Basa Jawa

Sing disinau ing Basa Jawa
1. Paramasastra 2. Kasusastran 3. Kawruh Basa 4. Nulis lan Maca

Basa . Tembung 2.PARAMASASTRA 1. Ukara 3.

KA WRUH BASA ‡ Manungsa ‡ Tetuwuhan (tanduran) ‡ Sato Kewan ‡ Wigati diweruhi .

dhor (suku kata) 2. A. sikil : nalika. Wanda neraka : meja.PARAMASASTRA A. Tembung lingga+ater-ater 2. dwisasana . Tembung lingga+panambang Pangrangkep. 4. dwipurwa.1. Tembung lingga+seselan 3. Tembung Tembung Lingga (Kata dasar) 1.1 Tembung (kata) Tembung Andhahan (kata berimbuhan/ kata jadian) 1. Wanda : bom. Wanda 3. dwilingga.

nga. pra. na. Tripurusa (dak. kapi a. ne . di) d. kok/ ko. Um (m) Seselan (sisipan) b. In (n) c. Al (l) d.a. an. tar. I. ma b. pi. nu. kami. Ar (r) tumon kinarya jlerit krelap Panambang (akhiran): a. m) Ater-ater (awalan) c. Sa. ku. ny. ka/ke. a. mu. Nuswara (n. ana. ku. en. pa. kuma.

Bebasan.II. Candra 4. Saloka 11. Keratabasa 9. Wangsalan 10. Pepindhan 5. Purwakanthi 3. Peribahasan. KASUSTRAN 1. Geguritan 13. Sengkalan 8. Wayang . Karangan bebas 14. Cangkriman 7. Tetembangan 2. Tembang 12. Sanepa 6.

bagaspati Rembulan = candra. rawi. Rangkepan ater-ater. Dwilingga d.a. dijupukno Pangrangkep (kata ulang) b.3. panambang dikarepake. Dwiwasana lelabuh bocah-bocah cekakak A. Dwipurwa c.Dasa nama (tembung-tembung kang padha/ sinonim) Srengenge = surya. Kosok Balen (lawan kata) Sugih >< mlarat Lanang >< wadon A. basanta . sasi.2.

Lesan d. Ukara Ukara wujude wedharing gagasan pikikran. Wasesa c. Jejer Gatra subyek predikat obyek keterangan b. Saben ukura iku kadaden saka rong gatra utawa luwih a. Katrangan . utawa karep kang kalairake sarana basa.B.

Manut wasesane kapilah: Ukara tanduk (aktif) Ukara tanggap (pasif) Wasesa bawa Wasesa (andharan) Wasesa kriya Wasesa kriya tanpa lesan Wasesa kriya mawa lesan ‡ Manut Isine Kandha (kalimat langsung) Ukaran Crita (kalimat tak langsung) . 2.‡ 1.

biyen. Ukur 5. Kahanan saiki. lan sakpanunggale alus. adoh. lan sakpanunggale 6. lan sakpanunggale abat. Pratelaning ukara (Ukara katrangan): gunane kanggo nerangake supaya ukara mau bisa luwih gamblang (jelas) 1. Wayah 2. sesuk. lan sakpanunggale awit. lan sakpanunggale supaya. Sabab 6. lan sakpanunggale papat. lan sakpanunggale meja. pinggir. kerep. Cacah 3. Ukara lamba : mujudake ukara kang medharake gagasan mung siji Lamba = wancah ora rangkep Ali tuku roti Adhik nggambar kembang . tipis.5. amarga. Maksud 7. Papan Pratelan ukaran (katrangan) 4. tengah. akeh. cedhak. kareben. lurus.

7. mulane ora mlebu sekolah 1. Tanggap (pasif) 3. Crita (tak langsung) 5. Ukara camboran (kalimat majemuk) Ukara kang medharake gagasan luwih saka siji Ukara camboran = ukara rangkep Adhik lara. Katrangan (keterangan) 6. Kandha (langsung) Jenising ukara 4. Camboran (majemuk) . Tanduk (aktif) 2. Lamba (tunggal) 7.

II. kita migunakake macem-macem tetembungan . Kasusastran tegese tulisan kang endah suarane. Materi Kasusastran Tembung kasusastran asale saka tembung lingga sastra kang ateges tulisan. Kanggo medharake tulisan kang endah surasane.

Tetembungan Kasusastran 3. Tembung saroja 1. Tembung garba .4. Tembung entar 5. Tembung yogya swara 1. Tembung camboran 3.

1.1 Tembung Camboran (kata majemuk) Tembung loro utawa luwih kang gegandhengan dadi siji nganti mujudake tembung sing anyar surasane (tegese) Camboran wantah (wutuh) Raja putra : putrane raja Meja tulis : meja kanggo nulis Camboran Camboran wancah (tugel) Bangjo : abang ijo Kuruking : kuru aking Lunglit : balung kulit Tembung wancah mono arupe tembung sing ditugel utawa dicekak (disingkat) Dokter : dok Dhateng : teng Ngayoyakarta : yogya .

Tujuane kanggo nyekak utawa nyuda wandane tembung. Wantah biasa: Teka + ing = tekeng Saya + ing = sayeng Prata + ing = prapteng Tg. Tg. Nargaha: maha + resi = maharsi wira + utama = wiratama . Sutrawan: lumebu + ing = lumebweng Tg. Tembung garba kerep uga diarani tembu sandi.2 Tembung garba iki mujudake tembung kang asale saka panggandhenge tembung loro utawa luwih. Sutraye: lagi + antuk = lagyantuk Tembung garba Tg.1.

