Basa Jawa

Sing disinau ing Basa Jawa
1. Paramasastra 2. Kasusastran 3. Kawruh Basa 4. Nulis lan Maca

Ukara 3. Basa . Tembung 2.PARAMASASTRA 1.

KA WRUH BASA ‡ Manungsa ‡ Tetuwuhan (tanduran) ‡ Sato Kewan ‡ Wigati diweruhi .

Wanda : bom. Tembung lingga+panambang Pangrangkep. dhor (suku kata) 2.PARAMASASTRA A. A.1.1 Tembung (kata) Tembung Andhahan (kata berimbuhan/ kata jadian) 1. Wanda 3. Tembung lingga+ater-ater 2. 4. Wanda neraka : meja. dwisasana . sikil : nalika. dwilingga. dwipurwa. Tembung lingga+seselan 3. Tembung Tembung Lingga (Kata dasar) 1.

kok/ ko. m) Ater-ater (awalan) c. Ar (r) tumon kinarya jlerit krelap Panambang (akhiran): a. Sa. ka/ke. nu. In (n) c. Um (m) Seselan (sisipan) b. pa. I. ku. ku. pi. ma b. Tripurusa (dak. en. mu. an. kami. ny. Nuswara (n. Al (l) d. ana. kuma. tar.a. di) d. pra. ne . na. a. kapi a. nga.

Candra 4. Karangan bebas 14. Geguritan 13. Pepindhan 5. Bebasan. Sengkalan 8. Cangkriman 7. Tembang 12. Keratabasa 9. KASUSTRAN 1. Saloka 11. Peribahasan. Purwakanthi 3. Wayang . Sanepa 6. Wangsalan 10. Tetembangan 2.II.

2.a. Rangkepan ater-ater.Dasa nama (tembung-tembung kang padha/ sinonim) Srengenge = surya.3. Dwiwasana lelabuh bocah-bocah cekakak A. dijupukno Pangrangkep (kata ulang) b. rawi. panambang dikarepake. Kosok Balen (lawan kata) Sugih >< mlarat Lanang >< wadon A. basanta . sasi. bagaspati Rembulan = candra. Dwipurwa c. Dwilingga d.

Saben ukura iku kadaden saka rong gatra utawa luwih a.B. utawa karep kang kalairake sarana basa. Jejer Gatra subyek predikat obyek keterangan b. Katrangan . Ukara Ukara wujude wedharing gagasan pikikran. Lesan d. Wasesa c.

2.‡ 1. Manut wasesane kapilah: Ukara tanduk (aktif) Ukara tanggap (pasif) Wasesa bawa Wasesa (andharan) Wasesa kriya Wasesa kriya tanpa lesan Wasesa kriya mawa lesan ‡ Manut Isine Kandha (kalimat langsung) Ukaran Crita (kalimat tak langsung) .

lurus. Sabab 6. tipis. Ukur 5. lan sakpanunggale alus. akeh. biyen. amarga. Ukara lamba : mujudake ukara kang medharake gagasan mung siji Lamba = wancah ora rangkep Ali tuku roti Adhik nggambar kembang . lan sakpanunggale supaya. Papan Pratelan ukaran (katrangan) 4. Maksud 7. cedhak. kareben. lan sakpanunggale meja. sesuk. Kahanan saiki. pinggir. lan sakpanunggale awit. lan sakpanunggale papat. Pratelaning ukara (Ukara katrangan): gunane kanggo nerangake supaya ukara mau bisa luwih gamblang (jelas) 1. lan sakpanunggale 6.5. lan sakpanunggale abat. adoh. Cacah 3. kerep. tengah. Wayah 2.

mulane ora mlebu sekolah 1. Katrangan (keterangan) 6. Lamba (tunggal) 7. Ukara camboran (kalimat majemuk) Ukara kang medharake gagasan luwih saka siji Ukara camboran = ukara rangkep Adhik lara. Crita (tak langsung) 5.7. Tanggap (pasif) 3. Camboran (majemuk) . Kandha (langsung) Jenising ukara 4. Tanduk (aktif) 2.

Kanggo medharake tulisan kang endah surasane. Kasusastran tegese tulisan kang endah suarane. Materi Kasusastran Tembung kasusastran asale saka tembung lingga sastra kang ateges tulisan.II. kita migunakake macem-macem tetembungan .

4. Tembung yogya swara 1. Tembung garba . Tembung camboran 3. Tembung entar 5. Tembung saroja 1. Tetembungan Kasusastran 3.

1 Tembung Camboran (kata majemuk) Tembung loro utawa luwih kang gegandhengan dadi siji nganti mujudake tembung sing anyar surasane (tegese) Camboran wantah (wutuh) Raja putra : putrane raja Meja tulis : meja kanggo nulis Camboran Camboran wancah (tugel) Bangjo : abang ijo Kuruking : kuru aking Lunglit : balung kulit Tembung wancah mono arupe tembung sing ditugel utawa dicekak (disingkat) Dokter : dok Dhateng : teng Ngayoyakarta : yogya .1.

