Basa Jawa

Sing disinau ing Basa Jawa
1. Paramasastra 2. Kasusastran 3. Kawruh Basa 4. Nulis lan Maca

PARAMASASTRA 1. Basa . Ukara 3. Tembung 2.

KA WRUH BASA ‡ Manungsa ‡ Tetuwuhan (tanduran) ‡ Sato Kewan ‡ Wigati diweruhi .

dwilingga. 4. sikil : nalika.1.1 Tembung (kata) Tembung Andhahan (kata berimbuhan/ kata jadian) 1. Wanda : bom. Tembung lingga+seselan 3. dwisasana . A.PARAMASASTRA A. Tembung Tembung Lingga (Kata dasar) 1. Wanda 3. Tembung lingga+panambang Pangrangkep. dwipurwa. Tembung lingga+ater-ater 2. Wanda neraka : meja. dhor (suku kata) 2.

a. kuma. In (n) c. en. di) d. Sa. nga. Nuswara (n. ma b. ku. nu. Um (m) Seselan (sisipan) b. kami. ku. m) Ater-ater (awalan) c. I. Tripurusa (dak. ne . an. pi. pra. pa. na. mu. Al (l) d. ka/ke. ny. kapi a. tar. kok/ ko.a. ana. Ar (r) tumon kinarya jlerit krelap Panambang (akhiran): a.

Peribahasan. Bebasan. Purwakanthi 3. Keratabasa 9. Saloka 11. Pepindhan 5. Wangsalan 10. KASUSTRAN 1.II. Tembang 12. Sengkalan 8. Tetembangan 2. Candra 4. Geguritan 13. Cangkriman 7. Wayang . Sanepa 6. Karangan bebas 14.

bagaspati Rembulan = candra. dijupukno Pangrangkep (kata ulang) b. Dwilingga d. panambang dikarepake. Dwipurwa c. sasi. Dwiwasana lelabuh bocah-bocah cekakak A.Dasa nama (tembung-tembung kang padha/ sinonim) Srengenge = surya. Rangkepan ater-ater. Kosok Balen (lawan kata) Sugih >< mlarat Lanang >< wadon A.a. basanta .3.2. rawi.

Wasesa c. Katrangan . Jejer Gatra subyek predikat obyek keterangan b. Saben ukura iku kadaden saka rong gatra utawa luwih a. Ukara Ukara wujude wedharing gagasan pikikran. Lesan d. utawa karep kang kalairake sarana basa.B.

‡ 1. Manut wasesane kapilah: Ukara tanduk (aktif) Ukara tanggap (pasif) Wasesa bawa Wasesa (andharan) Wasesa kriya Wasesa kriya tanpa lesan Wasesa kriya mawa lesan ‡ Manut Isine Kandha (kalimat langsung) Ukaran Crita (kalimat tak langsung) . 2.

Kahanan saiki. Sabab 6. akeh. lan sakpanunggale meja. cedhak. lan sakpanunggale abat. lan sakpanunggale awit. tipis. pinggir. tengah. Maksud 7. Wayah 2. lan sakpanunggale alus. lan sakpanunggale papat. lan sakpanunggale 6. Cacah 3. adoh. lurus. Ukur 5. amarga. biyen. kareben. Papan Pratelan ukaran (katrangan) 4. Pratelaning ukara (Ukara katrangan): gunane kanggo nerangake supaya ukara mau bisa luwih gamblang (jelas) 1. sesuk.5. kerep. Ukara lamba : mujudake ukara kang medharake gagasan mung siji Lamba = wancah ora rangkep Ali tuku roti Adhik nggambar kembang . lan sakpanunggale supaya.

Tanggap (pasif) 3. Katrangan (keterangan) 6. Ukara camboran (kalimat majemuk) Ukara kang medharake gagasan luwih saka siji Ukara camboran = ukara rangkep Adhik lara. Tanduk (aktif) 2. Crita (tak langsung) 5. Lamba (tunggal) 7. Kandha (langsung) Jenising ukara 4.7. mulane ora mlebu sekolah 1. Camboran (majemuk) .

Materi Kasusastran Tembung kasusastran asale saka tembung lingga sastra kang ateges tulisan.II. Kanggo medharake tulisan kang endah surasane. kita migunakake macem-macem tetembungan . Kasusastran tegese tulisan kang endah suarane.

Tembung yogya swara 1. Tembung entar 5.4. Tembung camboran 3. Tetembungan Kasusastran 3. Tembung garba . Tembung saroja 1.

1 Tembung Camboran (kata majemuk) Tembung loro utawa luwih kang gegandhengan dadi siji nganti mujudake tembung sing anyar surasane (tegese) Camboran wantah (wutuh) Raja putra : putrane raja Meja tulis : meja kanggo nulis Camboran Camboran wancah (tugel) Bangjo : abang ijo Kuruking : kuru aking Lunglit : balung kulit Tembung wancah mono arupe tembung sing ditugel utawa dicekak (disingkat) Dokter : dok Dhateng : teng Ngayoyakarta : yogya .1.

Tujuane kanggo nyekak utawa nyuda wandane tembung.1. Nargaha: maha + resi = maharsi wira + utama = wiratama . Tembung garba kerep uga diarani tembu sandi. Wantah biasa: Teka + ing = tekeng Saya + ing = sayeng Prata + ing = prapteng Tg. Sutrawan: lumebu + ing = lumebweng Tg. Tg. Sutraye: lagi + antuk = lagyantuk Tembung garba Tg.2 Tembung garba iki mujudake tembung kang asale saka panggandhenge tembung loro utawa luwih.

3. Contone: kethul pikire = bodho rai gedheg = ora duwe isin 15. Tembung yogyaswara kang awasana aksara a tegese lanang. kang awasana aksara i tegese wadon: siswa-siswi. gagah prakoso. Tembung Saroja Tembung saroja iku tegese tembung loro utawa luwih kang meh padha tegese bajur dienggo bebarengan kanggo mbangetake swarane. sayuk rukun.1. Tembung yogyaswara Tembung yogyaswara iki mujudake tembung loro kang pakecepane utawa panulise meh padha. jejel riyel. raseksa-raseksi. Tembung entar (arti kiasan) Tembung entar (tembung silihan) iku mujudake tembung kang wis oncat saka tegese sing baku. lanliyanliyane 14. apsara-apsari lanliyan-liyane . gotong-royong.

tanggon Purwakanthi basa (lumaksita) Wanda pungkasan gatra karo wanda angkatane gatra candhake Arep ngidul. ana nasip Purwakanthi Purwakanthi guru gatra Sastra/ ukara padha Tatag. teteg. Purwakanthi guru swara (swara padha) ana urip. nganti wayah sore . Purwakanthi Purwakanthi iku gandhenge swara kang mburi karo swara kang wis kasebut ing ngarepe. dolanan layangan.2.

alise nunggal sapisan Panyendhu : gambaran sarana pepindhan Sing ala lambene domble bathuke nonong 4. Candra: gambaran sarana pepindhan Sing apik irunge mbangir. Pepindhan: unen-unen kang ajeg panganggone lan ngemu surasa irib-irib Ayune kaya Dewi Ratih Putih memplak kayak kapuk dipususi 5. Sanepa: unen-unen kang ajeg lan ngemu teges kosok balen Tatune arang kranjang Rasane pait bratawali Ambune arum jamban .3.

Cangkriman = badhekan kang kudu dibadhek Tembung wancahan ci numpak ci dibalang cu muni ci Cina numpak cikar dibalang cikrak muni cialan Ngemu teges blenderan Ngguyu tuwa = nangis Disuguhi opak angin = nganggur Cangkriman Ngemu teges pepindhan Pitik walik saba kebon = nanas Ngemu teges pepindhan Arupa tembang .6.

lamba unen-unen Contone = sirna ilang kertane bumi Tegese = sirno = 0 ilang = 0 kerta = 4 1400 bumi = 1 Titi mangsa ancure negara Majapahit .Tahun Jawa 7. memet gambar Miturut wujude s. Sengkalan Tahun Masehi s.

kodhok = teka-teka ndhodhok . gole sabda rahayu reca kayu golekan.guru = kena digugu lan ditiru 9. lan liya-liyane . lan liya-liyane 10. Wangsalan : meh padha karo cangkriman nanging batangane wis dikandhaake .kerikil = keri ing sikil . Paribasan Unen-unen ing ajeg panganggone ora kena diubah lan ora kena diganti tetembungane Contone= abot telak karo anak Tegese: mung ngrembug panganane dhewe ora ngrembug anake.reca kayu.balung genin mbok menawa mawa : mbok menawa .8. Kerata Basa .

Asu belang kalung wong : wong asor nanging sugih . nanging sing siji kalah amarga kurang kulina. trampil. ngemu surasa pepindhan sing dipepindhahake uwonge .Bebek mangsuh mliwis : wong pinter mungsuh wong pinter.Ancik ± ancik pucuking eri : tansah kuwatir ‡ Saloka : unen-unen kang ajeg panulise mawa teges entar. banjur tumandang (marga wis kepengin sak durunge) ‡ Bebasan : tetembungan kang ajeg panganggone kang mawa teges entar (kiasan) . ubed .‡ Rindhik asu digitik.Dicutat kaya cacing : ditundhung dikon lunga .

dolanan gajah-gajah menthog-menthog. lly .11. Tengahan balabag wirangrong juru demung. Gedhe pamularsih candra kusuma kusumastuti. Tembang T. lly Tembang T. lly T. Macapat ll T.

Guru Lagu = dhong-dhinge swara saben pungkasaning gatra (vokale) : a. u. Paugeran-paugeran ing tembang yaiku: Gatra = jumlahe larik/ baris Wilangan = jumlahe wanda (suku kata/ saben baris/ gatra) 1. e. I. o .Macapat 11 (MMMASGKPPDD) Maskumambang Gambuh Dhandang gula Mijil Kinanti Megatruh Pangkur Asmaradana Pucung Sinom Durma Tembang iku mujudake reriptan mawa paugeran tartamtu kang dilagokake.

Pedhotan : mandhege napas nalika nembang. lly ‡ Diarani tembang macapat kuwi amarga nembange kapedhot dadi parang-patang wanda ‡ Tembang tengahan diarani uga tembang dhagelan ‡ Diarani tembang gedhe amarga nalika jaman biyen kang akeh migunakake mung panggedhe (priyagung) 12. Geguritan (puisi) Gagak lawas (puisi lama/ syair Geguritan Gagak anyar (puisi bebas) .2. Pada (bait) 3.

Paugeran gagrak lawas .Cacahe gatra ora ajeg .Cacahe wanda saben gatra ing saben pada padhakake .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful