Basa Jawa

Sing disinau ing Basa Jawa
1. Paramasastra 2. Kasusastran 3. Kawruh Basa 4. Nulis lan Maca

Ukara 3. Basa .PARAMASASTRA 1. Tembung 2.

KA WRUH BASA ‡ Manungsa ‡ Tetuwuhan (tanduran) ‡ Sato Kewan ‡ Wigati diweruhi .

Wanda : bom. Wanda 3. 4. Wanda neraka : meja. dwipurwa.1.1 Tembung (kata) Tembung Andhahan (kata berimbuhan/ kata jadian) 1. A.PARAMASASTRA A. Tembung lingga+seselan 3. Tembung lingga+panambang Pangrangkep. dwisasana . dwilingga. Tembung Tembung Lingga (Kata dasar) 1. sikil : nalika. Tembung lingga+ater-ater 2. dhor (suku kata) 2.

Ar (r) tumon kinarya jlerit krelap Panambang (akhiran): a. ana. I. kapi a. kok/ ko. na. pi. en. mu. pra. Al (l) d. kami. kuma. ma b.a. ku. In (n) c. ny. Tripurusa (dak. ne . ku. pa. nga. m) Ater-ater (awalan) c. Nuswara (n. Sa. nu. ka/ke. di) d. tar. an. a. Um (m) Seselan (sisipan) b.

Tetembangan 2. Wangsalan 10. Keratabasa 9. Bebasan. Karangan bebas 14. Saloka 11. Pepindhan 5. Geguritan 13. Sengkalan 8. Wayang . KASUSTRAN 1.II. Tembang 12. Peribahasan. Purwakanthi 3. Candra 4. Cangkriman 7. Sanepa 6.

bagaspati Rembulan = candra. rawi. sasi. Dwilingga d. Rangkepan ater-ater. Dwiwasana lelabuh bocah-bocah cekakak A. panambang dikarepake.2. Kosok Balen (lawan kata) Sugih >< mlarat Lanang >< wadon A. dijupukno Pangrangkep (kata ulang) b. basanta .Dasa nama (tembung-tembung kang padha/ sinonim) Srengenge = surya.3. Dwipurwa c.a.

Jejer Gatra subyek predikat obyek keterangan b. utawa karep kang kalairake sarana basa. Wasesa c.B. Ukara Ukara wujude wedharing gagasan pikikran. Katrangan . Saben ukura iku kadaden saka rong gatra utawa luwih a. Lesan d.

‡ 1. 2. Manut wasesane kapilah: Ukara tanduk (aktif) Ukara tanggap (pasif) Wasesa bawa Wasesa (andharan) Wasesa kriya Wasesa kriya tanpa lesan Wasesa kriya mawa lesan ‡ Manut Isine Kandha (kalimat langsung) Ukaran Crita (kalimat tak langsung) .

Sabab 6. lan sakpanunggale supaya. tengah. sesuk. lan sakpanunggale 6. lan sakpanunggale meja. Pratelaning ukara (Ukara katrangan): gunane kanggo nerangake supaya ukara mau bisa luwih gamblang (jelas) 1.5. Cacah 3. lan sakpanunggale papat. lan sakpanunggale abat. Ukur 5. Kahanan saiki. akeh. cedhak. biyen. Papan Pratelan ukaran (katrangan) 4. adoh. lan sakpanunggale alus. kareben. tipis. Ukara lamba : mujudake ukara kang medharake gagasan mung siji Lamba = wancah ora rangkep Ali tuku roti Adhik nggambar kembang . lurus. lan sakpanunggale awit. kerep. amarga. pinggir. Wayah 2. Maksud 7.

Kandha (langsung) Jenising ukara 4.7. Tanduk (aktif) 2. Katrangan (keterangan) 6. Crita (tak langsung) 5. Lamba (tunggal) 7. mulane ora mlebu sekolah 1. Tanggap (pasif) 3. Camboran (majemuk) . Ukara camboran (kalimat majemuk) Ukara kang medharake gagasan luwih saka siji Ukara camboran = ukara rangkep Adhik lara.

kita migunakake macem-macem tetembungan .II. Kasusastran tegese tulisan kang endah suarane. Materi Kasusastran Tembung kasusastran asale saka tembung lingga sastra kang ateges tulisan. Kanggo medharake tulisan kang endah surasane.

Tembung saroja 1. Tembung entar 5. Tetembungan Kasusastran 3. Tembung camboran 3.4. Tembung garba . Tembung yogya swara 1.

1 Tembung Camboran (kata majemuk) Tembung loro utawa luwih kang gegandhengan dadi siji nganti mujudake tembung sing anyar surasane (tegese) Camboran wantah (wutuh) Raja putra : putrane raja Meja tulis : meja kanggo nulis Camboran Camboran wancah (tugel) Bangjo : abang ijo Kuruking : kuru aking Lunglit : balung kulit Tembung wancah mono arupe tembung sing ditugel utawa dicekak (disingkat) Dokter : dok Dhateng : teng Ngayoyakarta : yogya .1.

Wantah biasa: Teka + ing = tekeng Saya + ing = sayeng Prata + ing = prapteng Tg.1. Sutraye: lagi + antuk = lagyantuk Tembung garba Tg.2 Tembung garba iki mujudake tembung kang asale saka panggandhenge tembung loro utawa luwih. Sutrawan: lumebu + ing = lumebweng Tg. Tujuane kanggo nyekak utawa nyuda wandane tembung. Nargaha: maha + resi = maharsi wira + utama = wiratama . Tembung garba kerep uga diarani tembu sandi. Tg.

kang awasana aksara i tegese wadon: siswa-siswi. gagah prakoso. jejel riyel. Tembung entar (arti kiasan) Tembung entar (tembung silihan) iku mujudake tembung kang wis oncat saka tegese sing baku. raseksa-raseksi.3. Tembung yogyaswara Tembung yogyaswara iki mujudake tembung loro kang pakecepane utawa panulise meh padha.1. gotong-royong. Contone: kethul pikire = bodho rai gedheg = ora duwe isin 15. lanliyanliyane 14. sayuk rukun. apsara-apsari lanliyan-liyane . Tembung Saroja Tembung saroja iku tegese tembung loro utawa luwih kang meh padha tegese bajur dienggo bebarengan kanggo mbangetake swarane. Tembung yogyaswara kang awasana aksara a tegese lanang.

nganti wayah sore . teteg. Purwakanthi Purwakanthi iku gandhenge swara kang mburi karo swara kang wis kasebut ing ngarepe. tanggon Purwakanthi basa (lumaksita) Wanda pungkasan gatra karo wanda angkatane gatra candhake Arep ngidul.2. Purwakanthi guru swara (swara padha) ana urip. dolanan layangan. ana nasip Purwakanthi Purwakanthi guru gatra Sastra/ ukara padha Tatag.

Sanepa: unen-unen kang ajeg lan ngemu teges kosok balen Tatune arang kranjang Rasane pait bratawali Ambune arum jamban . Candra: gambaran sarana pepindhan Sing apik irunge mbangir. alise nunggal sapisan Panyendhu : gambaran sarana pepindhan Sing ala lambene domble bathuke nonong 4. Pepindhan: unen-unen kang ajeg panganggone lan ngemu surasa irib-irib Ayune kaya Dewi Ratih Putih memplak kayak kapuk dipususi 5.3.

Cangkriman = badhekan kang kudu dibadhek Tembung wancahan ci numpak ci dibalang cu muni ci Cina numpak cikar dibalang cikrak muni cialan Ngemu teges blenderan Ngguyu tuwa = nangis Disuguhi opak angin = nganggur Cangkriman Ngemu teges pepindhan Pitik walik saba kebon = nanas Ngemu teges pepindhan Arupa tembang .6.

Sengkalan Tahun Masehi s. memet gambar Miturut wujude s.Tahun Jawa 7. lamba unen-unen Contone = sirna ilang kertane bumi Tegese = sirno = 0 ilang = 0 kerta = 4 1400 bumi = 1 Titi mangsa ancure negara Majapahit .

Wangsalan : meh padha karo cangkriman nanging batangane wis dikandhaake .8. Kerata Basa . Paribasan Unen-unen ing ajeg panganggone ora kena diubah lan ora kena diganti tetembungane Contone= abot telak karo anak Tegese: mung ngrembug panganane dhewe ora ngrembug anake.kodhok = teka-teka ndhodhok . lan liya-liyane . gole sabda rahayu reca kayu golekan.kerikil = keri ing sikil . lan liya-liyane 10.balung genin mbok menawa mawa : mbok menawa .guru = kena digugu lan ditiru 9.reca kayu.

Ancik ± ancik pucuking eri : tansah kuwatir ‡ Saloka : unen-unen kang ajeg panulise mawa teges entar.Asu belang kalung wong : wong asor nanging sugih . ubed .Dicutat kaya cacing : ditundhung dikon lunga . nanging sing siji kalah amarga kurang kulina. ngemu surasa pepindhan sing dipepindhahake uwonge . trampil. banjur tumandang (marga wis kepengin sak durunge) ‡ Bebasan : tetembungan kang ajeg panganggone kang mawa teges entar (kiasan) .‡ Rindhik asu digitik.Bebek mangsuh mliwis : wong pinter mungsuh wong pinter.

Tengahan balabag wirangrong juru demung. Tembang T. Macapat ll T. dolanan gajah-gajah menthog-menthog. lly . lly T. lly Tembang T.11. Gedhe pamularsih candra kusuma kusumastuti.

o . I. Guru Lagu = dhong-dhinge swara saben pungkasaning gatra (vokale) : a. Paugeran-paugeran ing tembang yaiku: Gatra = jumlahe larik/ baris Wilangan = jumlahe wanda (suku kata/ saben baris/ gatra) 1. e. u.Macapat 11 (MMMASGKPPDD) Maskumambang Gambuh Dhandang gula Mijil Kinanti Megatruh Pangkur Asmaradana Pucung Sinom Durma Tembang iku mujudake reriptan mawa paugeran tartamtu kang dilagokake.

lly ‡ Diarani tembang macapat kuwi amarga nembange kapedhot dadi parang-patang wanda ‡ Tembang tengahan diarani uga tembang dhagelan ‡ Diarani tembang gedhe amarga nalika jaman biyen kang akeh migunakake mung panggedhe (priyagung) 12.2. Pedhotan : mandhege napas nalika nembang. Pada (bait) 3. Geguritan (puisi) Gagak lawas (puisi lama/ syair Geguritan Gagak anyar (puisi bebas) .

Cacahe wanda saben gatra ing saben pada padhakake .Cacahe gatra ora ajeg .Paugeran gagrak lawas .