Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

yo’l va boshqa binolar. Umar ibn Xattob (r. Muhammad (a. 39. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r. Sa'd ibn Uboda (r.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik.)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40. madrasa.) aytdilar: Rasululloh (s.Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" . nuring o’chadi". Abu Hurayra (r. deb javob berdilar". www.s. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. Abu Hurayra (r.a.) yonlarida bo’ldik. dedilarda. Alloh! Abu Hurayraning ham. dedilar.v.a.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida.a.) a'robiyga: "Ha. mayli. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi. Usmon (r.a. otang do’sti Umarning o’g’liman".Shunda Abu Hurayra (r. dedilar". Sadaqai joriya .): Rasululloh (s. odamlarga manfaati tegsin. Muhammad ibn Sirin (r. Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma.Al-adab al-mufrad.deb so’radi.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" . ularga xayrixohlik qilishdir". sen istaganingni qilaver.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.a. Abdulloh (r.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz".al.a. 41. Abdulloh (r. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. siz eshakni ham.a.) bilan do’st bo’lgan edi. Rasululloh (s.v. 38. Shu a'robiyning otasi Hz. degan edi.v.a.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki.a. sallani ham berib yubordingiz".a.a. Abdulloh ibn Abbos (r. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. shuningdek. Imom Ismoil al-Buxoriy 37. masjid. 20-bob. degan edilar. savobi albatta tegadi".) o’zlari: "Ey. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin".): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab. Amrga qarab: "Ey. deyilgan. agar uzsang. deb duo qildilar.deb so’radi. Abdulloh ibn Dinor (r.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.a. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la.a. 21-bob.v.ziyouz.a.a. degan ma'noda bo’lsa kerak.a. Yana Abdulloh ibn Umar (r.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi.) hikoya qiladilar: "Men Hz. Amr.a. deydi.com kutubxonasi 9 .): "Ha. uning uchun sadaqa qilsang. dedilar. deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar". Silai rahm natijasi 42.

) bilan safarga chiqqan edik.a. senga etarli nasihat qilgan bo’laman". dedilar. opa-singillaringga.a. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver".Umar ibn Xattob (r.v.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. Abu Abdurrahmon!" .)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi".)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Abu Hurayra (r.a. ey.): "Onangga.a. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga. degan hadislarini rivoyat qilib bersam. Abu Hurayra (r.v. Rasululloh (s.ziyouz.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". Abdulloh ibn Umar (r.a.a. Ka'b ibn Luay bolalari.v. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47.a. deydilar. "Otam".deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi. Shahr ibn Havshab (r. 25-bob. ey. dedilar. Abdu Manof bolalari. Abu Hurayra (r. Abu Bakir ibn Xazm (r. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi.Al-adab al-mufrad.)ning kunyasi .) bir sahobiydan rivoyat qildilar.a.com kutubxonasi 10 . uning ismi bilan chaqirma. va ey. Abu Hafs .v.v. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi.a. Oyisha (r. Muhammadning www. otangga.): "Yo Rasululloh.)ning kunyasi. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45.a.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214).a. 1 Hz. falon! Yoningdagi kim?".) o’z otalari Hz. degan hadis haqida 43.a. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi.deb so’radilar.)ning oldilariga keldi.) ikki kishini ko’rib.deb so’radilar.v. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. 22-bob. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma.a.) shoyadki Rasululloh (s. degan oyat kelgan vaqtida.a. dedilar. degan edi. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar. Rasululloh (s.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma.a. U sahobiy Rasululloh (s. Abu Abdurrahmon . deb nasihat qildilar.) Rasululloh (s. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r.v. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". degan edilar.a. Rasululloh: "Ey. Umr ibn Xattob (r. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44.a. Sevgi nasliydir.a. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.) turib: "Ey. 46. Abu Hurayra (r. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".deb so’radilar. 48.Abdulloh ibn Umar (r. ey. deb javob berdi. U: "Bu .a.otam bo’ladilar". Hoshim bolalari. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" .a. 24-bob. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" .Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki. 23-bob.

)ning dinidan yuz o’girib. berishdan qo’lingni tortma. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir". Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash .deb so’raganida u: "Ey. Abu Hurayra (r. deb oshkora nido qildilar. dedi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi .a.deb so’raganda.degan oyati haqida. aniqki. Rahm . Agar mablag’i bo’lmasa.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. albatta".dedi.s.a. Abdulloh ibn Abbos (r. miskin.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" .degan edi.v.Al-adab al-mufrad. . qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi .a. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz. inshoalloh. ya'ni mana. "Toliqib. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga.v. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor. 50."Qo’lingni juda yozib ham yuborma".a.v. Mablag’i bo’lsa.dedi. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. 27-bob.degan deb aytdilar". Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan. Rasululloh (s. mol kelib qolar.v. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. rahm. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi.a. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 11 . Shunda Alloh taolo: "Ey.a. 51. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi. Alloh undan: "Nega turding?" . unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan.baxil bo’lishiga kinoya.)dan rivoyat qilindi. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman".a. 26-bob. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) . molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan". uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman". rahm: "Ey. Silai rahm qilish haqida 49.) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". uni men sizlardan uzmayman". Abu Hurayra (r. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.a. Abu Ayyub Ansoriy (r. chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan.ziyouz. . Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh. u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi. dedilar.a. deydilar. Alloh taoloning: "Qarindoshga. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . ya'ni hech narsam yo’q deb.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www. Rabbim. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52.) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. . "U vaqtda malomatga qolasan". mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib. qiynalib o’tirasan".

Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim. dedilar. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58. dedilar 54. Oyisha (r. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi". dedilar.a. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa.v. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". qarindoshlikni uzadilar. ular menga yomonlik qiladilar. www.a.): "Agar gaping to’gri bo’lsa. degan.) aytdilar: Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 12 .a. U kishi Rasululloh (s. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi.a. u Abu Hurayra (r.a. Anas ibn Molik (r. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.v.a. 28-bob.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Umar (r. 29-bob. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. 30-bob.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56.ziyouz.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan. men ularga silai rahm qilaman.a. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi.a. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman".) uch martaba takror qildilar.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin".) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh.v. dedilar.a. mening qarindoshlarim bor. Hz.v. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan. Rasululloh (s.a)dan rivoyat qilingan. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi". binobarin. Abdurrahmon ibn Avf (r.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi".a. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa. dedi.) dan rivoyat qilingan. Alloh ham uni uzib tashlaydi.) aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. Miqdom ibn Ma'di Karib (r.a.a. Endi kim rahmni uzmasdan yursa. Ularga yaxshilik qilaman.a.v. Uni birov uzmasa. Rasululloh (s.a. Bu so’zni Rasululloh (s. 55.)dan rivoyat qilindi. Sen shu. ishingni davom ettiraversang.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi". ajali ta'xir qilinadi.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi".v.

62.a. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.) oldiga borib so’raganda. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". deb javob berdilar".a.a.a.deb so’radi. Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi. 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan".)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi. 65.a.a. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi.ziyouz. Abu Hurayra (r.a. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay.) aytadilar: "Rasululloh(s.a. dedi. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. Jubayr ibn Mut'im (r.Al-adab al-mufrad.a.deb so’raganlarida. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim.)dan rivoyat qilinishicha. Abdullohibn Avn (r. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" . hadis Abu Bakra (r.) aytdilar: "Abu Hurayra (r.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r. deb aytdilar". Lekin hech kim turmadi.v.a.a.)dan naql qilingan.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib. Usmon ibn Affon (r.a. Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64.a. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi.v. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi".v. Sa'd ibn Sam'on (r. der edilar. 32-bob.)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi".a.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.a. degan so’zlarini eshitdim". U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi. ulardan ham ortsa.a. www.): "Men Rasululloh (s. deganlarini rivoyat qildilar.) Rasulullo? (s. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar.v.a. Abu Hurayra (r. 31-bob. Hz. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 13 . Abdulloh ibn Umar (r. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" .) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. Yigit Abu Hurayra (r.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi". Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin". dedilar". dedilar.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan. Rasululloh (s. dedi.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r.

Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www. Abdulloh ibn Abbos (r. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar".deb so’radi.a. Haqiqiy silai rahm 68. dedilar .) aytdilar: Rasululloh(s. Buni ham qila olmasang.com kutubxonasi 14 .a.) Rasululloh (s.) Hz.a. Umar ibn Xattob (r. ma'nosi goyat chuqur.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas.uni qullikdan qutqazishing.). 35-bob.a. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading. deyilmoqchi .johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir.dedi. 38-bob. Jubayr ibn Mutim (r. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz. uzoqligi bilinmaydi. dedilar. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. 36-bob. Hakim ibn Hazom (r. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. Ammo u yaqin bo’lsa-yu.a.v.v.): "Yo’q. Rasululloh (s. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham.v. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. yaqinligi qolmaydi.a.a.a. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi.) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi. dedi.)dan rivoyat qilindi. Alloh hamma narsani bilguvchidir. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob. jonliqni ozod qilish . 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating".)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib.Al-adab al-mufrad.v.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". Barro ibn Ozib (r. 73.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu . Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" .a. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan". Rasululloh (s.ziyouz. dedilar. yomon ishlardan qaytarasan. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding. O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi.v. Abdullohibn Amr (r. Rasululloh (s.a. uzoqlashtirilsa. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. mulikdan qutqazish esa.

v.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib.a.v.v. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi". Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". dedilar. degan gaplarini eshitdim". Jobir ibn Abdulloh (r. Umarning qavmlari: "Ha. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa. . keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib. deb javob qilganim-da. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" .a.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". uzoqlashtirilgan bo’lsa.a. 77.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim".)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. u kishi aytdilar: Rasululloh (s.dedilar".) Umar ibn Xattob (r. dedilar. Hz.) ularni to’plab Rasululloh(s.v. Abdulloh ibn Abbos (r. yaqinligiga. 78. dedilar. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi. deyishdi.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa. Shundan. shular mening yaqinlarimdir. Rifa'at ibn Rofi' (r. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak".deb so’radilar. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76.deb so’radilar. degan edim. uzoqligiga guvohlik beradi". "Rasululloh (sa.a. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz. Ozod bo’lgan qullar haqida 74.) uylaridan chiqib.)ning eshiklari oldiga qo’yib. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak .a.demak.): "Kimning uchta qizi bo’lib.dedilar.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.a.com kutubxonasi 15 . deb buyurdilar. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi".a.a.a.a. deb shu so’zni uch bor qaytardilar. Payg’ambar do’stlari 75. ularni yaxshi axloq. Uqba ibn Omir (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey. 40-bob. www. Shunda Rasululloh (s. o’zlari Rasululloh (s.v.v.a.a.ziyouz.a. Hz.a.)dan rivoyat qildilar. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi". singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa.v.)dan rivoyat qilindi. Ikki burun bilan to’ntarish . 39-bob. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa. shunda u zot: "Unday bo’lsa. qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi". 41-bob. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir. deb aytishing kerak". Rasululloh (s. Umar (r.v.v. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa. ozod qilgan qullaridanman. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman".): "Muohada qilishgan kishilar. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang.) Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor".) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" .

) Suroqa Ju'shum (r. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" . Hz. 43-bob.a. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham". dedilar. Suroqa: "Yo Rasululloh. Miqdom ibn Ma'di Karib (r.)dan: "O’zing yeganing. dedilar. deyish kerak". Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" .a. faqat u Muso ibn Suroqa (r. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79. 45-bob. bolalari ko’z oldiga kelib.a. Rasululloh (s. deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda.)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.v. dedilar".ziyouz.v. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q". bolalaringga. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang.a. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" . suyumliroq emas.deb koyigan edilar. azizroq. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi. U kishi: "Men Iroq ahlidanman". Keyin eshikka chiqib keldilarda. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi.a.com kutubxonasi 16 .a.deb so’radi. 81-hadis 80-hadisning takrori.a.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s. 42-bob. 85. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www. Abdulloh ibn Umar (r. aytib bering!" dedilar.a.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir". 84. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". Oyisha (r.a.deb so’radilar. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". otam: "Yo’q. 44-bob.)dan rivoyat qilindi.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83.deb so’radilar. xayr-ehsoning hisoblanadi". Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" .v.deb so’radilar. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin".) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. degan jumlani ham qo’shdilar".Al-adab al-mufrad. U kishi Rasululloh (s. degan edi.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" .) oldiga kelib.v.) Rasululloh (s. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80.a.a.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. Qaysi masalada bo’lsin.Ibn Abi Na'im (r.)dan rivoyat qilingan.a. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib.a. 82. dedilar. Abu Said Xudriy (r. degan so’zlarini eshitdilar.a. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda.

deb kelayotganlarini ko’rgan edim".a. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi". dedilar.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar.v. Shunda Rasululloh (s. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. Rabbim! Men buni sevaman. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.)ga bir kishi: "Sen www.ziyouz.deb so’raydigan kishilar-dir.Al-adab al-mufrad. Men nabiy muhtaram (s.com kutubxonasi 17 .a.v. u kishi: "Men Rasululloh (s. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r. . chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. Shu vaqtda bir kishi kelib.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. Jubayr ibn Nufayr (r.a. bu gunohdan qanday qilib qutiladi. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro.a. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz.a. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir".) yonlarida o’tirgan edik.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir".)ga g’alat tuyulgan .v.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak". dedi. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib.a.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli.a. Anas ibn Molik (r. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti.a. dedilar".v.a.)dan rivoyat qilindi. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi.a. chunki ular Rasululloh (s. 48-bob. Barro ibn Ozib (r. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha.a.a.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey.a. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) .deb madh qildi. chibinni o’ldirsa. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar. dedilar Miqdom ibn Asvad (r.) huzurlariga bordik. 47-bob.a. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib. degan so’zlarini eshitgan edim". dedilar. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi".)".a. O’z kishisini duo qilish haqida 88.v. u janobga "Rasululloh (s. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim. deb so’ragan edi. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. Odam qoshshi.) bilan Rasululloh (s. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz.v.)dan rivoyat qilindi. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q. Rasululloh (s. sen ham uni sevgin!".v. 46-bob. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib.

a. dedilar".deb duo qildilar". www.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". Hz.a. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob".com kutubxonasi 18 . siz shunga guvoh bo’ling". bittasini o’zi uchun olib qoldi. Rasulullo? (s. Bashir: "Yo’q.a. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi.dedilar. Oyisha (r.a.dedilar. u kishi aytdilar: "Hz.v.v. Hz. yana onalariga qarashdi. a.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".) aytishlaricha. degan edilar. 50-bob. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 92. 51-bob. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi". Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh. 49-bob. 91. der ekanlar.a. dedilar.ziyouz. Rasululloh (s. dedilar".a. Bashir ibn Sa'd (r.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida.a.Al-adab al-mufrad. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib.a. Valid ibn Numayir (r.v. Anas (r.v.v. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani.a. Yosh bolalarni o’pish haqida 90.a.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s. U kishi: "Mening o’nta bolam bor.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar. Ona mehr-shafqatlidir 89.v.) kelganlarida Hz.v. yarimtadan bolalariga uzatdi. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi.a. boshqa odamlarni guvoh qil!" .) o’tirgan edilar. 93. dedilar".): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.v. Janob Rasululloh(s.)ga bir xotin (tilanchi) keldi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedilar.): "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" .a. Oyisha (r. ulardan bittasini ham o’pgan emasman".v.v. Abu Hurayra (r.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz".a.a. Rasululloh (s. faqat Nu'monning o’zigagina berdim".) unga uchta xurmo bergan edilar.a.a. "Adab" .) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey.a. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. dedi.v. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r. deb atalgan . Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi".Rasululloh (s. deb so’radilar. Oyisha (r.a.a.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin. Rasululloh (s.chaqirmoq ma'nosida bo’lib.v. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .

deyishdan murod . unga ozor www.): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki. Nu'monning o’zigagina berib.Al-adab al-mufrad. degan so’zlarini eshitdim".o’sha Nu'monga hamma narsangi berib.a. deganidir. Imom Buxoriy Rasululloh (s. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. deb o’yladim". iloji boricha moddiy yordam berishdan. . Rasululloh (s. degan so’zlaridan. "Boshqalarni guvoh qil".dedilar". dedilar. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100.com kutubxonasi 19 . Hz.v.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. degan ma'nodir. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib. 54-bob. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan. dedilar. hadyalar berish.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s.): "Unday bo’lsa. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilingan. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman.a. 98-hadisda aynan takror kelgan. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. Abu Said (r. v. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. dedilar. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi.a. shunday bo’lishlarini xohlayman". Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. deb maqtadi.a.a. degan ma'no tushunilmasin. u Hz.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da.a)dan rivoyat qilingani. masalan. bolalaringdan bittasi . degan edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95.v. Oyisha (r.)dan rivoyat qilgan.a.): "Hz. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda. dedilar. 55-bob.v. boshqalarini mahrum qilishing durust emas".)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". Oyisha (r. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab. 53-bob.a. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". ahvolidan xabar olib turish. bolangning ham haqi bor". 52-bob. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek.v. Umar (r. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. Abdulloh ibn Umar (r. 90-hadis mazmuni esa.a.ziyouz.) rivoyat qildi: Rasululloh (s. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.a. Qushni haqi .

hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" .dedilar.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor .a. dedilar". Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi".a.v. Qo’shnichilikning hududi haqida 109.a.a. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor. 58-bob.ziyouz. 102. yaqindagisi bilan boshlanadi. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin.)dan rivoyat qilingan. Rasululloh (s. Ular: "Zino qilish harom. Yana Rasululloh (s. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". Miqdom ibn Asvad (r.a.v.deb so’raganimda. u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. Hasan Basriy (r. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r. Ular: "O’grilik . Oyisha (r. u.a. Endi hozir esa.harom.v.v. 107. 110.com kutubxonasi 20 . deyishdi. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa.) bergan ta'limotga ko’ra. 56-bob.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan. ammo bundagi hadis Hz.. uzoqdagiga yuugurilmaydi.): "Yaqindagi qo’shni qolib.al. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111. Umar (r.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www. Abu Hurayra (r.a. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar.a.a. Hz. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s..v.a. deganlarida.v. Rasu-lullo? (s.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir".a.)dan qo’shni haqida so’ralganda. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".a. ort tomondan qirq. o’ng tomonidan qirq. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi. o’shanga berasan". dedilar. 105-hadis ham takror.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" . 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir. 60-bob.v. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi.) sahobiylaridan: "Zino nima?" .a. 59-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedilar". Qo’shni haqi tugrisida 103.deb so’radilar. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas. Abu Shurayx Hizoiy (r. barcha tengdir .a. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori.) aytdilar: "Rasululloh (s. qushnisiga yaxshilik qilsin.v. Men Rasululloh (s.

v.)ga: "Men Rasululloh (s. yomon qo’shnini bizdan.a.a. 62-bob. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan so’zlarini eshitdim". Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.v. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan . O’zi to’q bo’lib. 63-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a. qo’shnisi och o’tirmasin 112. deyilmoqchi. o’qimagan bo’lsang. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan. uchinchi . Nofi' ibn Abdul Horis (r.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir". Abu Zarr G’iforiy (r.) Abdulloh ibn Zubayr (r. www. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman. Solih qo’shni haqida 116.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib. Yomon qo’shni haqida 117. shundan minnat qilmay ularga ham ber. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 118.com kutubxonasi 21 .a.) "Keng turar joy.): "Kishi o’z qo’shnisini.a.ikkinchi . 61-bob. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin". aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi".a. u sen uchun nafl namozi bo’ladi". Abu Hurayra (r. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. Sho’rboning suvini ko’paytirib. unga iqtido qilasanda. Yashaydigan yerdan murod qabriston. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi. Qo’shnining yaxshisi haqida 115.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Solih kishi deb so’zida.a. degan hadislarini eshitgan edim".a.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil.a. Ya'ni ey.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi .v.sho’rbo qilsang. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. qo’shnilaring ahvoliga qarab. dedilar.a. Abu Muso Ash'ariy (r. 65-bob. suvini ko’proq qilib.Al-adab al-mufrad.v.v. dedilar".v. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa. Alloh. rostguylikni.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir". dedilar". dedilar".ziyouz. deb da'vo qiladi".a. u kishi (chin) mo’min emasdir".) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113. 64-bob.

Rasululloh (s. Oyisha (r.): "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob.a. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar. Bir xotin hz. Oyisha (r.ziyouz.a.) uyga kirdilarda.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q.a.deb so’ralganda.deb www. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim". Rasululloh? (s. deganlar 122.a. undan qolgani ham kifoya qiladi. u jannatga kirmaydi".a. 67-bob. Rasululloh (s. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . Abu Hurayra (r. gunohkor bo’ladimi?" .v.v. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. undan non yopdim. eri bilan yotaveradi.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa. 120. xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.v. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y".v.): "Albatga gunohkor bo’ladi. Rasululloh (s. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir. dedilar. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119. dedilar.): "Mayli. dedilar.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. hz. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi.) aytdilar: Rasululloh (s. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" .v.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. Buning oqibati qanday bo’ladi?" .v. dedilar.a.dedilar.v.com kutubxonasi 22 . dedilar. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib.a.Shunda men Rasululloh (s. U xotin yana hz. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib.deb so’radi. Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi. Men ikki sonimni ochdim. deyishdi. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.a. Shu bilan birga. dedilar". degan edim.) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. nonlarini oldilariga qo’yaman.) namozlarini o’qib bo’lsalar. u do’zax ahlidandir". Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. chiroqni o’chirib qo’yish edi. Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121.a. Rasululloh (s.v. eshikni qulflab.a. u hech kimga ozor bermaydi". hatto shundoqki.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar.) uyg’ondilarda: "Mayli. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda. Men senga Rasululloh (s. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".v.v. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa. u yo’q demasligi kerak".): "Bu xotin jannat axlidan". nonni olib ketdi. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa.a.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.a.a. Rasululloh (s. deb kutib yotab uxlab qolibman. Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa.v. Ammo eri bo’lsa.deb so’radi.v. Rasululloh (s. ikki soningai och".v.a.a.

qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www. 70-bob.a.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.a. barakotlar. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib. shu holda o’lsa. Jobir ibn Abdulloh (r.v. Maqomi Ibrohim .Harami sharif ichida.v. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi.deb so’rashganda.v.)dan rivoyat qilingan. Odamlar yig’ilib: "Bu nima. 128. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa. faqat u Juhayfa (r. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning yonida edim. rukni Yamoniy esa. Rasululloh (s. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham.deb so’radi. dedilar. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. 126. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .a.a. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi. albatta halokatga uchraydi". yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" . kelibdi. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman".com kutubxonasi 23 .)dan rivoyat qilingan. deb maslahat berdilar.) unga: "Uyingga borib hamma buyum. ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi. Rasululloh (s. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin. faqat u Juhayfa (r..v. Mujohid (r. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. U Rasululloh (s.v. dedilar". deb qasam ichdi. albatta.a. Jabroil (a.a.s. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi.ziyouz. yigit! . Abu Hurayra (r. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer. deb shikoyat qildi.a. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. "Ey. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin.a. u menga ko’p ozor beradi". nima hodisa bo’ldi?" . ..) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar.a. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y".Al-adab al-mufrad. 69-bob.a.dedi Ibn Amr. u Hazrat Jabroil edilar.deb duoibad qila boshladilar. deb gumon qildim".a.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. Savbon (r.

a. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60). 73-bob. Islom dinini qabul qilib. Yetim boqqan kishining ajri 133.a. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa.v.ziyouz.)dirlar".a.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v.v. Abu Hurayra (r.)ni zikr etdilar.dedi. 71-bob. biz uni so’ramadik". deb o’ylab qolganmiz".v. dedilar. kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir".) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin. Rasululloh (s.a. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.a. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. deb javob berdi . shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar.a. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir.a. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.s. Karam Haqida 129. dedilar". Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a. 75-bob. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. Abu Hurayra (r. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham.v. deganlarida.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s.) maqsadni anglatib.v. Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r. 72-bob. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131. Yaxshiga ham.) Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s. Din bu o’rinda taqvogina emas. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa.s. Ular: "Yo Rasululloh. dedilar. goya va vijdon hamdir .a.a.a. dedilar. deb izoh bergan edilar.Oyisha (r.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi".v. Rasululloh (s.) Rasululloh (s.v. ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi".)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki.a. fojirga ham shomildir". www.deb so’rashdi.Al-adab al-mufrad.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador.a. Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a.com kutubxonasi 24 .a. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".v. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s. deyishdi.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" . Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar.

u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab. Hasan Basriy (r. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" . Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim.) aytdilar: "Hz.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir.degan edilar".) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib.a. Kunlarning birida Abdulloh (r.) ham ziyon qilmadilar". o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. . 76-bob. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz". Uning o’zi ham insofga www. Dovud (a. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi". Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. deb nasihat qilardi. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar. U nega shunday qiladi? Axir. lekin yetim bola yo’q edi.) talqon bilan asalni keltirib.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon.com kutubxonasi 25 . Yana kimni istasang.al. 139.s.a. sen ziyon qilgan bo’lmading". Imom Ismoil al-Buxoriy 134.a.a.Yetim asragan xonadonning xayri 137.a.ziyouz. deb buyurdilar.al. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan.al. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan.)dan rivoyat qilindi.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.a. 77-bob. faqat u Sahl ibn Sa'd (r. Abdulloh ibn Umar (r. u o’z davlati.)dan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilinishicha. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. boradigan yerlariga jo’nashdi.Al-adab al-mufrad.a. Abdurrahmon ibn Abza (r. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138. orangizda adovat paydo bo’ladi. Ziyon qilgan bo’lmading .) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi. Noiloj Abdulloh (r.)ga taomlari keltirildi. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling". ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. Abu Hurayra(r. 136.a. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.a. u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. deb edilar". Bolaning taomini olib kelinglar.a. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang. Ibn Umar (r.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . Uni axtarib topisha olmadi. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi.) aytdilar: "Vallohi.Ibn Umar (r.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim. ahllarim! Yetim bolalaringiz. Rasululloh (s.a. Hasan Basriy (r.v. dedilar". Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir.

dedilar. (Zamahshariy. 78-bob.ziyouz. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz".): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. 79-bob. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi.) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham.v. Avf ibn Molik (r. deb Ibn Siringa aytdi. demoqchi bo’lsalar kerak. "Rasululloh: "Eridan beva qolib. deganlar". u yetim bolani xam shuning uchun ur!" .a.v. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi".dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s. do’zax o’ti unga tegmaydi. Abu Hurayra (r. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. dedi.v.a. dedilar.deb so’radim.a. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)". Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143. faqat yonidan o’tadilar". Shunda Rasululloh (s.a. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa. Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir". deydilar.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". . Al-kashshof. www.v. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). dedilar". 339-sahifa).)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". men uchta bolamni ko’mdim".a. Abu Hurayra (r. 140.com kutubxonasi 26 .a. dedilar". katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi. yomonlar ham kiradi. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz.) Rasulullohdan rivoyat qildilar.)dan rivoyat qilindi.a. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang. bu bolam haqiga duo qiling. 80-bob. qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin. deb uraman". Yetimga odob o’rgatish haqida 142. degan edilar". 144.a. Xolid Absi (r.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" . Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. Shunda Abu Hurayra (r. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. 145.Al-adab al-mufrad.a.) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s. 2-jild.): "Men Rasululloh (s. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi".dedilar.a.

Anas ibn Molik (r.) hech bola ko’rmagan edilar. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. deb javob berdilar.v.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.a. u kishi jannatga kiradi".a.Al-adab al-mufrad. deb javob bergan bo’lur edilar". nechta bolangiz bor?" deb so’radilar. Sahl ibn Hanzaliya (r. deb marhamat qildilar. deb marhamat qildilar.a. u jannatga kiradi". deb javob berdi".v. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". 81-bob. men farzand dogiga sabr etib www. 151. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib. 146. Biron kun bizni biron joyga to’plang.deb so’radi. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi". Abu Zarr. Jobir ibn Abdulloh (r. Abu Hurayra (r. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib.) Rasululloh (s. Sa'sa'a.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. men Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. 148.) aytdilar: "Rasululloh (s.) kelib. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa.a. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152.com kutubxonasi 27 .a. Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. bu Alloh taoloning irodasi. dedi.a. faqat bunda Ummu Sulaym (r.) dan rivoyat qilingan. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . deganimda.a. 150. deb so’raganingizda. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi".)ga duch keddilar.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa.): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz".)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. dedilar".v.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman". ularning savollariga javob berar ekanlar. dedilar.a. albatta.deb so’raganda.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. Sa'sa'a ibn Muoviya (r. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" .a.a. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". shunga sabr etgan bo’lsachi?" .) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r. Abu Zarr: "Ey . 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".a.v.v. Shunda u kishi: "Ey.a. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. degan hadislarini eshitgan edim".v. deganlarida.

Hz. oxirida "Lo iloha illalloh. ma'azolloh. bu albatta varasalar molidir".) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi.dedilar.): "Bilib qo’yinglarki. o’zidan keyin qoldirsa. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. Shuning uchun Rasululloh (s. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir". Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz".com kutubxonasi 28 .v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi". www. dedilar. ya'ni kuzatish.deb so’radilar. kuzatib turadi.a. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib.ziyouz.deyishdi. degan edilar.a. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey. 82-bob. bu albatga gunohdir. Shunda Rasululloh (s. savobdir.): "Unday emas.): "Bunday emas. Abdulloh ibn Mas'ud (r. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi". Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam.a. . deyishdi.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . u varasalar moli hisoblanadi. 153. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. Rasululloh (s. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.a.deb sahobiylardan so’radilar.v.a. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. Rasululloh (s. albatga.Al-adab al-mufrad. deyishdi.v. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". . dedilar".a. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. buning ajr-mukofotani Alloh beradi. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib.a. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. Ali (k. ammo molparastlik tufayli uni yigab.a. Men esa. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib.v. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" .v.v. dedilar. ya'ni bolalari o’laverib.a.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar.a. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". Endi varasalar insofli bo’lib.v. Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". manfaati o’zigadir.v. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa. Ammo ular betafviq bo’lib. Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan.v.deb so’radilar. 154. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi". O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz.a.v. Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. dedim. dedilar". Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. saqlash va kutib turish.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. 155. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman".) aytdilar: Rasululloh (s. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi.

a.Taklif xoh ziyofatga.a. Oyisha (r. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan.v.a. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan".mol do’xtiri demoqchi (t.a. deb buyurdilar.v. dedilar. 158. bola uxlab qolib. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang. yomonlaringizni ham bilib oldik. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda.) ikkita qul bolani olib keldilarda.a. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir . yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162. Abu Umoma (r. hadya qilinsa. Hz. www. Hz. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. Abu Umomadan rivoyat qilindi.) Rasululloh (s. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. Ammo yaxshiligidan umid uzib.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim.) aytdilar: Rasululloh (s. 161. Baytariy . Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". Umar huzurlariga bordi. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159.a. dedilarda.) aytdilar: Hz. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. Oyisha betob bo’lib qoldilar. tabib: "U kishi sehrlanganlar. dedi. Amr (r.v. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. u yomondir". deb qo’ygan edilar. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir. Ali (k. "Rasululloh (s. u yaxshi kishi.): "Nima uchun bu ishni qilding.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". U erta bilan Hz. qabul qiling va musulmonlarni urmang". 85-bob. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan". Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring.a.) aytdilar. 160. "Bir kun Hz. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa. 84-bob.)dan rivoyat qilindi.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 157.). Oyisha (r. u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir". Yaxshilaringizni ham. dedilar. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa.com kutubxonasi 29 . namozni kanda qilmang. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar".a. Abu Dardo (r. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar".)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar.

v. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r.a.v.a. Anas ibn Molik (r. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim.)ga topshirdilar.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak.v. Abu Hurayra (r. dedilar. deb meni Rasululloh (s. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". ammo sharti umumiydir.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib.a. Qul o’g’irlik qilsa 165. dedilar.): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar". o’rniga bir qo’yni so’yamiz". Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. xayrixoh bo’l".)ga safarlarida ham. Xizmatkorga odob berish haqida 170. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. Xizmatkor gunoh qilsa 166.a. uni almashtirib kelish uchun yubordilar.v. 90-bob.a.a.a.a.a. 86-bob.v.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar. Abu Oliya (r. 87-bob.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.v.)dan rivoyat qilindi. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman". u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi. Rasululloh (s.a. aytdilar: "Rasululloh (s. sizga xizmat qilib yursin".)ga berib: "Bunga yaxshilik qil.) aytdilar: Rasululloh (s. Xizamtkorni siylash haqida 168.a. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r.a.v.v. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz". 164. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. dedilar. degan edingiz. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir .com kutubxonasi 30 .): "Sen men uchun qo’y so’yildi. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r. Rasululloh (s.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" . Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. ko’payib ketishini istamaymiz.): "Agar mamluk o’girlik qilsa. men uni ozod qilib yubordim".a. bola.Al-adab al-mufrad. dedilar".G’ulom esa www. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa. 89-bob. 88-bob. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s.a.deb so’raganlarida. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.ziyouz. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s.

Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". dedilar". Odam (a. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi.s.s.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin. Yuzga urmaslik haqida 174. deb qarg’amaslik haqida 172. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi.a. deb aslo duoibad qilma.a.)da va uning avlodlarida ham bor. eshitish kabilar Odam (a. 93-bob. Jobir ibn Abdulloh (r.a. 92-bob.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r.Al-adab al-mufrad.a. Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r.)ni ham o’z suratida yaratgandir". 175.) aytdilar: "Rasululloh (s.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin".): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa. Bilol ibn Yasof (r.a.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik. deb duoibad qilmanglar".com kutubxonasi 31 . seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi". 173.v.v. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim". Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar. Abu Hurayra (r. Bazilar suratdan murod sifatdir. ko’rish.a. dedilar".a.a.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi.v. dedilar".a. Shunda Rasululloh (s. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor.a.a. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish. Abu Hurayra (r. Abu Mas'ud (r. Birovni yuzi qora bo’lsin. shu paytda orqamdan: "Ey.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" .)ning suratini iroda qilgan.)ni duoibad qilgan bo’ladi". Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin .) Payg’ambarimiz (s.a. yuziga ehtiyot bo’lsin".v. 91-bob.dedilar". Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi. uni ozod qilsin 176.) unga qarab: "Cho’rining www. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar.s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda.)dan rivoyat qildilar.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar.): "Agar buni ozod qilmaganingda. chunki Alloh taolo Hz. deydilar.v.v. "Rasululloh (s. dedilar".a.a.) Rasuli akram (s. 171. u vaqtda Odam (a. Rasululloh (s.v. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin.s. Kim qulining yuziga ursa. dedim. Abu Hurayra (r.ziyouz. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki. deb talqin qilsalar. degan ovozni eshitdim.

albatta.): "Mayli. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim".Al-adab al-mufrad.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi.com kutubxonasi 32 . degan so’zlarini eshitdim. deganlarini eshitganman".a.a. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". u kishi: "Men Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.v. xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. Og’ilxonaga qarasaki. 184. ozod qilsinlar". Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r.a. dedi. o’sha qulni ozod qilsin".) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. "Ha".a. 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi".a. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. Ummu Salama ummul-mo’minin (r. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi.a. Shunda Rasululloh (s. Qulning qasos olishi haqida 181. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa.v.)ning huzurlarida edik. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. Rasululloh (s. 180. boshqa xizmatchilari yo’q". dedi qul.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.ziyouz.a.)dan rivoyat qilindi. 182. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. dedilar". dedi". dedilar.) uyidan chiqdi. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim.a. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi. uni ham chaqirib.v.v.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi. dedilar. u holda uni ishlataversinlar. deyishdi.) u zotning navbatida uylarida bo’lib. Rasululloh (s. 183.a.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa. bizlar yetti aka-uka bo’lib.v. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi.a. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan. 177. Men u kishidan: "Ey. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar.a. Abdulloh ibn Umar (r. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. Ahmad ibn Yasir (r.)dan rivoyat qilindi. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki.): "Men Rasululloh (s. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir". Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Ibn Umar (r. dedilar.a.So’ngra yerdan oir cho’p olib.v. 178. o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar.v. mollarga yetarli yem berilmagan. demishlar". Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar.a. Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s.a. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach. qulini ozod qilib yuborsinlar".v. 94-bob. u qochdi. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". Rasululloh (s. dedi".)dan rivoyat qilindi.a.Otam meni ham. Men uning yuziga urgan edim.) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar".

). amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192. Abu Hurayra (r. 98-bob. qiyomat kuni undan qasos olinadi". Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa.)dan rivoyat qilindi. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin". Burda . www. Qul esa. Ularga yaxshilik qiling.a.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil.v. Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.ziyouz. Ya'ni bu kiyimlarning narxi .a. dedilar.a.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. Rasululloh (s. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim. Rasululloh (s. dedilar". Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". Abu Hurayra (r. Qullarni o’zingizdek kiyintiring. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan.v. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". degan so’zlari keltirilgan.com kutubxonasi 33 . degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.a. Men: "Ey. Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi. dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s. 185.a.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang".Al-adab al-mufrad.v. demoqchi bo’lsalar kerak .a. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir". Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". degan jumlani qo’shdilar.Qullarga yordam berish haqida 190.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa.) aytdilar: "Rasululloh (s a v.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. 97-bob. 95-bob. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. deb qasam ichayapti".v. ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin.a. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi. Abu Hurayra (r. 191. dedilar". degan hadis haqida 187.a. dedim.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas".

albatga bor. 201.a. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan".v.a. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida.v.) Rasululloh (s. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". 196. o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa.a.) huzurlarida o’tirgan edim. Umar (r. dedilar. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200.a.v. hazrat Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 193. hz.a.a. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi..a. agar taom yemakka o’tirmasa.v.a.ziyouz. 198.a. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang". sadaqadir 195. Abu Zubayr (r. tirikchiligimizdan kim xabar oladi. Qul bilan taom yemakni xohlamasa. 100-bob. O’z taomidan quliga ham bersin 199.com kutubxonasi 34 .a.Al-adab al-mufrad.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq. dedilar". deb yuradigan bo’lib qolmasin".)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga. 99-bob. dedi.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar. Rasululloh (s.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib.a.a. dedi.) aytdilar: "Men Hz.v. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. 101-bob.a. Umar (r. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. bo’lmasa meni taloq qil. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi".) oldilariga qo’ydi.deb so’ralganda. Jobir ibn Abdulloh (r.)dan: "Rasululloh (s. dedi. 197. U kishi: "Yana bir dinor bor". uni taomga taklif qilsin.v.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s.a.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa. U kishi: "Yana bir dinor bor".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. Abu Hurayra (r. 102. degan buyruqlari bormi?" . uning o’zini ham taomga taklif etsin. Abu Mahzura (r. 193-hadis Abu huray-radan. o’sha taomdan uni siylasin".. Jobir: "Ha.) sadaqa qilishga da'vat qildilar.a. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r. Rasululloh: "O’zingga sarf qil". dedi. Abu Hurayra (r. dedilar".) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. www.deb duoibad qildilar.) Jobir ibn Abdulloh (r. dedidar. Bolalaringga.a.a. bo’lmasa meni sotib yubor.v.): "Xotininga sarf qil".) dedilar: "Rasululloh (s.

balki haydab. inchunun Rasululloh (s. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. Lekin uni minib emas. har bir kishi o’z xonadoni uchun. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib. o’z xo’ja-sining molini saqlab. Abdulloh ibn Umar (r. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". 207.ziyouz.a. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". dedi. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. birovning ixtiyorida bo’lgan qul.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. 204. ikkinchisi. 104-bob.): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri.a. o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. Abu Muso (r.com kutubxonasi 35 . qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik.a.v. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". Abdulloh ibn Umar (r. Masalan. ikki barobar ajrga ega bo’ladi". Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa. uchinchisi.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi".Al-adab al-mufrad. deganlar". dedilar.v. o’ziga xotin qilib olgan kishi".v.a..a. dedilar". axli kitoblardan bo’lgan kishiki. www. degan edilar. Ummu valad . Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak. Abu Hurayra (r. dedilar. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz.a. 103-bob. u Alloh taoloning haqini ham. deb xabar qiladi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. yetaklab olib boriladi..)dan rivoyat qilindi. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor.) o’z otalaridan rivoyat qildilar. dedilar".a. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206.)dan rivoyat qilingan.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. 203.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa.v. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi. deb gapirib yuramiz". faqat u Abu Burda (r.) Rasululloh (s. 202.a. Unga osiy bo’lsa. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun.a.

v. 107-bob.a.a. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin". Rasululloh (s. Xo’ja ularni yigitim. dedilar".com kutubxonasi 36 .a.v. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s.a.a. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208.a. deyishdi. qizim.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob.a. Molik ibn Huvayris (r.a. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak.ziyouz.) huzurlariga keldikda. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.v. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin. xo’jasisiz". Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori.Al-adab al-mufrad.a. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik. 106-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. yigitim deb gapirilsa durustdir". Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar.v.a. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. dedilar".a.a. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir". ularga bilganlaringizni o’rgating.)dan rivoyat qilindi. 211.)ga aytib berdik.)ga: "Siz bandalarning sayyidi. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209. 213.v. 108-bob. deganlarida. Rasululloh (s.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin.v.v.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". Lekin g’ulomim.Namoz vaqti kelganda. Abu Hurayra (r. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir".a. Shunda Rasululloh (s.a.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.v.) huzurlariga keldim. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210. dedilar.) bular o’z vatani.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s.v.v. dedilar". yigirma kecha turib qoldik. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s.a. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar. Rasululloh (s.) muloyim va marhamatlik kishi edilar. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz". dedilar". Abu Hurayra (r. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar.)dan rivoyat qilindi.) Rasululloh (s.v.

)dan rivoyat qilindi.a. Kim sizlarga yaxshilik qilsa. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz".a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 37 . uni bering. uni muhofaza qiling. aks holda yoshining e'tibori yo’q. deganlar". Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. Ibn Umar (r.)dan: "Amallarning qaysi biri www. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". unga ham yaxshilik qaytarilsin. uni duo qilingki. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. dedi".)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. 112-bob.v. Abu Hurayra (r. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". Rasululloh (s. undan tongan. Ya'ni u ikki barobar yolgondir . toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin".a.a. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi. 219.a. Abu Hurayra (r.a. u kishini g’oyibona maqtasin.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi". 111-bob. unga yordam qiling. u kishi haqiga duo qiling. 215-hadis.a. Abdulloh ibn Umar (r.v. so’ragan narsasini bering. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi". Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218.a. Anas ibn Molik (r.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa. 216. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r.) Rasululloh (s. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa. deyishdi.a.v. Abu Zarr (r. dedilar". yaxshilikni bilmagandek bo’ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir.a. 109-bobdagi 214-hadis ham.v. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. deb javob berdilar. Birodarlarga yordam berish haqida 220. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa.a.a.v. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz.v.Al-adab al-mufrad.a. mazmunan 206-hadisning takrori.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. Rasululloh (s.): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.)dan rivoyat qilindi.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa.) aytdilar: "Rasululloh(s.v.ziyouz. 113-bob.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215.a. 110-bob.

dedilar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. degan hadis haqida 225.)ning Hz. yana Rasululloh (s. Usmon ibn Affon (r. dedilar.v. Men keyin qaytib joyimga bordimda. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan".): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak". chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi. Rasululloh (sa.v. dedilar". Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi. Rasululloh (s. dedim: da. dedilar. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. dedilar. dedilar".) huzurlarida edim. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r.a. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" . 226.v.v. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi".): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan.deb so’radim.v.v.a. undan o’zingni sa?la".a.dedilar.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.v.deb so’rashdi.a. dedilar. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" .a.v.): "Unday bo’lsa. o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa.v.) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi".) oldilariga kelib. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www.a.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini". piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam. Rasululloh (s.a.a.a.v. u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim.v.)dan rivoyat qilindi.a. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi". u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".v.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar". menga nima ish qilishimni buyurasiz?" . Demak.)dan rivoyat qilindi.deyishdi.): "Ey.a. dedilar. Harmala. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman". Abu Muso (r.) u kishini tanidilar.)dan qilgan rivoyat qiladilardir.a. Rasululloh (s. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi. Rasululloh (s.a.v. 222.a.) huzurlariga keldilar.a.v. 115-bob. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" . dedilar". Harmala ibn Abdulloh (r.a. 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori.v. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . Rasululloh (s.ziyouz. Rasululloh (s.a. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" . Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221.) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey. dedilar.deyildi. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida. U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s. 114-bob.com kutubxonasi 38 . Rasululloh (s.degan edi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.

bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori.a. 231. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar". keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim". 227. 233-hadis 231-hadisning takrori. Anas ibn Molik (r.v.): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi". Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi". dedilar.Al-adab al-mufrad. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi. Rasululloh (s. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar.a. 234-hadis Huzayfa (r. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" . Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab. dedilar. 225hadisning takroridir.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi. deyiladi. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytadilar: "Rasululloh (s. 231.com kutubxonasi 39 . nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilingan bo’lib.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. derdilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 228-hadis 227-hadisning aynan takrori. yelkalariga ko’targan holda www.a. deb chetga olib tashladi. jannatga kirasan".a. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar.a.a. dedilar.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki.a.al. 118-bob.) oralarida ixtilof borliga eshitildi. Shunda Rasululloh (s.v.deganlarida. dedilar".a. "Yaxshilikka buyuradi". tutgan ro’zamizni ham tutadilar.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib.v. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" .)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar.a. ajr va savob bo’ladi".Deyishdi.a. Abu Zarr (r. Abu Hurayra (r. dedilar".a. 230.v. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi.v. Abu Zarr G’iforiy (r. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. Rasululloh (s.v.a. uning bandiga asolarini o’tkazib. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib.) Rasululloh (s. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . Abu Barza Aslamiy (r.v. chunki u Xadichani sevardi".ziyouz. deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar. Shunda u kishi Salmonni axtardilar.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis. 116-bob. alhamdulilloh deganlaringiz .a.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. dedilar. dedilar". yomonlari ham menga ko’rsatildi. dedilar. Salmon uni qabul qilmay. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar.deyishganda. dedilar.a. o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay".

deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi. dedim. deya qo’ya qolar edim. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar". dedilar". deb taklif qildidarda.deb Allohdan so’radi".a. Shunda Hz. Umar ibn Xattob (r. Men ham u kishiga: "Ey.) bolalaridan bittasiman. dedilar.a. Rasululloh (s.) shunga ishora qilganlar shekilli. Rabbim.deb iltijo qildi. Umar (r.s. Ubay ibn Ka'b: "Ey. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi".) aytdilar: "Hz. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas. Men Ubay ibn Ka'b (r.Al-adab al-mufrad. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib.a.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar". Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar". Salmon. Ummu Muso Hz. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi".com kutubxonasi 40 . Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring".v. Umarga xat yozaman.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. kesatib yurgan emish". onasining o’g’li Salmon!" .) bir daraxtga chiqib.ziyouz. bo’lmasa men Hz. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi.a. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .) o’zlari: "Men Hz. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Abdulloh ibn Abbos (r. 119-bob. deb aytishgan ekan. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.deb o’kindilar". ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib.v. Ekinzorga chiqish haqida 237. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey.a.dedim. dedim. dedilar.v.)ga xat yozaman". Huzayfa.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" . degan edilar. 120-bob.a. dedilar".a. deganlarida.a. shamol qo’zgaldi. 236. Janobi Payhambar (s. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi".a. Odam (a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman". Abu Salama (r. deb so’radilar.v.a. 236.

a. Keyin u Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. u bir ulov berdi. ziyoniga ko’zgu bo’lsa.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s. U birodarida bir aybni ko’rsa. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi". har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .ziyouz. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa.com kutubxonasi 41 . deb so’ralganda.a.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s.a. do’zax o’tiga mustahiqdir.a.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi.v. Abu Hurayra (r.a. uni egasiga qaytarib bersin".): "Menda ulov yuq.v. ikkinchilan.a.) go’shtdan yedilar. Rasululloh (s. Afv etish haqida 244-hadis. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 239.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa.): "Yo’q.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa. o’ldirmanglar".a. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. Rasululloh (s. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak".a. dedilar". degan gaplarni eshitdim". o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Lekin falonchiga borsang. 123-bob. u e'tirof qildi).a.v. 240.a.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. 122-bob.) aytdilar. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi.a. Abu Hurayra (r. dedilar.a.v.) tayin qilgan odamga borgan edi. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. dedilar". "Rasululloh (s. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. Mustavrid ibn Shaddod (r. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243.v. u ehtimol senga ulov berar".)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.a.a. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. o’g’rilik bilan ayblansa.a.a. U kishi Rasululloh (s. bir ulov bering".v. u odam ulov berganini aytganda. dedilar.v.v. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". dedi. 241.)ga kelib. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa. Bittangiz birodarining asosini olsa. Abu Mas'ud Ansoriy (r.akasi yo ukasidir.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. 121-bob.v.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab. dedilar.)dan rivoyat qilindi. degan ma'noda. hazilning tagi zil bo’lib.

uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim. Pay-hambar! Darhaqiqat. degan edilar. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r.)dan rivoyat qilingan. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim". Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r.a.com kutubxonasi 42 .a. 246.)dan bir so’z eshitdim. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan". balki yomonlikni kechiruvchi.) aytdilar: "Rasululloh (s. axloq tanazzulga yuz tutadi.a.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq". jim turishga o’rganing". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r.v. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar.) aytdilar: Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". hadis Abdulloh ibn Amr (r. 124-bob.)ning www. 250.v. deydilar. afv qiluvchisan.a.a. Kishilar aybini qidirib.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan".v.degan oyati karimani o’qib.v.a. dedilar". Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. deyilgan.v.a. ularga qiyin emas. 245. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. degan edi-lar.ziyouz. 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori. Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini.a. deb buyurdi. dedilar". Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman.a.a.) bilan uchrashib. "Alloh taolo afv qilishni ol. yaxshilikka buyuring. Abu Hurayra (r. dedilar.Al-adab al-mufrad. 249. Unda yana: "Ey.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz. Sen badxulq va qo’pol muomalalik. yengil yo’lni ko’rsatinglar. demoqchi. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib. dedilarda. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik".a. Rasululloh (s. deb nom qo’ydim.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. qachon jahlingiz chiqsa. deyilgan. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi.a.v.v. deb so’radim. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. uni fosh qilinsa. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman". Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. "Ey.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) .a. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi.

252. dedilarda. dedilar.)dan rivoyat qilingan. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. uning yuzida farshitalik belgisi bor". Rasululloh (s.)gaAllohtaolo: "Ey.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.ziyouz.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s. ko’p yig’lagan bo’lardingiz". men biladigan narsalarni bilganingizda.a. Rasulullohning yurishlari 256.a. tabassum qilardilar. Keyin Rasululloh (s. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" .a.v. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi.v. ikki beli oq. ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz. dedim.a. oq ko’ngilli ma'nosida.a. Abu Hurayra (r. Muhammad. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)".)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka. Qays (r.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi". albatta. dedilar".a. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. Abu Hurayra (r.a. degan ekanlar. deb Rasululloh (s.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s.a.a.a. Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi.com kutubxonasi 43 . Oyisha (r.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi.deb vahiy qildi. oz kulib.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi". Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak. 125-bob. www.v. Abu Hurayra (r.)ni ta'riflar edilar.a. Shunda Rasululloh(s.a.v. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar".v. Tabassum qilish haqida 251. dedilar".a. 127-bob.v.v. 255. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman". chunki men uni sevaman". deb xursand bo’ladilar.a.) bolaga "Og’zingai och".) meni qachon ko’rsalar.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim.) aytdilar: "Rasululloh (sa.v. yuragi toza.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey. Rasululloh (s. Bir kuni Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.a. Rasululloh (s. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m. Rasululloh (s. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey.v.a.) Rasululloh (s.ich tomoni. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar. deb chiqib ketdilar. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".v. Kulish haqida 253.v. 126-bob.v. Hz.a. Beli oq degani . Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham".

deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. balki dinni tarashlaydi". dedilar.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. dedilar". 130-bob.dedilar. dedilar. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260.) Ibn Abbos (r.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman.a. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. ya'ni u sochni tarashlamaydi.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda.a. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart. Abu Hurayra (r. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi". U kishi: "Yo’q". unga yaxshi qara".com kutubxonasi 44 . "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin".): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" .v. degan (42:38) oyatini o’qidilar.)dan: "Sening xodiming bormi?" .a.v. yaxshi maslahatgo’y ekan. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim".v. Abu Hurayra (r.a. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi".v.a. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. 131-bob.) Abul Haysam (r. O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. degan edi. u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz.a.a.v. Mana bu asirni olaqol.a. Shusda Rasululloh(s. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi.a. Hasan Basriy (r.v.a. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. Amr ibn Dinor (r. dedilar. Ulardan biri yaxshilikka buyursa. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz. chunki jahl tarashlaguvchidir.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob. deb o’qidilar".a. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket". asossiz. www.a. Mushovarat haqida 258.Al-adab al-mufrad. 129-bob. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi.v. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi.deb so’radilar.)ning "Bunga yaxshi hara". 259. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi". U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" . Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa. dedilar". men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar.dedilar.al.) aytdilar: "Rasululloh (s. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. dedilar". degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz". Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa.

U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" .) "Shishalarni hayda.v.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib.a.a. Abdulloh ibn Abbos. 265. 264. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.a.): "Axir. demoqchi bo’lsalar kerak .v.a. Oyisha (r.a. shishalarni sekinroq hayda".a. 133-bob.): "Ey Anjasha.)dan rivoyat qilingan.a. Bakr ibn Abdulloh (r.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz".v.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi.a. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi".a.a. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi".) bizning hazillarimizga www. (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) ham o’tirgan edi.a. Abu Hurayra (r.a. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263.a.a. Ibn Ali Mulayka (r.com kutubxonasi 45 . Anas ibn Molik (r.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi. Abu Kuloba (r. dedilar".v. dedilar". uni albatta ayblagan bo’lardingiz".v.) Rasululloh (s.v.a. degan so’zni so’zladilar.a. degandi. Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".) aytdilar: "Hz.Arablar ayollarni nozik.) huzurlarida bir hazil qildilar. dedilar". Rasululloh (s.v. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. 134-bob. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar.a.dedilar. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi". Umayr ibn Ishoq (r.a.a.)dan rivoyat qilindi. Mazkur hadisda Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir".a.a. 269.a.v. dedilar.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s.a.): "Rasululloh (s. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi.deganida. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik". Hazil haqida 266.v. dedilar. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi".ziyouz.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar.v. agar birortangiz shunday so’zni aytsa. dedilar. 267.a.a. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". dedilar" . deganda Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. hazil qilishaman. Hz. Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. 270.v. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .a. 132-bob. 268.): "To’g’ri. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

a.) sahobiylar oldiga chiqdilar.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.): "Ha.v.) Rasululloh (s.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.a. dedim. (s. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.a.a.a. dedilar. dedilar.a. Amr ibn Oss (r.a. 142-bob. Rasululloh (s. Rasululloh (s.) aytadilar: "Rasululloh (s. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa. dedilar.v. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz".a.) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir. Bechoraga yordam berish haqida 308.a. Muoz ibn Abdulloh (r. 143-bob. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: Rasululloh (sa. dedilar".a.a.a. gunoh esa.v. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin.v.com kutubxonasi 50 .v. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi. tayyorlanib kelsin.v. 307.v.): "Ey Amr! Solih. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r. huzurlariga bordim.v.a. Rasululloh.v. Rasululloh (s. dedilar".)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb menga kishi yubordilar. ko'nglim shod".) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s. dedilar". Sahobiylar Rasululloh (s. Men buyurganlaridek tayyorlanib. Rasululloh (s. qo'rqmanglar". alhamdulilloh. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob. 306. Navos ibn Sam'on (r.v.a. Mol va jon amniyati haqida 303.a.a. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim". "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak. Abu Talha (r. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman".) tahorat qilayotgan ekanlar.a.v. Abu Zarr (r. Menga tikilib qaradilar-da. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi".v. 141-bob.a.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi. Yaxshi kishiga halol mol 302. dedilar".a. Jobir ibn Abdulloh (r. vijdonni chulg'ab olib. Ko'ngal shodligi haqida 304.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch.) xilqatda ham. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi.) kiyim-boshlari va qurollarini olib. deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim". Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir". hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi".Al-adab al-mufrad.v.v. 305. Rasululloh (s.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib.a. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".

deb so'radik. Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. dedilar. Abdulloh ibn Umar (r. Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad.v. dedilar". Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . degan muborak hadislarini rivoyat qildilar.a.a. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'radilar. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. Oyisha (r. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? .a. 145-bob.) Rasululloh (s. 144-bob.)ning kishilargagina emas.a. dedilar va hz. dedilar". Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar". "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq".a.deb so'rashdi.v. Ular zakotni ado etuvchidirlar.)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim".): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir".a. deb marhamat qildilar.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi". "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". nafsi ammoradan saqlashingni. deb marhamat qiddilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Shunda hz. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim".a. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" .v.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin). zero. Oyisha (r. 313. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r.deb qarg'adim.)ning axloklari qanday edi?" .so'radi kimdir. deb javob berdilar. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" . "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" . Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi.) ko'pincha: "Ey. deb buyurdilar.a. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini".v. Shunda Rasululloh www.deb so'radilar. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz.v.com kutubxonasi 51 . dedilar. dedilar. dedilar.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .deb so'radilar.dedi o'sha sahobiy. Hz.ziyouz.a.Abu Muso (r. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan". dedilar. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. dedilar. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".a. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi". 309.v.a. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" .): "Rasululloh (s.a.a. "Yaxshilik qilsin". Jobir ibn Abdulloh (r.a. "Qo'llari bilan mehnat qilsin.v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" .v.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi". ham sadaqa bera oladi". 314. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". ham o'ziga foyda.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi". Hz.a.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. deb duo qilar edilar". deb marhamat qildilar. 311.a.): "Rasululloh (s. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.

Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. ma'nosida. 316. 320. g'azabi va do'zaxi bo'lsin.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q. Oyisha! Ko'y.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman".): "Ey.a. 148-bob.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham. qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar.): "Ey. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar".)dan rivoyat qilindi.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". Hz. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi.a. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar.ziyouz. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor.a.): "Ha. 146-bob. 147-bob. dedilar". Dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy (s.a.a. unday dema. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir". dedilar. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi".v.).v.v. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".dedim.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir". "Rasululloh (s. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. og'ir bo'l.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 52 .Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. 321. dedilar". Buni Rasululloh (s.v. Rasululloh (s. bunday bo'lmasligi kerak".v.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum". qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla".) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. La'natlovchi kishilar haqida 319. Ali (k.a.v. u kishi aytdilar.v. www. dedilar".a. dedilar. Samura ibn Jundub (r. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar".a. Marvon (r.)dan rivoyat qilindi. deb tasdiqladilar. Abu Dardo (r. 317. Oyisha (r. deb duoibad qilmanglar!" dedilar". Abdulloh ibn Umar (r. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. Huzayfa ibn Yamon (r. deb uzr aytdilar".a.a. la'natlari o'z ustilariga yog'iladi".a.a.a. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan. Abu Hurayra (r. 318. Rasululloh (s.a.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak". ya'ni. Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. dedilar.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a.v. dedilar". dedilar hz. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.

ikkisi gunohkorlikda barobardir" . 328. 331. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar. Gap tashuvchi haqida 325. degan gaplarni eshitdim". 152-bob. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. aytib bering".)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. vallohu a'lam. Rasululloh (s. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh.a.a. Abu Hurayra (r. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi.v. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda.a. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz.a. dedilar". chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. u kishi: "Men hz.Al-adab al-mufrad. degan so'zlarini eshitganman. Eng yomonlaringizni aytsam. la'nat etuvchi emas.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. Hz. www.a. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. Kofirga la'nat o'qish haqida 324.dedilar. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". dedilar". Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329.)dan rivoyat qilindi. shu bo'lsa kerak .ziyouz. Asmo' binti Yazid (r. dedilar".): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . avval o'z ayblaringni esla!" . dedilar.v.dedilar. der edilar. Abdulloh ibn Abbos (r. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar.a.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. 150-bob.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" . deyishdi. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik. 151-bob. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. Usmon (r. Ali (k. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib.): "Men duoibad qiluvchi. dedilar. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". "Ular shunday kishilarki.a. 326. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330. begunoh odamlarga buzuqlik.)dan rivoyat qiddi. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 53 .v. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob. Allohni eslatadilar so'zvdan murod.v.) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda.

a. deydilar". degan so'zni avval aytib qo'ysin.v.a. zoniya". Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda. dedilar. Shunda Rasululloh (s. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan".) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. 338. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz.a. Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. bu shunday odam. Umar u kishini duoibad qishdilar).): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11). 339. Hz. uyaltiruvchi.) aytdi: "Rasuli amin (s. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib. Alloh taolo seni ham halok etsin".a. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik.v. Maqtash haqida 336.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 337. Akrama (r. deb chaqirdilar.a. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi". Umar: "Bu kishini sen halok etding. birovga ta'na qilsangaz. qiyomat kuni albatta had uradi".a.) bizning qavmga kelgandarida "Hay.v.v.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok.a. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy.a. 153-bob. Abu Jubayra ibn Dahhok (r. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. u kishi: "Biz hz. 335.a. Abu Muso (r.a. hz. 334. deb bir kishini chaqirdilar. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar".): "Rasululloh (s. dedilar". Rasululloh (s. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. dedilar. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. sizni ham mazax qiladilar. deb hukm qilib bermoqlari durust emas". keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding".com kutubxonasi 54 . kishilarga la'nat yog'diruvchi. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham. deb tafsir qildilar. Muhammad ibn Zayd bu www. deb duoibad qildilar".ziyouz. mening fikrimcha. der edilar". dedilar.v.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. falonchi".Al-adab al-mufrad. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 332. deyishdi. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir".) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang".

Al-adab al-mufrad.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi". Umar ibn Xattob. afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.v.a.) bilan basraliklar masjidiga bordim.a. Men: "Bu falonchi".a.)dan rivoyat qilindi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r.ziyouz. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir". 341. 344. Shunda Rasululloh (s. 155-bob.a.a.v.a.v.v. Maoz ibn Amr ibn Jumux. Abu Hurayra (r.a. deb uni maqtay boshladim.deb so'radim.v. ): "Abu Bakr Siddiq.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi.a. Abu Muammar (r.a. Rasululloh (s.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan.com kutubxonasi 55 . Hz. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar.): "Ey.a.v. 156-bob.v. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" . deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". kirolmay qaytib ketadi". Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. U kirmasdan avval Rasululloh (s. 154-bob. dedilar. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir". dedilar.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s. uni halok qilasan!" .a. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi. "Qani yur".): "Bo'ldi.) Madinaga qarab turib "Ey. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da. Rasululloh (s. Masjidda ruku'. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib. Rajo ibn Abi Rajo (r. deb javob berdilar". Ubayd ibn Huzayr. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz. U huzurlariga kirgandan keyin.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi". Abu Ubayda ibn Jarroh. yaxshi muomala qildilar.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u. o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi".a. Muoz ibn Jabal (r.v. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb.v.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. dedilar". Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi.v. Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s.deb so'radilar. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. She'riy madhiya haqida www.a.a. dedilar". Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar. dedilar. dedilar.dedilar. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar.a. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340. Sobit ibn Shammos.

v. u kishi ikki yo uch marotaba keldi.a. xonadon haqiga duo qilib ketdidar". yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar".) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar.a. jim o'gir". Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.deb so'raganda. Shu vaqtda novcha.a. Anas ibn Molik (r.a. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s. Xullas.a. Ziyoratchining duosi 350. bu kishi Umar ibn Xattob edilar . shuning uchun tushirib qoldirildi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" . taom yedilar.v.deb so'radim. 159-bob.a. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . U kishi yana keldi. 158-bob. dedilar. deb buyurdilar. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s. Muhammad ibn Sirin (r.a.v.) oldiga bir shoir keldi. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar".) menga: "Bo'ldi. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang".v. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". 157-bob.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim". dedilar.a. Ziyorat qilish haqida 348.a. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi. Imom Ismoil al-Buxoriy 345.a.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. u kishi "Men Rasululloh (s.) yana menga "jim o'tir". dedilar" . chiqib ketdi.v. 160-bob. Shoirga sadaqa 346. Rasululloh (s. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. Keyin men she'rimni Rasululloh (s. Rasululloh (s. Imron ibn Husayn (r. 351.a.v. Imron unga bir narsa in'om qildi.v. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib. dedilar.): "Allohhamdni sevadi". deydi. v.a. Unda nafl namoz o'qib. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi.)dan rivoyat qilitsdi.a. Avs ibn Sari' (r.ziyouz. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading". dedilar.al. dedi".a. Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi.com kutubxonasi 56 . Rasululloh (s. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan.v.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" . der ekanlar. Yana she'rimni o'qiy boshladim. dedim.v. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra.)ning aytishiga qaraganda. www.) bilan ozgina so'zlashdida. Rasululloh (s. deb ta'kidladilar".a.)ga o'qiy boshladim.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda.

dedilar". Anas ibn Molik (r. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi. 360. lekin uni yaxshi ko'radi".) bir voqeani gapirib berlar. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q.): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi". Abu Zarr. dedi. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. dedi.a.): "Ey.ziyouz.a. Alloh taolo meni atay senga yubordi. dedilar.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. 164-bob. Hz.a. dedi. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.v. Abu Zarr G'iforiy (r. Abu Hurayra (r.a. U kishi: "Yo'q. faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".v.com kutubxonasi 57 . men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. dedilar". dedi".a. Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" . Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman".)dan rivoyat qilindi. Rasululloh(s. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin. Abu Hurayra (r. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda".v.a.a. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman.deb so'radi.deb so'radilar.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. 162-bob.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www.a.) ning jubbalaridir.a. Anas ibn Molik (r. dedilar".deb so'raganda.v. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" .v. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas". 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori.a. degan savolni berdim. qaerga borayapsan?" . Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki. dedilar.)dan: "Ey. sen sevgan kishing bilan bo'lasan". Abdulloh ibn Amr (r. Ziyoratning fazilati haqida 354. "Ey.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 352. 356. Rasululloh (s. buning tasviriga qalam ojiz". uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".a.): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". 161-bob.): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki. 358.v. dedilar. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman". Asmo' (r.a.a.v. dedi. Asmo': "Bu Rasululloh (s. u odam bizning qavmdan emas". Shunda Rasululloh (s.v. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan".a.) Rasululloh. 357. (s.v. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman".a.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu.a. dedilar". dedim. 359.

Abu Bakr Siddiq (r.a. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. U meni tepdi". o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi".Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir".a.a. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz". Keyin Rasululloh (s. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar.) va otam Umar (r. 167-bob. dedilar. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". chunki ular kofir.a. dedilar.a. dedim". Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar. bilasizmi?" . Rasululloh: "Unday bo'lsa. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi. 166-bob.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim".a.v. dedilar. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www.a.v. lekin Abu Bakr Siddiq (r.v. Abdulloh (r.a.ziyouz. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi". deb qasam ichsin". Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.v. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa. Qays ibn Osim ibn Sinon (r. 363-hadis 358.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r. 360. agar aytganingda.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi.a. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. deb qasam ichadi". Kichikroqlari boshliq bo'lsa. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi.v.): "Kattarog'ingiz gapirsin".): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan. Shunda otam: "Nega aytmading. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor.com kutubxonasi 58 . deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". deyishdi.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. 359. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. 1 Hofizu-l-Qur'on . o'sha ota o'rniga o'tadi. dedim. dedilar. shu qaysi daraxt. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s. Men: "Siz ham. Gapni ham.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li . 361-hadislarning aynan takrori.a. deganlarida.deb so'radilar. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang.v. Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar".) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar. degan fikr mening xayolimga keldiyu. dedilar. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366.a. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364.a.a.

168-bob. Go'dakning boshini silamoq haqida 372.v.a.a. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. quchoq ochdilar. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin.a. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.v. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. dedilar. 359. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367. dedilar".v. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar. Hz. Abdulloh ibn Ja'far (r.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.com kutubxonasi 59 . 360. 173-bob.a. Amakivachcham vafot etdi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.) menga Yusuf ismini berdilar.ziyouz. Hasan Basriy (r.v. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim". Oyisha (r.a. chunki Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. 170-bob. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar".a. Qizaloqni o'pish haqida 370. 373.a.a. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi. Rasululloh (s.a.a.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey.v.v. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r.) uyga kirib kelsalar.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 371. Ya'lo ibn Murra (r. 172-bob. deb duo qilib.).)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim. Abu Ajlon Mahoribiy (r. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil". dedi Mahramaning otasi Bakkir (r. Rasululloh (s. Begona bolani o'g'ilcham.a.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. Husayn yaxshi nabiralardan biridir". desa bo'ladimi? 374.a. U vafotidan ilgari www. 361hadislarning takrori.) esa kulib bolani quvardilar.a. ular qochib chiqib ketishardi.al. boshimni silab erkaladilar".) ning askarlaridan biri edim.a.)dan rivoyat qilindi. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman). men bilan o'ynardilar. qarama".v. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan. 171-bob.a.) unga tomon chopib. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358. quchoqlariga olib. Ra-sululloh (s.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim.

Al-adab al-mufrad. lekin unga o'zimning rahmim keladi". deb vasiyat qilgan bo'lsa. u kishi: "Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar.v. www. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. degan ma'noda 174-bob. Unga Rasululloh (s. deb vasiyat qilgan ekan. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi". Abu Hurayra (r. tevalarni shularga beraver. Jarir (r. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib. Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi.com kutubxonasi 60 . Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377.) Rasululloh (s.a.a. degan gaplarini eshitdi. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey. 378. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang.)dan rivoyat qilindi. dedi.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar.a. 375. 376. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.v.v. bu haqda u kishidan so'raymiz". kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. Mehr qo'yish .v.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib.ziyouz. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. o'g'ilcham. dedi. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori.)dan rivoyat qilindi. 379. 175-bob. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman.a.a.a. dedilar". Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381.a.v. Hz.a. Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi. deganimda. Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi.v. dedilar.): "Ko'yga rahm qilsang.a. deb hikoya qiladilar. Anas ibn Molik (r.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Umar (r.) bilan unikiga borganimizda. dedilar. voqeani aytdik. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. Qurra ibn Ilyos (r. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman".)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi". Hz. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber. Alloh taolo senga ham rahm qiladi". deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar.a. Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan".Rasululloh (s. Biz Rasululloh (s. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi. degan so'zlarini eshitgan edim".

o' yoqilg'i sifatida ham.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi. So'z suzgichlari.v. Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib.a. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.com kutubxonasi 61 .v. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. uning ichiga tushib suvidan ichdi.a. Abu Hurayra (r.a.a. Rasululloh (s. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi . tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y". qayta quduqqa tushib. www. Shunda Rasululloh (s. dedilar. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh. Abu Umoma (r.): "Bir kishi yo'lda ketayotab. 384. dedi.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman".Al-adab al-mufrad. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi.xafalik. Abdulloh ibn Umar (r. "Bu qushni kim ranjitdi?" .): "Kim rahmdil bo'lib.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang.ziyouz. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay. 385.a.a.dedi. 387. deb azoblansa kerak". Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara . Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab.v.): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi.): "Kishilarga rahm qilsangiz. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi.a.): "U jonivorga rahm qil.v. gunohini kechdi". dedilar". deb marhamat qildilar".v. 383.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) bir joyga borgan edilar.tirik jonivor ma'nosida. bu bechora menga o'xshash tashna ekan. Rasululloh (s.a.v. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. Yumshoq jigar .v. 382. men uning tuxumini olgan edim" . Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.a.a. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. dedilar. dedilar".v. 177-bob. Vayl . ya'ni. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi". Rasululloh (s. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir".hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi. deb o'yladida.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".a.a. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida. 386. azob. Abu Hurayra (r.v. dedilar". qattiq taisha bo'ldi. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi. Xudo bilsin. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading.a.v.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi".) aytdilar: "Rasululloh (s.

389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki. U kishi "Nabiy muxtaram (s.)dan rivoyat qilindi. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". 392.a.): "Rost gapiringlar. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi". Aziyatga sabr etmak haqida 394. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp.a.): "Kishilarga aralashib.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q. billohi. 179-bob. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan". deganlar". deb g'iybat qiladilar.Al-adab al-mufrad.v.com kutubxonasi 62 . Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash. Abdulloh ibn Amr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir".v. Kishi yolg'on gapiraversa. 180-bob.v. 181-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r.ziyouz.a. Abdulloh ibn Umar (r. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi.a.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. 395.a. 182-bob. uni amalga oshirmaslik ham durust emas". dedilar. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash.)ning qizi Ummu Qulsum (r. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi.) Rasululloh (s.v. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. deb xabar qildilar. Kishi rost gapiraversa. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. dedilar". deganlar". dedilar.a. biror narsa va'da qilib.v. Abu Muso Ash'ariy (r.a. U kishi: "Xoh chindan.v. U kishi aytdilar: Rasululloh (s. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi.a.a.a. Hishom ibn Urva (r. xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham.)dan rivoyat qilindi. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi.)dan riyuyat qilindi.a.a. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi". Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi".a. Aqaba ibn Mu'zit (r. bu taqsim www.

v. asabiyatdan hisoblanadi". 184-bob.v. Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399.v. Hz. Munosabatlarni tuzatish haqida 396.): www. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir". 185-bob. "Bir kishi: Rasululloh (s. deb afsus qildim.a. Rasululloh (s. Ibn Abbos (r.) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar". u kishi aytdilar: Rasululloh (s.s.ziyouz.)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir".): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir. Rasululloh (s.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa. 183-bob. Oyisha (r. dedilar". 188-bob. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. Abu Dardo (r. deyishdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish".) aytdilar: "Ikkita narsa bor.Al-adab al-mufrad.a.v.)dan rivoyat qilindi. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash.v.a. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar.a.): "Hz. Rasululloh (s. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. u zotga og'ir tushdi. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s.): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma".v. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas".a. Sahobiylar: "Aytib bering. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi. dedilar".a.deb so'radim.a. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.a. Men bu gapni albatta Rasululloh (s.)ga yetkazaman.a. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz".) aytdilar: "Rasululloh (s. Araz haqida 402. 397. Asabiyat . degan hadislarini eshitdim".ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. dedilar. dedilar". ranglari ham o'zgarib ketdi. dedilar". So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398. 187-bob. yo Rasulalloh".v.a.com kutubxonasi 63 .a. Abu Hurayra (r. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan. 186-bob.a. dedi.): "Ha. (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan". ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar.a. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim.): "Men sizga namozdan.v. g'azablandilar.a. Muso (a.v.a.

Bu holat yana davom etavergach. Oyishaga yetkazildi. avd qilmoq. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi. u kishini quchoqlab yig'layverdi. 405.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s.a. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi. Oyishaularga: "Kiringlar". deb nazr qilgan edim.a. 406. Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa. Anas ibn Molik (r. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar.a. Hz.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403.a.com kutubxonasi 64 . 189-bob. hasad qilmang. teskari qarab ketmang. Hz.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. Keyingi vaqtda hz.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s. Uning uzrini qabul qiling. dedilar". Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar.Nazr qilmoq niyat. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach.v. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman".)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar.v. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r. Hz.v. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz".)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .)dan rivoyat qilindi. deb qasam ichdilar. bo'lmasa men unga hajr qilaman".v. www. va'da. Birovning qobiliyatsizligi. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir".a.Al-adab al-mufrad. nazr masalasi og'ir". Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar. "Rasululloh (s. dedilar. Ey. deb qasam ichdilar.)larga murojaat kdlib. deb so'zlashmay yurdilar. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar. dedilar". bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir". Anas ibn Molik (r.a. Abu Ayub (r.ziyouz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) Rasululloh (s. hz. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" .deb ruxsat so'rashdi. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar.deyiishdi. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas". Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz.a. Abu Hurayra (r.v. Shunda hz. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". deyishdi.a. Ikkalasi to'qnashib. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman. dedilar. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman. 404.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar".a. degan edilar.a.a. Bu gap hz. Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin. biri u yoqqa. Ey. dedilar".

Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" . dedilar. dedim". Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. 408. Abu Hurayra (r. Hz. dedilar. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. deysan". Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri.ziyouz.)dan rivoyat qilindi.a. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir. degan gaplarini eshitdim".) aytdilar: "Rasululloh (s. shayton javob qaytaradi". 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib. deb hikoya qiladilar. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. degan gaplarini eshitdilar.Al-adab al-mufrad.a.s. Hz.v. 190-bob. Oyisha (r. 192-bob.)ning Rasululloh (s.a. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis.a. Muhammad (a.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilindi. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi".)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. deysan. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. lekin faqat nomingiznigina aytmayman. 415. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori.v. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. 414.deb so'raganlarida. Ibrohim (a. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi".): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang.v. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda. Hz.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". U kishi: "Men Rasululloh (s. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman".v.v. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham.)dan rivoyat qilindi.a. ikkalasi ham jannatga kirmaydi. Oyisha (. dedilar.com kutubxonasi 65 .s.)ga to'g'ri aytdingiz.a.a.a. Abu Xarosh Aslamiy (r. deb qo'ya qolganda. Agar ulardan qaysi biri salom bersa.)dan rivoyat qilindi. gunohida kafforat bo'ladi.a. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim.Hz. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar.a. U kishi Nabiy muhgaram (s.a. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. ikkinchisi javob qaytarmasa.a. Bu kishi: "Rasululloh (s. 407.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman". Xaridorni aldash www. Abu Hurayra (r.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. deganlarini xabar qiladilar. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa.

a. Umar (r.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. . "Ey. 193. 195-bob. dedilar".v. Abu Dardo (r.): "Bizlar boshqa www. 194-bob. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.a. mobodo salomiga alik olinmasa. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham.a. Abdulloh ibn Abbos (r. ikkinchisi .a.ziyouz. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". 196-bob. bir-biringizga teskari bo'lmang. deb hikoya qiladilar.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.a. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi". Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. Abdulloh ibn Umar (r. podachi. Bolalarni ajratish haqida 420. dunyo ishlarida sendan men o'taman. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi. dedilar". deyiladi 417. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. Abu Hurayra (r.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir".)dan rivoyat qilindi. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar". "Rasululloh (s. 416. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi. deb janjallashmang.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir". derdilar". Uch kun o'tgach. Abdullohibn Umar (r.v.a.)dan rivoyat qilindi: Otam hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 66 .a.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas.v. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar.v. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Allohning bandalari.)dan rivoyat qilindi. 418. "Rasululloh (s.a. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. biri ikkinchisini uchratib salom bersin. ikkisi ham ajr topadilar. kimda shu gunohlardan bo'lmasa.v. o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s. dedilar. suvi ham. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi.): "Har dushanba.a.Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi. agar salomiga alik olinsa.a. Birinchisi . Abdulloh ibn Abbos (r. deb marhamat qildilar.)dan rivoyat qilindi.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi.a.a.): "Uchta katta gunoh bor. Ey. Salomlashish haqida 419. degan hadislarini eshitganman". deyiladi". Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421.dedilar.

): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi. birovga hadya.v. dedilar". tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi". Shu vaqtda Rasululloh (s. www. 200-bob. deb o'ylayman. 425.a.) o'tirgan edilar. Bir qultum suv ichirish haqida 427.) so'zlari bo'lsa kerak.a. deb xabar berdi.)dan rivoyat qilindi. 197-bob. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi. Abu Hurayra (r. desa.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa. Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 67 .) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli. bu hukmga kirmaydi". Shunda Rasululloh (s.a.v. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda.v.a. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim. Har bir shirin so'z bir sadaqa.a. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar".)dan rivoyat qilindi. dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.a.Al-adab al-mufrad. Abdullohibn Mas'ud (r. 198-bob.a.a. dedilar".ziyouz. dedilar". U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". degan edilar". Ummu Dardo (r.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi". Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s.v. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor. makkor va xasis bo'ladi".a. Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi. Abu Hurayra (r.v. 426. Abdulloh ibn Abbos (r.a. 199-bob. Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh.a. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi".a. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. So'kishish haqida 428.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan". munofiq esa aldovchi. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi".)dan rivoyat qildi. "Bir kishi Ummu Dardo (r.a.a. Makr va aldash haqida 423. Koyish va so'kish haqida 424. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim.v.v.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. dedilar.a. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa".

v. 430.haramlik. Rasululloh (s. dedilar". Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir . 433. Haramiy . ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima.lug'aviy ma'nosi kamtarlik. taominiham yemaydi. Rasululloh (s. dedilar".ziyouz.) aytdshtar: "Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori.): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab. Sa'id ibn Molik (r. ya'ni.v. Manglayning tuproqqa yopishmog'i .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar".) dan: "Yo Rasulalloh.a.v.): "Men Rasululloh (s. .odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".v. Yana Ayyoz ibn Hammor (r. hadyalarini makruh ko'raman".a. www.v. dedilar.a. Nabiy muhtaram (s. adablilik. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi".com kutubxonasi 68 . 201-bob.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'radilar.a. egri yo'lga kirib ketish. Yana Rasululloh (s. deb qo'ya qolar edilar". Anas ibn Molik (r. So'kishmoq fosiqlikdir 434. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi.): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" .deyishdi.a. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi". Fosiqlik . birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish. bilasizlarmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r. Ayyoz ibn Hammor (r. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi. shu do'stining kiyimida tavof qiladi. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432. dedilar. bir kishi meni so'ksa. Tavoze' . 431. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.a.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin.a.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim).a.v.a. 202-bob.to'g'ri yo'lni qo'yib. deb menga vahy qildi". Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay.) uyat gapni gapirmas.v.a. nima qilay?" deb so'radim. 435.a.): "Bu .Al-adab al-mufrad.

Abdulloh ibn Mas'ud (r. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi.v. ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi".v. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi.v. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s. deb chaqirsayu. Abu Zarr G'iforiy (r. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi".): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. deganlarini eshitdim". men uning kalla-sini sug'urib olaman". dedilar".a.): "Men bu kalimani bilaman. "Rasululloh (s. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi. dedilar.a.a. Yana Abu Zarr G'iforiy (r. Shunda u: "Bor. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. Rasululloh (s.a. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa. dedilar. 440. bu mening otam.v. jo'na.a.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 69 . U kishi: "Men Rasululloh (s. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor. Imom Ismoil al-Buxoriy 436. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". Umar ibn Xattob (r. Oyisha (r. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi".a. 203-bob.)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar.a.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir.v.v. Payg'ambar (s. jahlidan tushadi". ruxsat bering. deb malomat qilmasin. 437.a.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (sa. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani.a. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. deganimizdan keyin.deb so'raganlarida.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. degan gaplarni eshitdim".a. haqorat qilsa.hozir chiqarib bermasang.a. dedilar. Hz.a. dedi. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi.a. dedilar". dedilar.)dan rivoyat qilindi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa. Shunda hz. 439. Rasululloh (s. men maj-nunmanmi?" . 438.a. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www.deb uning gapini qabul qilmadi".)dan rivoyat qilindi.a.v.)dan rivoyat qilindi.a. deb da'vo qilsa.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib.Al-adab al-mufrad. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi.a.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. "Sen shu kalimani aytgin". Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. hatto yuzi qizarib.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir". do'zaxdan o'zining joyini olaversin.)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. u: "Men xat yubordim. men shu qavmdanman.v. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . deb da'vo qilsa.v.) huzurlariga olib keldik. Bu gap Rasululloh (s. koyisa.v. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman".

Shundan keyin hz. degan umid bilan xat yuborgan edim". degan emasmi?" . 204-bob. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi. dedi. Bir ishni . Rasululloh (s.v.) men bilan Zubayr ibn Avom (r.a. xat yo'q. dedilar. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi.) kallasini sug'urib ola-man. dedilar.) albatta yolg'on aytgan emaslar. Ba'zi taqvodorlarning fikricha. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi. sizlarga jannat lozim bo'ddi.): "Xotib to'g'risini gapirdi. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor.a.ziyouz.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s.v. Shundan keyin hz. dedi.v. deganimizdan keyin. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. dedi. ruxsat bering.deb uning yuziga solmas edilar.v.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi". U kishi chiqib ketganidan keyin.v.a.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.a. janobi Payg'ambar (s. "Rasululloh (s.a. dedilar.a. 442. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar".dedik. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku. uni hozir chiqarib bermasang. Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz. degan emasmi?" .) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. dedilar.v. Shunda Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. uylansin. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.) mana shu ishlarning aksini qildilar.a. munofiq" deyish haqida 443. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". Ali (k.v. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. O'zini va tevasini tintib ko'rdik. deganlarida. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". Anas ibn Molik (r.v.) huzurlariga olib kel-dik. deb o'ylashdi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra. men uning kalla-sini sug'urib olaman".a.com kutubxonasi 70 .) aytdilar: Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r. Umar (r.v.deb so'raganlarida.): "Xotib to'g'risini gapirdi.a. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".a. Umar (r.dedilar. safarda ham ro'za tutish kerak emish. Shunda Rasululloh (s. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. Hz. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku. www. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". degan edilar". Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi. Biz Rasululloh (s.) kallasini sug'urib olaman.dedilar. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa.a.v. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan. ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. u: "Men xat yubordim.v.a. degan umid bilan xat yuborgan edim". "Ey. Shunda hz. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar.): "Nima uchun shunaqa qilding?" .) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .a.a.v.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" . Rasululloh (s.

ikkinchisi. 448. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz".a. Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan. dedilar". dedilar".) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v. 207. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 445. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz.a. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy 205. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir". Rasululloh (s. deb izoh bergan edilar. bas. Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir". Isrof qiluvchilar haqida 449. 209-bob.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. Ibn Umar (r. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi". Isrof 447.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa.a. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi".) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa.a. Abdulloh ibn Umar (r. 450. Abu Hurayra (r. uchinchisi. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi.a.a. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi".a.com kutubxonasi 71 . bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur.v.v. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r. ibodatai Allohning o'zigagina qilib.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi.). Ubayd (r.ziyouz. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. 206-bob. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga.a. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi.v.a. dedilar".a. (34:39) degan oyatga "isrof ham. 208-bob. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www.a. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa.)dan rivoyat qilindi. Musulmonni kofir demoq haqida 444.

Toifi sharifdagi bir joy nomi.a. Qurilishga sarf qilish haqida 452. dedilarda.v. dedilar".a. u: "Bilmayman".) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan". dedilar".) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. Odam (a.a. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi".com kutubxonasi 72 . Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. Vahat . u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. 210-bob. u kishi: "Otam hz. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz". Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi.)dan rivoyat qilindi. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. uning og'zida jannatga kirib olgan. dedilar.a.a. Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting. Shundan keyin Odam (a. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz. 456. Hz.a. Shunda Ummu Talaq: "Ey. deb taxmin qildim.s. Hasan (r. 212-bob.a. 457. Abdulloh ibn Umar (r. Xabob ibn Arat (r.a.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi".v. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454. Hz. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi". tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim. www. Saqif . Jannatga kirib olgach. Umar (r.a.ziyouz. Qasam bilan aytamanki. dedi.) aytdilar: "Men hz. 455. balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin.Al-adab al-mufrad. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis.) aytdilar: "Hz.a. Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. dedim.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi".) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" .) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. Bu yerda qurilishdan murod .deb so'raganlarida.s.v. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi".Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. Uyning ichi o'n gaz.a. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding". Abu Hurayra (r. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa.) yashagan uyga kirsam. Abdulloh Rumiy (r.

deb so'radilar. Rasululloh (s. Namozga yurib borish haqida 463-hadis.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" .a. Ishdan murod . Shu vaqtda Rasululloh (s.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir".a. 460.v. Men: "Yo Rasulalloh. sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. Tuproqdan murod . Bizlar esa. 214-bob.v. U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar. Rasululloh (s. maktab.arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi. www. Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik.o'limdir.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy.) Rasululloh (s. Keng uy haqida 462. kamaytirmay olgan edilar.)ga qarashishdi. demoqchi bo'ldilar. dedilar".) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s.a.a. 215-bob. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir".a. shu qadar boyliklarga erishdikki.a. yaxshi qo'shni. savoblarini to'liq.)ning huzurlariga kelishgan edi. Rasululloh (s. deb xat yuborganlar".v. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi. Nofi' ibn Abdulloh (r.a.a. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r. dedilar". 213-bob.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar.Al-adab al-mufrad.v. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. dedi". madrasa.ziyouz.a.v. 459. U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik.v. "Kayy" . U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay. Abdulloh ibn Amr (r. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi".a.v. 461. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat. dedilar".com kutubxonasi 73 .v. degan edim. masjid. Shunda aka-uka Rasululloh (s. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458.a. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir. uyimizni isloh qilayo-tibman". U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar.) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim".

Mug'ira ibn Shu'ba (r.deb so'rashganda.a.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin.v. www.v. olib kelaver. Yana Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan. degan ekanlar".v.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar".Al-adab al-mufrad. chin egalik va hamdlar unga xosdir. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi". Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda. Alloh! Sen nimani bersang.a.a. u yolgaz. amallarim meni ham qutqazmaydi". Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.a. keyin "Ey. Shunda mo'ljalga yetasizlar". Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. deb yozdilar.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi". 217-bob.a. dedilar. (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor). so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. Ey. Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. Va huva alo kulli shay'in qadir. deb yozib yubordilar". imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 465.deb so'rabdilar. lo sharika lah. Abu Hurayra (r. dedilar". "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan. Zayd. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. 466.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob.v. Shunda Rasululloh (s. lahul mulku va lahu-l-hamd.a. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi.a.a. demakdan qaytarganlar. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s. Imoratlarni naqshlash haqida 464. ko'p savol berishdan. Rasululloh (s. deb xat yubordilar. sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" .v. ona va otalarga oq bo'lishdan. Abu Huray (r.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz. dedilar". molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan.v. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir. qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. Zoviya . Sahobiylar: "Yo Rasulalloh.a. Keyin hz.v. debdilar.ziyouz. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman". Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . sherigi yo'q.a.com kutubxonasi 74 .): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. dedilar.

Abdulloh ibn Abbos (r. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim.): "Mayli. Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. chiroyli hay'at shaklni.a.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa.a. Oyishadan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Hz. men lungamni yamab olay. Shunda u zot menga: ozgana sabr et.a. 474.v. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. Oyisha (r. o'zing bilasan. Abu Said Xudriy (r.v. Oyisha (r. www.a.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l. 2005.v. dedilar". Abu Dardo (r. har bir ish va harakatda.): "Yaxshi sifatlik. dedilar".v. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam.): "Yaxshi siyrat. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". 218-bob.v. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. iqtisod esa. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir. dedilar". Abu Hurayra (r. Hz. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring". ular sizni albatga baxil.a.a. ko'rinishni yaxshi qilib yurish.v. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. zero muloyishik insonni bezaydi. dedilar". 473. Turkcha nashrda hz.) huzurlariga kirdim. dedilar". Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". Anas ibn Molik (r. 471. Oyisha (r. Yaxshi siyrat . Imom Ismoil al-Buxoriy 470. ularni turg'azib qo'yinglar".com kutubxonasi 75 .a. Oyisha (r. u aybli va nuqsonli bo'ladi". dedim. dedilar. 476.)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning.a. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi".a. Rasululloh (s. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi".a. 475.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l. Adabu-l-mufrad.ziyouz.Al-adab al-mufrad.v.a.): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa.a. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". dedilar".) aytdilar: "Men o'jar. 472.a. dedilar". Saranjomlik haqida 477. (Imom Buxoriy. Rasululloh (s. deyilgan va u ham hz. Oyisha (r. Tarjima.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik".a.v. hamisha uyatga qo'yadi.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa.a.a. 191-bet). kimda muloyimlik bo'lsa.a. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. deb hisoblashadi. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi".xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish.

Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi. 483.) aytdilar: "Alloh muloyimdir. Dunyo nimadan iborat. yengil va osonlarini buyuring. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r. Yumshoq fe'lli bandasini sevadi. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan".com kutubxonasi 76 . dedilar". u. deb isbot etishga harakat qildim. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib. dedilar".a. ularni xotirjam qiling.) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. 484.Al-adab al-mufrad. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi".a. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik".a. 222-bob.a. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. 221. Abdulloh ibn Amr (r. deb atalgan.a. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi.a. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida.a. Abu Nazra (r. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim. deb tayinlashdi. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi.)dan rivoyat qilindi. Baro ibn Ozib (r. www. Abdulloh ibn Mug'fil (r.v. Anas ibn Molik (r. cho'chitib yubormang".ziyouz.v.a. Cho'chitmaslik haqida 480.a. U dag'al bandasiga emas.)dan rivoyat qilindi.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir".Hz. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. degan ekan". Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. dedilar". payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi.u aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radim.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dirlar".a. 220-bob.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas. Muloyimlikning avloliga haqida 478. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz". Molni tejash va ko'paytirish haqida 485. Hz. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. 481.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Shu vaqtda hz.

a.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar".v. dedilar". uni so'yib yuborardik. tuzatinglar. keyin: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.o'lchov miqtsori bo'lib. deb eshitsang ham.)dan rivoyat qilindi. 28 gr)ga teng.a. Jobir ibn Abdulloh (r.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. u kishi Nabi muhtaram (s. albatta ekib qo'ying". jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi". Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". Abu Said Xudriy (r. 487-hadis. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486.a. 224-bob. degan mazmundagi xatlari keldi". Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib.a. Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi.a. www. Shundahz. Alloh. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.v. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. 225-bob. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb. Madd .com kutubxonasi 77 .): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. dedilar". Umar (r. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r.a. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori. uni tuzatib ekishga harakat qil.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish. Alloh. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa.v. 493.v.a. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Dajjol chiqib qolibdi.ziyouz.a. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. 491. Allohdan rizq so'rash haqida 489. Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi.a.

a. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). Men hech parvo qilmay.a. dedilar". U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. dedilar.a.a. dedilar". siz uni tasdiqlaysiz". Abu Duho (r. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". Shutayr. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r.v. deb o'ylayman. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz. Shutayr: "Ha. men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak.): "Alloh taolo: "Ey. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. Alloh taologa hamdu sano aytsin. Binobarin. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. Ey. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz. dedilar. Abu Zarr G'iforiy (r. gunoxlarni kechiraveraman. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi.v. Shutayr: "Mayli. "Ha. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. yolg'onchiga chiqaradi". yomonlikni uchratsa.com kutubxonasi 78 . bandalarim. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib.dedilar. men unga guvoh bo'laman!" .dedilar. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. Yaxshilik-ni emas.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r. Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. eshitganman".)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. taomni mendan so'rang! Men beraman.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Yomon so'z va ishdan saqlaning. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. 496. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim.a. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi.): "Zulmdan saqlaning. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori.a. bandalarim. Ey. kiyimboshni mendan so'rang. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang.Al-adab al-mufrad.a. Ey. bu so'zlarini men ham eshitganman". Shutayr: "Ha. Baxillik va hirsdan saqlaning.) xabar berdilar.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz. ularni sizga men o'zimgina beraman. Ey. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. 497. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. Imom Ismoil al-Buxoriy 494.) Rasululloh (s. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin". binobarin. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). siz rivoyat qiling'. dedilar.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib.v. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Abu Hurayra (r. dedilar.a. deb aytgan dedilar". deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q.ziyouz.a. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa. deganda.

Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499.v. xoh mo'minadir. degan so'zni qo'shganlar. oilasiga. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi".a.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi.a. men unday narsani bilmayman".deb so'radi. tomirlarga uradi". Nabiy muhtaram (s. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi". yarim kechada oldilariga kelishdi. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s.dedi.dedilar. 503.a.a. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. Ular: "Tun yarmi". Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero.dedilar. degan edilar. dedilar-da. Keyin Rasululloh (s.a. Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi.a.deb so'radi. dedilar. unning badaniga. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa.dedi. dedi. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" . 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib.v.): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman". keyin ot egarining asboblarini sanadilar. Shunda Huzayfa (r. deb javob berganlarida.com kutubxonasi 79 . dedilar". Abu Hurayra (r. deb marhamat qildilar. dedilar".) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" .a. 227-bob. dedi.v.a.a.)dan rivoyat qilindi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. demoqchi bo'lsalar kerak.) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r. Abu Hurayra (r. Tunda bemorni ko'rish haqida 504. 501. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . Xolid ibn Rabi' (r.v. a'robiy: "Yo'q. sabr etsa.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat".v. U: "Bosh og'rig'i nima?" . "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi". hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar. Rasululloh (s.v. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak.ziyouz.a.): "Miyada bir yel paydo bo'lib.) huzurlariga bir a'robiy keddi. dedilarda. Huzayfa (r.v.a.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz. 500. dedilar. Abu Hurayra (r.a.): "Bu qaysi vaqt?" . A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga".v. dedi. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". kelmaydi". U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib.Al-adab al-mufrad. Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz". A'robiy: "Bezgak nima?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radilar.a.): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .deb so'radi-lar.a. Rasululloh (s. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .): "Agar xoh mo'mindir.

)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi".)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s.v.): "Mayli. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s. dedilar Sa'd.a. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa. dedilar". Men: "Yo Rasulalloh. dedilar.com kutubxonasi 80 .a.v. Shunda Rasululloh (s.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. mumkin emas". Oyisha (r. Lekin uchdan biri ham ko'p".): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa.Al-adab al-mufrad. bu kafandan yaxshirog'i beriladi. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi.v.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa. Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir. dedilar.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar. Makka fathida kasallanib.a. Hz.a. deb duo qildilar. 228-bob. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi".a. Shundan keyin Rasululloh (s. bir hissasini qizimga qoldirsam?" . 507. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar".a.): "Yo'q. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib.a. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi. Abdulloh ibn Amr (r. Xasta mo'minning savobi 508. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi. Alloh! Sa'dga shifo ber.a.v.a.a.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman". olib keddik". Ular: "Ha.a. Rasululloh (s. ya'ni bu kafan chirib.) mening holimni so'ragani keldilar. Bu hadisi sharif Rasululloh (s.ziyouz. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi.v. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa. tuproqqa aylanadi". deganlarida. shekilli.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Rasululloh (s.): "Yo'q.a.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi.v.v. 506.a.v. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".v.dedim. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.v.a.)dan duo so'ragan edi. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi. so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi.v.a. 505. Oyisha (r. bu Ham joiz emas". dedilar". www. Huzayfa (r. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r. dedilar.a.v.)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa. Yana hz. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?".a.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin".a. shu kasallik bilan o'lib ketaman.v.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Rasululloh (s. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.

deb duo qildilar. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir.v.) duo qildilar". bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. 229-bob.deb duo qildilar. Abu Hurayra (r. u zot: "Ey. Rasululloh (s. Alloh taolodan shifo berishini so'rab.Men: "Ha. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. Alloh taolo senga jan-nat beradi".) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. ammo ajru savobini ka-maytirma".v.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. dedi. 511. Abu Nuhayla (r. 514. U Rasululloh (s. Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. senga jannat nasib bo'ladi.a.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. dedi. dedilar. Abu Hurayra (r. duo qildilar. demak shikoyat hisoblanadimi? 518. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin.a. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan. Asmo': "Betobman.a. ko'rsating".v.) ga bezgak kasalligi kelib. Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. degan edilar.dedi. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli.v. "Men xastaman". Rasu-lulloh (s. Ato ibn Abi Raboh (r.): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . mening haqimga ham duo qilsangiz". dedi". Rasululloh (s. dedilar. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida. Rasululloh (s.deb so'radtsi. U kishi: "Ey.a.a.)ga borib shikoyat qilishdi. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi".v.v. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin.a. Rasululloh (s.ziyouz. Ular haqiga duo qilganingizdek. U xotin: "Sabr etaman. 513. uni rohatga muyassar qilur".a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) huzurlariga kirgan edik. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. 512. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" . Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman".a. men ham. Shunda Rasululloh (s. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)". Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi. degan edim.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . bunday qilmagan. o'z onamni esa. otam ham shu ansorlardanmiz.a.a.v.a. jannatga doxil qilur".): "Istasang sabr qilasan.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman.a. lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling.com kutubxonasi 81 . badanimning ochilishi yo'q bo'lsin".Al-adab al-mufrad.): "Xo'p.deb so'radilar. dedilar. istasang sabr etasan.a. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman. Alloh! Betoblikni kamaytir.v. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman". degan jumlani qo'shganlar. deb iltimos qildi. agar istasang. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Men uchun bir duo qiling!" . hamma yog'im og'riydi". 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib.

a.v. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar.v. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" .)dan rivoyat qilindi.a.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh.v. Abu Bakr Siddiq (r.a. hammasi o'zining mulkidir. deganlarida Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s. keyin undan taloq bo'lgan edilar.) u kishiga: "Qizimga borib ayt.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku".a.ziyouz. Rasululloh (s. xursand bo'lish umidida edilar. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim. Shunda Rasululloh (s.): "Ha. Asmo' (r. Rasululloh (s. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.)dan katta edilar.v. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". Rasul-ulloh (s. 519. Bu kishi Rasululloh (s. U zot xz Oyisha (r.) tahorat qilib. o'ddirishgacha olib borgan edi.a. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520.a. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi".v.deb so'radim.v. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa. yonimda o'tirgan Rasululloh (s.a.) bilan Abu Bakr Siddiq (r. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay.a.a. Rasululloh (s. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib.a. dedilar.com kutubxonasi 82 . shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib. shunga o'ralibgina yurgan. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man.) hz.a. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib.a.a.)ning qizlari. deb Rasululloh (s. 231-bob. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim. Usoma ibn Zayd (r. dedilar.)dan eshitildi. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". Senga bir reja taklif qilinsa. dedilar".a.Al-adab al-mufrad.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r. dedilar.) isitmalanib.)ga kishi yubordilar.a.Ikki taraf . Abu Said Xudriy (r. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib. Jobir ibn Abdulloh (r. deyilmoqchi. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar.v.v.v. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam.deb so'radilar.a.a. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib. Qizlari qasam ichib: "Otam www.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. shunday. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan". 230-bob.v.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi". og'irlashdi.

a. dedilar.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". deb javob berdilar".) oldilariga borardim.a) bilan qizlarinikiga bordilarda.)dan rivoyat qilindi. sening aytganing bo'lsin!" .a.deb so'radilar.dedilar. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim. men senga taom berolmayman". deb umid qilaman".) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.v.) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q.a.v. 233-bob. dedilar.v.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . jumladan. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi.a.)dan rivoyat qilindi. degan edilar. deb naql qiddilar.a. 232-bob.a.Al-adab al-mufrad. albatga jannatga kiradi".ziyouz. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".v.degan edilar. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi.v.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" . degan edim. unday bo'lsa.): "Xayr. desam. Bu seni. u kishi: "Rasululloh (s. Shundan keyin Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar". Shunda Rasululloh (s. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan .): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas. albatta". Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.a. 234-bob. inshoalloh.v. Rasululloh (s.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa. Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar www. Rasululloh (s. dedilar".a. Men: "Biroz tuzalib qoldi".v.a.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida.) bir necha sahobiylari. gunoxlardan poklaydi"dedilar.v. Sa'd ibn Abboda (r.v.v.com kutubxonasi 83 .a. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s. deb yana odam yubordilar. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi". Bemorni ziyorat qilish fazilati 524.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" . dedilar. Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku".v.) Rasululloh (s. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman. dedilar". dedilar. Rasululloh (s. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s.) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?".)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.dedilar". Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" .a. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r. Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Abu Bakr Siddiq: "Men".v. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. degan gapla-rini men ham eshitganman.a. dedi. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar.a.a. Abu Bakr Siddiq: "Men". deb hikoya qila-dilar. Men: "Xotinim hamon betob".): "Siz ham shunday kishilardan-siz. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523.

yuqoridagi hadisning takroridir.v. Hz. sen meni kelib ko'rmading". 237-bob.a. deb so'rashganda. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilganlar. Bemorni ziyorat qilish savobi 530. dedi xotin. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r. Agar borib so'ragan bo'lganingda. albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". v. 528.): "Uch narsa bor.deb ahvol so'radilar xotindan. dedilar".) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. dedi.v. Jobir ibn Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s. dedi. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding". 526. "Jim. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. uni albatta mening oldimda topar eding". men Sening betobligingni qanday so'rayman".)dan rivoyat qilindi. u jannatning bog'ida bo'ladi". Yana Alloh taolo: "Ey.v.com kutubxonasi 84 . Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda.)ning o'zlaridan rivoyat qilingan. u kishi: "Rasululloh (s.v.a. albatta. deb javob qaytarish". Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". Abu Hurayra (r.a. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Odam farzandi! Betob bo'ldim.v. 527. "Isitma vujudimni kuydiryapti.a.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa.a. 236-bob. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin").a.) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar.). Abu Hurayra (r. uni mening oldimda topar eding". Abu Said Xudriy (r. unga suv berganingda. U banda: "Ey. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. Umar! Bizga bir hadis aytib bering".v. xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi".ziyouz. men senga qanday suv beraman?" . xastalik haqida yomon so'z qilma.a. U kishi: "Ey. "Senga nima bo'ldi? . u kishi esa Rasululloh (s. dedilar". janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar. dedi. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. Bemor kishini borib ko'rish.): "Bemor kishini borib ko'ringlar. U kishi: "Ey. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi". dedi.a.a. o'zing rabbil olamiynsan. Imom Ismoil al-Buxoriy 525.a. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading.dedi. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin". Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. unga: "Ey. dedilar Rasululloh (s. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. Abu Asmo' bu hadisni Savbondan.a. dedi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa.a. Alloh taolo yana: "Ey. dedi. dedi. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan.Al-adab al-mufrad. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. Alloh! Sen betob bo'lmaysan. Jobir www. dedi.

) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar. 535. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534.)ga kelib aytgan edim.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin".v. Men bu holatlarini ko'rib. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor". deb taklif qiddilar.a. Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.a.537.Al-adab al-mufrad.a.a.xushbo'y o'simlik. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. dedilar".a. gunohlaring to'kilmagay. mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang.v.deb ahvollarini so'radim.Abbos (r.dedilar Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. dedilar".)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa.a. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir".com kutubxonasi 85 . Rasululloh (s. Oyisha (r. "O'ylab gapir!" . Islom dinini qabul qil".) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib.v.).a. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q. 238-bob. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" .)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r. Ammo hz.a. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib.v. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil". deb duo qildilar".a. Nofi' (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.Misr. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar".v. Anas ibn Molik (r. undagi kasallarni tuzat.) kasal ko'rgani www.ziyouz. Inshoalloh.)ga xizmat qilib yurar edi. degan she'rni o'qidilar. Shunda namoz vaqti bo'ldida. bola musulmon bo'dtsi. deganidan keyin. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi. Majna suvlariga tushish. Juhfada Rasululloh (s. Bunga chidashim qiyin". jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik.ilga-ri bozor joy bo'lgan.v. Hz.a.a. Allohning rahmatida yuradi.): "Ey.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. demoqchi bo'ldilar. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish. deb duo qildilar 536.a. Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". Ato ibn Abi Raboh (r.) ko'rga-ni uyiga bordilarda. agar u bemor yonida o'tirsa. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi". Juhfa . Rasululloh (s. 239-bob.a. mening isitmam zo'r.v.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak. Majna .v. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". Izxir . u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan. dedi a'robiy.a. "Aksincha.a. Rasululloh (s. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin".) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v.v.

Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim".ziyouz.a.a. dedilar". U: "Durust". Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar.v.) ko'rgani keldilar-da: "Ey.a. Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541. demoqchi bo'lsa kerak www. Kishilar uni ko'rgani borishganda.)ga qarashim uchun menga kerak edi. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)". Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi. deydi.a.543. deyilsa. dedilar. Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.deb so'ragan edi.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". men rozi bo'lmas edim". dedilar". Betobning javobi 538-hadis. Rasululloh (s.com kutubxonasi 86 . u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s.Al-adab al-mufrad.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" . Ammo Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. senga beriladigan savob jannat bo'ladi".v. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539.v.) bu dunyodan ketdilar. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. Bemor uyida bir xotin bo'lib. 242-bob.Yamandagi bir shahar nomi.a.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar". kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi. Abdulloh (r.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar.a.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs". Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542.): "Ko'zing shu holatida qolib. deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar".v.deb so'radi. 244-bob. U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar".a. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r.a. dedim. 243. deb javob qildi. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" . sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang. Tabbola . . Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi".dedi". Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" .a. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi. Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim. Zayd ibn Arqam (r. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak. 245-bob. 241 -bob.

Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546. Imom Ismoil al-Buxoriy 544. Erkak uyida nima ish qiladi? 548. 248-bob. Hishom otasidan qilgan 550-hadis.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". u kishi aytdilar: "Men hz.a. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman". Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis. yaxshi www. Ya'ni biron kishi uning salohiyati. 547.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman". Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" .) Rasululloh (s. Oyisha (r.v. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman". Abu Umoma (r.v.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam.ziyouz.)dan: "Rasululloh (s. 548-hadisning mazmuni kabidir.a. keyin u shunga sabr qilsa.a.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s.a.v. dedilar".)dan rivoyat qilindi.v. 246-bob.a. yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa.): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa.v. deganlaridek. Birovni yaxshi ko'rsa. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. keyin: "Ey. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.): "Rasululloh (sa.deb duo qildilar 247-bob. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. Abdulloh ibn Abbos (r. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak. badaliga jannatni beraman".a.com kutubxonasi 87 .) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" .)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a. Mujohid ibn Jubayr (r. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin".dedim.deb so'radim.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib.a. degan hadislarini eshitdim". Hz. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik. u bemor dardidan shifolanib ketardi". davomlidir.a. Shunda u kishi Rasululloh (s. 553.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa.a. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. deydi". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. deb duo qilar edilar. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa. dedilar".)dan rivoyat qilindi. undan ahvolini so'radilar.v. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi.v.v. o'ziga bildirsin 552.a. Qars ikki qo'ldan chiqadi.v.a.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. Oyisha (r.a. dedilar. 545.

"Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham. Aql qalbda bo'ladi 557.) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. Shun-da Rasululloh (s. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman".): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. Takabburlik haqida 558. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. degan hadislari bo'lma-ganda. dedilar".a. "aybli. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www. dedilar". axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan.yurakda. 556. Nuh (a.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir". uni surishtirib yurmasin 555.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman".) aytadilar: "Rasululloh (s.s.v. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi". Birinchi . 554.a.a. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma.) huzurlarida o'tirgan edik.s. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. o'pkada joylashgandir". 250-bob.): "Seni ikki narsadan. Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim. u bilan janjallashma. dedi. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi". Ayai (k. 251-bob. Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. 249-bob. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa. rahmdillik .a.v.)dan: "Aql . mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. degan gaplarini eshitdilar. ikki narsadan qaytaraman. ikki narsaga buyurib. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi. Ikkinchidan. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang.com kutubxonasi 88 . chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa. dedilar.s.a. Rasululloh (s.v. "Bizda bir qiz bor. Kishi birovni yaxshi ko'rsa. Yana hz Nuh (a.) ot ustida yurishni yaxshi biladigan. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib.v. dedilar". "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. u kishi Hz. dedilar.jigarda.a. dedilar. dedilar. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". lekin uning aka-ukasi yo'q".v.v.ziyouz. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.

563. Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir". ularning sutini sog'aversa. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak".)dan rivoyat qilindi. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi. 560. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. dedilar. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. Ali: "Yo'q.a. u ayol aytdi: "Hz. kibr bo'ladimi?" . qudrat .a. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. dedilar". o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi".) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. dedilar.ziyouz. jiddu jahd bilan ado qilardilar.) yana: "Yo'q". Bularga Rasululloh (s.) Rasuli akram (s.v.v. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. "Ot. jannat! Sen mening rahmatim-san. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".a.): "Yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s. uni g'irchillatib kiyib yursa.a.a. sen bi-lan birga qilaman". deganimda. Uning to'r va tuzoqiari . do'zax! Sen mening azobimsan.v. dedilar". yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir.v. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. hz.v.v. teva kabi ulovi bo'lib.): "Haqiqatni.v. xohlagan bandalarimga marhamat qilib. "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi. men uni azobga solaman. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. dedi.a. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". Abdulloh ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz. dedilar".Al-adab al-mufrad. 562. ularni kiyib yursa.com kutubxonasi 89 .): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib.a. 561.v. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar. Do'zax: "Menga zolimlar. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman". dedilar. dedilar". Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa.v. dedi. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. dedi.v.) aytdilar: "Alloh taolo izzat. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. xachir. faqir bo'lgan kishilar kiradi".v.a. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". 565. 566. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar.a.a. dedi". 564.): "Io'q".): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi. Shunda men: "Ey.a. Abu Hurayra (r.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi.a. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". dedilar. Rasululloh (s. degan so'zlarini eshitdim".deb so'raganda.a. dedi". amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray".a. Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey.mening pastki kiyimim va kat-talik esa. Abu Hurayra (r.): "Yo'q.

dedilar. dedilar". Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman".) tabassum qilib: "Ha.v.a. degan umid bilan Rasululloh (s. Oyisha www.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'.)ga aslo gapirmayman".a. 252-bob.)ni yubordilar. pastki kiyim va chodirimga o'ralib. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar.a. Rasululloh (s.) kelib Rasululloh (s. Shu paytda Rasululloh (s. ayollarining iltimoslarini bildirdilar.v.deb so'radilar.v. Abu Hurayra (r. Hz. dedilar.v.a.a. Abu Bakr Siddiqning qizlarida". Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" .v.a. 567.Fotimaga javoban Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.v.) ga qarayverdim.)ning qgazlari hz. u kishi Rasuli amin (s.): "Ey. yana qaytib boring!" . Oyisha (r.a. albatga. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".deyishdi. bu Oyisha.dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 570. Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.) hz.) bu zotga: "Bor. bu kibr emas.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a. 568. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi". Shu bilan hz. Zaynab bint Jahsh (r. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham.v.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib.v. Zaynab ham Rasululloh (s.v.a.v. Ustlarida lovillab olov yonib turadi. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar.a.a. men bilan birga o'tirgan edilar.ziyouz.) huzurlariga keldi. deb qo'ydilar".v.-v. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi.com kutubxonasi 90 . Oyisha (r. Hz. Rasululloh (s.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida.v.v.a.a. u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s.)dan rivoyat qilindi. jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi".v. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .a. u zot huzurlariga yubordilar.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin".a. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.a.): "Yo'q. dedilar". Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa.v. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib. Hz.v.a. Fotima Rasululloh (s. Shundan keyin ular hz. iflos narsalardan ichiriladi". Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar.a.v. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s. degan edilar.a. Shunda Rasululloh (s. Hz. dedilar.a.a. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki.) mening lungim. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab.v. Hz.a.a.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. Fotima (r.

a. panoh topgan edilar.v. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)".)dan rivoyat qilindi.v.v. Rasululloh (s.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. yomg'ir yog'dirdi. shamol tuproqni kuldek sovurgan. Keyin esa.) bilan chiqib. Hz.v.a. onamiz hz. Zaynab (r.com kutubxonasi 91 .v. Imom Ismoil al-Buxoriy (r.a.a.) nazdi-larida hurmatli bo'lib. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" .): "Yo'q".) aytdilar: "Hz.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi. Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. dedilar. dedilar. Rasululloh (s. dedilar". Abbos (r. Umar Rasululloh (s.v. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva.a. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar.deb duo qil-dilar. Umar tik turib: "Ey. Oyishaga hujum qildi.a. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib.v. Rasuli akram (s. Abu Hurayra (r.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. Rasululloh (s.)ning amakilari hz. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" . Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib. Shunda hz. Shunda hz.a. 573. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571.v.ziyouz.a. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa.) otalaridek o'tkir fikrli. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob. dedilar.a. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz".)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz.) bilan Rasululloh (s.a.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi. dedilar".a. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib.a. o'chingni olaver". 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s.a.a.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar..)dan rivoyat qilindi.a. Oyisha (r. Shunda hz.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. halokatga uchramasdi". shunga muvofiq amal qilamiz". bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar.a.Ya'ni Oyisha (r. Abu Hurayra (r. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim.deb iltimos qilishganda.Al-adab al-mufrad.a. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20. 572. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www. Oyisha (r.

Abu Said Xudriy (r. shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. 254-bob. Aka-uka tutintarish haqida www. u kishi aytdilar: "Men hz. deb qasam ichdilar. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. yuqoridagi buyruqni bergan edim". Rasululloh (s.) aytdilar: "Kishi qoqilmay.a. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim.Al-adab al-mufrad. Muoviya oldilarida o'tirgan edim.) aytdilar: "Rasuli akram (s. Ali (k. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi. men uni buzishni xohlamayman". O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas. 255-bob.a. 574. 576.a. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. Hz. dedilar".ziyouz.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". 256-bob. olim bo'la olmaydi". Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim.a. dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib. toymay turib aqlli. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib.v.v.v. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. Alloh uchun taomlantirmak 578. Salama ibn Akva' (r. 257-bob.com kutubxonasi 92 .)dan rivoyat qilindi.a.deb so'rashganda. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . Abdurrahmon ibn Avf (r. dedilar. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq". Tajribalar haqida 575. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib.

Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi. o'zgartirmaydi. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. Anas ibn Molik (r.dedilar.v.v. u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. 3. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda. echkilar barakali narsalardir 584.deb so'raganimizda. deb iltimos qildi. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. bizni non bilan ham to'ydirdi.a. deb aytgin!" . Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib. Ammo u kelgan kishilar bu www.a. Shunda Rasululloh (s. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di. Qo'y. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa. Rasululloh (s. 259-bob.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. mening boshimga qo’ydi. dedilar". Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi. mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa.a.)ni aka-uka tutintirdilar".Al-adab al-mufrad. 258-bob. unga yomg'ir suvini tekkizdilar.a.a. 260-bob. demak. savobi bor. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582. imkoniyat toshuncha tu-raveradi.a. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. uni bekor qiladi. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. 581. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1.)dan rivoyat qilindi. Undan takabburlanish uchun men shunday qildim".Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib. dedilar". u kishi aytdilar: "Rasul akram (s. Alloh taologa hamdlar bo'lsinki.com kutubxonasi 93 .ziyouz. Anas ibn Molik (r. shirkdan toza-landi.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati.a. ya'ni hijrat qilsa.v. Abu Hurayra: "Allohu akbar. 2. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q". Yana Anas ibn Molik (r.v. dedilar.v.a. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi. Islom uni o'zgartirmay. Ammo unga muvofiq bo'lmasa.a. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. balki mustahkamlaydi. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi". Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". Makkai mukarrama fath qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 580.

Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. dedilar. Shunda u kishi: "Ey.a. Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib.a.deb so'radilar.a. Hz. degan edilar". ikki baraka va uch bosh bo'lsa. www. Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz. tumshuqlarini tozalab tur. dedilar". g'uborlarni artib yur. 261-bob. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. dashti biyobonlarga chiqib ketish)".com kutubxonasi 94 . Abu Hurayra (r. saxovatlik xislatlari o'tar ekan. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. Abdulloh ibn Abbos (r.s. 589.) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. boshqalarni mensimaydilar.v. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish.Al-adab al-mufrad.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib. Ali (k. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586.a. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro. men shunga taajjub qilaman". 262-bob. ularning yotadigan joylarini pokiza.ziyouz.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. Men: "Ikki ming besh yuz". Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. dedilar". bir vaqtlar keladiki.v. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan. shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka.)dan rivoyat qilindi. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. Ammo qo'y egalariga esa. 585. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab.v.a. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. yoki ustlaridagi chang. vallohi a'lam. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. dedim.) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman.v.a. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. dedilar".): "Hz. qo'ylardagi kamtarlik. Abu Hurayra (r. ikki bosh bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". ko'p barakotlar hosil bo'ladi". A'robiylashish haqida 590. Shunda Rasululloh (s. hz. 588. senga keladigan daromad qancha?" . 587. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari. Muso (a. toza tut.

ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar".v. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib.deb so'radim. Umar (r. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" . Ali ularga xalifa bo'lsa. Ali (k. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib. 594. deb javob berdi. deb qo'shimcha qiddilar. agar hz. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .)dan: "Rasululloh (s. 1 Arab tilidagi "ihrom". Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi. undan bir o'g'li bilan bitga quli www.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz".) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". 264-bob. Abdurrahmon hz.) dedilar: "Ey. deb javob berdilar". Shuning uchun hz.a.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman".a. Shurayh aytdilar: "Hz. Ixrom .Al-adab al-mufrad.) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim. Hasan Basriy (r. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Umar ibn Xatgob (r. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. 266-bob. 265-bob. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob. Oyisha (r.ziyouz.v.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. "ehrom" . hammalarini to'g'ri.a.a. Umar (r. dedilar. Oyisha (r. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan.a. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .buyuk inshoot. Ali (k.v.v. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim". Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595. Umar (r. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi.a.oqjundan to'qilgan mato bo'lib. Savbon (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. Umar (r. Shunda hz. 591-hadisning aynan o'zidir. dedilar".deb so'radilar.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. Hz. Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir".a. deganlarida. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591.com kutubxonasi 95 . dedilar. uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. ular yonida o'tirdilar.): "Albatta.dedilaru.a.): "Bu fikring noto'g'ri. lekin hz.a. u kishi: "Hz. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)".a. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari. ular bilan ham o'tirishaver. hz.al.

Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan.Al-adab al-mufrad. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn.a. Bola bir olim kishiga borib. Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. u: "Xo'p. sabrli-chvdamli bo'l.dedim. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. demoqchi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim. Keyin bola: "Men ilmga boraman. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. dedilar. deydi. 598. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim.): "Avvaldan bor bo'lgan". ilm o'rgataman!" . bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. Abdulloh ibn Abbos (r. u aslo kechirilmaydi.ziyouz.dedim. dedilar". bir xayolga borib qattiq g'azablandi. u kishi uygonib qoldi-yu. deb qulga buyurdi. o'zini to'xtatdi. Bunga qanday chidash mumkin. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab.a. xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. Shunda Rasululloh (s.a.v. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. Rasululloh. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa. uyiga qaytib keldi. Bola katta bo'lib. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. 599-hadis 598-hadisning takrori. 600hadis 597-hadisning takrori. lekin hozir emas.)dan rivoyat qilindi. Ashaj Abulqays (r. dedida voqeani bayon qilib berdi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Men: "Ular nimadir.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan".v.a.a.): "Ular halimlik va hayo". Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. (s. Qul yo'l xarajatlari. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. m)lar ham bir-biriga ta'addi www. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi.a. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" . Halimlik haqida 597. dedilar. dedilar.a. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" .)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. ilm talab qilib kelganini aytganda. 268-bob.v.deb va'da berdi. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". bolani ko'rishi bilan salomlashib. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir".v. Abu Said Xudriy (r. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. 267-bob. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya".com kutubxonasi 96 .deb so'radi. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" .

v.v. ammo zulm qilish. Hadyani qabul qilish haqida 607.v. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . 606.deb so'radilar. shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". qiyomat kuniga qoldiradi.v. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. hadyani qabul qilmaslik haqida 609. Xafa bo'lib. u kshpidan oldinroq borib. 269-bob.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1. Abu Hurayra (r.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. Muoviya ibn Kurra (r. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi.Al-adab al-mufrad. 270-bob. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. dedim.v. uni olib tashladim. 603.a. 604. U kishi: "Yaxshi qilding. dedilar".a.a. begonalarga aralashib.a. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi. Lekin u kishi bundan g'azablandi.) bilan birga edim.)ga bir ona teva hadya kdldi. safarga chiqib kettanidan keyin. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi". u kishi: "Rasuli akram (s.com kutubxonasi 97 . Fuadul ibn Ubayd (r. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi. Islom jamiyatidan ajrab. deb da'vo qilgan kishi.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. o'zi-ni bejab.a. menga achchiq qiladi. Abu Hurayra (r. 608-hadis 607-hadisning takrori. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin.v. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim".a. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu.)dan rivoyat qilindi.a.men hammadan kattaman.a. Rasululloh (s. jannatga kiradi". Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. dedilar. Uning hasanasi qabul qilinsa.a.)dan rivoyat qilindi. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda.)dan rivoyat qilindi. chetga qo'ydilar. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi. quvvatliman.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. degan gaplarini eshitdilar. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi".)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa. 3. dedilar". Kattalik va izzat kiyimidan murod . 2. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi.a. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi".) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar. degan so'zlarini rivoyat qildilar.a. men Rasululloh (s. Endi shu www.a.)dan rivoyat qilindi. 605.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman". deb nizo qilgan kishi. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. bu kishi Rasululloh (s.

v.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman". u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib. www.v.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar.v.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.com kutubxonasi 98 . Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. Oyisha (r. Hayo. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Usmon ibn Affon (r.ziyouz. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar. 612.deb so'raganlarida Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. uyatchanlik haqida 610.a. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir". 615.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay. dedilar". Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik". dedilar.) Rasululloh (s. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.a. u zotga bir narsa hadya qilinsa.a. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.) aytdilar: "Hz.v.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar. dedilar".a.a. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir.v. Shundan keyin hz.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra.): "Usmon uyatchan odam. dedilar". shunday o'tiraverdilar. Oyisha (r. balki qo'llarida bo'lsa. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi". u kishi: "Rasululloh (s.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz. Oyisha (r. Usmonga kdldingiz?" .v. uyalib qaytib chiqib ketardi.a.)ga bir narsa berib. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r.)dan rivoyat qilindi. Umar (r.v. 614.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". Abu Bakr Siddiq (r. Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi.a. deb qasam ichganlarini men eshitdim".v.a. uni olib hazm qilib ketaverish emas.)dan rivoyat qilindi. 271-bob.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang.Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy.a.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar.a.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.a. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi. dedilar.a. xolisanilloh beradi. Anas ibn Molik (r.a. dedilar".a.)ning odatlaridan biri. Usmon (r. Rasululloh (s. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib. xohlagan ishingni qilaver.a.a.a. Rasululloh (s. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir".a. Men ketganimdan keyin hz.a.Al-adab al-mufrad.a.a. deb qo'rqib shunday qildim". Abu Said Hudriy (r.) kelib kirishga ruxsat so'radilar.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim. Abu Bakr Siddiq (r.) bilan hz.a. 611.

): "Haqiqatda o'zi ham olijanob. kechqurunga yetishdik.Al-adab al-mufrad. ammo u 614-hadisning takro-ri. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi". 618. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi . Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi.a.deydi (xotirjamlik bilan). Rasululloh (s.deb so'radi.com kutubxonasi 99 . Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim. Imom Ismoil al-Buxoriy 616. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. qaytishimiz yana Uning huzurigadir". Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www. tong ottirdik.v. dedilar. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam. Oyishadan rivoyat qilingan. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi.Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir..a.v. Hz." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". der edilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Allohdan boshqa iloh yo'q. U "Qani edi.. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda.ziyouz. Tongdaga duo 619. Abu Hurayra (r. Uning sherigi yo'qtsir.s. Shuningdek. U yagonadir.s.a. dedilar. uning otasi ham. menga odam jo'na-tar edilar. Allohdan boshqa iloh yo'q. Lut (a.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam.v. 272-bob. dedshar. der edilar". Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) .. Yusuf (a. 274-bob. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . koinot ham Alloh uchun tong ottirdi.v. Ixlos bilan qilingan duo 621. 273-bob. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir." (11:80).ya'ni chaqirig'iga javob berib.a. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim.Allohga) sig'inishni istagandi. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. degan..) turganchalik hibsda turganimda. U: "Abdulloh nima degandi?" . Agar men u yerda bo'lmasam. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi".) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki.) dedilar: "Agar men Yusuf (a. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar". Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620.s. Abu Hurayra (r.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin.a.

v. 626.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www.com kutubxonasi 100 .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring. dedilar".a.v. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. Shunda Rasululloh (s. Rasulalloh.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib.) qiblaga yuzlanib. qo'llarini ko'tarib: "Allohim.) janobi Payg'ambar (s. 629.a.)dan natsl qilib. 627. 622-hadisning takroridir. 275-bob.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r.v. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. dedi. buning uchun menga azob bermagin". Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. Jobir ibn Abdulloh (r. ul zot undan voz kechdilar. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi.a.v. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi". xohlasang ber-gin". biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. meni azobga duchor qilmagin. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s.v.a.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s.v. Ikrima (r. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib. Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar.) huzur-lariga kelib: "Yo.v. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. hayvonlar qirilib ketmoqtsa". Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. deb o'ylashgandi. Rasululloh (s. atrofimizga yog'dirgin". Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar.) Rasululloh (s. deb javob berdi.a. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.a.deb so'radi. yomg'ir yog'may qo'ydi.Al-adab al-mufrad. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti. Abu Hurayra (r. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi.v. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar.a. duo qilib bo'lgach.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s. behafsalalik bilan duo tsilmang.a. dedilar.ziyouz. Allohning Rasuli. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". yomg'irni bizning ustimizga emas. demasin! Zero.a. U: "Ha". dedilar". karvonlar to'xtab qoldi". Anas ibn Molik (r.a. Allohim.a. dedi.v.) oldilariga kelib: "Ey. Darhol Madinada yomg'ir tindi. qat'iylik bilan qilsin. ularni duoibad qiling".v. Jobir dedilar: "Rasululloh (s.) Alloh ansorlarni quvvatlagach. deganlarini aytgan.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . qo'llarini ko'tardilar.a.a. kaftlaringizsh yuzingizga surting".a.v. yomg'ir yog'may qo'ydi.a. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib. deya duo qildilar". Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. Rasululloh (s.a. 276-bob.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" . dedi.)ga: "Ey. 625.): "Allohim.a.

633. Hz. yo'qdan bor qilding.v. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar.v. Allohim). 637.a.a. Abdulloh ibn Umar(r.): "Biz Rasululloh (s. Shubhasiz. Rasululloh (s.a. dangasalikdan.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Men u bilan birgaman". Al-lohim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deganlarini eshitdim". dedi. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. Shuningdek. Shunday ekan.)ga aytib bergan edi.deb so'radi.a. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".a. qo'rqoqlikdan. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir.a. 277-bob. Abdulloh ibn Umar (r.v. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632.v. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir. Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi.a.v. So'ng yuz martacha "Parvardigorim. u ham jannatiydir".v. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. Sen meni yaratding.ziyouz. dedi.v. deb marhamat qiddilar". valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar". gunoqlarimni kechirgan. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi.deb so'radi.a.) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi". Oyisha (r.) peshin namozini o'qidilar. deya duo qilardilar". meni yorlaqagan. 631.a. Va (e'tirof etamanki).Al-adab al-mufrad.): "Allohim. U kishi: "Rasululloh (s.a. qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. 634. 636. Sendan boshqa iloh yo'q.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. degan".a.a. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. dedilar. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.)ning "Allohga tavba qilinglar. Men Sening quling va mahluqingman. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh. Shaddod ibn Avs (r. Anas ibn Molik (r.v.com kutubxonasi 101 .a. gunohlarimni mag'firat qil.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" .) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman. Qaran degan yergacha sudralib keldida. Sen mening Parvardigorimsan. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir". deya takrorladilar".) huzurlarida yig'ilib qolsak. Meni chorlasa. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" .a. Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. (e'tirof etamanki).) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib. deyildi".)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r. men har kuni yuz marta tavba qilaman". deya yuz marta takrorlardik". uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil".): "Allohim. (ey. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". "Parvardigoro. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman".a. 630. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

Abu Hurayra (r. 285-bob. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".v.v. Ul zot: "Allohim.v. Allohning mag'firatidan umidvorman".a.com kutubxonasi 106 .) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669.ziyouz.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. Duo qilinmasa.ahli baytning oldimizga kirib turardilar.a. deydi".a.a. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki. deganlarini eshitdim.a. albatta duosi ijobat bo'ladi". uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak. Amr ibn Shu'ayb otasidan.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob. Mazmuvdan anglashshshcha.a. deya marhamat qildilar. Vallohu a'lam 670. Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673. deb duo qilganlar.)ning: "Ey. Abu Hurayra (r.) mening haqqimga uch borada duo qildilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) bizning . Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. deb iddao qilmasa. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir.) uni duo qilib. 672.a. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda.a. lekin ijobat bo'lmadi".a.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.v.Al-adab al-mufrad. biz-ni duo qildilar.v. u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. Ummu Qays (r.v. 284-bob.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman".a. Rasululloh (s. (Vaholanki) u duo qildimu. lekin duoim ijobat bo'lmadi. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir. Alloh unga g'azab qiladi". Allohim. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. 103 nafar farzandimni ko'mdim. www.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.dedi.v. dedilar".v.a. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . men Sendan dangasalikdan. Ummu Sulaym (r. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671. 286-bob. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. Anas ibn Molik (r. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis.

Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa. menga qulog'imning. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. Meni hech kim yenga olmasin.a.a.v. mening ziyonimga nusrat ber-magin. menga nusrat ber. dedilar". zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". mudom Seni zikr qiluvchi. Sahl ibn Sa'd (r. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir. mening foydamga tadbir qilgin. Allohim. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". dedilar".v. menga qarshi. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. menga hidoyat yo'lini osonlashtir. uni dinda faqih qilib ko'yadi. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi.v. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. Rasulalloh. dedim. Usmon (r.a.)ga: "Yo. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori.a. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Menga nusrat ber. duolarimni ijobat qil. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. gunohimni kechirgin. bardoshli qil. menga foydali bir duo o'rgating". Parvardigoro. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi.a.v.a.a.v. Shotir ibn Shakil (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 677.ziyouz.) aytdilar: "Ikki soat borki. 682.a. dedilar.a. Abu Sirma (r. desa.)dan mana shu yogoch minbar usgida www. Hz. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir".Al-adab al-mufrad. O'zingdan qo'rquvchi.a.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim".) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin".) aytdilar: "Rasululloh (s.) minbardan turib: "Allohim. 684.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.): "Ey.a. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. tavbamni qabul kdlgin. hujjatimni qat'iy qil.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. deb duo qilardilar". Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir". Allohim.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz. Rasulullohning duolari 680.v. Ul zot: "Ey.a.com kutubxonasi 107 . 683. Muoviya ibn Abu Sufyon (r. der edilar. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". Abdulloh ibn Abbos (r.)ning: "Parvardigoro. 287-bob. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. deb ayt". tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz. 288-bob. 678. Sen beraman desang. Parvardigoro. Abdulloh ibn Abbos (r. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi. dedilar". 685.v. ko'zimning. meni quvvatli qil.): "Allohim. meni kuchli.a.a.) aytdilar: Rasululloh (s. g'uborni aritgin". tilimning. zararimga qilmagin.

gunohlarni faqat O'zing kechira olasan.a. Abu Hurayra (r. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin". deyishdir".a.v. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman".a. deb javob berishdi.v.a. 689.v. Abu Hurayra (r.a.a.): "Allohim. deya duo qilardilar 696.a.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy.). 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. www.ziyouz. Qaqiqatda Sen muqaddam. baxtsizlikning ta'qibqdan. la ilaha illa anta". deb so'radim.a.a.) balolar mashaqqatidan. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir.): "Ey.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi.v. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".v. Anas ibn Molik (r. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". men Sening bandangman.com kutubxonasi 108 . deb javob bergan bo'lardim.a.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. "U Abu Dardo". 690.deb so'rasalar.a. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. dedilar". Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r. Umar (r.a.)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman". Allohim. Samoma ibn Huzin (r.a. Men unga bitta qo'shib qo'ydim. men o'z nafsimga zulm qildim. Abu Hurayra (r. dedi.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un". innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar. muahhar Zodan. qalb fitnasidan va qabr azobidan. deyilgandi. Gunohlarimni e'tirof qilaman. 694. 688. Abu Hurayra (r.a. Abu Hurayra (r. Parvardigorim.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.) uch narsadan panoh so'raganlar. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim". mening gunohlarimni kechirgin".a.Al-adab al-mufrad. der edilar". meni Parvardigorimsan.v.a.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .): "Eng ishonchli duo: "Allohim. Duo mazmuni: Allohim. yolg'izlikdan. baxillikdan. Hz. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil. Yo. 691.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s. Duoning mazmuni: Allohim. Abdulloh ibn Mas'ud (r. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". men Sendan hidoyat.

a. 701. ofiyatingni o'zgarishidan. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".a. barqaror qil".com kutubxonasi 109 . Sendan faqirlik. bizni jahannam azobidan saqla". 704.) aytdilar: Rasululloh (s. www. Rasululloh (s. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman".) huzurlarida o'tirgan edik.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin".a.a. Abdulloh ibn Umar (r. ammo biz eslab qololmadik. Anas ibn Molik (r. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey.) "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi. qalblarni aylantiruvchi Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Anas ibn Molik (r.v.a.) aytdilar: Rasululloh (s.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 697. yetishmovchilik.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. der edilar. 703.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. 698. ey. jismning salobatini. Ey. Abu Umoma (r.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon.)-' "Ey. qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi". gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi.a.)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r.a. ne'matingni zavolidan.v. oxiratda ham ezgulik ato et. Parvardigorim. Agar suv muzdek bo'lsa. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin.a.v. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz.a. Allohim. degan duo-ni ko'p takrorlardilar. Suv esa. Ey. deya duo kdlardilar. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi. Allo-him. dedik. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman". Abu Hurayra (r. iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz. der edilar".) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a. ul zot juda ko'p duo o'qidilar. ko'klarni va yerni to'ldirib.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir". 699. qal-bimni dining uzra sobit.a.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan.): "Allohim. lekin eslab qololmadik.a. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir".a. ey Allohning Rasuli".v.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Abu Avfo (r. Ato ibn Soib (r.a.v.v. Allohim.a.a. 700. Allohim. do'l va sovuq suv bilan poklagin!.a.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim.a. 706. 702. Biz payg'ambaring Muhammad (s.a.): "Allohim. Zero. nopoklik va zaiflik olib keladi. deb duo qilar edilar".

butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707. Qays (r. dedim. dedilar". Allohim.v. o'zingdan panoh tilayman".a. Sening zikringni qilishda.a. "Albatga. 708. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". "Xudo haqqi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. men ham sizni yaxshi ko'raman". Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi.) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. zerikkan edi. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. Muoz ibn Jabal (r. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir.yashirin qilganimni ham.com kutubxonasi 110 . 291-bob. Allohim. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. "Men seni yaxshi ko'raman". Abu Muso Ash'ariy (r. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. www.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim. Hz.a. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. o'rgating".a. Allohim.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro.dedim.v.) qulimdan tugab: "Ey. bardosh bilan chidagan.v. 290-bob. 711. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . bardoshi tugab. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim".ziyouz. 289-bob. Ul zot: "Ey.a. gunohimni.Al-adab al-mufrad. oshkora qilganimni ham kechirgin. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. deb ayt".a. bularning barchasi menda mavjud.dedilar.a. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . der edilar". bilimsizligimni. Unga hamd aytardilar. Oyisha (r. darhol ishlarini tashlardilar. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. Ey. yo Rasulalloh!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Shubhasiz har ishga qodirsan". E'tirof qilaman. dedim. deyiladi.v. "Labbay. kasalligi uzaygandan-uzaygach. dedilar. bu yomg'irni foydali qilgin". Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. hazillarimni kechirgin.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori.a. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. Muoz!" dedilar.

) namoz o'qidilar.a. Aytdilarki.)ga yoqmadi.v. qalbimda bir nur qil. ostimda bir nur qil.v. Oyisha (r.ziyouz. maqtovli Parvardigor. Jimlik cho'kdi.a.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www. yotib uxladilar.v. Sunani Termiziy.a.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim.v. der edilar". Ibn Abbos (r. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.a. Payg'ambarimiz (s. ustimda bir nur qil. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. chirkin narsalardan panoh so'rayman".a.a. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa.) turib hojatga chiqtsilar. 715. o'rtacha tahorat oldilar.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. Allohim. Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad. Duoning mazmuni: Ey. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber.v. lekin tahoratni mukammal qildilar. lekin tahorat qilmadilar .): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". "Adolat".v.a.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" .) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi". tahorat lozim bo'lmaydi.a. So'ngra namoz o'qidilar.a.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s.com kutubxonasi 111 . jahannam azobi-dan panoh ber. so'limda bir nur qil.a. Men ham turdim.a. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. oldimda bir nur qil. Payg'ambarimiz (s. 1999. Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 712.v.a. Sendan yaramas. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey.v.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka".v. 1 Ibn Abbos (r. chunki Bilol Habashiy (r. 1-jild.v. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim. Bilol (r. Anas ibn Molik (r. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".v. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi". to u yotmagunicha. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. Keyin turib namoz o'qvdilar. qabr azobidan panoh ber. Shuvda men: "Yo Rasulalloh. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713. qulog'imda bir nur qil.)ning2 uylarida tunab qoldim.a. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. dedi. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim".) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a. Parvardigor.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar.). dedi. Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda.a. 716. 120-121-betlar). Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar. deb jim bo'lib qolgan edi.a.deb so'radilar Rasululloh (s. dedilar".a. Hz. dedilar. Rasul-ulloh (s. Toshkent. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". o'ngimda bir nur qil. tahorat qilib.a. deb hisoblaydilar.v. Abu Ayub Ansoriy (r. 714. derdilar. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi.a.

Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin.deb duo qildilar". Sen yaqin qilsang. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. Ey. der edilar". bizlarni musulmon holatda o'ldirib. Allohim.a. bizlarga kufr.) aytdilar: "Rasululloh (s. Senga yo'liqmoqlik haqdir. Ibn Abbos (r. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. www. siquvchi yo'qtsir.v. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. Allohim. taslim bo'ldim. Senga imon keltirdim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim. Rasululloh (s. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". Senga hamdu sanolar bo'lsin. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. tarbiyat etuvchisisan. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". Allohim. Ibn Abbos (r. Allohim. shumligidan panoh bergin. O'zingga tavakkul qildim.com kutubxonasi 112 .a.Al-adab al-mufrad. Sen yoyib.) shunday deb duo qilardilar: "Ey. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. do'zax haq.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi. tepamdan. qiyomat haqdir. 718. Yo Ilohal haq. 719. bizga ato etgan narsalarning ham. jannat haq. O'zingga yo'naldim. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q.v. Sen o'zing mening ilohimsan. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi.): "Saflaringizni tekislang. Sen to'sib man' qilsang. uni qalblarimiz ziynati qilgin. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Rasululloh (s. barcha hamdlar Senga xosdir. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. uzoqpashtiruvchi yo'q. va'dang haqdir. Parvardigor. Allohim. Allohim. meni oldimdan. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. binobarin. bizlarga imonni sevdir. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. rahmat-marhamating.v. 720. qo'rquvimni aritgin. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". Parvardigoro.a. Ey.a. Allohim. orqamdan. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. 292-bob. men Senga bo'ysundim.a. Osmonlar va yerning Rabbisi. Sen haqdirsan. qocha boshlagach. dedilar. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. barcha hamd Senga xosdir. Senga hamd bo'lsin. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. aybimni yopgan. Allohim. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. mening avvalgiyu oxirgi. Mushriklar chekinib. itoat etdim. Allohim. Allohim. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. bera oluvchi kimsa yo'q. ahli kitob kofirlarni halok qil!" .v. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan.v.a. №1.a. Abdulloh ibn Umar (r. Allohim.ziyouz.a. ustimizga barakoting.

v. Rasululloh: "Allohim.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. dedilar. qabr azobidan panoh ber". agar bu ish mening dinimda. agar bu ish dinimga. g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. dedilar".) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa.a. bugunim va kelajagimda xayrli. turmushimga.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki.v. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". deyotgan edi. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". bugunim va istiq-bolimga zararli. Istixora duosi haqida 724.a. deb bilsang. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Jobir ibn Abdulloh (r.a. osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey.a.) Fath masjidida dushanba. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma.v. deb aytayotganingizni eshitganman".) aytayotganlarini eshitganman. deb duo qiling". dedilar".) bilan birga edim.. u duo ushbudir: "Ey. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman.a. 293-bob. dedilar. Yo'q. kufr va faqirlikdan panoh ber. qulog'imni salomat qil. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. men bilolmayman.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 725. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. Imom Ismoil al-Buxoriy 722. ishim oqibatiga. butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. bolam. So'ngra hojatini aytsin". degandilar".a.v. Abu Bakr Rasululloh (s. Allohim. Shunda otala-ri: "To'g'ri. deganingizni va yana: "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. ishimning oqibatida. bir kishi: "Ey. turmushimda. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar. 726. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. Sening buyuk karamingni tilayman. men bularni Rasululloh (s.a. jismimni salomat qil.a. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". Allohim. men qodir emasman. Allohim. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim. Abdulloh ibn Abbos (r. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s.".) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. Allohim. abadiy barhayot Zot! Ey. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. qodirsan. Allohim. www. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. rahmatingdan umidvorman. ko'zimni salomat qil. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". Sen barcha narsalarni biluvchisan. uni mendan. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. 727. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar.a.v. Chunki. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et.a. sha'nimni o'nglagin. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. Anas ibn Molik (r. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman". Meni u bilan mamnun qilgin".ziyouz. meni undan uzoqpashtir. Qudratingdan quvvat istayman. Mening butun ishlarimni.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 113 . Sening har bir ishga kuching yetadi..v. albatta ijobat bo'ladi".

Ibn Abbos (r. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" . Sendan o'zga iloh yo'q". Sening isming muborakdir. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". deyishdir". g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. 734. 729. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi". Abdulloh ibn Mas'ud (r. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman. Allohim. "Men Allohga duo qildim. Abu Hurayra (r. www. Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".a.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. Zero Sen har ishga qodirsan".)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.a. desin". o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi".deb so'rashdi sahobiylar. deyishdi. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir".a.a.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.Al-adab al-mufrad. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis.ziyouz. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim. 730.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". yetti qavat osmonning Parvardigori. dedilar Rasululloh (s. duosi ijobat bo'ladi: "Ey.v. Sendan o'zga iloh yo'qtsir".a.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. Sendan o'zga iloh yo'qligi. Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir.alz.com kutubxonasi 114 . Uch karra o'qiladi".) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin.v. 296-bob. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir.a.a. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak".v.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728. Duoning fazilati haqida 733. deb marhamat qildilar. Abu Hurayra (r.)".a. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman. Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. 295-bob. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. 732.a.a. ushbu so'zlar bilan duo qilsa. Ibn Abbos (r.a. Abu Said Xudriy (r.

kechirgin". Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang". bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin".a. 298-bob. Salama (r.a. dedilar. deb ayting. denglar". dedilar.) ning huzurlariga bordim.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. Ul zot: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz.a.a.). Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir. Allohim. Ikrima (r. 297-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Ibn Abbos (r.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir". Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.v.a. Shamol esganda duo qilish haqida 738.v. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir. degan oyatni o'qidilar. der edilar". 741. azobing bilan bizni halok qilmagin.a.a.) "Duo ibodatdir". So'ngra: "Menga duo qilinglar. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman".a. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi.a.v.v. No''mon ibn Bashir (s. Anas ibn Molik (r.a. u azob yoki rahmat olib keladi. Allohim. 300-bob.a.v. 736. Hz. shuning uchun uni so'kmangiz.a.v. "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r. Allohim.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.) chaqmoq chaqishini ko'rib.v. Rasululloh (s. Abu Bakr. Haqiqiy shamoldan murod .a. momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. Oyisha (r. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim. 299-bob.com kutubxonasi 115 . shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir". der edilar". der edilar".) bilan Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Ma'qil ibn Yasor (r. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman". momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin.v. 739. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis. deb javob berdilar". dedilar". deb ta'kidladilar". Allohim. bulardan avval bizga ofiyat bergin".a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Shamol Allohning ruhidandir. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. 737-hadis.a. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan.a.v. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). Shubhasiz mo-maqaddiroq www.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey.a.a.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Paygambar (s. Ubay ibn Ka'b (r.azob shamoli. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742.

v. demaysanmi". dedilar.a. unga sabr qilib ajr olay".a. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a. "So'ng shunday degan edilar".) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil".v.a. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman". Anas ibn Molik (r..qilishim uchun biror nima o'rgating". yo Rasulalloh. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating. duoqirdilar". har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13).a. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi. www.a. 749. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas. Muoz ibn Jabal (r.) Payg'ambar (s. oxiratda ham bizga ezgulik ato et.Al-adab al-mufrad.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir". olib keladi". dedilar".a.a. samimiylikni vasiyat qilaman.v.v.v.v..) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim.a.com kutubxonasi 116 . degan oyatni o’qirdilar.v.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. Allohdan ofiyat so'rang". U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". Abbos ibn Abdulmuttalib (r. sadaqa qilay desam.a. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. Allohdan so'rab. mol-dunyo bermading. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima. dedi. der edilar". unga qarab "So'rang".): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi.a. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan.) huzurlarida: "Allohim. deganimda: "Ey.) mana shu men turgan joyda turib. undan ofiyat so'ragin". Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748.) aytdilar: "Rasululloh (s. 302-bob. menga bu dunyoda ham. Anas ibn Molik (r. 301-bob.a.a.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. Allohning aka-ukadek ahil. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. men sendan sabr berishingni so'rayman". yomgarni ana shunday tutib. u: "Ey. dedilar. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi. bir-biringizga dushman bo'lmang. dedim. inoq bandalari bo'ling!" 746. deya Rasululloh (s. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. Allohim. dedilarda yig'lab yubordilar. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi.". Rasululloh (s. Rasululloh (s. albatta. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang". endi meni bir baloga yo'liqgirki. dedilar. Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r. dedilar".v. Allohdan ofiyat so'rang..) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda.) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s. u: "Allohim. dedilar. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!.). 744. 747. deb duo qilardi. derdi.a.v. Abbos.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.a.): "Subhanalloh! Bun-day demagin." deyotganda.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang. deb duo qildi. Yolg'ondan saklaning. bilasizmi?" -deb so'radilar. Abbos. Ul zot: "Ey. O'zaro nizo chiqarmang.a. ey. oxiratda ham yaxshilik ato et.ziyouz. Buni eshshtan Rasululloh (s. sen buning o'rniga bu dunyoda krm. Rasulullohning amakisi. dedilar.v.a.

Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi.a.a. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa. dedi-yu to'xtab qoddi. Abdulloh ibn Amr (r.a. Agar yana shu duoni aytsa. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman". deb o'iladim. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut". "Ziyoda qiling.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman.com kutubxonasi 117 . Agar yo'q narsani aytsa. Jobir ibn Abdulloh (r. unga tuhmat qilgan bo'ladi. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut".) bilan birga edik.a.a. Jobir ibn Abdulloh (r. 751. G'iybat haqida 753.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". dedim. ziyoda qiling. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar.v.a.a. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar". Ibn ummu Abd aytdilarki. Ibn ummu Abd .v.v. Qandaydir sassiq hid taraldi.a. 755. bu o'shaning sassig'i". men o'zimni kuchli his qilayapman".) bilan birga edik.Al-adab al-mufrad. U kishi Rasululloh (s.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750.dedilar.v. 303-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla". deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak.Abdulloh ibn Mas'ud.a. har oyda ikki kun ro'za tut".a. deb aytsin. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. 305-bob.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim. Alloh unga pshfo berdi". yana ko'paytirib bering. 304-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Ota-onam sizga fido bo'lsin.v. Shunda Rasululloh (s. dedilar.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi.a. deyilmoqda. Yana kupaytirib bering . ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.a.ziyouz. yana ziyoda qiling". dedilar.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756. Rasululloh (s.v. 754. g'iybat qilgan bo'ladi. o'zimni kuchli his qilayapman". Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752. 306-bob.a. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin. dedilar ul zot. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas.a.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. demaysanmi?" .v. Ul zot egalari www. Shunda Rasululloh (s.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa.v. dedilar".) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".) shiddatli sinovdan.

ularni ux-lat". Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" . "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". bolalar ovqat so'rashsa. Ayol taomni olib keldi. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar. Shunda Amr: "Xudo haqqi. dedilar.a. U kishi och ekanligini aytdi. dedi xotini.a.v.a. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. dedi. Shuqtsa er: "Taomingai keltir. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi".deb so'ra-dilar. Shunda ovqat egasi: "Mayli. Rasulalloh?" deb so'rashdi.a. Rasululloh (s. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" . Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir. bolalarni uxlatdi. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. qornini to'ydir. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". Ansorlardan bir kishi: "Men". Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi.v. irib ketgan eshakka duch kelishdi.v. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib.)ning oldilariga bir necha bor keldi. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". chiroqni to'g'rila. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi. O'likni g'iybat qilish haqida 758. mana.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. dedilar. 310-bob. uni sindirdilar. Rasululloh (s. derdi.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi.v.v.) o'lib. osh bo'lsin". so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. 307-bob.a. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. dedi.) ning mehmon-larini siylab. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. Xotiniga Rasululloh (s. dedilar".ziyouz.v.) huzur-lariga bir kishi keldi. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir". 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. dedi. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". Io'lda o'lib.a. "Shu o'lgan eshakdan-a. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.v. 757. 309-bob. uni Rasululloh (s. itdek o'lib ketdi". dedi. chiroqni to'g'rila-di.s.com kutubxonasi 118 . Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. Ittifoqo. dedilar". O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi.a. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar.deb so'rasa. der edi chin dildan. qarangki.) www.) uni ayollari oddiga yubordilar.

Mehmondorchilik muddati haqida 762. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa.a.) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 312-bob.v.a. Rasulul-loh (s.Al-adab al-mufrad. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9). qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a.) aytdilar: Rasulul-loh (s. Abu Usayd Soidiy (r.v.a. Miqtsom Abu Karim (r. 316-bob.deb so'ralganda.a. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi.ziyouz. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir". Agar bunday qilmasalar.deb so'radi. U ayol: "Bilasizlarmi. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas". ey. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. Bundan oshig'i sadakdtsir. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar..a. men Rasululloh (s.com kutubxonasi 119 . Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi.v. xohlasa tark etadi".): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Muddati bir kecha-kunduzdir.) Rasululloh (s. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Abu Shurayh Ka'biy (r. 314-bob.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin".) uchun qanday ichimlik tayyorladim? . "Meh-monning muddati qancha.a. 313-bob.v. Rasululloh?" . Abu Hurayra Rasululloh (s. 311-bob. 765. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764.a.a. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Uqba ibn Omir (r.v. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763. dedilar. qabul qiling.v.deb so'radim. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling".): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir. www. . o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. mehmonni e'zozlasin..a. Mexmondorchilikuch kundir. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi.v. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" . Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa..v. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim". siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz. dedilar". ul zot: "Bir kecha-kunduzdir. bas.a. Abu Shurayh Adaviy (r.)ni to'yiga taklif qildi. Allohning Rasuli.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.. 766.)dan: "Ey. 315-bob. xohlasa o'taydi. dedilar".

Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan.v. hozir ke-lib qoladilar". Savbon (r. 318-bob. Abu Zarr.a. dedilar".v) aytganlaricha bor ekansiz!" . "Menda undan ortiqchasi bor".) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. menda bir qancha dinor bor". deyishingdan umid qilardim".a. Demabmiding?" .v.a.a. "Ishdalar. men ro'zadorman". meni addaysan. dedi u kishi.v.deb so'radim. dedim. najot ham!" .deb so'radi.a. Mehmonga taom quyib.a. Shundan keyin ayoli burilib kelib.v. Rasululloh. 1 dinorni miskinga bersang. deb o'ilamagandim!" . bu gapingni qanday tushunishim kerak?" . Men: "Rasululloh (s. deb javob berdi ayoli.dedi. Abu Hurayra (r. 771. dedi-lar.a. ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. U: "Shunaqa dedim.dedim. Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor".dedim. dedim. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s.a. Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769. dedilar". Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. Men: "Yo tavba. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q". sendan yomonrog'i ham bo'lmagan".deb so'radim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. "Menda undan-da ortiqchasi bor".v.v) ular haqida nima deganlar?" . Abu Mas'ud Badriy (r. dedilar ul zot. Rasululloh (s. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. ro'zg'oring but bo'ladi". Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. Ayoli kuloq solmadi. ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di.a.) huzurlariga kelib: "Yo. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q. haq yo'lni top-dingmi?" . "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim. dedi. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. o'zi namozga turgan kishi haqida 768. Men uylarida o'tirib turgavdim. "Axir ro'zadorman. U ruku'larni yengil (teztez) qildi. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir". sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan.a. "Ha".): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. dedim. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang. ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 120 .dedi. "O'zing uchun sarf qil". Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir". kelib men bilan so'rashdi. dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ovqat yeya boshladi. dedi.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla".): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi. U: "Nega endi. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib. kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi.v.a.a. www. Abu Zarr unga yana qaytardi. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi". dedi yana u kishi. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . 772. U: "Xo'sh. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi".Al-adab al-mufrad. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. Jobir ibn Abdulloh (r. So'ng namozini tamomlab. Shunda Rasululloh (s.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir".a. dedilar".deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim.a. dedi va namozga turdi. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob. Na'im ibn Qa'nab (r.ziyouz. degandilar". Men: "Ey.) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga. Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. Agar uni boshqara bilsang. dedi. 770.

a. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. U odam Payg'ambar (s. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi. 320-bob. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774.a. Ul zot: "Anavi ko'sa.a.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi.v.v.v. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir".a. Rasululloh (s.a. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.a. 777. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" . bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" .)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.v.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey.com kutubxonasi 121 . Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi. deb yubordilar. Abu Hurayra (r. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" .a.ziyouz. G'ifor.v. dedim. degan andshpa meni qiynardi.)ga aytdim. Men bu haqtsa gapirgandim. ular Asmo' o'g'illaridan edilar". Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha. Hz.) u kishiga: "Bilginki. Abu Ruhm (r. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. deyish haqida 775.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang". ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". deb o'ylab qoldim. Ko'zimni uyqu bosdi. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi.deb so'radilar. dedilar". G'iybat maqsadi bo'lmay. Ular G'ifor o'g'illarimikin. dedilar. Rasulalloh.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar.v.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Ul zot unga izn berdilar". Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi.v. dedilar". dedim.)dan izn so'radi. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. 776.a.a. Oyisha (r. Mendan gunohini so'raydigan bormi.) huzurlariga kirganida. berayin.a. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan. uzun falonchi.v. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan". Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam. men: "Ey.) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim.Al-adab al-mufrad.dedilar. Barcha sarfdan savob olish haqida 773.v. 321-bob. ijobat qilayin. www.v.a. biroq to'la anglab yeta olmadim. mag'firat qilayin". Tuyam Rasululloh (s.a.deb so'radilar". Rasulalloh.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi.a. Bir kecha Axdar tog'ida turib.a.

ma'muriy rahbarlarni ham imom.a.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz.)dan: "Ey.): "Munofiq odamni.com kutubxonasi 122 .) aytdilar: Rasululloh (s. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim.a. 784. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" .a. Abu Mas'ud! Rasululloh (s. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". der edilar.a. bob. u: "Yo'q. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir". men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir". buzilib ketdi" deyish haqida 780.v. deb ataganlar.v. 783. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar.)dan: "Rasululloh (s. Abu www. degandi".a. Shunda Rasululloh (s. qavmimni kechir. Abu Abdulloh: "(Ha). dedilar.deganlar.a. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.deb so'radilar. garchi u hurmatlirog'ingiz. dedi". "Odamlar halok bo'ldi.) bir kuni Abu Mas'ud (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" . deganlarini eshitganman". shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz". Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" . Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782.deb so'radi. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779.v. Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r.a.v. bilingki.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r.ziyouz.a. Ji'irrona .Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi.a. Abdulloh ibn Omir (r. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay.a.Al-adab al-mufrad. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib.v.v. 326-bob. dedilar. Otalari aytdilar: Rasululloh (s.a.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar.) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi.a. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq. 324-bob. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s.a. 325-bob. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. rahbar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 322. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781.v.

dedi. "U osmonning chiqish teshigidir. deb xabar qildilar. yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". deyilgan.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" .a.s.v. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin. "Olamlarning Parvardigoridir". www.com kutubxonasi 123 . Chunki Alloh.deb so'radi u odam. Boyagi kishi: "Jannat".a. 791-hadis 790-hadisning aynan takrori.a. demasin. 330-bob. 331-bob. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". Kamalak esa. Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". deganlarini eshitganman. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. 327-bob.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir". Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". Chunki Alloh zamondir.v. Abu Hurayra (r. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin.ziyouz.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. deb zamonni so'kmasin. deb javob berdi Abu Rajo". Abu Rajo: "Topolmading".): "Sizlardan birortangiz "E. Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". Somon yo'li esa. 329-bob. Nuh (a. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir.deb so'radi. deganini eshitdim. "Allohim. Kamalak haqida 786. Zamonni so'kmaslik haqida 790. degandi.Al-adab al-mufrad. Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. deb javob berdilar". Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. degan hadis haqida 789. 328-bob.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". 788.a. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". bu zamondan ko'nglim qoldi". "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . Somon yo'li galaktikasi haqida 787. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". Islom aqidasiga ko'ra. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. demasin 785. Ibn Abbos (r.

sabtiyali. Rasululloh (s. dedilar. izn bering. Mujohid (r.deb so'radilar.com kutubxonasi 124 . uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . men adolat qilmasam. 796.a.): "Holingga voy bo'lsin sening.)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey.a. Anas ibn Molik (r. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar".a.)ni ko'rgach. U odam Payg'ambar (s. dedilar.v. sabtiyangni tashla". deb marhamat qildilar. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku".a. xushxabar keltiruvchndir. dedilar.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.deb so'radi. "Zahm" kulfat.dedilar.dedi. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal.v. "Holinga voy bo'lsin sening. Oltinlar Bilol (r.a.v. deb buyurdilar.v.a.v.a. U kishi Payg'ambar (s. Ul zot: "Yo'q.Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. Rasululloh (s. 794. derdilar.a.a. derdilar uch martadan. 334-bob. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar".v.dedilar. 333-bob.v. Uy qurish haqida 797. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi". deb buyurdilar.a.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". "Holinga voy bo'lsin". Ul zot yana: "Min bu tuyaga". ozor ma'nosida.Al-adab al-mufrad. deb buyurdilar. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. deyish haqida 793. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar".): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" . Rasululloh (s. Tasodifan Payg'ambarimiz (s. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar. 795.)ning quchog'ida edi. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi.a.deb so'roqqa tutishi makruhdir". dedi.ziyouz. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. "Eshik bir tabaqalimidi yo www. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar. Allohning Rasuli. Sabtiya . dedi. kim qiladi?" . Rasululloh (s. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" . Shunda hazrati Umar: "Ey. Kishi yana o'sha javobini bergan edi.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. min unga".v. Bashir aytdilar: Rasululloh (s. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi. sening isming Bashir bo'lsin".) yana: "Min unga". dedi.a. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening.) undan: "Isming nima?" . deb javob qildi u. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. "bashir" esa. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. "Zahm". adolat qiling!" . Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim.v.dedilar.v.

qizarib ketadi. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. o'z maskanlariga qaytib ketadilar. "Otang haqi". buni senga bayon qilinadi. belini sindirib qo'yadi".deb so'radi. U: "Bir tabaqali eshik edi". 801. 337-bob.deb so'radim. Ibn Jurayj (r. deb javob berdi. dedi. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. "Eshik nimadan yasalgandi?" . axir. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi".) oldilariga kelib: "Ey. Sadaqani kechiktirib.a. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi". Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" . u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi".v.) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki.Al-adab al-mufrad. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar. dedilar. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803.a. Hatgo dehqon dalasiga. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". 338-bob.. *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798. deb qoladilar". Sen sog' paytingda.v. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. dedilar". ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. . eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin.deb so'radim yana. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi". sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. Ibn Umar undan xojasi kimligini www. deyish haqida 799. shunday". koshki rahbar bo'lmasaydik".a. 336-bob.ziyouz.com kutubxonasi 125 . Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. Allohnng Rasuli. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki.dedim. Ul zot: "Otang haqi. 335-bob. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi.

) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. mana shuni tark qilgan bo'lardi". Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805.a. dedilar. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. 809. go'zal va yoqimli yuzli edilar". To'g'ri yo'lga yurish haqida 810.v. dedilar va yana: "Ul zot oppoq.v. Demoqchi bo'ldilar". dedilar".): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar. sadaqa kam so'raladigan. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. 811.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. U kishi: "Ha. deb izohlaganlar. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. Ibn Abbos (r. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman".v. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi. xatiblari kam. Ya'ni. Alloxdan keyin falonchi degin". ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki. deganlar. Ibn Umar: "Unday demagin.Al-adab al-mufrad.a.a.deb so'radim. www.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". hadya. Shuni yaxshi bilingki. Rasululloh (s. U: "Alloh va falonchi". hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. dedi.a. Anas ibn Molik (r. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . dedilar". xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi.): "Mening hech qanday o'yinermakka. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. debdilar". Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. dedi. unda faqihlar kam. 341-bob. U g'azab bilan turib. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6). notiqlar serob bo'ladi.v.s. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. deb javob beribdi. hadya. 807. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. dedilar.com kutubxonasi 126 . ko'ngilxushliqdir". degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". 340-bob. So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". asharot yomondir". xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv.ziyouz. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p.) aytdilar: "Rasululloh (s. 808. 806. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi".a.a. dedilar.

Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. 344-bob. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.. ey.): "Nima bu.a. 712-betlar). Uzumni "karm" demaslik haqida 818.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817. Balki "hubla". Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori.a. birovni qarg'ab. Rasululloh (s.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida. Abu Hurayra (r. dedilar. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at.)dan: "Rasululloh (s. deyilgan.a.. 346-bob. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. ya'ni "uzum" deng".ziyouz. 813. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. dedilar.a.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. aniq teva deyilgan.v. Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s.. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak. nima tilayotganiga qarasin.a. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815." degan misrani o'qir edilar". xotin?" .v. Alqama bin Voil (r.a.v.v.a. anglapsh lozim.v.): "To'g'ri yo'lda yurish. Rasululloh (s.a.dedilar. 155.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.deb so'radim. 343-bob. Insonga xitob 820.a.com kutubxonasi 127 .): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. faqat bunda hayvon emas. Oyisha (r. Ikrimadan rivoyat qilindi. sen". www. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi. 342-bob.a. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. Toshkevt-2003 y. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi".)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. deb javob berdilar".a.v. dedilar.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . unga o'lim tilab.a. Masalan.

dedilar Rasululloh (s.Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" .com kutubxonasi 128 . . .). degan ma'nodadir. dedilar Rasululloh (s. "Buni sezdingmi?" .) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan.). Erinchoqlik haqida 823. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. ey. mollarini ko'paytirib. Abu Zarr (r. Anas ibn Molik (r. "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar. "Ul zot Jabroil (a.s.) aytdilar: "Rasululloh (s. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman". 349-bob.a. deb she'r o'qirdi.yana o'qi.a. "Labbay. "Ey.) aytdilar: Rasululloh (s. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. deb bir chetga borib o'tirdim.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. degan xabarni yetkazib kelibdilar". Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan. jonim o'zingga qurbon". "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825.a. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor .) bir muddat o'tgach. dedilar". o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon. Farz namozini o'qir edi.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang.v. dedi-lar. Men: "Ha".) g'azot paytida Rasululloh (s.a.) edilar. dedilar.dedi va o'rnidan turdi. Abu Zarr!" .a.a.deb so'radim.v. Rasulalloh.v. Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. o'g'irlik qilsa hammi?" . So'ngra bir vodiyga chiqqach. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim.a.v. ojizlikdan.a.v.Al-adab al-mufrad.v.dedilar menga yuzlarini o'girib.dedim. baxtsizlikdan. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi". Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim. "Ey. dedilar.).v.deb so'radilar.pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi".) aytdilar: "Abu Talha (r. qo'rqoq-likdan.a.v. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi.v. kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" . Men: "Ey. "Ha". Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Ajabki.deb javob berdilar Rasululloh (s. Amr ibn Sharid (r.) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar. Abu Zarr!" . ey Rasulalloh. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar. dedim va bir bayt o'qidim. buyuring!" . dedim. "Zino qilsa ham.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida. degan www. yonidagi kishiga: "Ey. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar".). 347-bob. dedim.a.a. Namozdan forig' bo'lgach. Rasululloh (s. "Ha-ha" .a. 822.a. panaroq joyga burildilar. "Jonim sizga fido bo'lsin.a. Rasulalloh.v. 826. dangasalikdan. Imom Ismoil al-Buxoriy 821. Rasululloh (s. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir". odam! . "Ha". Shunda ul zot: "Ha-ha!". men ham orqalaridan borardim. dedim. Men bir hojatlari bo'lsa kerak. amringizga muntazirman".ziyouz.deb so'radilar Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. chunki Payg'ambar (s.a.a.deb so'radim.a.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar. 348-bob.

"Bu men. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. yo Rasululloh.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi. Umar (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.s.ziyouz. Oyisha (r. 350 bob.degandilar". "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827.a. deganlarini eshitmaganman. 352-bob. Sa'd. Umu-man. 351-bob. "Mi-jozim buzildi".) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin".v.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. Buraydaman" .v. 830.v.nafsim ifloslandi. "Kim u?" . undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa. Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey. Anas ibn Molik (r. degan ma'noda. www. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. ota-onam senga fido bo'lsin!" . Hz.nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib. aksincha.a.a. Ul zot Sa'dga: "Ot. desin".dedim. Hz. degan ekan. laqisat nafsiy .)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey.) Rasululloh (s. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. Rivoyat qilishlaricha. Hz. Sa'd ibn Hakim otasidan. ot. o'g'lim!" deyish haqida 829.degan ekanlar. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha.deb murojaat qildilar. dedilar".a. xoh kichik. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. deb atay boshladilar.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . 828. Balki ul zot (s.Al-adab al-mufrad. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi.).a.v.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim". So'ngra nasabimni surishtirib.)aytdilar: "Rasululloh (s.v. Allohdan shunday amr keldi". Abu Saqd Xudriy (r. Ali (k. birodarimning o'g'li!" . Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi.com kutubxonasi 129 .a.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani. fidoyingiz bo'lay.v. Xabisat nafsiy .a. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832. 831.a. o'g'lim!" . birodarimning o'g'li.deb murojaat qila boshladilar.deb so'radilar Rasululloh (s. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi.

So'ng boshqasi turdi. "Nojiya" . Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor".)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. men o'rtalarida Hakamlik qilaman. Ul zot: "Yo'q. bu fanta Rasululloh (s.): "Tuyani senga top-shiramiz. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi.): "Bo'lmasa. "Abdulxajar". Rasululloh (s. dedilar. uni sen (Makkagacha) haydab bor". U ham ismini aytdi. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. So'ng: "Farzandlaring bormi?" .a. "Shurayh". deb javob berdi u.v.Al-adab al-mufrad. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. Deb javob berdi.a.a. dedilar.com kutubxonasi 130 .) asos solgandirlar. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. Rasululloh (s.a.a. Abu Hadrad (r.a. Nojiya .deb so'radilar.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar. Biz o'tirgandik. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob. dedi. Rasululloh (s.) juda ham shoshib keldilar.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835.v. "Falonchi". So'ng boshqa odam turdi.a.) bir kishini odamlar "Abdulxajar.najot topgan. Ibn Abbos (r. mo'min-qobil degani. dedi. urishganlari yarashib ketishadi". Nega sening kunyang Abul Hakam?" . unga ham "O'tir".Alloh taolodir.v.a. Ul zot "O'tar". 354-bob. "Isming nima?" .) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". dedi u. barcha xukm Unga oiddir. Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . Ul zot undan: "Isming nima?" . mening oldimga kelishadi. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma". 355-bob.v. salom berdilar. 356-bob. sen Abul Shurayh bo'la-qol".deb so'radilar. Shunda Rasululloh (s.v.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering".dedilar. dedilar. sen Abdullohsan". ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi.toshning quli. Rasululloh (s. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. deb chaqirayotganlarini eshitib.) dedilar: www.ziyouz.a. Bir kishi: "Men".v.) qavmdoshlari uni Abul Hakam. Ehtimolki.a.) undan ham: "Isming nima?" .deb so'radilar.deb so'radilar. deb ismini aytdi. uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . Ol-dimizga kelib to'xtagach. dedi. deb chaqirayotganlarini eshi-tib. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim.v.a. Rasululloh (s. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar.v. U: "Mening Shurayh. Abul Hakam kunyasi haqida 834. dedilar. Ul zot: "Isming nima?" . Rasulul-loh (s. vallohu a'lzm.v. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach.a. Ul zot: "Senga xush kalom.deb so'radilar.v. deb shoshilib keldim. Abdulhajar .v.deb so'radilar. Tez yurish haqida 836. dedilar.a. dedi.

xabar beruvchi. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan.v. deb ism qo'ygan".yer haydovchi. Rasululloh (s.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni.a. 840. 360-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar.bu o'rinda jangovor ma'nosida.so'radilar ul zot.s.v. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. *Munzir . *Murra . deb qo'ydi.g'ayratli.a. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon. Birovning ismini kichraytirib.rad etilgan.)ning tizzalariga qo'ydilar. U: "Falonchi".ziyouz.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi.v. *Harb . sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz". yo Rasulalloh". charchamas degan ma'noda.a. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. *Moliku-l-amlok . ogoh qiluvchi. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz".)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar".v. www. 357-bob. ey Tulayq. dedilar. dedi. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar. dedilar". Abu Hurayra (r. la'natlangan.v. *Hammom . dehqon.v. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim. 359-bob. U odam bu haqda Rasululloh (s.a. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi.)ni xabardor qilgach. 860 va 862-hadislarda keladi. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari. U kishi: "Men Nabiy (a. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi".) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" .deb so'radilar. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim.v.a. 838. * Horis . ul zot: "Yo'q. deganlarini eshitganman.com kutubxonasi 131 . "Ismi nima?" .a.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. Bu orada Rasululloh (s. tinib-tinchimas.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi.a. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir". dedilar.a. dedik.)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. degandi.v. bu haqdagi mazmun 859. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. erkalab chaqirish haqida 841.Al-adab al-mufrad.mulklar egasi yoki shahanshoh.a.) Rasululloh (s. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s. uning ismi Munzir bo'lsin". Ismni o'zgartirish haqida 839.

Ali (k. deb nomladilar. dedim.v. dedilar. uning ismi Hasan". "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib. Rasululloh (s. Husayn tug'ilganda. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. dedilar.dedilar. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. "Yo'q.v. Ibn Umardan rivoyat qilindi.v. dedik.keskin ma'nosini anglatadi.v. Biz: "Uni Harb deb nomladik". deganimizda.a.Ummu Salama: "Bo'dtsi. dedilar. Rasululloh (s. bugundan boshlab u Zaynab". Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim".yaxshilik qiluvchi degani.bo'ysungan.a. Hz. dedilar. Biz: "Harb". Hasan . 846. Unga Zaynab deb ot qo'ying". Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. "Yo'q. Muhsin .a.deb so'radilar. kim fojira. "G'urob" deganimda. deb javob berdi.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. Zaynab deb nomladilar. So'ng: "Men bularni Horun (ax.a.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. "Yo'q. 362-bob. dedilar.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar.a. "Paygambar (s. "Harb". 363-bob.Al-adab al-mufrad. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. buni Alloh bilguvchiroqdir. G'urob degan ism haqida 847. uning ismi Husayn".v.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan".) o'zgar-targanlariday o'zgartirib. Rasululloh (s. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". Muslim . Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring. Rasululloh (s.qarg'a. dedilar. dedilar.com kutubxonasi 132 .baxtli degani.v.yaxshilik. Ul zot mendan: "Oting nima?" .dedilar.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.a. itoatkor. "Yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. mening ismim Barra edi.v.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. uni ham Harb deb nomladim. deb ism qo’ydim. ezgulik degani. sening isming Muslim bo'lsin". deb atamanglar. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza.ziyouz. Ummu Salamaga uylangan paytlarida. Sarm .v. Sarm degan ism haqida 845. Zaynab qo'ying". Sa'id . "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. ismini nima deb qo'ydingiz?" . Ul zot ismini o'zgartirib.)ning Shibr. u Muhsindir". zero sizlardan kim pokiza. dedik.a.v. dedilar". Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi. Rasululloh (s. dedilar.a. www. Rasululloh (s. G'urob . Amr: "Uning ismi Barra".) uni "Sa'id". Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844.

Shihob . Shihob ismi haqida 848.)ning oldilariga kirib. olov.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r.v.a. deb chaqiripsharini aytdi. Usmon (r.v. Usmon ibn Affon (r. ulardan Usmon ibn Affon (r.) uni Muti' deb nomladilar. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a.a.nur. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s.s).): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.a. deb javob berdi. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar".a.v. "itoatkor" degan ma'nodadir. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.com kutubxonasi 133 .deb so'radilar Rasululloh (s. dedilar.) haqida bo'lsa. Oyisha (r.a.kamtarlik.) vahiy olib tush-gan edilar.a.Al-adab al-mufrad. ey.v. ul zot: www. Rasululloh (s. mana shu uyda.a.v.). 365-bob. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.a. dedilar. "Muti'" esa. gunohkor" degani bo'lib.a. 851.)ning yelkalariga urib: "Yoz.a. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar.) haklarida so'rab chiqing.a. Rasululloh (s. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r. Al-Os ismi haqida 849. yulduz. dedilar. Usm".) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob. men shunga guvohmanki. Rasululloh (s. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib.a. "bo'ysinuvchi" .) birga edim.): "Ey.s.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir. Alloh taolo Rasululloh (s. 366-bob.) haqlarida fikringizni so'ra-di".v.a. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir.v.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab. “Al-Os” arab tilida' "osiy.a. sening isming Bashir bo'lsin". "Zahm". Men bir kuni Rasululloh (s.)ga Jabroil (a. Zahm ismi haqida 852. Payg'am-bar (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob.a.a.ziyouz.v. Oyisha (r. shu'la.) buni eshitib: "Yo'q.): "Yo'q. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.) Usmon (r.a. Uning ismi Al-Os edi. senga salom yo'llamoqdalar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". Muti'ning ismi ham shunday edi. Oyish! Jabroil (a. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".)ning ilgariga ismi Rasululloh (s.v. 367-bob. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s. tovozelik.a.v.v.a. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi. ular hali Islomni qabul qilmagandilar. dedim. dedim. "Sening isming nima?" .a. Kimki Usmon (r.) ham shu yerda edilar.dedilar.a. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .a. degan edilar. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. Hishom . Oyisha (r.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi".a. dedilar.v.)ni so'ksa.

deb nomladilar".v.a. Biroz yurgach. barcha xayrli ishlarni qildilar".) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s. ummatlarimni dan qaytaraman".ziyouz.v.v. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi".) unga Maymuna ismini berdilar". dedi. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik.a. inshoalloh.a. 370-bob.com kutubxonasi 134 . Raboh. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar". Payg'ambarlarning ismlari haqida 859.)dan kirishim uchun izn so'ra". Abu Hurayra (r. deb marhamat qildilar. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori.a. Rasululloh (s.a.baxtli. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda).): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar.v.v. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman". dedilar. dedilar. Rasululloh (s.a. 857.a. "Bu yerda emas".) aytdilar: Rasululloh (s. Men Abulqosimman" . Allohdan hech bir shikoyatim yo'q.) Ya'lo. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar.Al-adab al-mufrad. Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan.) Rasululloh (s. (Bu bilan ism emas. www.v.) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi. 369-bob.a. Yasor. So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. Raboh ismi haqida 858.a.v. Rasululloh (s. dedim. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki.v. dedilar.a. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" . 371-bob. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi".) uni Juvayriya.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. qutlug'.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa. Ibn Abbosdan (r.v.deb so'raganda. Umar ibn Xattob (r. Baraka.a.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. Jobir ibn Abdulloh (r. "Ey. 855.a. Payg'ambar (s. Maymuna . deb javob beriddi. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa. Jobir ibn Abdulloh (r. Aflah ismi haqida 856.a. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar. Barra degan ism haqida 854.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. Nofi'. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi . 368-bob.) aytdilar: "Payg'ambar (s. Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey.deb buyurdilar. dedilar. dedim".

Modomiki. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar. Abulqosim". Anas ibn Molik (r. ammo kunyamni olmanglar.com kutubxonasi 135 .v. ismini Muhammad. Sulaymon aytgan hadisda esa.s). dedilar. Ra-sululloh (s. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. kunyam bilan kunyalanmanglar". www.)ning huzurlariga keltirdim. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar".a. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan.a. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan.) menga Yusuf nomini berdi-lar. Bu hadis mazmuni. bu ism joriydir 3.a. 372-bob. vallohu a'lam. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". deb marhamat qildilar. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s. 861.a. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi". yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi. dedi. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar. 863.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar. dedi. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman". ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1.a. Rasululloh (s. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach. xurmo chaynab. "Hazn". bir kishi: "Ey.) bozorda yurgan edilar.a. Hazn ismi haqida 864. 862.v. deb atashni istagan edi". Ul zot unga qaradilar. quchoklariga olib.ziyouz. dedi. dedi.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib.a. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib.a.) uning ismini Ibrohim qo'yib.a. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. Rasululloh (s.a.v. men sizni chaqirmagandim". Rasululloh (s. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi.Al-adab al-mufrad. boshimni siladilar". ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi".v. 2.): "Mening ismimni qo'yinglar.v. rasulalloh.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas.) aytdilar: "Rasululloh (s. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman". Jobir ibn Abdulloh (r.v. arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar.v.a. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi). dedilar". balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860. U kishi: "Ey. Abu Muso (r. Sa'id ibn Musayyib otasidan. chunki.

dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". deb javob berdilar ul zot". Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. www.a. Uning bir chumchug'i bo'lib. ya'ni Sherbachchaning otasi. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang.a. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi.) biznikiga kirdilar. 377-bob. Anas ibn Molik (r. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s.v.v. bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".)ga borib bu haqda arz qildi.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.deb so'radilar.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan.v. deyilgan edi. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. Ibrohim (r. 374-bob.v. Ali (k. Allohning Rasuli.v. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" . Rasululloh (s. 867. Jobir (r. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma". Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz.a.a.a. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir. Rasululloh (s. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan.): "Ey.Al-adab al-mufrad. Ismini Qosim deb qo'ydi.a. Abu Habobning nima deganini?" .com kutubxonasi 136 .) aytdilar: Rasululloh (s.a. 375-bob. dedi. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar. 376-bob.v. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. deb kunya qo'ygandilar . Shunda ul zot: "Ey. 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib.a. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. "Uning chumchug'i o'lib qoldi". Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi. O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. "Ha". deyishdi. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar.a. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. dedi. chunki men Qosimman". uni o'ynab o'tirardi. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi. vallohu a'lam. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" .): "Juda yaxshi aytibdi.deb so'radilar. Go'daklarning kunyasi haqida 871. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi.ziyouz. Rasululloh (s. 389-hadisda "maynachang".)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. ismimni ism kilib qo'ying.)ning ism va kunyalari 866. Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872. 860-hadisning takroridir. Abu Umayr.v.

Shun-da Muoviya. ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r.ziyouz. Bilol (r. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.) bu kunya bilan ataganlar.dedilar. Anas ibn Molik (r. Hz.) bir qabrning yonidan o'taetib. 380-bob.a. Rasululloh (s.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedilar. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim. 381 -bob. Adab haqida 878. dedilar. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz. deb javob berdilar. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa.a.a.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi".)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". dedilar.) yonlariga bordilar. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". Abu Turob". U kishini fa-qatgina Rasululloh (s. dedilar. deb javob berdi.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar. ne'matlari. Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876.a.v. Payg'ambar (s. Bilol (r.a.v.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi".com kutubxonasi 137 . Rasululloh (s.) u kishining oddilariga keddilar. Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" .a. Ali (k. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol".v. Meni ham kunyalamaysizmi? .v.dedi. www. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi.v. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" .): "Men hech narsa eshitmayapman". Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y".)dan xafa bo'lib.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi". dedi.a. 379-bob. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. balki Ali (k.) u kishini turg'azib.dedi. devorning tagida o'tirganlarini aytishdi. Amr ibn Oss (r. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .a. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin. xursand bo'lardilar.a. Bir kuni hazrat Ali hz.) Abu Talha (r. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. U ko'nmadi. u: "Haklar". Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari.a.a. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan.v. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi.a. ey Bilol. Bilol (r.a.)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. dedilar". 879.) kelib u kishini so'radilar.a. Payg'ambar (s. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" . 378-bob. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880. u: "Ey.Al-adab al-mufrad.dedilar.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar. deganini eshitganman". Fotima (r.

Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman..). dedilar".deb so'raydi. "Uni so'kmangiz." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. axloq-siz so'z kabidir". Abu Hurayra (r.a. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. Abdulloh ibn Amr (r. she'r to'qir edilar. bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881. www.dedilar Rasululloh (s.a. Oyisha (r. yiringa to'lgani yaxshiroqdir". dedilar". dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar".v.): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. 885-hadis 883-hadisning takrori. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi". Mushriklar Rasululloh (s. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim". Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. Shunda Oyisha (r.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi.a. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. deb javob berdilar. Chunki unday hajviyalarning ozi ham. 889. ko'pi ham kufrdir ". dedilar".. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" .a.a. hadisning boshini yodlabdi-yu.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman". Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. 884.)ni mudofaa qilardi".v. 886.a.a.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor".)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov.v. dedi". Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. 887. Hz.a. dedilar". demoqchi (t.a)ga: Abu Hurayra (r. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s. . yomon. 883.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s. qabihi esa.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.v. dedim.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi.a. derdi".v.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir".a.com kutubxonasi 138 .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 882. taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa.a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin. degandilar". Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor". 382-bob. oxirini yod olmabdi.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. "to'lmoq" lafzi kelmasdi. chunki u Rasululloh (s.v)ni hajv qilib. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" .

Umar (r.degan oyatlari tushgach. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. Hz. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki.a. go'zal jumlalar bilan so'zladi. Hz. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. Yaxshisini oling. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. Ibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. toki ular bilan munozara qila bilsinlar.) aytdilar: "Rasululloh (s. sehrli usuli haqida 896. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan. yuraklari baquvvat bo'lsin.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar.a.) gapirdi. 388-bob. Urva naql qildi: "Hz. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan.386-bob. So'ng: "So'zning ham sexri bor". 225. faqat bunda roviy aniq emas.Oyisha (r.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". Shunda Rasululloh (s. dedilar". dedilar.v. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224. axloqsizi ham. faqat bunda Rasu-lumoh (s.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi. ezmalanib gapirdi. ularning sochlarini olib turginki. 385-bob. qisqa so'zlang. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. 900.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 890.a. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin. Ko'p gap haqida 899. Ibn Abbos (r. deb marhamat qildshar. ularga go'sht berginki.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi. Oyisha (r.v. dedilar". 226) .) turib so'zladilar va: "Ey.a.a. so'ng Rasululloh (s. 387-bob.)ning oldilariga keddi va ochiq.v.a. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" . el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar. Ibn Abbos (r.ziyouz.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi.v.Al-adab al-mufrad. Shoirlarga ergashmoq haqida 894.a.a. 897. Anas ibn Molik (r.a.a.com kutubxonasi 139 . dedilar. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar. insonlar.a.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r.a. www. ba'zi she'rlar hikmatdir". bo'yinlari mustahkam bo'lsin. Payg'ambar ^s. Bayonning jozibador. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir".v.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir".) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir. dedilar.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir".v. axloqsizlarini tashlang".a. Uzoq.

Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" . ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s. "Istaganini oldiga. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" ."so'kding". haqiqatda jozibador so'zlar bor". Abu Yazid (r. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik. Anas ibn Molik (r.a. 905.v.v. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi. "Uning asli yo'qtsir". deyishdi.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik. Oyisha (r.a. Bildikki.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. Keyin Rasulul-loh (s. dedilar. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.a. dedi.v. dedilar. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".a. tuni bilan meni qo'riqyaasa". Rasululloh (s.).a.a. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor.v. biz. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar.a.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar. Rasulalloh. 389-bob. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. dedi. 393-bob.) aytdilar: Rasululloh (s. deyish haqida 906. qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach.a."mo'ljalga tekkizding". 392-bob.v. Shunda hz. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. deb marhamat qildilar. Odamlar: "Ey.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. Ul zot: "Kim u?" .com kutubxonasi 140 . hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik.v.) uning bu gapidan ozorlanib.v. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin. dedi kelgan kishi. "Sa'dman. Rasululloh (s.) uxladilar. Shunda Rasululloh (s.) safarlarining birida tuyalarini www. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. Rasulalloh. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Piching gap qilish haqida 907. dedilar.Rasululloh (s.a. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar". na ortidan keladigan bir manfaat bor". Imom Ismoil al-Buxoriy 901.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar.) boshqa bir masjidga ketganlar.a.dedilar.a.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar".v.v. dedilar Rasululloh (s. sizni qo'riq-lash uchun keldim". 391-bob. Orzu qilish haqida 902.)ni taklif qildik.a. ey. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib.a. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir".v. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori.)dan kohinlar haqida so'radilar. meni chaqi-ringlar".ziyouz.

deb aytdilar".a.v.).a.com kutubxonasi 141 . tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. 908. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. dedilar". www. Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi. Umar (r. Sirni fosh etish haqida 910. taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. Abu Zarr (r. Axir. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. Baro ibn Ozib (r. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa. dedilar".a. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q. Abdulloh ibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim. Zuhriy (r. Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib. sovuqqonlik bilan qilginki. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".a.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi".): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada. uni shoshmasdan.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. so'ngra uni malomat qilmagan-man.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". 395-bob. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" .deb so'radim.a. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi".a. deb she'r o'qirdi. o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki. demoqchi (t.) otalari hz.a. 397-5ob. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. Masxara qilish haqida 911. gapirganing birovniki". Ishlarda shoshmaslik haqida 912. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s.v. 915. 913.) huzurlariga keldim.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja. Hz.Al-adab al-mufrad. Umar (r.a. Oyisha (r. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914.) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. u aqyali odam emasdir". Amr ibn Os (r. 394-bob.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar.a. 396-bob.

a. Usmon: "U nima dedi sizga?" .a.com kutubxonasi 142 .) aytdilar: "Rasululloh (s.a.-v.a. 921. Rasululloh (s. dedi".ziyouz.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".a. 919. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. Abu Hurayra (r. Roviy Muhammadning aytishicha. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar.Al-adab al-mufrad..deydi. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub.deya yordam so'raysiz.a. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. www. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a. Holbuki.v. Men: "Shutsday-shuvday.. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir. Ibn Abbos (r. Abu Hurayra (r.v. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar".a.a. Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey.v.) o'tib.a. buzg'unchilik haqida 917.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik.a. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916. dedilar. ya'ni karim o'g'li karim. Ibn Abbos (r. o'tir". dedi.s.v. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. Rasululloh (s. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a. Aslzodalik.dedilar". dey-man"." (49:13).) shunda unga: "Kel.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir. Rasululloh (s. 922. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham.v. 401-bob.a. Zulm. Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar.v.)ga qarab kulimsiradi. oqsuyaklik haqida 920. Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib. U "Xo'p". Ya'qub o'g'li Yusufdir". karim o'g'li karim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Payg'ambar (s.a. Zulmning jazosi haqida 918.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. karim o'g'li karim. Muhammad (s.)dan rivoyat etilishiga ko'ra.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa.v.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. Albatta.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa. 399-bob.v. dedilar. yo'q". Rasululloh (s. u esa bobosidan nakl qilgan. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi".deb so'ragan edi. 400-bob. Muhammad!" .) mening yonimga keldi". birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir". unga Allohning la'nati bo'lsin!" .a.v. Ubaydulloh ibn Anas otasidan. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .a.a.) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir".

oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". Hz. saodat yo'li.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. Shunda odamlar "Subhanalloh!" . do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi.deb so'radilar.a.v.deb yubordilar.v. Rasululloh (s.a.): "Bunga men. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar. Abdulloh ibn Abbos (r. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924. 928. oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. deb qo'yi-ladi.com kutubxonasi 143 . unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa.v.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. (U yerda) tanishmaganlari esa.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" . Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r.): "Men Rasululloh (s. dedilar.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.a.v. gaplari gaplariga to'g'ri keladi.deydi". deb gapni muxtasar qildilar .a.a. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan. bas. unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib. Abu Qatoda (r. 402-bob. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927.) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar.v. bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi.ziyouz. Abu Bakr va Umar ishonamiz".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar". Sahobiylar: "Ey. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar". Oyisha (r. Ul zot: "Amal kdling.a.a.a. kimki badbaxtlardan bo'lsa. Abu Bakr va Umar ishonamiz". Rasululloh (s. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. deganlarini eshitdim".v. 925-hadis ham hz.a. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan".): "Kimki yolg'on hadisni www. Qo'l bilan yerni silash haqida 929. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi. 404-bob. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). Imom Ismoil al-Buxoriy 923. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". va (Allohdan) qo'rqsa. 403-bob. Rasululloh.deb so'radim.Al-adab al-mufrad.v.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa.a. Ali (k. Abu Hurayra (r. Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. As-lzodalik.a.a. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh". Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli. Hz.

kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi".v.a. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. qachonki. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". www.dedi. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. 405-bob. deb javob berishdi. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas.v.v. Umar (r.v. 407-bob. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar". Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yo'q. voqea va sabab to'liq yoritilgan. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib.): "Qaerdan bilaman.a. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi". 406-bob.v.a.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi. desa u Menga kofir bo'lib. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi".v. Namozdan keyin Rasululloh (s. deyish haqida 932. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".a.a. hovlidan uyga.a. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa. 931. Umar (r. "Yomg'ir falon sababli yog'adi".a. Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r. men Rasululloh (s. dedilar. Aslo shamolni so'kmangiz".a. Oyisha (r. deganlar.com kutubxonasi 144 .)dan rivoyat qilingan. Shamol tezlashgandan tezlashdi. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24). Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. u rahmat keltirishi ham.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi. deya marhamat qildi". ul zot (s.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. dushmanni qiyratolmaydi.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. azob kelgirishi ham mumkin. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan.ziyouz.a.) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir. anglab bo'lmadi. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir".a. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman". Sannon haqida 905-hadis.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" . ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".) ham bor edi.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi. Rabbingiz nima dedi?" . Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi. desa. 408-bob.a.a.a. Oyisha (r. dedilar". Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan.

v.v.com kutubxonasi 145 . vallohu a'lam. dedilar".v. dedilar.): "Ey. dedilar. Parvardigorim. Yaxshilikka yo'yish haqida 939. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". 411-bob. menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi".a. dedi. Oyisha (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim.v.a. ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q.)ning oldilariga olib keli-shar. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir".a.a. 935. deb marhamat qildilar. Ular sehrgarlik qilmaydigan.a. dedilar.-v.a. deb duo qildilar. Rasululloh (s. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash.a.a. Ul zot: "Allohim. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. dedim. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941. 940. "Jinlardan sakdanish uchun". o'zlarini kuydirmaydigan.a.a.v.deb so'rash-di. Ul zot (s.a. ey.) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". Oyisha (r. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi . Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib. shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". Hadis mazmuni.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1.yaxshilikka yo'yishdir.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob. Jinlardan shumlanish haqida 938.) ustarani uloqgirib yubordilar.) aytdilar: Rasululloh (s.ziyouz. Rasululloh (s. buning sababini so'radilar.a. dedilar.) shumlanishni yomon ko'rardilar".a.) unga barokat tilab duo qilar edilar. "Rozimisiz. g'ayratsizligi 410-bob. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar. Oyisha (r.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi. degan edi. Abdulloh ibn Soib (r.a. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Muhammad?" . eng to'g'risi . Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. Ukosha (r.a. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa.Al-adab al-mufrad. Holbuki. deb javob berishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin".v. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936.) aytdi Rasululloh (s.a. dedilar. Shumlanish haqida 934. Rasulalloh. Abu Hurayra (r.v. 413-bob. Ibn Mas'ud (r. Alloh meni o'shalardan qilsin".): "Shumlanish shirkdir.a. 412-bob.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir".) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. duo qiling. Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi". Men: "Ha. roziman". "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi.

jum-ladan.a.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir.kasallik.a. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat.ziyouz. 151-6.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan. Xalqning aqidasiga ko'ra.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida. "engil" deganidir. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. Anas ibn Molik (r. 943. Oyisha (r. "Tafsiri Hilol".s).a. mol-dunyomiz www. Oyisha (r.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" .)dan rivoyat tsshingan bo'lib.v. boyo'g'li sayrasa.a. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. otda. Movarounnaxr".)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi.a. 944. "oson".dedilar. bularning har birini shumlik.)ning: "Shumlik hovlida. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz.v.. 1 Abdulloh ibn Umar (r.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan. kambag'allik.com kutubxonasi 146 . Allohning Rasuli. Hz. Keyin Usmon ibn Affon (r. 1993. unga tosh otish kabi odatlar bor. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar.v. xotinda. xotitsda va otda bo'ladi". Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach.) aytdilar: "Rasululloh (s. U yerda bizning so-nimiz haam. 414-bob. T.).) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga.a.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat . Shu ma'no-da xz.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz". Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi.a. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. deganlarini nakl kdildi".a. deb bilar edilar". o'lim va boshqalar. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. bu Allohga osondir" (57:22).al. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha. Albatga. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor. Abdulloh ibn Umar (r. biz bir hovlida turardik. xotinda va otda bo'ladi".v.a.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r. deb bilish lozim.): "Shumlik hovlida. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur.a. (F.Al-adab al-mufrad. uyning fayzidan. Oyisha (r.a. Rasululloh (s. Jumladan. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.a. imom Molik (r. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi.a. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar. Hz.) huzurlariga kelib: "Ey. Sahl ibn Sa'd(r. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa.a. Oyisha (r. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z. ochlik. Otdan shumlanish haqida 942.

com kutubxonasi 147 . 947.a. Aksirish haqida 945. yomon ko'radi.v. deb javob qaytarsin". u yerda sonimiz ham. Musulmonning vojiblari haqida 948. esnashni esa. 2) Kumush idishlar tutmoq. 950. molimiz ham kamayib ketdi". (to'g'ri) maslahat bermoq". Agar shulardan birortasini tark qilsa. dedi.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa.a.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq. sog'lik tila-moq. kasal bo'lsa.Alloh senga marhamat qilsin. "Yarhamukalloh" . u hovli xosiyatsiz ekan". dedilar. vafot eda. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq. shayton undan kuladi".) bizga yetti narsani buyurib. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin".) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. "Alhamdulillah" desin. deydilar. deb ko'rsatgan. Aksirganda nima deyiladi 946.a.v.v. Rasululloh (s. desa.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. Abdulloh ibn Abbos (r. aksa ursa. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.): "U yerdan ketinglar. 2) Janozada ishtirok etmoq. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn". 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. chunki esnoq shaytondandir.v.) dedilar: "Kimki aksirsa. yetti narsadan qaytardilar.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. salom bermoq.a. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. Abu Hurayradan (r. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib.a. to'rtta.a. deydi. 7) Chaqirgan joyga bormoq. 4) Ipak matodan libos kiymoq.a.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 3) Aksirganga rahmat tilamak. maslahat so'rasa. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. Agar u "Rab-bil 'alamiyn". www. borib ko'rmoq. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Baro ibn Ozib (r. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq.a. janoza-siga bormoq.a.ziyouz. 416-bob. 415-bob.v. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". 5) Mazlumga yordam bermak. Rasululloh (s. Shunday desa. Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. chaqirsa qabul qilib bormoq. Agar kjii (esnab) "haah" desa.a. 417-bob.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s. 6) Salomni yoymoq.

www.v.ziyouz.) huzurlarida o'tirgandik. dedilar". Aksa uruvchining holati haqida 959.) unga salomatlik tiladilar. Abu Jumra (r. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa.a. Ya'ni Alloh bizni ham. men ham seni unutdim". 420-bob. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin. Nofi' (r. sen esa Allohni unutding. yeizni ham kechirsin (t.v. "yarhamu-na va iyyakum.v.a. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman". Iyos ibn Salama (r.al. 961. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. sog'lik tilamadingiz.a. U: "Ey. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi". O'sha obro'lisi aksa urdi. 421-bob. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin". yag'firu lana va lakum". Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. der edilar". unga indamadilar.a.). Ul zot: "U odam aksirib.a.v. 958. dedilar. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r. 956.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. Allohga hamd aytdi. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa. bizni ham. Paygambar (s. Ul zot: "U odam Allohni esladi. dedilar".) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s.a.) aytdilar: "Payg'ambar (s. Ul zot "yarhamukalloh". sen esa aytmading". Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 148 . dedi.) huzur-larqda aksa urdi. men ham uni esladim.a. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar. Rasululloh (s. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. Ali (k. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib.) unga: "Yarhamukalloh".)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari. Boshqa bir odam aksa urdi.a.v.v. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Hz.dedi. Rasululloh (s. 419-beb.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob.) "Bu shamollab qolibdi". boshqa odam aksa urganda tiladingiz".al. So'ng yana aksa urgandi. 955. dedilar. hamd aytmadi. sizni ham rahmat qilsin.v.

v.)ning ortlaridan kelayotgandim. Bir necha marta aksa urgach. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob.a. Ummu Fazl aksa urgandilar.. Abu Hurayra (r.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s.a. dedilar".): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. ikki va uch karra aksa ursa. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. Mujohid (r. 965. amringizga muntazirman) deb javob berdim.v. bu aksirish shamollash belgisidir".a. 423-bob. men ham unga salomatlik tiladim". hamd aytgandi. 966. Men aksa urgandim. Rasululloh (s.. ): "Ey. 427-bob.Shaytonlardan birining ismi bo'lib. "Ob" demaslik haqida 963. dedilar. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962. 425-bob. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir. 424-bob.a. Onam: "Barakalla. 428-bob. Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz.a. Makhul Azdiy (r.com kutubxonasi 149 . Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. uchtadan ko'paysa. Ibn Umar: "Ob nima? .v. a.a. dedilar.Al-adab al-mufrad.ziyouz. ularga salomatlik tiladilar. Abu Musodan (r. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi. oddilarida aksa urishardi.)ning oldi-lariga kirdim.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir.a.. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. Bu haqda onamga gapirib berdim. Esnash haqida 969.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . aksa va hamdning orasida turadi". v. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. agar Allohga hamd aytmasa. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar.a. yaxshi qilibsiz". "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. men ham unga sog'lik tilamadim..a. O'g'lim aksa urib. dedilar". Agar yahudiy aksa ursa. "Labbayka va sa'adayka".)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib. hamd aytmadi. dedi. Muoz ibn Jabal (r.) aytdilar: Men Ibn Umar (r.al. de-ganlarini eshitgandim. dedilar. rahmat tilagan. unga salomatlik tilang. "06". Alloh senga rahmat qilsin".v.)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib. hamd ayda. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r. Muoz". (Buyuring. Abu Hurayra (r. salomatlik tilamang".)ning o'g'li aksa urib. 426-bob. der edilar. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. Ul zot (s.a.a. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa.)ning yonlarida edim. dedilar.a. U ayol aksa urib.v. unga sog'lik tilabsiz".): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin".) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s.

v. So'ng biror soat yo'l yurilgach. bu safar kuldi. a.a.a. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar.v. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman".v.) unikiga borsalar salom berib.-v. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s. Xudo haqi. dedilar". Rasululloh (s.a. Oyisha (r. yana nimadir degandilar. eshakka minib keldi.a.a. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling". Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir".v. Sa'd. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" .a. ul zotning orqalarida www. 429-bob.a.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" .) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".a. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s. uni o'pardilar.v. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi.v.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".com kutubxonasi 150 . dedim.a. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. ul zot (s.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.v.a.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab. so'ng ul zot (s.v.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s. Hz.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar. dedi.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar. Jobir (r. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib.dedi.a. deb chaqirdilar. Payg'ambar (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Anas ibn Molik (r. dedilar. Payg'ambar (s.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi.a. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi".a. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r. Abu Said Xudriy (r.) bor edilar. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. 973.): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding". ul zotni o'pib qo'ydi. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r.a.a.a. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi. dedim.a. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s.v. 974.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.v.v. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. dedilar. u yig'ladi. Men "Labbayka va sa'adayk". deganlarida xursatsts bo'lib kuldim".a.): "Turing. Muoz".Al-adab al-mufrad. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman".) bilan birga qatnasha olmaganliklarini.)chalik sevimli bo'lmagani holda. 972. So'ng: "Ey. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir". salom be-rib. Payg'ambar (s.) aytdilar: "Men gapirishda.ziyouz. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi.a.v. Fotima ham agar Rasululloh (s.v. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.) betob bo'lib qoldilar. "Ey. Fotimaning avval yig'lab.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. Unga odam jo'natildi. salomlashib.v.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib. 430-bob.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar.

deya marhamat qildilar". bu ayolning Rasululloh (s.com kutubxonasi 151 . "Molim". o'zlari esa tik turadilar. Ibn Abbos (r.deb so'radilar.v. Qays ibn Osim Sa'diy (r.a. Bu ayol Uboda ibn Somit (r.deb so'ra-dilar. dedim. www. Rasulalloh. chunki shaygon kiradi". bitga ikki yoshli tuya beraman". 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan.a. de-dim". o'tirishga ishora qildilar. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . semizini so'ygan.a. So'ng uyg'onib kuldilar.)dan rivoyat qilingan bo'lib.)ning odtsilariga keldim.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s. dedilar. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak.v. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" . 981.a. albatga mollarim sonini kamaytiraman. dedim. "Bir erkak tuya va . Rasulalloh. Shuningdek.a. 977. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. ortiqchasini ehson qilgan .) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. Bunday qilmang.sarf qilganing qoladi. U ul zotga ovqat berdi. qaytib (uyimga) borsam. ul zot o'tirib o'qidilar. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" .deb so'radilar. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). (birov) unga mone'lik qilmaydi.dedilar. qolgani esa vorislaringaikidir". unda mening mollarim ko'p bo'lmasa". "Ey.a. 432-bob. zero esnoq shaytondandir".v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. Anas ibn Molik (r.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik. Abu Said Xudriy (r. biz namozni o'tirib o'qidik. dedilar.a. (yo'qotganing) yoki berganing . ko'pi oltmishta.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib.v.a. siz ham turib o'qing. dedim".)ning nikohida edi. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r.a. dedim. yuzta mol egasining holiga voy.a. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a.deb so'radim.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" . u ko'ringan tuyani upshaydi".v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. o'zi ham uni yeb. dedilar.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar.-Keyin ul zot uxladilar. dedim.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. faqatgana (molining) yaxshisini bergan.ziyouz. "Ey. "Yiliga yuzta (tuya) beraman".a. Abu Bakr (r. salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi.yo'q qilganing. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". mening zimmamda soilning ham. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno".)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. Ul zot: "Molingdan yeganing . siz ham o'tirib o'qing".v. biror bir vodiy yo'qki. Bundan Rasululloh (s. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. Ul zot: "Ulardan (sadaqa. Rasululloh (s. agar o'tirib o'qisa. degan ma'no chiqmaydi. 431-bob. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980.a. "Darhaqiqat.a.

dedilar. namozni birga o'qi. men o'qiganman. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman". o'tirdi. Uni Mag'ola qal'asi www. nima buyura-siz?" . Tilanchiliqdan saqlaning. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. Zero. irokliklar. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim.a.v. O'lganimda aytib yig'lamang. lablarini tishladilar. dedilar. 433-bob.a. dedi. "Namozni vaqgida o'qi. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar.) hz. men unga kursi berdim.v.) aytdilar: "Men hz. Ali: "Ey.v. Ularga: "Ey. Turmushingizni yaxshilang.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Keyinroq eshitdimki.a. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. Rasululloh (s. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar".)ga ham aytib yig'lanmagan. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi. Payg'ambar (s. Hz. 435-bob. farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki.a. o'qimayman".deb so'radim. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. "Men o'qib bo'lganman.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. tiriltirishni xohlasa. Abdulloh ibn Umar (r. 434-bob. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. 984. Shunda u tizzamga bir urib. Rasululloh (s.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . Ul zot bopsharini tebratab. U uyg'otishni. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi. sizlar meni Rasululloh (s.dedilar. 986.v. nasihatimni olin glar.a.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman.deb so'radim. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. degan edilar".v. farzandlarini to'pladi.ziyouz. Katgangazni boshliq qilib saylang. Abu Hurayra (r. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi. farzandlarim.com kutubxonasi 152 . dedi.a. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. Ali (k. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). debdilar".a. uyg'onamiz". Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. Husayn (r. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" .) va qizlari Fotima (r. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". Bordi-yu. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh.Al-adab al-mufrad. deganlarini eshitganman".)ga tahorat suvi berdim.) Rasululloh (s. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat. Meni dafn qilganingizda. demagin".)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. Bir ahmoqning bir ish qilib. o'qimayman dema". Ul zot: "Yo'q. sizga ozor berdimmi?" dedim.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach.v.a. dedilar. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi.v. Hz. qabrimni tekislab qo'ying.a.a. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar.a.)ga tuhmat qilayapti. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985. zero kattangazni boshliq qilsangaz.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982.

989. u kelganlarni sezmadi. dedilar.ziyouz.a.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar. gohida yolg'on)".a. dedilar. birodarimning o'g'li.a. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir". dedik.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" .s. Abu Abdulloh. Shunda Rasululloh (s.) va hz. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim".) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.a. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz". dedilar. u Dajjol bir ko'zlidir. mening sochim juda qalinda". Rasululloh (s. uni topishga qudrating yetmaydi!" .v. Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. dedilar".)ga: "Ey.a.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha. Hatto Rasululloh (s. (Ya'ni sizni "Ey. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.deb so'radilar. Ibn Umar (r. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. uning kimligi aniq bo'lardi". ismini Muhammad qo'idi. deyishmoqchi. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi". dedi.dedi.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" . Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki.a. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan. Alloh esa bir ko'zli emas".v. uning kallasini olay!" dedilar. Ul zot: "Yo'qol. siz ummiylarning payg'ambarisiz".deb so'radilar.". Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni.): "Onasi indamaganda edi.a. www.. dedi.com kutubxonasi 153 . dedi. Hz. deyishdi. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib. dedik. 436-bob. Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz. deb o'tirgandik.v.. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi.a. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". Mening ismimni ko'yinglar.a. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman. Ibn Sayyod: "Dux. izn bering.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi". 987. agar u bo'lmasa. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" .a.) agar junub bo'lib qolsalar.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa.v.) ham beshak. dedilar. dedilar".dedilar.a.a. ismini Muxammad qo'ydi. Jobir (r.a. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz". Nuh (a.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar.dedi. Hasan ibn Muhammad Jobir (r.v. dedi. qo'lingdan hech narsa kelmay-di. Abu Muhammad demaymiz". Rasululloh (s. Biz: "Ha". Umar: "Ey.dedilar. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi.Abdulloh (r. Rasulalloh. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Ansorlardan biri farzand ko'rib.v.v. Rasululloh (s. qavmini ogoh etgan. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey.v. dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir.dedilar.v. u nima?" .

Shunda o'lib yotgan. Yana uch bor shunday deb so'radilar. Ul zot: "Allohga qasamki. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim.a.a.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. bu yomon ishlarini tashlasin. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. u o'limtik bo'lsa!" . Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang".): "Muhammad (s. www.a. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib. dedilar". Qo'l berib so'rashish haqida 996. odamlar atroflarini o'rab olishdi.v. dedilar". Ibn Umar (r. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990.)".dedilar. Jobir ibn Abdulloh (r. kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa. 438-bob. Odamlar: "Xudo haqi. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar.deb so'radilar.v. qadrsizdir". Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish".Al-adab al-mufrad. deganlarini eshitganman" . 441-bob. Odamlar: "Yo'q".)ning oyoqlari uvishib qoldi.a.v. 991. Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. Shunda mendan: "Sen kimsan?" .deyishdi.a.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. unga otasining butlarga ibodat qilgani. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995.a. "Men Bani Laysning xodimiman".a. haqimga duo qildilar". uni gap bilan "uzib" olish kerak. deb sotib olmasdigu.a. Chunki Rasu-lulloh (s. Anas ibn Molik boshimni uch marta silab.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar. dedi. dedilar". "tishlash" dir. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek. Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. deb javob berishdi.Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. 440-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor. holbuki. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" . Do'stlari otamga qarab turgan edilar.com kutubxonasi 154 .)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim.al.dedilar. U kunyasi bilan chaqiril-maydi.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar". Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" .ziyouz. deb javob berdim. 439-bob "Jannat mujdasi". Oliya .) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.dedilar. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.

dedik. Jobir ibn Abdulloh (r. duo qildilar. Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi.v. Jobir (r.) aytdilar: "G'azotda edik. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s. U dedi: "Men Rasululloh (s. 442-bob. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz".Al-adab al-mufrad. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa . dedilar. 445-bob. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r. degan oyati tushdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 997. de-dim.a. deyishdi.a.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno .v. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". (urushdan) qochgan bo'lsak?" . Baro bin Ozib (r.ziyouz. Biz: "Hech vaqosiz?" .a.a. Qo'l o'pish haqida 1001. odam-lar qocha boshladilar. U odam Abdulloh ibn Unays (r. deb chopar jo'natdim. dedim. Ul zot: "Men ham sizlardanman". Salama ibn Akva' ana shu".)ga Rasululloh (s.v. qani.a. qiyomat kunining) Egasiman.) mening boshimni silab.deb ajablandik.v.a. Ibn Umar (r. (toki) bizni hech kim ko'rmasin".) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda.a.dedik.a. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan. dedik. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. de-dilar.) huzuriga yubordilar. 443-bob.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi.dedim. U odam chiqib meni quchoqlab oldi. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi".com kutubxonasi 155 . U payt-lar men yosh yigitcha edim". joyi jahannam bo'lur". Oldiga borib salom berdik.a. 1002. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa". Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" .a. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.a. sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos". (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz.) ekan. jannatga kirolmaydi.)ga: "Qanday odam bo'ldik..v. men eshitmagan hadisni ayting".Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. Va nihoyat Shomga yetib bordim.a. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. Quchoqlash haqida 999. Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". Asmo' binti Abu Bakr (r. Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi. Ul zot: "(Io'q). Ul zot: "Savoblar (berilib). Men: "Ha". dedilar". Biz Rasululloh (s.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s.)ga bay'at www.a. dedilar". Unga: Jobir eshik oldida turibdi. 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori.

v.a.)" deyishdi.) esa o'tiraverdi.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha".a. 1 Ziro' . Abu Hurayra (r.a.a. oshkora qilish haqida 1008.a. deb javob berdilar.) o'rni-dan turdi. Ibn Zubayr (r. dedi". u qo'llarini o'pdi.)ning Abbos (r. dedi.v.) turgan joyga) keldik.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim".) aytdilar: "Rasuli akram (s. 1003. 1010.a. deya marhamat qildilar". uning bo'yi 60 ziro'1 edi. Salomning boshlanishi haqida 1007.v. Abu Bakr (r.a. www.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.): "Rahmonga ibodat kdling.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman".a. dedi. dedilar".dedilar.a.v. Oyoqni o'pish haqida 1004.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s.v.v.ziyouz. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" . ey Allohning Rasuli". Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".): "Payg'ambar (s. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".a.s. U (Odam (a.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006.) farishtalarga): "Assalomu alaykum".) vazminroq.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa. Alloh unga: "Bor.v. deyishdi. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a. Sobit Anas ibn Molik (r. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" . bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".degandilar".a. jannatga kirasiz".a. "Albatga.com kutubxonasi 156 . 446-bob.a. (qorni ochlar-ni) taomlantiring. Vazo' ibn Omir (r.uzunlik o'lchovi. salomat bo'lasizlar".a. Ular orasida Ibn Zubayr (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a.s. 447-bob. 449-bob. Baro ibn Ozib r.a. Abdulloh ibn Amr^ (r. degandilar.v.a. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha. salomni keng yoying.a. 1005.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)". Ibn Omir (r.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. dedi. jidtsiyroq odam edi. bir ziro' 75 santimetrga teng. 448-bob. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol.a.a. Odamlar: "Ana Rasululloh! (s. Shunda Muoviya (r.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).v.)ni yaratdi. Salomni keng yoyish. Ali (k.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha.) o'tirgandilar. dedilar. Biz uning qo'lini o'pdik". 1009.): "Men hz.a. Abu Hurayra (r.

ularga javob qanday bo'lishi kerak .a. salomni o'rtangizda yoyingiz". ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh". Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. dedi.v. piyo-da esa. Rasululloh: "O'nta hasanot".a. deya marhamat qildilar". www.a. Alloh uni yer yuziga qo'ydi.) aytdilar: "Men Abu Bakr (r. dedi.a.a. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r. dedilar.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. dedilar.a. turib ketishda (yana) salom be-ring. deb qo'ydilar. dedilar".a.)ning orqasidan ketayotgan edim. Ul zot: "Yigirmata hasanot". 1012. Abu Bakr (r. Hz.): "Do'stingiz salomni unutayozdi.a.v. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas". o'tirganga salom beradi.a.com kutubxonasi 157 . yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar. 1013. odamlar sendan oddin salom bermoqdalar.)dan rivoyat qshshngan bo'lib.a. Salomning fazilati haqida 1015. Umar (r. dedilar. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Otliq piyodaga. .) ham men bilan birga edi.)shshg ashoblaridan biri.a. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu". Rasululloh (s.a. 1016. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.)dan avval salom bera olmas edi". agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh".): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar".) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. Ag'ar: "Men Rasululloh (s. joy ko'rsatilsa o'tiring. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedi. dedi.a.v. dedi". Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. 1017-hadis ham hz. birinchi bo'lib salom berganidir". Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir". Oyisha (r.) huzur-lariga bordim. 1018.v.a. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi.v. bas.Abu Bakr (r. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar".a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Yo'lda borar ekanmiz.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum". 451-bob.a-. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum". 452-bob.): "Ko'rdingmi.ziyouz. Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar". Abu Hurayra (r.Salom berganga alik olmoq farzdir". Jobir (r. Ul zot: "O'ttizta hasanot". 1014.v.Umar (r. Bashir ibn Yasor (r.a.a.