1. apsara-apsari lanliyan-liyane . jejel riyel.3. gagah prakoso. sayuk rukun. Tembung entar (arti kiasan) Tembung entar (tembung silihan) iku mujudake tembung kang wis oncat saka tegese sing baku. lanliyanliyane 14. raseksa-raseksi. Tembung Saroja Tembung saroja iku tegese tembung loro utawa luwih kang meh padha tegese bajur dienggo bebarengan kanggo mbangetake swarane. Tembung yogyaswara kang awasana aksara a tegese lanang. gotong-royong. kang awasana aksara i tegese wadon: siswa-siswi. Tembung yogyaswara Tembung yogyaswara iki mujudake tembung loro kang pakecepane utawa panulise meh padha. Contone: kethul pikire = bodho rai gedheg = ora duwe isin 15.

Purwakanthi Purwakanthi iku gandhenge swara kang mburi karo swara kang wis kasebut ing ngarepe. ana nasip Purwakanthi Purwakanthi guru gatra Sastra/ ukara padha Tatag.2. tanggon Purwakanthi basa (lumaksita) Wanda pungkasan gatra karo wanda angkatane gatra candhake Arep ngidul. teteg. nganti wayah sore . Purwakanthi guru swara (swara padha) ana urip. dolanan layangan.

Pepindhan: unen-unen kang ajeg panganggone lan ngemu surasa irib-irib Ayune kaya Dewi Ratih Putih memplak kayak kapuk dipususi 5. alise nunggal sapisan Panyendhu : gambaran sarana pepindhan Sing ala lambene domble bathuke nonong 4.3. Sanepa: unen-unen kang ajeg lan ngemu teges kosok balen Tatune arang kranjang Rasane pait bratawali Ambune arum jamban . Candra: gambaran sarana pepindhan Sing apik irunge mbangir.

Cangkriman = badhekan kang kudu dibadhek Tembung wancahan ci numpak ci dibalang cu muni ci Cina numpak cikar dibalang cikrak muni cialan Ngemu teges blenderan Ngguyu tuwa = nangis Disuguhi opak angin = nganggur Cangkriman Ngemu teges pepindhan Pitik walik saba kebon = nanas Ngemu teges pepindhan Arupa tembang .6.

lamba unen-unen Contone = sirna ilang kertane bumi Tegese = sirno = 0 ilang = 0 kerta = 4 1400 bumi = 1 Titi mangsa ancure negara Majapahit . Sengkalan Tahun Masehi s.Tahun Jawa 7. memet gambar Miturut wujude s.

Wangsalan : meh padha karo cangkriman nanging batangane wis dikandhaake . Paribasan Unen-unen ing ajeg panganggone ora kena diubah lan ora kena diganti tetembungane Contone= abot telak karo anak Tegese: mung ngrembug panganane dhewe ora ngrembug anake.reca kayu. lan liya-liyane 10. lan liya-liyane . gole sabda rahayu reca kayu golekan.kerikil = keri ing sikil .balung genin mbok menawa mawa : mbok menawa .guru = kena digugu lan ditiru 9.kodhok = teka-teka ndhodhok .8. Kerata Basa .

Dicutat kaya cacing : ditundhung dikon lunga .Bebek mangsuh mliwis : wong pinter mungsuh wong pinter. ngemu surasa pepindhan sing dipepindhahake uwonge . nanging sing siji kalah amarga kurang kulina.‡ Rindhik asu digitik. trampil.Ancik ± ancik pucuking eri : tansah kuwatir ‡ Saloka : unen-unen kang ajeg panulise mawa teges entar. banjur tumandang (marga wis kepengin sak durunge) ‡ Bebasan : tetembungan kang ajeg panganggone kang mawa teges entar (kiasan) . ubed .Asu belang kalung wong : wong asor nanging sugih .

Gedhe pamularsih candra kusuma kusumastuti. Tengahan balabag wirangrong juru demung.11. lly Tembang T. Tembang T. lly T. Macapat ll T. lly . dolanan gajah-gajah menthog-menthog.

Macapat 11 (MMMASGKPPDD) Maskumambang Gambuh Dhandang gula Mijil Kinanti Megatruh Pangkur Asmaradana Pucung Sinom Durma Tembang iku mujudake reriptan mawa paugeran tartamtu kang dilagokake. Guru Lagu = dhong-dhinge swara saben pungkasaning gatra (vokale) : a. u. Paugeran-paugeran ing tembang yaiku: Gatra = jumlahe larik/ baris Wilangan = jumlahe wanda (suku kata/ saben baris/ gatra) 1. e. I. o .

2. Geguritan (puisi) Gagak lawas (puisi lama/ syair Geguritan Gagak anyar (puisi bebas) . lly ‡ Diarani tembang macapat kuwi amarga nembange kapedhot dadi parang-patang wanda ‡ Tembang tengahan diarani uga tembang dhagelan ‡ Diarani tembang gedhe amarga nalika jaman biyen kang akeh migunakake mung panggedhe (priyagung) 12. Pedhotan : mandhege napas nalika nembang. Pada (bait) 3.

Paugeran gagrak lawas .Cacahe gatra ora ajeg .Cacahe wanda saben gatra ing saben pada padhakake .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful