Anda di halaman 1dari 69

NE

4010
PENGURUSAN SISA PEPEJAL
DAN SISA TOKSIK

PROGRAM KESIHATAN PERSEKITARAN


FAKULTI SAINS KESIHATAN
UNIVERSITI KEBANGSAAN MALAYSIA
KAMPUS KUALA LUMPUR
SEJARAH PENGURUSAN SISA PEPEJAL

 Di zaman purba, pengurusan sisa pepejal


adalah melalui cara yang sesuai dengan
lokasi, kebudayaan, kepercayaan dan juga
kemajuan teknologi yang ada pada masa itu.
 Di Mesir pada 2100 sebelum Masihi, orang
kelas atasan membuang sisa pepejal ke
dalam Sungai Nil manakala orang kelas
bawahan pula, membuang sisa pepejal di
hadapan rumah mereka.
 Tempat pembuangan sisa pepejal yang
pertama telah dibina pada tahun 500 SM di
Athen dan Rom (Chisea, 1981). Kedua-dua
tempat ini berfungsi untuk mengumpul sisa
pepejal dan telah dibiayai sepenuhnya oleh
Pada penghujung abad pertengahan, sistem
pelupusan sisa pepejal tidak lagi dilaksanakan
dan ini telah memberi kesan buruk kepada
alam sekitar. Terdapat binatang peliharaan
seperti khinzir berkeliaran mencari makanan
dari sisa pepejal yang berlonggokan di lorong-
lorong belakang dan di tepi jalan raya.
Keadaan ini mula berubah apabila
terbentuknya undang-undang pengurusan sisa
pepejal yang telah dikuatkuasakan di negara
tersebut.
 Negara China pula mempunyai sejarah yang
panjang mengenai pengurusan sisa pepejal.
Sejak 4000 tahun dahulu, rakyatnya telah
menggunakan sisa pepejal sebagai baja di
ladang mereka untuk meningkatkan tahap
kesuburan tanah (Chung, 2002).
 Perubahan besar yang pertama ke atas
pengurusan sisa pepejal telah dimulakan
semasa Revolusi Perindustrian.
 Pertumbuhan penduduk yang pesat tanpa
sistem pengurusan sisa pepejal yang
bersistematik telah memberi impak yang
besar dalam kehidupan seharian mereka.
 Bermula 1880-an penduduk-penduduk telah
mula menitikberatkan isu kebersihan alam
sekitar demi menjamin kesihatan sejagat.
Teknologi baru mula direka untuk menguruskan sisa
pepejal. Tapak pelupusan dan pengasingan sisa pepejal
juga telah diperkenalkan.
Pembakaran sampah secara tertutup telah dilakukan
pada tahun 1885 buat kali pertama manakala projek
kitar semula yang pertama diperkenalkan di New York
pada tahun 1895 (Menke-Gluckert,1985).
Pada tahun 1920-an, bilangan tapak pelupusan sanitari
mula bertambah. Di antara cara untuk mengurus sisa
pepejal ketika itu adalah menebus guna tanah paya
untuk pembuangan sampah.
Kemelesetan ekonomi yang teruk pada 1930-an
membawa perubahan ketara terhadap penggunaan
lori sampah dan kawalan kebersihan tapak pelupusan
sisa pepejal.
Pada tahun 1950-an, masyarakat lebih suka
membuang sisa pepejal tanpa mengasingkannya.
Tapak pelupusan sisa pepejal sanitari bertambah
dengan pesat dan amalan kitar semula semakin
dilupakan.
Syarikat-syarikat besar yang dipertanggungjawabkan
terhadap sistem pengurusan sisa pepejal telah
ditubuhkan pada tahun awal 1960-an.
Kempen kitar semula dan pengurangan sisa pepejal
diwujudkan semula sekitar 1970-an.
Kesedaran masyarakat semakin meningkat terhadap
pengurusan sisa pepejal kerana menyedari akan
kesan buruknya bukan sahaja terhadap alam sekitar
malah kepada tahap kesihatan mereka sendiri.
DEFINISI

Click to edit Master text styles


Second level
● Third level

● Fourth level

● Fifth level
Hirarki Pengurusan Sisa Pepejal

Pengurusan sisa pepejal dan pembersihan


awam yang cekap dan berkesan amat penting
bagi memastikan kualiti hidup yang tinggi dan
alam sekitar yang bersih, sihat dan selamat.
Sehubungan dengan itu, Pelan Perancangan
Strategik Nasional untuk Pengurusan Sisa
Pepejal (2005) menggariskan pengurusan
sisa pepejal hendaklah berteraskan kepada
hirarki pengurusan sisa pepejal.
Hirarki ini terdiri daripada elemen-elemen
berikut yang disusun mengikut keutamaan:
Pengurusan alam sekitar yang
efektif melalui pengurangan
penghasilan sisa pepejal
Bahan atau produk yang
digunakan secara berulang-kali

Penghasilan bahan-bahan berguna


daripada sisa pepejal
Apabila turutan langkah-langkah diatas
diamalkan, kuantiti sisa akan dapat
dikurangkan. Baki sisa akan dihantar ke
pusat rawatan perantaraan di mana
isipadunya akan
Lebihan sisa pepejal akan dihantar
dikurangkan/dimampatkan.
ke tapak pelupusan sanitari
 TerdapatSisa Pepejal
8 Jenis Sisa Pepejal Terkawal iaitu :-
Terkawal

Sisa Pepejal Isi Rumah


Sisa Pepejal Awam Sisa Pepejal Import

Sisa Pepejal Khas Sisa Pepejal Komersial

Sisa Pepejal Pembinaan


Sisa Pepejal Institusi Sisa Pepejal Perindustrian
Sisa Pepejal Isi
Rumah
Definisi (Mengikut Akta 672)
Apa-apa sisa pepejal yang dihasilkan oleh sesuatu
isi rumah, dan daripada jenis yang biasanya
dihasilkan oleh atau dikeluarkan oleh mana-mana
premis apabila dihuni sebagai rumah kediaman,
dan termasuklah sisa taman.
Contoh Sisa Pepejal Isi Rumah
Sisa makanan, kertas, kadbod, plastik, tekstil, kulit,
sisa taman, kayu, kaca, bahan logam seperti tin
aluminium dan sebagainya.
Sisa pepejal awam

Definisi (Mengikut Akta 672)


Apa-apa sisa pepejal yang dihasilkan oleh
tempat awam, yang di bawah penyeliaan
atau kawalan mana-mana pihak berkuasa
tempatan.
Contoh Sisa Pepejal Awam
Sampah yang terdapat di jalan-jalan dibawah
senggaraan oleh Pihak Berkuasa Tempatan
(PBT), sisa landskap, sisa dari taman
permainan, pantai dan kawasan rekreasi
yang lain.
Punca Sisa Pepejal Awam
Pembersihan jalan Pihak Berkuasa Tempatan,
sisa landskap, sisa dari taman permainan,
Sisa Pepejal
Import

Definisi (Mengikut Akta 672)


Apa-apa sisa pepejal yang dihasilkan oleh
negara lain dan diimport ke negara kita untuk
diproses atau dilupuskan.
Contoh Sisa Pepejal Import
Kertas, kadbod, tin, kaca dan lain- lain bahan
yang diimport dari luar untuk digunakan oleh
industri pembuatan sebagai bahan mentah
dan dikitar semula.
Punca Sisa Pepejal Import
Sisa yang telah dihasilkan di negara luar yang
diimport ke Malaysia.
Sisa Pepejal Khas

 Definisi (Mengikut Akta 672)


Apa-apa jenis sisa pepejal terkawal yang
ditetapkan samada:-
● Berbahaya atau boleh
membahayakan kesihatan awam
● Sukar untuk diolah, disimpan
atau dilupuskan
 Contoh Sisa Pepejal Khas
Sisa industri yang merbahaya yang tidak
boleh dilupuskan di tapak pelupusan biasa
 Punca Sisa Pepejal Khas
Premis perindustrian.
Sisa Pepejal Institusi

 Definisi (Mengikut Akta 672)


Apa-apa sisa pepejal yang dihasilkan oleh :-
 Mana-mana premis yang diluluskan di bawah
mana-mana undang-undang bertulis atau
oleh Pihak Berkuasa Negeri untuk digunakan
keseluruhan atau sebahagian besarnya bagi
maksud sembahyang atau bagi khairat.
 Mana-mana premis yang dihuni oleh mana-
mana Jabatan Kerajaan Persekutuan atau
Negeri, mana-mana Pihak Berkuasa
Tempatan atau mana-mana badan berkanun.
 Mana-mana premis pendidikan.
 Mana-mana kemudahan jagaan kesihatan
termasuklah hospital, klinik dan pusat
Contoh Sisa Pepejal Institusi
Apa-apa jenis sisa yang dijanakan hasil dari
aktiviti harian institusi yang disebutkan di atas
dan ini adalah tidak termasuk sisa pepejal khas
yang memerlukan cara pelupusan yang
berasingan.
Punca Sisa Pepejal Institusi
Sekolah, universiti, hospital, penjara dan
bangunan kerajaan.
Sisa Pepejal
Komersial
Definisi (Mengikut Akta 672)
Ialah merangkumi sisa pepejal yang dihasilkan
daripada apa-apa aktiviti komersial.
Contoh Sisa Pepejal Komersial
Kertas, kadbod, plastik, kayu, sisa makanan,
restoran, kaca, logam dan apa-apa jenis sisa
yang terhasil dari aktiviti komersial yang tidak
termasuk dalam sisa pepejal khas.
Punca Sisa Pepejal Komersial
Stor, restoran, pasaraya, hotel, rumah
tumpangan, kedai percetakan, stesen-stesen
perkhidmatan, dan sebagainya.
Sisa Pepejal
Pembinaan
 Definisi (Mengikut Akta 672)
 Merupakan apa-apa sisa pepejal yang
dihasilkan daripada apa-apa aktiviti
pembinaan atau perobohan termasuk kerja
pemajuan,
penyediaan, pembaikan atau pengubahan.
 Contoh Sisa Pepejal Pembinaan
Kayu, papan lapis, konkrit, besi, drywall,
permaidani, kadbod, gentian kaca, tanah dan
lain- lain sisa yang dihasilkan dari aktiviti di
atas.
 Punca Sisa Pepejal Pembinaan
Kawasan pembinaan baru, kerja-kerja
pengubahsuaian atau perobohan bangunan
Sisa Pepejal
Perindustrian
Definisi (Mengikut Akta 672)
Apa-apa sisa pepejal yang dihasilkan
daripada apa-apa aktiviti perindustrian.
Contoh Sisa Pepejal Perindustrian
Sisa yang terhasil dari proses pengilangan
tidak termasuk sisa pepejal khas.
Punca Sisa Pepejal Perindustrian
industri fabrik, industri pembuatan makanan,
industri ringan, industri berat dan sebagainya.
Jenis-Jenis Tong Sampah
Jenis-Jenis Tong Kitar Semula
Terdapat 3 tong kitar semula yang disediakan
oleh kerajaan untuk membuang sisa yang
boleh dikitar semula.
Tong-tong ini diwarnakan biru, coklat, dan
jingga bagi melambangkan kegunaan yang
berbeza.
Tong kitar semula terdapat di dalam saiz 80
liter, 120 liter, 240 liter, 360 liter dan 660 liter.
Pengurusan Sisa Pepejal di
Malaysia
Sehingga tahun 1998, pengurusan sisa pepejal di Malaysia
telah diuruskan oleh Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)
masing-masing. Kepesatan pembangunan negara yang
berterusan turut meningkatkan kuantiti sisa pepejal yang
dijana setiap tahun, menyebabkan kos pengurusan sisa
pepejal turut meningkat.
Keadaan ini amat membebankan sebahagian besar PBT
dengan meningkatnya kos kutipan dan pembinaan fasiliti
untuk merawat dan melupus sisa pepejal.
Pada masa yang sama, masyarakat semakin peka ke atas
isu-isu alam sekitar menyebabkan masalah sisa pepejal
mendapat perhatian umum.
 Pada bulan Oktober 1994, Kerajaan
menyarankan kepada syarikat swasta untuk
membuat tawaran bagi penswastaan
pengurusan sisa pepejal bagi meningkatkan
kualiti pengurusan sisa pepejal.
 Pada 6hb September 1995, Kabinet telah
bersetuju untuk menswastakan pengurusan
sisa pepejal di Semenanjung Malaysia.
 Pada Disember 1995, Kerajaan Persekutuan
telah menawarkan kontrak secara interim
kepada 4 buah syarikat.
 Penswastaan interim pengurusan sisa pepejal
dibuat mengikut kawasan geografi iaitu
Kawasan Tengah dan Timur, Kawasan Utara,
Kawasan Selatan, Sabah, Sarawak dan
Wilayah Persekutuan Labuan.
 Penswastaan secara interim telah
dilaksanakan mulai pada 8 April 1998
 Kerajaan Persekutuan telah menggubal akta untuk
memindahkan tanggungjawab pengurusan sisa
pepejal daripada PBT kepada kerajaan pusat. Pada
tahun 2007, Kerajaan Persekutuan telah
mewartakan Akta Pengurusan Sisa Pepejal dan
Pembersihan Awam (Akta 672).
 Di bawah Akta ini Kerajaan Persekutuan telah
diberi kuasa eksekutif berhubung dengan
pengurusan sisa pepejal dan pembersihan awam
di Semenanjung Malaysia. Jabatan Pengurusan
Sisa Pepejal Negara (JPSPN) telah diwujudkan
sebagai agensi yang bertanggungjawab untuk
membuat dasar, peraturan-peraturan, garis
panduan, merangka pelan perancangan strategik,
mengeluarkan lesen, dan seumpamanya.
 Pada tahun 2007 juga, Akta Perbadanan
Pengurusan Sisa Pepejal Dan Pembersihan Awam
(Akta 673) telah diwartakan bagi menubuhkan
Elemen Pengurusan Sisa Pepejal

 Pengurusan sisa pepejal bersepadu


merupakan sistem yang menggabungkan 6
elemen penting yang sejajar dengan konsep
pembangunan mapan dari segi kesihatan
awam, ekonomi, kejuruteraan, pemuliharaan,
nilai artistik, kesedaran awam serta
persekitaran. Elemen yang dimaksudkan
adalah seperti di bawah:
1) Penjanaan
2) Penstoran
3) Kutipan
4) Pengangkutan
5) Rawatan Perantaraan
6) Pelupusan
PENJANAAN SISA PEPEJAL

Mengikut laporan Rancangan Malaysia Kesembilan


2006-2010, jumlah sisa pepejal yang dijana di
Semenanjung Malaysia meningkat daripada 16,200
tan metrik sehari pada tahun 2001 kepada 19,100
tan metrik sehari pada 2005.

Jumlah ini dianggarkan akan meningkat kepada


30,000 tan sehari pada tahun 2020. Secara
puratanya, pada masa ini seorang warga Malaysia
menjanakan sebanyak 0.8 kilogram sisa pepejal
sehari. (Sumber : Kementerian Perumahan
Dan Kerajaan Tempatan, 2008).

Komposisi sisa pepejal


( Sumber : Rancangan Malaysia
Ke - 9)
PENSTORAN
Penstoran sisa pepejal yang sistematik adalah penting bagi mengelakkan gangguan dari binatang
seperti anjing dan kucing serta mengelakkan pembiakan lalat, tikus atau serangga-serangga yang
boleh mendatangkan kemudaratan kepada manusia dan persekitaran. Selain itu, ianya juga
bertujuan memudahkan kutipan sisa pepejal tersebut.

Terdapat pelbagai jenis penstoran digunakan di premis kediaman pada masa ini:

Rumah Kediaman
Bagi premis atas tanah biasanya tong sampah digunakan sebagai penstoran di setiap
premis.

Rumah Bertingkat Kos Rendah Dan Sederhana


Tong communal digunakan di rumah bertingkat kos rendah dan sederhana
sebagai tempat penstoran berpusat. Penghuni perlu membawa sisa yang
dikumpul ke tempat penstoran.

Pangsapuri dan kondominium


Rumah sampah disediakan di pangsapuri dan kondominium untuk menempatkan
Tong communal. Penghuni pangsapuri perlu membawa sisa masing-masing ke
tempat penstoran manakala bagi kondominium kebuk sampah disediakan di setiap
tingkat.
Sisa akan dipungut oleh pihak pengurusan bangunan dan dikumpulkan di rumah
sampah. Pintu rumah sampah dibina berhampiran jalan bagi membolehkan kutipan
sisa pepejal dilakukan.
Spiral Waste Bin (SWB)

Merupakan salah satu tong penstoran sisa pepejal


berkapasiti tinggi dimana sisa pepejal akan
dimampatkan. Dengan cara ini kapasiti sisa pepejal
boleh disimpan adalah lebih banyak. Ia sesuai
digunakan di kawasan yang mempunyai kuantiti
penjanaan sisa pepejal yang tinggi seperti di
kondominium dan pangsapuri.

Gambarajah skematik SWB


DEEP COLLECTION SYSTEM

Sistem ini menggunakan ruang bawah tanah untuk


menyimpan sisa. Sebahagian besar tong ditanam di
bawah tanah dan sebuah karung yang diperbuat
daripada HDPE diletakkan di dalam tong tersebut
untuk menyimpan sisa.

Karung ini akan diangkat menggunakan kren untuk


memindahkan sisa ke dalam kenderaan pemungut.

Sistem ini dapat mengelakkan keperluan membina


rumah sampah dan menjimatkan penggunaan ruang,
serta kos pembinaannya lebih murah. Ia sesuai
ditempatkan di kawasan bebendul jalan dan
direkabentuk supaya sesuai menjadi sebahagian
daripada landskap.
Kedalaman tong dari aras lantai
Sistem Vakum

Sistem Vakum adalah satu sistem automatik yang


menggunakan sesalur buangan (refuse chute) dan
kaedah sedutan.

Bukaan disediakan di setiap tingkat untuk


membuang sisa ke dalam sesalur buangan.

Sisa pepejal yang dibuang disedut melalui sistem


sesalur bawah tanah menggunakan vakum untuk
dikumpulkan di pusat pengumpulan.

Sisa akan dikutip oleh lori dari pusat pengumpulan.

Kos bagi membina sistem ini adalah tinggi tetapi ia


Gambarajah menunjukkan bagaimana
pengutipan sisa pepejal dilakukan
menggunakan sistem vakum
Gambarajah
menunjukkan trak
yang digunakan
untuk menyedut
sisa
KUTIPAN

Kutipan merupakan proses mengutip atau mengumpul sisa


pepejal domestik, sisa pukal atau bahan kitar semula di tong
setiap premis atau punca janaan sisa pepejal dan
dimasukkan ke dalam kutipan.

Kenderaan kutipan kemudiannya akan membawa sisa


pepejal ini samada ke stesen pemindahan, insinerator,
Kemudahan Bahan Api Terbitan (Refuse Derived Fuel
(RDF), Kemudahan Perolehan Semula Sumber (Material
Recovery Facilities (MRF) atau terus ke Tapak
Pelupusan.
Kaedah Kutipan

Kaedah kutipan terdiri daripada pelbagai jenis iaitu:

Kutipan di bebendul jalan — Kutipan yang


dilakukan ke atas tong yang diletakkan di tepi jalan
sebagai contoh tong sampah di perhentian bas dan
tempat awam.

Kutipan berpusat — Kutipan dilakukan di kawasan


yang dikhaskan untuk pengumpulan sisa contohnya
rumah sampah dan tong komunal. Pengguna perlu
membawa sisa ke rumah sampah atau tong komunal.
Kaedah ini digunakan di pangsapuri, kondominium,
pasar, premis komersial dan seumpamanya.

Kutipan Dari Premis Ke Premis — Pekerja akan


PENGANGKUTAN BAGI KUTIPAN SISA
PEPEJAL

Pengangkutan merupakan satu aktiviti mengangkut sisa


pepejal dari tempat penstoran untuk dihantar ke pusat
rawatan perantaraan atau terus ke tapak pelupusan dengan
menggunakan kenderaan kutipan yang dikhaskan.

Berikut adalah jenis -jenis lori yang biasa digunakan untuk


kutipan sisa di Malaysia:

Lori Kompaktor

Lori Terbuka (Open Lorry)

Lori RORO(Roll On Roll Off Lorry)

Long Haulage Vehicle


1. Lori Kompaktor

Lori Kompaktor digunakan untuk mengutip sisa


pepejal di kawasan perumahan, komersial,
institusi dan industri kecil dan sederhana. Ia
terdiri daripada pelbagai saiz mengikut kapasiti
yang mampu dibawa oleh lori tersebut sebagai
contoh kompaktor 4 tan, 7 tan dan 12 tan.
Lori ini mempunyai sistem pemampatan yang
membolehkan lebih banyak sisa dapat dimuatkan
ke dalam lori tersebut. Selain itu ia juga
mempunyai tangki leachate bagi mengelakkan
tumpahan ketika aktiviti pengutipan dan
pengangkutan.
2. Lori Terbuka (Open Lorry)

Lori terbuka sesuai digunakan mengangkat bahan


kitar semula, sisa kebun dan sisa pukal
(bulky waste).
Ia terdiri daripada pelbagai saiz mengikut
kemampuan sisa yang dapat dimuatkan ke dalam
lori tersebut sebagai contoh lori 3 tan, 5 tan dan
10 tan.
Lori ini mempunyai pintu pada bahagian
belakang yang memudahkan proses mengutip
dan membuang sisa.
Ia perlu ditutup dengan kanvas selepas pengutipan
agar tiada sisa yang tercicir.
3. Lori RORO(Roll-On Roll -Off)

Lori RORO digunakan untuk mengangkat tong


RORO yang biasanya digunakan di pangsapuri,
kondominium, pasar, industri dan kawasan
pembinaan.
Ia menggunakan sistem hidraulik bagi mengangkat
tong RORO dan membuang sisa.
Ia perlu ditutup dengan kanvas selepas
pengutipan agar tiada sisa yang tercicir.
4. Motor beroda tiga (Tricycle)

Motor beroda tiga sesuai digunakan untuk


mengutip sisa di kawasan yang mempunyai
laluan yang sempit di mana kenderaan
pengangkutan lain tidak boleh melaluinya, sebagai
contoh di kawasan kampung.

Kenderaan ini akan mengutip sisa dari premis ke


premis dan membawanya ke pusat pengumpulan
yang kebiasaannya terletak di tepi jalan utama.
5. Long Haulage Vehicle

Long Haulage Vehicle digunakan untuk


mengangkat sisa yang telah dimampatkan
daripada stesen pemindahan ke tapak
pelupusan seperti yang digunakan oleh Stesen
Pemindahan Taman Beringin yang bermuatan
bersih 20 tan dapat memuatkan sisa daripada 5
buah lori kompaktor 4 tan.

Ia dapat menjimatkan kos pengangkutan sisa bagi


kawasan yang terletak jauh daripada tapak
pelupusan.

Selain daripada itu masa yang dijimatkan oleh


kompaktor untuk menghantar sisa secara terus ke
tapak pelupusan boleh dimanfaatkan untuk
membuat kutipan di kawasan lain.
RAWATAN
PERANTARAAN
PENGKOMPOSAN

Pengkomposan merupakan salah satu cara untuk mengitar semula sisa organik
(dari tumbuh-tumbuhan dan haiwan) bagi mengurangkan kuantiti sisa yang
perlu dilupuskan di tapak pelupusan, oleh itu jangkahayat tapak pelupusan
dapat dipanjangkan.

Ia adalah proses penguraian semulajadi oleh mikrob ke atas bahan-bahan


organik (dari tumbuh-tumbuhan dan haiwan) menjadi bahan yang
menyuburkan tanah dipanggil kompos.

FAEDAH PENGKOMPOSAN

1 Mengubah bahan organik yang boleh reput menjadi


bahan yang stabil
2 Membunuh mikrob pathogen, telur serangga dan
organisma lain
ASAS PENGKOMPOSAN

Pengkomposan yang baik dapat menyediakan persekitaran yang sesuai untuk


perkembangan mikrob seperti bakteria dan fungus. Semasa proses pengkomposan
mikrob memerlukan air, udara dan makanan. Perkembangan sains
membolehkan kita mengawal ramuan bahan yang hendak dikompos, memantau
perubahan suhu, nilai pH, kandungan kelembapan serta keperluan udara semasa
proses pengkomposan bagi menjamin kualiti kompos yang terhasil.

Air
Kelembapan bahan-bahan organik yang hendak dikompos mestilah sesuai supaya
mikrob-mikrob tersebut dapat hidup dan melakukan proses pengkomposan.
Walaubagaimanapun kandungan air yang terlalu tinggi, akan menyebabkan
partikel kompos berkenaan menjadi lembap dan akan mengurangkan kandungan
udara. Oleh itu, proses pengkomposan menjadi perlahan. Pekara yang sama akan
berlaku jika tahap kelembapan terlalu rendah. Kelembapan optima biasanya
adalah pada kadar 50%- 60% daripada berat bahan yang dikompos.

Udara
Kandungan air dan udara yang seimbang adalah penting untuk proses
pengkomposan. Udara diperlukan oleh mikrob untuk melakukan penguraian.
Bahan-bahan yang dikompos perlu mempunyai banyak rongga (tidak mampat)
untuk membolehkan udara meresap ke dalamnya. Pada peringkat permulaan,
kandungan oksigen yang diperlukan pada kadar 15% - 20% daripada rongga udara
( pore spaces ). Sekiranya kandungan purata oksigen kurang daripada 5%,
bakteria anerobik akan membiak dan ia akan membebaskan gas berbau busuk.
Untuk proses pengkomposan aerobik, kandungan udara optima yang diperlukan
adalah melebihi 10% .
Makanan
Mikrob memerlukan bahan-bahan yang mengandungi karbon (C) dan nitrogen (N)
sebagai makanannya. Bahan organik mengandungi C yang tinggi dinamakan
sebagai bahan perang (brown) dan N sebagai bahan hijau (green). Bahan perang
membekalkan tenaga kepada mikrob manakala bahan hijau membekalkan nutrien.
Untuk menghasilkan kompos, nisbah di antara C dan N adalah penting, iaitu pada
kadar 30:1. Apabila bahan-bahan organik berkenaan menjadi kompos C:N berubah
menjadi 10:1 hingga 20:1.
Contoh bahan perang — jerami, rumpai, daun
kering, kertas, serpihan kayu atau serbuk kayu.
Bahan- bahan ini mengandungi molekul gula yang
menjadi sumber tenaga kepada mikrob.

Contoh bahan hijau — rumput hijau, sisa


makanan dapur,(buah-buahan, sayur-sayuran dan
ikan), daun hijau, kopi,teh dan sisa binatang.
Bahan-bahan ini mengandungi protein yang
menjadi sumber nutrien kepada mikrob.
APA YANG SESUAI DIKOMPOS DIRUMAH?

Najis binatang ternakan


Kertas
Kopi dan teh
Kain kapas
Kulit telur
Abu kayu
Serbuk kayu
Buah-buahan, sayur-sayuran dan kekacang
Rumput, lalang, daun, jerami, sekam, ranting kayu dan
serbuk kayu
Rambut, kulit binatang yang kering dan bulu binatang.
Apa Yang Tidak Sesuai DiKompos DiRumah?

Arang batu atau abu kayu arang


- boleh mengandungi bahan-bahan yang berbahaya kepada tumbuh-
tumbuhan

Bahan Tenusu
- boleh menyebabkan bau busuk dan menarik perhatian vektor.

Tumbuh-tumbuhan berpenyakit
- penyakit pada tumbuh-tumbuhan mungkin tidak musnah dan boleh berjangkit
kepada tumbuhan lain.
Lemak, minyak dan gris.
boleh menyebabkan bau busuk dan menarik perhatian
vektor.

Daging
- boleh menyebabkan bau busuk dan menarik perhatian
vektor.

Najis binatang peliharaan (anjing, kucing dan


sebagainya)
- kemungkinan mengandungi parasit bakteria patogen dan
virus yang berbahaya kepada manusia
MEMANTAU PROSES PENGKOMPOSAN
Semasa proses pengkomposan, berlaku perubahan pada ciri-ciri fizikal, kimia dan biologi bahan yang
dikompos.

FASA FASA
MESOFILIK FASA MESOFILIK
TERMOFILIK

3 FASA PENGKOMPOSAN TERMOFILIK


KOMPOS
MENGENALPASTI MASALAH
PENGKOMPOSAN
Kita dapat mengetahui masalah proses pengkomposan dengan memantau gejala-gejala
berikut serta membuat tindakan pembetulan;

Gejala Masalah Penyelesaian


Timbunan kompos basah dan •Kandungan udara tidak mencukupi •Membalik-balikkan timbunan

berbau busuk kompos.


•Terlalu banyak bahan N •Tambah bahan C dan balik-

balikkan kompos.
•Kelembapan terlalu tinggi •Tambah bahan C dan balik-

balikkan kompos.
Timbunan kompos tidak panas •Saiz timbunan kompos terlalu kecil •Besarkan saiz timbunan

Kelembapan tidak mencukupi


• Tambah air semasa membalik-

balikkan timbunan kompos

Kandungan timbunan kompos Kurang bahan N


• Tambah sumber bahan N

lembap dan berbau masam manis


tetapi tidak panas
Timbunan kompos menarik Terdapat sisa daging yang telah
• •Asingkan sisa daging daripada

perhatian binatang dicampur-adukkan dalam timbunan timbunan kompos


kompos •Tutup timbunan kompos dengan

kain
Sisa makanan tidak dikambus
• Kambus sisa makanan dengan

dengan sempurna sempurna dengan bahan perang


seperti dedaun kering atau serbuk
kayu
KESAN PENGURUSAN SISA PEPEJAL YANG
TIDAK SISTEMATIK

Kebanyakan sisa pepejal mempunyai kesan yang


negatif kepada alam sekitar. Pencemaran dari
sisa pepejal terjadi daripada pengurusan yang
tidak cekap.

Tanpa pengurusan yang sistematik, kita akan


berdepan dengan masalah yang memberi kesan
buruk kepada alam sekitar, kesihatan manusia
dan sosial(komuniti).

Kesan Pengurusan Sisa Pepejal Yang Tidak


Sistematik:
IMPAK KEPADA ALAM SEKITAR
1. Pencemaran udara
Pembakaran sampah secara terbuka mengakibatkan
pencemaran udara. Pembakaran terbuka melepaskan gas
dioxin yang merbahaya ke persekitaran.
Gas dari tapak pelupusan (hasil daripada proses pereputan
sampah) boleh meletup jika dibiarkan berkumpul dalam
permukaan tertutup. Metana (salah satu daripada gas tapak
pelupusan) lebih efektif dari karbon dioksida sebagai gas
rumah hijau yang boleh membawa kepada peningkatan
suhu dunia.Pembakaran di tapak pelupusan boleh
mengakibatkan pencemaran udara dan pengurangan jarak
penglihatan semakin berkurangan. Letupan dan kebakaran
boleh merebak ke kawasan berdekatan.

2. Pencemaran air bawah tanah atau permukaan air


Air tercemar (leachate) yang mengalir dari tapak pelupusan
sampah mengakibatkan pencemaran sumber air yang
serius. Sisa kimia (terutamanya organik yang tidak terurai)
IMPAK KEPADA SOSIAL

Penimbusan secara terbuka atau pembuangan sampah


secara haram di tempat yang tidak dibenarkan boleh
menyebabkan ketidakselesaan kepada komuniti setempat
dan seterusnya mengundang penyakit.

Sisa atau sampah yang tidak dibuang atau diuruskan


dengan sempurna akan meninggalkan kesan yang kurang
selesa seperti bau yang busuk dan keadaan persekitaran
yang kotor.

Sisa atau sampah yang tidak dikutip selalunya akan


tersumbat di longkang — longkang lalu mengakibatkan
banjir.

Meningkatkan kos penyelenggaraan.


IMPAK KEPADA KESIHATAN MANUSIA

Kumpulan yang berisiko tinggi untuk mengalami


gangguan kesihatan terdiri daripada populasi yang tidak
mempunyai pengurusan sisa yang sistematik.

Terutama sekali kanak — kanak, pekerja, pengangkut


sampah dan pekerja kilang bahan toksik dan bahan
mudah berjangkit.

Kumpulan berisiko tinggi yang lain adalah populasi yang


menetap berhampiran kawasan tapak pembuangan
sampah serta sumber air yang telah tercemar akibat
pembuangan sampah sarap atau tapak pelupusan yang
bocor.
Jangkitan penyakit

Jangkitan penyakit kulit dan darah terjadi akibat daripada


sentuhan secara langsung dengan sisa (sampah).

Jangkitan mata dan pernafasan terjadi apabila terdedah


kepada debu terutama sekali ketika operasi tapak
pelupusan.

Vektor pembawa penyakit yang mengakibatkan wabak


penyakit :

a. Lalat yang membiak di kawasan ini merupakan


vektor yang efektif dalam penyebaran penyakit

b. Nyamuk yang membiak di air takungan bekas-bekas


sampah menyebarkan penyakit malaria dan denggi
Penyakit kronik

Terdapat gas-gas yang dilepaskan semasa proses


penguraian sisa pepejal di tapak pelulusan sampah seperti
SO2 , NOX , Dioxin ,Sulfur ,CO ,Amonia dan lain-lain.

Gas ini apabila masuk ke dalam tubuh manusia akan


bertindakbalas dengan kimia yang terdapat dalam organ
manusia dan mengghasilkan toksin yang merbahaya kepada
manusia. Ini seterusnya akan berpotensi menyebabkan
Hepatotoxicity
penyakit kronik seperti berikut :-
Nephrotoxicity
Pulmonary toxicity
Neurotoxicity
Immunotoxicity
•Hepatotoxicity
Hepatotoxicity (daripada hepatic toxicity) terjadi akibat
daripada kerosakan hati akibat tindakan bahan kimia. Hati
merupakan organ penting yang memainkan peranan untuk
menapis bahan kimia di dalam badan mudah mengalami
kerosakan akibat bahan ini.

•Nephrotoxicity
Nephrotocity (dari perkataan greek : nephros “ginjal”) terjadi
akibat kesan keracunan beberapa jenis bahan kimia atau
ubat yang merosakkan ginjal. Terdapat pelbagai jenis
ketoksidan dan tidak harus dikelirukan dengan kesan
sampingan pengambilan ubat untuk merawat gangguan renal
(heparin).

•Pulmonary toxicity
Pulmonari toxicity bermaksud kerosakan pada paru — paru.
Kebanyakan kes ini berlaku akibat bahan kimia dan bahan-
bahan zarah.
buatan ataupun semulajadi yang dikenali sebagai neurotoxin
yang mampu mengubah fungsi aktiviti normal sistem saraf.
Penyakit ini akan memusnahkan neuron dan sel-sel yang
paling penting di dalam fungsi otak dan bahagian saraf yang
lain. Simptom — simptom yang ketara ialah lemah anggota
badan atau rasa kebas, hilang ingatan, penglihatan atau
pemikiran, sakit kepala, masalah perlakuan kognitif dan
masalah sikap dan masalah seksual. Individu dengan
penyakit tertentu mudah dijangkiti neurotoxin.

•Immunotoxicity
Immunotoxin adalah sejenis bahan kimia yang menyebabkan
kegagalan sistem imun apabila berlakunya pendedahan.
Apabila sistem imun lemah risiko jangkitan penyakit dan
kanser adalah tinggi. Immunotoxin boleh menyebabkan
autoimmune disease, satu penyakit dimana sistem imun
berada pada tahap terlebih aktif dan mula memusnahkan sel-
*Penyakit kronik terjadi apabila leachate mengandungi logam berat mencemarkan sumber
air dan secara tidak langsung menganggu rantaian makanan manusia.
sel badan.
PROGRAM KESIHATAN PERSEKITARAN
Sekian terima kasih.

Gunakanlah bahasa kebangsaan


kita.

Sumber : www.sisa.my
Edit secara poyo oleh
Mohamad Saiful Nordin

Pelajar paling
bermasalah di UKM.
Sekian.
psuedo-interlektual