Basa Jawa

Sing disinau ing Basa Jawa
1. Paramasastra 2. Kasusastran 3. Kawruh Basa 4. Nulis lan Maca

PARAMASASTRA 1. Tembung 2. Basa . Ukara 3.

KA WRUH BASA ‡ Manungsa ‡ Tetuwuhan (tanduran) ‡ Sato Kewan ‡ Wigati diweruhi .

Tembung lingga+seselan 3. Tembung lingga+panambang Pangrangkep.PARAMASASTRA A. Tembung lingga+ater-ater 2. Tembung Tembung Lingga (Kata dasar) 1. 4. Wanda neraka : meja. Wanda 3.1 Tembung (kata) Tembung Andhahan (kata berimbuhan/ kata jadian) 1. sikil : nalika. dwipurwa. A.1. Wanda : bom. dhor (suku kata) 2. dwilingga. dwisasana .

en. m) Ater-ater (awalan) c. Um (m) Seselan (sisipan) b. I. pa. ka/ke.a. pi. an. pra. In (n) c. Nuswara (n. kami. Ar (r) tumon kinarya jlerit krelap Panambang (akhiran): a. ne . na. kuma. ny. Al (l) d. ku. di) d. nu. Tripurusa (dak. ma b. a. tar. Sa. mu. kok/ ko. nga. ana. ku. kapi a.

Candra 4. Keratabasa 9. Wangsalan 10. Wayang . Pepindhan 5. Tetembangan 2. Sanepa 6. Cangkriman 7. Saloka 11. Peribahasan. Tembang 12. KASUSTRAN 1. Bebasan. Purwakanthi 3. Geguritan 13. Sengkalan 8.II. Karangan bebas 14.

Dwiwasana lelabuh bocah-bocah cekakak A. Dwilingga d.Dasa nama (tembung-tembung kang padha/ sinonim) Srengenge = surya. Dwipurwa c. Kosok Balen (lawan kata) Sugih >< mlarat Lanang >< wadon A. dijupukno Pangrangkep (kata ulang) b.a.2. panambang dikarepake. basanta .3. rawi. bagaspati Rembulan = candra. Rangkepan ater-ater. sasi.

Lesan d.B. Jejer Gatra subyek predikat obyek keterangan b. Ukara Ukara wujude wedharing gagasan pikikran. Katrangan . utawa karep kang kalairake sarana basa. Saben ukura iku kadaden saka rong gatra utawa luwih a. Wasesa c.

‡ 1. Manut wasesane kapilah: Ukara tanduk (aktif) Ukara tanggap (pasif) Wasesa bawa Wasesa (andharan) Wasesa kriya Wasesa kriya tanpa lesan Wasesa kriya mawa lesan ‡ Manut Isine Kandha (kalimat langsung) Ukaran Crita (kalimat tak langsung) . 2.

kareben. Ukara lamba : mujudake ukara kang medharake gagasan mung siji Lamba = wancah ora rangkep Ali tuku roti Adhik nggambar kembang . adoh. Wayah 2. pinggir. Pratelaning ukara (Ukara katrangan): gunane kanggo nerangake supaya ukara mau bisa luwih gamblang (jelas) 1. Kahanan saiki. lan sakpanunggale alus. tipis. kerep. tengah. lan sakpanunggale abat.5. lan sakpanunggale 6. amarga. biyen. Cacah 3. Ukur 5. sesuk. Sabab 6. lan sakpanunggale papat. akeh. lan sakpanunggale awit. cedhak. Maksud 7. lan sakpanunggale meja. Papan Pratelan ukaran (katrangan) 4. lan sakpanunggale supaya. lurus.

7. Katrangan (keterangan) 6. Lamba (tunggal) 7. Tanggap (pasif) 3. Camboran (majemuk) . Kandha (langsung) Jenising ukara 4. Crita (tak langsung) 5. Ukara camboran (kalimat majemuk) Ukara kang medharake gagasan luwih saka siji Ukara camboran = ukara rangkep Adhik lara. mulane ora mlebu sekolah 1. Tanduk (aktif) 2.

Kanggo medharake tulisan kang endah surasane. Kasusastran tegese tulisan kang endah suarane. Materi Kasusastran Tembung kasusastran asale saka tembung lingga sastra kang ateges tulisan. kita migunakake macem-macem tetembungan .II.

Tembung saroja 1. Tembung garba . Tetembungan Kasusastran 3. Tembung entar 5. Tembung camboran 3.4. Tembung yogya swara 1.

1.1 Tembung Camboran (kata majemuk) Tembung loro utawa luwih kang gegandhengan dadi siji nganti mujudake tembung sing anyar surasane (tegese) Camboran wantah (wutuh) Raja putra : putrane raja Meja tulis : meja kanggo nulis Camboran Camboran wancah (tugel) Bangjo : abang ijo Kuruking : kuru aking Lunglit : balung kulit Tembung wancah mono arupe tembung sing ditugel utawa dicekak (disingkat) Dokter : dok Dhateng : teng Ngayoyakarta : yogya .

Tg. Tembung garba kerep uga diarani tembu sandi. Wantah biasa: Teka + ing = tekeng Saya + ing = sayeng Prata + ing = prapteng Tg. Nargaha: maha + resi = maharsi wira + utama = wiratama . Sutraye: lagi + antuk = lagyantuk Tembung garba Tg. Tujuane kanggo nyekak utawa nyuda wandane tembung. Sutrawan: lumebu + ing = lumebweng Tg.2 Tembung garba iki mujudake tembung kang asale saka panggandhenge tembung loro utawa luwih.1.

Tembung Saroja Tembung saroja iku tegese tembung loro utawa luwih kang meh padha tegese bajur dienggo bebarengan kanggo mbangetake swarane. raseksa-raseksi. lanliyanliyane 14. Tembung yogyaswara Tembung yogyaswara iki mujudake tembung loro kang pakecepane utawa panulise meh padha. gotong-royong.1. Tembung yogyaswara kang awasana aksara a tegese lanang. sayuk rukun. Contone: kethul pikire = bodho rai gedheg = ora duwe isin 15. gagah prakoso.3. kang awasana aksara i tegese wadon: siswa-siswi. jejel riyel. apsara-apsari lanliyan-liyane . Tembung entar (arti kiasan) Tembung entar (tembung silihan) iku mujudake tembung kang wis oncat saka tegese sing baku.

nganti wayah sore . Purwakanthi guru swara (swara padha) ana urip. teteg.2. ana nasip Purwakanthi Purwakanthi guru gatra Sastra/ ukara padha Tatag. dolanan layangan. tanggon Purwakanthi basa (lumaksita) Wanda pungkasan gatra karo wanda angkatane gatra candhake Arep ngidul. Purwakanthi Purwakanthi iku gandhenge swara kang mburi karo swara kang wis kasebut ing ngarepe.

Sanepa: unen-unen kang ajeg lan ngemu teges kosok balen Tatune arang kranjang Rasane pait bratawali Ambune arum jamban . alise nunggal sapisan Panyendhu : gambaran sarana pepindhan Sing ala lambene domble bathuke nonong 4. Candra: gambaran sarana pepindhan Sing apik irunge mbangir.3. Pepindhan: unen-unen kang ajeg panganggone lan ngemu surasa irib-irib Ayune kaya Dewi Ratih Putih memplak kayak kapuk dipususi 5.

6. Cangkriman = badhekan kang kudu dibadhek Tembung wancahan ci numpak ci dibalang cu muni ci Cina numpak cikar dibalang cikrak muni cialan Ngemu teges blenderan Ngguyu tuwa = nangis Disuguhi opak angin = nganggur Cangkriman Ngemu teges pepindhan Pitik walik saba kebon = nanas Ngemu teges pepindhan Arupa tembang .

memet gambar Miturut wujude s. lamba unen-unen Contone = sirna ilang kertane bumi Tegese = sirno = 0 ilang = 0 kerta = 4 1400 bumi = 1 Titi mangsa ancure negara Majapahit .Tahun Jawa 7. Sengkalan Tahun Masehi s.

kodhok = teka-teka ndhodhok .reca kayu. gole sabda rahayu reca kayu golekan.8. lan liya-liyane 10. Paribasan Unen-unen ing ajeg panganggone ora kena diubah lan ora kena diganti tetembungane Contone= abot telak karo anak Tegese: mung ngrembug panganane dhewe ora ngrembug anake. Wangsalan : meh padha karo cangkriman nanging batangane wis dikandhaake .guru = kena digugu lan ditiru 9.kerikil = keri ing sikil . Kerata Basa .balung genin mbok menawa mawa : mbok menawa . lan liya-liyane .

Dicutat kaya cacing : ditundhung dikon lunga .Asu belang kalung wong : wong asor nanging sugih . trampil.‡ Rindhik asu digitik. ngemu surasa pepindhan sing dipepindhahake uwonge .Ancik ± ancik pucuking eri : tansah kuwatir ‡ Saloka : unen-unen kang ajeg panulise mawa teges entar. nanging sing siji kalah amarga kurang kulina.Bebek mangsuh mliwis : wong pinter mungsuh wong pinter. banjur tumandang (marga wis kepengin sak durunge) ‡ Bebasan : tetembungan kang ajeg panganggone kang mawa teges entar (kiasan) . ubed .

Gedhe pamularsih candra kusuma kusumastuti. Tengahan balabag wirangrong juru demung. lly T. Tembang T.11. dolanan gajah-gajah menthog-menthog. lly . lly Tembang T. Macapat ll T.

u. Guru Lagu = dhong-dhinge swara saben pungkasaning gatra (vokale) : a. e. o .Macapat 11 (MMMASGKPPDD) Maskumambang Gambuh Dhandang gula Mijil Kinanti Megatruh Pangkur Asmaradana Pucung Sinom Durma Tembang iku mujudake reriptan mawa paugeran tartamtu kang dilagokake. I. Paugeran-paugeran ing tembang yaiku: Gatra = jumlahe larik/ baris Wilangan = jumlahe wanda (suku kata/ saben baris/ gatra) 1.

Pada (bait) 3. Geguritan (puisi) Gagak lawas (puisi lama/ syair Geguritan Gagak anyar (puisi bebas) .2. lly ‡ Diarani tembang macapat kuwi amarga nembange kapedhot dadi parang-patang wanda ‡ Tembang tengahan diarani uga tembang dhagelan ‡ Diarani tembang gedhe amarga nalika jaman biyen kang akeh migunakake mung panggedhe (priyagung) 12. Pedhotan : mandhege napas nalika nembang.

Cacahe wanda saben gatra ing saben pada padhakake .Paugeran gagrak lawas .Cacahe gatra ora ajeg .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful