Anda di halaman 1dari 16

Fjalorthi i drejtësisë nga FGJSSH i vitit

1980
Mr. Agim Spahiu

20 korrik 2009

Ky Fjalorth është nxjerrë në mënyrë elektronike (automatikisht), me anë


të programeve: grep, sort, uniq , awk etj., duke u mbështetur në Fjalorin e
gjuhës së sotme shqipe të vitit 1980.
ADMINISTRATIVO-TOKËSOR mb. ose në një institucion tjetër, akt delegimi.
Që ka të bëjë me administrimin e ven- Pajis me aktdelegim.
dit sipas ndarjes në krahina si njësi AKTDETYRIM m. Dokument zyrtar, që
organizative, të cilat ushtrojnë veprim- përmban detyrimet e dikujt, në rast se
tarinë urdhërdhënëse dhe ekzekutive. ai nuk kryen një punë të marrë përsipër,
Ndarje administrativo-tokësore. Njësi akt detyrimi.
administrativo-tokësore.
AKTDËNIM m. Dokument zyrtar, që përm-
ADOPTOJ kal. 1. Marr në familje një të mi- ban një dënim të dhënë nga gjyqi, akt
tur dhe e rrit si fëmijën tim, e bëj zyr- dënimi.
tarisht bir a bijë në shpirt një fëmijë të
tjetërkujt. Adoptoj një djalë (një vajzë). AKTGJYKIM m. Dokument zyrtar, që përm-
ban vendimin e dhënë nga gjyqi, akt
ADOPTUAR mb. 1. Që është bërë nga dikush gjykimi.
bir a bijë në shpirt me ligj, që është marrë
AKTPADI f. 1. Kërkesë me shkrim që harto-
zyrtarisht si fëmijë në një familje. Fëmijë
het nga pala e interesuar dhe që përmban
(djalë) i adoptuar. Vajzë e adoptuar.
padinë e ngritur kundër dikujt.
ADOPTUES m. Ai që ka bërë bir a bijë në AKTPAJTIM m. Shkresë zyrtare që vërteton
shpirt një fëmijë të tjetërkujt. pajtimin e palëve që gjykohen, akt paj-
AKSESOR mb. libr. Kontratë aksesore. timi.

AKTAKUZË f. 1. Dokument që përmban të AKTPËRFAQËSIM m. Shkresë me të cilën


dhënat e akuzës së prokurorisë kundër ngarkohet dikush për të përfaqësuar një
një të pandehuri në gjyq. Aktakuza e palë në kryerjen e veprimeve të drejtësisë
prokurorit. Lexohet aktakuza. Pranon për zgjidhjen e një çështjeje.
(kundërshton) aktakuzën. AKTHETIM m. Dokument, që përmban të
dhënat e hetimit gjyqësor, akt hetimi.
AKTDELEGIM m. Shkresë me të cilën pa-
jiset një njeri, që dërgohet zyrtarisht për AKUZË f. 1. Veprimtari e organeve ose e
të zgjidhur një çështje në një ndërmarrje njerëzve të caktuar me ligj, që ka për

1
qëllim të vërtetojë para gjyqit fajësinë përgjithshme). Shpall amnistinë. Për-
e dikujt për fajet që i ngarkohen; akti ton nga amnistia.
që përmban këto faje dhe që lexohet në
gjyq. Ngre një akuzë. Hedh poshtë (pra- AMNISTOHEM Pës. e AMNISTOJ.
noj) akuzën. 2. Pala që ngre padinë në AMNISTOJ kal. Ia fal ose ia ul dikujt dënimin
një proces gjyqësor. Dëshmitar i akuzës. e dhënë nga gjyqi; ndërpres ndjekjet pe-
3. Faj që i ngarkohet dikujt. Akuzë e nale për njerëz që kanë bërë faje.
padrejtë (e rëndë). Bën akuza.
AMNISTUAR m. Ai që ka përtuar nga një
AKUZOJ kal. 1. I ngarkoj fajet një të pande- amnisti.
huri në gjyq, ngre akuza kundër dikujt, e
padit. E akuzuan për shpërdorime. 2. I ANKIMOR mb. Që përmban një ankim kun-
hedh fajin dikujt, e quaj fajtor për diçka, drejt dikujt a për diçka. Kërkesë anki-
fajësoj. Akuzojmë imperialistët. more.
AKUZUAR m. Ai të cilit i është bërë një APELIM m. 1. Veprimi sipas kuptimeve të
akuzë, ai të cilit i janë ngarkuar faje të foljeve APELOJ, APELOHET. E drejta
dënueshme; i pandehur, i paditur. Pyet e apelimit. Afati i apelimit. Shqyrtoi
të akuzuarit. * Në bankën e të akuzuarve apelimin. 2. Dokumenti që përmban
shih te BANK/Ë,∼A I. kërkesën për të rishikuar një vendim të
AKUZUES m. 1. Ai që bën akuzën kundër dhënë nga gjyqi.
dikujt para organeve gjyqësore, paditës. APELOHET Pës. e APELOJ. Vendimi mund
Kthehet nga i akuzuar në akuzues. 2. Ai të apelohet.
që fajëson dikë, që ngre akuza kundër një
tjetri. APELOJ kal. 1. vjet. I drejtohem një gjykate
më të lartë për të rishikuar vendimin e
AKUZUES mb. 1. Që ngre akuzën kundër dhënë nga një gjykatë më e ulët. Apeloi
dikujt para organeve gjyqësore, paditës. vendimin. 2. I drejtohem një organi më
Pala akuzuese. 2. Që përmban a të lartë për të rishikuar vendimin e dhënë
që shpreh një akuzë; paditës, fajësues. nga një organ më i ulët.
Vështrim akuzues.
ARBITROR mb. Që përbëhet nga arbitra; i
ALIBI f. Ndodhja e një personi në një vend arbitrave. Komision arbitror. Gjykim
tjetër në çastin kur është kryer një krim, (vendim) arbitror. Me rrugë arbitrore.
e cila vlen si dëshmi se ai nuk ka marrë
pjesë në atë krim. Alibi e plotë. Kërkoj ARMËMBAJTJE f. Mbajtja e një arme per-
(gjej, krijoj) një alibi. Provoi alibinë. sonale me vete. Armëmbajtja me (pa)
AMENDAMENT m. Shtojcë që përmban leje. E drejta e armëmbajtjes.
një ndryshim të një ligji ose projektligji, ARTIKULL I m. 3. shih NEN,∼I. Artikulli i
të një vendimi etj., me qëllim që të parë i ligjit.
plotësohet a të përmirësohet; parashtrim
ndryshimesh. Amendamentet e ligjit (e ATËROR mb. libr. E drejta atërore.
programit). Paraqit një amendament. AUTENTIK mb. libr. 3. Që është vërtetuar
Pranoj (kundërshtoj) amendamentet. zyrtarisht sipas origjinalit, që përputhet
AMËSI f. 1. Të qenët nënë; njohja si nënë e plotësisht me origjinalin; që është i njëjtë
dikujt; e drejta e nënës. Njohja e amësisë. me një tjetër. Kopje autentike.
Përcaktimi i amësisë.
AVOKAT m. 1. Jurist që jep ndihmë e këshilla
AMNISTI f. Falje a ulje e dënimeve për çështje të drejtësisë, që ndjek një
të dhëna nga gjyqi, që shpallet nga çështje gjatë gjykimit si mbrojtës a si
pushteti ligjvënës. Amnisti e plotë (e përfaqësues i një pale në gjyq (sot në

2
Shqipëri këto detyra kryhen nga këshill- BASHKËPUNIM m.
tari ligjor). Avokat mbrojtës. Kolektiva 3. Kryerja e veprës penale nga dy ose
e avokatëve. Zyra e avokatëve. Fjala e më shumë veta me marrëveshje ndërmjet
avokatit. Zuri (mori) avokat. tyre, nga një grup i organizuar, nga një
AVOKATI f. vjet. 1. Fushë e drejtësisë, që bandë e armatosur ose nga një organizatë
përfshin detyrat e mbrojtjes e të ndihmës kundërrevolucionare.
juridike me avokat, në përputhje me lig- BASHKËTRASHËGIMTAR m. Ai që është
jet në fuqi; institucioni i drejtësisë që ka trashëgimtar i një pasurie së bashku me
këto detyra. një tjetër.
2. Veprimtaria e avokatit; detyra e BASHKËZOTËRIM m. vet. shih
avokatit. Merrej me avokati. Ushtronte BASHKËPRONËSI,∼A.
avokatinë.
BASHKËZOTËROJ kal. vjet. shih
AVOKATOR mb. vjet. Që u përket avokatëve, BASHKËPRONËSOJ.
i avokatëve; që ka të bëjë me veprimtar-
inë ose me detyrën e avokatit. Zyrë avoka- BASHKËZOTËRUES m. vjet. shih
tore. BASHKËPRONAR,∼I.
BALLAFAQOHEM vetv. 1. Vihem ballë për BEGATIM m. libr. pasurim në kurriz të një
ballë me një tjetër për të nxjerrë në shesh tjetri pa derdhur djersë vetë.
të vërtetën rreth pohimeve të bëra, bëj BETUAR m. Qytetar, që merr pjesë si anë-
ballafaqimin me dikë; dal para hetuesisë tar gjyqi në shqyrtimin e disa çështjeve,
e merrem në pyetje para një të pandehuri sipas ligjeve të së drejtës borgjeze. Gjyqi
a një dëshmitari për të gjetur kundërsh- i të betuarve. U caktua i betuar.
timet në pohimet dhe për të zbuluar të
vërtetën. Ballafaqohen dy veta. CENUESHËM mb. Që mund të ndryshohet
ose të ndreqet, për shkak se ka gabime a
BALLAFAQOJ kal. nxjerr para hetuesisë e të meta. Vendim i cenueshëm.
marr në pyetje në prani të njëri-tjetrit dy
CILËSI f. 4. Detyrë, rol a funksion, që merr
a më shumë të pandehur ose dëshmitarë
një njeri, zakonisht për një kohë dhe për
për të gjetur kundërshtimet në pohimet e
një rast të caktuar. Në cilësinë e pa-
tyre dhe për të zbuluar të vërtetën. Bal-
ditësit.
lafaquan të pandehurin me dëshmitarët.
CILËSUAR mb. 2. Që ka rrethana ose kushte
BARRË f. 6. Detyrim që kuzon të drejtat
rënduese, të përcaktuara nga ligji. Vrasje
e pronarit të një pasurie për shkak të
(vjedhje) e cilësuar. Krim i cilësuar. Po-
të drejtave të një pronari tjetër ose të
him i cilësuar. 3. Që gëzon të drejtën ose
shoqërisë. Barrë e dukshme. Barrë ak-
që ka kompetencë për të kryer një punë.
tive (pasive). I lirë nga çdo barrë. I vuri
Shumicë e cilësuar shumicë që ka ose që
barrë.
ton të drejtën për të vendosur për diçka.
BASHKËFAJËSI f. Fajësi e përbashkët me një
CILËSUES mb. 1. Që shërben për të cilësuar
tjetër, të qenët bashkëfajtor.
nga ana ligjore kushtet ose rrethanat.
BASHKËPRONËSI f. E drejta e barabartë Rrethana cilësuese.
e disa vetave si pronarë të një prone CIVIL mb. 1. Që ka të bëjë me gjendjen
të caktuar, pronësi e përbashkët. dhe me të drejtat ligjore të qytetarëve në
Bashkëpronësi e detyrueshme. Zgjidhja një shtet; që siguron të drejtën qytetare;
e bashkëpronësisë. që i përket qytetarit, që ka të bëjë me
BASHKËPRONËSOJ kal. Zotëroj një pasuri të; qytetar. Të drejtat civile të drejta
a një pronë së bashku me një tjetër, e kam që u njihen qytetarëve nga një shtet.
diçka pronë të përbashkët me një tjetër. Kodi Civil i RPSSh akt legjislativ, në

3
të cilin janë paraqitur në mënyrë sistem- DËBIM m. 2. Largimi i një të dënuari nga
atike normat që rregullojnë marrëdhëniet vendbanimi, duke e ndaluar ose jo të qën-
pasurore ndërmjet ndërmarrjeve, institu- drojë në një ose në disa vende të caktu-
cioneve, kooperativave bujqësore dhe or- ara.
ganizatave shoqërore, midis këtyre e shte-
DËSHMI f. 1. Pohim me shkrim ose me gojë,
tasve, si edhe marrëdhëniet pasurore e
që bën dikush për të vërtetuar diçka;
vetjake midis shtetasve. Gjendja civile
pohimi i dëshmitarit para organeve të
gjendja juridike vetjake familjare e një
drejtësisë, fjalët që thotë dëshmitari në
njeriu. Zyra e gjendjes civile zyrë ku
gjyq.
regjistrohen lindjet, martesat dhe vdek-
jet. Përgjegjësi civile. Nëpunës i gjend- DËSHMITAR m. ai që thirret për të dësh-
jes civile. muar para organeve të drejtësisë për
CIVILISHT ndajf. Nga pikëpamja e së drejtës
dikë a për diçka që e di, që e ka parë
civile, nga ana civile. Civilisht përgjegjës. ose e ka dëgjuar vetë. Dëshmitari i
Civilisht i detyruar. akuzës (i mbrojtjes). Pohimi i dëshmi-
tarit. Provë me dëshmitar. Thërriti dësh-
ÇATDHESIM m. Veprimi sipas kuptimeve mitarin. Pyet (dëgjon) dëshmitarët. Bal-
të foljeve ÇATDHESOJ, ÇATDHESO- lafaqoi dëshmitarët. Doli dëshmitar. 3.
HEM. Ai që ftohet të jetë i pranishëm në një
ÇATDHESOHEM vetv. 1. Detyrohem të veprim ligjor (martesë, testament etj.).
largohem nga atdheu, mërgoj. U shtrën- Dëshmitar i martesës. E morën për dësh-
guan të çatdhesohen. mitar. U bë me dy dëshmitarë.
ÇATDHESOJ kal. Detyroj dikë të largohet DËSHMOJ jokal. 1. Pohoj me gojë ose
nga atdheu, dëboj nga atdheu. me shkrim për atë që kam parë a kam
ÇATDHESUAR mb. 1. Që është detyruar të dëgjuar; bëj një dëshmi para organ-
largohet nga atdheu i vet. Banorët e çat- eve të drejtësisë, dal dëshmitar në gjyq.
dhesuar. Dëshmoi në gjyq (para trupit gjykues).
Thirret për të dëshmuar.
ÇNJOHJE f. Veprimi sipas kuptimit të foljes
ÇNJOH. Çnjohja e atësisë (e fëmijës). DIKTAT m. 1. Detyrimi që i bëhet një shteti
më të dobët a një shteti të mundur nga
DELEGIM m. 2. E drejta e përfaqësimit që i
ana e një shteti më të fortë a e një shteti
jepet dikujt për të ushtruar me fuqi të
tues për të pranuar kërkesa politike,
plota një funksion të caktuar a për të
ushtarake dhe ekonomike të padrejta;
vepruar në emër të dikujt.
marrëveshje e pabarabartë ndërmjet dy
DEPONIM m. 2. Të gjitha ato që thotë shteteve, e cila përmban një detyrim të
një njeri në gjyq ose përpara organeve tillë. Diktati imperialist
të tjera shtetërore. Deponime të sakta
(të rreme). Deponimet e të pandehurit DIKTIMOJ kal. vjet. Shpie në gjyqin e dik-
(e dëshmitarëve). Bëri një deponim të timit një vendim që e ka dhënë një gjyq
rëndësishëm. tjetër. E diktimoi vendimin (gjykimin).
DEPONOJ kal. dhe jokal. Them në gjyq ose DIKTIMOR mb. vjet. Që lidhej me gjyqin
përpara organeve të tjera shtetërore atë e diktimit, që i përkiste gjyqit të dik-
që di për dikë a për diçka. timit; që bëhej nga gjyqi i diktimit; që
paraqitej për t'u diktimuar. Kërkesë dik-
DETYRIM m. 5. Marrëveshje sipas së cilës
timore. Shqyrtim diktimor.
një njeri, një ndërmarrje etj. detyrohet të
japë ose të bëjë diçka në dobi të një njeriu DIKTUESHËM mb. vjet. Që mund t'i
a të një ndërmarrjeje tjetër. E drejta e paraqitej gjyqit të diktimit për shqyrtim.
detyrimeve. Vendim i diktueshëm.

4
DISPOZITË f. Pjesë e një norme juridike që vijnë pasoja të rrezikshme për shoqërinë
përmban një rregull të caktuar të sjell- por me mendjelehtësi ka shpresuar t'i
jes; secila prej pikave të një ligji, të një ndalojë.
urdhërese, të një rregulloreje a të një
vendimi. Dispozita të përgjithshme (të FAJËSI f. Të qenët fajtor; pjesëmarrja e
veçanta). Dispozita ligjore. Dispozitat e dikujt në një faj a në një krim. Fajësia
vendimit (e marrëveshjes, e rregullores). e të pandehurit. Provë fajësie. Shkalla e
Zbatimi i dispozitave. Shkelja e dispoz- fajësisë. Njohu (pranoi) fajësinë. Provoj
itave. Në bazë të (sipas) dispozitave në (vërtetoj) fajësinë.
fuqi. FAKT m. 3. Dëshmi e vërtetë, diçka që dihet
DOKESOR mb. Që lidhet me doket; që a që është provuar dhe sillet në gjyq për
mbështet në doket, që bëhet sipas dokeve; të mbështetur akuzën ose për ta kundër-
zakonor. E drejta dokesore. shtuar atë. Fakt juridik.

EKSTERRITORIAL mb. Që gëzon të drejtën FAMILJAR mb. E drejta familjare.


për të mos iu nënshtruar ligjeve të shtetit FTUES m. 2. Nëpunësi, që u shpërndante fte-
të huaj ku ushtron detyrën si përfaqësues sat atyre që duhej të paraqiteshin në gjyq.
diplomatik. Ftues gjyqi.
EKSTERRITORIALITET m. E drejta që gë- FUQI 6. E drejta a mundësia ligjore, që ka ose
zon një përfaqësues diplomatik në një që i jepet dikujt për të vepruar a për të
shtet të huaj për të mos iu nënshtruar bërë diçka, pushtet. Fuqi të pakuzuara
ligjeve të këtij shteti; e drejta që gëzo- (të plota). Fuqi juridike. Ka fuqi.
jnë ambasadat, legatat, anijet etj, për t'u
njohur si territore të shtetit të vet në një GARANCI f. 1. Siguri e cila i jepet dikujt për
vend të huaj. Eksterritorialiteti i diplo- një të drejtë që i takon në bazë të ligjeve a
matëve (i ambasadës). E drejta e ekster- urdhëresave shtetërore. Garanci juridike.
ritorialitetit. Garanci ligjore.
EKZEKUTOJ kal. 2. Zbatoj dënimin me GJENDJE f. 8. Tërësia e të drejtave dhe e
vdekje të dikujt, pushkatoj, var etj. një detyrimeve, me të cilat vishet a ngarko-
të dënuar. het një njeri nga ligjet. Gjendja familjare.
Gjendja civile.
EKZEKUTUES m. 2. Ai që merr pjesë drejt-
përsëdrejti në kryerjen e një vepre pe- GJINI f. Gjini në vijë të drejtë.
nale.
GJURMIM m. Organet e gjurmimit.
EMBARGO f. 1. Masë që merr qeveria e një
GJYKATË f. 1. Organ shtetëror për dhënien
vendi për të ndaluar që të nxirren jashtë
e drejtësisë, që shqyrton e zgjidh çësht-
ose të sillen nga jashtë mallra, prodhime,
jet gjyqësore penale e civile; ndërtesa ku
valuta etj.; ndalim i tregtisë me një shtet
ndodhet ky organ. Gjykatë popullore or-
tjetër. Embargo ekonomike (tregtare, -
gan bazë i drejtësisë popullore, që zgjid-
nanciare). Embargoja e naftës (e ar-
het drejtpërdrejt nga populli. Gjykata
mëve). Politika e embargos. Vendos (zba-
e Lartë organi më i lartë i drejtësisë.
toj) embargon. Hoqi embargon.
Gjykatë ushtarake. vjet. Gjykatë e
FAJ m. 3. Veprim ose mosveprim i një njeriu shkallës së parë (së dytë). Gjykata
kur ai i ka parashikuar pasojat e rrezik- e rrethit. Vendimi i gjykatës. 2.
shme të veprës së tij për shoqërinë dhe i përmb. Gjyqtarët dhe ndihmësgjyqtarët
ka dëshiruar ato, kur me vetëdije e me që shqyrtojnë një çështje gjyqësore; trupi
dashje ka bërë që të vijnë ato, kur ka gjykues. * Gjykata e diktimit drejt., vjet.
parashikuar se nga vepra e tij mund të gjyqi i diktimit; zyra e gjyqit të diktimit.

5
GJYKATËS m. 1. Nëpunës i caktuar në një or- shoqëror shqyrtimi i gabimit a i qën-
gan gjyqësor për shqyrtimin e zgjidhjen drimit të dikujt nga kolektivi ku ai bën
e çështjeve të ndryshme penale e civile pjesë dhe marrja e masave për ndreqjen
sipas ligjeve të klasës në fuqi (në vendet e tij.
e tjera; në të kaluarën edhe në Shqipëri). GJYQËSOR mb. Që ka të bëjë me veprimtar-
Gjykatësi i paqit (pajtues). Detyra e inë e gjyqit, që i përket gjyqit, i gjyqit.
gjykatësit. Vendimi i gjykatësit. Organet gjyqësore. Aparati gjyqësor.
GJYKOJ kal. 3. Shqyrtoj si trup gjykues Çështje gjyqësore. Ndjekje gjyqësore.
çështje penale e civile dhe jap vendimin Shqyrtim gjyqësor. Seancë gjyqësore.
për të; jap vendim si gjyqtar për një Këshilli gjyqësor trupi gjykues, që shqyr-
çështje a për një mosmarrëveshje. ton çështje penale e civile në shkallë të
dytë.
GJYKUAR m. Ai që gjykohet për një vepër pe-
nale; i pandehur. Fajësia e të gjykuarit. GJYQTAR m. 1. Nëpunës i drejtësisë pop-
ullore, i zgjedhur në një organ gjyqësor
GJYKUAR f. Fem. e GJYKUAR,∼I (i). për shqyrtimin e zgjidhjen e çështjeve të
ndryshme penale e civile; vjet. gjykatës.
GJYKUES mb. Që gjykon çështje penale e Gjyqtar popullor. Gjyqtarët dhe ndih-
civile. Trupi gjykues. mësgjyqtarët.
GJYKUESHËM mb. 2. Që mund të gjykohet HETIMOR mb. Që ka të bëjë me hetimin e
nga organet gjyqësore. rrethanave në të cilat kryhet një krim
GJYQ m. 1. Shqyrtimi i çështjeve penale e ose kundërvajtje penale, që lidhet me het-
civile dhe zgjidhja e tyre; proces gjyqë- imin e një çështjeje nga organet e drejtë-
sor. Gjyqi i popullit. Gjyqi partizan. sisë, i hetimit; që merret me hetimin e
Gjyq i mbyllur (me dyer të mbyllura). një vepre penale. Veprim (akt) hetimor.
Gjyq ndërkombëtar. Gjyqi i Malit (i Ka- Pyetje hetimore. Procesi hetimor. Meto-
nunit). vjet. shqyrtimi i çështjeve dhe dat hetimore. Komisioni (grupi) hetimor.
zgjidhja e tyre sipas së drejtës zakonore. Organet hetimore. Nga ana hetimore.
Gjyq para masave shqyrtimi i një çësht- HETOJ kal. 1. Kërkoj të gjej a të zbuloj diçka,
jeje penale a civile nga organet gjyqësore duke u nisur nga disa të dhëna paraprake,
përpara një grupi njerëzish ose përpara e shqyrtoj diçka sipas të dhënave që njoh
kolektivit të një ndërmarrjeje, të një in- dhe mbledh edhe të dhëna të tjera për
stitucioni etj. Dita e gjyqit. Salla e ta sqaruar punën më tej, bëj hetimin e
gjyqit. E ngriti (e hodhi, e paditi) në diçkaje. E hetoi punën mirë. 2. Shqyr-
gjyq. E çoi në gjyq. Është (ra) në gjyq toj rrethanat në të cilat është kryer një
me dikë. I bënë gjyqin. E humbi (e - krim ose një kundërvajtje penale. Hetoj
toi) gjyqin. U shty gjyqi. Hapi gjyq një çështje penale.
me dikë. 2. Gjykatë. Gjyqi popullor.
Kryetari i gjyqit. Iu drejtua gjyqit. Doli HETUES m. 2. Punonjësi i hetuesisë, që mer-
para gjyqit. * Bëri gjyq me dikë Gjyqi ret me shqyrtimin e rrethanave në të cilat
i diktimit drejt., vjet. gjyq i shkallës është kryer një krim ose një kundërvajtje
më të lartë para Çlirimit, që kishte të penale; vjet. gjyqtari që merrej me het-
drejtë të rishqyrtonte vendimet e dhëna imin e një çështjeje gjyqësore. Hetuesi i
nga gjykatat e tjera të shkallëve më të çështjeve penale. Puna (detyra) e hetue-
ulëta dhe t'i ndryshonte ose t'i prishte sit.
ato. Gjyqi i Linçit ndëshkim pa gjyq HETUES mb. 2. Që merret me hetimin e
i zezakëve ose i njerëzve përparimtarë një çështjeje gjyqësore. Organet hetuese.
e revolucionarë në SHBA që bëhet nga Komisioni hetues. Gjykatësi (gjyqtari)
bandat reaksionare të borgjezisë. Gjyq hetues. vjet.

6
HETUESI f. Organ shtetëror që merret me JASHTËLIGJOR mb. Që nuk parashikohet
shqyrtimin e rrethanave në të cilat është nga ligji; që vjen në kundërshtim me
kryer një krim ose një kundërvajtje pe- ligjin, që është jashtë çdo ligji në fuqi.
nale; zyra e këtij organi. Organet e hetue-
sisë. Veprimet e hetuesisë. E ndjek het- JURI f. 2. Grup njerëzish që në vendet
uesia. E çoi (e thirrën) në hetuesi. Është borgjeze, caktohen për të marrë pjesë në
në hetuesi. U kthye nga hetuesia. një gjyq me të drejtën që të vendosin për
fajësinë ose për pafajësinë e të pandehu-
IDENTIFIKOJ kal. libr. 2. Arrij të njoh një rit. Vendimi i jurisë. Iu drejtua (i kërkoi,
njeri, në bazë të të dhënave të ndryshme iu lut) jurisë. E gjykuan me ndihmën e
ose të gjurmëve që ka lënë, e zbuloj kush jurisë.
është ai që kërkoj; zbuloj e përcaktoj një
KËRKESË f.
send, një gjurmë etj., që më duhet për të
vërtetuar diçka. E identikuan vjedhësin 4. Lutje me shkrim që i bën zyr-
(vrasësin, viktimën). tarisht dikush një organi shtetëror për
t'i kërkuar një të drejtë etj. Kërkesë
IMUNITET m. për punë. Kërkesë për falje. Bëri
2. E drejtë e veçantë që i njihet (parashtroi) një kërkesë. Shqyrtojnë
një përfaqësuesi të huaj me detyrë të kërkesat e popullit.
posaçme për të mos iu nënshtruar disa KËRKESËPADI f. Kërkesa që dikush i bën
ligjeve shtetërore të një vendi; e drejtë gjykatës për të kërkuar një të drejtë që i
që gëzon sipas kushtetutës një deputet është mohuar; kërkesa që dikush i drejton
ose një person tjetër i zgjedhur në de- gjykatës për të thirrur atë që ka shkelur
tyrë të rëndësishme për të mos u ar- të drejtat e tij ose për të kërkuar diçka
restuar ose për të mos u ndjekur penal- që i lejohet sipas ligjit; kërkesa për një
isht pa pëlqimin e organit kompetent; pa- padi; dokumenti zyrtar që përmban këtë
prekshmëri, pacenueshmëri, padhunuesh- kërkesë. Bëri kërkesëpadi. Lexoi kërkesë-
mëri. Imunitet vetjak. Imunitet diplo- padinë.
matik. Imunitet parlamentar. Imuniteti
i banesës. Ka (gëzon) imunitet. KËSHILLTAR I m. 2. Ai që është caktuar
pranë një institucioni, një organizate
INICIATIVË f. * Iniciativë ligj vënëse nismë etj. për të dhënë mendimin për çështje
ligjvënëse. të ndryshme dhe për të ndihmuar me
këshilla në një fushë të caktuar të veprim-
INSTANCË f. 2. Shkallë e veçantë e një pro- tarisë shoqërore a shtetërore. Këshill-
cesi gjyqësor; shkallë e gjyqit që ka të tar teknik (ushtarak, tregtar). Këshill-
drejtë të shohë e të zgjidhë një çështje tar ligjor. nëpunës me arsim të lartë
gjyqësore. Në instancën e parë (e dytë). juridik pranë zyrës së ndihmës juridike,
i cili ndihmon popullin për t'u njohur
INSTITUCION m. 2. Mënyrë jetese ose sjell- me legjislacionin dhe në raste të veçanta
jeje që është rregulluar sipas disa lig- merr pjesë edhe në gjyq. Këshilltar i
jeve, normave e zakoneve të vendosura posaçëm. Këshilltar i ambasadës.
brez pas brezi në një shoqëri, te një pop-
ull a te një shtresë shoqërore; tërësia e KLAUZOLË f. Secila prej pikave të veçanta të
normave, e ligjeve dhe e të drejtave në parashikuara në një traktat, në një mar-
një fushë të caktuar të marrëdhënieve rëveshje, në një kontratë etj.; dispozitë e
shoqërore. Institucion shoqëror. Insti- veçantë që u shtohet neneve të një trak-
tucion i vjetër. Institucionet familjare. tati, të një marrëveshjeje etj. Klauzolë
Institucioni i martesës (i hakmarrjes). E kuzuese. Klauzolat e traktatit (e mar-
drejta zakonore si institucion. rëveshjes). Shtoi një klauzolë.

7
KOD m. 1. Përmbledhje e sistemuar e nor- ndaj popullit. Krime kundër shtetit. Nd-
mave juridike, që kanë të bëjnë me një jekja (zbulimi) i krimeve.
fushë të caktuar të së drejtës. Kodi civil.
KRIMINALIST m. Ai që merret me kriminal-
Kodi penal. Kodi i punës.
istikë, specialist në kriminalistikë.
KODIFIKOJ kal. 1. Bëj një përmbledhje të
KRIMINALISTIKË f. Shkencë e veçantë që
sistemuar të normave juridike, që kanë
studion metodat, mënyrat dhe mjetet e
të bëjnë me një fushë të caktuar të së
hetimit e të zbulimit të krimeve.
drejtës. Kodikoj legjislacionin e punës.
KRIMINEL m. 1. Ai që ka kryer a që kryen
KODIFIKUES mb. 1. Që bën përmbledhjen e
një krim; vrasës. Kriminel lufte. Krim-
normave juridike në një kod. Komisioni
inelët fashistë. Fytyrë krimineli. Zbuloj
kodikues.
(dënoj) kriminelin.
KOLEGJ m. 1. Shkollë e mesme ose e lartë në
KRYEPROKUROR m. vjet. Prokurori i
disa vende të Evropës dhe të Amerikës.
gjyqit të diktimit.
2. Këshill i posaçëm pranë Gjykatës së
Lartë. Kolegji civil (penal, ushtarak). KUJDESTAR m. 2. Ai që është ngarkuar me
Kolegji i Gjykatës së Lartë. ligj të kujdeset për një të mitur a për një
të sëmurë, që ta mbrojë e ta rritë atë, të
KONTRATË f. Marrëveshje me shkrim ndër-
administrojë pasurinë e tij gjersa ky të
mjet dy ndërmarrjeve a dy palëve, ku për-
arrijë moshën madhore ose të përmbushë
caktohen të drejtat dhe detyrimet ligjore
kushtet para ligjit.
të tyre; dokumenti që përmban këtë mar-
rëveshje. Kontratë vjetore. Kontratë KUJDESTARI f. 2. E drejta që i jepet dikujt
kolektive. Kontrata e punës. vjet. Kon- me ligj për t'u kujdesur për një të mitur a
trata e furnizimit (e grumbullimit të për një të sëmurë dhe për të administruar
prodhimeve bujqësore). Kontrata e qi- pasurinë e tij gjersa ai të arrijë moshën
rasë. Bëj (lidh, nënshkruaj) kontratën. madhore ose të përmbushë kushtet para
Zbatoj (shkel, prish) kontratën. ligjit.
KOOPTIM m. Futja e anëtarëve të rinj në KUNDËRLIGJOR mb. Që është kundër ligjit,
një organ të zgjedhur, për të plotësuar i kundërligjshëm.
vendet e lira, duke i emëruar ata, pa bërë
zgjedhje të reja. Bëri kooptimin e ... Me KUNDËRLIGJSHËM mb. Që është në
anë të kooptimit. U pranua me kooptim. kundërshtim me ligjin, që nuk është në
përputhje me ligjin; që shkel ligjet në
KOOPTOHEM Pës. e KOOPTOJ. fuqi. Vendim i kundërligjshëm. Veprime
të kundërligjshme.
KOOPTOJ kal. Bëj kooptimin e dikujt në një
organ të zgjedhur, pranoj me anë të koop- KUNDËRPADI f. Padi që ngre i padituri
timit. Kooptoi anëtarë të rinj. kundër paditësit. Ngriti (bëri) kundër-
padi.
KORREKTUES mb. Punë korrektuese. punë
e detyruar për një afat të caktuar, që KUSHT m. Dënim me kusht. dënim që i
organet gjyqësore i caktojnë të kryejë si jepet dikujt, kur shkalla e rrezikshmërisë
dënim dikujt për fajin që ka bërë. së tij shoqërore është e ulët dhe nuk është
nevoja që i dënuari të veçohet ose të
KRIM m. 1. Veprim që kryhet në kundërsh-
riedukohet.
tim me ligjet në fuqi, që ka pasoja të
dëmshme e të rrezikshme për shtetin, për LEHTËSUES mb. 2. Që e bën më të
shoqërinë a për ndonjërin nga pjesëtarët lehtë (për një krim ose kundërvajtje pe-
e saj dhe që dënohet në bazë të kodit pe- nale); kund. rëndues. Rrethana (kushte,
nal. Krim i rëndë (i shëmtuar). Krim shkaqe) lehtësuese.

8
LËNDOR mb. Provë lëndore (materiale) send MËMËSI f. 1. Të qenët nënë; njohja e një
a diçka tjetër konkrete që merret si gruaje si nënë; e drejta e nënës; amësi.
dëshmi për të vërtetuar krimin ose për Njohja e mëmësisë.
të përcaktuar njeriun që e ka kryer atë.
MËRGIM m.
LIRIM m. 1. Veprimi dhe gjendja sipas kupti- 3. Dënim që i jepet dikujt, duke e de-
meve të foljeve LIROJ, LIROHEM. Lir- tyruar të largohet nga atdheu i vet e të
imi i të burgosurve. Lirimi nga ushtria. vendoset në një vend të huaj përkohë-
Lirimi para kohe (me kusht). Provimet sisht a përgjithmonë, i ndaluar të vijë në
e lirimit. Dëftesë lirimi. E nxorën (doli) atdhe. Mërgim i përkohshëm (i përjet-
në lirim. shëm). E dënuan me mërgim.
LUAJTSHËM mb. 3. Që nuk është i lidhur
me tokën dhe me ndërtesat si pronë a si MINIMUM m. libr. 2. bised. Dënimi më i
pasuri e dikujt, që mund të mbartet nga vogël; kund. maksimum. I dhanë mini-
një vend në një vend tjetër (për paratë, mumin. U dënua me minimumin.
orenditë etj.); kund. i paluajtshëm. Pa- MITUR mb. 1. Që është i vogël, që është
suri e luajtshme. ende fëmijë ose fare i ri; që nuk ka ar-
MADHOR mb. 1. Që ka arritur moshën e ritur moshën madhore, që nuk është bërë
caktuar nga ligji (rreth 16-18 vjeç) për ende zot i vetes dhe i përgjegjshëm për
të pasur të drejtat e detyrimet; i madh; veprimet e tij; kund. i rritur. Djalë i
kund. i mitur. Shtetasit madhorë. Në mitur. Vajzë e mitur.
moshë madhore. MJEKm. Mjek ligjor. Mjek kirurg (psikiatër,
MANDAT m. 1. Fuqi e plotë që i jepet dikujt neurolog, gjinekolog, pediatër, okulist).
për të vepruar ose për të ushtruar një të MOSBESIM m. 3. Shprehje e mospëlqimit a
drejtë gjatë një kohe të caktuar; doku- e mospranimit që të zgjidhet një qeveri e
menti zyrtar që vërteton këtë të drejtë. caktuar, duke votuar kundër. Votë mos-
MATERIAL mb. Provë materiale (lëndore) besimi.
shih te LËNDOR,∼E.
MUNGESË f. Dënim në mungesë. dënim që
MBISHTETËROR mb. Që qëndron mbi i jepet dikujt pa qenë ai vetë i pran-
shtetin dhe jashtë kontrollit të tij (sipas ishëm në gjyq. 2. Gjendja kur diçka
një koncepti joshkencor të përhapur në mungon, nuk duket, nuk shfaqet etj. (një
vendet borgjeze e revizioniste). Organ dukuri, një tipar etj.); gjendja kur diçka
mbishtetëror. Gjykatë mbishtetërore. nuk është e plotë a në shkallën e duhur.
MBROJ kal. Mbrojti të pandehurin. Mungesa e qartësisë (e zotësisë, e aftësisë,
e zgjuarsisë). Mungesa e dëshirës (e vull-
MBROJTËS m. 2. Ai që është ngarkuar netit, e durimit, e rregullit, e organizimit,
për të mbrojtur një të pandehur në gjyq. e disiplinës). Mungesë kulture (edukate,
Fjala (dëshmia) e mbrojtësit. takti).
MBROJTËS mb. 3. Që merr përsipër ose që NDALOJ kal. 7. I heq lirinë dikujt derisa të
ngarkohet për të mbrojtur një të pande- vendoset arrestimi ose lirimi.
hur në gjyq. Avokat mbrojtës. Dëshmi-
tar mbrojtës. NDALUAR mb. Bashkëjetesë e ndaluar.
Është e ndaluar.
MBROJTJE f. 4. Fjala e avokatit mbrojtës
para trupit gjykues; pala që mbron një NDËRGJYQËS m. 1. Secila nga të dy palët
të pandehur në gjyq. Avokati i mbrojt- në një padi gjyqësore civile. 2. Përd.
jes. Leximi i mbrojtjes. E mori fjalën mb. sipas kuptimit të emrit. Palët
mbrojtja. ndërgjyqëse.

9
NDËRHYRËS m. 3. Ai që paraqitet në një PAAPELUESHËM mb. Që nuk mund të
çështje gjyqësore për të mbrojtur një in- rishqyrtohet e të ndryshohet nga një
teres vetjak ose për të mbështetur njërën gjykatë më e lartë, i prerë, përfundim-
palë. Ndërhyrësi kryesor. tar, i pandryshueshëm. Vendim i
paapelueshëm.
NDËRHYRJE f. 4. Pjesëmarrje e një njeriu
të tretë në një gjykim civil për të mbro- PACENUESHËM mb. 1. Që nuk mund të
jtur një të drejtë vetjake ose njërën nga cenohet nga askush; i paprekshëm. Vend
palët ndërgjyqëse. Ndërhyrje vullnetare. i pacenueshëm. Pronë e pacenueshme.
Ndërhyrje e detyrueshme. Ndërhyrje Të drejta të pacenueshme. 2. Që nuk
kryesore. mund të ndryshohet, i vendosur për-
fundimisht. Vendim i pacenueshëm.
NDËRKOMBËTAR mb. E drejta ndërkom-
bëtare. PADI f. Kërkesa që i bën dikush gjykatës
kundër një tjetri për të mbrojtur një të
NDËRSJELLË mb. Sigurim i ndërsjellë. drejtë ose për të kërkuar zgjidhjen e një
Ndihmë e ndërsjellë. çështjeje; akti që përmban këtë kërkesë.
Padi civile. Padi shkurorëzimi. Padi
NDËRROJ kal. Ndërroi shtetësinë. trashëgimore. Rrëzimi i padisë. Ngriti
NDIHMË f. Ndihmë gjyqësore (juridike). padi.
NDJEKJE f. Ndjekje gjyqësore (penale). PADIKTUESHËM mb. vjet. Që nuk mund t'i
veprim juridik kundër atij që ka shkelur paraqitej gjyqit të diktimit për shqyrtim;
ligjin. Forcat e ndjekjes. i paapelueshëm. Vendim i padiktueshëm.
PADIT kal. 1. Bëj një padi kundër dikujt. E
NËNLIGJOR mb. Që bëhet në përputhje me
paditi për fyerje. E paditën në gjyq.
kushtetutën, me ligjet dhe me dekretet.
Akte nënligjore. PADITËS m. 1. Ai që i drejtohet gjykatës me
një padi, ai që bën një padi.
NGRE kal. Ngre një padi. Ngre në gjyq dikë e
padit, e hedh në gjyq. PADITËS mb. Që bën një padi kundër dikujt.
Pala (ana) paditëse.
NGJARJE f. 2. Fakt që lidhet me një krim,
me një fatkeqësi etj. PADITUR m. Ai kundër të cilit është bërë një
padi. Përgjigjet e të paditurit.
NISMË f. * Nismë ligjvënëse e drejta për të
propozuar a për të paraqitur i pari pro- PADITUR mb. Që është paditur në gjyq nga
jektligje në organin ligjvënës. dikush. Personi i paditur. Pala e padi-
tur.
NOTERI f. Zyrë ndihme juridike që merret me PADHUNUESHËM mb. Që nuk lejohet të
veprimet noteriale; zyra e noterit. Doku- dhunohet me përjashtim të rasteve të
ment i vërtetuar në noteri. caktuara me ligj (për banesën etj.); që
NOTERIAL mb. Që ka të bëjë me hartimin mbrohet me të gjitha forcat për të mos e
e disa dokumenteve juridike, me vërte- prekur a për të mos e shkelur dikush me
timin ligjor të akteve juridike dhe të nën- dhunë (për kujtë, tërësinë tokësore etj);
shkrimeve në dokumente të ndryshme i paprekshëm, i pacenueshëm. Banesa
nga noteri etj.; që ka të bëjë me noterin është e padhunueshme.
dhe noterinë. Aktet dhe veprimet noteri- PADHUNUESHMËRI f. 1. E drejta që gë-
ale. Organ noterial. Zyrë noteriale. zon me ligj diçka për të mos u dhunuar;
NYJË f. 12. vjet., Neni. Nyjat e kodit. imunitet. Padhunueshmëria e banesës. 2.
Të qenët i padhunueshëm, paprekshmëri.
NJËSISHËM mb. Republikë e njësishme. Padhunueshmëria e kujve.

10
PAFAJËSI f. 1. Të qenët i pafajshëm për PARABURGOS kal. Ndal një njeri që
një veprim që dënohet me ligj. Kërkoi dyshohet për një faj a një krim dhe e
(provoi) pafajësinë. Mori (toi) pafajës- mbaj në një vend të posaçëm, pa të drejtë
inë doli i pafajshëm. I dhanë pafajësinë. të largohet deri sa të jepet vendimi nga
ana e gjykatës.
PAFAJSHËM mb. 1. Që nuk është fajtor për
diçka, që nuk e ka bërë një faj; që nuk ka PARABURGOSEM Pës. e PARABURGOS.
marrë pjesë a nuk ka gisht në një vepër PARAGJYQËSOR mb. Që ka të bëjë me
e cila dënohet me ligj. Njeri i pafajshëm. veprimet përpara se të dalë një çështje në
Viktimë e pafajshme. Doli i pafajshëm. gjyq; që duhet bërë para se të vijë puna
E nxorën të pafajshëm. në gjyq. Çështje paragjyqësore. Veprime
PAGJYKUESHËM mb. 2. Që nuk mund të paragjyqësore.
gjykohet nga organet gjyqësore. PARAMENDIM m. Mendim i formuar që më
parë për dikë a për diçka, sipas të cilit ve-
PAJETËRSUESHËM mb. shih PATJETËR- projmë (zakonisht në dëm të të tjerëve);
SUESH/ËM (i), ∼ME (e). Pasuri qëndrim me anësi, i përpunuar që më
(pronë) e pajetërsueshme. E drejtë e pa- parë me ndërgjegje dhe jo i vetvetishëm
jetërsueshme. e i çastit. Krim (vrasje) me (pa) para-
PAKRYER mb. 2. Që nuk është bërë në kohën mendim.
e duhur, që i ka kaluar afati i regjistrimit. PARAMENDUAR mb. Vrasje e paramend-
Akt lindjeje (vdekjeje) i pakryer. uar.
PALË II f. Pala paditëse. Me pëlqimin e të dy PARASHKRIM m. Veprimi sipas kup-
palëve. U pyetën të dy palët. Hynë në timeve të foljeve PARASHKRUAJ,
marrëveshje me palën tjetër. PARASHKRUHET. Parashkrimi i
krimit (i ndëshkimit). Koha e
PALUAJTSHËM mb. 2. Që përfshin tokën parashkrimit. Me anë të parashkrimit.
dhe ndërtesat si pronë a si pasuri e dikujt;
i patundshëm. Pasuri e paluajtshme. PARASHKRUAJ kal. E bëj të humbasë a
të tojë një të drejtë ose shlyej një
PANDEHUR m. Ai që nxirret përpara gjyqit dënim për një vepër a kundërvajtje pe-
për faje e veprime të kundërligjshme. Në nale me kalimin e një kohe të caktuar që
bankën e të pandehurve. Pyetja e të pan- parashikohet nga ligji.
dehurit.
PARASHKRUHET vetv. Humbet a tohet
PAPËRGJEGJSHËM mb. 1. Që nuk ka një e drejtë ose shlyhet një dënim për një
përgjegjësi për një vepër penale, sepse vepër a kundërvajtje penale me kalimin
nuk ka qenë i vetëdijshëm për rëndësinë e një kohe të caktuar, që parashikohet
e saj ose nuk ka mundur të kontrollojë nga ligji. Tërheqja e depozitës nuk
veprimin a mosveprimin për shkak të së- parashkruhet. E drejta e pensionit nuk
mundjes psikike ose të zhvillimit mendor parashkruhet.
të metë. Person i papërgjegjshëm. PASURI f. 1. Tërësia e sendeve, e mjeteve
PAPREKSHMËRI f. 2. Imunitet. Papreksh- materiale dhe e vlerave të tjera që ka në
mëri diplomatike. 3. Padhunueshmëri. zotërim një njeri, një grup njerëzish ose
Paprekshmëria e banesës. shoqëria; burim të ardhurash e të mirash
materiale; pronë. Pasuri e madhe. Pa-
PARABURGIM m. Koha nga dita e ndalimit suria socialiste. Pasuri shtetërore. Pa-
të dikujt që dyshohet për një faj a krim suri kooperativiste. Pasuri e përbashkët.
deri kur jepet vendimi i dënimit nga ana Pasuri e tundshme (e luajtshme), Pasuri
e gjykatës. e patundshme (e paluajtshme).

11
PASUROR mb. Që ka të bëjë me pasurinë, drejta penale. Gjykatë penale. Kodi
që lidhet me pasurinë. Gjendja pasurore. penal tërësia e ligjeve a e normave ju-
Dallime pasurore. ridike të një shteti që përcaktojnë se
çfarë veprimi përbën krim a kundërvajtje
PATJETËRSUESHËM mb. Që nuk mund
dhe që parashikojnë dënimet a masat që
të shitet ose të blihet; që nuk mund
duhen marrë kundër fajtorëve.
t'i kalojë si pronë një tjetri (për një
pronë, një pasuri, një tokë etj.). Pasuri PENALIST m. Punonjës i organeve të drejtë-
e patjetërsueshme. Territor i patjetër- sisë që merret me çështjet penale; special-
sueshëm. ist për të drejtën penale.
PENALISHT ndajf. Sipas së drejtës penale;
PATUNDSHËM mb. 3. shih PALUA-
JTSH/ËM (i), ∼ME (e) 2. Pasuri e nga pikëpamja penale. E dënueshme pe-
patundshme pasuri themelore që përfshin nalisht. Ndiqet penalisht. Përgjigjet pe-
toka, shtëpi, dyqane etj. nalisht.
PERSON m. Paprekshmëria e personit. 3.
PAVLEFSHËM m. 2. zyrt., Që nuk është
Ndërmarrje, institucion a organizatë, që
bërë sipas rregullave, sipas ligjeve etj. të
ka të drejta pasurore, që mund të marrë
vendosura a që nuk plotëson kërkesat e
përsipër detyrime dhe të jetë paditës a i
duhura; që s'është më në fuqi, që s'vlen
paditur në gjyq. Person juridik.
më e që s'pranohet. Autorizim ( doku-
ment) i pavlefshëm. Shkresë (etë vo- PEZULLIM m. Pezullim i ndjekjeve gjyqë-
timi) e pavlefshme. E shpallën (e qua- sore.
jtën) të pavlefshëm. PEZULLOJ kal. Pezulloi gjykimin.

PAVLEFSHMËRI f. libr. 1. Të qenët i pavlef- PËRFAQËSIM m. 2. Veprimi juridik që kryen


shëm. 2. zyrt., Mungesa e fuqisë a e një përfaqësues në emër dhe në interes
vlerës ligjore, të qenët i pavlefshëm (për të të përfaqësuarit. Përfaqësim vullnetar.
një ligj a një dokument). Pavlefshmëria Përfaqësim ligjor (i domosdoshëm).
e martesës. Pavlefshmëria e një kontrate PËRFAQËSUES m. 4. Ai që është i ngarkuar
(e një mandati, e një marrëveshjeje). të veprojë në gjyq në emër dhe në interes
PAZGJIDHSHËM mb. 4. zyrt., Që nuk mund të një tjetri. Përfaqësues ligjor.
të prishet, të ndërpritet a të bëhet i PËRGATITOR mb. Seancë përgatitore.
pavlefshëm që nuk mund të lirohet nga
PËRMBARIM m. 1. Zbatimi i një vendimi,
lidhjet a nga detyrimet e mëparshme.
Marrëveshje e pazgjidhshme. Martesa i një kontrate etj. Përmbarim i de-
nuk është e pazgjidhshme. tyrueshëm (i përkohshëm). vjet. Zyra
e përmbarimit. 2. Zyra që merret me
PAZGJIDHSHMËRI f. libr. 1. Të qenët i zbatimin e vendimeve të gjykatës civile.
pazgjidhshëm. 2. zyrt., Të qenët ende PËRMBARUES m. Nëpunës i ngarkuar për
në fuqi, i vlefshëm e i pazgjidhshëm. zbatimin e vendimeve gjyqësore dhe të
PENAL mb. Që lidhet me veprime të rrezik- akteve të tjera të caktuara me ligj.
shme për shoqërinë a për shtetin (me PËRMBARUES mb. 1. Që zbaton vendimet
krime a me kundërvajtje), të cilat janë të e gjykatës civile dhe aktet e tjera të cak-
dëmshme sipas ligjeve në fuqi; që lidhet tuara me ligj. Zyra përmbaruese. vjet.
me përcaktimin e masës së dënimit dhe
PËRSËRITËS m. 3. Ai që e bën rishtas fajin
me zbatimin e dënimeve ndaj atyre që
kryejnë krime ose kundërvajtje. Çështje e mëparshëm ose një faj tjetër, recidivist.
penale. Shkelje penale. Vepër penale. Dënimi i një përsëritësi.
Hetim penal. Përgjegjësi penale. Nd- PËRVETËSIM m. Përvetësime të paligjshme.
jekje penale. Procedura penale. E Përvetësimi i titullit.

12
PIRATËRI f. 1. Veprimtaria e piratëve, ose për të vepruar në emër të tij; doku-
kusaria në det. Kolonizatorët merreshin menti që vërteton këtë akt përfaqësimi.
me piratëri. 2. Krim në det kundër një Prokurë e posaçme.
anijeje, duke e sulmuar dhe duke dëm- PROKUROR m. Punonjës i prokurorisë që
tuar ekuipazhin, udhëtarët ose ngarkesën ka për detyrë të kontrollojë zbatimin
e saj. Veprime piratërie. Piratëria për- e përpiktë dhe të njëllojtë të ligjeve.
bën krim ndërkombëtar. Prokurori i rrethit. Ndihmësi (zëvendës)
PLOTË mb. I jap fuqi të plotë e bëj të plot- i prokurorit.
fuqishëm. PROKURORI f. Organ shtetëror që ka për de-
PLOTËSUES mb. 2. Që zëvendëson atë që tyrë të kontrollojë zbatimin e përpiktë
mungon. Anëtar plotësues. Gjyqtar e të njëllojtë të ligjeve, nga ministritë
plotësues. dhe nga organet e tjera qendrore e lokale,
nga gjykatat, organet e hetimit, ndërmar-
POHIM m. Pohim gjyqësor. Pohimet e të pan- rjet, institucionet, organizatat, nëpunësit
dehurit. Vërtetësia e një pohimi. Sipas dhe shtetasit; zyra a ndërtesa ku punon
pohimeve. Bëj (përsërit) një pohim. ky organ. Prokuroria e Përgjithshme.
PRAPAVEPRUES mb. Që vepron edhe për Prokuroritë e rretheve.
rastet para hyrjes në fuqi, që ka vlerë PROVË f. 1. E dhënë që sillet për të vërtetuar,
edhe për kohën e kaluar. Ligj me fuqi për të mbrojtur ose për të hedhur poshtë
prapavepruese. diçka; dëshmi, fakt, argument. Provë
bindëse (e gjallë). Provë lëndore (materi-
PRAPËSIM m. 2. Diçka që thuhet në kundër- ale).
shtim me atë që është pohuar më parë;
rrethanë që hedh poshtë kërkesën e anës PROVUESHËM mb. Që mund të provo-
paditëse. Raste prapësimi. Bëri një het, që mund të dëshmohet. Faj i
prapësim. Parashtroi prapësimet e tij. provueshëm.
PRETENCË f. Fjala e prokurorit në gjyq, PROVUESHMËRI f. Të qenët i provueshëm.
ligjërata e prokurorit. Pretenca e Shkresë provueshmërie.
prokurorit. PYETËS m. vjet. Gjyqtar hetues.
PROCEDOJ jokal. 2. kal. Ngarkoj me PYETËSI f. vjet. Hetuesi. E çuan në pyetësi.
përgjegjësi dikë që ka vepruar në kundër-
QYTETAR mb. 3. Civil. Te drejtat qytetare.
shtim me ligjet dhe me normat juridike
në fuqi. E proceduan për dëmtim të RAST m. 2. Ngjarje ose veprim që shqyrto-
pronës. het nga ana ligjore; çështje. Rast i rëndë.
Rast i parashikuar (i paparashikuar) nga
PROCEDURË f. libr. 2. Tërësia e rregullave ligji. Shqyrtuan një rast.
dhe e normave juridike që janë caktuar
nga një shtet për hetimin dhe gjykimin RECIDIV m. mjek. 2. Përsëritja e një vepre
e çështjeve civile e penale. Kodi i proce- shoqërisht të rrezikshme nga një njeri, që
durës civile (penale). është dënuar më parë me gjyq.
PROCES m. libr. 3. Gjykimi i një çështjeje RECIDIVIST m. Ai që përsërit një vepër
në gjyq sipas ligjit; tërësia e veprimeve shoqërisht të rrezikshme, për të cilën
gjyqësore kur shqyrtohet a gjykohet një është dënuar më parë me gjyq. Recidi-
çështje. Proces gjyqësor. Procesi i krim- vist i rrezikshëm.
inelëve të luftës. REFUZIM m. Refuzimi i padisë.
PROKURË f. Akti zyrtar kur dikush ngarkon REPLIKËf. libr. 4. shih
një njeri për ta përfaqësuar para ligjit KUNDËRPËRGJIGJ/E,∼JA.

13
REVOKIM m. Veprimi sipas kuptimeve të SANKSION m. 1. Masë ndëshkimore për
foljeve REVOKOJ, REVOKOHET. Re- shkeljen e një ligji ose për mosplotësimin
vokimi i deputetit (i kandidatëve). Re- e një detyrimi. Sanksion nanciar (në të
vokimi i dekretit (i vendimit, i ur- holla). Sanksion penal. Sanksione për
dhëresës). Propozimi për revokim. kryerjen me vonesë të punimeve. Zbaton
Ushtroj të drejtën e revokimit. sanksionet ligjore.
REVOKOHET Pës. e REVOKOJ. SANKSIONOHET Pës. e SANKSIONOJ.
Sanksionohet me ligj (me kushtetutë). U
REVOKOJ kal. I heq të drejtën për të vazhd- sanksionua në Kongres.
uar detyrën, për të cilën është zgjedhur
ose ngarkuar; shpall të pafuqishëm, heq, SANKSIONOJ kal. Miratoj përfundimisht një
shfuqizoj. Revokoj deputetin. Revokoj vendim, një plan, një detyrë etj. dhe i
një anëtar të këshillit popullor. Revokoj jap fuqi ligjore; miratoj dhe e bëj të de-
vendimin (urdhrin). tyrueshëm për t'u zbatuar një ligj, një
masë, një vendim etj. E sanksionoi me
REVOKUESHËM mb. Që mund të revokohet. ligj. Kushtetuta sanksionon detyrat dhe
Funksionar i revokueshëm. Vendim (urd- të drejtat e qytetarëve. I sanksionoi me
hër) i revokueshëm. luftë e gjak.
RËNDUES mb. Që e bën më të rëndë një faj SEKUESTRIM m. Veprimi sipas kuptimeve
etj.; kund. lehtësues. Rrethana rënduese. të foljeve SEKUESTROJ, SEKUESTRO-
Shkaqe rënduese. HET. Sekuestrimi i pasurisë (i doku-
RIFILLIM m. Veprimi sipas kuptimeve të fol- menteve). Bënë sekuestrime.
jeve RIFILLOJ, RIFILLOHET. Rillimi SEKUESTROHET Pës. e SEKUESTROJ. I
i punës (i lojës). Rillimi i bisedimeve (i sekuestrohet pasuria.
marrëdhënieve). Rillimi i gjykimit. Ri-
llimi i sulmeve. SEKUESTROJ kal., Ndaloj me rrugë ligjore
përdorimin a shfrytëzimin e një prone ose
RIVENDIKIM m. 1. Veprimi sipas të një pasurie vetjake; kthej në pronë të
kuptimeve të foljeve RIVENDIKOJ, shtetit pasurinë e një të dënuari ose diçka
RIVENDIKOHET. Rivendikimi i të drej- të siguruar në mënyrë të paligjshme.
tave. Rivendikimi i pasurisë. Padia e Sekuestruan bagëtitë e çiigarit. I
rivendikimit. sekuestruan pasurinë. Sekuestruan një
RIVENDIKOHET Pës. e RIVENDIKOJ. shtëpi. Sekuestroi dokumentet.

RIVENDIKOJ kal. Kërkoj të më kthehet a të SEKUESTRUES m. Ai që është ngarkuar të


më jepet përsëri diçka që e quaj se më bëjë një sekuestrim sipas ligjit.
përket me të drejtë. Rivendikojnë tokat SEND m. 5. Diçka që mund të përvetësohet,
e pushtuar. Rivendikoj të drejtat. të dëmtohet, plaçkë, mall. Send pa zot.
RREMË mb. Prova të rreme. Sende të gjetura.

RRETHANË f. Rrethana lehtësuese. kushtet SIMULOJ jokal., libr. 2. kal. Përpiqem ta


që e lehtësojnë dënimin e një të pande- paraqit si të vërtetë diçka të rreme; krijoj
huri. Rrethana rënduese. kushtet që e prova të rreme (për të fshehur një krim).
rëndojnë dënimin e një të pandehuri. SOLIDAR mb. 2. Që është përgjegjës për
RRËZIM m. Rrëzimi i kërkesës së padisë. diçka në tërësi së bashku me një tjetër.

RRËZOJ kal. Rrëzoj kërkesën e padisë. SOLIDARËSI f. 2. Përgjegjësi e përbashkët


me një tjetër për një veprim a për një
RRËZUAR mb. Padi (kërkesë) e rrëzuar. detyrim në tërësi.

14
SUBJEKT m. 3. Një njeri ose një institucion a SHTRËNGIM m. 3. Përdorimi i mjeteve të
ndërmarrje që hyn në marrëdhënie ligjore detyrimit nga ana e organeve shtetërore
me shtetin me të drejta dhe detyra të cak- ndaj personave që u kundërvihen lig-
tuara; person ligjor. Subjekt i së drejtës. jeve; dhunë. Shtrëngim shtetëror. Masa
Subjekt i krimit ai që ka bërë një krim shtrëngimi.
dhe që do të përgjigjet penalisht për të.
SHUHEM vetv. 5. vet. veta III Merr fund,
SHFUQIZIM m. Veprimi sipas kuptimeve të nuk vepron më një detyrim, një dënim
foljeve SHFUQIZOJ, SHFUQIZOHET. penal a një privilegj; shlyhet. U shua de-
Shfuqizimi i një ligji (i një dekreti, i një tyrimi (dënimi, dorëzania).
traktati, i një marrëveshjeje).
SHUMËKURORËSHE mb. Familje
SHFUQIZOHET Pës. e SHFUQIZOJ. shumëkurorëshe: familje që përbëhet nga
disa çifte bashkëshortësh dhe nga fëmijët
SHFUQIZOJ kal. E shpall të pavlefshëm a të
e tyre.
paqenë një ligj, një urdhëresë, një traktat
etj. Shfuqizoj një ligj (një marrëveshje, TENTATIVË f. Veprimi që ka synuar drejt-
një urdhëresë, një vendim, një nen). përsëdrejti kryerjen e një vepre penale,
por kur kjo nuk është arritur të kryhet.
SHFUQIZUAR mb. Që është shfuqizuar, që
nuk është më në fuqi. Ligj (traktat, urd- 2. keq. Flas me fjalë të mëdha për diçka,
hër, vendim) i shfuqizuar. bëj teori kot më kot, jap mendime ab-
strakte e të përgjithshme që nuk ndihmo-
SHFUQIZUES mb. Që shfuqizon, që ka të jnë punën, vlerësoj në mënyrë të njëan-
drejtë të shfuqizojë një ligj, një traktat, shme anën teorike të diçkaje, duke shpër-
një marrëveshje etj. llur anën praktike të saj.
SHKEL kal. Shkel një marrëveshje (një trak- Teorizon kot. Mos teorizo shumë!
tat, një konventë). drejt.
TESTAMENT m. 1. Dokument zyrtar që bën
SHKELJE f. Shkelja e besnikërisë bashkëshort- trashëgimlënësi, me anën e të cilit ai, me
ore. Shkelje kurore. vjet. Shkelje e së vullnetin e tij, i lë pas vdekjes pasurinë
drejtës ndërkombëtare. a sendet vetjake dikujt tjetër. E la me
testament.
SHKËMBIM m. Shkëmbim popullsish.
Shkëmbimi i robërve të luftës. TEVATUR m. vjet. 2. Dëshmim para gjyqit i
disa vetëve të paanshëm për ato që kishin
SHKRUAR mb. Provë e shkruar.
dëgjuar a që thuheshin në popull rreth
SHKURORËZUAR mb. vjet. 1. Që çështjes që shqyrtohej. Bënin tevatur.
është ndarë nga bashkëshorti a nga
TRASHËGIMI f. 1. Kalimi me ligj a me testa-
bashkëshortja me vendim të gjykatës, i
ment i pasurisë së dikujt që vdes pasard-
ndarë.
hësve të tij; e drejta për të trashëguar një
SHOK m. Shok pjesëmarrës. ai që bashko- pasuri. Trashëgimi ligjore. Trashëgimi
het ose merr pjesë bashkë me një tjetër me testament. E drejta e trashëgimisë.
a me disa të tjerë në një punë, në një
TRASHËGIMLËNËS m. Ai që i lë një
veprim etj., duke pasur interesa të për-
trashëgim trashëgimtarit të tij, ai që lë
bashkëta me ta. 6. si mb. ∼, SHOQE
me testament një trashëgim. Testamenti
Që është bashkuar me të tjerë në një trak-
i trashëgimlënësit.
tat, në një marrëveshje a në një organi-
zatë ndërkombëtare dhe që gëzon disa të TRASHËGIMOR mb. 1. Që është lënë
drejta me të kuzuara në krahasim me trashëgim; që i përket trashëgimit, që ka
anëtarët kryesorë. Fuqi shoqe. Anëtar të bëjë me trashëgimin. Pasuri trashëgi-
shok. more. E drejta trashëgimore.

15
TRASHËGIMTAR m. 1. Ai që trashëgon të tjerëve në punët e vendit e të shtetit
pasurinë a diçka tjetër pas vdekjes së (për një popull a për një vend). Vetëven-
pronarit; ai që ka marrë ose ka të drejtë dos populli për fatet e tij.
të marrë nga prindi një trashëgim.
VETËVENDOSJE f. 2. Shfaqja e vullnetit
TUNDSHËM mb. shih LUAJTSH/ËM (i), të një populli për ta përcaktuar vetë
∼ME (e) 3. Pasuri e tundshme.
e në mënyrë të pavarur formën e or-
TUTOR m. 1. shih KUJDESTAR,∼I 2. Tu- ganizimit shtetëror; e drejta e popujve
tori i fëmijëve. të shtypur dhe e vendeve koloniale për
TUTORI f. 1. shih KUJDESTARI,∼A 2. E t?u shkëputur plotësisht nga varësia poli-
vunë nën tutori. tike dhe ekonomike prej një shtet kapi-
talist, e drejta e kombeve për të qenë të
USHQIMOR mb. 4. Që ka të bëjë me sig-
pavarur e si shtete më vete. Vetëvendosja
urimin e ushqimit e të mjeteve te jetesës e kombeve. Parimi i vetëvendosjes. E
për dikë. drejta për vetëvendosje.
VETËGJYKIM m. 1. Vetëgjyqësi.

VETËGJYQËSI Ushtrimi i një të drejte prej


VETJAK mb. 2. edhe Që ka të bëjë vetëm
personit që i përket ose që kujton se i me një njeri, që lidhet vetëm me jetën,
përket dhe që nuk njihet nga tjetri në me familjen a me interesat e një njeriu
kundërshtim me ligjin dhe pa iu drejtuar të veçantë, personal; Paprekshmëria vet-
organit shtetëror të caktuar. jake. Për arsye vetjake.
VETËVENDOS jokal. 2. E përcaktoj vetë ZHDUKUR mb. Njeri i zhdukur. njeri që
e në mënyrë të pavarur formën e orga- mungon në vendbanimin e tij për më
nizimit shtetëror; nuk lejoj ndërhyrjen e shumë se një vit pa dhënë asnjë lajm.

16