Anda di halaman 1dari 16

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/1

Unit 15

Penggunaan Formula Bagi Pengiraan

Objektif Am:
Mempelajari dan mengetahui kaedah menggunakan formula bagi tujuan pengiraan untuk struktur hidraulik.

Objektif Khusus:
Di akhir unit ini anda sepatutnya dapat: Mengguna dan mengaplikasi kaedah menggunakan formula bagi tujuan pengiraan untuk struktur hidraulik.

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/2

Input 1

15.1 Aliran Melalui Pintu Air (Sluice)


Aliran air di bawah pintu sluis yang tegak boleh dianggap sebagai orifis segi empat tepat selagi tinggi bukaan di bawah pintu adalah kecil berbanding dengan aras tenaga tentu dan aras air di hilir tidak mempengaruhi aliran. Pertimbangkan Rajah 15.1 di bawah:-

pintu sluis

Lompatan hidraul

Eo

Yo 1 a y1 Q

Rajah 15.1 : Aliran Melalui Pintu Sluis


Jabatan Kejuruteraan Awam
Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/3

V2o/2g + Po/ g + yo

V21/2g + P1/ g + y1

Persamaan 15.1

Halaju pada titik 0 adalah terlalu kecil jika dibandingkan dengan halaju pada titik 1. Oleh itu vo bersamaan dengan 0 dan yo bersamaan dengan Eo. Tekanan pada titik 0 dan pada titik 1 adalah tekanan udara atmosfera, oleh itu Po = P1. Daripada kenyataan ini, persamaam 15.1 di atas menjadi;

atau,

yo_- y1 = V21/2g V1 = 2g (yo y1) Persamaan 15.2

maka persamaan ini boleh ditulis sebagai, Q = Bac

2g (yo y1)

Persamaan 15.3

di mana B sebagai lebar pintu dan c ialah pekali kadar alir. Nilai c terletak di antara 0.596 hingga 0.607. Kadar alir dalam persamaan di atas perlu dikurangkan sebanyak 100c% kerana terdapat tegasan ricih likat di antara zarah-zarah air itu sendiri dan di antara zarah-zarah air dan unsur-unsur struktur pintu itu. Penggunaan terus persamaan ini tidak boleh disahkan sebagai tepat kerana ketidakpastian dalam penentuan y1 iaitu ukur dalam vena kontrakta. Ole sebab y1 bergantung pada tinggi bukaan pintu, a, maka ;

y1 = a
di mana, 0.668. sebagai pekali penurun dan nilainya terletak di antara 0.623 hingga

Persamaan boleh diguna pakai sekiranya aras air di hilir, y 2, tidak mempengaruhi aliran. Ini benar jika terdapat lompatan hidraulik di hilir pintu sluis itu, iaitu ukur dalam jodoh y2 lebih besar daripada y1.
Jabatan Kejuruteraan Awam
Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/4

Contoh Permasalahan 15.1

Sebuah pintu sluis dibina dalam sebuah saluran segi empat tepat 2.5m lebar. Diberi yo = 2.0 m, = 0.625, c = 0.610 dan a = 0.4m. Tentukan kadar alir,Q jika y2 ialah 1.0m.

Penyelesaian;

y1

= a = 0.625 (0.4) = 0.5 m

yo y1

= 2.0 0.25 = 1.75 m

didapati bahawa (yo y1) > y2, maka terjadi kawalan di hulu. Oleh itu persamaan tadi boleh digunakan. Q = Bac

2g (yo y1) 2(9.81)(1.75)

= 2.5(0.4)(0.61) = 3.57 m3/s

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/5

15.2 Aliran Melalui Takuk


Pertimbangkan aliran melalui takuk (sempak) segi empat berdasarkan Rajah 15.2 di bawah:-

Garisan Tenaga

Ho

H1

Rajah 15.2

Katakan L adalah lebar bagi takuk (sempak),

dQ

= L 2gh dh = L = L

2g
o

H1

h dh

2g . 2/3 H1 3/2 2g H1 3/2


Persamaan 15.4

= 2/3L

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/6

Kadar alir sebenar,

Q = 2/3 CdL 2g H13/2

Persamaan 15.5

di mana;

Cd

= pekali kadar alir

Contoh Permasalahan 15.2

Kadar alir melalui satu takuk segiempat tepat ialah 0.14 m3/s apabila turus di atas takuk ialah 23cm. Jika pekali kadar alir adalah 0.6, kirakan lebar takuk yang diperlukan.

