MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS DIPUSAT SERENTI

CAWANGAN AIDS/STI BAHAGIAN KAWALAN PENYAKIT KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA BAHAGIAN PEMULIHAN DAN RAWATAN AGENSI DADAH KEBANGSAAN

i

PENASIHAT
Dato’ Dr Faisal Ibrahim En. Lasimon Matokrem

SIDANG PENGARANG

Dr Rohani Ali Dr Teo Gim Sian Dr Khalijah Mohd Yusof Dr Zahariah Yakob DSP Sharifah Aini Syed Bab En Mohd Fudzi Hj Ibrahim Suriani Mustapha Che Mah Mat Nor

OLAHAN DAN SEMAK SEMULA OLEH
Dr Abdul Rasid Kasri Dr Shaari Ngadiman Dr Rohani Ali Dr Anita Suleiman Dr Mahanim Md Yusuf Dr Khalijah Mohd Yusof Dr Balkis Ab Karim

Pihak kami mengucapkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih di atas sumbangan mereka yang terlibat dalam penyediaan manual ini.

ii

SEKAPUR SIREH
AIDS merupakan cabaran utama kesihatan awam dekad ini. Sehingga kini masih belum lagi ditemui vaksin untuk mencegah jangkitan dan ubat untuk menyembuhkannya. Pengetahuan tentang AIDS, pengesanan awal kes, penjagaan kesihatan dan amalan cara hidup sihat merupakan benteng utama menghadapi ancaman wabak AIDS. AIDS berkait rapat dengan isu moral serta sosial, maka kerjasama pelbagai agensi adalah sangat penting dalam mengawal dan mencegah penularan penyakit ini. Penagihan dadah merupakan satu ancaman utama kepada keselamatan dan kesihatan negara. Statistik Kementerian Kesihatan menunjukkan lebih daripada 70% pengidap HIV di negara ini adalah dari kalangan penagih dadah. Ramai juga dari kalangan penagih dadah ini dimasukkan ke pusat-pusat serenti selama 1-2 tahun di seluruh negara untuk menjalani rawatan dan pemulihan. Semasa mereka menjalani pemulihan, pendidikan AIDS serta penjagaan kesihatan perlu diberikan supaya mereka dapat mengamalkan cara hidup yang sihat dan membendung merebaknya HIV. Saya ingin merakamkan penghargaan kepada Agensi Dadah Kebangsaan di atas segala kerjasama dan komitmen dalam memerangi masalah HIV/AIDS di negara ini. Saya juga mengucapkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih di atas sumbangan daripada pegawai-pegawai Agensi Dadah Kebangsaan dan Kementerian Kesihatan Malaysia yang telah menyediakan manual ini. Saya berharap manual ini dapat membantu anggota Agensi Dadah Kebangsaan khususnya di Pusat Serenti dan Kementerian Kesihatan dalam melaksanakan Program Pencegahan Dan Kawalan HIV/AIDS di Pusat Serenti di seluruh negara.

Sekian Terima Kasih.

Tan Sri Datu’ Dr Hj. Mohamad Taha Arif Ketua Pengarah Kesihatan

iii

SEULAS PINANG Terlebih dahulu saya ingin mengucapkan terima kasih kepada Kementerian Kesihatan Malaysia kerana memberi peluang dan ruang kepada saya untuk merakamkan Seulas Pinang di dalam Manual Program Pencegahan dan Kawalan HIV/AIDS Di Pusat Serenti ini. komited dan profesional di kalangan pegawai-pegawai dan kakitangan amat diperlukan untuk memberi sokongan psikologi dan emosi yang berterusan kepada penghuni-penghuni khasnya yang telah dijangkiti HIV/AIDS. Ianya kini telah menjadi wabak sehingga mengakibatkan masalah kesihatan yang serius dan sukar untuk dibendung. Akhir sekali saya juga ingin merakamkan perhargaan kepada Kementerian Kesihatan Malaysia terutama cawangan AID/STD dan pegawai-pegawai dari Agensi Dadah Kebangsaan sendiri yang telah berusaha bersungguh-sungguh melahirkan manual ini. Penagih-penagih dadah di negara ini merupakan golongan yang paling berisiko di jangkiti HIV kerana tabiat mereka yang suka berkongsi jarum suntikan untuk pengambilan dadah. Sekian Terima Kasih. Namun begitu. oleh yang demikian kawalan dan pencegahan jangkitan penyakit tersebut merupakan satu-satunya pendekatan yang bersesuaian dan berkesan. Saya percaya manual ini memberi garispanduan dan prosedur yang menyeluruh kepada pegawaipegawai dan kakitangan untuk melaksanakan program pencegahan dan kawalan HIV/AIDS di Pusat Serenti. sikap yang prihatin. jumlah yang dijangkiti penyakit tersebut terus menunjukkan peningkatan yang amat ketara. tidak hairanlah mengapa sebahagian besar daripada pesakit-pesakit HIV/AIDS yang dikesan di negara ini merupakan penagihpenagih dadah yang menggunakan jarum suntikan (IVDU). Penerbitan manual ini sememangnya bertepatan dengan usaha-usaha dan langkah-langkah yang sedang diambil untuk mengawal dan mencegah jangkitan penyakit HIV/AIDS terutamanya di kalangan penagih-penagih yang sedang mengikuti rawatan dan pemulihan di Pusat-pusat Serenti. Penagih-penagih yang sedang menjalani rawatan dan pemulihan di Pusat Serenti berada dalam keadaan yang terkawal dan ini sudah pasti memudahkan usaha-usaha untuk memberi pendidikan mengenai HIV/AIDS dengan secara sistematik terutama dari aspek kawalan dan pencegahannya. Saya juga berharap manual ini dijadikan rujukan utama dan dimanfaatkan sepenuhnya dalam sebarang usaha dan aktiviti yang berkaitan dengan kawalan dan pencegahan HIV/AIDS di Pusat Serenti. DATO SALLEH BIN MAT SOM Ketua Pengarah Agensi Dadah Kebangsaan Kementerian Dalam Negeri iv . Justeru. Sejak jangkitan HIV/AIDS yang pertama dikesan di negara ini pada tahun 1986. Menyedari bahawa penawar penyakit HIV/ AIDS ini masih belum ditemui.

Sekian Terima Kasih. Pada tahun 1996 satu Pasukan Petugas (task force) telah ditubuhkan untuk mengkaji semula perlaksanaan aktiviti ini. Jabatan Kesihatan Negeri dan Cawangan AIDS/STD di atas inisiatif dan komitmen dalam melaksanakan usaha-usaha pencegahan dan kawalan HIV/AIDS di pusat-pusat serenti di seluruh negara.PRAKATA Saya ingin merakamkan penghargaan kepada Agensi Dadah Kebangsaan. Di negara kita gejala sosial iaitu penagihan dadah secara perkongsian jarum suntikan merupakan faktor penyumbang utama meningkatnya wabak HIV diikuti dengan tingkah laku seks berisiko tinggi. beberapa garispanduan tentang pencegahan HIV/AIDS di institusi pemulihan telah dikeluarkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia semenjak tahun 1989. Memandangkan pelatih mempunyai tingkahlaku berisiko tinggi terhadap HIV. Penularan jangkitan HIV dikalangan pelatih didalam pusat serenti juga dapat dikurangkan dan penjagaan kesihatan terutamanya bagi pelatih yang dijangkiti HIV/AIDS di pusat serenti dapat disediakan. DR SHAFIE OOYUB Pengarah Kawalan Penyakit Kementerian Kesihatan Malaysia v . Melalui usaha-usaha ini. Kajian semula ini telah menghasilkan manual baru bagi membantu anggota Agensi Dadah Kebangsaan dan Kementerian Kesihatan Malaysia untuk melaksanakan program ini dengan lebih berkesan. pengetahuan pelatih-pelatih serta staf di pusat-pusat serenti di negara ini tentang HIV/AIDS dapat ditingkatkan.

8. 4. Carta organisasi 14 16 10. 2. Saringan HIV Pengurusan kes penghuni HIV positif Rujukan penghuni HIV positif yang dibebas/dipindah dari Pusat Serenti Pengurusan Data Asas Dan Aktiviti Pencegahan dan Kawalan AIDS Di Pusat Serenti 5 8 10 10 ORGANISASI 9. 9. 3. 8. 7. 5. 7. 6. 2. 4. Perintah Tetap Ketua Perintah Bilangan 11 Tahun 1998 vi . Tugas dan tanggungjawab LAMPIRAN 1. 6. 3. Terminalogi dan definasi 12. Format pemantauan maklumat asas Pusat Serenti Format pemantauan aktiviti pencegahan dan kawalan HIV/AIDS Format laporan jangkitan HIV/AIDS/kematian AIDS (HIV-97) Borang pemberitahuan kes HIV/AIDS yang dibebas/dipindah Borang akuan pembebasan Senarai pusat serenti dan pejabat kesihatan Senarai Pegawai AIDS dan Pegawai Pendidikan Kesihatan Senarai Klinik Kesihatan yang mempunyai pasukan pengurusan HIV Glosari 18 19 22 25 24 26 28 29 30 32 33 34 10. Situasi semasa Objektif Strategi Aktiviti dan perlaksanaan MUKA SURAT iii iv v 1 2 2 3 PROSES KERJA 5.KANDUNGAN Sekapur sireh Seulas pinang Prakata 1. Senarai penyumbang 11.

Pada tahun 1998 satu kajian di kalangan pelatih di 26 buah pusat serenti seluruh negara. Lelaki masih lagi menjadi mangsa utama jangkitan ini.7% dari jumlah kes HIV mendapat jangkitan melalui perkongsian jarum suntikan dan hanya 5. Pada tahun yang sama.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS DAN KAW PROGRAM PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS PUSAT DI PUSAT SERENTI 1.000 jangkitan HIV baru berlaku setiap hari dan 95% daripadanya adalah di negara membangun. AIDS terus meningkat dan menyebabkan kematian tidak kira bangsa. Lebih kurang 80% daripada mereka adalah terdiri dari golongan yang produktif iaitu yang berusia di antara 20 – 40 tahun. dunia menyaksikan lebih kurang 14. Dianggarkan lebih 40 juta manusia seluruh dunia telah dijangkiti HIV dan masih hidup sehingga penghujung tahun 2001. Kajian ini juga mendapati hampir 50% kes HIV berkongsi jarum suntikan dan melakukan hubungan seks dengan teman wanita dan hampir 40% kes HIV pula berkongsi jarum suntikan dan melakukan hubungan seks dengan pelacur. Dalam tempoh rawatan ini. Di Malaysia. Program sediada perlu diperkukuhkan dan peranan anggota pusat serenti dipertingkatkan serta memungkinkan penglibatan agensi-agensi lain termasuk agensi bukan kerajaan. AIDS adalah satu penyakit berjangkit yang berkait rapat dengan tingkahlaku yang berisiko. iaitu sebanyak 74%.278 orang telah dilaporkan mengidap HIV dengan 6. seramai 44. Walaupun telah terdapat garispanduan tentang Pencegahan dan Kawalan HIV/ AIDS ianya tidak berjalan dengan lancar. SITUASI SITUASI SEMASA AIDS merupakan cabaran kesihatan masa kini. sehingga penghujung tahun 2001.025 kes AIDS. Penagih dadah yang diperintahkan oleh mahkamah di bawah seksyen 6(1) (a) Akta Penagih Dadah (Rawatan dan Pemulihan) akan ditempatkan di Pusat Serenti bagi tujuan rawatan dan pemulihan.8% sahaja melalui hubungan seksual. Adalah diharapkan manual ini dapat memperkukuhkan Program Pencegahan dan Kawalan HIV/AIDS di Pusat Serenti. aktiviti pencegahan dan kawalan HIV/AIDS perlu dimanafaatkan sepenuhnya. Penyebab utama jangkitan HIV adalah melalui pengambilan dadah secara berkongsi jarum suntikan (IDU). Justeru itu. mendapati 84. umur dan status sosial. 1 . AIDS boleh dicegah sekiranya manusia mengawal tingkahlaku yang berisiko tinggi seperti berkongsi jarum suntikan terutamanya di kalangan penagih dadah dan mengadakan hubungan seks dengan mereka yang telah dijangkiti HIV. Semenjak kes pertama dilaporkan pada tahun 1981. Seramai 3 juta pula telah meninggal dunia sepanjang tahun 2001.

dialog. Bantuan bahan pendidikan boleh didapati daripada Pejabat Kesihatan Daerah berhampiran. pencegahan dan kawalan HIV/AIDS. rawatan dan sokongan semasa dalam pusat serenti. perbincangan kumpulan kecil kepada penghuni dan anggota. OBJEKTIF OBJEKTIF a. AKTIVITI-AK TIVITI-AKTIVITI DAN PERLAKSANAANNYA AKTIVITI-AKTIVITI DAN PERLAKSANAANNYA 4. Saringan HIV di kalangan pelatih pusat serenti. 3. • Mengelakkan penularan melalui seks dengan mengasingkan tempat tinggal pelatih HIV. Penjagaan kesihatan. d. menyelaras dan melaksanakan pelan tindakan bagi aktiviti promosi dan pendidikan kesihatan (AIDS) sepanjang tahun. Pusat serenti perlu menyediakan pusat sumber yang dilengkapi dengan bahan-bahan pendidikan kesihatan termasuk HIV/AIDS. • Menyediakan perkhidmatan kesihatan dan perubatan yang mudah diperolehi.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 2. b. • Pengesanan awal kes HIV. 4. • Meningkatkan Integrasi dan kolaborasi dengan agensi-agensi berkaitan. Mencegah penularan jangkitan HIV di kalangan pelatih. • Latihan kaunseling HIV/AIDS untuk kaunselor dan anggota lain yang terlibat. Aktiviti pendidikan boleh dalam bentuk ceramah. 2 . Bantuan teknikal termasuk sumber rujukan boleh diperolehi daripada Pegawai AIDS Negeri. STRATEGI STRATEGI Pengukuhan Program Pencegahan Dan Kawalan HIV/AIDS Di Pusat Serenti serta kerjasama kedua-dua agensi terlibat melalui : • Meningkatkan pendidikan dan promosi kesihatan.1 Pendidikan Kesihatan Kaunselor di pusat serenti perlu menyedia. Meningkatkan pengetahuan dan kesedaran tentang cara jangkitan. Pegawai Pendidikan Kesihatan Negeri atau Pegawai Kesihatan Daerah berhampiran (rujuk lampiran 7). c. alat pandang dengar sebagai media pendidikan kesihatan.

Pihak Pusat serenti perlu memaklumkan pelatih HIV yang akan dibebaskan kepada Pegawai Kesihatan Daerah di mana kes HIV akan dibebaskan (lampiran 4).3 Pencegahan penularan HIV a.4 Kesihatan Perubatan Perkhidmatan Kesihatan dan Perubatan Bagi tujuan penjagaan kesihatan pelatih. Selepas kaunseling pra ujian. b. 4. Hadkan aktiviti berisiko kepada kecederaan Untuk mengelakkan penularan jangkitan HIV melalui darah. pesakit perlu dirujuk kepada hospital kerajaan atau klinik kesihatan terdekat yang mempunyai kemudahan X-Ray. pihak pusat serenti perlu menyediakan perkhidmatan kesihatan di dalam pusat serenti atau merujuk kepada klinik kesihatan berhampiran. Pengasingan pelatih HIV positif Pelatih yang didapati HIV positif perlu ditempatkan berasingan daripada pelatih HIV negatif. Ujian saringan HIV perlu dilaksanakan ke atas semua pelatih. enam bulan selepas kemasukan dan sebelum dibebaskan. semua pelatih yang dijangkiti HIV perlu menjalani pemeriksaan saringan jangkitan Tibi paru-paru (rujuk Garispanduan Amalan Untuk Kawalan dan Penjagaan Tuberculosis.edisi kedua 2002). Disamping itu. Langkah ini bertujuan untuk mengurangkan kemungkinan penularan jangkitan HIV melalui kegiatan seks (homoseks) sekiranya berlaku. Sekiranya perkhidmatan ini tiada di pusat serenti berkenaan.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 4. Ujian HIV perlu dibuat semasa kemasukan. c. aktiviti yang melibatkan penggunaan peralatan tajam hendaklah dihadkan bagi pelatih HIV positif. Maklumat ini perlu bagi membolehkan Pegawai Kesihatan Daerah mengambil tindakan susulan bagi memastikan penjagaan kesihatan yang berterusan diberi kepada bekas pelatih tersebut. Langkah Pencegahan Umum Anggota dan pelatih di pusat serenti hendaklah mengamalkan langkahlangkah pencegahan (Rujuk Garis Panduan KKM Siri 6) untuk mengelakkan penularan jangkitan HIV/AIDS. 3 . pelatih boleh memilih untuk tidak menjalani ujian saringan HIV (opt out). Ujian Saringan HIV.2 HIV. 4. Kaunseling Pra Ujian HIV dan Selepas Ujian perlu diberikan dalam melaksanakan aktiviti ini (rujuk carta alir ujian saringan).

negeri atau pun daerah. Pihak pusat serenti perlu mengkoordinasi serta mengurus latihan kaunseling untuk anggota-anggota terlibat dengan kerjasama Kementerian Kesihatan samada di peringkat ibu pejabat. 4 . pembantu perubatan dan pegawaipegawai yang terlibat dengan pengurusan pelatih di pusat serenti perlu diberi latihan kaunseling HIV/AIDS bagi mempertingkatkan pengetahuan dan memahami isu-isu berkaitan HIV/AIDS.5 Kaunseling Latihan Kaunseling HIV/AIDS Kaunselor.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 4. pembantu kaunselor.

6. PROSES KERJA SARINGAN HIV PROSES KERJA 1 Bagi setiap pelatih baru masuk ke Pusat Serenti. 6. Jika mengaku HIV positif. Baca keputusan ‘rapid-test’ atau dapatkan keputusan ELISA dari makmal saringan.1 Beri kaunseling selepas – ujian dan beritahu keputusan kepada pelatih terbabit. Pastikan semua pelatih baru (kecuali yang telah disahkan HIV positif) menjalani ujian saringan HIV samada menggunakan kaedah ‘rapid-test’ atau ELISA. Buat ‘rapid-test’ atau ambil darah untuk ujian ELISA. ambil sampel darah untuk ujian pengesahan HIV dan isi borang HIV-97/pind.2 Jika keputusan reaktif.2 Sekiranya keputusan negatif. Daftarkan butiran setiap pelatih baru yang akan menjalani ujian saringan HIV ke dalam buku daftar. maklumat ini perlu disahkan daripada pusat serenti lain atau pusat serenti. ulang ujian selepas 6 bulan. ulang ujian selepas 6 bulan. 8./1. 8.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 5. ambil sejarah samada pernah di diagnosa sebagai HIV positif. TANGGUNG JAW JAWAB Ketua Kaunselor 2 Komandan 3 Ketua Kaunselor 4 Unit Kesihatan 5 6 Unit Kesihatan Unit Kesihatan Unit Kesihatan Pengarah Hospital/ Pakar Patologi 8 5 . Pastikan semua pelatih baru diberikan kaunseling pra-ujian sebelum menjalani ujian saringan HIV. 7 Jalankan ujian pengesahan (ELISA/PA) dan hantar keputusan kepada pegawai yang meminta (di pusat serenti) dengan sesalinan kepada Pegawai Kesihatan Daerah dan Jabatan Kesihatan Negeri untuk tujuan kemas kini daftar HIV daerah dan negeri.1 Jika keputusan tidak reaktif. Dapatkan keputusan ujian pengesahan.

Pembantu Perubatan atau Jururawat. Kaunselor atau Unit Kesihatan Pusat Serenti/Kementerian Kesihatan Malaysia mengikut kesesuaian. Komandan Kaunselor/ Unit Kesihatan 11 Komandan 12 Komandan Nota: * Unit Kesihatan Pusat Serenti pada kebiasaannya dianggotai oleh Pegawai Perubatan. Ulang langkah 5 hingga 8 atau 9 bagi saringan enam bulan selepas kemasukan dan sebelum dibebaskan bagi pelatih HIV negatif. beritahu komandan mengenai status HIV pelatih untuk tujuan pengasingan. Bagi Pusat Serenti yang kekurangan anggota dalam unit kesihatan.3 Sekiranya keputusan positif. Beri kaunseling sokongan dan rujuk pelatih HIV untuk jagaan susulan. KKM) Unit Kesihatan. Kaunseling pra ujian dan selepas ujian boleh dilakukan oleh Ketua Kaunselor.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 8. Memastikan semua pelatih diberikan pendidikan kesihatan HIV/AIDS sebelum dibebaskan. Komandan Pusat Serenti perlu menghubungi Pegawai Kesihatan Daerah yang terdekat untuk menjalankan saringan HIV. ** *** 6 . 8. 9 10 Tempatkan pelatih HIV di penempatan khas.4 Buat ujian saringan TB (rujuk Manual Pengurusan Program Kawalan Tibi.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS CARTA BAGI PELATIH PUSAT CARTA ALIR SARINGAN HIV BAGI PELATIH DI PUSAT SERENTI PELATIH BARU Ada Sejarah HIV Ambil Sejarah HIV Tiada Sejarah HIV Sahkan status HIV dari PS lain Bukan HIV UJIAN SARINGAN HIV (Kemasukan)* • Kaunseling Pra-Ujian • Rapid Test/ELISA Reaktif • Isi format HIV-97 pind.EIA/ELISA .1 • 4 salinan KEPUTUSAN Tidak Reaktif UJIAN PENGESAHAN HIV .PA POSITIF KEPUTUSAN NEGATIF • Kaunseling Selepas Ujian • • • • Kaunseling Selepas Ujian Saringan TB Kaunseling sokongan Rujuk ke klinik untuk rawatan susulan UJIAN ULANGAN (Selepas 6 Bulan dan 3 bulan sebelum bebas) PENGASINGAN PELATIH HIV POSITIF TAMAT * Proses kerja ujian ulangan adalah sama seperti di atas 7 .

4 Jalankan ujian pengesahan dan hantar keputusan kepada pegawai yang meminta (pusat serenti) dan salinan kepada Pegawai Kesihatan Daerah yang berkaitan. Hantar salinan borang HIV-97 Pind. bersama borang HIV-97 Pind.1) 5 Komandan Borang HIV PP 2/01 6 Unit Kesihatan Borang permohonan ujian berkaitan Daftar HIV Daerah 7 Kemaskini daftar HIV di daerah dan lakukan tindakan susulan yang berkaitan bagi kes HIV termasuk pengesanan kontak. Kemaskini daftar HIV negeri.1 bagi setiap pelatih HIV ke Jabatan Kesihatan Negeri. Pegawai Kesihatan Daerah 8 Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai Kesihatan AIDS Daftar HIV Negeri 9 8 .1) Pengarah Hospital Keputusan (Borang HIV-97 Pind. PELATIH PENGURUSAN KES PELATIH HIV POSITIF Proses Kerja 1 Daftarkan butiran setiap pelatih yang akan menjalani saringan HIV. hantar darah untuk ujian pengesahan. Lengkapkan reten suku tahun aktiviti Pencegahan dan Kawalan HIV Di Pusat Serenti dan hantar ke Pejabat Kesihatan Daerah berkenaan. 1. Tanggung Jawab Unit Kesihatan Format Buku pendaftaran Buku Daftar 2 Unit Kesihatan 3 Unit Kesihatan Borang (HIV/AIDS-97 Pind. Bagi sampel yang reaktif. Merujuk kes HIV untuk menjalani saringan TB. Lakukan ujian saringan ‘rapid-test’ atau ambil darah bagi ujan ELISA.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 6.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS CARTA MAKLUMA UMAT CARTA ALIR PENGURUSAN MAKLUMAT PENGHUNI HIV POSITIF Pusat Serenti Ujian Saringan HIV Rapid Test ELISA Keputusan Reaktif Ujian Pengesahan (Makmal Saringan) • Isi borang HIV-97/pind. 1 • 4 salinan Makmal Saringan beritahu keputusan Pegawai Yang Meminta Ujian • Kemaskini Daftar HIV Pusat Serenti Pejabat Kesihatan Daerah • Kemaskini Daftar HIV Daerah Unit AIDS/STD Negeri • Kemaskini Daftar HIV Negeri Tamat 9 .

Mac. Berikan kaunseling pra-bebas ke atas semua pelatih HIV positif yang akan dibebas/pindahkan dan minta pelatih isi borang akuan pembebasan (lampiran 5). T/Jawab Komandan Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai AIDS • Kumpulkan borang maklumat asas Pusat Serenti di peringkat negeri dan hantar ke Cawangan AIDS setiap tahun. Bebas / pindahkan pelatih . • Kumpulkan borang maklumat asas Pusat Serenti setiap tahun dan hantarkan kepada Jabatan Kesihatan Negeri. T/Jawab Kaunselor 2 Kaunselor 3 Komandan DA DAN AKTIVITI DAN KAW 8. Okt-Dis). Komandan Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai AIDS 10 .Sept.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS PELATIH YANG PINDAHKAN DARI PUSAT 7. 2 Pengurusan Data Aktiviti di Pusat Serenti • Lengkapkan borang Serenti 1/01 (lampiran 2) setiap bulan dan hantar ke Pejabat Kesihatan Daerah sebelum 10 hb bulan berikutnya. RUJUKAN PELATIH HIV YANG AKAN DIBEBAS / PINDAHKAN DARI PUSAT SERENTI 1 Proses Kerja Lengkapkan borang PP 1/01 dan hantar ke Pejabat Kesihatan Daerah di mana pelatih HIV positif akan dibebas atau dipindahkan satu bulan sebelum tarikh pembebasan. • Kumpulkan borang Serenti 1/01 setiap bulan dan hantar kepada Jabatan Kesihatan Negeri sebelum 15 hb bulan berikutnya. Julai. PENGURUSAN DATA ASAS DAN AKTIVITI PENCEGAHAN DAN KAWALAN AIDS DI PUSAT PUSAT SERENTI Proses Kerja 1 Pengurusan Data Asas Pusat Serenti • Lengkapkan borang maklumat asas Pusat Serenti (lampiran 1) dan hantar ke Pejabat Kesihatan Daerah sebelum 10 Februari setiap tahun. • Kumpulkan borang Serenti 1/01 di peringkat negeri dan hantar ke Cawangan AIDS setiap 3 bulan sekali (Jan. Apr-Jun.

PKD BUAT TINDAKAN SUSULAN KES HIV BEBAS TAMAT 11 . sebelum bebas/pindah • Format HIV PP 1/01 Kaunseling Pra Bebas Di Pusat Serenti • Borang Akuan Pembebasan.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS CARTA PELATIH YANG AT CARTA ALIR RUJUKAN PELATIH HIV YANG AKAN DIBEBAS ATAU PINDAHKAN DARI PUSAT DI PINDAHKAN DARI PUSAT SERENTI Pusat Serenti Beritahu PKD di mana pelatih akan dibebaskan.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 9. CARTA KESIHAT CARTA ORGANISASI KEMENTERIAN KESIHATAN (PENGURUSAN KES) NEGERI KESIHAT PENGARAH KESIHATAN NEGERI PEGAW KESIHAT PEGAWAI KESIHATAN AIDS NEGERI DAERAH PEGAW KESIHAT DAERAH PEGAWAI KESIHATAN DAERAH KLINIK PAKAR PERUBATAN KELUARGA INSPEKTOR KESIHATAN KANAN/INSPEKTOR KESIHATAN PEGAWAI PERUBATAN & KESIHATAN JURUTEKNOLOGI MAKMAL PERUBATAN PEMBANTU PERUBATAN JURURAWAT 12 .

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS CARTA MAKLUMA UMAT PUSAT CARTA ORGANISASI (PENGURUSAN MAKLUMAT KES) DI PUSAT SERENTI PEJABAT IBU PEJABAT KETUA PENGARAH ADK TIMBALAN KETUA PENGARAH ADK PENGARAH RAWATAN KETUA PEN. PENGARAH INSTITUSI KETUA PEN. PENGARAH DASAR KETUA PEN. HAL EHWAL PENGHUNI KETUA KAUNSELOR KAUNSELOR *Nota : ADK . PENGARAH KAUNSELING NEGERI PENGUASA ADK NEGERI INSTITUSI KOMANDAN UNIT KESIHATAN PEG.Agensi dadah Kebangsaan 13 .

Menerima notis pembebasan/perpindahan pelatih (PP 1/01) dari pusat serenti dan mengambil tindakan susulan. Memberi maklumbalas pelaksanaan program kepada Kementerian Kesihatan Malaysia. d. g. Merancang. 14 . Memantau aktiviti ujian saringan HIV dan TB (HIV positif) di pusat serenti.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 10. d. Mengadakan mesyuarat bersama dengan pusat serenti sekurang-kurang sekali setahun. c. menyelaras dan memantau pelaksanaan program di peringkat daerah. i. menyelaras dan menilai pelaksanaan program di peringkat negeri. h. c. Memberi maklumbalas pelaksanaan program kepada peringkat negeri melalui reten-reten berkaitan. PEJABAT KESIHAT DAERAH PEJABAT KESIHATAN DAERAH Pegawai Kesihatan Daerah a. Merancang dan menganjur latihan kepada anggota. Mengumpul dan menganalisa data peringkat negeri. b. Menjalankan pengesanan kontak ke atas pelatih yang disahkan dijangkiti HIV. e. Mengenalpasti masalah dan memberi maklumbalas pelaksanaan program peringkat daerah. TUGAS DAN TANGGUNGJAWAB KEMENTERIAN KESIHATAN JABATAN KESIHATAN NEGERI Pegawai Kesihatan (AIDS/STD) a. Mengumpul dan menganalisa data peringkat daerah. f. b. Merancang dan menganjurkan latihan anggota. Merancang.

Membantu menjalankan aktiviti saringan HIV/Tibi di Pusat Serenti yang tiada Pembantu Perubatan. Perubatan Pembantu Perubatan a. Memastikan semua pelatih HIV positif diasingkan untuk mengelakkan transmisi HIV melalui kegiatan homoseksual. Memberi pendidikan kesihatan dan kaunseling. Merancang. 15 . e. Menyediakan keperluan logistik termasuk memastikan adanya pusat sumber untuk penyebaran maklumat HIV kepada semua pelatih. Menguruskan keperluan kakitangan yang mencukupi dan terlatih termasuk memastikan semua kaunselor mendapat latihan kaunseling HIV. b. b. Mengenalpasti masalah dan memberi maklum balas perlaksanaan program di peringkat pusat serenti kepada ADK/Jabatan Kesihatan. Membuat pemeriksaan dan rawatan yang perlu ke atas kes HIV yang dirujuk oleh Pusat Serenti. d. c. f. b. PUSAT INSTITUSI PUSAT SERENTI Komandan a. Memastikan maklumat pelatih HIV dihantar ke Pejabat Kesihatan Daerah pada masa yang ditetapkan. Melaksanakan aktiviti tindak susulan bagi kes-kes HIV yang dirujuk ke Klinik Kesihatan: rawatan antiviral jika perlu rawatan infeksi oportunis memberi pendidikan kesihatan kepada kes saringan TB Perubatan Kesihatan Pegawai Perubatan & Kesihatan a.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS KESIHAT KLINIK KESIHATAN Perubatan Keluarga Pakar Perubatan Keluarga a. mengurus dan menyelaras perlaksanaan program pencegahan dan kawalan HIV di peringkat Pusat Serenti mengikut garis panduan yang ditetapkan. Memberi kaunseling dan pendidikan kesihatan.

e. h. Mendapat maklumat agensi lain untuk membantu pelatih HIV jika perlu. f. Memastikan semua pelatih baru menjalani ujian saringan darah HIV. Ketua Kaunselor a. Memantau perlaksanaan program Pencegahan Dan Kawalan HIV/AIDS di Pusat Serenti. Mengisi borang-borang berkaitan ujian dan reten laporan. b. Menerima kes-kes HIV yang dirujuk oleh kauselor untuk tujuan kaunseling sokongan. Menjalankan kaunseling individu/kelompok/keluarga secara berterusan . Menyelaras aktiviti-aktiviti keagamaan dan kerohanian. d. b. Bertanggungjawab memberi kaunseling sebelum dan selepas ujian serta kaunseling sokongan dan pra bebas. Memaklumkan kepada kaunselor berkenaan tentang pelatih HIV positif mereka. 16 . ceramah. Memastikan kes HIV mendapat khidmat kaunseling sokongan secara berterusan. Menyelaras program pendidikan dan pencegahan untuk pelatih. j. i. e. Menyelaras perlaksanaan program saringan dengan Pembantu Perubatan Pusat Serenti dan Pegawai Kesihatan Daerah. Melaksanakan proses penempatan pelatih-pelatih ( pengasingan ). pusat sumber dsb).MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS g. Membantu dan menyelaras hal-hal kebajikan pelatih. d. tayangan video. c. c. anggota dan keluarga pusat serenti (pameran. g. Bertanggungjawab mengadakan Kaunseling Selepas Ujian kepada pelatih yang telah menjalani saringan HIV. g. Memastikan kaunseling pra bebas pelatih HIV dibuat sebulan sebelum mereka dibebaskan. Mengumpul maklumat-maklumat pelatih yang akan menjalani ujian saringan. Kaunselor a. f. Memastikan semua pelatih baru mengikuti Kaunseling Pra Ujian sebelum saringan dibuat.

Menyediakan perangkaan bulanan pelatih HIV. bulanan dan tahunan. Merujuk kes-kes HIV ke hospital/ klinik kesihatan bagi rawatan lanjutan. Mengendalikan saringan kepada semua pelatih baru. j. Menghantar sampel darah pelatih HIV ke hospital bagi tujuan pengesahan. Membuat pengasingan asrama bagi setiap pelatih yang disahkan HIV. l. Memaklumkan kepada Pegawai Kaunselor senarai pelatih HIV. Memastikan alamat pelatih yang tepat untuk dimaklumkan kepada PKD. Menyediakan kelengkapan yang mencukupi untuk tujuan saringan. Merekod semua maklumat kesihatan/HIV pelatih Pusat Serenti. e. c. g. Unit Kesihatan a. Mengadakan pra ujian dan post kaunseling kepada semua pelatih baru.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS k. f. Menyediakan bahan-bahan bacaan untuk penyebaran maklumat kesihatan. Meneliti sejarah kesihatan/HIV bagi semua pelatih. m. Memastikan semua pelatih HIV berada di asrama yang ditetapkan. c. b. 17 . Memastikan semua pelatih HIV mendapat maklumat HIV yang secukupnya dari pusat sumber. Merujuk pelatih HIV untuk dibuat saringan TB. d. i. Menyediakan laporan statistik mingguan. k. b. Memastikan semua pelatih HIV hanya terlibat dengan aktiviti kurang berisiko. Unit Hal Ehwal Penghuni a. Menyenaraikan setiap pelatih baru untuk dibuat saringan. h. d.

SENARAI NAMA ANGGOTA UNIT KESIHATAN PUSAT SERENTI DOKTOR PEMBANTU PERUBATAN JURURAWAT JURUTEKNOLOGI MAKMAL : : : : E. ASRAMA PENGASINGAN KES HIV : C. NAMA PUSAT & ALAMAT : : : ADA / TIADA : ADA / TIADA : B. PUSAT SUMBER D. SENARAI KAUNSELOR DAN LATIHAN YANG PERNAH DIHADIRI: NAMA (TAHUN) TARIKH (TAHUN) LATIHAN HADIRI LATIHAN KAUNSELING HIV TARIKH TERAKHIR MENGHADIRI KURSUS ULANGKAJI HIV/AIDS 18 .MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 1 MAKLUMA UMAT PUSAT MAKLUMAT ASAS PUSAT SERENTI PAD ADA JANUARI TAHUN) (DIISI PADA BULAN JANUARI SETIAP TAHUN) A.

3 Sebelum pembebasan (Pra pembebasan) Bilangan Pelatih HIV Negatif yang dibebaskan (f) Bil.2 Enam (6) bulan selepas kemasukan Bil. Pelatih disahkan HIV (e) % Pelatih disaring semula disahkan HIV ( e/d ) X 100 1.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 2 PS 1/01 PEMANTA AKTIVITI DAN KAW LAPORAN PEMANTAUAN AKTIVITI PENCEGAHAN DAN KAWALAN PUSAT HIV/AIDS DI PUSAT SERENTI PUSAT PUSAT SERENTI : NEGERI : LAPORAN SUKU TAHUN SUKU TAHUN 1.0 UJIAN SARINGAN HIV 1. Sesi Pendidikan Kesihatan diberikan Bilangan Pelatih dibebaskan Bilangan Pelatih yang dibebaskan dan diberi Pendidikan Kesihatan % Pelatih yang dibebaskan dan diberi pendidikan kesihatan NOTA: Pendidikan Kesihatan adalah sekurang-kurangnya satu sesi ceramah/ kaunseling dsbnya) 3.1 Semasa Kemasukan Bil. Pelatih HIV Negatif disaring semula (g) % Pelatih disaring semula ( g/f ) X 100 Bilangan Pelatih disaring semula disahkan HIV (h) % Pelatih disaring semula disahkan HIV ( h/g ) X 100 AKTIVITI KESIHAT 2. Pelatih baru disaring (b) % Pelatih baru disaring (a/b) X 100 Bilangan Pelatih baru disahkan HIV ( c ) % Pelatih baru disahkan HIV ( c/b ) X 100 I II III IV 1. Pelatih HIV Yang Dirujuk ke Klinik/hospital untuk rawatan lanjut 19 .0 AKTIVITI PENDIDIKAN & PROMOSI KESIHATAN Bil. Kemasukan pelatih baru (a) Bil.0 PENJAGAAN KESIHATAN PELATIH HIV POSITIF PENJAGAAN KESIHAT PELATIH Bilangan Pelatih HIV disaring untuk Tibi paru-paru Bilangan Pelatih HIV disahkan mengidap Tibi paru-paru % Pelatih HIV disahkan mengidap Tibi paru-paru Bil. Pelatih HIV Negatif disaring semula (d) Bil.

1 LAPORAN JANGKITAN HIV / AIDS/ KEMATIAN AIDS (HIV-97) 20 .MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 3 HIV-97 Pind.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 21 .

2. 3. Status Perkahwinan : Bujang Kahwin Duda/Janda 22 .Ikan Nelayan/P Pelacur/GRO Pemandu jarak jauh Peg.Kilang Surirumah Buruh Lain-lain 6. Kerajaan entera/Polis Tentera/Polis P . Bangsa : Melayu India Cina` Lain-lain W.asing 5.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 4 HIV PP 1/01 SULIT Borang Pemberitahuan Kes HIV/AIDS yang akan dipindah/bebas dari Pusat Serenti Daripada: Komandan Pusat Serenti Kepada: Pegawai Kesihatan Daerah A 1. Pekerjaan : Penganggur Pelajar . MAKLUMA TENTANG UMAT HIV/AIDS: MAKLUMAT TENTANG KES HIV/AIDS: Nama: Umur : Jantina : Lelaki Tahun Perempuan 4.

11.2 Untuk Kes Bebas Alamat untuk menetap: No. B 9. Kad Pengenalan: Lama: [ ][ ][ ][ ][ ][ ][ ][ ] Baru : [ ][ ][ ][ ][ ][ ]-[ ][ ]-[ ][ ][ ][ ] 8. No. MAKLUMA KESIHAT UMAT MAKLUMAT KESIHATAN KES HIV/AIDS. Pemberitahuan melalui surat adalah satu bulan sebelum kes HIV/AIDS itu akan dipindah/ bebaskan 23 .MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 7. Rawatan Antiretroviral Ya Tidak C. MAKLUMA TENTANG PINDAH/BEBAS UMAT MAKLUMAT TENTANG PINDAH/BEBAS Tarikh akan dipindah/bebaskan : 11. Status Klinikal: Pembawa HIV AIDS 10. Pendaftaran pelatih: HIV/AIDS.1 Untuk Kes Pindah: Nama dan Alamat pusat serenti: No telefon: 11. telefon: Nama dan alamat waris terdekat No telefon: Nota. No.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 5 BORANG AKUAN PEMBEBASAN PERAKUAN OLEH PELATIH PUSAT SERENTI PEMBAWA VIRUS HIV MENERIMA KHIDMAT NASIHAT MENJELANG HARI PEMBEBASAN Saya No K/P (lama) (Baru) sedia maklum bahawa saya telah dikenalpasti sebagai pembawa HIV. 2. Saya juga diberi nasihat bahawa apabila seseorang itu dijangkiti virus HIV. 7. 24 . Sekiranya kesihatan diri dijaga dengan betul mereka masih boleh meneruskan hidup secara normal sepertimana orang lain. Menjelang hari pembebasan saya yang hampir tiba. sebaik sahaja saya dibebaskan. Saya juga sedia maklum bahawa segala nasihat yang diberikan adalah demi kesejahteraan dan keselamatan diri saya serta orang lain. Elakkan diri dari mengadakan hubungan seks dengan pelacur atau berbilang pasangan dan elakkan diri dari melakukan hubungan seks sesama sejenis(homoseks). Jika saya terpaksa menggunakan jarum suntikan atas sebab-sebab tertentu. Bukan semua orang yang di jangkiti virus HIV akan berakhir dengan AIDS. Elakkan diri dari berkongsi alat-alat peribadi yang boleh tercemar oleh darah seperti berus gigi. ini tidak bererti berakhir riwayat hidupnya. pisau cukur dan lain-lain. Saya mengaku bahawa saya telah diberi nasihat dan penerangan sepertimana yang tersebut diatas dengan cukup jelas dan faham. yang berhampiran tempat tinggal saya. 5. 3. yang boleh menyebabkan jangkitan HIV. 6. Sekiranya saya mengalami kecederaan. Saya dinasihatkan supaya sentiasa menjaga kesihatan diri dan elakan dari dijangkiti oleh penyakit-penyakit lain. Saya turut diberi nasihat supaya segera melapurkan diri kepada Pegawai Kesihatan Daerah. saya perlu segera mendapatkan rawatan di hospital/klinik. 4. jarum yang telah digunakan oleh saya mestilah dimusnahkan. bagi mengelakkan dari digunakan semula oleh orang lain. Saya telah diberi penerangan dan nasihat oleh pegawai kaunselor pusat serenti seperti berikut: 1. Saya dinasihatkan supaya mengamalkan hubungan seks yang selamat (safe sex) iaitu dengan memakai kondom.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS Saya yang benar Nama: No Kad Pengenalan: No Pelatih Tarikh: Isi kandungan dokumen ini telah diberi penerangan kepada pelatih tersebut dalam bahasa yang beliau faham. Kad pengenalan: Tarikh: 25 . Nama: Jawatan: No.

Perak 7 8 Perak 9 Selangor 10 Selangor 11 Selangor 12 N. Sembilan 14 Melaka 15 Johor . 6 P Pinang .Sembilan 13 N.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 6 PUSAT DAN PEJABAT KESIHAT SENARAI PUSAT SERENTI DAN PEJABAT KESIHATAN Bil 1 Nama Pusat Serenti (PS) PS Bukit Cabang Tel: 04-538 6922 PS Sungai Petani Tel: 04-421 6441 PS Karangan Tel: 04-405 6014 PS Serdang Tel: 04-407 7539 PS Kampung Selamat Tel: 04-573 3584 PS Bukit Mertajam Tel: 04-538 6922 PS Perlop Tel: 05-591 1686 PS Batu Kurau Tel: 05-588 1908 PS Rawang Tel: 03-6091 0990 PS Serendah Tel: 03-601 3084 PS Dengkil Tel: 03-8768 6049 PS Tampin Tel: 06-441 1922 PS Jelebu Tel: 06-611 1357/54 PS Tiang Dua Tel: 06-268 7122 PS Muar Tel: 06-976 2200 Nama Pejabat Kesihatan Daerah (PKD) PKD Kangar Tel: 04-976 1388 PKD Kuala Muda Tel: 04-421 3355 PKD Kulim Tel: 04-490 6170 PKD Bandar Baru Tel: 04-490 6170 PKD Seberang Prai Utara Tel: 04-323 3143 PKD Bukit Mertajam Tel: 04-538 2403 PKD Kuala Kangsar Tel: 05-776 3355 PKD Larut Matang Selama Tel: 05-807 2027 PKD Gombak Tel: 03-6120 7601 PKD Hulu Selangor Tel: 03-6064 1216 PKD Sepang Tel: 03-847 1400 PKD Rembau Tampin Tel: 06-441 1643 PKD Jelebu Tel: 06-613 6977 PKD Melaka Tengah Tel: 06-282 2332 PKD Muar Tel: 06-952 2296 26 Negeri Perlis 2 Kedah 3 Kedah 4 Kedah 5 P Pinang .

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 16 PS Tampoi Tel: 07-236 1711 PS Karak Tel: 09-231 2056 PS Jerantut Tel: 09-266 5442 PS Raub Tel: 09-369 7455 PS Sungai Ruan Tel: 09-368 7910 PS Gambang Tel: 09-568 1182 PS Benta Tel: 09-323 9017 PS Besut Tel: 09-695 6001 PS Jeli Tel: 09-944 0219 PS Kemumin Tel: 09-744 8009 PS Kuching Tel: 082-612 411 Persada Sungai Besi Tel: 03-9058 7267 PKD Johor Bharu Tel: 07 222 4711 PKD Bentong Tel: 09-222 1220 PKD Jerantut Tel: 09-266 2218 PKD Raub Tel: 09-355 2355 PKD Raub Tel: 09-355 2355 PKD Kuantan Tel: 09-567 9031 PKD Kuala Lipis Tel: 09-312 1037 PKD Besut Tel: 09-695 8700 PKD Jeli Tel: 09-944 0275 PKD Kota Bharu Tel: 09-748 4309 PKB Kuching Tel: 082-238 635 DBKL Tel: 03-984 5166 Johor 17 Pahang 18 Pahang 19 Pahang 20 Pahang 21 Pahang 22 Pahang 23 Terengganu 24 Kelantan 25 Kelantan 26 Sarawak 27 K. Lumpur 27 .

Rahimi Hassan En. Narimah Hanim Ibrahim Pn.SEMBILAN SELANGOR PERAK KEDAH P . Noh Dr. Md.PINANG PERLIS KELANTAN TERENGGANU PAHANG SARAWAK SABAH K. Rosli Ismail Pn. Rebecca Soh Dr. Mohd Khalib Omar Dr. Mohd Yusoff Pandak Dr. Abdul Hadi Hj. Thana Segaran En. Bibi Dr. Anita Suleiman Pn. Nor Azimi Yunus En. Mahanim Mohd Yusof Pn. NEGERI JOHOR MELAKA NAMA Dr. Lisa Ong Dr. Faizah Bt Jurimi Dr. Salena Mohd Nor Dahalan En. Abdul Manan Mat Dahan Dr. S. Kausar Bt Ahmad Dr. Oui Chiew Kim En. Rohani Ismail En.LUMPUR 28 . Mohd Nasir Mohd Nor Dr. Ahmad Jamaluddin Dr. Zaini Husin En. Hayati Abdullah Pn. Siti Nazatul Izura (FAX) TELEFON (FAX) Tel: 07-2245188 Fax 07-2232603 Tel : 06-2828344 Fax 06-2839233 Tel: 06-7625231 Fax 06-7638543 Tel: 03-5595533 Fax 03-5503994 Tel: 05-2423135 Fax 05-2423137 Tel: 04-7335533 Fax 04-7314936 Tel: 04-2625533 Fax 04-2613508 Tel: 04-9763333 Fax 04-9760764 Tel: 09-7483288 Fax 09-7441333 Tel: 09-6222866 Fax 09-6235001 Tel: 09-5551366 Fax 09-5135528 Tel: 082-256566 Fax 082-424959 Tel: 088-258541 Fax 088-217740 Tel: 03-9845166 Fax 03-9857295 N. Rozaini Bt Mohd Shah Pn. Ariza Zainuddin Dr. Razak B. Khalijah Mohd Yusof En.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 7 PEGAW SENARAI PEGAWAI AIDS & HEO (AIDS). Zuber Bin Saad Dr.

K Lintang K.K Jerantut K. Kelantan 12. Sabah 13.K Jeli K. Terengganu 11. N.K Jaya Gading K.K Luyang Poliklinik Jalan Masjid Kuching Poliklinik Jalan Oya Sibu 29 2.K Pengkalan Chepa K.K Merlimau K.K Parit Jawa K. Pahang 10.K Changkat Jering K.K Ayer Molek K.K Semenyih K.K Benta K. PENGURUSAN HIV.K Marang K.K Berapit.K Bandar Sungai Petani K.K Seremban K. P . Perak 5.K Masjid Tanah K.K Arau K.K Changlon K.K Tampoi K. Johor 9. Sarawak .K Tasik Gelugor SPU K.K Kuah K. Kedah 3.K Larkin K. SPT K.K Cheras Bt.K Padang Besar K.K Batu Rakit Poliklinik Dungun K. Melaka 8.K Titi K. Sembilan 7.K Kangar K. Perlis KESIHAT NAMA KLINIK KESIHATAN K.Pinang 4. NEGERI 1.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 8 KESIHAT YANG MEMPUNYAI PASUKAN SENARAI NAMA KLINIK KESIHATAN YANG MEMPUNYAI PASUKAN HIV.K Rawang K. Selangor 6.K Bandar Alor Setar K. 9 K.

Mereka yang melakukan hubungan seks dengan jantina yang sama contoh ‘gay’ ( lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki ) dan ‘lesbian’ ( perempuan yang melakukan hubungan jenis dengan perempuan ).MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 9 GLOSARI AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) Penyakit akibat dari virus HIV yang menyerang sistem ketahanan badan melawan penyakit. keputusan ujian HIV adalah negatif. Tempoh ini biasanya 3 hingga 6 minggu dan mungkin berpanjangan sehingga 6 bulan. Bagi jangkitan HIV. Ujian antibodi HIV akan menghasilkan keputusan positif apabila antibodi HIV dikesan. Di masa ini. Seorang dengan AIDS rentan terhadap penyakit-penyakit lain yang boleh dirawat tetapi AIDS belum ada rawatan. Ialah bahan yang dihasilkan oleh sel darah putih hasil tindakbalas antigen. Mereka yang melakukan hubungan seks dengan lelaki dan wanita. Jangkamasa daripada virus masuk ke dalam badan hingga pembentukan antibodi ( Peringkat Acute Seroconversion ). Antibodi yang dihasilkan terhadap virus HIV juga digunakan sebagai petanda untuk ujian HIV. Mereka yang melakukan hubungan seks dengan jantina yang berlainan jenis. Seseorang yang telah dijangkiti virus HIV tetapi tidak menunjukkan apa-apa tanda penyakit. Antibodi berfungsi melawan bakteria. walaupun virus ini wujud di dalam tisu badan dan pesakit berupaya memindahkan jangkitan. virus dan organisma lain yang boleh menyebabkan penyakit. antibodi yang dihasilkan tidak berkesan untuk melawan virus. menderma organ atau berkongsi jarum suntikan dadah. menderma darah. Status HIV seseorang hanya boleh diketahui melalui ujian HIV. Biseksual Heteroseksual Homoseksual Pembawa HIV “ Window Period” 30 . Mereka kelihatan sihat dan boleh menyebabkan jangkitan kepada orang lain jika mereka melakukan zina. Antibodi Antibodi HIV Positif Ini bermakna seseorang telah terdedah kepada HIV dan system ketahanan badan telah menghasilkan antibody.

Ujian ini hanya dijalankan di Institut Penyelidikan Perubatan (IMR) sahaja. Istilah yang digunakan untuk menerangkan aktiviti tertentu yang akan meningkatkan risiko jangkitan terhadap HIV. Ujian dapat mengesan virus HIV lebih awal dari ujian antibodi HIV. Adalah ujian yang dilakukan bagi mengesan antibodi terhadap virus HIV.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS Pengesanan kontak HIV (pemberitahuan kepada pasangan) Adalah salah satu langkah pengesanan dan pengawalan HIV. ujian PA dan ujian LIA. • melakukan liwat. Adalah virus yang menyebabkan penyakit AIDS. Ujian Antibodi HIV Ujian Antigen HIV Virus HIV (Human Immunodeficiency Virus) 31 . Ia menyerang sistem ketahanan badan manusia dan menyebabkan ia terdedah kepada jangkitan opportunistik dan kanser tertentu. Jenis ujian termasuk PCR (polymerase chain reaction) dan P24. Ia dilakukan untuk mengesan orang-orang yang ada seks dan berkongsi jarum suntikan dadah dengan mereka yang dijangkiti HIV dengan segera supaya langkah-langkah pencegahan dapat dilakukan kepada kontak tersebut. Pada awalnya virus ini di kenali sebagai HTLV-III (human Tcell lymphotrophic virus type III) dan ARV (AIDS related retrovirus). Jenis-jenis ujian termasuk ujian ELISA. • berkongsi jarum suntikan dadah dengan orang yang dijangkiti HIV. Contoh : • Perhubungan seks dengan orang yang dijangkiti HIV. Ujian makmal yang dijalankan terhadap sampel darah untuk mengesan virus HIV. • perhubungan seks dengan berbagai pasangan. Perlakuan Berisiko Tinggi • perhubungan seks dengan pelacur.

Nor 32 . Ibrahim Suriani bt Mustapha Che Mah bt Mat Nor FASILITATOR Dr Abdul Rasid bin Kasri Ketua Penolong Pengarah Kawalan Penyakit (AIDS/STD) Kementerian Kesihatan Malaysia Ketua Penolong Pengarah Kawalan Penyakit (AIDS/STD) Kementerian Kesihatan Malaysia Penolong Pengarah Kawalan Penyakit (AIDS/STD) Kementerian Kesihatan Malaysia Dr Rohani bt Ali Dr Fauziah bt Mohd.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 10 PENYUMBANG NAMA Dr Teo Gim Sian JABAT JAW JAWATAN & JABATAN Pegawai Kesihatan AIDS Jabatan Kesihatan Negeri Pulau Pinang Pegawai Kesihatan AIDS Jabatan Kesihatan Negeri Pulau Pinang Wakil Pegawai Kesihatan AIDS Jabatan Kesihatan Negeri Pulau Pinang Komandan Pusat Serenti Wanita Kemumin Pengkalan Chepa Kelantan Ketua Kaunselor Pusat Serenti Jeli Kelantan Ketua Kaunselor Pusat Serenti Jeli Kaunselor Kanan Pusat Serenti Wanita Kemumin Pengkalan Chepa Kelantan Dr Khalijah bt Mohd Yusof Dr Zahariah bt Yakob DSP Sharifah Aini bt Syed Bab Mohd Fudzi bin Hj.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 11 TERMINOLOGI DAN DEFINASI PYM PP PKD PK PP&k PH Paramedik Pegawai Yang Menjaga Pembantu Perubatan Pejabat Kesihatan Daerah Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai Perubatan Dan Kesihatan Pengarah Hospital Anggota-anggota yang terdiri daripada Pembantu Perubatan Kesihatan Jururawat Pegawai Kesihatan (AIDS/STD) Negeri Kaunselor Pusat Serenti PKAIDS KPS - 33 .

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS LAMPIRAN 12 [(ADK : 30/36 ( 7 )] AGENSI DADAH KEBANGSAAN KEMENTERIAN DALAM NEGERI PERINTAH TETAP KETUA PERINTAH TETAP KETUA PENGARAH BILANGAN 11 TAHUN 1998 TAHUN SEMUA PENGARAH ADK NEGERI SEMUA KOMAND OMANDAN PUSAT SEMUA KOMANDAN PUSAT SERENTI 34 .

2. Keadaan ini dapat dilihat dengan jelas melalui ciri-ciri fizikal penagih-penagih yang lemah. Di samping itu. Program rawatan dan kesihatan yang disediakan di Pusat-pusat Serenti merupakan salah satu komponen utama untuk merawat dan memulihkan penagih-penagih dadah.1 Aktiviti-aktiviti program rawatan dan kesihatan yang dilaksanakan di Pusat Serenti tidak mempunyai garis panduan yang lengkap dan menjurus kepada matlamat untuk membantu penghuni-penghuni 35 . penyakit kulit. HIV(t)/AIDS dan lain-lain.2 2. program ini juga untuk memastikan penghuni-penghuni sentiasa berada dalam keadaan sihat dan cergas untuk menjalani aktivitiaktiviti pemulihan secara bersungguh-sungguh dan penuh komitmen. YANG DIHADAPI MASALAH-MASALAH YANG DIHADAPI 3. tujuan program ini ialah untuk menjaga dan mengawasi kesihatan penghuni-penghuni dan juga memberikan pendidikan pelbagai aspek kesihatan. 2.2 Panduan Yang Lengkap Ketiadaan Garis Panduan Yang Lengkap 3. tumpuan diberikan bukan sahaja ke arah pemulihan masalah ketagihan terhadap dadah. terketar-ketar.1 Perintah Tetap ini bertujuan memberi panduan mengenai prosedur untuk melaksanakan program rawatan dan kesihatan kepada penghuni-penghuni yang sedang menjalani rawatan dan pemulihan di Pusat Serenti. tidak bermaya. TUJUAN 1. Kita meyakini bahawa jasmani yang sihat merupakan asas utama dalam membina kesejahteraan minda bagi meninggalkan tabiat penagihan. LATARBELAKANG LAT 2. 3.1 Aktiviti-aktiviti program rawatan dan kesihatan dijalankan secara tidak seragam di antara satu Pusat Serenti dengan satu Pusat Serenti yang lain. Oleh yang demikian. tetapi juga memberikan perhatian terhadap keadaan dan masalah kesihatan yang dialami penagih-penagih. hepatitis B. Keadaan ini mengakibatkan program rawatan dan kesihatan tidak dapat dijalankan secara teratur. Secara umumnya.1 Aktiviti-aktiviti Dijalankan Secara Tidak Seragam 3. mata kuyu dan diikuti dengan jangkitan pelbagai penyakit kronik seperti batuk kering. 2. pucat.1. Ini disebabkan kurangnya penyelarasan dan kefahaman yang jelas tentang aktiviti-aktiviti yang sepatutnya dijalankan.1 Masalah penagihan dadah membawa pelbagai kesan negatif terutamanya terhadap fizikal dan kesejahteraan mental penagih-penagih dadah. kurus.3 2.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS RAW DAN KESIHAT PROGRAM RAWATAN DAN KESIHATAN PUSAT PENGHUNI-PENGHUNI PUSAT SERENTI 1. Tahap kesihatan mereka bukan sahaja terjejas malahan mudah terdedah dengan pelbagai gejala dan risiko jangkitan penyakit.4 3.

Keadaan ini berlaku oleh kerana kurangnya kemahiran dan pengetahuan di kalangan pegawai-pegawai yang bertanggungjawab untuk mengatur aktiviti-aktiviti yang sesuai dan relevan kepada penghunipenghuni.3. 4.1.3 Yang Tersusun Ketiadaan Rancangan Aktiviti Yang Tersusun 3. Aktiviti-aktiviti rawatan dan kesihatan ditetapkan sebagaimana berikut:(i) Pemeriksaan kesihatan penghuni baru. (ii) Rawatan detoksifikasi. Kebanyakannya dijalankan mengikut keperluan semasa atau bila keadaan benar-benar memerlukan. 36 (d) (e) (f) . Menguji status kesihatan penghuni semasa mengikuti program pemulihan. (iii) Pendidikan kesihatan. dan (vii) Pemeriksaan kebersihan sekitar Pusat Serenti. 4.2 Objektif (a) (b) (c) Memberi rawatan perubatan kepada setiap penghuni yang sakit. MENGAT YANG LANGKAH-LANGKAH UNTUK MENGATASI MASALAH-MASALAH YANG DIHADAPI.1 Aktiviti-aktiviti yang dijalankan a. 4. Memberi rawatan detoksifikasi kepada setiap penghuni sebaik sahaja dimasukkan ke Pusat serenti.1 Aktiviti-aktiviti yang dijalankan tidak dirancang dengan teliti dan teratur. dan Mewujudkan persekitaran pemulihan yang bersih dan sihat. Memberi pengetahuan dan pendidikan kepada penghuni aspek-aspek penting dalam penjagaan kesihatan diri dan gaya hidup sihat. (v) Ujian dan pendidikan HIV/AIDS. (vi) Pemeriksaan kesihatan sebelum kenaikan fasa dan pembebasan. Menguji status bebas dadah penghuni semasa mengikuti program. 3.1. Ketiadaan rancangan aktiviti yang tersusun menyebabkan pengendalian aktiviti pendidikan kesihatan tidak diberi penekanan secara menyeluruh.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS mengatasi masalah penagihan dadah. Ketiadaan garis panduan untuk melaksanakan program ini mengakibatkan pegawai dan kakitangan unit perubatan terpaksa menggunakan pengetahuan dan budi bicara sendiri di dalam melaksanakan aktiviti-aktiviti yang dijalankan yang tentunya berbeza-beza di antara satu Pusat Serenti dengan satu Pusat Serenti yang lain. (iv) Ujian pengesanan dadah ke atas sampel air kencing penghuni.

dan (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) (i) (j) 37 . Penghuni-penghuni dikehendaki mengikuti semua aktiviti mengikut sukatan atau kandungan aktiviti yang ditetapkan seperti di Lampiran A. Komandan hendaklah menetapkan seorang Pegawai (Pegawai Perubatan atau Pembantu Perubatan) menyelaras aktiviti-aktiviti yang dijalankan. Pegawai penyelaras hendaklah mengadakan pemeriksaan klinikal untuk menilai tahap kesihatan setiap penghuni pada setiap fasa dan sebelum penghuni dibebaskan.3 Prosedur Pelaksanaan (a) Setiap penghuni dikehendaki mengikuti aktiviti-aktiviti rawatan dan kesihatan yang ditetapkan seperti di Lampiran A. Jawatankuasa ini aktivitiaktiviti kebersihan yang ditetapkan untuk dijalankan pada setiap minggu iaitu hari Ahad/Jumaat.1.MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 4. Pegawai berkenaan hendaklah menubuhkan satu jawatankuasa kebersihan Pusat dengan melibatkan kakitangan dan Pengawas. Ujian HIV/AIDS hendaklah dilakukan ke atas semua penghuni sebanyak tiga (3) kali iaitu sebaik sahaja penghuni dimasukkan ke Pusat setelah 6 bulan berada di pusat dan 3 bulan sebelum dibebaskan. Ujian Pengesanan Dadah keatas sampel air kencing penghuni hendaklah dilakukan secara rambang mengikut keperluan. Pegawai berkenaan boleh mengatur program ini dengan melibatkan penceramah-penceramah jemputan dari Jabatan Kesihatan Daerah/Negeri. Jumlah penghuni yang menyertai aktiviti Pendidikan Kesihatan tidak melebihi 40 orang bagi setiap kumpulan/ kelas untuk mempastikan keberkesanan. Bagi aktiviti Pemeriksaan Kebersihan Sekitar Pusat. Bagi aktiviti Pendidikan HIV/AIDS. Pegawai berkenaan hendaklah menentukan supaya perancangan dan jadual aktiviti-aktiviti disediakan untuk mempastikan setiap penghuni mengikuti setiap aktiviti yang ditetapkan.

MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS (k) Rekod-rekod berkaitan aktiviti-aktiviti dan ujian-ujian yang dijalankan hendaklah disimpan di dalam fail yang berkaitan dan kemaskinikan. Malaysia. PPK (L) 38 . (DA MOHD. KU TKU TARIKH KUATKUASA Perintah Tetap ini hendaklah dilaksanakan di semua Pusat Serenti mulai tarikh ianya ditandatangani. PC 4. 5. Kementerian Dalam Negeri. Agensi Dadah Kebangsaan. PR 3.k: 1. PPK (RO) 6. Tarikh: 21 November 1998 s. TKP 2. BAKRI BIN HAJI OMAR) Ketua Pengarah. (DATUK MOHD. KPP (R) 5. PPK (I) 7.

b) Melatih penghuni-penghuni menjaga kebersihan dan kesihatan semasa di dalam detok. c) b) c) Meningkatkan tahap kecergasan dan kesihatan penghuni. d) d) Penghuni sedar untuk memulihkan kesihatan diri. Melatih penghuni menjaga kebersihan diri dan wad detok. c) c) Satu rekod perubatan penghuni yang kemaskini dapat diadakan.LAMPIRAN A PUSAT RAW DAN KESIHAT PROGRAM RAWATAN DAN KESIHATAN PENGHUNI-PENGHUNI PUSAT SERENTI OBJEKTIF (a) Membuka rekod perubatan untuk penghuni yang diterima masuk ke Pusat Serenti. b) Penghuni boleh menjaga kebersihan diri dan wad detok. KANDUNGAN IMPAK IMPAK a) Penghuni sedar status kesihatan. (b) Merancang tindakan susulan dari segi keperluan perubatan berdasarkan status kesihatan penghuni. Memeriksa keadaan fizikal serta tandatanda di badan penghuni. Rujuk rekod perubatan terdahulu penghuni sebelum dimasukkan ke Pusat Serenti jika ada. dan (c) Mengadakan rekod kesihatan dan perubatan penghuni. b) Penghuni sedar masalah kesihatan yang dialami. Pemeriksaan taraf kesihatan penghuni dari masa ke semasa di Wad Detok dan membuat laporan kepada Pegawai Asrama. Mempastikan status kesihatan penghuni sebelum dimasukkan ke dalam wad detok (rujuk carta aliran Perintah Tetap Ketua Pengarah Bil. dan d) e) Pemeriksaan status kesihatan penghuni sebelum dikeluarkan dari wad detoks. b) Menjalankan pengambilan berat badan dan ukuran tinggi penghuni. PEMERIKSAAN KESIHATAN PENGHUNI BARU (a) Memastikan status kesihatan penghuni. d) Penghuni sedia meneruskan program pemulihan selepas menjalani proses detoksifikasi. RAWATAN DETOKSIFIKASI (Mengikut Perintah Tetap) a) Menghilangkan pergantungan fizikal penghuni-penghuni terhadap dadah. 2/1996) Senaman ringan harian. MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 39 2. dan d) Membolehkan penghuni meneruskan program pemulihan yang ditetapkan. a) a) Pergantungan fizikal penghuni terhadap dadah dapat dihilangkan. c) Kecergasan dan taraf kesihatan penghuni meningkat dan bertambah baik. . BIL AKTIVITI 1.

dan c) Memberi maklumat dan penerangan kepada penghuni mengenai jenis penyakit. c) Penghuni sedar kesalahan yang dilakukan. dan Ujian pengesahan di hospital. dan c) Penghuni faham dan mengetahui jenisjenis penyakit. c) Penghuni dapat memahami cara-cara mencegah HIV/AIDS. (i) Penyakit dan pencegahan (ii) Kebersihan diri dan persekitaran. punca dan cara mencegah dan mendapatkan rawatan. dan a) Penghuni yang mengambil semula dadah semasa di dalam Pusat dapat dikesan. dan (v) Amalan makanan dan pemakanan a) Tajuk-tajuk dibincang: a) Penghuni-penghuni faham dan mengtahui mengenai cara-cara penjagaan kesihatan diri. Membuat laporan analisis keputusan ujian kepada. a) Penghuni sedar status kesihatan. (iii) Program kesihatan yang dijalankan dijalankan di Pusat Serenti dan luar Pusat. a) b) c) Mengambil darah penghuni. Komandan dan Pegawai Unit Displin. Pendaftaran dan mengisi borang APPENDIX 11. a) Menentukan penghuni untuk menjalani ujian. PENDIDIKAN KESIHATAN a) Memberi pengetahuan dan pendidikan kepada penghuni-penghuni mengenai aspek-aspek penjagaan kesihatan diri. Mengambil sampel air kencing penghuni.3. 4. dan MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS 40 b) Mencegah kegiatan pengambilan dadah di kalangan penghuni. UJIAN DAN PENDIDIKAN HIV / AIDS a) Mengesan dan menentusahkan sama ada penghuni dijangkiti HIV /AIDS. b) Penghuni mengamalkan penjagaan kebersihan diri dan persekitaran. Menjalankan sesi Pre Test Kaunseling.1 Kementerian Kesihatan Malaysia untuk penghuni. Menjalankan analisis ke atas sampel air kencing penghuni terbabit. b) Mencegah merebaknya virus HIV /AIDS dikalangan penghuni c) Memberi pengetahuan dan mak- . punca dan cara mencegah dan mendapatkan rawatan. (iv) Gaya hidup sihat. b) Penghuni dapat dicegah dari mengambil semula dadah semasa mengikuti program pemulihan. d) e) d) Penghuni sedar pentingnya sentiasa bebas dari dadah. b) Melatih penghuni menjaga kebersihan diri dan persekitaran. UJIAN PENGESANAN DADAH KE ATAS SAMPEL AIR KENCING PENGHUNI b) c) a) Mengesan penghuni yang mengambil semula dadah di dalam Pusat. 5. b) Penghuni sedar cara-cara Virus HIV/ AIDS merebak.

PEMERIKSAN KESIHATAN SEBELUM KENAIKAN FASA DAN PEMBEBASAN a) Untuk menilaikan dan status kesihatan penghuni dari masa ke semasa. b) Penghuni akan lebih bertanggungjawab menjaga kebersihan tempat tinggal. dan a) MANUAL PENCEGAHAN DAN KAWALAN HIV/AIDS b) Penghuni sedia menjaga kebersihan dan kesihatan diri. dan Menjalankan Post Test Kaunseling kepada penghuni yang didapati POSITIF dalam ujian pengesanan HIV yang dijalankan. dan b) Melatih penghuni lebih bertanggungjawab menjaga kebersihan tempat tinggal. d) Menceria dan mengindahkan kawasan Pusat. gaya hidup sihat. 41 7. e) Menjaga kebersihan bangunan. c) d) Memeriksa rekod perubatan penghuni. . Pengawal Hal-Ehwal Pelatih dan kaunselor e) Penghuni sedar perlunya mengamalkan berkenaan hasil ujian yang dijalankan. dan e) d) Memberitahu keputusan ujian kepada penghuni. b) Mengambil timbangan berat badan. d) Penghuni sedia menerima hakikat tentang jangkitan virus HIV yang dialaminya. Menghantar laporan kepada komandan. dan d) Memberi khidmat Pre/Post Test Kaunseling kepada penghuni. Melibatkan semua penghuni dalam aktiviti menjaga kebersihan. Memeriksa keadaan fizikal penghuni. b) Mendorong penghuni untuk lebih mengutamakan kesihatan diri. c) Mewujudkan persekitaran pemulihan yang bersih. a) Penghuni sedar tentang status kesihatan. dan c) c) Penghuni lebih sihat dan ceria apabila persekitarannya bersih. Memelihara kebersihan di sekitar asrama dan sekitar Pusat Serenti melalui aktiviti gotong-royong. dan Membuat laporan kepada Pegawai HalEhwal Penghuni dan kaunselor mengenai kesihatan penghuni. a) Penghuni sedia bekerjasama menjaga kebersihan persekitaran.lumat mengenai cara pencegahan HIV/AIDS kepada penghuni. dan f) 6. PEMERIKSAAN KEBERSIHAN SEKITAR PUSAT b) a) Menanam sikap kerjasama di kalangan penghuni untuk menjaga kebersihan persekitaran. a) Menjaga kebersihan dewan makan dan kawasan dapur Pusat Serenti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful