Anda di halaman 1dari 10

Nivelet e organizimit strukturor te gjallesave


• Organizem
• Aparate (sisteme) Studimi i jetes biologjike
perfshin analizen e niveleve te
• Organe organizimit te lendes se gjalle;
• Inde disiplinat e ndryshme te shkences
biologjike perqendrohen ne
• Qeliza studimin e njerit apo disa prej
• Organele ketyre niveleve

• Molekula
• Atome

Kompetencat e shkencave morfo-biologjike


• Organizem
• Aparate (sisteme) Anatomia
• Organe
• Inde Histologjia
• Qeliza
• Organele Citologjia
• Molekula
(biologjia qelizore)
• Atome

Perkufizime

•Citologjia (nga greqishtja, cito-qelize + logos-shkence)


– ndryshe e njohur si biologjia qelizore, eshte shkenca qe
studion strukturen dhe funksionin e qelizes dhe perberesve
te saj (organeleve)

•Histologjia (nga greqishtja, histos-inde + logos-shkence)


– shkenca qe studion grupimin e qelizave me strukture e
funksion te ngjashem ne inde dhe organizimin e ketyre te
fundit ne organe.
Historiku i Histologjise
Historia e zhvillimit te histologjise lidhet me ndertimin e mikroskopit te pare
qe mundesoi zbulimin e qelizes:

 Ne 1609-1610 Galileo Galiei ndertoi mikroskopin e pare


 ishte A. van Leeuwenhoek ne 1660 qe vrojtoi per here te pare qelizat e gjalla
 ne fund te shekullit te XVII R. Hooke rriti fuqine zmadhuese te
mikroscopit te Galileut dhe ekzaminoi seksionet e holla te tapes duke
zbuluar se ato ndertoheshin nga dhomeza te vogla te cilat ai i quajti
“qeliza” – ishin ne fakt kufijte e qelizave te vdekura-
 ne 1770 anatomisti dhe fisiologu francez Bichat perdori per here te
pare konceptin e “indit”
 dhe vetem 17 vjet mevone shkencetari gjerman Mejer i dha jete
termit “histologji”

keto zbulime mundesuan qe ne 1838

 T. Shwann (zoolog) dhe M. Schleiden (botanik) te formulonin


teorine qelizore:“Organizmat ndertohen nga qeliza dhe perberes qelizore”
Sipas teorise qelizore moderne, qelizat jane njesia baze strukturale dhe
funksionale e jetes se gjalle, te afta te:
• organizohen
• metabolizojne (kryejne funksione jetesore)
• ragojne (pershtaten ndaj ambientit te jashtem)
• rriten
• riprodhohen
• diferenzohen (specializohen ne strukture e funksion)

Keto qeliza te specializuara grupohen per te formuar kater indet themelore:


- IND EPITELIAL ndertohen nga qeliza me morfologji e
- IND LIDHOR (apo mbeshtetes) funksion te ngjashem dhe matriksi jashteqelizor
- IND MUSKULOR (strukture molekulare e specializuar) i cili siguron
mbeshtetjen qelizore
- IND NERVOR

Kombinimi i indeve themelore perben bazen e e struktures se organeve te cilet


formohen nga parenkima (perberesi i qelizave pergjegjese per funksionin) dhe
stroma (strukture mbeshtetese e indeve)
Karakteristikat kryesore te kater indeve themelore
Cila eshte origjina e indeve (citime embriologjie)?
Trupi i njeriut eshte i ndertuar nga 10.000-100.000 miliard qeliza te specializuara qe e
kane origjinen ne nje qelize te vetme, zigota.

• Embrion miu ne etapa te ndryshme zhvillimi (micrografi SEM):


• A, etapa me 2 berthama; E, etapa me afersisht 16 blastomere;
• B, etapa me 2 blastomere; F, etapa e blasticistit fillestar;
• C, etapa me 4 blastomere; G, blastocisti me zonen pelucide*
• D, etapa me 8 blastomere; H, blastocisti pas formimit.

* membrane glikoproteike qe vesh blastocistin


Nga fertilizimi tek formimi i ektodermes embrionale (java e pare e zhvillimit):
fertilizimi i vezes (A-2) nga spermatozoidi (A-1), (B) ndarjet mitotike te zigotes,
(C-E) etapa me 2-16 blastomere (morula), ne qender te morules shfaqet nje kavitet
(F-3) si pasoje e grumbullimit te lengjeve, stadi i blastocistit me trofoblastin (F-2)
dhe masen qelizore te brendshme (F-1), (G-4) formimi i ektodermes embrionale.
(L) Indi nervor

(M) Indi lidhor

(N) Indi muskulor


(K) Indi epitelial

Formimi i endodermes (H-2) dhe mezodermes (I,J-3) embrionale (java e trete e zhvillimit).
Qelizat staminale:
 embrionale (java e pare e
zhvillimit), totipotente te afta te
origjinojne te gjithe llojet qelizore;
 adulte (apo te rritura) gjenden
pothuaj ne te gjithe indet, shume te
njohura ato te palces se kockave, i
japin origjine qelizave te indit ku
ndodhen duke e rigjeneruar ate.
“Le Scienze” 431/korrik 2004