Penyelesaian;
Bagi kes ini apa yang perlu anda lakukan adalah maklumat yang diberikan, iaitu seperti yang disenaraikan di bawah; Kadar alir, Q Turus, H Pekali kadar alir, Cd = 0.14 m3/s = 23cm = 0.6

Berdasarkan dari formula yang dinyatakan sebelum ini, Q = 2/3 CdL 2g H13/2

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/7

Maka gantikan nilai yang telah dikenalpasti ke dalam formula bagi menentukan lebar yang diperlukan bagi takuk tersebut. Ini dapat diperhatikan dalam penyelesaian di bawah;

0.14

= 2/3L (0.6)

2 (9.81). 0.233/2

= 0.66B (2.66)(0.11) = 0. 19B b =


0.14 0.19

maka;

= 0.74 m

15.2 Aliran Melalui Empang Dasar Puncak Lebar


Secara menyebabkan amnya semua bebendul di atas dasar saluran air yang

alirannya

memecut

untuk

membolehkan

mengalir

melaluinya dianggap sebagai empang (weir). Sebuah empang dianggap sebagai berpuncak lebar sekiranya ketebalan puncak empang melebihi

60% daripada ketebalan napah atau 0.08 < = H 1/L < = 0.5 dengan H1 ialah garis tegak dari garis tenaga ke puncak empang dan L ialah ketebalan empang. Tinggi empang berpuncak lebar,h, menentukan sama ada ukurdalam air di atasnya merupakan ukurdalam genting atau sebaliknya. Tinggi hmin ialah tinggi empang yang minimum yang mula menyebabkan atau

menghasilkan ukurdalam genting di atasnya.


Jabatan Kejuruteraan Awam
Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/8

Empang yang tingginya lebih kecil daripada hmin tidak dapat menghasilkan ukurdalam genting di atas empang berkenaan. Sebaliknya jika tinggi empang lebih besar daripada hmin , ukurdalam air di atasnya merupakan ukurdalam genting. Empang yang dibina lebih tinggi daripada hmin juga akan menghasilkan keadaan air balik di hulu empang dan jika empang dibina terlalu tinggi, keadaan air balik mungkin menyebabkan banjir di hulu. Tinggi hmin merupakan tinggi empang yang akan menghasilkan ukurdalam genting di atasnya dan tidak menghasilkan keadaan air balik di hulu.

Garis Tenaga

Eo

(A) Yo (B) Yo

Emin

(A)

Yc hmin 1 empang 2 3

(B) Yc

Rajah 15.3 : Aliran melalui empang berpuncak lebar yang tingginya hmin (A) sub-genting dan (B) genting lampau

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/9

Pertimbangkan Rajah 15.3

di mana terdapat satu aliran melalui empang

yang tingginya bersamaan dengan hmin..

Permukaan air (A) ialah untuk keadaan aliran sub-genting dan permukaan air (B) ialah untuk keadaan aliran genting lampau. Garis tenaga tentu tidak berubah iaitu selari dengan dasar saluran yang asal. Walaupun demikian, tenaga tentu berubah daripada Eo di hulu empang kepada Emin di atasnya dan menjadi Eo semula di hilir empang. Harus diingat bahawa tenaga tentu merupakan jarak dari dasar saluran ke garisan tenaga. Tenaga tentu Eo merupakan tenaga tentu aliran seragam, iaitu;

Eo

yo + Q2 2g A02

Dengan yo sebagai ukurdalam normal aliran dan Ao ialah fungsi yo

yang

bergantung pada bentuk keratan saluran. Di hulu dan di hilir empang, bentuk susuk permukaan air tidak dipengaruhi oleh kehadiran empang, maka aliran seragam masih berlaku. Ukurdalam genting berlaku di atas empang kerana tinggi empang ialah tinggi hmin..

Apabila ukurdalam genting berlaku, tenaga tentu merupakan tenaga tentu minimum, Emin, iaitu;

Eo

yo + Q2 2g A02

Persamaan 15.6

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/10

Untuk saluran empat segi tepat, Emin = 3yc/2. adalah selari dengan saluran yang asal, maka;

Oleh sebab garis tenaga

hmin = Eo - Emin

Persamaan 15.7

Contoh Permasalahan 15.3

Sebuah saluran segi empat tepat yang panjangnya 3.0m lebar mempunyai pekali Manning, n = 0.014 dan cerun dasar 0.0004. Air mengalir di dalamnya dengan kadar alir 4.25 m3/s. Kira tinggi minimum empang berpuncak lebar mula menghasilkan ukurdalam genting di atasnya.

Penyelesaian;
Tinggi minimum empang ialah;

Hmin = Eo - Emin
dengan;

Eo

= yo + Q2/ 2g A02

Ukur dalam normal, Yo perlu dicari terlebih dahulu iaitu; AR 2/3 = nQ/u So

bersamaan dengan faktor keratan 3yo[3yo/ 3 + 2yo]2/3 = (0.014)(4.25)/


Jabatan Kejuruteraan Awam

0.004
Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/11

Jika persamaan di atas diselesaikan dengan kaedah cuba ralat, maka nilai yo yang diperolehi adalah 1.28m. Oleh itu, apabila digantikan ke dalam formula untuk menetukan nilai Eo, nilai yang diperolehi adalah, Eo bersamaan dengan 1.34m. Tenaga tentu minimum boleh ditentukan dengan menggunakan persamaan;

Emin
Dengan;

= 3yc/2

Yc = [(4.25/3)2/9.81]1/3 = 0.589 m

Oleh sebab yc < yo, keadaan aliran ialah sub-genting. Jika nilai Yc digantikan ke dalam persamaan untuk mendapatkan Emin, maka;

Emin

= 3(0.589)/2 = 0.884 m

Oleh yang demikian, tinggi minimum empang itu ialah;

hmin = 1.34 m 0.884 m hmin = 0.456 m

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/12

15.3 Aliran Melalui Flum Parshall

Contoh Permasalahan 15.4

Sebuah Parshall Flum dibina untuk mengukur kadar alir 2.70 m3/s. Tentukan keratan rentas saiz leher, panjang dan kadar alir aliran yang dapat diukur pada bahagian tumpu. Kirakan nilai kadar alir maksimum untuk anggaran dalam keadaan aliran bebas.

Penyelesaian;
Pada permulaan, anda perlu rujuk jadual bagi menentukan nilai-nilai yang dikehendaki. W = 1.83m Panjang bahagian leher , Panjang bahagian tumpu, F B = 0.610m = 2.094m = 0.915m

Panjang bahagian mencapah, G

Untuk mengira ukurdalam rekabentuk aliran pada bahagian tumpu (convergent), gunakan persamaan berikut untuk nilai W = 1.83m.

Q Q

= =

0.371 W (3.2801 Ha)1.5697w0.026 0.371(1.83) (3.2801 Ha)1.5697(1.83)0.026

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/13

0.6800 (3.2801Ha)1.5946

Aktiviti 15a
SILA UJI KEFAHAMAN ANDA SEBELUM MENERUSKAN INPUT SELANJUTNYA! SILA SEMAK JAWAPAN ANDA PADA HELAIAN MAKLUMBALAS DI HALAMAN BERIKUTNYA.

15a.1 Sebuah pintu sluis dibina dalam sebuah saluran segi empat tepat 2.5m lebar. Diberi yo = 2.0 m, = 0.625, c = 0.610 dan a = 0.4m. Tentukan kadar alir,Q jika y2 ialah 1.0m.

15a.2 Kadar alir melalui satu takuk segiempat tepat ialah 0.14 m3/s apabila turus di atas takuk ialah 23cm. Jika pekali kadar alir adalah 0.6, kirakan lebar takuk yang diperlukan.

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/14

Maklumbalas Aktiviti 15a

15a.1

Q = 3.57 m3/s

15a.2

b = 0.74 m

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/15

Penilaian Kendiri
15.1 Sebuah saluran segi empat tepat yang panjangnya 3.0m lebar mempunyai pekali Manning, n = 0.014 dan cerun dasar 0.0004. Air 3 mengalir di dalamnya dengan kadar alir 4.25 m /s. Kira tinggi minimum empang berpuncak lebar mula menghasilkan ukurdalam genting di atasnya.

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi

PENGGUNAAN FORMULA

C4009/UNIT 15/16

Maklumbalas Penilaian Kendiri


15.1 hmin = 0.456 m

Jabatan Kejuruteraan Awam

Ezany B. Jaafar Che Rogayah Bt. Desa Hayazi Bt. Hanafi