Sutraye: lagi + antuk = lagyantuk Tembung garba Tg.1.2 Tembung garba iki mujudake tembung kang asale saka panggandhenge tembung loro utawa luwih. Tg. Wantah biasa: Teka + ing = tekeng Saya + ing = sayeng Prata + ing = prapteng Tg. Tembung garba kerep uga diarani tembu sandi. Nargaha: maha + resi = maharsi wira + utama = wiratama . Tujuane kanggo nyekak utawa nyuda wandane tembung. Sutrawan: lumebu + ing = lumebweng Tg.

jejel riyel. Tembung Saroja Tembung saroja iku tegese tembung loro utawa luwih kang meh padha tegese bajur dienggo bebarengan kanggo mbangetake swarane.3. Contone: kethul pikire = bodho rai gedheg = ora duwe isin 15. Tembung yogyaswara kang awasana aksara a tegese lanang. Tembung entar (arti kiasan) Tembung entar (tembung silihan) iku mujudake tembung kang wis oncat saka tegese sing baku. Tembung yogyaswara Tembung yogyaswara iki mujudake tembung loro kang pakecepane utawa panulise meh padha. apsara-apsari lanliyan-liyane .1. gotong-royong. sayuk rukun. gagah prakoso. raseksa-raseksi. kang awasana aksara i tegese wadon: siswa-siswi. lanliyanliyane 14.

2. ana nasip Purwakanthi Purwakanthi guru gatra Sastra/ ukara padha Tatag. teteg. Purwakanthi Purwakanthi iku gandhenge swara kang mburi karo swara kang wis kasebut ing ngarepe. tanggon Purwakanthi basa (lumaksita) Wanda pungkasan gatra karo wanda angkatane gatra candhake Arep ngidul. dolanan layangan. nganti wayah sore . Purwakanthi guru swara (swara padha) ana urip.

Pepindhan: unen-unen kang ajeg panganggone lan ngemu surasa irib-irib Ayune kaya Dewi Ratih Putih memplak kayak kapuk dipususi 5. Candra: gambaran sarana pepindhan Sing apik irunge mbangir.3. alise nunggal sapisan Panyendhu : gambaran sarana pepindhan Sing ala lambene domble bathuke nonong 4. Sanepa: unen-unen kang ajeg lan ngemu teges kosok balen Tatune arang kranjang Rasane pait bratawali Ambune arum jamban .

Cangkriman = badhekan kang kudu dibadhek Tembung wancahan ci numpak ci dibalang cu muni ci Cina numpak cikar dibalang cikrak muni cialan Ngemu teges blenderan Ngguyu tuwa = nangis Disuguhi opak angin = nganggur Cangkriman Ngemu teges pepindhan Pitik walik saba kebon = nanas Ngemu teges pepindhan Arupa tembang .6.

Tahun Jawa 7. Sengkalan Tahun Masehi s. lamba unen-unen Contone = sirna ilang kertane bumi Tegese = sirno = 0 ilang = 0 kerta = 4 1400 bumi = 1 Titi mangsa ancure negara Majapahit . memet gambar Miturut wujude s.

balung genin mbok menawa mawa : mbok menawa . lan liya-liyane .kodhok = teka-teka ndhodhok .kerikil = keri ing sikil . Kerata Basa .guru = kena digugu lan ditiru 9. gole sabda rahayu reca kayu golekan.reca kayu. Paribasan Unen-unen ing ajeg panganggone ora kena diubah lan ora kena diganti tetembungane Contone= abot telak karo anak Tegese: mung ngrembug panganane dhewe ora ngrembug anake. Wangsalan : meh padha karo cangkriman nanging batangane wis dikandhaake .8. lan liya-liyane 10.

Asu belang kalung wong : wong asor nanging sugih . banjur tumandang (marga wis kepengin sak durunge) ‡ Bebasan : tetembungan kang ajeg panganggone kang mawa teges entar (kiasan) . trampil. ubed . nanging sing siji kalah amarga kurang kulina.Bebek mangsuh mliwis : wong pinter mungsuh wong pinter.Dicutat kaya cacing : ditundhung dikon lunga .‡ Rindhik asu digitik.Ancik ± ancik pucuking eri : tansah kuwatir ‡ Saloka : unen-unen kang ajeg panulise mawa teges entar. ngemu surasa pepindhan sing dipepindhahake uwonge .

dolanan gajah-gajah menthog-menthog. lly Tembang T. lly T. Tengahan balabag wirangrong juru demung. lly .11. Gedhe pamularsih candra kusuma kusumastuti. Tembang T. Macapat ll T.

e. Paugeran-paugeran ing tembang yaiku: Gatra = jumlahe larik/ baris Wilangan = jumlahe wanda (suku kata/ saben baris/ gatra) 1. o . I. u.Macapat 11 (MMMASGKPPDD) Maskumambang Gambuh Dhandang gula Mijil Kinanti Megatruh Pangkur Asmaradana Pucung Sinom Durma Tembang iku mujudake reriptan mawa paugeran tartamtu kang dilagokake. Guru Lagu = dhong-dhinge swara saben pungkasaning gatra (vokale) : a.

Pedhotan : mandhege napas nalika nembang. Geguritan (puisi) Gagak lawas (puisi lama/ syair Geguritan Gagak anyar (puisi bebas) . lly ‡ Diarani tembang macapat kuwi amarga nembange kapedhot dadi parang-patang wanda ‡ Tembang tengahan diarani uga tembang dhagelan ‡ Diarani tembang gedhe amarga nalika jaman biyen kang akeh migunakake mung panggedhe (priyagung) 12.2. Pada (bait) 3.

Cacahe gatra ora ajeg .Paugeran gagrak lawas .Cacahe wanda saben gatra ing saben pada padhakake .