Anda di halaman 1dari 20

MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 1

UNIT 13 : MENENTUKAN KADARLAIR DI DALAM SISTEM PAIP


DENGAN MENGAMBILKIRA KEHILANGAN TURUS
UTAMA DAN TURUS KECIL.

OBJEKTIF

Objektif am :

Mempelajari dan memahami kadaralir di dalam sistem paip dengan


mengambilkira kehilangan turus utama dan turus kecil bagi paip siri, paip selari
dan paip gabungan siri dan selari. Juga memahami garis kecerunan hidraulik
dan garis jumlah tenaga.

Objektif khusus :

Di akhir unit ini pelajar akan dapat :

1. Menentukan kadaralir di dalam sistem paip dengan mengambil kira


kehilangan turus kecil dan turus utama.
2. Menentukan kadaralir dalam paip siri, paip selari dan paip gabungan siri dan
selari.
3. Melakarkan garis cerun hidraulik dan garis cerun tenaga.
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 2

INPUT

13.0 PENGENALAN

Analisa kehilangan tenaga di sepanjang paip dengan mengambil


kira kedua-dua kehilangan tenaga utama dan kehilangan tenaga
Kecil (sekunder) dalam:-

i. paip siri
ii. paip selari
iii. paip gabungan siri dan selari.

Semua masalah dalam saluran paip hendaklah diselesaikan


dengan menggunakan teorem Bernoulli antara dua titik yang mana
jumlah keseluruhan tenaga diketahui disamping memasukkan nilai
semua kehilangan tenaga utama dan sekunder.

Kolam
1
H

Kolam
2
Rajah 13.1

Dari teorem Bernoulli;

Tenaga pada titik A = Tenaga pada titik B

P1 V P V
+ 1 + Z1 = 2 + 2 + Z2
W 2g W 2g
+ kehilangan tenaga utama
+ kehilangan tenaga sekunder
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 3

i. Paip Di Pasang Secara Siri.

Rangkaian paip siri merupakan paip yang disambung secara


siri. Jika beberapa batang paip yang berlainan diameter
disambungkan secara siri dua keadaan berikut mesti
dipatuhi.

Kadaralir adalah tetap rujuk Rajah 13.1,

Q = Q1 =Q2 =Q3 ------------------------------- ( 1 )

Jumlah kehilangan turus dicampurkan,

hL = hL 1 + hL2 + hL3 + ---------------------- ( 2 )

Rajah 13.2 Rangkaian paip siri


MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 4

Contoh 13-1

Tentukan kadaralir melalui paip yang dihubungkan kepada dua buah takungan
deperti di dalam rajah dibawah. Tinjau semua jenis kehilangan turus.

Aras 50m

Aras 46m

Data: panjang paip yang digunakan ( L ) = 400m


Garis pusat paip ( d ) = 300mm
Fatkor geseran ( f ) = 0.0052

Penyelesaian:

P1 V P V
+ 1 + Z1 = 2 + 2 + Z2
W 2g W 2g

+ kehilangan turus bahagian masuk


+ kehilangan geseran
+ kehilangan turus bahagian keluar
Dimana:-
0.5v 2 4 flv 2 v 2
Z1 - Z2 = + +
2g 2 gd 2g
0.5v 2 4 x0.0052 x400v 2 v2
46 = + +
2 x9.81 2 x9.81x0.3 2 x9.81

46 = 1.49 v2
v2 = 30.87
v = 5.56

 (0.32 )
Q = AV = x5.56 = 0.39 m3/s
4
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 5

Contoh 13-2

Satu kolam air yang besar mengeluarkan air melalui paip sepanjang 450m dan
bergarispusat 100mm. Tempat masuk air ke dalam paip adalah tajam dan
hujung paip berada di paras 12m di bawah paras air kolam. Jika angkali geseran
f= 0.01, kirakan kadaralir di dalam paip.

Penyelesaian:-

12m

paip

P1 V P V
+ 1 + Z 1 = 2 + 2 + Z2
W 2g W 2g
+ kehilangan turus bahagian masuk
+ kehilangan geseran
Kehilangan dalam paip:
2
0.5V p 2
1. masuk = = 0.0255 V p
2g
2 2
4 flV p 4 x0.01x 450 xV p 2
2. geseran = = = 9.174 V p
2 gd 2 x9.81x0.1
2
Vp 2
3. keluar = = 0.051 V p
2g

2
12 = 9.251 V p
212
Vp =
9.251
Vp = 1.123 m/s
 (0.1) 2
Q = 1.123 x
4
3
= 0.0882 m /s
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 6

ii. Paip Yang Dipasang Secara Selari.

KOLAM
A H
Paip 1

Paip 2 KOLAM
B

Rajah 13.3 Paip selari

Penghantaran air dari satu tangki ke satu tangki yang lain


boleh ditingkatkan mengikut permintaan dengan
memasangkan satu lagi paip bersebelahan paip yang sedia
ada. Paip yang di pasang berselahan ini dipanggil paip yang
selari dengan paip asal.

Oleh kerana paip dipasangkan secara selari, kadaralir


melalui sistem adalah jumlah kadaralir di dalam paip-paip di
dalam sistem.

Q = Q1+Q2 --------------------------------- ( 3 )

Kehilangan tenaga adalah sama di dalam semua paip yang


dipasang secara selari.

fL1Q 21 fL2Q 2 2
H= = ------------------------------ ( 4 )
3d 5 3d 5

( abaikan semua kehilangan tenaga sekunder (kecil) )


MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 7

Contoh 13-3

Dua tangki disambungkan oleh 2 batang paip selari yang mempunyai panjang
yang sama. Garispusat paip ialah 10cm dan 30cm. Jika kadalir di dalam paip
10cm ialah 0.01m3/s, kirakan kadalir melalui paip 30cm. (f1=f2 dan abaikan
kehilangan tenaga sekunder)

Penyelesaian:-

Oleh kerana paip dipasang selari, kadaralir melalui sistem adalah jumlah
kadaralir di dalam paip – paip di dalam sistem.

Dimana; Q = Q1 + Q 2

Dan kehilangan tenaga adalah sama di dalam semua paip yang dipasang secara
selari.

2 3
fl Q fl Q
H = 1 51 = 2 52
3d 3d
(0.01) 2 2
= (0.3)5 x 5
= Q2
(0.1)
Q2 = 0.0156 m3/s
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 8

Contoh 13-4

Tentukan kadaralir melalui paip (1) dan paip (2) seperti rajah dibawah yang
mempunyai data seperti berikut:-
Paip Garis Pusat(mm) Panjang(m)

1 50 100
2 100 100
Tinjau kesemua kehilangan turus dan ambil faktor geseran = 0.008
A

Paip 1
H3 = 10m
V1
B
Paip 2
V2

Penyelesaiaan :-

2 2 2 2
PA V A P V 0.5V1 4 fl1 V1 V1
+ + ZA = B + B + ZB + + +
W 2g W 2g 2g 2 gd 2g
2 2 2
0.5V1 4 fl1 V1 V1
ZA - ZB = + +
2g 2 gd 2g
2
0.5V1 4(0.008)(100)(V1 ) 2
10 = +
2g (0.05)(2 g )
2
10 = 3.287 V1
 V1 = 1.74 m/s
2
V1 = 3.04m
x(0.05 ) 2
Maka, Q1 = A1V1 = x1.74 = 3.42x10-3 m3/s
4
2 3
fl1Q1 fl 2Q2
Untuk paip siri, H = =
3d 5 3d 5
2 2
Q1 Q2
5
 5
3d1 3d1
(3.42 x103 ) 2
Q2  x3(0.1)5  Q1  0.019 m3/s
2
5
3(0.05)

Q2
V2 =  2.42m / s
 (0.1) 2
4
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 9

iii. Paip Dipasang Secara Gabungan Siri Dan Selari.

Paip 1
H
V1 Paip 2 B

V2
Paip 3
V3

Rajak 13.4 Gabungan paip siri dan selari

Persamaan tenaga

2 2
PA VA P V
+ + ZA = B + B + ZB (5)
W 2g W 2g
+ kehilangan turus bahagian masuk

+geseran paip ( 1 ) + geseran paip ( 2 )


+kehilangan bahagian keluar.

13.1 GARISAN KECERUNAN HIDRAULIK DAN GARISAN JUMLAH TENAGA.

( Sila rujuk Unit 9)


MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 10

Contoh 13-5

Tentukan jumlah kadaralir bagi talian paip yang menghubungkan takungan


seperti berikut. ( Rujuk Rajah 13.4)

Tinjau semua jenis kehilangan turus


Ambil f = 0.0075. Anggap tiada kehilangan pada sambungan Tee.

Data
Paip Panjang(m) Garispusat(cm)
1 1100 30
2 1100 30
3 1100 30

Penyelesaian:-

Gunakan persaman tenaga

2 2
PA VA P V
+ + ZA = B + B + ZB + kehilangan turus bahagian masuk
W 2g W 2g
+geseran paip ( 1 ) + geseran paip ( 2 )
+kehilangan bahagian keluar.

2 2 2
0.5V 1 2 4 fL1V1 4 fL2V2 V
ZA – ZB = + + + 2
2g 2 gd1 2 gd 2 2g

2 2 2
0.5V 1 2 4 fL1V1 4 fL2V2 V
75 = + + + 2
2g 2 gd1 2 gd 2 2g

Tetapi Q1 = Q2 + Q3 ( Daripada persamaan ( 3 ) )

A1V1= A2V2 + A3V3

Oleh kerana d1 = d2 = d3

 A1=A2=A3
 V1=V2 + V3

Untuk paip selari hf2 = hf3 ( Dari persamaan ( 4 ) )


MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 11

2 2
4 fL2V2 4 fL3V3
=
2 gd 2 2 gd3
 V2 = V3

Tetapi V1 = 2V2
Maka,
2
0.5(2V2 ) 2 4 fL1 (2V2 ) 2 4 fL2 (2V2 ) 2 V
75 = + + + 2
2g 2 gd1 2 gd 2 2g
2 2 2
2V2 16 fL1V2 4 fL2 (V2 ) 2 V
75 = + + + 2
2g 2 gd1 2 gd 2 2g
 16(0.0075)(1100) 4(0.0075)(1100)  V2
2 2
3v2
75 = +   
2g  0.3 0.3  2g
2 2
3V2 V
75 = + 550 2
2g 2g
 V2 = 1.63 m/s
 V1 = 2 ( 1.63 ) = 3.26 m/s


Q1 = A1V1 = (0.3) 2 (3.26)
4
 Q1 = 0.23m3/s.
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 12

Aktiviti 13.0

Untuk memantapkan kefahaman anda, cuba jawab soalan


dibawah:

1. Sebatang paip ufuk sepanjang 100m bergarispusat 200mm membawa air


dari A ke B. Faktor geseran dalam paip ialah 0.0005 dan kehilangan turus
disebabkan oleh geseran didapati sebanyak 52cm diukur di B. Tentukan
kadaralir dalam paip tersebut.

Penyelesaian:……………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………….

2.

Paip 1
Paip 2 10m

Dua takungan air yang disambung dengan satu sambungan paip bersiri,
dengan menganbilkira semua kehilangan turus;

Data:- Panjang paip 1 = 15m


Panjang paip 2 = 45m
Diameter paip 1 = 300mm
Diameter paip 2 = 350mm
Faktor geseran ( f ) = 0.0015
Perbezaan paras(H)= 10m

Dapatkan:- a. Jumlah kehilangan turus


b. kadaralir dalam sistem paip tersebut.
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 13

Penyelesaian:
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 14

3. Rajah dibawah menunjukkan satu sistem paip yang digunakan


untuk menyalurkan air dari A ke B dan C. Jika garispusat paip A, B
dan C adalah masing-masing 350mm, 300mm dan 200mm, serta
halaju air di A ialah 4.0m/s dan halaju air di paip B ialah4/5 halaju di
paip A, kirakan halaju air di paip C dan jumlah kadaralir untuk
sistem paip tersebut dalam liter / saat.

QB

QA

QC

Penyelesaian:
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 15

MAKLUMBALAS AKTIVITI 13.0

3d 5hf
1. Q=
fL

3(0.2)5 (0.52)
=
0.0005(100)
= 0.10 m3/s.

2a. Kehilangan turus dalam sistem.

Daripada paip siri,


Kadaralir Q1 = Q2 = A1V1=A 2V2
 V1 = 1.361V2

Maka kehilangan turus dalam sistem:-

i. Bahagian masuk,

2
0.5V1
hL = = 0.047V22
2g
ii.Geseran paip 1

2
4 fL1V1
hf = = 0.283 V22
2 gd1

iii. Pembesaran serta merta

(V1  V2 ) 2
hL= = 0.0066V22
2g

iv. Bahagian keluar

2
V
hL= 2 = 0.051V22
2g

v. Geseran dalam paip (2)


MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 16

2
4 fL2V2
hL= = 0.393V22
2 gd 2

2b. Kadaralir dalam sistem paip tersebut.

Jumlah kehilangn turus= ( 0.047 + 0.283 + 0.0066 + 0.051 + 0.393 ) V22


= 0.7806V22
Daripada persamaan bernoulli diantara dua takungan (A) dan (B) ialah:

H1 = H2

2 2
PA VA P V
+ + ZA = B + B + ZB + jumlah kehilangan turus
W 2g W 2g

ZA – ZB =  kehilangan
10 = 0.7806V22
10
 V2 =
0.7806
=3.579 m/s

Oleh sebab itu kadaralir melalui sistem Q = AV

Q= AV
 (0.35) 2
= (3.579)
4
= 0.344 m3/s.

3. QA = AAVA= 0.385m3/s
QB = ABVB= 0.226m3/s
Qc = QA – QB= 0.159 m3/s.
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 17

 
PENILAIAN
KENDIRI 13

Anda telah menghampiri kejayaan. Sila cuba semua soalan


kendiri ini dan semak jawapan anda pada maklum balas yang
disediakan.

Jika ada masalah, sila berbincang dengan pensyarah anda.


Selamat mencuba, semoga berjaya!!!!!!!!!!!

1 Dua kolam takungan mempunyai perbezaan aras permukaan Hm


disambungkan oleh satu sistem paip yang mana pada 3000m pertama
ialah paip bergarispusat 600mm diikuti oleh dua batang masing-masing
selari antara satu sama lain tiap-tiap satunya bergarispusat 300mm pada
panjang 3000m seterusnya. Jika f = 0.01 dan halaju dalam paip BC ialah
0.256m/s, kirakan perbezaan aras permukaan H.

(5.996m)
2. Dua takungan air dengan perbezaan paras air 12m disambungkan
dengan paip bergarispusat 30cm sepanjang 3 km. Kirakan kadalir melalui
paip ini. Jika 1.5km terakhir paip tersebut ditukar kepada 2 batang paip
selari tiap-tiap satunya bergarispusat 30cm, kirakan pertambahan kadalir.

(0.045m3/s, 0.014m3/s)

3. Dua kolam takungan disambungkan dengan satu sistem paip di mana


garispusatnya ialah 150mm pada 6m pertama dan 225mm pada panjang
15m seterusnya. Bahagian masuk dan keluar paip adalah tajam dan
pembesaran adalah secara tiba-tiba, jika halaju di dalam paip yang kecil
ialah 6.12m/s dan halaju dalam paip yang besar ialah 2.72m/s, jadualkan
kehilangan-kehilangan tenaga dan plotkan garisan kecerunan hidraulik
dan garisan kecerunan jumlah tenaga.
Kirakan juga perbezaan ketinggian paras air di antara kedua-dua kolam.
(f=0.01 untuk kedua-dua paip)

(H= 5.98m)
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 18

4. Dua tangki disambungkan oleh 2 batang paip selari yang mempunyai


panjang yang sama. Garispusat paip ialah 10cm dan 30cm. Jika kadalir di
dalam paip 10cm ialah 0.01m3/s, kirakan kadalir melalui paip 30cm.
(f1=f2 dan abaikan kehilangan tenaga sekunder)
(Q= 0.15m3/s)

5. Sebatang paip ufuk sepanjang 150m bergarispusat 200mm membawa air


dari A ke B. Faktor gesean dalam paip ialah 0.0005 dan kehilangan turus
disebabkan oleh geseran didapati sebanyak 50cm diukurdi B.Tentukan
kadaralir dalam paip tersebut.

6.

 =125mm  =100mm  =60mm  =45mm

4.0km 3.0km 1.5km 3.5km

Gambarajah diatas menunjukkan sebatang paip berubah saiz sepanjang


12km. Dengan mengabaikan kehilangan turus kecil, kirakan garispusat
paip yang baru jika hanya sebatang paip yang sama saiz diperlukan bagi
mengalirkan air dengan kadaralir yang sama di sepanjang paip tersebut.

7. Dua tamgki air dengan perbezaan paras air 15m disambungkan dengan
paip bergarispusat 25cm sepanjang 3.5km. Kirakan kadaralir melalui paip
ini. Jika 1.5km terakhir paip tersebut ditukar kepaa 2 batang paip selari
tiap-tiap satunya bergarispusat 25cm, kirakan pertambahan peratus
kadaralir. Ambil f = 0.01
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 19

H
Tangki 1 A B C D
Tangki 2

Rajah bagi soalan 8 dan 9

8. Merujuk kepada rajah diatas, nyatakan formula bagi kehilangan-


kehilangan kecil pada titik A,B,CdanD bagi sistem aliran air dari tangki 1
ke tangki 2.

9. Dengan menganbilkira kehilangan utama dan juga kehilangan-kehilangan


kecil, tentukan perbezaan air H, jika di beri V1 = 2m/s, V2 = 1m/s dan saiz
paip-paip AB dan CD adalah sama. Anggap jumlah kehilangan utama
dalam sistem aliran di atas bersamaan 3 meter.
( Guna CC =0.68)
MENENTUKAN KADARALIR DALAM SISTEM PAIP C3009/ UNIT 13 / 20

MAKLUMBALAS PENILAIAN KENDIRI 13

1. 5.995M
2. 0.045M3/S, 0.014M3/S
3. H= 5.98M
4. Q=0.15m3/s
5. Q=0.025m3/s
6. d= 0.562m @ 56.2cm
7. Q=0.035m3/s
8. kehilangan kemasukan (hLA)=0.5V12/2g
kehilangan pembesaran(hLB)=(V1 – V2)2 / 2g
kehilangan pengecilan(hLC)=V32/2g(1/CC – 1 )2
kehilangan aliran keluar(hLD)=V32/2g
9. Dimana H =  hf   hL
 H=3.4