U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman". Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib. www. bu hadisda esa. 456-bob. Salomiga alik olinsa olindi. Abu Hurayra (r. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. 1021.a. Ibn Mas'ud (r. 1024.a. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r. dedilar. salomni kim boshlashi muhim emas.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. kimdir "Allohga salom bo'lsin".v. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027.a. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh". Jobir (r. 1026-hadis Fazala (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.-v. dedilar. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022.)dan.v. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s. Abdurrahmon ibn Shibl (r.a.a.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga.a.a. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir. 458-bob. 1022-hadisning takroridir. Ibn Mas'ud (r.ziyouz.a.com kutubxonasi 158 .Al-adab al-mufrad. 454-bob. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r. deya marhamat qildilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 1020. dedilar". birinchi bo'lib salom berdilar.dedim.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q".): "Kichiklar kattalarga. ozchilik ko'pchilikka salom bersin.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1031.a. balki.v. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh. dedi.)dan rivoyat qilingan bo'lib.): "Allohga salom bo'lsin". ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. piyoda esa o'tirgan-ga. deb ayting". Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib.a. 1022-hadis mazmunining takroridir.a. deb kimaytdi? Alloh Salomdir.a.

1035-hadis.a.a. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. dedim.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu".ziyouz. dedilar.al) Jobir ibn Abdulloh (r. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r. 460-bob.): "Ey.) o'tirgan yig'inga bordim. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".a.a. zero u Alloh huzuridagi go'zal. Albatta.) o'tib qolib.a. boshida qora salla bor edi". salom lafzini aytib turib. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi.)lar yo'lga chiqdilar.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi.com kutubxonasi 159 .a. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. muborak tahiyyotdir".a. ey.): "Payg'ambar(s.) sotuvchimi.a. deb xabar berdilar . Ato ibn Abu Raboh (r. u men-dan birga bozorga borishni so'radi. Shunda Ibn Abbos (r. Ibn Umar (r.al. Bir kuni Abdulloh (r. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi".)ning oldiga borgandim.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037. miskinmi yo boshqami. Muhammad ibn Ato (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob. dedi. bozorda o'tirmasang. dedilar". ishora bilan salomlashsa www. 1034. 461-bob.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.a. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu".): "Salom bersangiz eshittirib bering. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz".a.) va Qosim ibn Muhammad (r. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r. xaridormi. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang. 1 Imom Nasoiy (r.a.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz. sariqqa belanib olgan. Shunda Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad.) huzurlarida o'tirgandim. Salomni eshittirib aytish haqida 1036.a. mo'min-lar amiri. Asmo' (r.v. Abdulloh ibn Zubayr (r. 462-bob. unga salom berardi. Undan ko'ra o'tir shu yerda.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". Hasanni ko'rdim.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar".a. kimning oldidan o'tmasin. 1032.a. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar. suhbatlashamiz". Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis.a.): "Salom . Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa.

Turganda salom berish kishining haqidir 1041.v.a.deb so'rashdi. Abdulloh ibn Amr (r. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin".Al-adab al-mufrad. dedilar. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". 463-bob. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir. vallohu a'lam. (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno. 466-bob. degan edilar". xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". dedilar.a.ziyouz.) aytdilar: Rasululloh (s. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. Tufaylning qorni chiqqan ekan.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa.a. Qaysi bir qavm to'planib.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. 468-bob. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" .a. deya marhamat qildilar. Namozda bo'lish. Abu Hurayra (r. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. Allohning Rasuli. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. 1042. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045.v. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar.a.a.Islomdagi qaysi amal yaxshi. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038. demoqchi (t. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r. Demak. 465-bob. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. chiday olmas ekansiz. "Assalomu alaykum" degin.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. 1043. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav. Abu Hurayra (r.)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa. Qaysi Islom yaxshidir . 1039-hadis 1038-hadisning. Abu Hurayra (r. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas". dedilar". Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. toqatimiz yetmaydi". salom bersin. qaytar chog'i ham salom bersin.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. Allohni eslamay tarqasa-lar.com kutubxonasi 160 . Yo'l odobi 1046. unga salom bersin. Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. o'g'lim.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar". unda ko'chaning haqini berib o'tiring". 467-bob.a.). Ul zot: "Modomiki.

Rasululloh (s. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. Unga alik olmagan kishi esa.v. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh". kamsi-tilgan bo'ladi.) bir qavmning odtsidan o'tdilar. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh".) ularga salom berib. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish).a. Rasululloh (s.a. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir. shubhasiz. www. 1048. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa.ziyouz. Hasan Basriy (r.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir".al.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu". Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh". Garov tikib o'ynash esa. dedim. deb javob berdilar". Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi. Rasululloh (s.a. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049. dedilar.a. haligi kishidan yuzlarini o'gardilar.v.a. haromdir. Alj (k. qo'liga oltin uzuk taqqandi. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052.com kutubxonasi 161 . 1050. shunday qilgin". dedilar.)ning huzurlariga keldi.a.): "May ichuvchilarga salom bermangiz". aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir".) undan yuz o'girdilar. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh".v. U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" .deb so'ragan edi. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". 1051.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. 1053.)ning oldila-riga bir kishi keldi. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi.Al-adab al-mufrad. deb javob berdilar. 469-bob.v. Hanafiy. Abdulloh ibn Amr (r. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.v. degandim. undan oddin salomni sen boshlay olsang. dedilar. chunki shahmat qimordir".a. Hz. dedilar. Rasululloh (s. U odam qaytib ketib. 1047.v. degandim. Keyin Rasululloh (s.a. Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". deb javob berdilar". Abdulloh ibn Amr (r.a. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. dedilar".v. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib.v.) shunda unga: "Bu ham yomon.a. 470-bob. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. bu jahannam ziy-natidir".

Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi". So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r. Umar ibn Xattob (r.a. deb marhamat qildi-lar.com kutubxonasi 162 . ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi. biz mo'minlarmiz!" . zero u amir.). Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar). Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" . "temirdan uzuk taqmoq harom emas.a.) esa: "Abu Bakr (r. Ular Ma-dinaga keldilar. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r.dedi. deyishdi.v.v. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan".a.a. tijoratqda uning foydasi bor.a. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki.a.a.) sakrab turib Umar (r. Rasululloh (s. Amirga salom berish haqida 1055.a. ishlarida. Umar ibn Abdulaziz (r. 1056.v. mo'minlar amiri!" dedi.a. ey. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" .a. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar.dedi haligi odam. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber". Usmon tiz cho'kib: "Ey. Umar va Usmon (r.dedi. Amr (r.): "Rasululloh (s. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da".a.).a.a. Umar (r. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin.) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum.): "Bir odam Bahrayndan kelib. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. Allohga qasamki. birinchi bor hajga keldi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054.) uning salomiga alik oldilar.)ni ko'rishdi. Umar bin Xattob (r.a. Rasululloh (s.dedim". dedilar Rasululloh (s.a. Amr (r.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r.deb so'radi u odam. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos.bronza. shoyal salomingizga alik olsalar". makruhdir 471-bob.) unga: "Ey. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. deb yozardi. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi". Xotini: "Rasululloh (s. Bularni yechib tashlab boring-chi.v. Unga uchrab: "Ey. Amr. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar. mo'minlar amiri. Rasululloh (s. 1 Tunch . ammo ziynat uchun ishlatilmas)". "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?". amir!" . deyishdi. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi.a.)-ning xalifasi Abu Bakrdan".a.): "Ha. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi.v.) xalifa bo'lgach.)larga ham xuddi www.) huzurlariga kirib salom berdi.ziyouz.a. Abu Said aytdilar (r.v.a. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber". Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir. deb javob berdilar Rasululloh (s. ikkita pishiq.a. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar. dedi. aslzoda odamni yuborish-ni.a. deb maktub bitardi.) uning salomiga javob bermadilar. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar.Al-adab al-mufrad.) iroqliklar hokimiga maktub yozib. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq. Xudo haqi. men Abu Bakr.v. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar.

ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar".Al-adab al-mufrad. www.salomxona. qizim".)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi.dedi.a. Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar.m. dedi.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m.com kutubxonasi 163 . Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. degan edilar. dedi.v.dedi. 1057.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. Ali (k. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar".)ga o'xshab yurib keldilar.): "Xush kelding. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. 1063. (Maslama Misr amiri edi). Oyisha (r. Bobi rahba .a. ey amir!" . deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar". Bor endi. U Antablus1 ning amiri edi. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. assalomu alaykum.v. Hz.) aytdilar: Ammor (r.a. Vallohu a'lam 1058.a. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi.a. 1059. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". zero.v. Hz. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. U dedi: "Assalomu alaykum. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". 473-bob. Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060. dedilar. Shunda Rasululloh (s.) salom bermagan bo'lsalar kerak.ziyouz. deb xitob qilasiz".a. Bilishimcha. 474-bob. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi. (lekin) salom bermadim". 472-bob. va rahmatulloh.a. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo.v. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman.) Rasululloh (s. Jobir (r. biz alik olardik. gaplarining ba'zisi to'g'ri.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan.a.v. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r.). Antablus . Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. ayyuhal amir.a. u alik olsin!" . ayyuhal amir.

1067.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". Agar bir odam bir jamoatga uchrab.a. o'g'lim. sen kimlardansan (ya'ni.com kutubxonasi 164 . Balki "Assalomu alaykum" degin". deb javob berdim". qaysi qabila.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.al.) dedilar: "Rasululloh: "Ey. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064. dedi. hech bokisi yo'q. Oyisha. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa.v. 1069.): "Ey. 1072.) Abu Zarr (r. farzdir".a. Abu Salama (r. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka. dedi.al. Salomni orangazda yoyinglar. taro ma lo aro".) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. salom Allohning ismlaridan biridir. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". dedilar. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. Hasan Basriy (r. dedi Ular: "Vaalaykum".a. dedilar.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s. yo Rasulalloh". Abdulloh ibn Amr (r. jamoat salomga alik olsa. va rahmatulloh". alik olish esa.a.) aytdilar: "Otam menga: "Ey. 1065.s. Muoviya ibn Qurra (r. www.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. dedi.a. degandilar". Allohuni Yer yuziga qo'ydi. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib .a. Zero. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi. o'sha jamoat darajada yuksaladi. Oyisha (r. (Abu Zarr (r. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa.a. deb alik olardilar". Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. Oyisha (r. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. 1066. 476-bob. hech narsa deb javob qaytarma-di". senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan".ziyouz. Abu Zarr (r. "G'ifordan". birodarimning o'g'li. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa.Al-adab al-mufrad. 475-bob. dedilar".) aytdilar: "Salom berish sunnat. Zayd ibn Vahb Abdulloh (r.a. deb javob berdilar. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar".a. 1068. unga salom bergandim. 1071.): "Hz.al. "Vaalayka" demaginki.) senga salom aytayaptilar". deb xabar berdilar.v. Abdulloh ibn Somit (r. Jabroil (a.) huzrularida o'tirgandik. urug'dansan)?" dedilar. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi. "Vaalayka.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib. Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh".a. unga salom bersa. bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz.

dedi. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.)) nima qilsalar. Abu Abdurrahmon".a. 479-bob.v.v.a.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". 1074.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob.a.al.al.) ham yetkazdi".deb so'radim. Eng ojiz kishi esa.) yonimdan o'tab qoldilar.v. 1076-hadis. Rasululloh (s. dedim. U kishi (Abdulloh (r. Rasululloh (s. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum. Ummu Honi (r. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim". duoda ojizlik qilgan odamdir".)ning huzurlarida o'tirgan edik.dedilar. Allohning Rasuli. salomga baxillik qilgan kishidir.)ni1siga bordim.) turdilar.a.ziyouz. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar. farzand beradi. Anas ibn Molik (r.a. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. deb xabar berdilar. deydi". dedilar".) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. dedilar. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa. Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 165 . shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir". So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. masjidga kirdik. biz ham u bilan birga turdik.a. o'shani qildik. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" . Toriq ibn Shihob (r.a.a. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.Al-adab al-mufrad.v.v.a. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075. Hasan Basriy (r.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s. Abdulloh (r. ey. deya marhamat qildilar". Ayollarga salom berish haqida 1079. www.) dan: "Ey.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r.a. haqiqiy baxil esa.a.): "Ehtimolki.a. 1078-hadis.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. Ul zot: "Xush kelibsiz".v. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim. "Ummu Honi". 478-bob. Abu Hurayra (r. salom berdilar va: "Rasululloh (sa.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. Men Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r.a. namozga qomat aytilgani eshitildi.a.) shunday qilardilar". Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi". 480-bob. Ul zot: "Kim bu?" .) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar. Men ul zotga salom berdim. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r.a.v. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r.

v. uxlashga yotib. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083.v. biz bilan ovqatlandilar. Rasuli akram (s. Hz. So'ng odamlar endi tarqalishgandir.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi.m. hz.) (aylanib) yurib. Oyisha (r. www. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi. (Anas (r.a. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik. ilm-fan keng yoyiladi. u kishi Rasululloh (s. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi. Shunda Umar (r.)ning ostonasigacha keldilar.v. Umar o'tirib. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m. Tong otib.a. degan o'i bilan qaytib bordilar.) yana qaytib tashqariga chiqdilar. Uch mahram vaqt haqida 1084. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi. Rasululloh (s. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi.a.v.v. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. Men ham (ortlaridan) yurdim. birga qaytdim. Oyisha (r.) o'tib qoldilar. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi.).arablarning bir xil taomi. Biz joyimizga borib. Rasululloh (s. Bir-birimizga "(Abdulloh (r. (Kelsak.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. 482-bob.v.a. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi". Xufton namozini o'qib bo'lib. Hays . sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" .v. Oyisha (r.) Zaynab binti Jahsh (r. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar.com kutubxonasi 166 .a.dedik.a. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi.a.a. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori.v.a.dedilar. deb so'ra-gandi.a. Men 10 yil xizmatlarini qiddim.)dan) kim so'raydi?" . dedi.) 10 yoshlik o'smir edilar.v. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi.a. tijorat keng tarqaladi. 484-bob. Toriq: "Men so'rayman". Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. hz. So'ng endi ketishgandir. deb o'ylab qaytdilar. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi.v. Keyin Rasululloh (s.a.ziyouz. Zaynabning hujralariga kirsak.)ni nikohyaariga oldilar.a. Men ham qaytdim.Al-adab al-mufrad.a.a. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim.) ahli oilalari oddiga qaytdilar.) bilan xays yeb o'tirgandik.a. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. 59.a. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi".) uni ovqatga chaqirdilar. Rasululloh (s. odamlar hanuz shu yerda ekan.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. "Nur" surasining 31.a. Rasululloh (s. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi". '"Ahzob" surasining 55.) Madinaga kelganlarida Anas (r. 483-bob.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s.v.)ning xizmatlariga bergan edilar. men ham ortlaridan chiqdim.a. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi). men ham chiqdim. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar).)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar.

So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" .): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. otam ko'ksimga chunonam urdilarki. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s.a.. 487-bob. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin".)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi". "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak".al.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa. Abdulloh ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086. 27). Alqama (r. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi.a. Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089.a.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik.com kutubxonasi 167 . Muso bin Talha (r. 1088.). Otam kirdilar. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar. Go'daklar balog'atga yetsa. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar. Abdulloh ibn Umar (r. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29. Oyisha onamizning aytishlaricha. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar. 1090. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. Ibn Abbos (r. 486-bob.a.Al-adab al-mufrad. dedilar.a. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori.v. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.a.a. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi.) ayollarni benihoya hurmat qilar.)ga murojaat qilgan. 485-bob. deb javob berdilar Abdulloh (r.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi.ziyouz. 488-bob. Rasululloh (s.a. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir.. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi.dedilar". balkk erkaklarga ham tegishlidir".a.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" . Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. www.v.a. orqam bilan o'tirib qoddim. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.deb so'radi. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. odatga aylangan. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. 489-bob.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r. deb kirsin". Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087.

a.a. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar". Abu Hurayra (r.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". Ato (r. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094. dedilar. onasining. bir kishi uylariga (nazar) tashladi. 491-bob. go'dak-laringiz balog'atga yetsa.. uning ko'zini nishonga oddilar"." (22:59). dedilar. 1099. Yana Abu Hurayra (r.a.com kutubxonasi 168 .a.v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis.a." (22:58). bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r. www. deb qo'shimcha qilganlar.a) aytdilar: Rasululloh (s. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman.a. demaguncha kirmasin".bomdod namozidan ilgari. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi. deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki.) aytdilar: "Rasululloh (s.) namozda turgan edilar. Ibn Jurayj (r. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" . Abu Hurayra (r. Abdullohibn Abbos (r.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa.): "Izn so'rash vojibdir". So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey.a. 494-bob.v.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda". ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" .a. unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". dedilar. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib.ziyouz.a. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". 1101. Jobir (r. Abdulloh ibn Abbos: "Ha. dedilar. Anas ibn Molik (r. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak".): "Bular (ya'ni farzand..) aytdilar: "Kishi farzandining.dedilar. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi.a. 495-bob. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar .Al-adab al-mufrad.deb so'radim. aka-ukalarining..a. ko'zini o'yib olaver. nima. "Assalomu alaykum". garchi u qari kampir bo'lsa ham. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir.

)nikiga bormoqchi edilar. yana javob bo'lmadi. dedilar. Allohga qasamki. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi".a.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang. javob bo'lmadi. deb javob berdim. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey.deyishdi.)ning huzurlariga bordi.a. dedilar".com kutubxonasi 169 . dedim.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman".) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa. 1106-hadis.)): "Albatta. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" .)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki.alz.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa.a.a.a.v.ziyouz.a. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Abu Muso (r.a. Men: "Yo'q.) eshiklaridan yashirincha qaradi. Men bilan Abu Said Xudriy (r.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey.a.) dan". lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim". Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. Abu Said (r.v.) Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi". Hz. yana javob yo'q. Abdulloh. ana shu unga berilgan izndir". Abdulloh ibn Mas'ud (r. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu. dedilar. dedilar.a. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Hz.a. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik".) bilan (yo'lga) chiqdik. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)". dedilar. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman.a. Rasululloh (s.) (ishlaridan forig' bo'lgach.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi".a. Umar (r. Hz.a.) bora-di". Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. Shu payt Sa'd (r. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104.a. dedilar". men sizdan uch marta izn so'radim. Abu Muso (r. boshqalarga. Umar (r.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s.a.deb so'radilar.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" . Rasululloh (s. izn berilmagach. dedilar. dedi". 497-bob.): "Payg'ambar (s. 498-bob. izn berilmagach. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r.a.v. Men ularga hz.v.a. deb qaytdilar.a. Umar (r. orqamga qaytdim. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim".(Shunda Umar (r. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman".) nima deganlarini aytdim.v.a. 1103. Allohning Rasuli. "Rasululloh (s. Umar (r.) aytdilar: "Men. Abu Hurayra (r. So'ng uchinchi marta izn so'radilar.a. Sahl ibn Sa'd (r.Al-adab al-mufrad.a. Bordilar va salom berib.a. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". www. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r.a. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim.v.a.) (yoki Abu Mas'ud (r.) aytdilar: "Men hz. Umar (r. kirishga izn so'radilar.

)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu. 499-bob. O'shanda Safvon (r. aks holda (ya'ni. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108..deb so'radim. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim. Eshikni taqqilatish haqida 1111. www.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. shunda ul zot: "Qayt orqangga.) huzurlariga kelib.a. dedim.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. So'ng (hz. Hz. ushbu xonadon egalari"..) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda.deb ayt!" .a. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum. 500-bob. (biroq) yana javob bo'lmadi.Makka fath qilingan kun. salom bermasa..) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" .v.a. dedilar". Men: "Ey.a.desa-yu.) Rasulullohga Fath kuni sut.a.)ning huzurlariga borib salom berdim.a. dedi. izn ham so'ramadim.a.com kutubxonasi 170 . Umar (r. 1113. Men uyga kirdim. deyishdi.) aytdilar): "Men salom ham bermadim.Al-adab al-mufrad.v. salom bermasa: "Yo'q. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. tarra va hadyalar olib keldilar. "Assalomu alaykum. 502-bob. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz. senga izn berilmasdi".) vodiyning tepasida edilar. 1110.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir". eshikning ro'parasida turib olmas edilar. tahorat oddilar. Ato (r.a.ziyouz.a.a.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" . (Safvon (r. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin". Umar (r. So'ng (yana) salom berdim. Abu Said Xudriy (r. (yana) izn beril-madi.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r.deb so'radim. Rasuli akram (s. menga izn berilmadi. Chaqirilgan uy egasi chiqquncha. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing". "Ha". (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.a. dedilar". Fath kuni .a. kirsam maylimi?" .a. Men: "(U) salommi?" . 503-bob. dedilar. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. Keyin uchinchi marta salom berdim. izn berilmasa) ketardilar".a. Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar.v. Umar ibn Xattob (r.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi". 1114.v.dedilar". dedilar". kirishga ijozat so'radim. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. 501-bob. dedilar".a. Payg'ambar (s..a.): "Bavldan yoki boshqasidan". ey.

a. (u chiqqach): "Assalomu alaykum. "Vaalaykum.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" . Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. "Men". "Aesalomu alaykum..) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar".a.) aytdilar: "Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115. sizlarga salom bo'lsin. dedim. "Salom bilan kiring". 506-bob. Abdulloh ibn Umar (r. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt.a. Umar kiraversinmi?" 505-bob.a.v.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar.v. 504-bob. Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir. Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men.desin. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.dedim.deb so'radim. eshikni taqqilatdim. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas.a. chunki u chiroyli izn so'ramadi". dedilar. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori.. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz.v. Ibn Umar (r.dedi. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. Jobir (r. Umar (r.v. dedilar.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. kirsam maylimi?" .a.Al-adab al-mufrad.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . deyishdi. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor.a.) Rasululloh (s. Ul zot.ziyouz. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. men!" deb qo'ydilar". Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori. kir" dedilar. 1120.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi".com kutubxonasi 171 . "Kim bu?" deganda. kirsam maylimi?" . Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" .m). Ibn Abbos (r.a. vallohu a'lam (m. Demak. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur." (31:34).a. deyilsa 1119. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin. 507-bob.a. Izn so'raganga "Salom berib kiring". www. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". "Men" deyish haqida 1117. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz.)ning huzurlariga keldim. Rasuli akram (s.dedy. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim. dedilar. Beshta narsa borki.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat.

ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber".) aytdilar: "Rasululloh (s. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir".dedi.a. 1124. Jobir ibn Molik (r. ahling huzuriga kirsang.) dedilar: "Uchta (narsa borki.v. Savbon (r. 508-bob. 511-bob." (4:86). agar qarasa. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126. Abu Umoma (r. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. 1125. Kimki masjidga chiqsa. biz quyib berdik. 510-bob. Jobir (r. ichdilar". u fosiqdir". kechlik taomga ham erishdingiz".al. Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. shayton: "Boshpanaga ham..a. deydi. namozga tik turmasin".a. 509-bob.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. kechki taom ham yo'q".)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar. u ham Allohning himoyasidadir".com kutubxonasi 172 . Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi.a. dedilar.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas.) aytdilar: Men (Jobir (r.ziyouz. dedilar. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s.. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim".) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa.) aytdilar: "Agar uyingga.a. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r.a.a.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Abu Zubayr (r. v.a. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. biz yedik. deydi.Al-adab al-mufrad.): "Kir.v. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa. Rasululloh (s. deydi". Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan.v. Anas (r. 1127. Anas ibn Molik r.a.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.a.a. 1121. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. )ning uylariga kelib.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham. Ayyon Xavorazmiy (r. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar. Oldimizga ovqat qo'ydilar. u ham Allohning himoyasidadir. eshik tirqishidan mo'raladi. yonlarida hech kim yo'q edi. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" . shayton: "Boshpanaga erishdingiz". a. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. a. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa. u Allohning himoyasidadir. iznsiz kirgan hisoblanadi. U (eshikdan nari) ketdi. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa.a.

) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). dedi. Abu Hurayra (r. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" .ziyouz.a. agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". dedilar. 514-bob.v. Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. Ato (r.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". 512-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. Hz.a.a. dedilar".)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" .a. dedilar.a.a. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey. 1138. deyishdi. dedi".) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s. Rasululloh (s. unga salom yo'lladi. Alqama (r. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar. deng". Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa.v. uxlamoq kerak).)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos.a.a. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132.) aytdilar: "Ibn Umar (r.)ni chaqirib kelishga yubordi. "Uning o'zi menga xat yozib. Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring".a. Umar (r. Keyin u yahudiy qo'lga olinib.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. 515-bob. so'roq qilingach. 1136.deb so'radi. www. Mujohid (r.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. salom yo'llabdi.a.a.a. Anas ibn Molik (r. Ul zot: "U "Assomu alaykum".com kutubxonasi 173 . Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r.Al-adab al-mufrad. 513-bob.a.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". Ularga birinchi bo'lib salom bermang. unga javob qaytarish haqida 1133.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar".a. Abu Basra G'iforiy (r.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib.v.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom". 1131. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r.v. degan gapni qo'shgan.)dan eshitdim". men ham salomiga javob qaytardim". roviy "Rasululloh (s. Ummu Miskin ham: "Kiring".a. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi.a. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz".) men bilan birga keldi. Abu Hurayra (r.deyishdi.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.a.

a. Abdulloh ibn Umar (r. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. Agar qabul qilmasang. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman.a.v.a. sizlarga salom bersa. Muhammad ): "Ey.a.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir.ziyouz.)ga imon keltirganing uchun). desa. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. 521-bob. deb aytib qo'yingiz!" (3:64).) eshakning ustiga egar qo'yib. alik olinglar.s.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Islomga kirgilki. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin.Al-adab al-mufrad.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1140. Ul zot ularga salom berdilar". mushriklar ham. Va "Ayting (ey. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar.)ga. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi.a. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s.a. 518-bob. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir. 520-bob.v.a. Bu yig'inda musulmonlar ham.. "Vaalayka va www. Abdulloh ibn Abbos (r. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . Zero. biz musulmonlarmiz". Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. deb javob qaytaring".): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". Usoma ibn Zayd (r. Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Yahudiy. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar.v. salomatlikda qolasan. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. dedilar"." (4:86). Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar".) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 517-bob. (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki.a. ham Muhammad (s.com kutubxonasi 174 . "Vaalayka". Uqba bin Omir Juhaniy (r.)ning maktublarini keltirishni so'radi.v. u salom berdi. butparastlar ham aralash o'tirgan edilar.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik.a. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar). Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik. U maktubni olib kelib o'qidi. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi. Abu Hurayra (r.

Men hz. "Barakalloh fika" . U alik oldi.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar. "va fika" . bu falonchining maktubi va hadyasi". Oyisha (r.. Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. Ali (k. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r.com kutubxonasi 175 . dedilar.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. xola.a.a.a. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. dedi. unga javob yoz va hadya yubor. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim.a.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach.. 527-bob. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152.)ga: "Ey.) bir nasroniyning yonidan o'tib. men senga berayin".): "Ud zot pok Parvardigorning www. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar". Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. "Ammo ba'd" haqida 1153. Oyisha r.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir.a. Senga salom bo'lsin. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu". Ibn Abbos (r.a. deb alik oddilar. 522-bob. derdim. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". unga salom berdilar. 524-bob. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman.v. 526-bob. 1146.): "Qizim. deb o'ylayman". Oyisha (r. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir. dedilar".a. derdilar va berardilar. Abdulloh ibn Umar (r. Maktubning javobi haqida 1150. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Ibn Abbos (r.". Shundan so'ng.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq. 525-bob. Hz. tong ottirdilar?" .ziyouz. Shunda hz. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi.)ga maktub yo'lladilar. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". Oyisha binti Talha (r. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin".Alloh senga baraka bersin.a.a.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim.senga ham. deb yozayot-ganlarini ko'rdim".a.) aytdilar: "Hz. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. Ibn Umar (r.

(unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar.a. ularga shunday zamonlar keladiki. so'ng: "Qalaysan?" .) hz. dedi Amr. Lekin.)ning oldiga .dedi.dedilar qatiylik bilan". deb javob berdim. O'sha paytda men sening yoshingda edim. 1168. (ey.ziyouz. "Qalaysiz". Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin. dedi. Jobir ibn Abdulloh (r.a. uning o'z to'dasi bor edi. Biz Huzayfa (r. Umar (r. Huzayfa)?" . degangda nima deb javob berish haqida 1166.dedi.)".a. ey.dedi.): "Xudo haqqi. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar.a.) huzurla-riga yur.deyishsa.a. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" . Amr?" . alhazar. men buni Rasululloh (s. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach. 1167. Rasululloh (s.deb javob berardi".)ni janozaga chaqirishdi.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169.a. Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". Qavm uni ko'rib qimirlab. dedilar. Biz bilan Rasululloh (s. Xudo haqi. "Men eshitmagan hadis-lar". U: "Bu mening ishim". men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. deb javob berdi. u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". keldi.a.a.a. Fikrimcha.a. deb javob berdilar.v. alhazar! Allohga qasamki. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang. Xudo haqqi. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.) aytdilar: "Umar bin Xattob (r.): "Al-lohga qasamki. Abbos bin Abdulmuttalib (r.)ga bir kishi salom berdi.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" .)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). qavmingga nima qilding?" .)dan so'ramayman!" .a. Shunda hz.a.v. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi. ey. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman. (Biroq) Abu Said (r. Ali (k. "Qanday tong ottirding". Huzayfa (r.a. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi. ey. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz.): "Yo'q. U odam: "Xudoga shukr". U: "Xudoga shukr".v.a. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi. Ali (k. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan. Amr ibn Sulay'.v. dedi". agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam.deb so'radilar.v. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz".Al-adab al-mufrad.v. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r.masjidga keldik. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim".) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 176 . dedilar".v. shoshib. Men: "33 yoshga". deyish haqida 1165. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" .deb so'radi. (qimirlamang). 534-bob.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r.v. u kishi alik oldilar. biz buni Rasululloh (s. Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" . odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar.v.a.a. Rasululloh (s. Abdulloh?" . 533-bob. 532-bob. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?").a.dey-ishdi. men www.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib.

) aytdilar: "Rasululloh (s. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi".)ning oldilariga borsak. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar". dedilar".) menga: "Ey. Umar (r.a. Abdulloh ibn Umar (r. dedim.deb so'rashgan edi. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a. 539-bob.a. Oxirida o'tirish haqida 1174.com kutubxonasi 177 .a.)ning sirlarini sauga". 541-bob. dedylar". Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175.a.a.deb so'radi. balki kengayshib o'shringlar".a.a.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". Men ketdim.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar.Al-adab al-mufrad. Quyosh chiqib bo'lgach. Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar.a. dedi". Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. "Nima ekan (u ish)?" .a. (u haqda) xabar berish uchun kelsam.a.a. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi.a. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. 537-bob.a.v.ziyouz.): "Rasululloh (s. (Boshqalar ham) sajda qildilar.v. birodarimning o'g'li. Abdulloh ibn Amr (r.a. 538-bob. Jobir ibn Samura (r.v. dedilar. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172. Umar (r. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. O'rindan turib ketib.a. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" . Ummu Sulaym (r.) sajda qilmadi.dedi u. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.v. mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel". yana qaytib kelish haqida 1171. 540-bob. birimiz eng oxirida o'tirar edik". degan-larini eshitganman".) aytdilar: "Hz.a. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. so'ng yana u yerga qaytib kelsa. 535-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir".)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar. so'ng sajda qildilar. "Bu sir".) (oyoqlarini) yozib. Abdulloh (r. Qiblaga yuzlanish haqida 1170.a. uni hovliga olib chiqdik.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" . 536-bob. Anas ibn Molik (r.v.v. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r. Abdulloh ibn Umar (r.a. deb javob berdilar.v. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. Kengayib o'tirish haqida 1173. dan turib ketsa.a. borib meni kim yaralagani-ni. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir". dedim.

"Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. Hz. siz) kelib o'tirishi uchun".a.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar. dedilar. bizni kechir!" . Rasulul-loh (s. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar.ziyouz. Chaqirildi. oyoqparini yig'ishtirdi. 1177.v.) boshlari yoniga o'tir-. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi.a. Umar (r. 544-bob. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang".): "Allohim. dedilar".). A'robiylar kelishdi. U meni ko'rib. Rasululloh (s. Men undan ruhlanib.)ning oldilariga keldi. dedilar. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir". odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir". dedi.Al-adab al-mufrad.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. "Rasululloh (s.a. dim. hz.v.com kutubxonasi 178 . Allohning Rasuli. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi.v. Umar: "Yo'q. Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. (Hz. dedi. (shu yerda) o'tirdim.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". 543-bob. u badbaxt bo'lib qoladi". Men: "Ey. Umarga yetkazaymi?" .deb so'radim. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi.) dedilar: "Menim-cha. Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang".a. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. Hari ibn Amr Sulamiy (r. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". Alloh-ga qasamki. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim. dedim. deb aytayapman".a.a.a.): "Allohim. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni.dedilar. Abdulloh ibn Umar (r. Hatto. Umar undan): "Nima deyapsan?" . odamlardan hatlab o'tib. Ul www. to'xtatib qolishdi.v. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. Men: "Aytganlaringni hz. U odam kelib oldilarida o'tirgach. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa.a. 1179. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r.a.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. o'rnimdan turdim. U: "Rasululloh (s.deb so'radilar. dedilar.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. Ka'b: "Shunday-shunday. Muhojir esa. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir". mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. Ubay ibn Ka'b (r.v. dedim. bizni avf et". dedi Ubay ibn Ka'b (r.a. Abdulloh ibn Abbos (r. 542-bob. "Nazarimda. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178. dedi"'. Hz. deyishdi. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir".): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi".a.a.) kelib dedi: "Xudo haqi. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi".a. Umar (r. dedim.a). Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz. dedim. dedi.a.

): "Ayt.bu Bakr (r.dedilar.)ning hovlisida o'tirdilar. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. Umar (r. kichkina?" deb chaqirdilar. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" .)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.) izn bermagunlaricha joyingizda turing".) hz.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar. Rasululloh (s. deyish bilan Rasuli akram (s.a.) kelib. dedim.a.a. Abu Bakr.a.ziyouz. quduq labiga keldilar.a. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar. Usmon (r. Men Rasuli akram (s. Usmon (r. vallohu a'lam. Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r.a. Rasulalloh. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar.)ning eshik og'asi bo'la-man".) aytdilar: "Rasululloh (s.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. shu yerdami-san. quduq ichiga osiltirib oldi. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. Umar (r.) ham boddirini ochib. Kelajak balolar.v. "Payg'ambar (s.a. Men akam ham kelishini istar-dim. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . Ul zot hojatdan qaytib. dedim. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim.Al-adab al-mufrad.v. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim. Abu Hurayra (r. "Sizga Rasululloh (s.a. U kutib turdi.) bolasini bir oz ushlab qoldi. Hz.) uni quchib o'pdilar.v. Keyin Fotima (r.v. 1185. Abu Muso Ash'ariy (r.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt".v.dedilar". dedim. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.v. dedim. Rasuli akram (s. buni sevganni ham sevgin".a.a.a. A.) ki-rib. www. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.a. Rasululloh (s. Hz.a.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar.) oldilariga kelib: "Ey.a.. lekin juda muhim xabarlar-ni. U ham boldirlarini ochib. So'ngra hz. So'ng bolakay chopib keldi. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s.) izn bergunlaricha kuting".v. Boldirlarini ochib. bokisi yo'qdir. Sen bu bolani ham. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar. Umar (r. Na ul zot menga bir narsa dedilar. so'ng: "Allohim. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda".a.v. dedim.a. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar".a.a.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach. kirishga izn so'radilar.).v.)ning qabrlari esa.com kutubxonasi 179 .) keldi. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing". Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki. Men ham izlaridan chiqdim.)dan rivoyat qshshngan. Umar (r. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik.) keldi. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi.a.dedilar.a. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. burilib.a. Us-mon (r. Hz.a. Usmon (r. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib. ularga qarama-qarshi.a. dedilar. Foti-ma (r.v. ulardan alohida bo'ldi".a. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. Rasululloh (s.a.v.)larning qabrlari ham birga bo'ldi.v.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.a. shu yerdamisan. 546-bob.a. . oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.

a.): "Unda yangidan ish boshlang".com kutubxonasi 180 .Haysam ibn www. badanlari (qizg'ish) oq. azoblanadi. 1191.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar". butun vujudlari bilan yuzlanar. kipriklari uzun. kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. ortlariga qarasalar. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu .) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam. "Qayerdan keldingiz". Ibn Umar (r. keyin ham ko'rmadim". oldi-sotti ham bormi?" .a. bog'lolmaydi. Ibn Abbos (r.a.) bir kishini o'rnidan turg'azib. Abu Zarr (r.)ning oldilariga bordik. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi.a. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori. Birov joyini bo'shatib bersa.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. butun gavdalari bilan burilardilar. desa bo'ladimi 1190.a. Agar yuzlansalar. Otam Muoviya huzuriga kirgach.): "Qaerdan keddingiz?" . U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa. dedilar". marhabo!" .) Raeululloh (s. 552-bob. Shunda Abu Zarr (r. 549-bob. Ibn Umar (r. 550-bob. (oldi) tishlari chiroyli va zich. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. Abu Zarr (r. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi". jon kirgiza olmaydi. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). dedik. dedilar".) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . Umar (r. u yerga o'tirmasligi haqida 1186. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob.) aytdilar: "Raeululloh (s.v.a. Men yosh bola edim. Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" .)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. Abu Hurayra (r. desa. Men u kishiday insonni oldin ham.deb so'radilar.v. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz.dedi. Biz: "Ha".a. u yerga o'tirmas edilar". uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar".dedi.deb so'radi.): "Bu ish bilan birga tijorat. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. unga jon kirgizishga majbur qilinadi. mo'minlar amiri. yelkalari keng va orasi uzoq.deb so'radi. azoblanadi. dedik. Abu Zarr (r.a. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar.a. 551-bob.a. 553-bob.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq. So'rida o'tirish haqida 1193. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r.): "Ishingiz shumi?" .Al-adab al-mufrad. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi". soch-soqollari qora. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188.a. u: "Xush keldingiz.ziyouz.a.v.a. "Yo'q". deb javob berdik.

): "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad". Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r.a. Demak. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedi. ey Umar?" . Men: "Ey. ey. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". Men undan: "Ey. Shunda Rasululloh (s. dedilar. dedi u menga. deb uyladim.) aytdilar: Rasululloh (s. egnilarida qizil libos bor edi".) bilan so'rida o'tirdik".): "Nega yig'lamayin.a.a. "Alloh ishingizni o'nglasin. Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201.)ning uylariga kirdim. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi.deb so'radim. 1199.dedilar.v. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz". "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss".deb so'radilar.v.a. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar. dedi.): "Albatta istayman. Abu Fu-lon. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman". Boshlari ostida esa. Umar.v. yo Abu Abdurrahmstn. Rasu-lulloh (s. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi".) issiq paytlari namozni kech o'qir. Umar (r. 1194. 554-bob. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar. sen bu dunyo ularniki.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. Men: "Bu odam kim?" . Uning ^stiga o'tirdilar. yo Rasulalloh. Abu Rifoa Adaviy (r. Dajjol qaerdan chiqadi?" . 1200.a. dedim. 1198.) u yerga kirib yig'ladilar. Xudo haqi. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. 1196.a. Ibn Umar (r.) oldilariga yetib keldim. deb.a. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi". Ul zot: "Shuning uchun shunday" . Allohning Rasuli" .) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. deb javob berishdi. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar.ziyouz. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim". Anas ibn Molik (r.v. Hz.a. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda.deb so'radim.a.a.a. 1197. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". Umar (r. Umar (r. shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" . to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. menga yaqinlashib keldilar.dedilar. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. Bir kursi olib keldi-lar.) bilan birga o'tirgan edim.a.a.a. Allohning Rasuli. Ul zot xutbalarini qo'yib.com kutubxonasi 181 .)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim.dedi.a. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r.a.): "Nega yig'layapsan. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www.a. 1195. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim".v.dedilar.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r.Al-adab al-mufrad. dedim.

a. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori.Al-adab al-mufrad. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. Mulomasa . 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori.a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. eshikkacha kuzatib qo’ydim.v. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. Biz Ibn Umar (r. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida".-v. Men: "Agar istasangiz (turavering)". Qaysning otasi Rasululloh (s. Abdulloh ibn Salom (r. 555-bob.a.a.v. dedilar". Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar.a.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi".a.. Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r. Abu Said Xudriy (r.v. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan. 558-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.a.)yushg oldilariga borib o'tirdim. faqat unda Rasulumoh (s.ziyouz. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar.a.a. 560-bob. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori.a. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin". Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib. 1205. Munobaza esa. Ikkinchi turi esa. Abulmulayh (r. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.v.deb so'radik. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q".) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. dedilar.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" . 557-bob.com kutubxonasi 182 . Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir. degan so'zlari qo'shilgan. Abdulloh ibn Mas'ud (r. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u. 556-bob. Agar to'rt kishi bo'lsa. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir. Ul zot yerga o'tirdilar.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. Abu Burda ibn Abu Muso (r.a.) turdilar.a. "ixtibo"dir. avrati ochilib qolishidir. Bu esa.a. 559-bob. dedilar..) mening uyimga kirdilar. dedim.v.

)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a.com kutubxonasi 183 . Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. Rasulalloh!" .a. Cho'kka tushish haqida 1213. "Rasulalloh!" dedim.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning oldilariga kelganimda.) taglariga ko'rpacha to'shadi. 562-bob.a.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".) taglariga ko'rpacha to'shadi. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.v.v.a.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".) uning otasi oldiga bordilar.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a.v.) unga o'tirdilar. "To'qqiz kun".-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.v. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.dedilar. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. 1216. Yana: "Yo.a.dedim.a. dedilar. deya marhamat qildilar".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Yana: "Ey. www. Rasululloh (s. 563-bob. Men: "Rasulalloh!" . Qayla (r. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212.Al-adab al-mufrad. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama. 561-bob. 561-bob.) uning otasi oldiga bordilar. Rasulalloh" . Otasi Rasululloh (s. Qayla (r. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.v.dedim.s.v. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. bir kun og'iz ochiq bo'ladi".a. Allohning Rasuli!" .a. Shunda ul zot: "Dovud (a. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.) unga o'tirdilar. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. menga nasihat qiling". Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Rasululloh (s.v. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.a. qo'rquvdan titrab ketdim". "Ey.)ni mana bunday qilib . Rasululloh (s. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Ul zot: "Allohdan qo'rq. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. 562-bob. Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Men: "Ey.a. Cho'kka tushish haqida 1213. dedim.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.v.v.ziyouz.a.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. "Besh kun".a. qo'rquvdan titrab ketdim".)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma.dedim.dedim.a. 1212.a. dedi-lar ul zot.v.v. "O'n bir kun". Al-lohning Rasuli. Rasululloh (s. dedilar.a.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". "Yetti kun-chi?" . Otasi Rasululloh (s.a. 1215.

Chalqancha yotish haqida 1220.) gapirayotganda jim turdilar. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s. savobi senga bo'ladi.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. dedilar".a. Islomni din deb. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim".ziyouz. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. 563-bob. So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa. Anas (r. Yaxshi-likni ham.) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb. bunaqa yotish Allohning www.v. 565-bob.v. dedim.a. deya nasihat qildilar". Men: "Ey. Umar (r. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik".)ning oldilariga kelganimda.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. marhamat. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. Yuztuban yotish haqida 1222.a.) esa.com kutubxonasi 184 .v.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". Ra-sululloh (s. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil.)dan buni eshitib. deb boshlagan.v. mana shu o'rnimda ekanman. Bir kishi sendan biron kamchilik topib.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.v.a. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. Anas ibn Molik (r.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar.) hz. menga nasihat qiling". hayvonni ham so'kmadim". U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi".a. faqat bunda Abu Hurayra (r. dedi.a. 1221.a. 564-bob. hech bir yaxshilikni arzimas sanama. oyog'i bilan meni turtib: "Tur.a. ho'ngrab yig'lay boshladilar.a.a. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir. Rasululloh (s. Umar (r. "So'rang!" deya takrorladilar. Hech narsani so'kma". Jobir (r. siz nima so'rasangiz ham javob beraman". Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.)ni mana bunday qilib . Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.a. dedilar".v. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219.a. 1216.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215. Salom berilgach.a.Al-adab al-mufrad. Allohning Rasuli.a.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Ul zot: "Allohdan qo'rq.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Allohga qasamki. so'rasin. Shunda hz. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob. So'ng: "Juda yaxshi.a. tanbih bersa.

bermangiz ham". 1228. der edilar.) devor(li bir joy)da. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s.a. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi".com kutubxonasi 185 . 567-bob.v.a. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225.v. zero u shaytonning amallaridandir".) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib. tepamda Rasululloh (s. ayoliga jahl qilmasin. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226.v.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman". Agar shunday (narsa) topsa.ziyouz. Abu Ayub (r. yoniga qo'yishi sunnatdir". Abu Umoma (r. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin". oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar". Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231.a. Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim.a. quduq og'zi-da. Nofi' (r.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. Ibn Umar (r.a. degandilar. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi". 570-bob.) uylaridan chiqishda: "Allo-him.a.) turgan ekanlar". kaltak. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi. 1229. dedilar.v. 571-bob.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos (r. Boshimni ko'tarib qarasam. 569-bob. Abu Umoma (r.a. Abu Muso Ash'ariy (r.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib.a. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa. 1223. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" . 568-bob.v.a. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227. 572-bob.a.a.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230. www. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". dedi. undan himoya soqit bo'libdi".): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin.a. dedilar".deb oyoqlari bilan turtdilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.

): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . "Ha". der edilar. yonboshlab. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar. deysizmi?" so'radilar yana.a. yuzida oyga o'xshash izi qojandi. "Ha".deb so'radilar.a.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.deb so'radilar. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" . Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. tezlatab ortiga qaygib.a. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj".): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . La havla va la quvvata illa billahi". Ular: "Ha".dedilar. dedi.) aytdilar: Rasululloh (s.v.a. Tarjimasi: Bismilloh. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik.com kutubxonasi 186 . biz alik oddik. u odam salom ber-di. yuklarimni tuyamga ortib.v.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi. Ra-sululloh (s.a.v. ulug'larimiz bo'lishgan. deb atala boshlandi. Keyin u odam tuyasining jilovini burib.deb so'radi. tezda yaqinlashdilar. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232.a. uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. Bundan muhojirlar ham. ustidan safar kiyimini yechib. Umar?" . Abu Hurayra (r. Qaytmoqchi bo'lib turgandim.deb so'radilar. Rasululloh (s. 573-bob. Ra-sululloh (s.a. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" .v. izimdan kelib qolishdi". dedi. men sizlarni poylayotgan edim. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib. tuyalaringizning boshlari ko'rindi".a. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. xush kelibsiz. kun chiqquncha yo'l yurdim. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. Umar (r. attuyutanu 'alal-lohi. Kecha Rasululloh (s. So'ngra ohista yurib keldi. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . ey. Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. (boshqa) libos kiydi. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo).a. Elchilar kelishdi. Hz. Umar (r.a.v. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". deb javob berdik.v.) shu gapni aytgach. unga iltifot ko'rsat-dilar.v. barcha kuch-qudrat Allohnikidir . U tuyalar-ni to'plab. degandilar. "Ha". cho'ktirib. chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www. Ashaj kech qoddi. yurganlarida unga tayanardilar. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim".deb so'radilar.ziyouz. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. ansorlar ham xursand bo'ldilar. So'ng yukdonini chiqardi.dedilar. deyishdi.a. Rasululloh (s. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding). yo. Elchi-lar Rasululloh (s.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Umar (r.a. Ashaj ishini tugatib. qora xurmo) deysizlarmi?" . deyishdi. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir". deb javob be-rishdi. Ashaj". Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. deyishdi.deb duo qildilar.): "Ana ular.)ning huzurlariga borgach to'xtadi.a. yo'lda ulovini tezlatab. Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel). Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" .) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. Tong ottach. Rasululloh (s. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir". "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz".v. dedi-lar.v. tavakkul Allohgadir. U kishi: "Marhabo. dedilar". Qavm kengaydi. oyoklarini uzatib olgandilar.Al-adab al-mufrad. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim.v.

Sen Allohdirsan.a. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir".deb ayt-sa.a.a.a.) bandang va elchingdir" . chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi.): "Alif.a. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir". Allohim). der edilar".) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey. Mim.) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. Sening hech qanday sheriging yo'q. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring. 1245. Abu Zubayr (r.. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi. Naf-simni hisob qilar (ya'ni. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi". 1241..) aytdilar: Rasululloh (s. Tanzil.) aytdilar: Rasululloh (s.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan.a.a. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi.a. 574-bob. Albatta. 576-bob.) aytdilar: Rasululloh (s.v. Huzayfa (r. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar. Ularni kim o'qisa.v.Al-adab al-mufrad. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q. uxlamoqchi bo'lsa. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik. 1238. der edilar. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis.a.v. 1242. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin.a. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. der edilar.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. 1243. www.ziyouz."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi. Jobir (r. degani . Biringiz xo'shagiga yotib. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 1235-hadis 291-bobdagi 7. Lom. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240.com kutubxonasi 187 . 1244-hadis 1242-hadisning takrori. qaytishimiz faqat Ungadir". Biz undan baraka topdik.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim.v.. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi.v. Kimki 2 marta aytsa. unga 70 hasaiot yoziladi.a.a.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar). maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik.a. Abu Hurayra (r. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. Sen yolg'izdirsan. Muhammad (s. Abu Hurayra (r. 1236. Sening shohidligingda.) aytdilar: "Raslululloh (s. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim. 575-bobdagi 1237. Sening isming bilan o'lib-tirilurman". Allohim. Kimki 4 marta aytsa. Anas ibn Molik (r. dedilar".

1249. U halim va mag'firatli Zotdir. Jobir (r. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa. deydi. faqir-likdan (qutqarib). musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi. Baro ibn Ozib (r. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. ey. "Ular nima ekan.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. Alloxim. dedilar. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. Abdulloh ibn Amr (r.a. Abu Hurayra (r. desa va o'lsa. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. 1247.v. Senga xohish-istagim bor. Allohim. solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim.Al-adab al-mufrad. o'zing Zohirsan.com kutubxonasi 188 . ozgana mashg'ul bo'linadi". der edilar". Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . o'zingga yuz-landim. 10 marta www.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey.a.a. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat.a. Sendan oddin hech narsa yo'q. Ular (bajarishga) oson bo'lib. shahid bo'lib o'tadi. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". unduruvchi). Sendan keyin hech narsa yo'q.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. Baro bin Ozibdan (r. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. rahm qil (Allohim). (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin".v. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin". o'zing Oxirsan. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga .a. Tavrot. Alllohning rasuli?" . Sendan mustasno hech narsa yo'q.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. e'timod qildim. Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir".a. o'zing Botinsan. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir. Uning zikrini qilgan bo'lsa.a. desa. o'zimni Senga taslim qildim. agar ular zavolga yuz tutsalar.v. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. 578-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey. 1252. 577-bob.a.): "Ikki xususiyat borki. der edilar".deya so'rashdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. boy qilgin". Senga tayan-dim. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi".v) uxlagani yotsalar.ziyouz. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi. qarzlarimdan najot bergin. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan.a.

a. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilinishicha. "Urniga kirib yotganda tasbih. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. 582-bob. der edilar". tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib. 583-oob. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255. (shunda u) eslamasin".): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa. Abu Said Xudriy (r.ziyouz. tegma unga". deya marhamat qildilar.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori.a.a. 581-bob.v. Qarasalar. Jobir ibn Abdulloh (r. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi.v. dedilar". Shunda Rasululloh (s.a.a.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. Abu Hurayra] (r. Sichqon bo'lsa. Ibn Abbos (r. odamlarning uylarini yoqadi". idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar". Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar. siz-larni kuydiradi".a.a. deya marhamat qildilar". "Qanday ular behisob?" .v. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan.a. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". (og'zi yopiq) idishni ochmaydi.deyishdi.com kutubxonasi 189 . Rasu-lulloh (s. tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi.)dan rivoyat qilini-shicha. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi. dedilar. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. 1258.a.v. 1260. 584-bob. Rasululloh (s.v. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah".a. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. dedilar. 1259. hamd va takbir aytgani esa. Ibn Abbos (r.a.v.) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s.a. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi. Bu esa. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s. faqat o'zidan xafa bo'lsin".a.): "Agar uxlashga yotsangiz. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. chiroq piligini sudrab ketdi.) kechasi uyg'onib ket-dilar.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". Rasululloh (s.): "May-li. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. dedilar.v. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. chiroqlaringizni o'chiring. dedilar. Zero. www.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. Rabi'a ibn Ka'b (r. Chiroqni o'chirish haqida 1257. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".

)day rivoyat qilinishicha.) yomg'ir yog'sa: "Ey. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. 589-bob.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265. hz. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir".a. Ibn Abbos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. 585-bob. 590-bob.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar".a.. zero. joriya.a.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring.v. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. u ham dush-manning bir xilidir". suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar".a.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.v. Jobir ibn Abdulloh (r.a. dedilar. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.a. undan ehtiyot bo'ling". 1262.a. Abdulloh ibn Abbos (r. 588-bob.com kutubxonasi 190 . Ibn Umar (r. deb marhamat qildilar. dedilar". derdilar.v. Mujohid (r.) ahl-ayollariga olov yoqib berar.Al-adab al-mufrad. 586-bob. www. Jobir (r.a.) aytdilar: "Ibn Umar (r.a. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz. Ibn Umar (r. Rasululloh (s.v." (50:9) oyatini o'qirdilar.): "Haqiqatda olov dushmandir. Umar (r. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning.a. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264. deb buyurdilar". egarimni olib chiq". Hayvonlarni urishtirish haqida 1268. kiyimimni.a.. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. Eshiklarin-gizni berkiting.a. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring". 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori. Jobir ibn Abdulloh (r.ziyouz. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan.a.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.a. yotishdan oldin o'chirib yotardilar. Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.a. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266.v. 587-bob.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang.

Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". Peshin paytida uxlash haqida 1274.a. Anas ibn Molik (r. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. yotib uxlang). Borsalar. qimor. Anas".v.v. g'usl qilishdi.a. zero. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz.deb so'radi. Ular: "Kdchon?" . Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". 1275. Keyin salqinlab. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. mayli.Al-adab al-mufrad. ey. . 594-bob. deyishdi. 1276. 1277. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir.a.ziyouz. dedim. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". Abu Hurayra (r. Ular qaylula uchun turib ketdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob.)dan rivoyat qilinishicha.a. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". folbinlik qat'iy man qilindi. Anas ibn Molik (r. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora.a. bir kishi Payg'ambar (s.v. qaylula qiling (ya'ni. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. majusiylik. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. der edilar". Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. Umar (r. Balli. Keyin ular Rasululloh (s.dedim.tentaklik. Abu Talha (r. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278. dedi.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. haqqoniy gapni aytding". insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash .) huzurlariga yo'l olishdi.a. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir". chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". Ul zot: "Burgani la'natlama. dedilar. Burgani so'kmaslik haqida 1273. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". 592-bob.) aytdilar: "Hz.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan".)ning huzurlarida burgani la'natladi. Umar (r.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar.a. So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. Hz. Haqiqatni ayt-ding.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring. deya marhamat qildilar". u shaytonni ko'rgan bo'ladi. Soib bin Yazid (r. dedi".com kutubxonasi 191 . qaylula qiling. www.a. 593-bob. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" .a.

a. Hz. Hz.a. deb Adiyga odam yubordilar.. Umar (r. u keddi.a. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . xohlamagan yo'q". Men: "Ey. xursand bo'lardim. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" .a.deb so'radilar.a.a.a. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz".a.a.dedilar.) ziyofatga chaqirganlarmi?" . o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz. Umar (r. 598-bob. www..deyishdi.a. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. Oyisha (r.ziyouz.dedi. Oyisha (r. dedilar". 1284.a.)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. dedilar". dedilar". Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi. 596-bob. Abu Hurayra aytdilar (r. Hz.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. Ziyofat haqida 1279. deguvchilar ham bor.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. Hz. kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. Usmon (r.). dedilar Abdulloh ibn Umar (r. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob.): "O'zingta shukr.s. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar. Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282.). Allo-him.): "Mayli".a. Ayollarni xatna qilish haqida 1281. bu esa go'shtli sho'rva. chiqarib yubo-ringlar shaytonni. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. Umar (r.): "Rasululloh (s. 597-bob.a. mana bu nimta-nimta go'sht. 600-bob.a. Hz. Abdulloh ibn Umar (r.v.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar". dedi Nofi' (r.) bilan Shomga kelgani-mizda.) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. nima uchun chaqiramiz. hz.): "Bay-bay. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob.Al-adab al-mufrad. dedilar". mo'minlar amiri. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi. sizga bir taom hozirlagandim. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel".a. Usmon (r.): "Ibrohim (a. axir nonimiz yo'q-ku?" . Oyisha (r. tozalang".)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. U ser-tuk odam edi. Abu Abdurrahmon. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r. "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar".) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib.a. chiqaringlar uni!" .com kutubxonasi 192 .de-dim.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli.

U odam bir kuni ro'zador. lekin ro'za-sini buzdi". Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. dedilar". ulardan ba'zilari o'lganmish. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. ro'zador ekan.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib.s. Oldimizga ovqat olib kelishdi. dedi. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. Rasuli akram (s.com kutubxonasi 193 . birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. Shundan keyin 80 yil yashadilar. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor.) birinchi xatna qidtsirilganlar.) huzurlariga olib bordim.) aytdilar: Ibrohim (a. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach.al.deb so'radilar. og'ziga soddilar.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar.a.v. Tuya xurmoni kavshay boshladi. Holbuki. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289. viqorimni ziyoda qilgin".): "Ansor xurmoni sevadi". Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s.deb so'radilar. 1 Abu Hurayra (r. Muso yemadi. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s.)ning tillaridan Ib-rohim (a.a. kiyimini tozaladi. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar. o'sha kuni ro'zador ekan. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286. Mendan: "Xurmoing bormi?" .v. Men: "Ha". Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r. ey.): "Parvardigorim.s.Al-adab al-mufrad.a.s. val-lohu a'lam. 605-bob. 604-bob. deb xurmo uzatdim. 602-bob. Go'dak maza qildi. Alloh: "Viqor".)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. Ibrohim (a.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda.Usmon (r. Anas ibn Molik (r. bir kuni tutmas edi.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. Uni Abu Qursofa deyishardi. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. Muoviya ibn Qurra (r.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar.) (buni ko'rib): "Bu nima. xizmatlarida qolganligi aytilgan. Otam farzand ko'rganlarida.v. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim. Aytishlaricha.al. u paytDa qish edi. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi".v. unda Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a.v.s. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".a. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Muso ro'zasini ochdi".v.a.s.a. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik. Abu Hurayra (r. Shutstsa Rsululloh (s.a. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar. 603-bob. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir. 1287.ziyouz. Ibrohim (a.a.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.a.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www.a. Parvardigorim?" . Keyin Ibrohim o'rnidan turib. ularni bu borada hech 1288.

a. deyilsa. ular duo qilishdi.a. derdilar. "La ilaha illaloh".derdilar. Ibn Abbos (r.v.a. Kimki do'stiga: "Kel.a. Umar (r. qasamida "Lot va Uzzo haqqi".Al-adab al-mufrad. Qimor haqida 1295. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. 606-bob. Hz.a. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. garov o'ynaymiz".a.) aytdilar: "Maysir qimordir". Etstsi men duo qila-man. Bola sog'lom tug'ilsa.ziyouz.) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. Abu Hurayra (r. 611-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Qolganlari esa quruq qoladilar. Men: "Sizlar duo qildingiz.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib. dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" . Umar (r. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. deb marha-mat qilganlar".a. deb yuborsa. Mana shu qimordir". o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. desa. deyish haqida 1298.dedi. 1296.a. sizlar "Omin". Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. Uning dini. Hz. Ibn Umar (r. 610-bob.v. sadaqa bersin".com kutubxonasi 194 .) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. Abu Hurayra (r. tirnoqni olish.) aytdilar: "Rasululloh (s. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". Xo'roz ustidagi garov haqida 1297. www. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr".) biron oilada farzand tug'il-sa. ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar. Do'stiga: "Kel. "Ha". desin. Xudoga shukr qilish haqida 1292.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . Ibn Umar (r. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. garov o'ynaymiz". Umar r. 608-bob. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294.a. ziyofat berdim. 609-bob. 607-bob. demoqchi.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar". Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man. Hz. deb turing!" .a.dedim. Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman".): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish.

a. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300.a.a. tezda bu ishingizni tashxang". Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob. zero u qimordir".) unga: "Ey. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib. 616-bob.a. Ashula haqida 1301. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www. Kaptar qimori haqvda 1299.a..): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. U xushovoz edi.ziyouz.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori. dedilar.v. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi". dedi." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir". Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar. 614-bob. 617-bob. deganlar. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. dedilar.a. Anas ibn Molik (r. 613-bob. Abu Muso Ash'ariy (r.. dedilar.a. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa. 1302. Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305. man qilingan kubdan saklaning.. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. o'rinlaridan turib ketdilar.a. Rasululloh (s.) bino eshigidan chiqib.v. 615-bob. dedilar. ular bilimsizlik bilan. qoni-ga cho'milgan kabidir". nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar..): "Ushbu ikki ni-shonli. Anshaja esa.com kutubxonasi 195 . Dilxushlik zarardir". dedilar. 1307.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". Burayda (r. 1303. Abu Hurayra (r. Anshaja.Al-adab al-mufrad. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ali (k. dedilar.. 1306.): "Salomni oshkora beringlar.v.

v.a.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319.a. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" . (ya'ni..v.a. u bizdan emas". aqlli odam xatoni takrorlamaydi . Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham. may va qimor. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi". Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa.a.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi". Abu Hurayra (r.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. 619-bob.a. u bizdan emasdir".): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar. Shunday. Rasuli akram (s. www.): "Kimki kechasi o'q otsa. dedilar". Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315.a. yuqoridagi hadisning takroridir. Alloh taolo: "Albatga. 618-bob. 1316.)dan rivoyat qilingan bo'lib.com kutubxonasi 196 . 620-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Inga chaqtirish . Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314.)dan rivoyat qilingan.ziyouz.a. 621-bob.a. Abu Hurayra (r. dedilar. majoziy ma'no ham bor.dedilar.a. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.v. nardni sindirib tashlar edilar".a. kimki bu o'yinni o'ynasa. dedilar. 1310.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi". oqibati sochi va terisigadir. uni urib.a. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar.v. Abu Hurayra (r. Nofi' (r.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.a. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312. Makka ahli. 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir".a." degan. 1311..) aytdilar: "Rasululloh (s. qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki.) aytdilar: Rasululloh (s.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. dedilar. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di. binobarin. Hz. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. Yana Abu Hurayra (r. dedilar. 1313-hadis Amr ibn Os (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309. Bu juda muammodir. dedilar. dedilar.

so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. dedi. dedilar ul zot".v. Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. Falonchi.v. Vasvasa haqida 1320. chuiki buni faqat mo'min his qiladi".a. o'zingdan boshla!" .) ayollaridan biri bilan birga edilar. Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi".)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. dedilar. yonla-ridan bir kishi o'tdi. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang. bu xotinim falonchi".dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi". "Ha".a.a. deb yozdi. bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. Allohning solih bandalari bo'ling!" . biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. Men esa faqat ochman.com kutubxonasi 197 . Josuslik qilmang. www. Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327. dedi.a. 622-bob. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir". xolos". men ularni qaerdan bilaman?" . Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . deganlar". deyi"di ular.a. "Bu sof imondir".ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa.v. 1324.a.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib. Abu Hurayra (r. Rasuli akram (s. U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman". Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar".v.a. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang. 1321.a. Abdulloh ibn Umar (r. o'ladi-gandek". Anas bin Molik (r. zero gumon so'zlarning yolg'onidir.)ning huzur-lariga kirdim. O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman".Al-adab al-mufrad. Rasulalloh. Abu Hurayra (r. 1326. Hz. Gumon qilish haqida 1323. 623-bob.): "Nura terimni yulib oldi". 1322. Ibn Umar (r.) uni chaqi-rib: "Ey. Joriyalari soch olayotgan ekan. dedilar". Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki.a.): "Gumondan saqlanish. uch marga takbir aytsin. dedilar".a.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r. 624-bob. Oyisha uch marga takbir aytdilar. 1325. o'zaro adovat qilmang.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor. Oyishashshg huzurlariga kirdik.dedilar". Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. dedilar. dedilar.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi". dedilar". o'zing ham ulardan birisan. dedi. "Alloh hamma narsani yaratgan. Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.dedi.

626-bob. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". Hasan (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 198 .a.a. 1337. kirshp uchun izn so'radilar.v.a. Zayd izn berdi. dedilar. 1334.). 629-bob.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim. 627-bob. Sadoqat haqida 1331.m. Usmonr.)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. dedilar". 630-bob. Umar (r.a. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". Abu Hurayra (r. Tanishish haqida 1332.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. 1335.)dan rivoyat qilindi: Hz.a. Hz. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. www.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.) bir kuni uning eshigiga kelib. U: "Alloh uni kechirsin. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s.) aytdilar: "Hz.ziyouz. so-chingai tarayversin".) bilan bir ko'chada ketayotib. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida.v.a.a. 628-bob.a. Kaptarni so'yish haqida 1336. ey. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi".a. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar". Ibn Umar (r. Men: "Bu kim?" degandim. Abu Tufayl (r. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Hz. Zayd ibn Sobit (r. 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedi.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar".a. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi".v. dedi. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. joriya uning sochini tarayotgan edi. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi".): "Qo'y. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.a. Umar (r. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad.

v.a. dedilar. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.a. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342.a.dedilar. 632-bob.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" . Uyga kirishgach.) unga: "Xudo haqi.v. 1343. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r. Oyisha (r. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346. Abdulloh ibn Mas'ud (r.Al-adab al-mufrad.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 637-bob. Agar ro'zador bo'lsa.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa. dedilar".)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi.com kutubxonasi 199 .a. dedilar. 1345. 636-bob. ul zot: "Bu o'shalardandir". Abu Hurayra (r.a.v. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi".) aytdilar: "Rasululloh (s. ularga boshqa yuzi bilan keladi". Abu Hurayra (r. Hz. dedilar". 634-bob.ziyouz. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. 635-bob. Haligi kirgach.)ning huzuriga keldi.).a. bularga bir yuzi bilan borsa. dedilar". u qabilasining yomon biro-dari". Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi".a. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir.a. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q".a. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi".) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. Ortiqcha so'zlash haqida 1344. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi.a. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. do'sti alanglayverdi. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri". u www. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347. Abu Hurayra (r. dedilar".): "Mening senga hojatim bor edi". 631-bob. Ammor ibn Yosir (r. Ul zot: "Ayting.) bir kishini ko'rgani bordilar.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir.a.a.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin. kirsin. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin". ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". 633-bob. dedi Zayd (r. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340. Umar (r.v.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s.

a.) aytdilar: Rasululloh (s.v. saki-nat hayodandir".) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt". 638-bob. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.a.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir.a. dedi. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib. 1352. dedilar. Agar u odam shu kalimani aytsa. Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar.a.Al-adab al-mufrad.)dan gapirsam.dedim.dedilar". 639-bob.a. Abdulloh ibn Umar (r. U odam ketgach: "Ey.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi".a. biri ko'tarilsa. sen menga sahifangdan gapirasan-a". Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. bilganingni qil!" .a. men senga jinnimanmi?" . G'azab kelganda nima deyish haqida 1356.v. Ul zot: "Ey.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida.) unga qaradilar. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. deyilmoqchi. Abu Hurayra (r. vallohu a'lam . dedi. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi".v.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi.)aytdilar: "Rasululloh (s. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir".v. bu odam haqida boyagiday gapirib.v. jahli ketadi. imon jannatda-dir. Imron ibn Xusayn (r. Oyisha.a.ning boshlari kattagina. dedilar. dedilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar.a. uni tark etgan kishidir". Sulaymon ibn Surad (r.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s. Nabiy muhgaram (s. dedilar. Abu Mas'ud (r. 1350. ko'zla-ri yirik edi. www.a. Hayo haqida 1349.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan.dedi. 1355.v. Jafo do'zaxdadir".a. dedilar. deb yozilgan".v. G'azab haqida 1354.a. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. Jafo haqida 1351.a. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. Abdulloh ibn Umar (r. Allohning rasuli.v. 641-bob.ziyouz.): "Hayo imondandir. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". 640-bob. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" . Shunda boya-gi odam: "Nima. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353.a. dedilar". bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir". Abu Bakra (r.a. Be-nomuslik jafodandir.com kutubxonasi 200 .

sukut qil". yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358.ziyouz. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki. Agar yomon ko'rsang.ziyouz. dedilar. Umar ibn Xattob (r. Laylo va Doniyor tayyorlagan.com/index.a.a.Al-adab al-mufrad. unga boladek bog'lanib qolasan.): "Agar yaxshi ko'rsang. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359. dedilar 2 marta". 643-bob.v.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki. 645-bob.v. Ali (k. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Ibn Abbos (r. "Qanday qilib?" .0 Internet uchun Umarbek. Hz.php?topic=588. deya 3 marta takrorladilar. Hz. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum.com kutubxonasi 201 . kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin.a.) aytdilar: "Rasululloh(s.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz". o'sha do'stingga yomonlik.deb so'radilar. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis. "G'azablansang. talofat-ni sog'inib qolasan". Umar (r. www.ziyouz. 644-bob.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik.a. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin".com 2007 www. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar. Hz.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful