Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

Abdulloh ibn Dinor (r. www. Alloh! Abu Hurayraning ham.a. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r. dedilarda. Amrga qarab: "Ey.deb so’radi. 38. siz eshakni ham. Muhammad ibn Sirin (r. madrasa. sen istaganingni qilaver. Silai rahm natijasi 42. odamlarga manfaati tegsin. Imom Ismoil al-Buxoriy 37.) yonlarida bo’ldik.a.a.a.a.a.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.v. 20-bob.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40.a. Abdulloh ibn Abbos (r.) a'robiyga: "Ha. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi. dedilar.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi. 41. savobi albatta tegadi".)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki.) aytdilar: Rasululloh (s.v. yo’l va boshqa binolar. shuningdek.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz".a. dedilar.al. Abdulloh (r. Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r.a. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. Sadaqai joriya .v.Al-adab al-mufrad. sallani ham berib yubordingiz". Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma.deb so’radi.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" .): Rasululloh (s. Shu a'robiyning otasi Hz. degan ma'noda bo’lsa kerak. nuring o’chadi". mayli.) o’zlari: "Ey.a. dedilar".a.a.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r. deydi. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat.a.ziyouz. 21-bob.v.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar". otang do’sti Umarning o’g’liman".Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" .a. Amr. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. masjid.a.): "Ha. degan edi.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.Shunda Abu Hurayra (r. Abdulloh (r.a.) bilan do’st bo’lgan edi. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy.) hikoya qiladilar: "Men Hz. deyilgan. Sa'd ibn Uboda (r. Abu Hurayra (r. Yana Abdulloh ibn Umar (r.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la. Muhammad (a. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin". degan edilar. uning uchun sadaqa qilsang.a. deb duo qildilar. ularga xayrixohlik qilishdir". o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. Abu Hurayra (r. agar uzsang. deb javob berdilar". Usmon (r.): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab.com kutubxonasi 9 .)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.a. 39.s.

deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi.): "Yo Rasululloh.v. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".a.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi". 1 Hz.) o’z otalari Hz. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" .Umar ibn Xattob (r. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar.v.otam bo’ladilar".a.a. 24-bob. 48. 22-bob.Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki. opa-singillaringga.a. Abu Hafs . Abu Bakir ibn Xazm (r. degan oyat kelgan vaqtida.v.a. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r.deb so’radilar. Umr ibn Xattob (r.v. ey. degan hadis haqida 43. U sahobiy Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. otangga.a. U: "Bu . uning ismi bilan chaqirma.) shoyadki Rasululloh (s. degan edi. 25-bob. dedilar. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi.)ning kunyasi .)ning oldilariga keldi. Rasululloh (s.com kutubxonasi 10 . senga etarli nasihat qilgan bo’laman". deydilar.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Ka'b ibn Luay bolalari.v. degan edilar.) bir sahobiydan rivoyat qildilar. Abu Abdurrahmon!" . falon! Yoningdagi kim?".)ning kunyasi.a.a. dedilar. Rasululloh (s.v. Abdu Manof bolalari. 23-bob. Shahr ibn Havshab (r.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.deb so’radilar. "Otam". Abu Hurayra (r.deb so’radilar. ey.Abdulloh ibn Umar (r. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir".a. deb nasihat qildilar. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44. Abu Hurayra (r. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.a.v. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar.ziyouz. Oyisha (r. 46. Hoshim bolalari.a.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". Sevgi nasliydir.a.) turib: "Ey.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver". Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47.a.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga.a. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey.a. Muhammadning www.Al-adab al-mufrad. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma. ey.a. degan hadislarini rivoyat qilib bersam.a.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214).) ikki kishini ko’rib.a. va ey.) bilan safarga chiqqan edik. Abdulloh ibn Umar (r. deb javob berdi. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi.a. Abu Abdurrahmon . Otani kunya bilan chaqirish haqida 45.): "Onangga. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" .) Rasululloh (s. Rasululloh: "Ey.

"Toliqib. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib.v. Rahm .a.a. 51."Qo’lingni juda yozib ham yuborma".a. ya'ni mana. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi. deydilar.a. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". Abu Hurayra (r. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash .a. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor.) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi.v.s.deb so’raganida u: "Ey. ya'ni hech narsam yo’q deb.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi. Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan. inshoalloh. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Ayyub Ansoriy (r. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi. qiynalib o’tirasan". uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman". Mablag’i bo’lsa. Alloh undan: "Nega turding?" .dedi. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. miskin. Silai rahm qilish haqida 49. albatta". dedilar. Agar mablag’i bo’lmasa. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir".)ning dinidan yuz o’girib. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz. "U vaqtda malomatga qolasan". mol kelib qolar.a.degan oyati haqida. chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" .) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . 26-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh. . berishdan qo’lingni tortma. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan".v. aniqki. deb oshkora nido qildilar.a.com kutubxonasi 11 . uni men sizlardan uzmayman".deb so’raganda.baxil bo’lishiga kinoya. rahm: "Ey. Abu Hurayra (r. 50. u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28). yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz.dedi. .): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan.degan edi.) aytdilar: Rasululloh (s. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan. Shunda Alloh taolo: "Ey.a.)dan rivoyat qilindi.ziyouz. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. dedi. mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil.v.): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi .)dan rivoyat qilindi. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) . 27-bob.Al-adab al-mufrad. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Rabbim. . Rasululloh (s. Alloh taoloning: "Qarindoshga. Rasululloh (s. rahm.degan deb aytdilar". Abu Hurayra (r.

a. Abdulloh ibn Umar (r. ular menga yomonlik qiladilar. Uni birov uzmasa. Ularga yaxshilik qilaman. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi. 29-bob. u Abu Hurayra (r. ishingni davom ettiraversang.) dan rivoyat qilingan. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60. binobarin.a. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik. Endi kim rahmni uzmasdan yursa.a.com kutubxonasi 12 .v.v. Oyisha (r. Sen shu. ajali ta'xir qilinadi. Abdulloh ibn Amr (r.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.v. Alloh ham uni uzib tashlaydi.a. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.a.a.ziyouz. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa.Al-adab al-mufrad. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi". men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. 55.v.) aytdilar: Rasululloh (s. dedi.v. men ularga silai rahm qilaman.) aytdilar: Rasululloh (s. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi". Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan. U kishi Rasululloh (s.v. Hz. Bu so’zni Rasululloh (s.v. dedilar.a. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. www. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh. mening qarindoshlarim bor. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. 28-bob. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi".)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman". qarindoshlikni uzadilar. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib.a. Abdurrahmon ibn Avf (r.a. Rasululloh (s. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi". dedilar. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Anas ibn Molik (r.a. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56.a.): "Agar gaping to’gri bo’lsa. dedilar. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". 30-bob. degan. Rasululloh (s. dedilar 54.a.a.) uch martaba takror qildilar.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi".): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin".a.a)dan rivoyat qilingan.

o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar. Abdulloh ibn Umar (r.)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi. Rasululloh (s. Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi". Abu Hurayra (r. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" . Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66.com kutubxonasi 13 . Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla. Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi. Lekin hech kim turmadi. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta.a.a.) oldiga borib so’raganda. Jubayr ibn Mut'im (r. Abdullohibn Avn (r.) aytadilar: "Rasululloh(s. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi. Hz.Al-adab al-mufrad.ziyouz.deb so’raganlarida. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" . Abu Hurayra (r. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.a. der edilar. 65.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi".): "Men Rasululloh (s. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi.a.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.a. Sa'd ibn Sam'on (r. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin".a.a.a. www.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan. dedilar". ulardan ham ortsa. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. degan so’zlarini eshitdim". Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. dedilar.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi.a. Yigit Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. Usmon ibn Affon (r.a.a.deb so’radi. deb aytdilar". dedi.)dan naql qilingan.)dan rivoyat qilinishicha. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay.a.a. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan".v.a.a. deb javob berdilar".)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi". 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib.) Rasulullo? (s.v.v. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". deganlarini rivoyat qildilar. hadis Abu Bakra (r. 62.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. 32-bob.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim.a. dedi.v.a. 31-bob.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi".

) aytdilar: Rasululloh(s.a. Rasululloh (s. Haqiqiy silai rahm 68.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating".) Rasululloh (s. Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. dedi. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" .v.a. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding. dedilar.a.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib. Jubayr ibn Mutim (r.Al-adab al-mufrad.). ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi. jonliqni ozod qilish . Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69.ziyouz.a. yomon ishlardan qaytarasan. mulikdan qutqazish esa.v. dedilar. Ammo u yaqin bo’lsa-yu.): "Yo’q.a.a.dedi. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. dedilar . uzoqligi bilinmaydi. Umar ibn Xattob (r. Alloh hamma narsani bilguvchidir.v. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa.)dan rivoyat qilindi.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu . uzoqlashtirilsa. Barro ibn Ozib (r.) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish. Abdullohibn Amr (r. 35-bob. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa.a. 36-bob. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi. albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar".): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan".a.com kutubxonasi 14 . dedilar.a.deb so’radi.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas.v. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir.a. Abdulloh ibn Abbos (r. yaqinligi qolmaydi. 73. Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob. 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan. faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". deyilmoqchi . Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham. Hakim ibn Hazom (r.) Hz. Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan".a. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" . Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70.uni qullikdan qutqazishing. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". ma'nosi goyat chuqur. Buni ham qila olmasang. 38-bob. kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz.

Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi. Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". yaqinligiga.): "Kimning uchta qizi bo’lib. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" .a. . qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi". deb aytishing kerak".dedilar.ziyouz.)dan rivoyat qildilar. Rasululloh (s. 40-bob. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak". Shunda Rasululloh (s.a.deb so’radilar.a. degan edim. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76. Umar (r. deb buyurdilar. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir. shular mening yaqinlarimdir.Al-adab al-mufrad.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" . Jobir ibn Abdulloh (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa.v.v. dedilar.a. Ikki burun bilan to’ntarish .): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib.a. "Rasululloh (sa.) Umar ibn Xattob (r.deb so’radilar. deb javob qilganim-da. dedilar.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Payg’ambar do’stlari 75. o’zlari Rasululloh (s. deb shu so’zni uch bor qaytardilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". dedilar.v. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi".v.v.v.v.a. www. Uqba ibn Omir (r. ularni yaxshi axloq.)dan rivoyat qilindi. 77. 39-bob. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor". ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. Umarning qavmlari: "Ha. dedilar.a.a. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi. Ozod bo’lgan qullar haqida 74.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Shundan.dedilar".) uylaridan chiqib. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim".a.com kutubxonasi 15 .) Rasululloh (s. 78. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman". keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib.a.a. Hz. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r. ozod qilgan qullaridanman.a. deyishdi. Hz. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi".) ularni to’plab Rasululloh(s.)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. uzoqligiga guvohlik beradi". 41-bob.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . shunda u zot: "Unday bo’lsa.demak. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa.)ning eshiklari oldiga qo’yib. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi". Rifa'at ibn Rofi' (r. uzoqlashtirilgan bo’lsa. degan gaplarini eshitdim".): "Muohada qilishgan kishilar. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak .a.a.

Al-adab al-mufrad.a. dedilar". Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80. Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r.deb so’radilar. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Rasululloh (s. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". U kishi Rasululloh (s.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. aytib bering!" dedilar. deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. 42-bob. faqat u Muso ibn Suroqa (r. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. 84.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir". bolalari ko’z oldiga kelib.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . Qaysi masalada bo’lsin.a. Suroqa: "Yo Rasululloh. dedilar. Hz. deyish kerak". bolalaringga.a. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib. 85. degan jumlani ham qo’shdilar". 82.)dan: "O’zing yeganing. 45-bob. 43-bob.Ibn Abi Na'im (r.) Rasululloh (s.a.a. degan so’zlarini eshitdilar.v. U kishi: "Men Iroq ahlidanman". Abdulloh ibn Umar (r.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. suyumliroq emas. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang. degan edi. azizroq.a. Oyisha (r. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin".a.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. otam: "Yo’q.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" .a. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" . xayr-ehsoning hisoblanadi".) oldiga kelib. Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" .deb so’radilar. Abu Said Xudriy (r.) Suroqa Ju'shum (r.a.a. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".a.deb so’radi.v. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" . deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi.ziyouz.deb so’radilar.v.a.)dan rivoyat qilingan. dedilar.a. Keyin eshikka chiqib keldilarda. dedilar.com kutubxonasi 16 .v. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi".a. 81-hadis 80-hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.deb koyigan edilar. 44-bob. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham".

a. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib.ziyouz. dedilar.)ga g’alat tuyulgan . Odam qoshshi. dedi. Rabbim! Men buni sevaman. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib. Men nabiy muhtaram (s.deb madh qildi. dedilar Miqdom ibn Asvad (r. Rasululloh (s. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir".) bilan Rasululloh (s.a. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar. u janobga "Rasululloh (s.) huzurlariga bordik. Barro ibn Ozib (r. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.deb kelayotganlarini ko’rgan edim". bu gunohdan qanday qilib qutiladi. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q.)dan rivoyat qilindi. Shu vaqtda bir kishi kelib. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.a. dedilar". . chibinni o’ldirsa. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi". 47-bob.v. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) . Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib.a. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli.a. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti.) yonlarida o’tirgan edik.a.a. degan so’zlarini eshitgan edim". deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar.a.deb so’raydigan kishilar-dir.)ga bir kishi: "Sen www. sen ham uni sevgin!".v. dedilar. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. u kishi: "Men Rasululloh (s.v. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz.v.v.v.a.)dan rivoyat qilindi. O’z kishisini duo qilish haqida 88.)". chunki ular Rasululloh (s.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi.a.a. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro.v. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir". 46-bob. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi.a.a. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha. Jubayr ibn Nufayr (r.Al-adab al-mufrad. Anas ibn Molik (r. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.com kutubxonasi 17 .a.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. deb so’ragan edi.a. 48-bob. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi".) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak".

v. der ekanlar.dedilar. Ona mehr-shafqatlidir 89. Valid ibn Numayir (r. 93.a. "Adab" . dedilar".) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q".) kelganlarida Hz. faqat Nu'monning o’zigagina berdim".a.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.): "Men Rasululloh (s.ziyouz.a.deb duo qildilar". 92.chaqirmoq ma'nosida bo’lib.v. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .) aytishlaricha.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin.v. U kishi: "Mening o’nta bolam bor.a.com kutubxonasi 18 .) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi".): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa.v.) o’tirgan edilar.a. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir.a. 49-bob. dedilar".)dan rivoyat qilindi. 91.a.a.) unga uchta xurmo bergan edilar.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman. 51-bob. Anas (r.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi. Rasululloh (s. Oyisha (r. siz shunga guvoh bo’ling".) aytdilar: "Rasululloh (s. deb so’radilar. degan edilar.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi. dedilar". Oyisha (r. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" .a. boshqa odamlarni guvoh qil!" . yarimtadan bolalariga uzatdi. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi. bittasini o’zi uchun olib qoldi. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob". deb atalgan .a. Hz. dedilar. www.a.v. Hz.Al-adab al-mufrad.v. ulardan bittasini ham o’pgan emasman".a.Rasululloh (s. Janob Rasululloh(s. 50-bob. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi". uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman". kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani.a. Bashir: "Yo’q.v. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar. u kishi aytdilar: "Hz.)ga bir xotin (tilanchi) keldi. dedilar.v.a.v.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar.a.v. shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar. yana onalariga qarashdi. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz".dedilar. Abu Hurayra (r.a.v.a. dedi. Anas ibn Molik (r.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey.a. Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib. Oyisha (r.a. a.a. Rasululloh (s. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida. Yosh bolalarni o’pish haqida 90.a.v. Bashir ibn Sa'd (r. Rasulullo? (s. Rasululloh (s.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s. Rasululloh (s.

v. Oyisha (r.a. u Hz. Abu Hurayra (r.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek. deb maqtadi.a. dedilar. shunday bo’lishlarini xohlayman". "Boshqalarni guvoh qil". oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". boshqalarini mahrum qilishing durust emas". bolalaringdan bittasi .quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi. v.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". degan so’zlarini eshitdim". unga ozor www. Abu Said (r.a. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda. 90-hadis mazmuni esa. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi.v.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". degan so’zlaridan. .a. Umar (r. 52-bob. Qushni haqi .a)dan rivoyat qilingani.ziyouz. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilgan. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib. Rasululloh (s. 54-bob. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki.a. bolangning ham haqi bor". masalan.) rivoyat qildi: Rasululloh (s.com kutubxonasi 19 .a.a.dedilar". deb o’yladim". deyishdan murod . hadyalar berish. 55-bob. 98-hadisda aynan takror kelgan. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab.v.v.): "Hz. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. Nu'monning o’zigagina berib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Buxoriy Rasululloh (s. 53-bob. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan.a. ahvolidan xabar olib turish. iloji boricha moddiy yordam berishdan. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol. dedilar.): "Unday bo’lsa. deganidir.): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda.a. degan edilar. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r.a. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. degan ma'nodir. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. degan ma'no tushunilmasin. Hz.a. dedilar.)dan rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Umar (r.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s. dedilar.

a. yaqindagisi bilan boshlanadi. Endi hozir esa. o’shanga berasan". Miqdom ibn Asvad (r.v.a.ziyouz. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa.dedilar. Rasu-lullo? (s.com kutubxonasi 20 . Hz. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. 105-hadis ham takror. Men Rasululloh (s. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori.a. 107.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi. dedilar".deb so’radilar. Ular: "O’grilik . Yana Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.harom. Abu Shurayx Hizoiy (r.a. u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www. 59-bob.a. Hasan Basriy (r. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar". deganlarida. barcha tengdir . Abdulloh ibn Umar (r.a. Qo’shni haqi tugrisida 103. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" .v.a.): "Yaqindagi qo’shni qolib. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli. 58-bob.) sahobiylaridan: "Zino nima?" .) bergan ta'limotga ko’ra.v. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa. ort tomondan qirq. deyishdi. 60-bob.)dan qo’shni haqida so’ralganda.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir".v.v.al. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". 56-bob.a. Abu Hurayra (r. qushnisiga yaxshilik qilsin. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi". Ular: "Zino qilish harom. dedilar". 110.deb so’raganimda. uzoqdagiga yuugurilmaydi.a. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan.v.. Oyisha (r. Qo’shnichilikning hududi haqida 109. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi. o’ng tomonidan qirq.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin. ammo bundagi hadis Hz.a. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir..a.a.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" .v.a. u. Umar (r.v. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar. 102.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas.a.)dan rivoyat qilingan.a. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111. dedilar.

deyilmoqchi. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan. solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir".v. dedilar". 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa.ikkinchi . Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi. Abdulloh ibn Abbos (r. rostguylikni.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Solih kishi deb so’zida. Yomon qo’shni haqida 117. 63-bob. 64-bob.a.a.) Abdulloh ibn Zubayr (r. O’zi to’q bo’lib.a. unga iqtido qilasanda. uchinchi .a.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi . dedilar". Sho’rboning suvini ko’paytirib. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman.v.Al-adab al-mufrad. 61-bob.v. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. qo’shnisi och o’tirmasin 112. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin". Alloh. Qo’shnining yaxshisi haqida 115. degan hadislarini eshitgan edim".)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib.a.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. shundan minnat qilmay ularga ham ber.a.a. degan so’zlarini eshitdim". Yashaydigan yerdan murod qabriston. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. dedilar. yomon qo’shnini bizdan.v. Abu Zarr G’iforiy (r. qo’shnilaring ahvoliga qarab. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. Ya'ni ey. o’qimagan bo’lsang.): "Kishi o’z qo’shnisini. Abu Hurayra (r.a. u sen uchun nafl namozi bo’ladi". aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi".a.a. Abu Muso Ash'ariy (r. dedilar".ziyouz.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir".) "Keng turar joy.v. deb da'vo qiladi".a. u kishi (chin) mo’min emasdir".) aytdilar: "Rasululloh (s. Nofi' ibn Abdul Horis (r. 118.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil.com kutubxonasi 21 . www.)ga: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s.sho’rbo qilsang.a.a. 65-bob. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan .v. Solih qo’shni haqida 116. suvini ko’proq qilib.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa. 62-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

v.a. Rasululloh (s. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. Rasululloh? (s. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".v.deb so’ralganda.a.a.dedilar.v. dedilar.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa. undan non yopdim. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar. u yo’q demasligi kerak".Shunda men Rasululloh (s. xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa. Oyisha (r. Abu Hurayra (r.v. deb kutib yotab uxlab qolibman.a.): "Mayli. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119.com kutubxonasi 22 . qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" . Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda. u do’zax ahlidandir". hatto shundoqki.a. u hech kimga ozor bermaydi". Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121. deganlar 122.) uyga kirdilarda. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . nonni olib ketdi. nonlarini oldilariga qo’yaman. Men ikki sonimni ochdim. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir. u jannatga kirmaydi".)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. Rasululloh (s.a. Men senga Rasululloh (s. Shu bilan birga. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa.v.a. Rasululloh (s.a.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q.v. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib. hz. dedilar.Al-adab al-mufrad. U xotin yana hz.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa.v. dedilar.a. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. undan qolgani ham kifoya qiladi. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi.v.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash.a. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa.a.v.) uyg’ondilarda: "Mayli. 120. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.) namozlarini o’qib bo’lsalar. dedilar".ziyouz. deyishdi.) aytdilar: Rasululloh (s.v. chiroqni o’chirib qo’yish edi. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . ikki soningai och".a. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib. eri bilan yotaveradi.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi.deb www. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim". hz. degan edim. gunohkor bo’ladimi?" .): "Albatga gunohkor bo’ladi.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar. 67-bob. Ammo eri bo’lsa.deb so’radi.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib.v. Rasululloh (s.): "Bu xotin jannat axlidan". kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi. Rasululloh (s. dedilar. Rasululloh (s. Bir xotin hz. Rasululloh (s. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib.) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi.): "Ey.a. Buning oqibati qanday bo’ladi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob. eshikni qulflab.v. Abu Hurayra (r.a.a. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s.a. Oyisha (r.v. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so’radi. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y".

deb so’radi.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi.a. 69-bob. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin. shu holda o’lsa.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik.a.com kutubxonasi 23 .) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi.ziyouz. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" . Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127. deb qasam ichdi.. ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi. 126. 128. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi.a. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .a.a.a. Odamlar yig’ilib: "Bu nima.a. U Rasululloh (s. Jabroil (a.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.Harami sharif ichida. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi.v. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib.a. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham.deb duoibad qila boshladilar. albatta halokatga uchraydi". Jobir ibn Abdulloh (r.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. Rasululloh (s. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli.)dan rivoyat qilingan. deb gumon qildim".) unga: "Uyingga borib hamma buyum. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin.v. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. faqat u Juhayfa (r.)ning yonida edim. rukni Yamoniy esa. Rasululloh (s.v.deb so’rashganda. nima hodisa bo’ldi?" . yigit! . chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi.a.s.. dedilar. barakotlar. . Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman". deb shikoyat qildi. dedilar".) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. Maqomi Ibrohim . deb maslahat berdilar.dedi Ibn Amr. u Hazrat Jabroil edilar.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar.Al-adab al-mufrad. faqat u Juhayfa (r. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y". bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. 70-bob. kelibdi.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor.a. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer. "Ey. u menga ko’p ozor beradi".a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Savbon (r. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilingan.v. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan.a. Mujohid (r. albatta.

v.a.)ni zikr etdilar. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin.v. dedilar.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. Din bu o’rinda taqvogina emas.a. Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r. 72-bob. dedilar. Yetim boqqan kishining ajri 133.v. Ular: "Yo Rasululloh.dedi.v.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" . Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s.deb so’rashdi. kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir". Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".a. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. www. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60).) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman.a. deb o’ylab qolganmiz".v. Abu Hurayra (r. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar. Karam Haqida 129. dedilar. Rasululloh (s.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".a.v.Oyisha (r.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi".v.a. Yaxshiga ham.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. deb javob berdi . Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar. Rasululloh (s. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.ziyouz. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.) Rasululloh (s.a. deb izoh bergan edilar. deganlarida. biz uni so’ramadik".)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s.a. 73-bob.a.s. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s.a. uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa.com kutubxonasi 24 . fojirga ham shomildir".): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador. Abu Hurayra (r.a.a.) Rasululloh (s.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.)dirlar". Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . goya va vijdon hamdir .a. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi. 75-bob.) maqsadni anglatib. Islom dinini qabul qilib. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir. dedilar". deyishdi.Al-adab al-mufrad. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz.s. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. 71-bob. ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi". Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.

. faqat u Sahl ibn Sa'd (r.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim.a. Uning o’zi ham insofga www.al.ziyouz. Bolaning taomini olib kelinglar. Rasululloh (s. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi". sen ziyon qilgan bo’lmading". boradigan yerlariga jo’nashdi. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib. Kunlarning birida Abdulloh (r. ahllarim! Yetim bolalaringiz.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.a. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha.Yetim asragan xonadonning xayri 137. U nega shunday qiladi? Axir.a. 139. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r. Yana kimni istasang. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib.)dan rivoyat qilinishicha.a. 77-bob.) aytdilar: "Vallohi.al. Abu Hurayra(r. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling".) talqon bilan asalni keltirib.a. u o’z davlati.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir.v.)dan rivoyat qilindi. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.a.)ga taomlari keltirildi. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham. Uni axtarib topisha olmadi. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang.)dan rivoyat qilingan.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi.Al-adab al-mufrad. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138. Ibn Umar (r. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi.Ibn Umar (r. dedilar". 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. Abdurrahmon ibn Abza (r. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz". 136.a. Hasan Basriy (r. Noiloj Abdulloh (r. Abdulloh ibn Umar (r. orangizda adovat paydo bo’ladi. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku. 76-bob. u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. deb buyurdilar.) ham ziyon qilmadilar". deb nasihat qilardi. Ziyon qilgan bo’lmading .) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib.com kutubxonasi 25 .) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar.a. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 134.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim.al. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. deb edilar". lekin yetim bola yo’q edi. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" .s.) aytdilar: "Hz. Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir.a.degan edilar". Hasan Basriy (r. Dovud (a.

) aytdilar: Rasululloh (s. Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir". Avf ibn Molik (r. deb Ibn Siringa aytdi. Abu Hurayra (r. do’zax o’ti unga tegmaydi. 78-bob.ziyouz. qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin. demoqchi bo’lsalar kerak.a. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. dedilar".dedilar. 339-sahifa).): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan".Al-adab al-mufrad. deydilar. Shunda Rasululloh (s. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi.a.deb so’radim.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" .v. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi". faqat yonidan o’tadilar". 79-bob. Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". Xolid Absi (r.)dan rivoyat qilindi. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz". Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. 140. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi. Shunda Abu Hurayra (r. dedi. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay.v.): "Men Rasululloh (s. deb uraman".a. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143. Al-kashshof. deganlar". degan edilar".com kutubxonasi 26 .): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. .v.a. www.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. 80-bob.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". dedilar. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" .v. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. Abu Hurayra (r. Yetimga odob o’rgatish haqida 142. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. 144.a. yomonlar ham kiradi. "Rasululloh: "Eridan beva qolib.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar". 2-jild. 145.a. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang.dedilar. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa.a. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi". (Zamahshariy. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz.) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s.a. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. men uchta bolamni ko’mdim". Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)".a. bu bolam haqiga duo qiling. dedilar.

151.Al-adab al-mufrad. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi".a.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". Abu Hurayra (r. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi".a. Rasululloh (s. Biron kun bizni biron joyga to’plang. u jannatga kiradi".) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r. Abu Zarr: "Ey .) aytdilar: "Rasululloh (s.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham.) Rasululloh (s. men Rasululloh (s. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa.v. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.v. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. Anas ibn Molik (r. u kishi jannatga kiradi". Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi.): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz".a. 146.) hech bola ko’rmagan edilar.deb so’radi.v.ziyouz. 81-bob. Rasululloh (s. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". Sa'sa'a. bu Alloh taoloning irodasi.v.a.a.)ga duch keddilar. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek. men farzand dogiga sabr etib www. deb javob berdi". deganimda. shunga sabr etgan bo’lsachi?" .) kelib. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". deb marhamat qildilar. faqat bunda Ummu Sulaym (r. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . deb javob bergan bo’lur edilar".a.) dan rivoyat qilingan. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu. Shunda u kishi: "Ey. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa.a. degan hadislarini eshitgan edim". Sa'sa'a ibn Muoviya (r. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman.a. Abu Zarr. 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar.a.a. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman". deb marhamat qildilar. dedilar.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa.deb so’raganda. dedilar". uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.v.a. deganlarida. Sahl ibn Hanzaliya (r.a. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152.v. 148. 150. dedi. ularning savollariga javob berar ekanlar. albatta. deb so’raganingizda.com kutubxonasi 27 . Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi".)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . Jobir ibn Abdulloh (r. deb javob berdilar.a.

v. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". Endi varasalar insofli bo’lib. 82-bob. 155. albatga. Ammo ular betafviq bo’lib. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar.a.v. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir". savobdir.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" . o’zidan keyin qoldirsa.ziyouz.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi. 153.deb so’radilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir".a. dedilar".a. Men esa. . oxirida "Lo iloha illalloh. Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan. dedilar. ya'ni bolalari o’laverib.v. dedilar. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib. u varasalar moli hisoblanadi.deb so’radilar. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.v. .v. deyishdi.): "Unday emas. dedilar".a.a.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" .deyishdi. 154. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". buning ajr-mukofotani Alloh beradi. dedilar".v. dedim.deb sahobiylardan so’radilar.com kutubxonasi 28 . balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi". ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. ma'azolloh.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) aytdilar: Rasululloh (s. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz". Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi".Al-adab al-mufrad. Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. ya'ni kuzatish. bu albatta varasalar molidir".a. saqlash va kutib turish. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam.dedilar. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar.v.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi". www. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Shuning uchun Rasululloh (s.v. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . bu albatga gunohdir.a.a. kuzatib turadi. O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib.): "Bunday emas. manfaati o’zigadir. deyishdi. Ali (k.a.v.): "Bilib qo’yinglarki.v. Hz. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". degan edilar. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. ammo molparastlik tufayli uni yigab.a.

161. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan". chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. Hz. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar".). Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir .) ikkita qul bolani olib keldilarda.a.) Rasululloh (s. Oyisha (r. Baytariy . Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". Yaxshilaringizni ham. u yaxshi kishi. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. namozni kanda qilmang.a.v. deb qo’ygan edilar.a. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. Abu Umomadan rivoyat qilindi. dedi. dedilar. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar. www. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir. yomonlaringizni ham bilib oldik. bola uxlab qolib. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. Abu Umoma (r. deb buyurdilar. dedilarda.v. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang.)dan rivoyat qilindi.Taklif xoh ziyofatga.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. tabib: "U kishi sehrlanganlar. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. Hz. u yomondir". u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir". "Rasululloh (s.com kutubxonasi 29 . 85-bob.v. Amr (r. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim. Umar huzurlariga bordi. "Bir kun Hz. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma.a. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan".): "Nima uchun bu ishni qilding. Oyisha betob bo’lib qoldilar.ziyouz.Al-adab al-mufrad. 158. dedilar. (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. 84-bob. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. Abu Dardo (r.) aytdilar: Hz. Ammo yaxshiligidan umid uzib. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa.v. Oyisha (r. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda.mol do’xtiri demoqchi (t. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa.a. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa.a.a. hadya qilinsa. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. qabul qiling va musulmonlarni urmang". U erta bilan Hz.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring.) aytdilar. Ali (k. Imom Ismoil al-Buxoriy 157.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Hz. 160.) aytdilar: Rasululloh (s. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162.

deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. dedilar". o’rniga bir qo’yni so’yamiz". deb meni Rasululloh (s. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. Abu Oliya (r.a. ammo sharti umumiydir. 86-bob.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak.G’ulom esa www. degan edingiz. dedilar. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l.a. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz". Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir . Anas ibn Molik (r.): "Agar mamluk o’girlik qilsa. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s.v.v. dedilar.)ga safarlarida ham. Xizmatkor gunoh qilsa 166. Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman". 164. Qul o’g’irlik qilsa 165. aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi.com kutubxonasi 30 .): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar". dedilar". Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r.a. 88-bob. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". Xizmatkorga odob berish haqida 170.v. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s.a. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar. xayrixoh bo’l". bola.a.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim.a.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib. sizga xizmat qilib yursin".)dan rivoyat qilindi. men uni ozod qilib yubordim". Xizamtkorni siylash haqida 168. 89-bob.v. 87-bob. Rasululloh (s.a. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.deb so’raganlarida.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil. Rasululloh (s.v.)ga topshirdilar. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik.a.a.v.a.ziyouz.a. dedilar. 90-bob. ko’payib ketishini istamaymiz. uni almashtirib kelish uchun yubordilar.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r.v. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r.): "Sen men uchun qo’y so’yildi.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" .

a. deb aslo duoibad qilma. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. Abu Hurayra (r. "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 173. deb qarg’amaslik haqida 172. u vaqtda Odam (a. dedilar". uni ozod qilsin 176.a. ko’rish.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin. dedim. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir".a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda.): "Agar buni ozod qilmaganingda. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin .)da va uning avlodlarida ham bor. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim". ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi. 171.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r.s.Al-adab al-mufrad. 91-bob.)dan rivoyat qildilar.a.v. Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r. eshitish kabilar Odam (a. 175. Bazilar suratdan murod sifatdir.a.) Rasuli akram (s. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" .) Payg’ambarimiz (s.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim.a. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi.a. dedilar". Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida. Abu Hurayra (r.)ning suratini iroda qilgan. Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik. Shunda Rasululloh (s.s.a. Yuzga urmaslik haqida 174. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki.a. Rasululloh (s. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin. Jobir ibn Abdulloh (r. deb talqin qilsalar.a. 93-bob. Birovni yuzi qora bo’lsin.s. Bilol ibn Yasof (r. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi.dedilar".) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin".)ni duoibad qilgan bo’ladi". 92-bob.s. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar.ziyouz.a. chunki Alloh taolo Hz.a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi". degan ovozni eshitdim. Odam (a. Abu Mas'ud (r.v. dedilar". Kim qulining yuziga ursa.)ni ham o’z suratida yaratgandir".com kutubxonasi 31 .v.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa. deydilar. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi. dedilar".) unga qarab: "Cho’rining www. deb duoibad qilmanglar".) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. yuziga ehtiyot bo’lsin".a.v. shu paytda orqamdan: "Ey. Abu Hurayra (r.v.

Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r. 184.a. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi".)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa.)dan rivoyat qilindi. 94-bob. deyishdi. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim". Ummu Salama ummul-mo’minin (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim. dedi.a.)dan rivoyat qilindi. Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. u qochdi.v. mollarga yetarli yem berilmagan. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi. Abdulloh ibn Umar (r. 180. Shunda Rasululloh (s. Og’ilxonaga qarasaki. ozod qilsinlar".a. dedilar. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir".ziyouz. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim".): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar. boshqa xizmatchilari yo’q".v. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar. Rasululloh (s. albatta. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan. 177. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos.com kutubxonasi 32 .a.v. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi. dedi". 178.a.a. Rasululloh (s. demishlar". Men u kishidan: "Ey.)ning huzurlarida edik. dedilar.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi. Men uning yuziga urgan edim. xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi.Al-adab al-mufrad. bizlar yetti aka-uka bo’lib.)dan rivoyat qilindi. Ahmad ibn Yasir (r. u kishi: "Men Rasululloh (s. 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.v. 182. Abu Hurayra (r. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi.) uyidan chiqdi.a. "Ha". Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s. Ibn Umar (r.a. Qulning qasos olishi haqida 181. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi.a.a. dedi".a.) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. qulini ozod qilib yuborsinlar". o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar. o’sha qulni ozod qilsin".) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar". Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. u holda uni ishlataversinlar. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach. 183. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi.a. degan so’zlarini eshitdim.v. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi".v.): "Men Rasululloh (s. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa.a. dedilar".So’ngra yerdan oir cho’p olib.v. dedilar.Otam meni ham. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. uni ham chaqirib. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki. dedi qul.) u zotning navbatida uylarida bo’lib.a. deganlarini eshitganman". Rasululloh (s.a.v.): "Mayli.

)dan rivoyat qilindi.a. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir".) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin".): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas".ziyouz.a. dedilar". Ya'ni bu kiyimlarning narxi .v. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". 191.a. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa. degan so’zlari keltirilgan. ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. 185. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r. degan jumlani qo’shdilar. qiyomat kuni undan qasos olinadi". Rasululloh (s.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s a v. 97-bob.). Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim.a.com kutubxonasi 33 . Rasululloh (s. dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa. degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan. Men: "Ey. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. www. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. dedilar". Abu Hurayra (r.a.a.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". 98-bob.Qullarga yordam berish haqida 190. Burda .v. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra.v.a. demoqchi bo’lsalar kerak . Qul esa. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.a.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". Qullarni o’zingizdek kiyintiring. degan hadis haqida 187. deb qasam ichayapti". Ularga yaxshilik qiling. Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. dedim. Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. 95-bob. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir.v. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi.

) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar. Umar (r.a.a. 101-bob.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib. 201. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. U kishi: "Yana bir dinor bor". 198.v.)dan: "Rasululloh (s. 102.a. dedi. uni taomga taklif qilsin. dedilar.deb so’ralganda. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber.a. Abu Hurayra (r. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida.a.) aytdilar: "Men Hz.ziyouz. uning o’zini ham taomga taklif etsin. dedilar". Abu Mahzura (r. Jobir: "Ha. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200.v.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori.a. dedi. www. 196. Qul bilan taom yemakni xohlamasa. Imom Ismoil al-Buxoriy 193. o’sha taomdan uni siylasin". Abu Zubayr (r. 197.) aytdilar: "Rasululloh (s.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa.. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi.a.v. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". Abu Hurayra (r.) Rasululloh (s.deb duoibad qildilar.Al-adab al-mufrad.): "Xotininga sarf qil". 99-bob.)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga. dedidar. Bolalaringga.v. Abu Hurayra (r. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang". Rasululloh: "O’zingga sarf qil".)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. sadaqadir 195.a.v. dedi. deb yuradigan bo’lib qolmasin". degan buyruqlari bormi?" . 100-bob. U kishi: "Yana bir dinor bor".) huzurlarida o’tirgan edim. dedilar".v.) oldilariga qo’ydi.a. Rasululloh (s.a. hz.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". 193-hadis Abu huray-radan. Jobir ibn Abdulloh (r. Umar (r.a.com kutubxonasi 34 .) sadaqa qilishga da'vat qildilar.a.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi".v. bo’lmasa meni taloq qil.) Jobir ibn Abdulloh (r. tirikchiligimizdan kim xabar oladi.a.a. o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa. bo’lmasa meni sotib yubor.a. agar taom yemakka o’tirmasa. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r. albatga bor.a. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq.a. hazrat Umar (r. O’z taomidan quliga ham bersin 199.a.) dedilar: "Rasululloh (s. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.

dedilar". u Alloh taoloning haqini ham. Lekin uni minib emas. dedilar.v. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi.a. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik.v. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi".) o’z otalaridan rivoyat qildilar.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Umar (r. axli kitoblardan bo’lgan kishiki. 207.v. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. ikkinchisi. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. Abu Muso (r. 203. o’z xo’ja-sining molini saqlab.a. Unga osiy bo’lsa. deganlar". uchinchisi. har bir kishi o’z xonadoni uchun.ziyouz. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". degan edilar.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. 103-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. Abu Hurayra (r.a.. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. dedilar".v.)dan rivoyat qilingan. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r.Al-adab al-mufrad. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak.a. www. Masalan..com kutubxonasi 35 . Imom Ismoil al-Buxoriy Hz.) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor. Abdulloh ibn Umar (r.a. birovning ixtiyorida bo’lgan qul.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga.a. ikki barobar ajrga ega bo’ladi". yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib.): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.a. 202. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi. o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa.a. Ummu valad .) Rasululloh (s. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. inchunun Rasululloh (s. 204. dedi.a. balki haydab. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". dedilar. o’ziga xotin qilib olgan kishi". keyin uni o’ziga xotin qilib olsa. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206.a. deb xabar qiladi. yetaklab olib boriladi. Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. 104-bob.a.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. faqat u Abu Burda (r. deb gapirib yuramiz". odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun.

qizim. Abu Hurayra (r.v.a. ularga bilganlaringizni o’rgating. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v.a.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering.v. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".v.v. Rasululloh (s. yigirma kecha turib qoldik. Abu Hurayra (r. Molik ibn Huvayris (r.v. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.a.v. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan.a. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin. Lekin g’ulomim.) huzurlariga keldikda. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.v.a.a. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa.) bular o’z vatani. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210.)ga: "Siz bandalarning sayyidi. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik. 107-bob. Rasululloh (s.) muloyim va marhamatlik kishi edilar. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. dedilar". Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir". Shunda hamrohlarim Rasululloh (s. 108-bob. Abu Hurayra (r. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar.v.v.v. dedilar".)dan rivoyat qilindi.a.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.)ga aytib berdik. deyishdi.Al-adab al-mufrad. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s. yigitim deb gapirilsa durustdir". dedilar".a. dedilar".)dan rivoyat qilindi.Namoz vaqti kelganda. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob.com kutubxonasi 36 . qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak. deganlarida.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir". Rasululloh (s.a.a.ziyouz. Rasululloh (s.a.v.) Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s.a.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin.a. 211. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209.) huzurlariga keldim. Xo’ja ularni yigitim. 106-bob. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak.a. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin". deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar. dedilar. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208. 213. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib.a.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir. xo’jasisiz".

dedilar". Ibn Umar (r. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi". Abu Hurayra (r. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa.a.): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.) aytdilar: "Rasululloh(s.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". Abu Zarr (r.v. 215-hadis. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz.) Rasululloh (s.)dan: "Amallarning qaysi biri www. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. Rasululloh (s. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. 110-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. dedilar". Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa. aks holda yoshining e'tibori yo’q.a.v. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217.v.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa. uni bering. 112-bob.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa.v. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 109-bobdagi 214-hadis ham.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar.)dan rivoyat qilindi.a.a. 219. dedilar". uni muhofaza qiling. unga yordam qiling. deb javob berdilar.a. uni duo qilingki. u kishi haqiga duo qiling. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215. undan tongan. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz. Ya'ni u ikki barobar yolgondir .v.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi".)dan rivoyat qilindi. yaxshilikni bilmagandek bo’ladi. Kim sizlarga yaxshilik qilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. unga ham yaxshilik qaytarilsin. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. so’ragan narsasini bering.a. 113-bob.a. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218.a. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin". Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". dedi". Rasululloh (s.ziyouz.com kutubxonasi 37 . deyishdi. Birodarlarga yordam berish haqida 220. Anas ibn Molik (r.v. 216. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi.Al-adab al-mufrad.a. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa.v. Abdulloh ibn Umar (r.a. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi.a. u kishini g’oyibona maqtasin.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". deganlar". mazmunan 206-hadisning takrori.a.v. 111-bob.

a. Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi. chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi.v.)dan qilgan rivoyat qiladilardir.v.com kutubxonasi 38 .a.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini". bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".)ning Hz. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s. Usmon ibn Affon (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" .a. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan".v.): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".deyishdi. dedilar.v.v. Demak.a. Rasululloh (s. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221.a. Harmala ibn Abdulloh (r.v. dedilar".v. Rasululloh (sa.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.dedilar.) huzurlarida edim.a. 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori. Rasululloh (s. o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa. undan o’zingni sa?la". U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" . Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi. Rasululloh (s. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.deb so’radim.) oldilariga kelib.): "Ey. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.a.): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan.a.degan edi. 114-bob.v.)dan rivoyat qilindi. dedilar. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.a.): "Unday bo’lsa. dedim: da. 115-bob. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" . Rasululloh (s.a.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam. yana Rasululloh (s. Abu Muso (r. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi".v. dedilar.v. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi.) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi". piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh. dedilar". menga nima ish qilishimni buyurasiz?" .v.a.v.) u kishini tanidilar. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" . dedilar.deb so’rashdi.a.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar".a.a. u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim.a. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".)dan rivoyat qilindi. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi.) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey. dedilar.deyildi. Rasululloh (s. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www.) huzurlariga keldilar.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman".a.v. 226.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak".v.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Men keyin qaytib joyimga bordimda. dedilar. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.v.a.a. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi. dedilar".a. degan hadis haqida 225.a. 222.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Harmala. dedilar.

chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. 231. yelkalariga ko’targan holda www.a.)dan rivoyat qilingan bo’lib.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". yomonlari ham menga ko’rsatildi.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi.): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay". deyiladi. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r.) oralarida ixtilof borliga eshitildi.a. Shunda u kishi Salmonni axtardilar.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh.v. Rasululloh (s.ziyouz. 225hadisning takroridir. tutgan ro’zamizni ham tutadilar. dedilar. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim".v. 233-hadis 231-hadisning takrori. 116-bob.Al-adab al-mufrad. Abu Barza Aslamiy (r. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" .v.com kutubxonasi 39 . Abu Hurayra (r. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi. jannatga kirasan".a.) aytadilar: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.a.a. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar. Abu Zarr G’iforiy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar. dedilar".deyishganda.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar".v. dedilar. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi.a. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229.) aytdilar: "Rasululloh (s. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. dedilar. 227. Salmon uni qabul qilmay.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Zarr (r. bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin.a.a. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. Anas ibn Molik (r. 234-hadis Huzayfa (r. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi".v. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. derdilar".)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar. 228-hadis 227-hadisning aynan takrori.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. 230.v. 118-bob. dedilar". "Yaxshilikka buyuradi". chunki u Xadichani sevardi".a. uning bandiga asolarini o’tkazib.Deyishdi.a. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. dedilar. Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi".a.deganlarida. Shunda Rasululloh (s. 231.v.a. dedilar.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib.) Rasululloh (s. dedilar". Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". alhamdulilloh deganlaringiz . ajr va savob bo’ladi". dedilar.a.al. deb chetga olib tashladi.

deb o’kindilar". Ummu Muso Hz.deb iltijo qildi.v.a.) bir daraxtga chiqib. dedilar". Huzayfa.com kutubxonasi 40 . dedilar.Al-adab al-mufrad. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. Men Ubay ibn Ka'b (r.dedim. ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. 120-bob. Umarga xat yozaman. deya qo’ya qolar edim. 119-bob. bo’lmasa men Hz. onasining o’g’li Salmon!" .v.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" .a.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. dedilar. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi. Rasululloh (s.a. Rabbim. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. Ekinzorga chiqish haqida 237. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar". Ubay ibn Ka'b: "Ey. dedim. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting.a.a.) shunga ishora qilganlar shekilli. dedilar". men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" . Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. Abdulloh ibn Abbos (r. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman". Salmon. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. kesatib yurgan emish". undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. Shunda Hz. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar". Bu o’rinda gap oyoq haqida emas. deb so’radilar. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi.a.) aytdilar: "Hz.) bolalaridan bittasiman.a. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . dedim. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib.ziyouz. deb aytishgan ekan. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring". Janobi Payhambar (s. 236. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi". shamol qo’zgaldi.s. Umar ibn Xattob (r. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar.v. Shunda Rasululloh (s.a. deb taklif qildidarda.)ga xat yozaman".) bilan odamlarning keyinida qoldim.a.v. Abu Salama (r. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi". Men ham u kishiga: "Ey.v. Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar". Umar (r. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi.deb Allohdan so’radi". Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. 236. deganlarida.a.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi". degan edilar.) o’zlari: "Men Hz.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. Odam (a.

o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak". "Rasululloh (s. dedilar.v. deb so’ralganda.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi.v. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan. Rasululloh (s. dedilar". o’g’rilik bilan ayblansa.v. u bir ulov berdi. Abu Hurayra (r.a. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. dedilar.a. u odam ulov berganini aytganda. Mustavrid ibn Shaddod (r. hazilning tagi zil bo’lib. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. 240.) tayin qilgan odamga borgan edi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 41 . dedi.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 239.a.a.v.a. U birodarida bir aybni ko’rsa. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". o’sha odamni tahqirlash hisoblansa.)ga kelib. uni egasiga qaytarib bersin". dedilar". Abu Mas'ud Ansoriy (r.a.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab.)dan rivoyat qilindi.v.) go’shtdan yedilar. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s.v. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin. u ehtimol senga ulov berar". ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. Rasululloh (s. degan gaplarni eshitdim". Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa.a.v. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga.a.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa. Keyin u Rasululloh (s. Bittangiz birodarining asosini olsa. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s. 122-bob.): "Yo’q. 121-bob.v. Lekin falonchiga borsang. ziyoniga ko’zgu bo’lsa.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. Abu Hurayra (r.a. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. 123-bob.v.akasi yo ukasidir.a. Rasululloh (s. bir ulov bering".a. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". u e'tirof qildi). o’ldirmanglar". Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida. ikkinchilan.a. Afv etish haqida 244-hadis. degan ma'noda.Al-adab al-mufrad. 241.) aytdilar.v. do’zax o’tiga mustahiqdir.a.a. U kishi Rasululloh (s.v. dedilar.v.): "Menda ulov yuq. Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243.a.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim. Rasululloh (s.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. Anas ibn Molik (r.)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.a.a.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi".): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

degan edilar. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim. deb nom qo’ydim. Unda yana: "Ey. dedilar". yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas.)dan bir so’z eshitdim. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar.a.) bilan uchrashib.v. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling.a. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Abu Hurayra (r. degan edi-lar.)dan rivoyat qilingan. 246. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib. deydilar. hadis Abdulloh ibn Amr (r. dedilar. "Ey. deb so’radim.ziyouz. 124-bob. balki yomonlikni kechiruvchi. 249. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".v. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi.a.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.a.v.a.a. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik".v. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. jim turishga o’rganing".a. afv qiluvchisan. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan". 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori. 250. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim".)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman".a. yengil yo’lni ko’rsatinglar.v.a.)ning www. U kishi Rasululloh (s. "Alloh taolo afv qilishni ol.com kutubxonasi 42 . ularga qiyin emas. demoqchi. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) . Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". yaxshilikka buyuring. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r.v. deyilgan.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. deyilgan. Kishilar aybini qidirib. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq".v. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi.a. Sen badxulq va qo’pol muomalalik.a.degan oyati karimani o’qib. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247. dedilarda.Al-adab al-mufrad. 245. qachon jahlingiz chiqsa. deb buyurdi. Rasululloh (s. axloq tanazzulga yuz tutadi. uni fosh qilinsa. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Pay-hambar! Darhaqiqat.a. Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi.a.

a.v. Rasululloh (s. Beli oq degani . dedilar". dedilar.a. Muhammad.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim.)gaAllohtaolo: "Ey. Rasululloh (s. oq ko’ngilli ma'nosida. Rasululloh (s.ziyouz. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".v.a.v. deb Rasululloh (s.) meni qachon ko’rsalar. tabassum qilardilar.a. Kulish haqida 253. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. ikki beli oq. Qays (r. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor. Tabassum qilish haqida 251.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz.Al-adab al-mufrad. degan ekanlar.) aytdilar: "Rasululloh (sa. dedilar". Hz. Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi".) Rasululloh (s.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey.a. deb chiqib ketdilar. deb xursand bo’ladilar.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman".a.v.v.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan.a. 127-bob.v.ich tomoni.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r. Abu Hurayra (r.a.a. Rasululloh (s.)ni ta'riflar edilar. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. Shunda Rasululloh(s. oz kulib.v.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi.v.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi". ko’p yig’lagan bo’lardingiz". Abu Hurayra (r.a.) bolaga "Og’zingai och". chunki men uni sevaman". Rasulullohning yurishlari 256. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar". Oyisha (r. albatta.v. yuragi toza. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" .a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. 125-bob.)dan rivoyat qilingan. uning yuzida farshitalik belgisi bor". Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. 126-bob. 252. dedilarda.v. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey.v. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar.a.a. dedim.com kutubxonasi 43 . 255. men biladigan narsalarni bilganingizda.a. Bir kuni Rasululloh (s. www.a.a.a. Keyin Rasululloh (s. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)".deb vahiy qildi. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham".v.

al. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. balki dinni tarashlaydi".v.ziyouz.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda.a. Shusda Rasululloh(s. u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz. degan (42:38) oyatini o’qidilar. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi".): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" .a. ya'ni u sochni tarashlamaydi. Rasululloh (s.): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa. 131-bob. dedilar". dedilar". albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi.a. Amr ibn Dinor (r.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. Abu Hurayra (r. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob.)dan rivoyat qilindi.a. www. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket". O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart. dedilar.a.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260.dedilar. men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Shunda Rasululloh (s.v.)ning "Bunga yaxshi hara".deb so’radilar.) Abul Haysam (r. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". U kishi: "Yo’q".v. yaxshi maslahatgo’y ekan. deb o’qidilar". dedilar. 259. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz".v.a. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". 129-bob.Al-adab al-mufrad.a. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa. unga yaxshi qara". Hasan Basriy (r.a.a. Mushovarat haqida 258.) Ibn Abbos (r.a. deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan: "Sening xodiming bormi?" . U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" . Ulardan biri yaxshilikka buyursa. Abu Hurayra (r.a. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". 130-bob. asossiz.com kutubxonasi 44 . chunki jahl tarashlaguvchidir. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi. Mana bu asirni olaqol. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedilar. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim".v. dedilar". uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi". degan edi. Abu Hurayra (r.a. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar.

265. Ibn Ali Mulayka (r. Anas ibn Molik (r. (r. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.v.a.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin.a. 270.) bizning hazillarimizga www.): "Ey Anjasha.a.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar. Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi". Hazil haqida 266.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.dedilar.) "Shishalarni hayda.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi".v.a.a.): "Axir.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib. Umayr ibn Ishoq (r.a. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi".v.v.v. Abu Kuloba (r. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. 134-bob. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".)dan rivoyat qilingan.a. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar.ziyouz. demoqchi bo’lsalar kerak .a. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. 264. 132-bob.a.a. deganda Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.a.v. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263.a.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s. degan so’zni so’zladilar. dedilar. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi".)dan rivoyat qilindi.v.v.a. degandi.): "Rasululloh (s.a.a.): "To’g’ri. 269.deganida.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi.a. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r. U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" .a.v. dedilar".v.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi. Mazkur hadisda Rasululloh (s.a. Abdulloh ibn Abbos.a. shishalarni sekinroq hayda". dedilar" .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.Arablar ayollarni nozik. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi.a.) aytdilar: "Hz. dedilar". agar birortangiz shunday so’zni aytsa. 267.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz". Hz.) Rasululloh (s.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". Oyisha (r.a. uni albatta ayblagan bo’lardingiz". Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 45 . Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir". hazil qilishaman.a. Bakr ibn Abdulloh (r. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik". dedilar. dedilar. 133-bob.a.) huzurlarida bir hazil qildilar. 268. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi". dedilar".v.) ham o’tirgan edi.v. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .a.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

a. Rasululloh (s.a. dedilar.a.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz".) aytadilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi.a. alhamdulilloh. Abu Zarr (r.v.v. dedim. Abu Talha (r. qo'rqmanglar".) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir.a. dedilar. ko'nglim shod". huzurlariga bordim.): "Ha.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yaxshi kishiga halol mol 302.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman". Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi.v. 305.a. Men buyurganlaridek tayyorlanib.a.v.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib. Menga tikilib qaradilar-da. tayyorlanib kelsin.v. vijdonni chulg'ab olib.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi. 307.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi.a. gunoh esa. Ko'ngal shodligi haqida 304. Rasululloh (s. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar. deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim".) tahorat qilayotgan ekanlar. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi. Navos ibn Sam'on (r.): "Ey Amr! Solih. dedilar".) kiyim-boshlari va qurollarini olib.a.) Rasululloh (s.a. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi. 141-bob.a.v. 306.v.a.) xilqatda ham.v.v. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa. Anas ibn Molik (r. 142-bob.) sahobiylar oldiga chiqdilar. (s. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi". 143-bob.v.a. Sahobiylar Rasululloh (s. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman. Muoz ibn Abdulloh (r.a.v.a. dedilar".a. dedilar". Rasululloh. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir".v. dedilar.v. dedilar".a. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 50 .) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s.ziyouz. Amr ibn Oss (r. Bechoraga yordam berish haqida 308. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.v.a. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir. deb menga kishi yubordilar. Rasululloh (s. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim". Mol va jon amniyati haqida 303.a. Jobir ibn Abdulloh (r. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar.) aytdilar: Rasululloh (sa.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi". "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman.

)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" . deb marhamat qildilar.v. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".): "Rasululloh (s. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar. Oyisha (r.a. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . dedilar. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 51 . Hz.Abu Muso (r. deb duo qilar edilar". Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini".v. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" . dedilar.v.)ning kishilargagina emas.a.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s.a. Hz. degan muborak hadislarini rivoyat qildilar.a.a.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi".): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi".) ko'pincha: "Ey.v. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r. 145-bob. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim".): "Rasululloh (s. deb javob berdilar.ziyouz. Jobir ibn Abdulloh (r.a. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". 311.a.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin).Al-adab al-mufrad.): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir". Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312.deb so'radilar. Shunda hz. dedilar. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" .deb qarg'adim.deb so'radilar. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" .deb so'radik. zero.v.a. 144-bob. "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" .v.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 313.a. Oyisha (r. 309.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi".a. Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. "Yaxshilik qilsin". ham sadaqa bera oladi".a. Ular zakotni ado etuvchidirlar. dedilar. Shunda Rasululloh www. deb marhamat qildilar. deb buyurdilar. "Qo'llari bilan mehnat qilsin.a. deb marhamat qiddilar. dedilar va hz. Abdulloh ibn Amr (r.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi".deb so'radilar.so'radi kimdir.deb so'rashdi. Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. Oyisha (r.a. "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq". dedilar". Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan".a.v. Oyisha (r.a.a. ham o'ziga foyda.dedi o'sha sahobiy. nafsi ammoradan saqlashingni.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 314.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".a.)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim". "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" .)ning axloklari qanday edi?" . "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin.

g'azabi va do'zaxi bo'lsin. la'natlari o'z ustilariga yog'iladi". "Rasululloh (s. Oyisha (r. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi.Al-adab al-mufrad.a. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar". dedilar.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman". "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin". 147-bob.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. Abu Hurayra (r.v.): "Ha.com kutubxonasi 52 .) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. Hz. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy (s.a.a. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor.a. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. ya'ni. qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar.a.a.): "Ey. ma'nosida. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan.v. 321.v. dedilar hz.): "Ey.a.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. deb uzr aytdilar". u kishi aytdilar. Samura ibn Jundub (r.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak".dedim.a. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . dedilar.). dedilar. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi".a.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q. Marvon (r. Ali (k. Dedim.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". Abu Hurayra (r.v. Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar.a. dedilar".a.a. 318. Rasululloh (s. Oyisha! Ko'y. 146-bob. unday dema. og'ir bo'l. 317. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham.a. Rasululloh (s. www.a.v. 320. bunday bo'lmasligi kerak". deb duoibad qilmanglar!" dedilar".)dan rivoyat qilindi.ziyouz. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir".a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa. deb tasdiqladilar.v.v. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. 316. Huzayfa ibn Yamon (r. dedilar".v. Abu Dardo (r.)dan rivoyat qilindi. Buni Rasululloh (s. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar". Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. 148-bob.a.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir".): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum". La'natlovchi kishilar haqida 319. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla".

xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.v. shu bo'lsa kerak . Kofirga la'nat o'qish haqida 324. "Ular shunday kishilarki.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". Gap tashuvchi haqida 325. 328. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi. dedilar".a. 151-bob. degan so'zlarini eshitganman. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. Ali (k. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar.a. u kishi: "Men hz. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar.): "Men duoibad qiluvchi. www.)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. dedilar.dedilar. Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi. 150-bob. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz. 152-bob. Allohni eslatadilar so'zvdan murod. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib.a.v. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. Eng yomonlaringizni aytsam. avval o'z ayblaringni esla!" .ziyouz. Asmo' binti Yazid (r. deyishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob.v. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". begunoh odamlarga buzuqlik. vallohu a'lam. 326.a.)dan rivoyat qiddi.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi .a. aytib bering".v. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329.a. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s.a.ikkisi gunohkorlikda barobardir" . 331. la'nat etuvchi emas. Hz. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda. degan gaplarni eshitdim".Al-adab al-mufrad. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r.com kutubxonasi 53 . der edilar. dedilar".) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" .dedilar. dedilar. Usmon (r. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang.

) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. Akrama (r. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. dedilar. mening fikrimcha. falonchi". tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333.) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang".a. deb chaqirdilar. 334. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy.a. dedilar.a. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi.Al-adab al-mufrad.) bizning qavmga kelgandarida "Hay.v. hz. deydilar". Shunda Rasululloh (s.): "Rasululloh (s. uyaltiruvchi. 337. Abu Jubayra ibn Dahhok (r. Alloh taolo seni ham halok etsin".) aytdi: "Rasuli amin (s. degan so'zni avval aytib qo'ysin.v. birovga ta'na qilsangaz. deb duoibad qildilar". der edilar". Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar". Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. Hz.a. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi".a. Muhammad ibn Zayd bu www.v.a. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. zoniya". deyishdi. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. Imom Ismoil al-Buxoriy 332. Abu Muso (r. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. Abdulloh ibn Abbos (r.a. bu shunday odam. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding". Rasululloh (s. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan". 335. dedilar". 153-bob.v. sizni ham mazax qiladilar.v. dedilar.): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11).ziyouz.a. Maqtash haqida 336. kishilarga la'nat yog'diruvchi.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir". Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib.a. qiyomat kuni albatta had uradi". deb tafsir qildilar. deb bir kishini chaqirdilar. Umar u kishini duoibad qishdilar).a. dedilar". Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham.a. u kishi: "Biz hz. Umar: "Bu kishini sen halok etding.com kutubxonasi 54 .) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. 338. 339. deb hukm qilib bermoqlari durust emas". Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik.

): "Bo'ldi.a. ): "Abu Bakr Siddiq. Abu Ubayda ibn Jarroh. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar". Rajo ibn Abi Rajo (r.a.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. 156-bob. Maoz ibn Amr ibn Jumux.a.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r. Muoz ibn Jabal (r. Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi. deb javob berdilar". dedilar.) bilan basraliklar masjidiga bordim.v. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar.a. She'riy madhiya haqida www. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar. Abu Hurayra (r. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda. Rasululloh (s.v. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir".a.v. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar.a. 341. Men: "Bu falonchi".com kutubxonasi 55 . afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.a. yaxshi muomala qildilar.)dan rivoyat qilindi.deb so'radilar. 344.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi". o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi".): "Ey. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz. U kirmasdan avval Rasululloh (s. Ubayd ibn Huzayr. Umar ibn Xattob. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir". kirolmay qaytib ketadi". dedilar".a.v.a. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" . Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342.) Madinaga qarab turib "Ey.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.v. Sobit ibn Shammos. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. Abu Muammar (r.v.a.v.deb so'radim. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib.dedilar. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340.a.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi". Shunda Rasululloh (s. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi. Rasululloh (s.ziyouz. U huzurlariga kirgandan keyin. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. Hz.v.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. "Qani yur". U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb. dedilar. deb uni maqtay boshladim.v. Oyisha (r. 154-bob.a. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan. Masjidda ruku'. dedilar".)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedilar. 155-bob.Al-adab al-mufrad.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda.a. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi. uni halok qilasan!" .a. Rasululloh (s.v. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". dedilar. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" .

Rasululloh (s.al.v. Ziyorat qilish haqida 348.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" .deb so'raganda.) bilan ozgina so'zlashdida.v. Yana she'rimni o'qiy boshladim.a.v.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda.a. der ekanlar. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha.) aytdilar: "Rasululloh (s. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" .a. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra. jim o'gir".com kutubxonasi 56 . xonadon haqiga duo qilib ketdidar".v.a. u kishi "Men Rasululloh (s. U kishi yana keldi.) menga: "Bo'ldi. Imom Ismoil al-Buxoriy 345.v.a.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar. Rasululloh (s.v. Rasululloh (s.ziyouz.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi.a.)ning aytishiga qaraganda.a. v. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Imron ibn Husayn (r. 351.v. Abu Hurayra (r.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. taom yedilar.Al-adab al-mufrad.v. yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar". dedilar. dedilar" . u kishi ikki yo uch marotaba keldi.) oldiga bir shoir keldi.v. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi. Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". Xullas.): "Allohhamdni sevadi". www. bu kishi Umar ibn Xattob edilar .a. 159-bob.a.) yana menga "jim o'tir". deb buyurdilar. dedilar. 158-bob. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan.a. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s. deydi. Rasululloh (s. shuning uchun tushirib qoldirildi. Ziyoratchining duosi 350.a. 157-bob. Shunda Rasululloh (s.a. Avs ibn Sari' (r.deb so'radim. dedilar. Anas ibn Molik (r. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . Shoirga sadaqa 346. 160-bob. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s.a. Keyin men she'rimni Rasululloh (s. Shu vaqtda novcha.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim". Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. Imron unga bir narsa in'om qildi.)dan rivoyat qilitsdi. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang". dedi".a. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading". dedim. Muhammad ibn Sirin (r. deb ta'kidladilar". chiqib ketdi. Unda nafl namoz o'qib. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar".a.)ga o'qiy boshladim.

a.v. faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".)dan rivoyat qilindi. (s. 356. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi.): "Ey. buning tasviriga qalam ojiz".): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki.a. Abu Hurayra (r. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". Alloh taolo meni atay senga yubordi.v. uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".a.a. dedilar. Asmo': "Bu Rasululloh (s. Asmo' (r. Abu Zarr.a. qaerga borayapsan?" . u odam bizning qavmdan emas".): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". 359.ziyouz. 161-bob. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355. 360.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu. dedilar". U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman".deb so'radi.a. 358.deb so'raganda. Hz.deb so'radilar.a. Ziyoratning fazilati haqida 354. dedilar. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori.a. Abu Hurayra (r.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". dedi. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362. dedilar".a.v. Anas ibn Molik (r.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. U kishi: "Yo'q. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman".): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" . Rasululloh(s.a. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori.a. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 352.v. dedilar". lekin uni yaxshi ko'radi". Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi". "Ey. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki. sen sevgan kishing bilan bo'lasan". Abdulloh ibn Amr (r. 164-bob. dedi".a. Shunda Rasululloh (s. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin. Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi.a. 162-bob. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Abu Zarr G'iforiy (r.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 57 . Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r.v.Al-adab al-mufrad. dedi. dedi.a. dedim. degan savolni berdim.): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. dedilar. dedi.)dan: "Ey. Anas ibn Molik (r.) bir voqeani gapirib berlar.v. dedilar". yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas".): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" .v.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman".v.a. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. Rasululloh (s. 357.) ning jubbalaridir.) Rasululloh.

Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r. Abdulloh ibn Umar (r. dedim". Shunda otam: "Nega aytmading.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi. dedim. deb qasam ichsin". deyishdi.): "Kattarog'ingiz gapirsin". degan fikr mening xayolimga keldiyu. 167-bob.deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini. Men: "Siz ham. U meni tepdi".a. 1 Hofizu-l-Qur'on .a. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li . o'sha ota o'rniga o'tadi. Rasululloh (s.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. Keyin Rasululloh (s.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi.a. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www.a. Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach. 359. Gapni ham.v. Rasululloh: "Unday bo'lsa. Kichikroqlari boshliq bo'lsa.a.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan. 361-hadislarning aynan takrori.v. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir.v. deb qasam ichadi".a. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s.a. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". Abu Bakr Siddiq (r. dedilar. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar. dedilar. Qays ibn Osim ibn Sinon (r. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi".) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". Abdulloh (r. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz".) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir". chunki ular kofir. dedilar.v.Al-adab al-mufrad.ziyouz. dedilar.v. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar".a. 360. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". 363-hadis 358. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar. dedilar.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r. Rasululloh (s.a. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi.a. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi".) va otam Umar (r.a.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob.a.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s. shu qaysi daraxt. lekin Abu Bakr Siddiq (r. agar aytganingda. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang.v. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. deganlarida.com kutubxonasi 58 . o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi.a. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim".a. 166-bob. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365. bilasizmi?" .Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364. dedilar.

) aytdilar: "Rasululloh (s. Husayn yaxshi nabiralardan biridir". Hasan Basriy (r.a. ular qochib chiqib ketishardi. dedilar".)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim. 172-bob.a. 360. 170-bob. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. Abu Ajlon Mahoribiy (r. U vafotidan ilgari www. men bilan o'ynardilar.v. 168-bob. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil".a. Go'dakning boshini silamoq haqida 372. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang.a. 359. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r.a. qarama". Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim". 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358. Ra-sululloh (s.) uyga kirib kelsalar. Ya'lo ibn Murra (r.) ning askarlaridan biri edim. 373.a.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey.a.a.) menga Yusuf ismini berdilar. Begona bolani o'g'ilcham.al. Abdulloh ibn Ja'far (r.com kutubxonasi 59 . O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar.a.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.a.)dan rivoyat qilindi.v.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r.v. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar". chunki Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v. Qizaloqni o'pish haqida 370.a. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. Hz. 173-bob.). deb duo qilib.v.a. 171-bob. quchoq ochdilar.)dan rivoyat qilindi.v.a. 361hadislarning takrori. quchoqlariga olib.ziyouz.v. boshimni silab erkaladilar". Rasululloh (s.v. 371.v. Amakivachcham vafot etdi.a. desa bo'ladimi? 374. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367. dedilar.a. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan.) unga tomon chopib. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Oyisha (r.a.) esa kulib bolani quvardilar. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman).

deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar. u kishi: "Rasululloh (s. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s.v.a. deganimda. www.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi.a.a.)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi". 376.v. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. dedilar". Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan".Rasululloh (s. dedilar. Anas ibn Molik (r. u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib. deb hikoya qiladilar. dedi.): "Ko'yga rahm qilsang. 379. Biz Rasululloh (s. degan gaplarini eshitdi. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman.) Rasululloh (s.a. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. Jarir (r. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori. Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. Hz. degan so'zlarini eshitgan edim". Qurra ibn Ilyos (r.a. deb vasiyat qilgan bo'lsa.v. lekin unga o'zimning rahmim keladi".)dan rivoyat qilindi. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . o'g'ilcham.v. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber. tevalarni shularga beraver.a. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. bu haqda u kishidan so'raymiz". Alloh taolo senga ham rahm qiladi".)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". voqeani aytdik. dedilar. dedi. Mehr qo'yish . Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi. Abu Hurayra (r.a.com kutubxonasi 60 .a.) bilan unikiga borganimizda. 375. Unga Rasululloh (s.v. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.a. dedilar. deb vasiyat qilgan ekan. Hz.v. 175-bob.ziyouz. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi".a. 378. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".)dan rivoyat qilindi.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar.)dan rivoyat qilindi. Umar (r. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey. degan ma'noda 174-bob.Al-adab al-mufrad.a. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman". Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi.

v.a.v.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi. Xudo bilsin. 177-bob.a. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi.a.): "U jonivorga rahm qil. Vayl .a.a. dedilar". dedi. uning ichiga tushib suvidan ichdi. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".a. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi.a.a. deb o'yladida.): "Bir kishi yo'lda ketayotab. Shunda Rasululloh (s. dedilar".v. qayta quduqqa tushib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab. 387.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman".v.): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi.a. dedilar". azob.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Abdulloh ibn Amr Oss (r. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu.v. Abu Hurayra (r.ziyouz.a.deb so'radilar. 383.Al-adab al-mufrad.a.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi. 384.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . Yumshoq jigar . Abdulloh ibn Mas'ud (r. men uning tuxumini olgan edim" . Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi.v.v. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.): "Kim rahmdil bo'lib. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara . "Bu qushni kim ranjitdi?" .com kutubxonasi 61 . Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib. Rasululloh (s. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. www. ya'ni. Rasululloh (s. 382. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. gunohini kechdi". dedilar. deb marhamat qildilar".xafalik. Abu Umoma (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi . 385. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir".a. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay.v. So'z suzgichlari.v. Abdulloh ibn Umar (r. 386.dedi. qattiq taisha bo'ldi.tirik jonivor ma'nosida. deb azoblansa kerak".a. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi".a.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.): "Kishilarga rahm qilsangiz. Rasululloh (s. o' yoqilg'i sifatida ham. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh.) bir joyga borgan edilar. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bu bechora menga o'xshash tashna ekan.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi".a. Abu Hurayra (r.

Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390.com kutubxonasi 62 . Abdulloh ibn Mas'ud (r. billohi. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s.a. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar. 181-bob.) Rasululloh (s. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi.v.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. deganlar".a.v.a.): "Rost gapiringlar.a.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. U kishi aytdilar: Rasululloh (s. U kishi "Nabiy muxtaram (s. 182-bob. Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi". deb g'iybat qiladilar. Kishi yolg'on gapiraversa. Hishom ibn Urva (r.a.)dan riyuyat qilindi. dedilar.)dan rivoyat qilindi.v. 392. biror narsa va'da qilib. Abdulloh ibn Mas'ud (r.Al-adab al-mufrad.a.a. Kishi rost gapiraversa. Aqaba ibn Mu'zit (r. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki.)ning qizi Ummu Qulsum (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abdulloh ibn Amr (r. 180-bob.a.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q.a.v. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi.v. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. 395. deganlar". Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. uni amalga oshirmaslik ham durust emas".v. bu taqsim www.a.a.)dan rivoyat qilindi. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi". Abu Muso Ash'ariy (r. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay.ziyouz. Abdulloh ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob. xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp. Aziyatga sabr etmak haqida 394. 179-bob. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir". Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. dedilar. deb xabar qildilar.a. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan". mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi. U kishi: "Xoh chindan.): "Kishilarga aralashib.a. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi". buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi. dedilar".

So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398. 188-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Muso (a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" .) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar". Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401. asabiyatdan hisoblanadi".ziyouz.): www. ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar.v. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar. dedilar". Sahobiylar: "Aytib bering. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir". 183-bob. Hz. degan hadislarini eshitdim". g'azablandilar.): "Men sizga namozdan. dedilar".) aytdilar: "Ikkita narsa bor. u zotga og'ir tushdi.a. Asabiyat .a.a. Men bu gapni albatta Rasululloh (s.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir. dedilar". yo Rasulalloh".ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish.a.deb so'radim.com kutubxonasi 63 . dedilar". 187-bob. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas".a. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash. (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan". Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s.v. Abu Hurayra (r.v.): "Hz.v.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz". Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan. deyishdi. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi. Oyisha (r.a. 185-bob. deb afsus qildim. Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399.a.v. Ibn Abbos (r.): "Ha. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish".): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma". Rasululloh (s. Munosabatlarni tuzatish haqida 396.v. 184-bob.Al-adab al-mufrad.a.a. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. Abu Dardo (r.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa. Araz haqida 402. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.a. 397.)ga yetkazaman.v.a.a.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir".)dan rivoyat qilindi.)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz. ranglari ham o'zgarib ketdi. "Bir kishi: Rasululloh (s. dedilar.v.a.v. Rasululloh (s.s. Abdulloh ibn Abbos (r. 186-bob. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r.a. dedi.

Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz.v. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman". dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar.)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403. deyishdi.v. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin. Uning uzrini qabul qiling. teskari qarab ketmang. Ey. "Rasululloh (s. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz".a.)dan rivoyat qilindi.a. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. Keyingi vaqtda hz. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas. Anas ibn Molik (r. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim".v.deb ruxsat so'rashdi. dedilar". Oyishaularga: "Kiringlar". avd qilmoq. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar".v. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas". 405. Abu Hurayra (r. degan edilar.) Rasululloh (s. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r.a.v. va'da. Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa.a. deb qasam ichdilar. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*. Birovning qobiliyatsizligi. Oyishaga yetkazildi. hasad qilmang.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. Anas ibn Molik (r. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang.a.Nazr qilmoq niyat.a. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. biri u yoqqa. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman. nazr masalasi og'ir". www. Hz.a. Shunda hz. u kishini quchoqlab yig'layverdi. Abu Ayub (r. Hz.com kutubxonasi 64 . deb qasam ichdilar.a. 189-bob.Al-adab al-mufrad. 404. Hz. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman.a. hz. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach.)larga murojaat kdlib. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. dedilar. Bu holat yana davom etavergach.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s. Ikkalasi to'qnashib. deb nazr qilgan edim. dedilar.)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar.a.deyiishdi. deb so'zlashmay yurdilar.a. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir".ziyouz. bo'lmasa men unga hajr qilaman". ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" . 406. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. Ey. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" . Bu gap hz. dedilar".

Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri. Abu Hurayra (r. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa.a. gunohida kafforat bo'ladi. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik.)ning Rasululloh (s. Hz. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi". deysan". Abu Xarosh Aslamiy (r.Al-adab al-mufrad. Ibrohim (a.a.)dan rivoyat qilindi. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. 414.a. deganlarini xabar qiladilar. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" . rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". 190-bob.a.)dan rivoyat qilindi. deysan. ikkalasi ham jannatga kirmaydi. dedilar. 408. Bu kishi: "Rasululloh (s.s. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi.v.com kutubxonasi 65 . U kishi Nabiy muhgaram (s. degan gaplarini eshitdim". 192-bob. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.a. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.a.)ga to'g'ri aytdingiz.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. lekin faqat nomingiznigina aytmayman.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. dedilar.a. Xaridorni aldash www. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. ikkinchisi javob qaytarmasa. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman".s.a.v.v.a.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. degan gaplarini eshitdilar. Anas ibn Molik (r.a. deb qo'ya qolganda. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi". Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim. 415.v. 407. Hz.)dan rivoyat qilindi.deb so'raganlarida.a.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman".Hz.)dan rivoyat qilindi. Agar ulardan qaysi biri salom bersa.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. Hz. shayton javob qaytaradi". fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. deb hikoya qiladilar. Oyisha (. Muhammad (a. dedim".ziyouz. Oyisha (r. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. Abu Hurayra (r. dedilar. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir.

kimda shu gunohlardan bo'lmasa.)dan rivoyat qilindi.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi.a.Al-adab al-mufrad. 196-bob. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s.a.a.a.)dan rivoyat qilindi. biri ikkinchisini uchratib salom bersin. suvi ham. Abu Hurayra (r. Salomlashish haqida 419. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman.v. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". Abu Dardo (r.a. 194-bob.ziyouz. degan hadislarini eshitganman".com kutubxonasi 66 . 418.): "Uchta katta gunoh bor. Abdulloh ibn Abbos (r. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi".): "Har dushanba.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. deb marhamat qildilar. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. dedilar". derdilar". Allohning bandalari. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi. Birinchisi .)dan rivoyat qilindi.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir". qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham.)dan rivoyat qilindi: Otam hz. Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421.v. "Rasululloh (s. dedilar.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. "Rasululloh (s. mobodo salomiga alik olinmasa. Uch kun o'tgach. Abu Hurayra (r. 195-bob. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib.Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi. deyiladi". Abdulloh ibn Abbos (r. deyiladi 417. Bolalarni ajratish haqida 420.a. dedilar". Abdullohibn Umar (r.a. Umar (r.a. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar".a.dedilar. Abdulloh ibn Umar (r. ikkisi ham ajr topadilar. Ey. agar salomiga alik olinsa.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.a.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir".): "Bizlar boshqa www. podachi. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. 193.v. "Ey. ikkinchisi . deb janjallashmang. dunyo ishlarida sendan men o'taman. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. 416. deb hikoya qiladilar. . bir-biringizga teskari bo'lmang.a. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar".

dedilar".a.)dan rivoyat qildi. 426.v.a. makkor va xasis bo'ladi".a. dedilar". desa.a. 197-bob. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi.com kutubxonasi 67 .v.a. deb o'ylayman. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi.a.a. Abdulloh ibn Abbos (r.a. deb xabar berdi.) so'zlari bo'lsa kerak. Rasululloh (s. munofiq esa aldovchi.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. Shunda Rasululloh (s. 198-bob.v. Makr va aldash haqida 423. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar". Abdullohibn Mas'ud (r. Har bir shirin so'z bir sadaqa. So'kishish haqida 428.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli.) o'tirgan edilar.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.v.a. Bir qultum suv ichirish haqida 427. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi". unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi".) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan".v.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar. Abu Hurayra (r. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh.a. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. Koyish va so'kish haqida 424. Shu vaqtda Rasululloh (s. 199-bob. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim.a. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa". birovga hadya.a. dedilar. Abu Hurayra (r.a.ziyouz. dedilar". Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi. 200-bob.)dan rivoyat qilindi. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r. www.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi". O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". degan edilar". Ummu Dardo (r. Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir. dedilar". "Bir kishi Ummu Dardo (r. bu hukmga kirmaydi". 425.): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi. dedilar". Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi".v.

haramlik.v. Rasululloh (s. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.v.Al-adab al-mufrad. dedilar. ya'ni.a. Nabiy muhtaram (s. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi. deb qo'ya qolar edilar". ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim). taominiham yemaydi.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir .a. Haramiy . Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi.a. bilasizlarmi?" .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin. Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi". 435. 431. 201-bob.com kutubxonasi 68 . insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab.lug'aviy ma'nosi kamtarlik. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r. Yana Ayyoz ibn Hammor (r. www. dedilar.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima.deb so'radilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Tavoze' .deyishdi.to'g'ri yo'lni qo'yib.a. bir kishi meni so'ksa. dedilar".v. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay. 430. egri yo'lga kirib ketish. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar. Ayyoz ibn Hammor (r.a.a. dedilar".v.): "Men Rasululloh (s. Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib. nima qilay?" deb so'radim. Rasululloh (s. Sa'id ibn Molik (r. deb menga vahy qildi".a. .): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir.a. Yana Rasululloh (s. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish. Fosiqlik .)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori.ziyouz.v.) aytdshtar: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi". adablilik. 433. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432.a.a. shu do'stining kiyimida tavof qiladi.a.) uyat gapni gapirmas.a.v. So'kishmoq fosiqlikdir 434.v. hadyalarini makruh ko'raman". dedilar". Manglayning tuproqqa yopishmog'i .a.): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" .): "Bu . 202-bob.) dan: "Yo Rasulalloh.v.

Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi.) aytdilar: "Rasululloh (sa. jahlidan tushadi".v. deganimizdan keyin.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. U kishi: "Men Rasululloh (s.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib.a. do'zaxdan o'zining joyini olaversin. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir". Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441. 203-bob. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi".v. degan gaplarni eshitdim". junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. 438. dedilar. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa. Hz. men maj-nunmanmi?" .): "Men bu kalimani bilaman. men uning kalla-sini sug'urib olaman". fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi".) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi. Payg'ambar (s.a. Oyisha (r. Yana Abu Zarr G'iforiy (r.a.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. hatto yuzi qizarib. jo'na.)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar. haqorat qilsa. dedilar.v.a.a.a.a. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. Shunda hz.a. Abu Zarr G'iforiy (r.a.v. dedilar". Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani.v. 437. ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi".) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .deb uning gapini qabul qilmadi". u: "Men xat yubordim. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. dedilar.)dan rivoyat qilindi.a.)dan rivoyat qilindi.v.a. deganlarini eshitdim". deb chaqirsayu.hozir chiqarib bermasang. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s.v.deb so'raganlarida. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi.v.a. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa. Umar ibn Xattob (r. koyisa. deb da'vo qilsa.ziyouz. men shu qavmdanman. Imom Ismoil al-Buxoriy 436.)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. dedilar".)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir. Rasululloh (s. deb malomat qilmasin. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Shunda u: "Bor.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan. dedi.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".a.a. men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman".v. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Bu gap Rasululloh (s. ruxsat bering. dedilar. bu mening otam. deb da'vo qilsa. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 69 . Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. "Sen shu kalimani aytgin". Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.v. 440.a.v. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor. 439. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib.) huzurlariga olib keldik. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi.Al-adab al-mufrad.a. "Rasululloh (s.

Bir ishni .v.): "Nima uchun shunaqa qilding?" .) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . janobi Payg'ambar (s.a.v.a. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra.a. dedilar. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor.) albatta yolg'on aytgan emaslar. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. dedi. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa.) kallasini sug'urib ola-man. xat yo'q. Shundan keyin hz.ziyouz. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku. uni hozir chiqarib bermasang. Ali (k. dedilar.) mana shu ishlarning aksini qildilar. deganlarida.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi". uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi.a.a.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. Shunda Rasululloh (s.) men bilan Zubayr ibn Avom (r. Ba'zi taqvodorlarning fikricha. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. dedilar.v. ruxsat bering. U kishi chiqib ketganidan keyin.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". safarda ham ro'za tutish kerak emish. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku. degan emasmi?" . Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan.a. Hz. "Rasululloh (s. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.) kallasini sug'urib olaman. Shundan keyin hz.) aytdilar: Rasululloh (s.v. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin.): "Xotib to'g'risini gapirdi. 442.a. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi. degan umid bilan xat yuborgan edim". u: "Men xat yubordim.v.v.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" .v. Rasululloh (s.a. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi.a.dedilar.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. 204-bob. uylansin. deb o'ylashdi.v.a.a. www. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. dedi. Biz Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s.com kutubxonasi 70 .dedilar. Rasululloh (s. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. degan umid bilan xat yuborgan edim".a. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". men uning kalla-sini sug'urib olaman". degan edilar". degan emasmi?" . O'zini va tevasini tintib ko'rdik. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. munofiq" deyish haqida 443. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.deb so'raganlarida. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.a.deb uning yuziga solmas edilar. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar". sizlarga jannat lozim bo'ddi.a. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi. Umar ibn Xattob (r. Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz.a. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".v. Anas ibn Molik (r.v. ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. Umar (r.): "Xotib to'g'risini gapirdi.v.dedik. Shunda hz. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". Shunda Rasululloh (s. Umar (r. Rasululloh (s. dedilar. "Ey. dedi.) huzurlariga olib kel-dik. deganimizdan keyin.

com kutubxonasi 71 . Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. Abu Hurayra (r. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir". boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa. dedilar".a.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi. bas. 445.a. Musulmonni kofir demoq haqida 444. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. 209-bob.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda.Al-adab al-mufrad.ziyouz. Abdulloh ibn Abbos (r. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446. deb izoh bergan edilar. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi". 448.a.a.)dan rivoyat qilindi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 205.a. dedilar".a. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan.a.v.).) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". (Alloh) uning o'rnini to'ldirur.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.v.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. 208-bob.a.a. 450.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi".) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir".v. (34:39) degan oyatga "isrof ham. Ubayd (r. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Ibn Umar (r. ikkinchisi. Isrof 447.) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa.a.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. 206-bob. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. Isrof qiluvchilar haqida 449. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi.v. dedilar". bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". uchinchisi. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". 207. ibodatai Allohning o'zigagina qilib. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.

dedilar. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding". deb taxmin qildim. Qurilishga sarf qilish haqida 452. Odam (a. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab.) aytdilar: "Men hz. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob.a.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi".a. 456.Al-adab al-mufrad.a. Hasan (r.a. dedim. 212-bob. Abdulloh ibn Amr (r. Hz. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi".a.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan".) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" .) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. dedi.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. Shunda Ummu Talaq: "Ey. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi.v.a.a. Abdulloh Rumiy (r. Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting. www. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Uyning ichi o'n gaz. Vahat . Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454.) aytdilar: "Hz.com kutubxonasi 72 . Saqif . balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin. Abdulloh ibn Umar (r. 210-bob. Abu Hurayra (r.) yashagan uyga kirsam.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. 455. Hz.ziyouz. u: "Bilmayman".s. Xabob ibn Arat (r. 457.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi". uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. uning og'zida jannatga kirib olgan. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi.a.a.v. Jannatga kirib olgach. u kishi: "Otam hz. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz".)dan rivoyat qilindi. dedilar". Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Umar (r. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim.a.)dan rivoyat qilindi.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi". Qasam bilan aytamanki. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r. Bu yerda qurilishdan murod .) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. dedilar".) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib.s. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis. Shundan keyin Odam (a.v. dedilarda.Toifi sharifdagi bir joy nomi.deb so'raganlarida.

) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim". kamaytirmay olgan edilar. Tuproqdan murod . Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.) Rasululloh (s.o'limdir.a.a. 460. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat.a. U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik. 214-bob. 213-bob. Ishdan murod .)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy.a.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.a. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi. Men: "Yo Rasulalloh. degan edim. U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar. madrasa. Bizlar esa. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik. Nofi' ibn Abdulloh (r.)ning huzurlariga kelishgan edi. uyimizni isloh qilayo-tibman". Rasululloh (s.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi.v. dedilar".v. Abdulloh ibn Amr (r. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir".v.a. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi".Al-adab al-mufrad.ziyouz.v. sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. www. Namozga yurib borish haqida 463-hadis.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . masjid. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.a. demoqchi bo'ldilar.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar. U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay.)ga qarashishdi.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir". shu qadar boyliklarga erishdikki.v. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458. 461.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar.a. "Kayy" . 215-bob. savoblarini to'liq. yaxshi qo'shni. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. deb xat yuborganlar". Shu vaqtda Rasululloh (s.deb so'radilar. Shunda aka-uka Rasululloh (s.v. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir.a. dedi".arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi.v.com kutubxonasi 73 . Rasululloh (s.a.v. Rasululloh (s. 459. Keng uy haqida 462. maktab.a. dedilar". dedilar".

Yana Rasululloh (s. sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi".v.a.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi".v. dedilar. Imoratlarni naqshlash haqida 464. 465. Ey. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q. Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. deb xat yubordilar.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz.a. lahul mulku va lahu-l-hamd. chin egalik va hamdlar unga xosdir. 217-bob.a.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin. Keyin hz. u yolgaz.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor.a. qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay.Al-adab al-mufrad.v. keyin "Ey. Shunda mo'ljalga yetasizlar". Abu Huray (r.deb so'rashganda. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" .): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor. Shunda Rasululloh (s. Mug'ira ibn Shu'ba (r. Abu Hurayra (r. sherigi yo'q. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting. 466. ona va otalarga oq bo'lishdan. dedilar". molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi. degan ekanlar". (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor).) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan. olib kelaver. deb yozdilar. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. deb yozib yubordilar". deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman".a. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan. debdilar.a. amallarim meni ham qutqazmaydi".v. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s.v. Alloh! Sen nimani bersang. demakdan qaytarganlar. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar". ko'p savol berishdan.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob.a. Zayd.a. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling.v.com kutubxonasi 74 .v. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s.a. dedilar".) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu.deb so'rabdilar. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. lo sharika lah. Va huva alo kulli shay'in qadir. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. www. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir.a. Zoviya .v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.ziyouz.

chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan.Al-adab al-mufrad.a.)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.) huzurlariga kirdim.a.a.xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish. dedilar".a.a. Anas ibn Molik (r. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring".v.a. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir.) aytdilar: "Men o'jar. chiroyli hay'at shaklni. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. dedilar". Oyishadan rivoyat qilingan. Abu Hurayra (r.a.a.v. Adabu-l-mufrad. deb hisoblashadi.a.a.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l.a. dedilar. Oyisha (r.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning.v.a. hamisha uyatga qo'yadi. 218-bob.a. men lungamni yamab olay. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. Oyisha (r.v. har bir ish va harakatda. iqtisod esa. dedilar". Oyisha (r. Abu Dardo (r. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi". o'zing bilasan. Oyisha (r.v. Hz. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". (Imom Buxoriy. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi". dedilar".v. Oyisha (r. Turkcha nashrda hz.a.v. Hz. Saranjomlik haqida 477.): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa. ular sizni albatga baxil.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik". kimda muloyimlik bo'lsa.v.a. zero muloyishik insonni bezaydi.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim. dedilar". u aybli va nuqsonli bo'ladi".) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. 475. deyilgan va u ham hz. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". Rasululloh (s. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon. ko'rinishni yaxshi qilib yurish.ziyouz.a. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi".) aytdilar: "Rasululloh (s. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. dedim. 473. 471. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". 2005.a.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. 474.com kutubxonasi 75 . Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Yaxshi sifatlik. Abu Said Xudriy (r. 191-bet). ularni turg'azib qo'yinglar".) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l. Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan. Imom Ismoil al-Buxoriy 470.): "Yaxshi siyrat. Abdulloh ibn Abbos (r. 472. www. Shunda u zot menga: ozgana sabr et. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam. salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa. 476. dedilar". dedilar". Tarjima.): "Mayli. Yaxshi siyrat .

Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" .v. Hz.u aytdilar: "Rasululloh (s. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan". u.a. 222-bob. cho'chitib yubormang". U dag'al bandasiga emas. 483.a.a. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. 220-bob. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi.) aytdilar: "Alloh muloyimdir. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. deb isbot etishga harakat qildim.a. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik". Yumshoq fe'lli bandasini sevadi.a.Al-adab al-mufrad. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485. Abu Nazra (r. deb tayinlashdi. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi. Dunyo nimadan iborat. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". dedilar". Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". yengil va osonlarini buyuring. dedilar". Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa.Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. Cho'chitmaslik haqida 480. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli.) aytdilar: "Rasululloh (s. Muloyimlikning avloliga haqida 478. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz".a. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim.)dirlar".a. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi.v.a.)dan rivoyat qilindi. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib.ziyouz. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas. Abdulloh ibn Mug'fil (r. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. Shu vaqtda hz.) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. 481. deb atalgan.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir".a. Abdulloh ibn Amr (r.com kutubxonasi 76 . www. ularni xotirjam qiling. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib. dedilar".It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas.)dan rivoyat qilindi. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r.deb so'radim. degan ekan". 484. Anas ibn Molik (r. Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim. Baro ibn Ozib (r. 221.

)dan rivoyat qilindi. dedilar". bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. www.) aytdilar: "Rasululloh (s.o'lchov miqtsori bo'lib. Alloh. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. keyin: "Ey. albatta ekib qo'ying". Abu Said Xudriy (r.a. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar". Dajjol chiqib qolibdi. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. Madd .a. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori. uni tuzatib ekishga harakat qil.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi. 487-hadis. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb. 224-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. deb eshitsang ham. jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi". 28 gr)ga teng. degan mazmundagi xatlari keldi".v. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.com kutubxonasi 77 . Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi. dedilar".v. 491. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar". 493. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar.a. 225-bob.Al-adab al-mufrad. tuzatinglar.a.)dan rivoyat qilindi. u kishi Nabi muhtaram (s.a. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa.a. dedilar". Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. dedilar.v.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. Jobir ibn Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.ziyouz. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib. Alloh.a. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. Allohdan rizq so'rash haqida 489.a. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. Anas ibn Molik (r.v. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". Umar (r. Shundahz. uni so'yib yuborardik.

deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". deb o'ylayman. bandalarim.v. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. men unga guvoh bo'laman!" . dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 494. dedilar. Ey.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. dedilar. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. Binobarin. Shutayr: "Ha. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi. 497. binobarin. kiyimboshni mendan so'rang. Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. Ey. Alloh taologa hamdu sano aytsin. Shutayr: "Ha. Yomon so'z va ishdan saqlaning. men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib.a. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz.) xabar berdilar.a.): "Zulmdan saqlaning. Shutayr: "Mayli. gunoxlarni kechiraveraman.com kutubxonasi 78 . Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". siz rivoyat qiling'. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. dedilar. Yaxshilik-ni emas. Ey. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori. Abu Duho (r. Abu Hurayra (r. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. Abu Zarr G'iforiy (r. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"".) Rasululloh (s.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r.v. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin".ziyouz. deganda. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. Shutayr. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz.): "Alloh taolo: "Ey.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. Baxillik va hirsdan saqlaning. "Ha. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa. dedilar".) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar.a.dedilar.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim.a. yolg'onchiga chiqaradi".a. Men hech parvo qilmay. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. Ey.a. bandalarim. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r.a. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. bu so'zlarini men ham eshitganman".a. dedilar. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2).dedilar. eshitganman". ularni sizga men o'zimgina beraman. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. taomni mendan so'rang! Men beraman. 496. siz uni tasdiqlaysiz". yomonlikni uchratsa. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q. deb aytgan dedilar". G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r.a.

dedilar. 500.a.a. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi". Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi.)dan rivoyat qilindi. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga". deb javob berganlarida.dedi.dedilar. 501.): "Agar xoh mo'mindir. dedilar-da.v.v. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib.v. dedilar".) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.v. dedilar. Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi.a.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib. kelmaydi". deb marhamat qildilar. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" . dedilarda. a'robiy: "Yo'q. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. xoh mo'minadir.com kutubxonasi 79 .a. Ular: "Tun yarmi".): "Miyada bir yel paydo bo'lib. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v. U: "Bosh og'rig'i nima?" . unning badaniga. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" .): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman".) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" .a.a.dedi. Xolid ibn Rabi' (r. 503.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499. Tunda bemorni ko'rish haqida 504. men unday narsani bilmayman".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".v. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s.a.v. Abu Hurayra (r.v. dedilar.a. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi". moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa.a.deb so'radilar.ziyouz. dedi.) huzurlariga bir a'robiy keddi. Rasululloh (s.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi.a. demoqchi bo'lsalar kerak. degan so'zni qo'shganlar. Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. Huzayfa (r. degan edilar. yarim kechada oldilariga kelishdi. Rasululloh (s. Shunda Huzayfa (r.a. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". sabr etsa.a. oilasiga. A'robiy: "Bezgak nima?" .): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" . keyin ot egarining asboblarini sanadilar. dedi. Abu Hurayra (r.a.deb so'radi.a.deb so'radi-lar.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat". ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".Al-adab al-mufrad.deb so'radi.a.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz. Keyin Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz". Abu Hurayra (r. tomirlarga uradi". 227-bob. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" . Nabiy muhtaram (s. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak.): "Bu qaysi vaqt?" .): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". dedi. U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib.

deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. dedilar".a.v. dedilar. shekilli. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. bir hissasini qizimga qoldirsam?" .Al-adab al-mufrad.): "Yo'q.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa.com kutubxonasi 80 .): "Mayli. dedilar.a. Abdulloh ibn Amr (r. Bu hadisi sharif Rasululloh (s. Rasululloh (s. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. Anas ibn Molik (r.v. Oyisha (r. Huzayfa (r. deganlarida.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s. Oyisha (r.)dan duo so'ragan edi. dedilar.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s. tuproqqa aylanadi". Rasululloh (s.v.v. Makka fathida kasallanib. dedilar".a. Xasta mo'minning savobi 508. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa.a. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib. Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir. Yana hz. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi".) mening holimni so'ragani keldilar. 228-bob.a. Lekin uchdan biri ham ko'p". Alloh! Sa'dga shifo ber.a.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi. bu kafandan yaxshirog'i beriladi.a. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin".a. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Shundan keyin Rasululloh (s. bu Ham joiz emas".): "Yo'q.ziyouz.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa. ya'ni bu kafan chirib.a.a. dedilar Sa'd. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi". lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim.a. 505. Men: "Yo Rasulalloh. Ular: "Ha. dedilar".v. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi.v.dedim. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa. Rasululloh (s.v. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi.a. mumkin emas". Shunda Rasululloh (s. 507.v.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi.a. shu kasallik bilan o'lib ketaman.a.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib.v. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?".v. so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi.a. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi". bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi.)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman".deb so'radilar. deb duo qildilar. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman". www.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar.a. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa. 506.v. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa.v.a. olib keddik".v.

v. hamma yog'im og'riydi". Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman. men ham.a. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. U Rasululloh (s. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" . 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. deb iltimos qildi. senga jannat nasib bo'ladi. uni rohatga muyassar qilur". Abu Nuhayla (r. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. "Men xastaman". Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa.a. 229-bob. U kishi: "Ey.ziyouz.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman. Alloh! Betoblikni kamaytir.com kutubxonasi 81 . otam ham shu ansorlardanmiz.)ga borib shikoyat qilishdi.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r.v. agar istasang.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib. Men uchun bir duo qiling!" .deb so'radilar. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)". Rasululloh (s. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi.a.a. dedi. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi.v. Rasululloh (s. Ato ibn Abi Raboh (r. jannatga doxil qilur".v.a.Men: "Ha. Shunda Rasululloh (s. Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib.) aytdilar: "Rasululloh (s. duo qildilar. Ular haqiga duo qilganingizdek.Al-adab al-mufrad. 513. ammo ajru savobini ka-maytirma". u kishi: "O'sha mana bu qora xotin. Rasululloh (s. Alloh taolodan shifo berishini so'rab. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . Asmo': "Betobman.a.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman". degan jumlani qo'shganlar.) huzurlariga kirgan edik.a.v. o'z onamni esa. degan edim. demak shikoyat hisoblanadimi? 518.v. 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib. dedilar.v. bunday qilmagan. Rasu-lulloh (s. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir.a.) ga bezgak kasalligi kelib.deb so'radtsi.a. U xotin: "Sabr etaman.): "Xo'p. 512.a. ko'rsating". Alloh taolo senga jan-nat beradi". badanimning ochilishi yo'q bo'lsin". istasang sabr etasan.dedi.): "Istasang sabr qilasan. dedi.deb duo qildilar. mening haqimga ham duo qilsangiz". Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. dedi". degan edilar. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. 511. u zot: "Ey. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". Abu Hurayra (r.v.a.a.a. Abu Hurayra (r. Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. dedilar.a. 514. dedilar. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. Rasululloh (s.) duo qildilar".): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . deb duo qildilar.

deyilmoqchi. hammasi o'zining mulkidir.a.): "Ha. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.)ning qizlari. dedilar". u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim. shunga o'ralibgina yurgan. dedilar.v.v.) u kishiga: "Qizimga borib ayt.a.v. Abu Bakr Siddiq (r.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi".) hz. deganlarida Rasululloh (s. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku".v.v. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib.)dan eshitildi.a. yonimda o'tirgan Rasululloh (s.)dan katta edilar. 519. Bu kishi Rasululloh (s.ziyouz. Rasululloh (s.a.deb so'radilar.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi". U zot xz Oyisha (r.deb so'radim.v.a. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu.a.) isitmalanib. Rasul-ulloh (s. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" . Qizlari qasam ichib: "Otam www. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar. deb Rasululloh (s.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib. shunday. o'ddirishgacha olib borgan edi. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. dedilar. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. Abu Said Xudriy (r.a.a.a.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan".a. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". og'irlashdi.a. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa.com kutubxonasi 82 . uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. Senga bir reja taklif qilinsa. xursand bo'lish umidida edilar.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib.v. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. Shunda Rasululloh (s.a. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida. Rasululloh (s. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay. Jobir ibn Abdulloh (r. 230-bob.)ga kishi yubordilar. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r. Asmo' (r. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.a.)dan rivoyat qilindi. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.a.v.) bilan Abu Bakr Siddiq (r. keyin undan taloq bo'lgan edilar. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha.a. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.a. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". Usoma ibn Zayd (r.v.) tahorat qilib.a. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib. 231-bob.Ikki taraf . Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib.v. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim. U kishi Rasululloh (s.a.

a) bilan qizlarinikiga bordilarda.v. Bu seni. dedilar".v.v. Abdulloh ibn Abbos (r. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r.degan edilar.a.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku".a. dedilar. Rasululloh (s.a.v. men senga taom berolmayman". Shundan keyin Rasululloh (s. albatga jannatga kiradi". Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . deb naql qiddilar.)dan rivoyat qilindi.v. gunoxlardan poklaydi"dedilar. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa. albatta".a. desam. Rasululloh (s. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar.a.) Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan .) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" . deb javob berdilar". unday bo'lsa. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi".dedilar. dedilar. degan edilar.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523. Men: "Xotinim hamon betob".a. deb yana odam yubordilar. 234-bob.a. Abu Bakr Siddiq: "Men".) oldilariga borardim.a.v. Rasululloh (s. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" .v.) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?".) bir necha sahobiylari.a.a. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim.dedilar". Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522.a. Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi.a.): "Xayr. dedilar. 233-bob.) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q. Sa'd ibn Abboda (r. dedilar".v. deb hikoya qila-dilar.): "Siz ham shunday kishilardan-siz.ziyouz. sening aytganing bo'lsin!" . dedilar www. dedi.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar". jumladan. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524.v. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi.a. Abu Bakr Siddiq: "Men".com kutubxonasi 83 . Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad.a. inshoalloh. deb umid qilaman".v. Men: "Biroz tuzalib qoldi". degan gapla-rini men ham eshitganman.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida.v.a. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. dedilar. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar.v. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r.deb so'radilar. Rasululloh (s.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. u kishi: "Rasululloh (s. 232-bob. degan edim.

albatta. u kishi esa Rasululloh (s. sen meni kelib ko'rmading".a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. U kishi: "Ey.a. "Isitma vujudimni kuydiryapti. Bemor kishini borib ko'rish.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding".v. dedi.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib.v.v.)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r.a. dedilar". uni mening oldimda topar eding". "Jim. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa.v. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. 526.a. deb so'rashganda. Agar borib so'ragan bo'lganingda. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda.a. xastalik haqida yomon so'z qilma. Odam farzandi! Betob bo'ldim.a. u kishi: "Rasululloh (s.v.a. dedi. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin"). Hz.)dan rivoyat qilganlar. Alloh taolo yana: "Ey. Jobir ibn Abdulloh (r. Jobir www. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding". dedi xotin. dedi. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan. men senga qanday suv beraman?" .a.v. deb javob qaytarish". Bemorni ziyorat qilish savobi 530. 237-bob. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek.)ning o'zlaridan rivoyat qilingan. yuqoridagi hadisning takroridir. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. Abu Hurayra (r.a.deb ahvol so'radilar xotindan. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s. men Sening betobligingni qanday so'rayman".ziyouz.dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 528. dedi. vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa. U banda: "Ey. dedi. dedilar". Abu Asmo' bu hadisni Savbondan. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Imom Ismoil al-Buxoriy 525.). dedi. dedilar Rasululloh (s.com kutubxonasi 84 .): "Uch narsa bor.a. 527. unga suv berganingda. o'zing rabbil olamiynsan. Abu Said Xudriy (r. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib.): "Bemor kishini borib ko'ringlar. dedi. 236-bob. unga: "Ey. Umar! Bizga bir hadis aytib bering". v. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib.Al-adab al-mufrad. albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. "Senga nima bo'ldi? . Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar. Alloh! Sen betob bo'lmaysan.a. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. dedi". U kishi: "Ey. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi". Yana Alloh taolo: "Ey. uni albatta mening oldimda topar eding". u jannatning bog'ida bo'ladi". Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin". janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar.

)ga xizmat qilib yurar edi. 238-bob.537.a. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534.com kutubxonasi 85 . 239-bob.v. Majna .): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin".a. mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol. Ato ibn Abi Raboh (r. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir". degan she'rni o'qidilar. dedilar". Allohning rahmatida yuradi. Shunda namoz vaqti bo'ldida. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi. mening isitmam zo'r.v. Izxir . Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar".v.a. Inshoalloh.a.)ga kelib aytgan edim. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". Ammo hz. undagi kasallarni tuzat. Majna suvlariga tushish. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. Men bu holatlarini ko'rib.a.v. Rasululloh (s.v. dedi a'robiy. Rasululloh (s.): "Ey.Abbos (r.). Juhfada Rasululloh (s.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi. Rasululloh (s.a.a. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" . agar u bemor yonida o'tirsa.dedilar Rasululloh (s. deb taklif qiddilar. 535.deb ahvollarini so'radim. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa.ziyouz.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a.a.v.a.xushbo'y o'simlik.) ko'rga-ni uyiga bordilarda. Nofi' (r. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin". Oyisha (r.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib.a.Al-adab al-mufrad. "O'ylab gapir!" . gunohlaring to'kilmagay. bola musulmon bo'dtsi.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak.a.Misr. "Aksincha. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil".a. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q.v. Bunga chidashim qiyin".v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb duo qildilar". Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". deganidan keyin.v. Islom dinini qabul qil".a.) kasal ko'rgani www.)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r.ilga-ri bozor joy bo'lgan.a. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". Juhfa .a. deb duo qildilar 536. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil. demoqchi bo'ldilar. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor". dedilar". Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik. Hz.

deb javob qildi.Yamandagi bir shahar nomi. Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim".a. 243.) ko'rgani keldilar-da: "Ey. Abdulloh (r.543.com kutubxonasi 86 .) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.Al-adab al-mufrad. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar".a.a. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539. 245-bob. dedim. Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim. U: "Durust".a.a. deyilsa.) bu dunyodan ketdilar. Ammo Rasululloh (s.deb so'radi. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi. U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar". Rasululloh (s. men rozi bo'lmas edim".ziyouz. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. Betobning javobi 538-hadis.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang.v.v. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" . Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi". senga beriladigan savob jannat bo'ladi". Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.a. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" . deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541.a. 241 -bob.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. . Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r.deb so'ragan edi. 242-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . Tabbola . Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi. Bemor uyida bir xotin bo'lib. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542. dedilar". demoqchi bo'lsa kerak www.)ga qarashim uchun menga kerak edi.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs".a. deydi. u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)".dedi".v. Kishilar uni ko'rgani borishganda. Zayd ibn Arqam (r. 244-bob.v. dedilar".): "Ko'zing shu holatida qolib.a. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak.

)dan rivoyat qilindi. 547.a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 545. Hishom otasidan qilgan 550-hadis. 553.v.a.a. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s.v. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak. Anas ibn Molik (r. dedilar". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman".): "Rasululloh (sa.a.v. deganlaridek.com kutubxonasi 87 .)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. dedilar. Birovni yaxshi ko'rsa. degan hadislarini eshitdim".v. keyin: "Ey.v.a. Abu Umoma (r.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". Ya'ni biron kishi uning salohiyati.a. dedilar". Oyisha (r.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam.a. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi. Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" .) Rasululloh (s.a. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman".v. badaliga jannatni beraman". Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" .): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" .a.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa. Shunda u kishi Rasululloh (s. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin". Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa.dedim.v. keyin u shunga sabr qilsa. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib. Qars ikki qo'ldan chiqadi. Oyisha (r.a. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546.)dan rivoyat qilindi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 544. Erkak uyida nima ish qiladi? 548.)dan: "Rasululloh (s. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman". u kishi aytdilar: "Men hz.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.v. Abdulloh ibn Abbos (r. yaxshi www. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. 548-hadisning mazmuni kabidir. deb duo qilar edilar.ziyouz. 246-bob.v. deydi". yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. Mujohid ibn Jubayr (r.deb so'radim. undan ahvolini so'radilar. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib. davomlidir. 248-bob. u bemor dardidan shifolanib ketardi". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. o'ziga bildirsin 552. Hz.a.a.deb duo qildilar 247-bob.a.

) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. Kishi birovni yaxshi ko'rsa. seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim.v. Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi.v.yurakda. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa.)dan: "Aql . Birinchi .a.a.a. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma. o'pkada joylashgandir". rahmdillik . Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman". Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi". "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.v. Yana hz Nuh (a. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa.s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. ikki narsaga buyurib. dedilar". 556. dedilar. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. degan gaplarini eshitdilar.) aytadilar: "Rasululloh (s. u kishi Hz.a.a. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".ziyouz. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi".): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. 249-bob. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www. Ikkinchidan.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman". 554. chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". Anas ibn Molik (r. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang. dedilar.v.) huzurlarida o'tirgan edik. dedilar". ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir". dedilar.jigarda. Shun-da Rasululloh (s.v. Takabburlik haqida 558. 250-bob. Rasululloh (s.s.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman. dedilar". lekin uning aka-ukasi yo'q". aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi".) ot ustida yurishni yaxshi biladigan. dedi. u bilan janjallashma. 251-bob. uni surishtirib yurmasin 555. degan hadislari bo'lma-ganda. ikki narsadan qaytaraman.v."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman.s.com kutubxonasi 88 . Aql qalbda bo'ladi 557. Nuh (a. Ayai (k.Al-adab al-mufrad. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. "Bizda bir qiz bor. "aybli.): "Seni ikki narsadan. dedilar.a.

v. Abdulloh ibn Umar (r. men uni azobga solaman. ularni kiyib yursa.)dan rivoyat qilindi.v.a. Shunda men: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. dedilar. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s.): "Yo'q". 561. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". 563.) Rasuli akram (s. dedilar".v. dedi.ziyouz. dedi". sen bi-lan birga qilaman". 560. degan so'zlarini eshitdim". dedi. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. uni g'irchillatib kiyib yursa.v. teva kabi ulovi bo'lib. kibr bo'ladimi?" . 562. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray". bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. Rasululloh (s. deganimda.Al-adab al-mufrad.) yana: "Yo'q". u ayol aytdi: "Hz.a. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". jannat! Sen mening rahmatim-san. Do'zax: "Menga zolimlar. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak".a. dedilar.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. dedi".): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. faqir bo'lgan kishilar kiradi". Abu Hurayra (r.a. dedi.deb so'raganda. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor.v. dedilar.v.a. dedilar".a. ular bilan suhbatlashib o'tirsa.a. Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir".a. Abu Hurayra (r. 565.v. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. xohlagan bandalarimga marhamat qilib. "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. "Ot. dedilar". Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey.) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 564. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.a. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi.v. do'zax! Sen mening azobimsan. 566. qudrat . dedilar. Bularga Rasululloh (s. ularning sutini sog'aversa. Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey.com kutubxonasi 89 . xachir. yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim.mening pastki kiyimim va kat-talik esa.a.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi.): "Yo'q.): "Haqiqatni. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www.a. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman". dedilar".a. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar.) aytdilar: "Alloh taolo izzat.v. Ali: "Yo'q.v.a. hz. o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi". jiddu jahd bilan ado qilardilar. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori.): "Io'q". ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib. Uning to'r va tuzoqiari .a. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi". Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi.v. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s.

v.v.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay. Abu Bakr Siddiqning qizlarida".a.) bu zotga: "Bor. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s. jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi".v. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar.) ga qarayverdim. u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar. Shunda Rasululloh (s. ayollarining iltimoslarini bildirdilar. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa.-v.v. Oyisha (r. Hz.deb so'radilar.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. Shu paytda Rasululloh (s.a.v.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin".): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham.v. albatga.a. Zaynab bint Jahsh (r.ziyouz. deb qo'ydilar".v. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" .deyishdi. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi". 567. Rasululloh (s.v. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .a. 570.a. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar. u kishi Rasuli amin (s. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".) kelib Rasululloh (s. 568. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki. dedilar. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki.a.)dan rivoyat qilindi.) hz.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib. Zaynab ham Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar.a.a.v.): "Ey.)ni yubordilar. Shundan keyin ular hz.Fotimaga javoban Rasululloh (s. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan. Hz. Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569.a.) huzurlariga keldi. Shu bilan hz.) tabassum qilib: "Ha. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman".a.) mening lungim. Rasululloh (s. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi.a. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s. Oyisha www. dedilar".a. bu kibr emas. yana qaytib boring!" . Hz.a.)dan rivoyat qilindi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim. Rasululloh (s. degan edilar. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi".a.v.v.)ning qgazlari hz.a.a. dedilar. bu Oyisha.a. degan umid bilan Rasululloh (s. 252-bob.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'. pastki kiyim va chodirimga o'ralib.v. iflos narsalardan ichiriladi". Hz. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab.a. Shunda Rasululloh (s. men bilan birga o'tirgan edilar. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz.a. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar. dedilar. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s.): "Yo'q.a.v. u zot huzurlariga yubordilar.)ga aslo gapirmayman". Fotima (r.Al-adab al-mufrad.v.v.v.a.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s. Oyisha (r. Ustlarida lovillab olov yonib turadi.v.dedi.a. Hz.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. dedilar". Fotima Rasululloh (s.com kutubxonasi 90 .a.

a.com kutubxonasi 91 . Abdulloh ibn Umar (r.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz.) bilan chiqib. o'chingni olaver"..a.a. Shunda hz. Shunda hz. Shunda hz. Rasululloh (s.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib.a. dedilar". Abbos (r. Umar Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.) nazdi-larida hurmatli bo'lib. 573. onamiz hz. yomg'ir yog'dirdi.v. Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob. dedilar.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . Rasuli akram (s.a.v. dedilar. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571.Ya'ni Oyisha (r. Umar tik turib: "Ey.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib. Keyin esa. Hz. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib. Rasululloh (s. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz".a. shamol tuproqni kuldek sovurgan. shunga muvofiq amal qilamiz". och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)". 572.): "Yo'q". panoh topgan edilar. Abu Hurayra (r.ziyouz.deb iltimos qilishganda.a. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi.) aytdilar: "Hz. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20.v.a.) bilan Rasululloh (s.a.deb duo qil-dilar.v.v. dedilar. Oyishaga hujum qildi. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www.a. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi. dedilar".a. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim.a.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s.) otalaridek o'tkir fikrli. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib.a.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi.v. Rasululloh (s. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa.a. Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib.a.Al-adab al-mufrad. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar. halokatga uchramasdi".a.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. dedilar. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" . Abu Hurayra (r. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi.a. Oyisha (r.v. Zaynab (r.)ning amakilari hz.)dan rivoyat qilindi.v.

Hz.)dan rivoyat qilindi. 256-bob. dedilar".) aytdilar: "Rasuli akram (s. dedilar. Ali (k. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi. men uni buzishni xohlamayman". u kishi aytdilar: "Men hz. 254-bob. deb qasam ichdilar. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Alloh uchun taomlantirmak 578.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas.v. Abdurrahmon ibn Avf (r.v. olim bo'la olmaydi". asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa. dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib.a.a. toymay turib aqlli.) aytdilar: "Kishi qoqilmay. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi. Salama ibn Akva' (r.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin".Al-adab al-mufrad. 576. shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. 574.com kutubxonasi 92 . Muoviya oldilarida o'tirgan edim.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . Aka-uka tutintarish haqida www.deb so'rashganda. 255-bob.a. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq". xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim. keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". 577-hadis 576-hadisning aynan takrori. Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman.v. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi.a. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib.a. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib. yuqoridagi buyruqni bergan edim". 257-bob. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib.ziyouz. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. Tajribalar haqida 575.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin.

Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. balki mustahkamlaydi. 258-bob. demak. imkoniyat toshuncha tu-raveradi. 581. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar.Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib.dedilar. bizni non bilan ham to'ydirdi.a. Alloh taologa hamdlar bo'lsinki.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar".v. dedilar". ya'ni hijrat qilsa.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s.)ni aka-uka tutintirdilar".)dan rivoyat qilindi. Ammo u kelgan kishilar bu www.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 580.a. savobi bor. Makkai mukarrama fath qilindi. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. Rasululloh (s.deb so'raganimizda.a.com kutubxonasi 93 . Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q".v. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda.a. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi.a. Islom uni o'zgartirmay. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . Undan takabburlanish uchun men shunday qildim".v. Anas ibn Molik (r. shirkdan toza-landi.) aytdilar: "Rasululloh (s.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib. deb iltimos qildi. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim.a. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi". uni bekor qiladi. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu.a.a. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor.v. o'zgartirmaydi. deb aytgin!" .v. 2.Al-adab al-mufrad. 260-bob. echkilar barakali narsalardir 584. dedilar". Qo'y.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1. Abu Hurayra: "Allohu akbar. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi. 259-bob. mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa. 3. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. Anas ibn Molik (r. unga yomg'ir suvini tekkizdilar. Shunda Rasululloh (s.a. dedilar. Yana Anas ibn Molik (r. mening boshimga qo’ydi. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib.

Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. 589.v.v. Ammo qo'y egalariga esa. men shunga taajjub qilaman". erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro. dashti biyobonlarga chiqib ketish)". ularning yotadigan joylarini pokiza. www.) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi.a. qo'ylardagi kamtarlik. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi".Al-adab al-mufrad. toza tut. 587.)dan rivoyat qilindi. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. Muso (a. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". ikki bosh bo'lsa. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi. tumshuqlarini tozalab tur. degan edilar".a. A'robiylashish haqida 590.): "Hz. bir vaqtlar keladiki. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari. Abu Hurayra (r.ziyouz. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. Ali (k. hz. dedilar".) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman.com kutubxonasi 94 . 588.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. Abdulloh ibn Abbos (r. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib.a. yoki ustlaridagi chang. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon.s. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s.a. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish.v. g'uborlarni artib yur. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. Shunda Rasululloh (s. Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. ikki baraka va uch bosh bo'lsa. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". 585. Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz.a. dedim. Abu Hurayra (r. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan.deb so'radilar. Men: "Ikki ming besh yuz". 261-bob. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka.v. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. senga keladigan daromad qancha?" . viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". saxovatlik xislatlari o'tar ekan. Hz. dedilar. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman.a. dedilar". 262-bob. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586.)dan rivoyat qilindi. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. vallohi a'lam. Shunda u kishi: "Ey.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. boshqalarni mensimaydilar. shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. dedilar".

keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" . Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir". Hasan Basriy (r. Abdurrahmon hz. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. deganlarida. Ixrom .)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman". Hz.oqjundan to'qilgan mato bo'lib. 266-bob. uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. Ali (k. Umar (r.ziyouz. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi. deb javob berdi. Shunda hz. 591-hadisning aynan o'zidir. hz. deb javob berdilar". deb qo'shimcha qiddilar. dedilar. 1 Arab tilidagi "ihrom". Umar ibn Xatgob (r.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz".): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)".buyuk inshoot. hammalarini to'g'ri. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi.a.com kutubxonasi 95 . Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob.) dedilar: "Ey. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim".v. undan bir o'g'li bilan bitga quli www.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.deb so'radilar. ular yonida o'tirdilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib. 264-bob.a. Savbon (r. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" . Ali (k. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Shuning uchun hz.v.al.deb so'radim. Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593.a.a. Ali ularga xalifa bo'lsa. 594. Umar (r.Al-adab al-mufrad.a. Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595.a. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. ular bilan ham o'tirishaver. dedilar. lekin hz. Shurayh aytdilar: "Hz.) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim.): "Bu fikring noto'g'ri. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir".)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi.v. "ehrom" .a.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari.v. Oyisha (r. dedilar". Umar (r. agar hz. Oyisha (r. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591.a.)dan: "Rasululloh (s. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar". 265-bob.a.dedilaru. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan.a.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib. u kishi: "Hz.): "Albatta. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. Umar (r.

xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. lekin hozir emas.v. demoqchi. o'zini to'xtatdi. (s. dedida voqeani bayon qilib berdi". Keyin bola: "Men ilmga boraman.)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. uyiga qaytib keldi. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" .a. Ashaj Abulqays (r.): "Avvaldan bor bo'lgan".v. Rasululloh. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan. sabrli-chvdamli bo'l. bolani ko'rishi bilan salomlashib. Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda.v. 600hadis 597-hadisning takrori. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". ilm talab qilib kelganini aytganda. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa. 267-bob. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. Men: "Ular nimadir. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. Shunda Rasululloh (s. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi.Al-adab al-mufrad. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim. u kishi uygonib qoldi-yu. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" .a.deb so'radi. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya". Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. 598. dedilar". faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. bir xayolga borib qattiq g'azablandi.a. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. dedilar.com kutubxonasi 96 . Halimlik haqida 597.a.dedim.dedim. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". 268-bob. deydi. u: "Xo'p.a. Qul yo'l xarajatlari. Bunga qanday chidash mumkin. 599-hadis 598-hadisning takrori.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir". Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi. dedilar.)dan rivoyat qilindi. dedilar.a. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq.deb va'da berdi. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Bola katta bo'lib. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang.v. Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. deb qulga buyurdi.a. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. dedilar. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. m)lar ham bir-biriga ta'addi www.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan". Abdulloh ibn Abbos (r. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". u aslo kechirilmaydi.ziyouz.): "Ular halimlik va hayo". Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". Bola bir olim kishiga borib. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" . ilm o'rgataman!" .

ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi". Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi. ammo zulm qilish. men Rasululloh (s. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy.) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar.)ga bir ona teva hadya kdldi.a. jannatga kiradi". Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi.a. o'zi-ni bejab.v. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi.a.a.a.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. Uning hasanasi qabul qilinsa. Lekin u kishi bundan g'azablandi. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. dedilar".v.a. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman. degan so'zlarini rivoyat qildilar. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" .a.a. u kshpidan oldinroq borib. 2. deb nizo qilgan kishi.men hammadan kattaman.) bilan birga edim. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. degan gaplarini eshitdilar. u kishi: "Rasuli akram (s. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu. Endi shu www. Muoviya ibn Kurra (r. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi". quvvatliman. menga achchiq qiladi. 270-bob.a. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. 606.a. Fuadul ibn Ubayd (r.)dan rivoyat qilindi.)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab.v. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. 608-hadis 607-hadisning takrori.Al-adab al-mufrad. dedim. begonalarga aralashib.a. U kishi: "Yaxshi qilding. safarga chiqib kettanidan keyin. 269-bob. Xafa bo'lib. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi".)dan rivoyat qilindi. Kattalik va izzat kiyimidan murod . bu kishi Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman". Islom jamiyatidan ajrab.v. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin. dedilar". 3. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. Abu Hurayra (r. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi.a. hadyani qabul qilmaslik haqida 609. 604. deb da'vo qilgan kishi. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". Shunda men ham bir narsani ko'rdimda.v.v. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim".com kutubxonasi 97 . qiyomat kuniga qoldiradi. Abu Hurayra (r. 603.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. Hadyani qabul qilish haqida 607. 605. Rasululloh (s. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1. uni olib tashladim.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. chetga qo'ydilar.ziyouz. dedilar.

v.a.a.v. Anas ibn Molik (r.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi.a.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang. 615.v.)ga bir narsa berib. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. dedilar". sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay. Abu Hurayra (r.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s. 611.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman". dedilar.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar. 614. dedilar. Abu Bakr Siddiq (r.): "Usmon uyatchan odam. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.) aytdilar: "Rasululloh (s. shunday o'tiraverdilar.a.) bilan hz. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s. u zotga bir narsa hadya qilinsa. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi. balki qo'llarida bo'lsa. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. deb qasam ichganlarini men eshitdim". uyalib qaytib chiqib ketardi.a.a. Oyisha (r. u kishi: "Rasululloh (s. Usmonga kdldingiz?" .Al-adab al-mufrad. 612.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar. dedilar".a.) aytdilar: "Hz.Hz. xolisanilloh beradi. Umar (r. Shundan keyin hz. Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik".) yonboshlarini buzib o'tirdilarda.v. uyatchanlik haqida 610. Oyisha (r.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.)dan rivoyat qilindi. dedilar". eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.v.a.a.v.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar.v. Rasululloh (s.v. dedilar". Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r.a.a. Usmon (r. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi.a. 271-bob. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir".a.ziyouz.) Rasululloh (s. Hayo. deb qo'rqib shunday qildim". Oyisha (r.a. www.)ning odatlaridan biri. Rasululloh (s.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi". xohlagan ishingni qilaver. Rasululloh (s.a. Usmon ibn Affon (r.a.v. Abu Bakr Siddiq (r. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa.) kelib kirishga ruxsat so'radilar.a.v.a.a. Abu Said Hudriy (r. uni olib hazm qilib ketaverish emas. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir".a.com kutubxonasi 98 .)dan rivoyat qilindi.deb so'raganlarida Rasululloh (s. Men ketganimdan keyin hz.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y".a.a.a. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra.

com kutubxonasi 99 .deydi (xotirjamlik bilan). Abu Hurayra (r. U: "Abdulloh nima degandi?" ." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". menga odam jo'na-tar edilar. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim.a. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim.Allohga) sig'inishni istagandi. der edilar. Tongdaga duo 619. Shuningdek.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) . hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. ammo u 614-hadisning takro-ri. Imom Ismoil al-Buxoriy 616.s. dedilar.Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. U "Qani edi. qaytishimiz yana Uning huzurigadir". sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. Uning sherigi yo'qtsir. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi.. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki. Hz. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir. Rasululloh (s.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob. tong ottirdik.s.. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar". 272-bob. Ixlos bilan qilingan duo 621. uning otasi ham.ziyouz." (11:80). faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi.a.deb so'radi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yusuf (a. kechqurunga yetishdik.. 274-bob.) dedilar: "Agar men Yusuf (a. Abu Hurayra (r. Agar men u yerda bo'lmasam. U yagonadir.Al-adab al-mufrad.v.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". Oyishadan rivoyat qilingan. dedilar. 618.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . degan. dedshar. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi.a. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin.ya'ni chaqirig'iga javob berib. Allohdan boshqa iloh yo'q. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi . Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www.s.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi". Lut (a.v.) turganchalik hibsda turganimda. 273-bob. Allohdan boshqa iloh yo'q.v.a.. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi". der edilar".

v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi. 622-hadisning takroridir. qo'llarini ko'tarib: "Allohim. Allohning Rasuli.) oldilariga kelib: "Ey. Ikrima (r. qo'llarini ko'tardilar.a.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s.v.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. meni azobga duchor qilmagin.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.a.v. 625. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori. yomg'ir yog'may qo'ydi. Jobir dedilar: "Rasululloh (s.a.): "Allohim. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. 275-bob. Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r. Shunda Rasululloh (s. buning uchun menga azob bermagin". 627. U: "Ha".) Alloh ansorlarni quvvatlagach.a.ziyouz.v.a. dedi. xohlasang ber-gin". Abu Hurayra (r. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki. dedilar".Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" .v. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s.a. duo qilib bo'lgach. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r.)dan natsl qilib. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi. yomg'irni bizning ustimizga emas. Rasululloh (s.a.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. Jobir ibn Abdulloh (r.) huzur-lariga kelib: "Yo.) janobi Payg'ambar (s. dedi.v. qat'iylik bilan qilsin. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi. dedilar. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. kaftlaringizsh yuzingizga surting".a. 626. 629. Darhol Madinada yomg'ir tindi. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi".)ga: "Ey. deganlarini aytgan. karvonlar to'xtab qoldi". shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. Rasulalloh.a. hayvonlar qirilib ketmoqtsa".v. Allohim. yomg'ir yog'may qo'ydi. Anas ibn Molik (r. behafsalalik bilan duo tsilmang.a.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . 276-bob.com kutubxonasi 100 .deb so'radi.a. dedilar".v.a.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. deb o'ylashgandi.v.a. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar.a.) qiblaga yuzlanib.v. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar.Al-adab al-mufrad.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. Rasululloh (s. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". atrofimizga yog'dirgin". demasin! Zero. dedilar. deya duo qildilar".a. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti.a. ularni duoibad qiling". 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. deb javob berdi.a.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring. ul zot undan voz kechdilar. dedi.

v. Abu Hurayra (r. Shubhasiz. Men Sening quling va mahluqingman. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa.a. Shuningdek. Meni chorlasa. deya duo qilardilar". Va (e'tirof etamanki). dedilar. Sendan boshqa iloh yo'q.a. qo'rqoqlikdan. men har kuni yuz marta tavba qilaman". Allohim). 277-bob.v. valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar". zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir". uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil". ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedi. Hz. Al-lohim.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. www.): "Allohim. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" . 631. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. Sen mening Parvardigorimsan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. u ham jannatiydir". Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" . "Parvardigoro. Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. 636. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir.)ga aytib bergan edi. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman. qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. U kishi: "Rasululloh (s. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman".) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. 634.v. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".) peshin namozini o'qidilar. Rasululloh (s. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. Men u bilan birgaman". Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". (e'tirof etamanki).a. 630. yo'qdan bor qilding. Abdulloh ibn Umar (r. deya yuz marta takrorlardik". deb marhamat qiddilar". deganlarini eshitdim". gunohlarimni mag'firat qil.v.): "Biz Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Qaran degan yergacha sudralib keldida.a.a. (ey.v. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz".): "Allohim.a. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632.com kutubxonasi 101 . Sen meni yaratding.a. gunoqlarimni kechirgan. dedi.ziyouz. Abdulloh ibn Umar(r. meni yorlaqagan. Anas ibn Molik (r. Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. degan". dangasalikdan. deya takrorladilar". deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir.deb so'radi.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib.a. So'ng yuz martacha "Parvardigorim.) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi".a.v.a.v.a.v. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. Shaddod ibn Avs (r. deyildi".)ning "Allohga tavba qilinglar. 633.deb so'radi. Oyisha (r.) huzurlarida yig'ilib qolsak. 637.a.) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir. Shunday ekan.a.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

) aytdilar: "Rasululloh (s.) mening haqqimga uch borada duo qildilar. lekin ijobat bo'lmadi".Al-adab al-mufrad. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda. Ummu Sulaym (r. u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. men Sendan dangasalikdan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Amr ibn Shu'ayb otasidan.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. 284-bob.v.v.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak. 672. deb duo qilganlar. deydi". Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz.a.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669. Rasululloh (s.a. dedilar". Ul zot: "Allohim.)ning: "Ey.a. Abu Hurayra (r. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa. 103 nafar farzandimni ko'mdim.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. deb iddao qilmasa. Duo qilinmasa. Ummu Qays (r.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. Rasululloh (s.) uni duo qilib.v.v.a. Allohim.a. www.a. Anas ibn Molik (r.) bizning . uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin. 286-bob.v.a. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".a. Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673.ziyouz. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671. Vallohu a'lam 670. dedilar".a. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir. Mazmuvdan anglashshshcha. Alloh unga g'azab qiladi".a. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Allohning mag'firatidan umidvorman". qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman".a.a. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. biz-ni duo qildilar.dedi. deganlarini eshitdim.v. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 106 . Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob. albatta duosi ijobat bo'ladi".a. deya marhamat qildilar. 285-bob. lekin duoim ijobat bo'lmadi.a. Abu Hurayra (r.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.v. (Vaholanki) u duo qildimu.) aytdilar: "Rasululloh (s.

Anas ibn Molik (r. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin".com kutubxonasi 107 .a. Rasulalloh. Hz. zararimga qilmagin. 287-bob. menga hidoyat yo'lini osonlashtir. Usmon (r. hujjatimni qat'iy qil. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". dedilar".)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. tilimning.v. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. 685. gunohimni kechirgin. 288-bob. Allohim. menga foydali bir duo o'rgating". ko'zimning. mudom Seni zikr qiluvchi. Parvardigoro.a. tavbamni qabul kdlgin. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim".) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman".v.)ga: "Yo. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Sahl ibn Sa'd (r. meni kuchli.v. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. menga qarshi.a. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. desa.a. menga nusrat ber. 682.v. O'zingdan qo'rquvchi. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil.a. uni dinda faqih qilib ko'yadi. deb ayt". tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. Meni hech kim yenga olmasin. deb duo qilardilar". mening foydamga tadbir qilgin. Menga nusrat ber. Rasulullohning duolari 680.a.a.): "Allohim. Muoviya ibn Abu Sufyon (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin".Al-adab al-mufrad. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir". Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: Rasululloh (s.v. dedim.a. duolarimni ijobat qil. Parvardigoro.ziyouz.)ning: "Parvardigoro. 678. Abu Sirma (r. Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa. 683. bardoshli qil. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi. g'uborni aritgin". Ul zot: "Ey. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . Imom Ismoil al-Buxoriy 677.)dan mana shu yogoch minbar usgida www.a.a.): "Ey.) minbardan turib: "Allohim.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim". Sen beraman desang.) aytdilar: "Ikki soat borki. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi. 684.v. Mening ustimdan birovni g'olib qilma.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz.a.a.a. dedilar.v. meni quvvatli qil. Allohim. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. dedilar". der edilar. mening ziyonimga nusrat ber-magin.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". menga qulog'imning. Shotir ibn Shakil (r. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi.a.

ziyouz.a. Allohim.a. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi.v. "U Abu Dardo".). vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". men Sendan hidoyat. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman". Umar (r.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. deyilgandi.a.v. 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori.): "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s.): "Ey. 690. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Men unga bitta qo'shib qo'ydim. baxtsizlikning ta'qibqdan.deb so'rasalar.com kutubxonasi 108 . Hz. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?".Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un".a.) uch narsadan panoh so'raganlar.a. deb so'radim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Qaqiqatda Sen muqaddam.v.a.v. deya duo qilardilar 696.a. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil.a. dedilar". Duo mazmuni: Allohim. der edilar". muahhar Zodan. Gunohlarimni e'tirof qilaman. meni Parvardigorimsan. la ilaha illa anta".a.a. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman".) aytdilar: "Rasululloh (s.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" . Abu Hurayra (r. qalb fitnasidan va qabr azobidan. 689. deb javob bergan bo'lardim. Duoning mazmuni: Allohim. dedi. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r. innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. men o'z nafsimga zulm qildim.a. yolg'izlikdan.) balolar mashaqqatidan.a.a. www. 688. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir. Yo. Parvardigorim. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim". mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin. Abu Hurayra (r. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin". mening gunohlarimni kechirgin".) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy. men Sening bandangman. Abu Hurayra (r. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".a.v. deyishdir".a.v. deb javob berishdi. Samoma ibn Huzin (r.a. 694. 691. baxillikdan.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.

)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. Abu Umoma (r. ul zot juda ko'p duo o'qidilar. do'l va sovuq suv bilan poklagin!.v.a.v. ofiyatingni o'zgarishidan.a. 703.v. Suv esa. Allohim.) huzurlarida o'tirgan edik. Anas ibn Molik (r. dedik.a.a. jismning salobatini.a. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir". Ey. 701. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".a. Abdulloh ibn Umar (r. ne'matingni zavolidan.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. Sendan faqirlik.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. nopoklik va zaiflik olib keladi. Anas ibn Molik (r.ziyouz.v. qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi". Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir.a.)-' "Ey. oxiratda ham ezgulik ato et.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Allohim. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin. lekin eslab qololmadik. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". yetishmovchilik.v.com kutubxonasi 109 . ammo biz eslab qololmadik. Ey. Biz payg'ambaring Muhammad (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 697.a. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".a.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. 699. Anas ibn Molik (r.a. 704. Abu Hurayra (r.) "Allohim.)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r. degan duo-ni ko'p takrorlardilar. bizni jahannam azobidan saqla". www.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz. ey.a.a.Al-adab al-mufrad.a. Allohim. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur.v. Abdulloh ibn Abu Avfo (r. 700.v.a. ko'klarni va yerni to'ldirib.) aytdilar: "Rasululloh (s. der edilar. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon. deya duo kdlardilar. Zero.v. der edilar". "Siz ko'pgana duo o'qidingiz. Ato ibn Soib (r. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi.a.v.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan.) aytdilar: Rasululloh (s. 698.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Allohim. qalblarni aylantiruvchi Allohim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: Rasululloh (s. 706. 702. deb duo qilar edilar". uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin". barqaror qil". jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman". iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz. Agar suv muzdek bo'lsa. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey.a. Allohim. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi. Rasululloh (s. Allo-him.v.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. ey Allohning Rasuli". Parvardigorim.a. qal-bimni dining uzra sobit.a.

Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin".Al-adab al-mufrad. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. Allohim. Ey.a. Muoz ibn Jabal (r.a. kasalligi uzaygandan-uzaygach. bu yomg'irni foydali qilgin".) aytdilar: "Rasululloh (s. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir.yashirin qilganimni ham. deb ayt". Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni.) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. zerikkan edi. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. Sening zikringni qilishda. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim. Muoz!" dedilar.v.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. 289-bob. 708. Allohim. 291-bob. 290-bob.a. darhol ishlarini tashlardilar. gunohimni. E'tirof qilaman. dedilar". Abu Muso Ash'ariy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman.dedilar. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan.a. deyiladi. "Labbay. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" .a. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz.) qulimdan tugab: "Ey. dedim.a. der edilar". men ham sizni yaxshi ko'raman". hazillarimni kechirgin. www. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". dedim. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi. Hz.v.v. "Men seni yaxshi ko'raman".dedim. "Xudo haqqi. o'rgating".v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707.ziyouz.com kutubxonasi 110 . Unga hamd aytardilar. Oyisha (r.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . o'zingdan panoh tilayman". Shubhasiz har ishga qodirsan".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. bardoshi tugab. yo Rasulalloh!" . Ul zot: "Ey. Qays (r. "Albatga. bularning barchasi menda mavjud. dedilar. 711. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. bilimsizligimni. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. Allohim. bardosh bilan chidagan. oshkora qilganimni ham kechirgin.

lekin tahoratni mukammal qildilar. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber. 714. Duoning mazmuni: Ey.a. maqtovli Parvardigor. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim.a.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey.a.a. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi.a.a. ustimda bir nur qil.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi". So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. deb hisoblaydilar.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www.a.ziyouz. 1-jild.). Ul zotdan yashirin kerishib oldimda. Keyin turib namoz o'qvdilar. dedilar. Rasululloh (s. Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga.a. Bilol (r. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar.a.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a. Rasululloh (s.com kutubxonasi 111 .)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. Abu Ayub Ansoriy (r. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka". 1 Ibn Abbos (r.v. dedi. der edilar". Sendan yaramas. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. yotib uxladilar. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" . ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin".v.a.v.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. Toshkent.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa. "Adolat".a. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. o'rtacha tahorat oldilar. Oyisha (r. deb jim bo'lib qolgan edi. qabr azobidan panoh ber.v.) namoz o'qidilar. ostimda bir nur qil.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi".v. Sunani Termiziy.a.a. qalbimda bir nur qil. to u yotmagunicha. Parvardigor.)ning2 uylarida tunab qoldim.deb so'radilar Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. o'ngimda bir nur qil. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". So'ngra namoz o'qidilar.Al-adab al-mufrad. derdilar. Men ham turdim. 715. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar. Ibn Abbos (r. oldimda bir nur qil. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey.v.v. chunki Bilol Habashiy (r. Rasul-ulloh (s.v.a.)ga yoqmadi. Ibn Abbos (r.a. Payg'ambarimiz (s.v. 120-121-betlar). Shuvda men: "Yo Rasulalloh. Hz. tahorat qilib. dedi.a.a.a.) turib hojatga chiqtsilar. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713. chirkin narsalardan panoh so'rayman". Aytdilarki.a. so'limda bir nur qil.v. qulog'imda bir nur qil.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. 1999.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.v. dedilar". jahannam azobi-dan panoh ber. tahorat lozim bo'lmaydi.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim. Payg'ambarimiz (s. Allohim. Imom Ismoil al-Buxoriy 712. Jimlik cho'kdi. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. 716. lekin tahorat qilmadilar .v. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".

barcha hamd Senga xosdir.a. Senga imon keltirdim. 292-bob.a. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan. Allohim. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q.v. orqamdan. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. der edilar". O'zingga tavakkul qildim. 719. rahmat-marhamating.a. Allohim. shumligidan panoh bergin. Senga hamdu sanolar bo'lsin. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". Abdulloh ibn Umar (r. Yo Ilohal haq. Sen yoyib. www. 720. Allohim.Al-adab al-mufrad. Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. bera oluvchi kimsa yo'q. binobarin. mening avvalgiyu oxirgi. Rasululloh (s. qocha boshlagach. Ibn Abbos (r. bizlarga kufr. Allohim. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek.v. dedilar. Senga hamd bo'lsin. itoat etdim. №1. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". tepamdan. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. Parvardigoro. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. 718. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. siquvchi yo'qtsir. Ey. O'zingga yo'naldim.a. taslim bo'ldim.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. ustimizga barakoting. Allohim. Allohim.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi. qiyomat haqdir. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. Mushriklar chekinib. uni qalblarimiz ziynati qilgin. Ibn Abbos (r.v. aybimni yopgan. Sen o'zing mening ilohimsan. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. meni oldimdan. ahli kitob kofirlarni halok qil!" .) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. Osmonlar va yerning Rabbisi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. bizlarni musulmon holatda o'ldirib. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan.deb duo qildilar". jannat haq. uzoqpashtiruvchi yo'q. Allohim. Allohim.v.com kutubxonasi 112 . Rasululloh (s. Allohim. Sen to'sib man' qilsang.a. tarbiyat etuvchisisan. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q.): "Saflaringizni tekislang.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. Allohim. barcha hamdlar Senga xosdir. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi. Allohim. Sen haqdirsan.v. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". qo'rquvimni aritgin. Senga yo'liqmoqlik haqdir.a. Sen yaqin qilsang. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin".) shunday deb duo qilardilar: "Ey. Allohim. Ey. bizga ato etgan narsalarning ham. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. Parvardigor. va'dang haqdir. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi. men Senga bo'ysundim.a. bizlarga imonni sevdir. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. do'zax haq.

Allohim.v. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman.a.. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. men bularni Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Sen barcha narsalarni biluvchisan.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytayotganlarini eshitganman.a. men bilolmayman. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar. qabr azobidan panoh ber". bugunim va istiq-bolimga zararli.a. 725. dedilar. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. Rasululloh: "Allohim.a. Sening buyuk karamingni tilayman.) Fath masjidida dushanba.Al-adab al-mufrad. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". Chunki. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. bugunim va kelajagimda xayrli. Abu Bakr Rasululloh (s. agar bu ish mening dinimda. deb aytayotganingizni eshitganman". g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. dedilar. qulog'imni salomat qil. So'ngra hojatini aytsin". ko'zimni salomat qil.ziyouz. Sening har bir ishga kuching yetadi. deb duo qiling". meni undan uzoqpashtir. dedilar".".a. deb bilsang. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim. Qudratingdan quvvat istayman. agar bu ish dinimga. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin.a. degandilar".v.) aytdilar: "Rasululloh (s. albatta ijobat bo'ladi". dedilar". Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". 727. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. Allohim. turmushimda.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki. jismimni salomat qil. Jobir ibn Abdulloh (r. deganingizni va yana: "Allohim.com kutubxonasi 113 .v. Anas ibn Molik (r. kufr va faqirlikdan panoh ber.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa.a.) bilan birga edim. Allohim.) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. sha'nimni o'nglagin. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma.a. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. Allohim. 726. bir kishi: "Ey.v. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". ishim oqibatiga. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". uni mendan. Shunda otala-ri: "To'g'ri. abadiy barhayot Zot! Ey. Meni u bilan mamnun qilgin". turmushimga. bolam. Allohim. ishimning oqibatida. Mening butun ishlarimni. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim.. 293-bob. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. u duo ushbudir: "Ey. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman".v.a. qodirsan.a. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. Istixora duosi haqida 724. dedilar. osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. rahmatingdan umidvorman. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. deyotgan edi. Imom Ismoil al-Buxoriy 722.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. www. Abdulloh ibn Abbos (r.v. men qodir emasman. Yo'q.

a. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob.deb so'rashdi sahobiylar. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim.ziyouz.com kutubxonasi 114 . Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. 296-bob. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir". Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar Rasululloh (s. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Duoning fazilati haqida 733. Abdulloh ibn Mas'ud (r. deyishdi. Sendan o'zga iloh yo'qligi. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim".) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. Ibn Abbos (r. Sendan o'zga iloh yo'q". yetti qavat osmonning Parvardigori. Abu Said Xudriy (r. Sendan o'zga iloh yo'qtsir". 730. desin". unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa.a. Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin.a.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s.a.)dan rivoyat qilindi.a. deb marhamat qildilar.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. duosi ijobat bo'ladi: "Ey.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi". www. 295-bob. Uch karra o'qiladi".a. Zero Sen har ishga qodirsan". Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir.v. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" . Sening isming muborakdir. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis.a. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir. 732. deyishdir". Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman.v. "Men Allohga duo qildim.a. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman.a. Allohim.Al-adab al-mufrad. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi". "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".v.)". So'ngra hojatini Allohdan so'rasak".a. 734. 729.a. Ibn Abbos (r. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir.alz.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". ushbu so'zlar bilan duo qilsa.

Shamol esganda duo qilish haqida 738.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey.a. deb ta'kidladilar". 300-bob.a. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s. der edilar".a.a.): "Shamol Allohning ruhidandir.Al-adab al-mufrad.v. deb ayting. Allohim. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742.a. Allohim. Abu Hurayra (r. Ul zot: "Ey. So'ngra: "Menga duo qilinglar.). der edilar". Anas ibn Molik (r.v. kechirgin".v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.v. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.) aytdilar: "Ibn Abbos (r. Abu Bakr. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. u azob yoki rahmat olib keladi.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s. azobing bilan bizni halok qilmagin. 298-bob. 741.) "Duo ibodatdir". deb javob berdilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Salama (r.a. Hz. Ikrima (r. Ubay ibn Ka'b (r. der edilar". momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis.a. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. dedilar.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.a. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi. Haqiqiy shamoldan murod . Allohim.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir".a. denglar". Ma'qil ibn Yasor (r. 297-bob.) bilan Rasululloh (s. Shubhasiz mo-maqaddiroq www.a. 737-hadis.a.v.azob shamoli.a. Allohim. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan.v. degan oyatni o'qidilar. shuning uchun uni so'kmangiz. 299-bob. 739. Oyisha (r. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir". bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin".) aytdilar: "Rasululloh (s. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin.a.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir.com kutubxonasi 115 . 736. bulardan avval bizga ofiyat bergin".ziyouz.a. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman".a. "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r.v.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. No''mon ibn Bashir (s.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis. dedilar. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60).a.) chaqmoq chaqishini ko'rib. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang". dedilar".) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey.) ning huzurlariga bordim.a. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman".v.) aytdilar: "Paygambar (s.

unga sabr qilib ajr olay". Buni eshshtan Rasululloh (s. endi meni bir baloga yo'liqgirki.. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r.a.).a.v. Rasululloh (s. degan oyatni o’qirdilar.a. der edilar". So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir".) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". Abbos ibn Abdulmuttalib (r. dedilar. dedilar. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating.a. dedim.a.v. dedilar..): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi. deb duo qildi.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 116 . ey. u: "Allohim.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. Rasululloh (s.v.a. Ul zot: "Ey.): "Subhanalloh! Bun-day demagin. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman".) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. derdi. deb duo qilardi. Allohdan ofiyat so'rang. u: "Ey. 749.v. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima.a. "So'ng shunday degan edilar".) huzurlarida: "Allohim. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). men sendan sabr berishingni so'rayman". Rasulullohning amakisi.v. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi. Anas ibn Molik (r. 302-bob. menga bu dunyoda ham. dedilar". oxiratda ham bizga ezgulik ato et. sadaqa qilay desam.) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s.v.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.qilishim uchun biror nima o'rgating".v. bir-biringizga dushman bo'lmang. unga qarab "So'rang". dedi.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.Al-adab al-mufrad. sen buning o'rniga bu dunyoda krm. dedilar".a.v.ziyouz. demaysanmi". Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan.a.a. Abbos. inoq bandalari bo'ling!" 746.a. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748." deyotganda. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r. www.a. 744.) Payg'ambar (s. O'zaro nizo chiqarmang. samimiylikni vasiyat qilaman. yomgarni ana shunday tutib. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Muoz ibn Jabal (r. duoqirdilar". Allohdan ofiyat so'rang". Allohdan ofiyat so'rash haqida 745.a. Allohdan so'rab. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas.. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. mol-dunyo bermading. Allohim. dedilar.". dedilar.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. deya Rasululloh (s.a. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang". bilasizmi?" -deb so'radilar. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar. Allohning aka-ukadek ahil.a. dedilarda yig'lab yubordilar. Yolg'ondan saklaning. yo Rasulalloh.v.a. undan ofiyat so'ragin". albatta. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi. Abbos. oxiratda ham yaxshilik ato et. 747. olib keladi". deganimda: "Ey.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.) mana shu men turgan joyda turib. 301-bob.

dedilar". Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman. ziyoda qiling.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi. 751.v. dedilar". 305-bob. "Ziyoda qiling. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752.a. Shunda Rasululloh (s. bu o'shaning sassig'i".a. demaysanmi?" .a. Agar yana shu duoni aytsa.v. U kishi Rasululloh (s.v.a. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan. G'iybat haqida 753.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Agar yo'q narsani aytsa. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin.) bilan birga edik.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi. o'zimni kuchli his qilayapman". dedim. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. 303-bob. dedi-yu to'xtab qoddi. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla". Qandaydir sassiq hid taraldi.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering.a.a. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756.com kutubxonasi 117 .): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". Jobir ibn Abdulloh (r. Abu Hurayra (r.dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Alloh unga pshfo berdi".a. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar".) bilan birga edik. Rasululloh (s.a. Ul zot egalari www. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi.v.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar. Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut".v.v.a. Ibn ummu Abd . 304-bob. 755.ziyouz. deyilmoqda. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. 754. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa. dedilar ul zot. g'iybat qilgan bo'ladi. Yana kupaytirib bering . deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.Al-adab al-mufrad. deb aytsin.) shiddatli sinovdan. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s. har oyda ikki kun ro'za tut".Abdulloh ibn Mas'ud. yana ziyoda qiling". yana ko'paytirib bering. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut". Ibn ummu Abd aytdilarki. dedim. unga tuhmat qilgan bo'ladi. dedilar.a. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman". Abdulloh ibn Amr (r. deb o'iladim.) aytdilar: "Rasululloh (s. 306-bob. dedilar.a. Shunda Rasululloh (s.v. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750.a.v. men o'zimni kuchli his qilayapman".

Shuqtsa er: "Taomingai keltir. osh bo'lsin". Rasulalloh?" deb so'rashdi. dedi. Ayol taomni olib keldi.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar. dedi. ularni ux-lat". Shunda Amr: "Xudo haqqi. 309-bob. Io'lda o'lib. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. 310-bob. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q.a.s.) o'lib. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". U kishi och ekanligini aytdi. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. irib ketgan eshakka duch kelishdi. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. dedi. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi".ziyouz. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir. chiroqni to'g'rila-di. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" .Al-adab al-mufrad. mana.) uni ayollari oddiga yubordilar. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi. chiroqni to'g'rila. Xotiniga Rasululloh (s. O'likni g'iybat qilish haqida 758. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. qornini to'ydir. dedi. dedilar. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. dedilar.a. Rasululloh (s. Ittifoqo. 757.a. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" . 307-bob.a. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi.v. Shunda ovqat egasi: "Mayli. uni sindirdilar. dedilar".a. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. dedilar". bolalar ovqat so'rashsa. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. bolalarni uxlatdi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q.)ning oldilariga bir necha bor keldi.v.deb so'ra-dilar. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi.v. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar.v. Ansorlardan bir kishi: "Men". dedi xotini.deb so'rasa.) ning mehmon-larini siylab. qarangki. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.) huzur-lariga bir kishi keldi.v.a. der edi chin dildan. itdek o'lib ketdi".) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar.v. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar. "Shu o'lgan eshakdan-a. uni Rasululloh (s.com kutubxonasi 118 .) www. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761. derdi.v. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir".

a.. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. 316-bob. xohlasa o'taydi. 313-bob.a. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi. Agar bunday qilmasalar. Bundan oshig'i sadakdtsir. dedilar". 315-bob. qabul qiling. mehmonni e'zozlasin. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. 314-bob.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s. 766. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar.a.a.a. .v. Mehmondorchilik muddati haqida 762. "Meh-monning muddati qancha. Uqba ibn Omir (r.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim".): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir.)dan: "Ey. 311-bob. dedilar. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz.v. Rasululloh?" ..ziyouz.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.deb so'radi. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib. Muddati bir kecha-kunduzdir. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9). U ayol: "Bilasizlarmi.a. xohlasa tark etadi". ey. ul zot: "Bir kecha-kunduzdir.a. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. Abu Shurayh Ka'biy (r..) uchun qanday ichimlik tayyorladim? .v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. bas.)ni to'yiga taklif qildi. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas".): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi.a.a. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. www.v.com kutubxonasi 119 .. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" .a. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.Al-adab al-mufrad. Abu Shurayh Adaviy (r.) aytdilar: Rasulul-loh (s. Abu Usayd Soidiy (r.deb so'ralganda. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. men Rasululloh (s. Allohning Rasuli.) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Mexmondorchilikuch kundir. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. 765.v.a.) Rasululloh (s. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling".v.a. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764. Miqtsom Abu Karim (r. 312-bob. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radim.v. Rasulul-loh (s. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763.a. dedilar". Abu Hurayra Rasululloh (s. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin". Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir".

) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga.dedim. Abu Mas'ud Badriy (r.) huzurlariga kelib: "Yo. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi". yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang. Abu Hurayra (r. "Menda undan ortiqchasi bor". "Axir ro'zadorman. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir.deb so'radim. Mehmonga taom quyib. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q. sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan. dedi-lar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Demabmiding?" . Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir". dedi yana u kishi. najot ham!" . dedilar".) aytdi: "Men Abu Zarr (r. 772.v. U: "Nega endi. ro'zg'oring but bo'ladi".deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim. deb javob berdi ayoli. 771.v) aytganlaricha bor ekansiz!" . Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib. dedi. 770.dedi. dedim. dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob.ziyouz. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi". Men: "Rasululloh (s.a. dedilar".a. bu gapingni qanday tushunishim kerak?" .a. Rasululloh (s.dedim. 318-bob. Shunda Rasululloh (s. dedi.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla". Abu Zarr. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" .a. Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor". ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib. "Ha". meni addaysan. Na'im ibn Qa'nab (r. Jobir ibn Abdulloh (r.dedi.a.v. Men uylarida o'tirib turgavdim. dedi. deyishingdan umid qilardim". ovqat yeya boshladi. "Menda undan-da ortiqchasi bor". kelib men bilan so'rashdi.a.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir".)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. dedi va namozga turdi.a. "O'zing uchun sarf qil". degandilar". menda bir qancha dinor bor". Men: "Yo tavba. "Ishdalar.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang.a. haq yo'lni top-dingmi?" . sendan yomonrog'i ham bo'lmagan".) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir". men ro'zadorman". U: "Shunaqa dedim. Abu Zarr unga yana qaytardi. dedilar ul zot. www. kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi.deb so'radi.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la.): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. deb o'ilamagandim!" . dedi. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan.a.a. So'ng namozini tamomlab.a. ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham.com kutubxonasi 120 . dedim. hozir ke-lib qoladilar". Shundan keyin ayoli burilib kelib.v. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. dedilar". Men: "Ey.deb so'radim. Rasululloh.a. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769.Al-adab al-mufrad. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q". dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi. U ruku'larni yengil (teztez) qildi. Agar uni boshqara bilsang. 1 dinorni miskinga bersang. Ayoli kuloq solmadi. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim. Savbon (r. ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di. dedi u kishi.a.v) ular haqida nima deganlar?" .v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.v. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. U: "Xo'sh. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s. Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. o'zi namozga turgan kishi haqida 768.

Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob. dedilar".Al-adab al-mufrad.a.)dan izn so'radi. mag'firat qilayin".v. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi.a. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" . Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey. Oyisha (r.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi.v. G'iybat maqsadi bo'lmay.deb so'radilar.a.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar. www. deyish haqida 775. Ul zot: "Anavi ko'sa.dedilar. men: "Ey. Men bu haqtsa gapirgandim. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". Hz.a. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. 777.v. Tuyam Rasululloh (s.a. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r. dedim.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. G'ifor. Ko'zimni uyqu bosdi. dedilar".v. deb o'ylab qoldim.a.a.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. Mendan gunohini so'raydigan bormi. ijobat qilayin.v.v.v. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. Abu Hurayra (r. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Rasulalloh. Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi.a. deb yubordilar. 320-bob. Ular G'ifor o'g'illarimikin. uzun falonchi. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir". degan andshpa meni qiynardi.a. Rasululloh (s. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi.v. Rasulalloh. Abu Ruhm (r.) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s.v. ular Asmo' o'g'illaridan edilar".a.deb so'radilar".)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan.a. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. berayin. Barcha sarfdan savob olish haqida 773. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan". 776.a.a. Bir kecha Axdar tog'ida turib.ziyouz.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s. U odam Payg'ambar (s.a. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim. dedilar. dedim.com kutubxonasi 121 .) huzurlariga kirganida.v. 321-bob.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" . Ul zot unga izn berdilar". Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. biroq to'la anglab yeta olmadim.) u kishiga: "Bilginki.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.)ga aytdim. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi.

o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir".a.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r. deb ataganlar. Abu Abdulloh: "(Ha). Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay.ziyouz. Ji'irrona . Shunda Rasululloh (s.com kutubxonasi 122 . Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" . 324-bob. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.a. 325-bob. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779. Abu www. 326-bob.) bir kuni Abu Mas'ud (r.deb so'radi.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s.deb so'radilar. 783.a.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz".a. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. bilingki. dedi".a. buzilib ketdi" deyish haqida 780. u: "Yo'q.v.deganlar.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim.a.a. bob. deganlarini eshitganman".)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778. Abu Mas'ud! Rasululloh (s. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar".a. dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq.)dan: "Rasululloh (s. 784. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob. "Odamlar halok bo'ldi.a. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir".) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi. garchi u hurmatlirog'ingiz. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782.v.v.a.v.)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" . Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi. Imom Ismoil al-Buxoriy 322.Al-adab al-mufrad.v.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" . Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar.a. der edilar. Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r. qavmimni kechir. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. rahbar. Otalari aytdilar: Rasululloh (s.v.v. dedilar.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz.)dan: "Ey. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang. Abdulloh ibn Omir (r. ma'muriy rahbarlarni ham imom.): "Munofiq odamni. degandi".

Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. degan hadis haqida 789. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". Nuh (a. Chunki Alloh. 331-bob. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin.ziyouz. deb zamonni so'kmasin. Kamalak esa. demasin. Somon yo'li galaktikasi haqida 787. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. deb xabar qildilar. degandi.com kutubxonasi 123 . deganini eshitdim. 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. Chunki Alloh zamondir.a. Somon yo'li esa. www.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". Zamonni so'kmaslik haqida 790.a.a.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. 788. Boyagi kishi: "Jannat". Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir". deb javob berdilar".s.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.v. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". Abu Hurayra (r. 328-bob. "Allohim. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir".v.): "Sizlardan birortangiz "E. deb javob berdi Abu Rajo". "U osmonning chiqish teshigidir. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" . "Olamlarning Parvardigoridir". deganlarini eshitganman.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. Ibn Abbos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. Islom aqidasiga ko'ra. 327-bob. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. 330-bob.Al-adab al-mufrad. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". dedi. Kamalak haqida 786.deb so'radi. "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . Abu Rajo: "Topolmading".)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir".deb so'radi u odam. 329-bob. bu zamondan ko'nglim qoldi". demasin 785. yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". deyilgan.a.

Tahoratimni yangilashim kerakmi?" . 796.Al-adab al-mufrad. sabtiyangni tashla". Uy qurish haqida 797. 334-bob. Ul zot: "Yo'q.a.): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. 333-bob. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi". derdilar uch martadan. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar". deb buyurdilar. deb javob qildi u. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". "Eshik bir tabaqalimidi yo www. adolat qiling!" .v.v. deb buyurdilar.v. Shunda hazrati Umar: "Ey. Rasululloh (s. Sabtiya . men adolat qilmasam. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". dedi.deb so'roqqa tutishi makruhdir". "Zahm". Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi. Tasodifan Payg'ambarimiz (s. Oltinlar Bilol (r. Rasululloh (s. dedilar.dedilar. 795.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. Ul zot yana: "Min bu tuyaga". xushxabar keltiruvchndir.a. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi. sabtiyali.v. Kishi yana o'sha javobini bergan edi.): "Holingga voy bo'lsin sening.a. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s.deb so'radi. "bashir" esa.v. derdilar. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . "Holinga voy bo'lsin sening. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.a.deb so'radilar. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku". deb buyurdilar. dedi. "Zahm" kulfat. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar. Rasululloh (s.a.) undan: "Isming nima?" . bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" . dedi.a.ziyouz.com kutubxonasi 124 .Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. "Holinga voy bo'lsin". Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. U kishi Payg'ambar (s. sening isming Bashir bo'lsin".)ning quchog'ida edi.dedilar. U odam Payg'ambar (s.) yana: "Min unga".v.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib. izn bering. deyish haqida 793.a. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" . Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim.a. dedilar.a. Bashir aytdilar: Rasululloh (s. Rasululloh (s.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar.a.a. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar". yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar.dedilar.)ni ko'rgach. min unga". Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar".oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal. ozor ma'nosida. Mujohid (r.v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. deb marhamat qildilar.v. 794.)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey.dedi. dedilar. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening. kim qiladi?" .v.a. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim. Allohning Rasuli.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.

) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. shunday". Ibn Umar undan xojasi kimligini www. Hatgo dehqon dalasiga. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. deb javob berdi. qizarib ketadi. Sen sog' paytingda. *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798. deyish haqida 799. axir. dedi. "Otang haqi".ziyouz. ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". "Eshik nimadan yasalgandi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" . dedilar. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. U: "Bir tabaqali eshik edi". Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. . Ibn Jurayj (r. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi". belini sindirib qo'yadi". cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi". U: "Qora archadan yoki sajdan* edi". 338-bob.v. deb qoladilar". Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803. sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa.deb so'radi. 336-bob.a. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. buni senga bayon qilinadi. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. Sadaqani kechiktirib. Ul zot: "Otang haqi.a.deb so'radim.) oldilariga kelib: "Ey. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak.v.. 335-bob.dedim. Allohnng Rasuli. o'z maskanlariga qaytib ketadilar.a. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. 801. Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib.com kutubxonasi 125 . koshki rahbar bo'lmasaydik". eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . dedilar".Al-adab al-mufrad. 337-bob. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi.deb so'radim yana.

v. notiqlar serob bo'ladi. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar".s. hadya. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman". dedilar". www. To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. hadya.a. Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. 806. debdilar".) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. dedilar.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar.deb so'radim.a. U kishi: "Ha. Ibn Umar: "Unday demagin.): "Mening hech qanday o'yinermakka. dedi. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi. Shuni yaxshi bilingki. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". dedilar". Anas ibn Molik (r. mana shuni tark qilgan bo'lardi".v. Ya'ni. Demoqchi bo'ldilar". botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. U: "Alloh va falonchi".a. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi". Alloxdan keyin falonchi degin". ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6). go'zal va yoqimli yuzli edilar". ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. xatiblari kam. dedilar. deb izohlaganlar. sadaqa kam so'raladigan. 809. 341-bob. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Rasululloh (s. deb javob beribdi. 807. ko'ngilxushliqdir". 340-bob. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. 808.a. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805. U g'azab bilan turib.Al-adab al-mufrad. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". Sizlardan keyin bir davr keladi-ki. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. deganlar. xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". asharot yomondir". unda faqihlar kam. dedilar va yana: "Ul zot oppoq. Ibn Abbos (r. dedi.com kutubxonasi 126 .v. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.v. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi.ziyouz. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. 811.a.

Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.dedilar. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. Oyisha (r.a. Rasululloh (s.. 813.a. Insonga xitob 820. ey.a. dedilar. Uzumni "karm" demaslik haqida 818. 343-bob. 155. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey.)dan: "Rasululloh (s.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin. Balki "hubla". 346-bob. deyilgan.. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori.a.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . birovni qarg'ab. Abu Hurayra (r. aniq teva deyilgan.ziyouz. dedilar. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi". 342-bob.a.a. Ikrimadan rivoyat qilindi. faqat bunda hayvon emas. Rasululloh (s.): "To'g'ri yo'lda yurish. sen".a. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.v. www.): "Nima bu.v.v. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. Alqama bin Voil (r.a.a.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa. ya'ni "uzum" deng"." degan misrani o'qir edilar". Rasululloh (s. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. 344-bob. Toshkevt-2003 y.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak.v. anglapsh lozim. 712-betlar). unga o'lim tilab. dedilar. Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815. xotin?" .a..a.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Masalan.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at.com kutubxonasi 127 . deb javob berdilar".deb so'radim. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. nima tilayotganiga qarasin.Al-adab al-mufrad.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida.v. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan.

).a. deb she'r o'qirdi. panaroq joyga burildilar. 826. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir". ey Rasulalloh. Shunda ul zot: "Ha-ha!".ziyouz.a. "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Farz namozini o'qir edi.com kutubxonasi 128 . buyuring!" .pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi".deb so'radim. dedim.a. 349-bob. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. Abu Zarr!" . men ham orqalaridan borardim. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar.v. baxtsizlikdan.v.a. Erinchoqlik haqida 823. Abu Zarr!" . odam! .s. . dedim va bir bayt o'qidim. dedilar". jonim o'zingga qurbon".deb so'radilar.v. Men: "Ey.dedi va o'rnidan turdi. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi".v.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. "Labbay.) bir muddat o'tgach. yonidagi kishiga: "Ey. dedilar. dangasalikdan. Namozdan forig' bo'lgach. kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" .a. 347-bob. 822.) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar. o'g'irlik qilsa hammi?" . Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar".deb so'radilar Rasululloh (s. Ajabki.) aytdilar: "Abu Talha (r.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar.a. Abu Zarr (r. "Ha". So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi. chunki Payg'ambar (s.a. "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar. amringizga muntazirman".) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. "Buni sezdingmi?" .)ning oldilarida tizzalab o'tirdida. "Ha-ha" .v. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman".dedim. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim. degan xabarni yetkazib kelibdilar". Rasulalloh. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. dedim.a.v. ey.a.Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi. "Ha".) bu so'zlarini uch karra takror qildilar.a. Rasululloh (s. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" . degan ma'nodadir.a. dedilar Rasululloh (s.a.a.) edilar.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang.yana o'qi.v. So'ngra bir vodiyga chiqqach.dedilar menga yuzlarini o'girib.v. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan. "Zino qilsa ham.). Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim. deb bir chetga borib o'tirdim.deb so'radim. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor . Men: "Ha". Anas ibn Molik (r. "Jonim sizga fido bo'lsin. .dedilar Rasululloh (s.a. qo'rqoq-likdan.) aytdilar: "Rasululloh (s. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 821. dedi-lar.deb javob berdilar Rasululloh (s. dedim. "Ul zot Jabroil (a.). "Ey. Rasulalloh.v. mollarini ko'paytirib. dedilar. Amr ibn Sharid (r. Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824.).a.v.) aytdilar: Rasululloh (s.v.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan.a.) g'azot paytida Rasululloh (s. ojizlikdan. Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim". Rasululloh (s. Men bir hojatlari bo'lsa kerak.a. 348-bob. degan www. o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon.

faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi. 831. deb atay boshladilar.deb so'radilar Rasululloh (s.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. ot. "Bu men. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi. xoh kichik. Hz.v.v.nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori. Allohdan shunday amr keldi".a. So'ngra nasabimni surishtirib.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim". G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha. Rivoyat qilishlaricha.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 351-bob.) Rasululloh (s.a.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani. dedilar". Xabisat nafsiy . o'g'lim!" .deb murojaat qila boshladilar.a. Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey.).dedim.degandilar". 830.com kutubxonasi 129 .s.a. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. Ali (k. laqisat nafsiy . Sa'd ibn Hakim otasidan.a. Abu Saqd Xudriy (r.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib.)aytdilar: "Rasululloh (s.a. desin". degan ekan.a. 352-bob. Buraydaman" . Anas ibn Molik (r.nafsim ifloslandi.v. birodarimning o'g'li. undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. Balki ul zot (s.Al-adab al-mufrad.v.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832.ziyouz. fidoyingiz bo'lay. yo Rasululloh. Sa'd.) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi. aksincha. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar.a.degan ekanlar.v. Oyisha (r. deganlarini eshitmaganman. "Mi-jozim buzildi". Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. 350 bob.a. 828. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. Umu-man. Hz.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . Hz. www.v. degan ma'noda. Umar (r. Ul zot Sa'dga: "Ot.deb murojaat qildilar. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. birodarimning o'g'li!" . Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a. o'g'lim!" deyish haqida 829. "Kim u?" . ota-onam senga fido bo'lsin!" . Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.

dedi.a. mo'min-qobil degani.a.a. U: "Mening Shurayh.a. So'ng: "Farzandlaring bormi?" .) aytdilar: Rasululloh (s.) dedilar: www.) juda ham shoshib keldilar. "Shurayh". so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin. sen Abul Shurayh bo'la-qol". Rasululloh (s. uni sen (Makkagacha) haydab bor". Bir kishi: "Men". Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi.Al-adab al-mufrad.v. mening oldimga kelishadi. "Falonchi". salom berdilar.a. Shunda Rasululloh (s. men o'rtalarida Hakamlik qilaman. Ol-dimizga kelib to'xtagach. "Isming nima?" . Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor". unga ham "O'tir". Ul zot "O'tar". Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. 354-bob.v. deb shoshilib keldim. ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. Ul zot: "Isming nima?" . Rasululloh (s. bu fanta Rasululloh (s. Nega sening kunyang Abul Hakam?" . Deb javob berdi. dedilar. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim. dedi. Abu Hadrad (r. So'ng boshqa odam turdi.ziyouz. Rasululloh (s. Abdulhajar .v.v. barcha xukm Unga oiddir.a.v. Ul zot: "Senga xush kalom. Abul Hakam kunyasi haqida 834.a.deb so'radilar.): "Tuyani senga top-shiramiz.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.dedilar. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. Ul zot: "Yo'q.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835. 356-bob. Rasululloh (s. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". Ehtimolki.v. U ham ismini aytdi. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach.najot topgan. dedi.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. Rasulul-loh (s. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar. dedi u. Biz o'tirgandik.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering". Rasululloh (s. dedilar. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Tez yurish haqida 836.v. Nojiya .a. dedilar. deb javob berdi u. So'ng boshqasi turdi.) undan ham: "Isming nima?" .) bir kishini odamlar "Abdulxajar. Ul zot undan: "Isming nima?" .deb so'radilar.deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob. Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . dedilar.) qavmdoshlari uni Abul Hakam. dedilar. dedi. Ibn Abbos (r.a. urishganlari yarashib ketishadi". "Nojiya" .Alloh taolodir.a.com kutubxonasi 130 .v.deb so'radilar.): "Bo'lmasa. deb chaqirayotganlarini eshitib. 355-bob.deb so'radilar. vallohu a'lzm. dedilar. "Abdulxajar".a.toshning quli.) asos solgandirlar.a.a. deb ismini aytdi. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma". sen Abdullohsan". deb chaqirayotganlarini eshi-tib.deb so'radilar.v.v.

359-bob. uning ismi Munzir bo'lsin". bu haqdagi mazmun 859. dedilar". U kishi: "Men Nabiy (a.)ni xabardor qilgach.) Rasululloh (s. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan.ziyouz. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s.a.v. 860 va 862-hadislarda keladi.so'radilar ul zot. Birovning ismini kichraytirib.v.v. Ismni o'zgartirish haqida 839.v.a.)ning tizzalariga qo'ydilar. Abu Hurayra (r.g'ayratli. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir".a. "Ismi nima?" . Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz".v. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar. Bu orada Rasululloh (s. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s.deb so'radilar.a. ey Tulayq.bu o'rinda jangovor ma'nosida. Rasululloh (s. dedilar. Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim.v. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi". *Hammom .xabar beruvchi.a. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s.a. 838. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon. *Moliku-l-amlok . U: "Falonchi". *Munzir .com kutubxonasi 131 . eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. *Harb . dedilar.)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". ul zot: "Yo'q. 360-bob. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari. *Murra .s.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi. 357-bob. la'natlangan.)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim.a. charchamas degan ma'noda. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar. ogoh qiluvchi.a.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi. www. deb qo'ydi. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar.v. deganlarini eshitganman.v. dehqon.a.yer haydovchi. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir.mulklar egasi yoki shahanshoh. tinib-tinchimas. * Horis . yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi. U odam bu haqda Rasululloh (s. 840.Al-adab al-mufrad. degandi. deb ism qo'ygan". sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz".) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni. erkalab chaqirish haqida 841. dedi.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" . yo Rasulalloh". dedik.rad etilgan.

) o'zgar-targanlariday o'zgartirib. Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844.a. Rasululloh (s.v. "Harb".v. Rasululloh (s. deb atamanglar. buni Alloh bilguvchiroqdir.yaxshilik. Rasululloh (s. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar. dedilar". So'ng: "Men bularni Horun (ax. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi.qarg'a. mening ismim Barra edi. Zaynab qo'ying".v. Amr: "Uning ismi Barra". Ali (k. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. "Yo'q. deganimizda. deb ism qo’ydim. deb nomladilar.dedilar. Muhsin .) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.v. dedilar. Rasululloh (s.a.ziyouz. uning ismi Husayn". 363-bob.)ning Shibr.deb so'radilar.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.com kutubxonasi 132 . "Yo'q. www. u Muhsindir". dedilar. Hasan .) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi.v. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar. uning ismi Hasan". Ul zot mendan: "Oting nima?" . Sa'id . 362-bob. Ibn Umardan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. kim fojira.a. Muslim . Biz: "Harb".keskin ma'nosini anglatadi. 846. uni ham Harb deb nomladim.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan". G'urob degan ism haqida 847.v. dedilar. "G'urob" deganimda.a. dedik. "Yo'q.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. dedilar. dedik.v. dedim. Biz: "Uni Harb deb nomladik". dedilar. Ul zot ismini o'zgartirib. bugundan boshlab u Zaynab". Sarm degan ism haqida 845.v. Ummu Salamaga uylangan paytlarida. dedilar. "Paygambar (s. "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib. "Yo'q.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". Hz. Unga Zaynab deb ot qo'ying". Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. zero sizlardan kim pokiza. Husayn tug'ilganda.dedilar. Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring.Ummu Salama: "Bo'dtsi. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843.a.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. itoatkor.baxtli degani. dedilar.bo'ysungan. Rasululloh (s. deb javob berdi.a.Al-adab al-mufrad.yaxshilik qiluvchi degani. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . Sarm .) uni "Sa'id". Zaynab deb nomladilar. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza. G'urob .v.a. ismini nima deb qo'ydingiz?" . ezgulik degani.a. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". sening isming Muslim bo'lsin".

v. Hishom . degan edilar.v.)ni so'ksa.v.v.v.Al-adab al-mufrad.a. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s. Alloh taolo Rasululloh (s.) haklarida so'rab chiqing. yulduz. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .a.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir. Usmon (r.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi. Usmon ibn Affon (r. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850. olov. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib. ulardan Usmon ibn Affon (r. dedilar. Men bir kuni Rasululloh (s. Uning ismi Al-Os edi. deb chaqiripsharini aytdi. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar".dedilar.)ning yelkalariga urib: "Yoz.v.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s.a. deb javob berdi.): "Yo'q. Usm".a. dedilar. dedilar.deb so'radilar Rasululloh (s.ziyouz.com kutubxonasi 133 . "Sening isming nima?" .a.s).v. shu'la. "Muti'" esa. Muti'ning ismi ham shunday edi. senga salom yo'llamoqdalar". tovozelik.) vahiy olib tush-gan edilar.a. Oyisha (r. ular hali Islomni qabul qilmagandilar.v.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. "bo'ysinuvchi" .a.a.v.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir.) ham shu yerda edilar. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.) birga edim. dedilar. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.) Usmon (r. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar. Payg'am-bar (s.)ga Jabroil (a. Rasululloh (s. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.) haqida bo'lsa. Shihob .a. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".) buni eshitib: "Yo'q. sening isming Bashir bo'lsin". Oyisha (r.): "Ey. ul zot: www.a.a. "Zahm".a. Kimki Usmon (r. Rasululloh (s. Oyisha (r. ey.a. dedim. Al-Os ismi haqida 849. mana shu uyda. “Al-Os” arab tilida' "osiy.a.a. gunohkor" degani bo'lib. dedim. "itoatkor" degan ma'nodadir.) aytdilar: "Rasululloh (s. 366-bob.a.) uni Muti' deb nomladilar.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r.a. Zahm ismi haqida 852. 365-bob. Oyish! Jabroil (a. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar".a. men shunga guvohmanki.v.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.a. 851.a. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi.a.kamtarlik. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s.nur.).s.) haqlarida fikringizni so'ra-di". Shihob ismi haqida 848.a.a. 367-bob.)ning oldilariga kirib.v. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir.a.v. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi".

U har bir xayrli ishga meni yo'lladi". Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. ummatlarimni dan qaytaraman". Biroz yurgach. 855. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi .) aytdilar: "Payg'ambar (s.) unga Maymuna ismini berdilar". dedim.) uni Juvayriya.ziyouz.a.) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori.a.) Rasululloh (s. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar". Payg'ambar (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Raboh ismi haqida 858.a.a. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman". dedim".v.Al-adab al-mufrad. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. Abu Hurayra (r. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). deb nomladilar".v.baxtli. inshoalloh.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar. Rasululloh (s.a.v.a.)dan kirishim uchun izn so'ra". Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik. (Bu bilan ism emas.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859. dedilar. Raboh.v.a. Barra degan ism haqida 854. Umar ibn Xattob (r. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. 368-bob.a. Ibn Abbosdan (r.a. 370-bob. Maymuna .v. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa.v. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar. dedilar. 369-bob. deb javob beriddi. Yasor.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey.a.) aytdilar: Rasululloh (s. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Odamlar: "Barakot bu yerdami?" .a.a. dedilar. barcha xayrli ishlarni qildilar". Aflah ismi haqida 856. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan. www. Rasululloh (s.v. Baraka.a.deb so'raganda.com kutubxonasi 134 . "Bu yerda emas".deb buyurdilar. 371-bob. 857. "Ey. dedi. So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi".) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s.v. deb marhamat qildilar.v. dedilar. Rasululloh (s. Men Abulqosimman" . Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey. Nofi'.) Ya'lo. qutlug'.

boshimni siladilar". 2. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi.a. xurmo chaynab. rasulalloh.) bozorda yurgan edilar. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman".) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach.a. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi).) aytdilar: "Rasululloh (s.v. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". dedilar".v. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay. 861. www.a. "Hazn".v.a. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". Abulqosim". U kishi: "Ey.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas.v. dedi. men sizni chaqirmagandim".a. chunki.ziyouz.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar.a. deb marhamat qildilar. 372-bob. Anas ibn Molik (r. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. Sulaymon aytgan hadisda esa. Abu Muso (r. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib.a.): "Mening ismimni qo'yinglar.)ning huzurlariga keltirdim. ammo kunyamni olmanglar. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860. ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi". Hazn ismi haqida 864.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar. 863. Ra-sululloh (s.Al-adab al-mufrad. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman". Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi".) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib.com kutubxonasi 135 . 862. Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. kunyam bilan kunyalanmanglar". Sa'id ibn Musayyib otasidan. dedi. bu ism joriydir 3. dedi. vallohu a'lam. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s. bir kishi: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 1. Rasululloh (s.a. quchoklariga olib. Ul zot unga qaradilar. Modomiki.a.a. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan.) uning ismini Ibrohim qo'yib.) menga Yusuf nomini berdi-lar. dedilar. deb atashni istagan edi". arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar.a. dedi.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi. Rasululloh (s. Bu hadis mazmuni. dedi. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi.v. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar".v. ismini Muhammad. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r.v.s).

v.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".v.a.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" . deb kunya qo'ygandilar . Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872.): "Juda yaxshi aytibdi.a. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Abu Habobning nima deganini?" .a.ziyouz. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori.v. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s. 867. Shunda ul zot: "Ey. Allohning Rasuli.): "Ey.a.a. www. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. dedi.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi.)ga borib bu haqda arz qildi.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar".a. Jobir (r. 377-bob. 375-bob. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. chunki men Qosimman".)ning ism va kunyalari 866.v. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar.a.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. Abu Umayr. "Ha".v.) aytdilar: Rasululloh (s. ismimni ism kilib qo'ying. Payg'ambarimiz (s. Go'daklarning kunyasi haqida 871. 376-bob. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl.Al-adab al-mufrad. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz. ya'ni Sherbachchaning otasi. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" . 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib. dedi. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. Uning bir chumchug'i bo'lib.deb so'radilar. uni o'ynab o'tirardi. "Uning chumchug'i o'lib qoldi".v.a.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl. deb javob berdilar ul zot". Rasululloh (s.) biznikiga kirdilar.a. Ismini Qosim deb qo'ydi. deyilgan edi. Rasululloh (s. 860-hadisning takroridir. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar.a.v.com kutubxonasi 136 . 389-hadisda "maynachang".deb so'radilar. deyishdi. Ibrohim (r. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang.v. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. 374-bob. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma". vallohu a'lam. Ali (k. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870.

v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. 879.v. deganini eshitganman".a. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz.a. u: "Ey.)dan xafa bo'lib. 380-bob. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" .)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan".v.) bu kunya bilan ataganlar.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar.) Abu Talha (r. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". Shun-da Muoviya. Ali (k. ey Bilol. Bilol (r. Abu Turob". Kim u kshpini shunday deb chaqirsa. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" .Al-adab al-mufrad.ziyouz.dedi. ne'matlari. www.) u kishini turg'azib.) yonlariga bordilar. Bilol (r.a. balki Ali (k.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. 381 -bob. Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari.v.v. deb javob berdi. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r.dedilar. Payg'ambar (s.dedilar. Anas ibn Molik (r. xursand bo'lardilar. dedilar.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" .a. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.) bir qabrning yonidan o'taetib. Meni ham kunyalamaysizmi? .dedi. Rasululloh (s.) kelib u kishini so'radilar. dedilar.) u kishining oddilariga keddilar. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim.com kutubxonasi 137 .v.a. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi. Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi". Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. deb javob berdilar.a.a. 378-bob. Hz.a.a.v. Fotima (r. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi". devorning tagida o'tirganlarini aytishdi. dedi. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y". She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .a.a.)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Adab haqida 878. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi". U ko'nmadi.dedilar. dedilar". Bir kuni hazrat Ali hz. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. u: "Haklar".a. Payg'ambar (s. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol". Amr ibn Oss (r.a. Rasululloh (s. dedilar. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin. Bilol (r.a. 379-bob.): "Men hech narsa eshitmayapman". U kishini fa-qatgina Rasululloh (s.v. ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim.a.

Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r. Abdulloh ibn Amr (r. Hz.v. chunki u Rasululloh (s.v)ni hajv qilib.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. "to'lmoq" lafzi kelmasdi. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.a. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman. oxirini yod olmabdi. dedilar". 382-bob. demoqchi (t. qabihi esa.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". Abu Hurayra (r. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881.): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z.v. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar". Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. dedim. 882.v.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman".)ni mudofaa qilardi". faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" .a. 889. Chunki unday hajviyalarning ozi ham. hadisning boshini yodlabdi-yu. . degandilar".a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin.a.a)ga: Abu Hurayra (r. 883..v. dedilar".a. axloq-siz so'z kabidir". taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa. 887.a.)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. 885-hadis 883-hadisning takrori.deb so'raydi. Mushriklar Rasululloh (s.v. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s. "Uni so'kmangiz.Al-adab al-mufrad.v. dedilar". ko'pi ham kufrdir ". Shunda Oyisha (r.a. derdi". Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa.a.com kutubxonasi 138 . yomon.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor". Oyisha (r.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi. dedilar".a.a. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim". Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor".) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s. deb javob berdilar. dedi". Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".a.).a.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" . yiringa to'lgani yaxshiroqdir".. 884.ziyouz." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi. 886.a. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. she'r to'qir edilar.dedilar Rasululloh (s.

a.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. insonlar. Anas ibn Molik (r.a. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori.Al-adab al-mufrad. Bayonning jozibador. 897.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" . Umar (r. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. toki ular bilan munozara qila bilsinlar. faqat bunda Rasu-lumoh (s.a.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". Oyisha (r.a. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. Imom Ismoil al-Buxoriy 890. go'zal jumlalar bilan so'zladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir.ziyouz. So'ng: "So'zning ham sexri bor".a. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan.386-bob. axloqsizlarini tashlang".) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi.a. Yaxshisini oling. ularning sochlarini olib turginki. 388-bob.v.v.v. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir". Uzoq. ezmalanib gapirdi. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224. Ko'p gap haqida 899. dedilar". 225. dedilar. deb marhamat qildshar. qisqa so'zlang.a.a. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar. dedilar.Oyisha (r.a. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki. Ibn Umar (r.a.v.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi. Ibn Abbos (r.v.v. Shunda Rasululloh (s. Hz. Hz.degan oyatlari tushgach. dedilar". chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir".) turib so'zladilar va: "Ey.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi.com kutubxonasi 139 .a. ularga go'sht berginki.v. bo'yinlari mustahkam bo'lsin. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori.a. faqat bunda roviy aniq emas. so'ng Rasululloh (s. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. 900.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s.a. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan.)ning oldilariga keddi va ochiq.) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r.a. 226) . www.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir".)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r. Payg'ambar ^s. Urva naql qildi: "Hz. Shoirlarga ergashmoq haqida 894.) gapirdi. dedilar. axloqsizi ham. sehrli usuli haqida 896. ba'zi she'rlar hikmatdir".a. 387-bob. yuraklari baquvvat bo'lsin. 385-bob.

Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".v.v."so'kding". dedilar. biz. haqiqatda jozibador so'zlar bor". Shunda Rasululloh (s.v. Odamlar: "Ey. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik. Orzu qilish haqida 902.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar."mo'ljalga tekkizding". Piching gap qilish haqida 907. dedilar.) uxladilar. Rasulalloh. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.ziyouz. 391-bob. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar". folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi. 389-bob. deyish haqida 906. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz.) aytdilar: Rasululloh (s.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing.a.Rasululloh (s.) uning bu gapidan ozorlanib. dedi kelgan kishi. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi".ham o'sha masjidga kirib o'tirdik. sizni qo'riq-lash uchun keldim".v.v. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik.dedilar. na ortidan keladigan bir manfaat bor". dedilar Rasululloh (s. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. ey.)ni taklif qildik. deyishdi.) safarlarining birida tuyalarini www. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar".a. Rasululloh (s.) boshqa bir masjidga ketganlar.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Keyin Rasulul-loh (s. Abu Yazid (r. Oyisha (r.v.) aytdilar: Rasululloh (s. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib. Imom Ismoil al-Buxoriy 901. 392-bob.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar.Al-adab al-mufrad. Bildikki. meni chaqi-ringlar". ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir". Anas ibn Molik (r. dedilar. "Uning asli yo'qtsir".a.v.a. deb marhamat qildilar. Rasululloh (s. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin. qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach.). Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" .a.a.a. Rasulalloh. 905. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.v. Ul zot: "Kim u?" .a. Rasululloh (s. "Sa'dman.a.v.)dan kohinlar haqida so'radilar. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" . ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. 393-bob. tuni bilan meni qo'riqyaasa".a.a.v. dedi.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. dedilar. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor.com kutubxonasi 140 . Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar. Shunda hz.a.a. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. dedi. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori. "Istaganini oldiga.

) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". 908.) otalari hz. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. Abu Zarr (r.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada. sovuqqonlik bilan qilginki. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. 397-5ob. dedilar". U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".a.a.) huzurlariga keldim.ziyouz. uni shoshmasdan. Masxara qilish haqida 911. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Umar (r.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. Abdulloh ibn Umar (r. 395-bob. Umar (r.Al-adab al-mufrad. u aqyali odam emasdir". Sirni fosh etish haqida 910. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi".) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s.v. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja.a. 913.a.a. o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki. Ishlarda shoshmaslik haqida 912. so'ngra uni malomat qilmagan-man.deb so'radim. dedilar". Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. www. Hz.a.v.). Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib.a. Oyisha (r. gapirganing birovniki".com kutubxonasi 141 . Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914. (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir. demoqchi (t.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim.a. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. Zuhriy (r.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. 394-bob. Axir. Amr ibn Os (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Baro ibn Ozib (r. deb she'r o'qirdi.a. 396-bob. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" . 915. deb aytdilar". o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q.

)dan rivoyat etilishiga ko'ra.v. yo'q".v. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .a. Albatta. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. buzg'unchilik haqida 917.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Holbuki.) o'tib. Abu Hurayra (r. Muhammad (s.a.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. Roviy Muhammadning aytishicha. dedi". Abdulloh ibn Abbos (r.a. karim o'g'li karim.a.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir.ziyouz.dedilar". dedi. u esa bobosidan nakl qilgan. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi". Zulmning jazosi haqida 918.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".Al-adab al-mufrad. Ibn Abbos (r..a. U "Xo'p". Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916. dey-man". ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar.-v. dedilar.)ga qarab kulimsiradi.deb so'ragan edi.a.a. Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. Ubaydulloh ibn Anas otasidan. 921.a. Payg'ambar (s. o'tir".): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa. Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib.v. 399-bob. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. dedilar. Rasululloh (s. Aslzodalik.a. 401-bob. karim o'g'li karim.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir".a. Ibn Abbos (r. 919.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar.deya yordam so'raysiz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 400-bob. 922. Usmon: "U nima dedi sizga?" .deydi. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar". Rasululloh (s. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub.a. Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey.com kutubxonasi 142 .v. Rasululloh (s. ya'ni karim o'g'li karim.a. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa.v. Ya'qub o'g'li Yusufdir".) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir".a.v. Zulm. Men: "Shutsday-shuvday.a. www. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a. oqsuyaklik haqida 920.) mening yonimga keldi".a." (49:13). Abu Hurayra (r.s.v.) shunda unga: "Kel.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Muhammad!" . nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham.v.

v. (U yerda) tanishmaganlari esa. As-lzodalik. Qo'l bilan yerni silash haqida 929.deb yubordilar. Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r.a.) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik. Ul zot: "Amal kdling. Abu Hurayra (r.v. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan. Imom Ismoil al-Buxoriy 923.deb so'radilar. deb qo'yi-ladi.a. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" . hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. saodat yo'li.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar. 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi. 402-bob.v.a. Sahobiylar: "Ey.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan". oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. Rasululloh.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . Ali (k. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa. unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. Hz.a. Rasululloh (s.v. 404-bob. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". deb gapni muxtasar qildilar . va (Allohdan) qo'rqsa.a. kimki badbaxtlardan bo'lsa. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . Abdulloh ibn Abbos (r.): "Kimki yolg'on hadisni www. 403-bob.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. Rasululloh (s. Abu Bakr va Umar ishonamiz". unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. gaplari gaplariga to'g'ri keladi.com kutubxonasi 143 .v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh".deb so'radim.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. Oyisha (r. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar.a.v. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli. bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi.deydi". Rasululloh (s. bas.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927. Shunda odamlar "Subhanalloh!" . Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. dedilar.a.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. 925-hadis ham hz.a. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7).Al-adab al-mufrad. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar". do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi.v. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.v.a.): "Men Rasululloh (s. Abu Bakr va Umar ishonamiz".ziyouz. deganlarini eshitdim".a. Abu Qatoda (r. 928. dedilar".a. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Bunga men. Hz.

Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r.a. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar". unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24).v.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi. Shamol tezlashgandan tezlashdi.v. ul zot (s. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib. Umar (r. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi". dushmanni qiyratolmaydi.): "Qaerdan bilaman. Oyisha (r. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". Mening xayolimga lop etib bir gap keldi.v. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s.a. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi". Yo'q. u rahmat keltirishi ham.a. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa.a.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas. Aslo shamolni so'kmangiz".a.a. deganlar. Sannon haqida 905-hadis. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. deyish haqida 932. 405-bob. www. 406-bob.)dan rivoyat qilingan. Oyisha (r. ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir". deb javob berishdi.dedi. 408-bob. "Yomg'ir falon sababli yog'adi". Arablarda qadimdan sannon bo'lgan.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. Namozdan keyin Rasululloh (s. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi.v. deya marhamat qildi".) ham bor edi. dedilar. dedilar".) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. hovlidan uyga. Abu Hurayra (r.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" .com kutubxonasi 144 . dedilar". Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. Rabbingiz nima dedi?" . voqea va sabab to'liq yoritilgan. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi. qachonki.a. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir". desa u Menga kofir bo'lib.a. desa.ziyouz. anglab bo'lmadi. Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi.a. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar. 407-bob. azob kelgirishi ham mumkin.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi.a. Umar (r. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi". deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman".) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar. Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan.a. 931.a.v. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".v. men Rasululloh (s.

Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941. roziman". Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob. Ibn Mas'ud (r.) aytdilar: Rasululloh (s. "Rozimisiz. Ul zot (s.) ustarani uloqgirib yubordilar.a.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". Alloh meni o'shalardan qilsin".v. Abu Hurayra (r. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r. Ular sehrgarlik qilmaydigan. duo qiling. deb marhamat qildilar. 935. Oyisha (r.v. degan edi. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin".com kutubxonasi 145 . dedim. Hadis mazmuni. 411-bob. vallohu a'lam. Abdulloh ibn Soib (r.-v.a.a. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. deb javob berishdi. dedilar. Yaxshilikka yo'yish haqida 939.a. Rasululloh (s. 940. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. Ul zot: "Allohim. 413-bob. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar.a. dedilar. Oyisha (r.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi. 412-bob. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash.a.a.v.deb so'rash-di.Al-adab al-mufrad. ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir". g'ayratsizligi 410-bob. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. dedilar".v.a. "Jinlardan sakdanish uchun".) unga barokat tilab duo qilar edilar.ziyouz. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi . shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. buning sababini so'radilar. dedilar.v. deb duo qildilar. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi".a.v.) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www. Rasulalloh. Men: "Ha.a. Jinlardan shumlanish haqida 938. Rasululloh (s.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1. dedilar.)ning oldilariga olib keli-shar.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir".): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi".a.a. Parvardigorim.a. Muhammad?" .a.a.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q. Holbuki. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim. dedi. Anas ibn Molik (r. Shumlanish haqida 934.v. o'zlarini kuydirmaydigan.yaxshilikka yo'yishdir.): "Ey. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling. menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi". eng to'g'risi .v.a. Ukosha (r.) shumlanishni yomon ko'rardilar". dedilar.) aytdi Rasululloh (s.): "Shumlanish shirkdir. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936.

Otdan shumlanish haqida 942.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach.a. Anas ibn Molik (r. T. Allohning Rasuli. Albatga. Abdulloh ibn Umar (r. Oyisha (r.ziyouz. "Tafsiri Hilol".) huzurlariga kelib: "Ey.kasallik. ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . Hz. 944. Oyisha (r. jum-ladan. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi. Rasululloh (s.a. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan. "oson". otda. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar. Sahl ibn Sa'd(r. biz bir hovlida turardik. (F. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. Oyisha (r. Oyisha (r. U yerda bizning so-nimiz haam. Movarounnaxr". Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan.. deb bilar edilar". Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. Jumladan.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz".al.)ning: "Shumlik hovlida. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. mol-dunyomiz www.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida.a. xotinda va otda bo'ladi". 414-bob. deganlarini nakl kdildi". Keyin Usmon ibn Affon (r. boyo'g'li sayrasa.a.a.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. unga tosh otish kabi odatlar bor. imom Molik (r. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. xotitsda va otda bo'ladi". "engil" deganidir. bularning har birini shumlik. Hz.a. 1993.): "Shumlik hovlida. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar.s). ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.com kutubxonasi 146 . Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. 943. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat.v. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . 151-6. Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi. Shu ma'no-da xz.)dan rivoyat tsshingan bo'lib.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. o'lim va boshqalar.Al-adab al-mufrad.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan.a. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda.a.dedilar. ochlik. xotinda. uyning fayzidan.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. Xalqning aqidasiga ko'ra. deb bilish lozim.v. kambag'allik.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat .). bu Allohga osondir" (57:22). 1 Abdulloh ibn Umar (r.a.v.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. bu kabi botil qarashlarni rad etdi.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r.a.v.

a. borib ko'rmoq. Abdulloh ibn Abbos (r. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib. 5) Mazlumga yordam bermak.Alloh senga marhamat qilsin.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 3) Aksirganga rahmat tilamak. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.v. Rasululloh (s. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin".Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq.a.a. Abu Hurayra (r.v. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq.com kutubxonasi 147 . maslahat so'rasa.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa. desa.ziyouz. 947. janoza-siga bormoq. "Alhamdulillah" desin. dedi. 417-bob.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa.a.a. Rasululloh (s. Aksirish haqida 945. chaqirsa qabul qilib bormoq.v. Aksirganda nima deyiladi 946. kasal bo'lsa.a. Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. molimiz ham kamayib ketdi".) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum".a. u yerda sonimiz ham.a. Agar u "Rab-bil 'alamiyn". 950. chunki esnoq shaytondandir. 4) Ipak matodan libos kiymoq. aksa ursa. deb javob qaytarsin". www. shayton undan kuladi". hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. yetti narsadan qaytardilar. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. deb ko'rsatgan.a. yomon ko'radi. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. vafot eda. Agar kjii (esnab) "haah" desa. Baro ibn Ozib (r. 415-bob. "Yarhamukalloh" . unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. Abu Hurayradan (r. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. Shunday desa.v. 416-bob. dedilar. Musulmonning vojiblari haqida 948.Al-adab al-mufrad.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 2) Janozada ishtirok etmoq. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn".) bizga yetti narsani buyurib. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. Agar shulardan birortasini tark qilsa.a. deydi. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. (to'g'ri) maslahat bermoq".v. esnashni esa. sog'lik tila-moq. deydilar. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. u hovli xosiyatsiz ekan".) aytdilar: "Alloh Rasuli (s. to'rtta.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi.): "U yerdan ketinglar. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq. salom bermoq. 6) Salomni yoymoq. 2) Kumush idishlar tutmoq. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori.) dedilar: "Kimki aksirsa. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. 7) Chaqirgan joyga bormoq.

Abu Jumra (r.) aytdilar: "Payg'ambar (s.v.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Iyos ibn Salama (r. 419-beb.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob.a.a. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin. O'sha obro'lisi aksa urdi. 955. boshqa odam aksa urganda tiladingiz". yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman".a. sen esa Allohni unutding. dedilar". 956. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar.v. 420-bob. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.v.al. www. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. 961.Al-adab al-mufrad. Ya'ni Alloh bizni ham. der edilar". So'ng yana aksa urgandi.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r. yag'firu lana va lakum".dedi. Nofi' (r.).) unga salomatlik tiladilar. Rasululloh (s. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. sog'lik tilamadingiz. yeizni ham kechirsin (t. Ul zot: "U odam Allohni esladi. dedilar. Ul zot "yarhamukalloh". men ham uni esladim. dedilar. Allohga hamd aytdi.v. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.a.) huzurlarida o'tirgandik.a. men ham seni unutdim".) unga: "Yarhamukalloh".v.a.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi.v. Paygambar (s.a. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . Aksa uruvchining holati haqida 959.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib. bizni ham.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib. unga indamadilar.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Rasululloh (s. 421-bob.al.com kutubxonasi 148 .a. Boshqa bir odam aksa urdi. Ul zot: "U odam aksirib. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi". U: "Ey. Abu Hurayra (r. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin".ziyouz.) huzur-larqda aksa urdi. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori. dedilar. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Ali (k. sizni ham rahmat qilsin. hamd aytmadi. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa. 958. sen esa aytmading".) "Bu shamollab qolibdi". dedilar". "yarhamu-na va iyyakum. dedi.a.v. Hz.

ikki va uch karra aksa ursa. Rasululloh (s. 426-bob. dedi.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz.v. a.a.a. 424-bob. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi.v. Abu Hurayra (r. salomatlik tilamang". 427-bob.a. Ibn Umar: "Ob nima? . 423-bob. dedilar". uchtadan ko'paysa. Muoz". U ayol aksa urib. O'g'lim aksa urib.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir. Mujohid (r. aksa va hamdning orasida turadi".a.) aytdilar: Men Ibn Umar (r. 425-bob. "Ob" demaslik haqida 963. hamd aytmadi.a..Al-adab al-mufrad. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir. Ummu Fazl aksa urgandilar. "Labbayka va sa'adayka".al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. oddilarida aksa urishardi. Muoz ibn Jabal (r.)ning oldi-lariga kirdim.. Abu Hurayra (r. Abu Musodan (r.a. Onam: "Barakalla.)ning yonlarida edim. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. agar Allohga hamd aytmasa.Shaytonlardan birining ismi bo'lib. 965.com kutubxonasi 149 .) aytdilar: "Rasululloh (s.a.)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s. men ham unga sog'lik tilamadim.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s.v. Alloh senga rahmat qilsin". unga sog'lik tilabsiz".)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib. dedilar. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967.ziyouz.al.)ning ortlaridan kelayotgandim. Esnash haqida 969. unga salomatlik tilang. rahmat tilagan.a. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. amringizga muntazirman) deb javob berdim. v.): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa.)ning o'g'li aksa urib. ularga salomatlik tiladilar. dedilar. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962. 966. hamd ayda. dedilar.a. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. dedilar".a. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar.. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s.. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin". (Buyuring. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. ): "Ey. dedilar. Agar yahudiy aksa ursa. Bir necha marta aksa urgach.v.a. Ul zot (s. men ham unga salomatlik tiladim". yaxshi qilibsiz". "06".v.a. Bu haqda onamga gapirib berdim. Makhul Azdiy (r. hamd aytgandi. 428-bob. Men aksa urgandim. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa. de-ganlarini eshitgandim. bu aksirish shamollash belgisidir". der edilar.

a. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s.a. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar.a. dedim. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman".): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding". ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi.a.) aytdilar: "Men gapirishda.a.) bor edilar.a.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi.a. Men "Labbayka va sa'adayk".v.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab. Abu Said Xudriy (r.a.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . dedilar.v. 429-bob.v. So'ng: "Ey. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan.): "Turing.-v.a.com kutubxonasi 150 .v.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini.a.v. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling".v. so'ng ul zot (s.) unikiga borsalar salom berib.a. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman". (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r. Anas ibn Molik (r. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.a. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. bu safar kuldi.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar.a.v. eshakka minib keldi. Xudo haqi. Payg'ambar (s.Al-adab al-mufrad. So'ng biror soat yo'l yurilgach. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim". meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi.) betob bo'lib qoldilar. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.v. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r. Sa'd. Hz.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar. deb chaqirdilar. ul zot (s. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".v. Payg'ambar (s. 974. a. uni o'pardilar.a. Fotimaning avval yig'lab. yana nimadir degandilar.a. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s. dedilar".v. Unga odam jo'natildi. ul zotni o'pib qo'ydi. 972.v.v.v. Fotima ham agar Rasululloh (s. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi". Muoz".)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. ul zotning orqalarida www.)chalik sevimli bo'lmagani holda.a. Payg'ambar (s.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi". keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" . Rasululloh (s. dedilar. u yig'ladi.v. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir". Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. salomlashib. Oyisha (r. dedim. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir".) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.ziyouz. 430-bob.a. 973. salom be-rib.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedi.a. Jobir (r. "Ey.

a. zero esnoq shaytondandir". mening zimmamda soilning ham.deb so'ra-dilar.dedilar. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. 432-bob. Bu ayol Uboda ibn Somit (r.a. dedilar. faqatgana (molining) yaxshisini bergan.ziyouz. So'ng uyg'onib kuldilar. Abu Said Xudriy (r. chunki shaygon kiradi". Shuningdek. 981. U ul zotga ovqat berdi. Qays ibn Osim Sa'diy (r. Rasululloh (s.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s. o'zlari esa tik turadilar. Abu Said Xudriy (r. Ibn Abbos (r.v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" .deb so'radilar. qaytib (uyimga) borsam. bitga ikki yoshli tuya beraman". degan ma'no chiqmaydi. Bundan Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 151 . "Molim". Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". biz namozni o'tirib o'qidik. bu ayolning Rasululloh (s. www. semizini so'ygan.a.a. "Bir erkak tuya va .sarf qilganing qoladi. "Yiliga yuzta (tuya) beraman". Ul zot: "Ulardan (sadaqa. (birov) unga mone'lik qilmaydi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz.v. "Darhaqiqat. dedilar. dedim.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. dedim".v. salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi.Al-adab al-mufrad. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . ko'pi oltmishta. 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Abu Bakr (r. qolgani esa vorislaringaikidir". u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. Rasulalloh. agar o'tirib o'qisa. de-dim".): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" . deya marhamat qildilar". 977.deb so'radim. Rasulalloh.a. dedim.yo'q qilganing. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa".a. dedim. dedim. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). qo'lingizni og'zingizga ko'ying.)dan rivoyat qilingan bo'lib.a.deb so'radilar. yuzta mol egasining holiga voy. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di.)ning odtsilariga keldim. siz ham turib o'qing. siz ham o'tirib o'qing". u ko'ringan tuyani upshaydi".)ning nikohida edi. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r. albatga mollarim sonini kamaytiraman. (yo'qotganing) yoki berganing .v.v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak.v. biror bir vodiy yo'qki.a.a. Anas ibn Molik (r.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. ortiqchasini ehson qilgan . Bunday qilmang. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. "Ey. 431-bob. dedilar. o'tirishga ishora qildilar. Ul zot: "Molingdan yeganing . ul zot o'tirib o'qidilar. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno". balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a. "Ey. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. o'zi ham uni yeb.-Keyin ul zot uxladilar. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980.a. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa.

)ga ham aytib yig'lanmagan. Ul zot: "Yo'q.v.a. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi. farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki. lablarini tishladilar. Bordi-yu. Ularga: "Ey. Turmushingizni yaxshilang. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir. "Men o'qib bo'lganman. 984. dedilar. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". Zero.a. sizga ozor berdimmi?" dedim. sizlar meni Rasululloh (s. Ali (k. Meni dafn qilganingizda. 435-bob. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. namozni birga o'qi.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982. qabrimni tekislab qo'ying. irokliklar. nasihatimni olin glar. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . O'lganimda aytib yig'lamang.v. Katgangazni boshliq qilib saylang. Keyinroq eshitdimki. Ali: "Ey. tiriltirishni xohlasa.a.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. o'qimayman dema". Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi. demagin".v. 986. Payg'ambar (s.com kutubxonasi 152 . Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. dedilar. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). farzandlarim. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. o'qimayman".v.deb so'radim. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. Hz. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. nima buyura-siz?" . dedilar.v. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar".dedilar. Rasululloh. 433-bob.a. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman".)ga tahorat suvi berdim. men unga kursi berdim.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.) aytdilar: "Men hz. debdilar".v. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. Uni Mag'ola qal'asi www. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. Hz.deb so'radim.ziyouz. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar.a.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman.a.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. dedi.a.)ga tuhmat qilayapti. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi.a. farzandlarini to'pladi.) hz. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi. Abu Hurayra (r. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. dedi.) va qizlari Fotima (r. uyg'onamiz". 434-bob.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat.v. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. men o'qiganman.a. U uyg'otishni.) Rasululloh (s. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. "Namozni vaqgida o'qi. zero kattangazni boshliq qilsangaz. degan edilar". u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. Shunda u tizzamga bir urib. Abdulloh ibn Umar (r.v. Rasululloh (s. Tilanchiliqdan saqlaning. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. Bir ahmoqning bir ish qilib. deganlarini eshitganman".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. o'tirdi.a. Husayn (r. Ul zot bopsharini tebratab.

v..Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. dedi.v. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. Ibn Sayyod: "Dux. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim".com kutubxonasi 153 . Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. Jobir (r.deb so'radilar.) ham beshak. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni. dedi.a.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz. dedilar.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. Ibn Umar (r.dedilar.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey. gohida yolg'on)". Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz".) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar.a. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib. birodarimning o'g'li. Ansorlardan biri farzand ko'rib. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi". Mening ismimni ko'yinglar. Rasululloh (s. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . Umar: "Ey.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha.a. dedilar". Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s. siz ummiylarning payg'ambarisiz".s.v. www. 436-bob.a. deyishmoqchi.) agar junub bo'lib qolsalar. u Dajjol bir ko'zlidir.a. Abu Muhammad demaymiz".a. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar. dedilar.".v. Rasululloh (s.)ga: "Ey. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". dedilar. Abu Abdulloh. dedilar". deb o'tirgandik. mening sochim juda qalinda".v. dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi. qo'lingdan hech narsa kelmay-di.. Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" .a. deyishdi.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi". dedik. agar u bo'lmasa.a. dedilar. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey.dedi. 987. u nima?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar.v. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" . u kelganlarni sezmadi. dedik. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir".Abdulloh (r. Ul zot: "Yo'qol. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda. uning kallasini olay!" dedilar.a. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.dedi.v. Hz. Rasululloh (s. dedi. ismini Muxammad qo'ydi.): "Onasi indamaganda edi. uni topishga qudrating yetmaydi!" . Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi". Nuh (a. ismini Muhammad qo'idi. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi. qavmini ogoh etgan. Hasan ibn Muhammad Jobir (r. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan.) va hz.dedilar. Biz: "Ha".a.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" . dedi.a.a.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa.a. Shunda Rasululloh (s.) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 989.v. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz". boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar". So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman.v.dedilar. Alloh esa bir ko'zli emas". Hatto Rasululloh (s. uning kimligi aniq bo'lardi". Rasulalloh. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" .deb so'radilar.v. izn bering. (Ya'ni sizni "Ey.ziyouz.

): "Muhammad (s. Yana uch bor shunday deb so'radilar.dedilar. dedilar". shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang". Chunki Rasu-lulloh (s. Qo'l berib so'rashish haqida 996. "tishlash" dir.)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. Odamlar: "Yo'q". Jobir ibn Abdulloh (r. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. deganlarini eshitganman" .Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. www. Ul zot: "Allohga qasamki.)". 441-bob. bu yomon ishlarini tashlasin.com kutubxonasi 154 . Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor.al. uni gap bilan "uzib" olish kerak.deb so'radilar.dedilar. haqimga duo qildilar".v.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar.a.deyishdi.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993.a. deb javob berishdi. holbuki. Shunda o'lib yotgan. u o'limtik bo'lsa!" . odamlar atroflarini o'rab olishdi.Al-adab al-mufrad. Do'stlari otamga qarab turgan edilar. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar.a. Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. deb javob berdim. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.v. unga otasining butlarga ibodat qilgani. Anas ibn Molik (r.a. qadrsizdir". 439-bob "Jannat mujdasi". Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. "Men Bani Laysning xodimiman". 438-bob. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek.)ning oyoqlari uvishib qoldi. U kunyasi bilan chaqiril-maydi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990. dedi. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995. Oliya .a. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" .ziyouz.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar". Odamlar: "Xudo haqi. dedilar". Shunda mendan: "Sen kimsan?" . dedilar". kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa. Ibn Umar (r.dedilar. 440-bob.a. Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" .v.a. deb sotib olmasdigu. 991.

a. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz".a. Jobir (r.a.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi". dedilar.dedim. Quchoqlash haqida 999. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.)ga Rasululloh (s. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa".) aytdilar: "G'azotda edik.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno . Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi.a. U odam Abdulloh ibn Unays (r. 445-bob. de-dim. qiyomat kunining) Egasiman. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. Unga: Jobir eshik oldida turibdi. Biz Rasululloh (s. U odam chiqib meni quchoqlab oldi.v.)ga bay'at www. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning. duo qildilar. 442-bob. joyi jahannam bo'lur". sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos".) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". U dedi: "Men Rasululloh (s.a. qani.a. U payt-lar men yosh yigitcha edim".ziyouz. (urushdan) qochgan bo'lsak?" .) huzuriga yubordilar. jannatga kirolmaydi. (toki) bizni hech kim ko'rmasin".a.deb ajablandik. dedilar". Ul zot: "(Io'q). Ul zot: "Savoblar (berilib).v. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa . 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori.)ga: "Qanday odam bo'ldik.a. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s.a.) ekan. dedik. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". men eshitmagan hadisni ayting". 443-bob. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. deb chopar jo'natdim. odam-lar qocha boshladilar.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r.a.v.a.a. Ul zot: "Men ham sizlardanman". Baro bin Ozib (r.v.a. degan oyati tushdi. Qo'l o'pish haqida 1001. Asmo' binti Abu Bakr (r. Men: "Ha". deyishdi.dedik. Biz: "Hech vaqosiz?" . Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar". Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim. Imom Ismoil al-Buxoriy 997. Va nihoyat Shomga yetib bordim.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi. Salama ibn Akva' ana shu".) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. dedik. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi.com kutubxonasi 155 . U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s.) mening boshimni silab. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik. dedim. Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi.v.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" .. de-dilar. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. Ibn Umar (r. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. 1002. Oldiga borib salom berdik.Al-adab al-mufrad.

(qorni ochlar-ni) taomlantiring. "Albatga.v.v. 446-bob. jannatga kirasiz". ey Allohning Rasuli".a.)ning Abbos (r.) esa o'tiraverdi. dedi". Abu Hurayra (r.) farishtalarga): "Assalomu alaykum". salomni keng yoying.) turgan joyga) keldik.a.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha. Abu Bakr (r.a.a. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".a.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).v.a.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" .a. 1 Ziro' . Ibn Omir (r.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim".) aytdilar: "Rasuli akram (s.) o'tirgandilar.dedilar. Ali (k.a.a.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha". degandilar.a. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".com kutubxonasi 156 . 448-bob.a.degandilar". Odamlar: "Ana Rasululloh! (s.)" deyishdi. Baro ibn Ozib r.ziyouz.uzunlik o'lchovi.Al-adab al-mufrad.v. deb javob berdilar. www. dedilar". uning bo'yi 60 ziro'1 edi.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s.)ni yaratdi.v. 447-bob. dedi. salomat bo'lasizlar". So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi.v.): "Men hz. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)". Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman".a. u qo'llarini o'pdi. 1005. Ibn Zubayr (r.a. deyishdi.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha.) vazminroq.): "Rahmonga ibodat kdling.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r. Sobit Anas ibn Molik (r. Vazo' ibn Omir (r.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. dedi.a. Shunda Muoviya (r. 1003. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 449-bob. Alloh unga: "Bor. oshkora qilish haqida 1008. dedilar. Salomni keng yoyish.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. bir ziro' 75 santimetrga teng. jidtsiyroq odam edi.a. deya marhamat qildilar". dedi.a.a. Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".v. Abu Hurayra (r.a. 1010.v. Salomning boshlanishi haqida 1007. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006.a.s. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol.v. Abdulloh ibn Amr^ (r. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" . Oyoqni o'pish haqida 1004.s. 1009. Ular orasida Ibn Zubayr (r.) o'rni-dan turdi. Biz uning qo'lini o'pdik".a.): "Payg'ambar (s. U (Odam (a.

): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar".a. birinchi bo'lib salom berganidir".a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.)dan rivoyat qshshngan bo'lib.a. Abdulloh ibn Umar (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr (r. joy ko'rsatilsa o'tiring.v. Hz. Oyisha (r. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. dedi. ularga javob qanday bo'lishi kerak . Abu Hurayra (r.a.a.Salom berganga alik olmoq farzdir". agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. odamlar sendan oddin salom bermoqdalar. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".a. dedi. salomni o'rtangizda yoyingiz".) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.v. Yo'lda borar ekanmiz. dedilar". Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar".a.a.v. Umar (r.) aytdilar: "Otliq piyodaga. deb qo'ydilar. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar.a.): "Do'stingiz salomni unutayozdi.com kutubxonasi 157 . dedi".v. dedilar". o'tirganga salom beradi. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir".a. Ag'ar: "Men Rasululloh (s. dedi. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019.Al-adab al-mufrad.a.)ning orqasidan ketayotgan edim. Salomning fazilati haqida 1015.a. 452-bob.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa.) huzur-lariga bordim.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. 1018.a. bas. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011.v. 451-bob. Bashir ibn Yasor (r. ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh". deya marhamat qildilar". Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. .a-. 1014. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". dedilar. 1017-hadis ham hz. Abu Bakr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob.ziyouz. Alloh uni yer yuziga qo'ydi. turib ketishda (yana) salom be-ring. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas".): "Ko'rdingmi. 1016.) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi.a. www.a. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Anas ibn Molik (r. Jobir (r.Umar (r. dedilar. 1012.)dan avval salom bera olmas edi".) ham men bilan birga edi. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum". piyo-da esa. Rasululloh: "O'nta hasanot". Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas.)shshg ashoblaridan biri. Ul zot: "O'ttizta hasanot". Ul zot: "Yigirmata hasanot".v. 1013. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum".a.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.Abu Bakr (r. dedilar. dedi.

a. Jobir (r.a. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir.Al-adab al-mufrad.v. 1021. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib.a. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin. salomni kim boshlashi muhim emas. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020.): "Kichiklar kattalarga. 1024. Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . dedilar". Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh.a.): "Allohga salom bo'lsin".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi.com kutubxonasi 158 .a. U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman".ziyouz. 1022-hadis mazmunining takroridir. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s. piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". balki. bu hadisda esa. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib. 456-bob.dedim. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir".a. deb kimaytdi? Alloh Salomdir. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r.v. Ibn Mas'ud (r.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga. deb ayting". Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022. piyoda esa o'tirgan-ga. dedilar. deya marhamat qildilar". Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir. ozchilik ko'pchilikka salom bersin. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik.v.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". dedilar. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Ibn Mas'ud (r. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh".a. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. www. 1031.a. birinchi bo'lib salom berdilar.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. Salomiga alik olinsa olindi. 458-bob. 1022-hadisning takroridir.a.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. dedi. kimdir "Allohga salom bo'lsin". Abdurrahmon ibn Shibl (r.)dan. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 1026-hadis Fazala (r.a.-v. 454-bob.

a. boshida qora salla bor edi". Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu". narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida.a. deb xabar berdilar . dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".a. suhbatlashamiz".a.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". Abdulloh ibn Zubayr (r. xaridormi.): "Payg'ambar(s.)lar yo'lga chiqdilar. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu".): "Ey.a. 1035-hadis. 1034. Asmo' (r.al.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka. Shunda Abdulloh (r. Ato ibn Abu Raboh (r.): "Salom bersangiz eshittirib bering. 461-bob. Salomni eshittirib aytish haqida 1036. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r.a. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang.) o'tirgan yig'inga bordim.a. dedim. 1 Imom Nasoiy (r.Al-adab al-mufrad.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". dedilar. ishora bilan salomlashsa www. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz". dedi.a. sariqqa belanib olgan.ziyouz. 1032. miskinmi yo boshqami. 460-bob. Hasanni ko'rdim.): "Salom . salom lafzini aytib turib.a. zero u Alloh huzuridagi go'zal.a. dedilar". Shunda Ibn Abbos (r. mo'min-lar amiri. Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis.) va Qosim ibn Muhammad (r. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz.a.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r.al) Jobir ibn Abdulloh (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob. Undan ko'ra o'tir shu yerda.a.a.) o'tib qolib.a. bozorda o'tirmasang.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi.)ning oldiga borgandim. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r.) sotuvchimi. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi". Albatta. 462-bob. unga salom berardi.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r. kimning oldidan o'tmasin. Bir kuni Abdulloh (r.a. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037. ey.) huzurlarida o'tirgandim.v.a. Ibn Umar (r. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. muborak tahiyyotdir". Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. u men-dan birga bozorga borishni so'radi.com kutubxonasi 159 .)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim. Muhammad ibn Ato (r.

dedilar". toqatimiz yetmaydi". Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. unda ko'chaning haqini berib o'tiring". dedilar. 467-bob.Al-adab al-mufrad. qaytar chog'i ham salom bersin.a.a. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. salom bersin. dedilar.a. Demak.a. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". 465-bob. 468-bob. o'g'lim.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar". chiday olmas ekansiz. Ul zot: "Modomiki. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir.a. Turganda salom berish kishining haqidir 1041. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas".v. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. 1043. unga salom bersin. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r. (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Amr (r. Tufaylning qorni chiqqan ekan.com kutubxonasi 160 . "Assalomu alaykum" degin. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" .) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno.).) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. Yo'l odobi 1046. Qaysi bir qavm to'planib.v. demoqchi (t. degan edilar". Allohning Rasuli.a. vallohu a'lam.)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038.Islomdagi qaysi amal yaxshi. 463-bob. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar.ziyouz. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. Allohni eslamay tarqasa-lar. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". 1039-hadis 1038-hadisning. 466-bob. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. Abu Hurayra (r. Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey.deb so'rashdi. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav. deya marhamat qildilar. 1042. Namozda bo'lish. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan. Qaysi Islom yaxshidir .

uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). Alj (k. 469-bob.a. aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir".al. deb javob berdilar. 1047.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir. Unga alik olmagan kishi esa.): "May ichuvchilarga salom bermangiz".)ning oldila-riga bir kishi keldi. Hanafiy.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049. 1050. 1051.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. bu jahannam ziy-natidir". dedim.a. Hz. degandim. Rasululloh (s.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh".a. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". 1053. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir. Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi.v.Al-adab al-mufrad. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu". U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" . haligi kishidan yuzlarini o'gardilar. dedilar. Rasululloh (s. dedilar".v.) ularga salom berib. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor".a.) bir qavmning odtsidan o'tdilar. chunki shahmat qimordir". Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib.a. dedilar.)ning huzurlariga keldi.a.a.com kutubxonasi 161 . Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib.a. deb javob berdilar".) undan yuz o'girdilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir. 1048.v.) shunda unga: "Bu ham yomon.v. kamsi-tilgan bo'ladi.a.v. Abdulloh ibn Amr (r. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh".v.deb so'ragan edi. U odam qaytib ketib. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh". shubhasiz. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. qo'liga oltin uzuk taqqandi. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa. haromdir. Abdulloh ibn Amr (r. shunday qilgin".ziyouz.v. Keyin Rasululloh (s.v. Hasan Basriy (r. dedilar. Garov tikib o'ynash esa. www. deb javob berdilar". 470-bob. G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. degandim. Rasululloh (s. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. Rasululloh (s. undan oddin salomni sen boshlay olsang.a. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz.

)ni ko'rishdi. Rasululloh (s.a.a. Allohga qasamki. aslzoda odamni yuborish-ni.dedi haligi odam.a. mo'minlar amiri.dedim". Ular Ma-dinaga keldilar. deb maktub bitardi.Al-adab al-mufrad. Amirga salom berish haqida 1055. deb marhamat qildi-lar. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar. Rasululloh (s.a.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar. Xudo haqi. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi.a. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir. ikkita pishiq.v.v.dedi.a.a.a.a. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi.a. Umar ibn Xattob (r. Amr. tijoratqda uning foydasi bor. Umar ibn Abdulaziz (r. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan".): "Bir odam Bahrayndan kelib.)larga ham xuddi www. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r.) uning salomiga javob bermadilar. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar. Umar va Usmon (r.): "Ha. makruhdir 471-bob. Amr (r. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber".) esa: "Abu Bakr (r. Bularni yechib tashlab boring-chi. men Abu Bakr. 1 Tunch .v.a. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar.) uning salomiga alik oldilar.deb so'radi u odam.a. deyishdi.).).) unga: "Ey.a. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da".bronza. "temirdan uzuk taqmoq harom emas. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi".): "Rasululloh (s. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos.com kutubxonasi 162 . 1056.) sakrab turib Umar (r.a. "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?".a. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi. shoyal salomingizga alik olsalar". Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin.a.) iroqliklar hokimiga maktub yozib.)-ning xalifasi Abu Bakrdan".ziyouz. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" . deb javob berdilar Rasululloh (s.a.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r. dedilar Rasululloh (s. mo'minlar amiri!" dedi. Xotini: "Rasululloh (s.v. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber".a. ey. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar).dedi. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki.v. Unga uchrab: "Ey. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. birinchi bor hajga keldi. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. deb yozardi.) huzurlariga kirib salom berdi.v. Umar (r.a. Rasululloh (s.v. Umar bin Xattob (r. dedi. ishlarida. Amr (r.) xalifa bo'lgach. Abu Said aytdilar (r.a. Usmon tiz cho'kib: "Ey. biz mo'minlarmiz!" .a. ammo ziynat uchun ishlatilmas)". amir!" . deyishdi. zero u amir.

U Antablus1 ning amiri edi. Bobi rahba .Al-adab al-mufrad. deb xitob qilasiz". Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan.dedi.v.m. Ali (k. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. Bor endi.a.a. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". ey amir!" . uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". assalomu alaykum. biz alik olardik. Antablus . 474-bob. ayyuhal amir. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r.)ga o'xshab yurib keldilar. 472-bob.dedi.).a. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim. ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar. Vallohu a'lam 1058. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi.a. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. u alik olsin!" . dedi. degan edilar.salomxona.com kutubxonasi 163 . Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. Oyisha (r.v. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r.) salom bermagan bo'lsalar kerak. qizim". siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. Shunda Rasululloh (s.a.ziyouz. dedilar. Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar". Hz. zero.v. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. www. Hz.) Rasululloh (s.a. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. dedi.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s.a. ayyuhal amir. gaplarining ba'zisi to'g'ri. Bilishimcha.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar". uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi. 473-bob.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi.): "Xush kelding.a. Jobir (r. 1059. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar".v. 1057. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. va rahmatulloh.v. (lekin) salom bermadim". Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060. (Maslama Misr amiri edi). U dedi: "Assalomu alaykum. 1063. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka.) aytdilar: Ammor (r.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m.a. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman.

qaysi qabila. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. dedi Ular: "Vaalaykum". 476-bob. deb javob berdim". bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. 1069.) senga salom aytayaptilar".) dedilar: "Rasululloh: "Ey. hech bokisi yo'q. o'sha jamoat darajada yuksaladi.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". deb xabar berdilar. "G'ifordan". hech narsa deb javob qaytarma-di". 1068. Zero. Abdulloh ibn Somit (r. birodarimning o'g'li.a. unga salom bergandim. o'g'lim.a. Agar bir odam bir jamoatga uchrab. dedilar.al. unga salom bersa. dedilar". yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. deb javob berdilar.v. Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh". Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa. Oyisha (r. 1072. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi.a.Al-adab al-mufrad. www. farzdir". dedi.) huzrularida o'tirgandik. dedi. Salomni orangazda yoyinglar.a. "Vaalayka. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan". Abdulloh ibn Amr (r.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s.al. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. alik olish esa. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064. degandilar". deb alik olardilar". Salomga alik olmagan kishi haqida 1070.a.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . Oyisha (r.s. dedilar. Zayd ibn Vahb Abdulloh (r. 1066. Abu Salama (r. Balki "Assalomu alaykum" degin". Hasan Basriy (r. Abu Zarr (r.) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". dedi.a. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu.) Abu Zarr (r.com kutubxonasi 164 .al. salom Allohning ismlaridan biridir. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim.v. 475-bob.): "Ey. Oyisha. "Vaalayka" demaginki. yo Rasulalloh". jamoat salomga alik olsa. 1067.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi.): "Hz.a. (Abu Zarr (r.a.) aytdilar: "Otam menga: "Ey. Muoviya ibn Qurra (r.) aytdilar: "Salom berish sunnat. Jabroil (a.ziyouz. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka.a. taro ma lo aro". sen kimlardansan (ya'ni. Allohuni Yer yuziga qo'ydi.a. 1071. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz. va rahmatulloh". 1065. urug'dansan)?" dedilar.

Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob.) turdilar. 480-bob.v.)ni1siga bordim.ziyouz. haqiqiy baxil esa.a. dedi. www. Allohning Rasuli. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay. 1076-hadis. Toriq ibn Shihob (r. Abu Hurayra (r. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.a. Ul zot: "Kim bu?" . Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.v.a.a.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s.v. Rasululloh (s. Hasan Basriy (r.): "Ehtimolki.a. 1078-hadis. masjidga kirdik.a. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" . salom berdilar va: "Rasululloh (sa.al.) shunday qilardilar". Men ul zotga salom berdim. dedilar. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa.a.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim".) aytdilar: "Rasululloh (s. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi. Eng ojiz kishi esa.deb so'radim. deydi". Rasululloh (s.v. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim".a.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi".Al-adab al-mufrad. o'shani qildik.a. farzand beradi. Rasululloh (s.v. deya marhamat qildilar".) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir.)) nima qilsalar. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073.a.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. dedim. Ul zot: "Xush kelibsiz". "Ummu Honi". sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi. Men Rasululloh (s.a.) dan: "Ey. salomga baxillik qilgan kishidir.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. 478-bob. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar.a.dedilar. biz ham u bilan birga turdik.a.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar.v. 479-bob.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r. Abu Abdurrahmon". dedilar". Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. Anas ibn Molik (r. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum.a.) yonimdan o'tab qoldilar. ey. Abdulloh (r. Ayollarga salom berish haqida 1079. namozga qomat aytilgani eshitildi. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.a.) ham yetkazdi".com kutubxonasi 165 .v. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir". Ummu Honi (r.)ning huzurlarida o'tirgan edik. deb xabar berdilar. 1074. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r.al. U kishi (Abdulloh (r. duoda ojizlik qilgan odamdir".v.a.

a.v. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi". Umar o'tirib. uxlashga yotib. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m.v. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. Xufton namozini o'qib bo'lib.) Madinaga kelganlarida Anas (r.v.a.ziyouz.) Zaynab binti Jahsh (r. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi.a.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar). (Anas (r. odamlar hanuz shu yerda ekan. tijorat keng tarqaladi.). 59.arablarning bir xil taomi. Men ham (ortlaridan) yurdim.) bilan xays yeb o'tirgandik.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar.) o'tib qoldilar. 484-bob. Rasululloh (s.a.) (aylanib) yurib.a. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar.a. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi.m.v. ilm-fan keng yoyiladi.a.v.a.)ni nikohyaariga oldilar. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi.dedilar.v. Uch mahram vaqt haqida 1084. Rasuli akram (s. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi.a. (Kelsak. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi).) yana qaytib tashqariga chiqdilar. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi". Bir-birimizga "(Abdulloh (r. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. biz bilan ovqatlandilar. dedi. birga qaytdim. Shunda Umar (r. So'ng endi ketishgandir. Men ham qaytdim. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan.a. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085. Biz joyimizga borib. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . Men 10 yil xizmatlarini qiddim.)dan) kim so'raydi?" . Tong otib.) aytdilar: Rasululloh (s. Oyisha (r.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. Rasululloh (s. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori. www. 482-bob. Oyisha (r. hz. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim.v.v.Al-adab al-mufrad. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman. 483-bob.) ahli oilalari oddiga qaytdilar. Rasululloh (s. hz. deb so'ra-gandi. "Nur" surasining 31. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi".v.a. men ham ortlaridan chiqdim. Oyisha (r. degan o'i bilan qaytib bordilar. deb o'ylab qaytdilar. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) uni ovqatga chaqirdilar.a. '"Ahzob" surasining 55.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s.a. Hays .)ning xizmatlariga bergan edilar.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s.com kutubxonasi 166 . men ham chiqdim. Toriq: "Men so'rayman".dedik. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. Zaynabning hujralariga kirsak. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik.a. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083.a. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi. Rasululloh (s.) 10 yoshlik o'smir edilar.a.a. Hz. u kishi Rasululloh (s.a.)ning ostonasigacha keldilar.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar.a.v.

a. Go'daklar balog'atga yetsa.Al-adab al-mufrad. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi. 485-bob. 488-bob. deb kirsin". uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar. balkk erkaklarga ham tegishlidir".. Muso bin Talha (r. Alqama (r.v.a. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi".a.al.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey. Ibn Abbos (r.a. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. Otam kirdilar. otam ko'ksimga chunonam urdilarki.a. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" . Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086. Oyisha onamizning aytishlaricha. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". deb javob berdilar Abdulloh (r. www. orqam bilan o'tirib qoddim.a.) ayollarni benihoya hurmat qilar. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.deb so'radi.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" . Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin".): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. dedilar. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. 487-bob. 1088. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29.)ga murojaat qilgan.ziyouz. Rasululloh (s. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis. Abdulloh ibn Umar (r.). 27).a.a.dedilar". Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s.v. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa.a.com kutubxonasi 167 . Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r.. 1090.a. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar. odatga aylangan. 489-bob. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. 486-bob. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.

dedilar. Salom bermay izn so'rash haqida 1098." (22:58).com kutubxonasi 168 . dedilar.a.a.dedilar. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis.ziyouz.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". "Assalomu alaykum". 494-bob.): "Izn so'rash vojibdir". garchi u qari kampir bo'lsa ham.v.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" .) aytdilar: "Kishi farzandining. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. Yana Abu Hurayra (r.a. onasining. uning ko'zini nishonga oddilar".." (22:59). demaguncha kirmasin". Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob. Jobir (r. go'dak-laringiz balog'atga yetsa. aka-ukalarining.Al-adab al-mufrad. Abdullohibn Abbos (r. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar . 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir.deb so'radim. 1099.) namozda turgan edilar. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094. www. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir. 491-bob. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin.a.a. nima. Ibn Jurayj (r. deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey..) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a) aytdilar: Rasululloh (s.. bir kishi uylariga (nazar) tashladi. Abu Hurayra (r. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. dedilar.a. Anas ibn Molik (r.): "Bular (ya'ni farzand. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak". ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" . 1101. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda".a. dedilar. deb qo'shimcha qilganlar. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar". unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". Abdulloh ibn Abbos: "Ha.a.v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa.a. ko'zini o'yib olaver.a.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa.bomdod namozidan ilgari. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. Ato (r. Abu Hurayra (r. 495-bob.a.

Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . Ul zot Sa'd ibn Uboda (r.): "Payg'ambar (s. Men: "Yo'q.a.deb so'radilar. Umar (r. Men ularga hz. So'ng uchinchi marta izn so'radilar.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi". izn berilmagach.v. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik". Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)". Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim".) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s.a. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim. dedilar. Abdulloh.) eshiklaridan yashirincha qaradi.v. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi. Abu Hurayra (r. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r. Rasululloh (s. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104. men sizdan uch marta izn so'radim.a. dedilar.) Umar (r.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman". 1106-hadis.) aytdilar: "Men.deyishdi.a.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa.a.v.a.a. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. Umar (r. Umar (r.) bilan (yo'lga) chiqdik.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.(Shunda Umar (r. yana javob bo'lmadi. ana shu unga berilgan izndir". yana javob yo'q.com kutubxonasi 169 . o'shanda alik olsam bo'lardi-yu.a. Men bilan Abu Said Xudriy (r. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki.)): "Albatta. Abu Muso (r.a. "Rasululloh (s. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman". Hz.a. deb qaytdilar.a.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa. dedim.a.) nima deganlarini aytdim. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi". Abu Muso (r.)nikiga bormoqchi edilar.a. dedilar.a.)ning huzurlariga bordi.ziyouz. Hz.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey. Allohga qasamki.alz. Abu Said (r. dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.v. Allohning Rasuli. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim".) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s. Umar (r.a. Shu payt Sa'd (r.a.a. deb javob berdim. Rasululloh (s. dedi". www. Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. dedilar. dedilar".) aytdilar: "Men hz.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim. dedilar".) bora-di".a. 498-bob.a.v. 497-bob. orqamga qaytdim.a. Hz. Sahl ibn Sa'd (r. Bordilar va salom berib. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi".)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang.) (yoki Abu Mas'ud (r.) (ishlaridan forig' bo'lgach.a. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. izn berilmagach.a. boshqalarga. Umar (r.Al-adab al-mufrad.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" . eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob.v. javob bo'lmadi.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim.a. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar. kirishga izn so'radilar. 1103.) dan".

dedilar.v.a. tahorat oddilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. 501-bob. eshikning ro'parasida turib olmas edilar. dedilar". So'ng (hz. Umar ibn Xattob (r. So'ng (yana) salom berdim. Men: "Ey.) aytdilar: "Abu Hurayra (r..a.. (yana) izn beril-madi. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz. 502-bob.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab. salom bermasa.com kutubxonasi 170 . Fath kuni .v. "Ha".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. izn ham so'ramadim. Umar (r.) huzurlariga kelib.) aytdilar): "Men salom ham bermadim. ey.. senga izn berilmasdi". Abu Said Xudriy (r. kirishga ijozat so'radim.deb so'radim. 500-bob. 1113.a.a. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing". Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. (Safvon (r.)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi.) vodiyning tepasida edilar. dedi. Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.a. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. 503-bob. Keyin uchinchi marta salom berdim. ushbu xonadon egalari". Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. (biroq) yana javob bo'lmadi.a. (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.a. Ato (r.) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r.a.a. Hz.a.a. Men: "(U) salommi?" . kirsam maylimi?" . Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r. dedilar".): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir".a. tarra va hadyalar olib keldilar. izn berilmasa) ketardilar". Rasuli akram (s. "Assalomu alaykum..v. deyishdi.a.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Umar (r. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" . 1110. shunda ul zot: "Qayt orqangga.a. Abu Hurayra (r.dedilar".a. salom bermasa: "Yo'q. Payg'ambar (s.)ning huzurlariga borib salom berdim. www.v.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar. aks holda (ya'ni. 1114. O'shanda Safvon (r.ziyouz.Makka fath qilingan kun. dedim. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu. dedilar".deb so'radim.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi".a. Eshikni taqqilatish haqida 1111.deb ayt!" .): "Bavldan yoki boshqasidan". Men uyga kirdim. dedilar". menga izn berilmadi.Al-adab al-mufrad.) Rasulullohga Fath kuni sut. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin".desa-yu. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda. 499-bob.

www. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur.dedy.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. "Men".a. "Men" deyish haqida 1117. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. Izn so'raganga "Salom berib kiring"." (31:34).v. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas.dedi. dedim. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz. Ul zot. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. Umar kiraversinmi?" 505-bob. 504-bob.a. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan.)ning huzurlariga keldim.) Rasululloh (s.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak.com kutubxonasi 171 . Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". dedilar. Ibn Umar (r.m).a.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. kirsam maylimi?" . 506-bob. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz. 1120. dedilar.) aytdilar: "Hz.a. Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir.) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar".. kirsam maylimi?" . dedilar. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor. men!" deb qo'ydilar". Jobir (r. "Vaalaykum. vallohu a'lam (m. Beshta narsa borki.Al-adab al-mufrad.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab.v. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" .v. deyilsa 1119.dedim. (u chiqqach): "Assalomu alaykum.a. "Salom bilan kiring".a. Rasuli akram (s. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin. "Aesalomu alaykum. Demak. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim. sizlarga salom bo'lsin.desin. Ibn Abbos (r. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" .v.deb so'radim.. Umar (r. kir" dedilar. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz.a. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. Abdulloh ibn Umar (r.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" . Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men. chunki u chiroyli izn so'ramadi". "Kim bu?" deganda.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas.a. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. 507-bob. deyishdi.ziyouz. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori.a. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. eshikni taqqilatdim.

Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa.com kutubxonasi 172 . 511-bob. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis. a.) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa.ziyouz.v. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s. Abu Umoma (r..) aytdilar: Men (Jobir (r. Kimki masjidga chiqsa.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber". Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" .Al-adab al-mufrad.a. shayton: "Boshpanaga ham. u Allohning himoyasidadir.a. Oldimizga ovqat qo'ydilar. deydi. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi. namozga tik turmasin". uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir. 1121.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. ichdilar". dedilar. agar qarasa.a. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar. Anas ibn Molik r. dedilar. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas.a. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi. Jobir ibn Molik (r. 1127. iznsiz kirgan hisoblanadi. a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. 1124. kechki taom ham yo'q". biz quyib berdik.) dedilar: "Uchta (narsa borki. Ayyon Xavorazmiy (r. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir".) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. deydi. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126. yonlarida hech kim yo'q edi.v. dedilar. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. v.): "Kir. biz yedik. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim". u ham Allohning himoyasidadir". Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham.a.a. ahling huzuriga kirsang. 508-bob. Savbon (r. Rasululloh (s.al.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Zubayr (r. u ham Allohning himoyasidadir..) aytdilar: "Agar uyingga.a. 509-bob. U (eshikdan nari) ketdi. eshik tirqishidan mo'raladi.a.a. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. )ning uylariga kelib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. 510-bob. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r. 1125. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www.dedi. kechlik taomga ham erishdingiz".v. u fosiqdir".a. Jobir (r. shayton: "Boshpanaga erishdingiz". deydi". Anas (r. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa.)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar.a." (4:86).

)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r.a. uxlamoq kerak). 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos. so'roq qilingach. Abu Hurayra (r.) men bilan birga keldi.v. Rasululloh (s.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r. dedilar".ziyouz. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r. Alqama (r.a. Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. 1136.)ni chaqirib kelishga yubordi.a.) aytdilar: "Ibn Umar (r.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar". Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. 513-bob.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.v. Abu Hurayra (r. degan gapni qo'shgan. Ummu Miskin ham: "Kiring". Anas ibn Molik (r. dedilar.a. 515-bob. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey.a. www. dedilar.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". 514-bob. agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring".a. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar.a. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz".deyishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. Mujohid (r. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib. Hz.a. Ul zot: "U "Assomu alaykum". Abu Basra G'iforiy (r. unga javob qaytarish haqida 1133.) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s.a.a. unga salom yo'lladi. 1138.v.v.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi.deb so'radi.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r. deng".a.) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). deyishdi.a.a.a.com kutubxonasi 173 . men ham salomiga javob qaytardim". "Uning o'zi menga xat yozib. Umar (r. dedi. Ularga birinchi bo'lib salom bermang. salom yo'llabdi. 1131.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134.a. roviy "Rasululloh (s.a.a. 512-bob.Al-adab al-mufrad.)dan eshitdim". dedi". Ato (r. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . Keyin u yahudiy qo'lga olinib. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom".

Abu Hurayra (r. Bu yig'inda musulmonlar ham.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar).a. u salom berdi. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. 521-bob. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. salomatlikda qolasan. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. mushriklar ham. Ibn Abbos (r. Islomga kirgilki.com kutubxonasi 174 . Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139. 1140. "Vaalayka". (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki.a. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi.)ning maktublarini keltirishni so'radi. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin.v.) eshakning ustiga egar qo'yib. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi.)ga imon keltirganing uchun). ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". Usoma ibn Zayd (r. Zero.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob. "Vaalayka va www.a.v.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik.a.)ga. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar.a. Uqba bin Omir Juhaniy (r. 520-bob.a. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi. 518-bob.a. dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r. Agar qabul qilmasang. deb javob qaytaring". alik olinglar.) aytdilar: "Yahudiy. Ul zot ularga salom berdilar". Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga.. sizlarga salom bersa. U maktubni olib kelib o'qidi. butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. Va "Ayting (ey. ham Muhammad (s. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.v.a. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir. biz musulmonlarmiz".s." (4:86).v. Abdulloh ibn Umar (r. Muhammad ): "Ey. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s.. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.v. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz .Al-adab al-mufrad. deb aytib qo'yingiz!" (3:64). sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.a. 517-bob. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". desa. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.

a. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. 524-bob.v. 525-bob. dedilar. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi. deb alik oddilar. Ali (k. tong ottirdilar?" . 526-bob.deb so'radilar.)ga: "Ey.a. Men hz.a. "Barakalloh fika" . Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq.): "Qizim.a. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa. deb o'ylayman".)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar".) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan.) bir nasroniyning yonidan o'tib. U alik oldi.. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r. Hz. derdilar va berardilar. 522-bob. men senga berayin". Oyisha binti Talha (r.ziyouz.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar.): "Ud zot pok Parvardigorning www. bu falonchining maktubi va hadyasi".a.)ga maktub yo'lladilar.. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. Ibn Abbos (r. "va fika" . 1146. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". Oyisha (r.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. Shundan so'ng. unga salom berdilar.) aytdilar: "Hz. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar".Alloh senga baraka bersin.a.a. Oyisha r. Oyisha (r. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim. Ibn Abbos (r. "Ammo ba'd" haqida 1153. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu".com kutubxonasi 175 . deb yozayot-ganlarini ko'rdim". xola. dedi. unga javob yoz va hadya yubor.a. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim.Al-adab al-mufrad. Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. Senga salom bo'lsin. derdim.a. 527-bob.senga ham.". Maktubning javobi haqida 1150.a. Shunda hz. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". Ibn Umar (r.

Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim".dedi. 1167. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi. Qavm uni ko'rib qimirlab. (qimirlamang).a.v. keldi. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman.dedi.deyishsa.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. deyish haqida 1165.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. 534-bob.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. U: "Xudoga shukr".) aytdilar: "Umar bin Xattob (r. biz buni Rasululloh (s.v. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz". dedilar".dedi. Biz Huzayfa (r.)ga bir kishi salom berdi.a. (Biroq) Abu Said (r.v.masjidga keldik. "Qalaysiz". ey. Huzayfa)?" . U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach.) huzurla-riga yur. Xudo haqqi. qavmingga nima qilding?" .deb so'radilar. Ali (k. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz.deb so'radilar. so'ng: "Qalaysan?" .a. U: "Bu mening ishim". Umar (r. Amr ibn Sulay'. deb javob berdim. Rasululloh (s. Xudo haqi. (ey.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim.v.dedilar qatiylik bilan".a. Rasululloh (s.): "Yo'q. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?").deb so'radi.)". "Qanday tong ottirding". Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi.Al-adab al-mufrad. Abbos bin Abdulmuttalib (r.a.a. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin.v.ziyouz. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi. Biz bilan Rasululloh (s. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169. u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". dedi.): "Al-lohga qasamki. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r. deb javob berdi.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). Lekin. Anas ibn Molik (r. alhazar! Allohga qasamki. Men: "33 yoshga". (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. alhazar.a. Abdulloh?" .) hz. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang.a.a. "Men eshitmagan hadis-lar".): "Xudo haqqi. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz. ularga shunday zamonlar keladiki.v.a.com kutubxonasi 176 . Jobir ibn Abdulloh (r. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" . Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" . Shunda hz.a. ey. Huzayfa (r. U odam: "Xudoga shukr". Fikrimcha.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib. men buni Rasululloh (s.)ni janozaga chaqirishdi. uning o'z to'dasi bor edi.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. 533-bob. 1168.a. Ali (k.v.a. ey. degangda nima deb javob berish haqida 1166. dedilar.v. O'sha paytda men sening yoshingda edim.)dan so'ramayman!" . u kishi alik oldilar. men www. dedi Amr. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.a.dey-ishdi. 532-bob. men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.a. deb javob berdilar. Amr?" .)ning oldiga .deb javob berardi". Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". dedi".a. shoshib.v.a.

Kengayib o'tirish haqida 1173.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas".v. Quyosh chiqib bo'lgach.a.a. 541-bob.a. dedim.a.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. 537-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.dedi u.deb so'radi.)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.a. (u haqda) xabar berish uchun kelsam. 535-bob. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176.v. Umar (r. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a. 536-bob.a.a.Al-adab al-mufrad.) (oyoqlarini) yozib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. so'ng yana u yerga qaytib kelsa. (Boshqalar ham) sajda qildilar.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir". "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi".com kutubxonasi 177 .a.a. Abdulloh (r.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar.deb so'rashgan edi. Oxirida o'tirish haqida 1174.): "Rasululloh (s. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" . Ummu Sulaym (r.)ning sirlarini sauga". dan turib ketsa. dedilar. 540-bob.a.)ning oldilariga borsak.v.a. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. Hz. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar". dedi". borib meni kim yaralagani-ni. birimiz eng oxirida o'tirar edik". Qiblaga yuzlanish haqida 1170. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi. dedim. dedilar". degan-larini eshitganman". "Bu sir".) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-.) sajda qilmadi.a.a.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. Abu Hurayra (r.a. 539-bob. "Nima ekan (u ish)?" . Umar (r. O'rindan turib ketib.v. deb javob berdilar. Men ketdim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175.a. Abdulloh ibn Umar (r. dedylar". birodarimning o'g'li.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. yana qaytib kelish haqida 1171.a.) menga: "Ey.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. balki kengayshib o'shringlar".) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel". 538-bob.v.v.a. so'ng sajda qildilar. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir". Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Jobir ibn Samura (r.) aytdilar: "Hz.a. uni hovliga olib chiqdik. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi.a. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .a.

Rasulul-loh (s.a. oyoqparini yig'ishtirdi.deb so'radilar. Ubay ibn Ka'b (r. bizni kechir!" . Hatto. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". Hz.a.a.v.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir". "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. "Rasululloh (s. Men undan ruhlanib. "Nazarimda. dedi Ubay ibn Ka'b (r. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir".): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring".v.a.): "Allohim. dedi. Umar (r. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi.). dedilar.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim.com kutubxonasi 178 . dedi. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim.a.a. Umarga yetkazaymi?" . (shu yerda) o'tirdim. dedilar. U odam kelib oldilarida o'tirgach. Allohning Rasuli. bizni avf et".a. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". dedi"'. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz. Abdulloh ibn Umar (r. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. siz) kelib o'tirishi uchun". Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178.a.v. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r.a).v.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar.a. dedim. Umar (r. deb aytayapman". (Hozir) u kishini o'rab olishibdi.a. 1179. Men: "Aytganlaringni hz.): "Allohim. Alloh-ga qasamki. Umar undan): "Nima deyapsan?" . 1177.a. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. dedi.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". odamlardan hatlab o'tib.a. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang".v. U meni ko'rib. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa. 544-bob. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi. dedilar".deb so'radim. u badbaxt bo'lib qoladi". (Hz. Umar (r. Rasululloh (s. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r.) boshlari yoniga o'tir-. hz.) dedilar: "Menim-cha.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.) kelib dedi: "Xudo haqi. Hz. dedim. A'robiylar kelishdi. o'rnimdan turdim.)ning oldilariga keldi. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. Muhojir esa. dedilar.a. dedim. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. dim. Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang".ziyouz. Hari ibn Amr Sulamiy (r. Chaqirildi. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib.dedilar. to'xtatib qolishdi. Ul www. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". 542-bob. Umar: "Yo'q. Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi". Men: "Ey. deyishdi. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi. dedim. Ka'b: "Shunday-shunday.a.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir".a. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir". 543-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni. U: "Rasululloh (s. odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir".

v.a. Rasulalloh.v.a.) kelib. Men ham izlaridan chiqdim.)larning qabrlari ham birga bo'ldi. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" . "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Ul zot hojatdan qaytib. Abu Muso Ash'ariy (r.a.a.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. kichkina?" deb chaqirdilar.dedilar.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt".) uni quchib o'pdilar. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.a. www.v. Usmon (r.a. ulardan alohida bo'ldi".Al-adab al-mufrad. Usmon (r. U ham boldirlarini ochib.a. quduq ichiga osiltirib oldi. Abu Bakr. quduq labiga keldilar. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. So'ng bolakay chopib keldi. . Men akam ham kelishini istar-dim. deyish bilan Rasuli akram (s.dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.) hz.). Abu Hurayra (r. Usmon (r. Rasululloh (s. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar".) keldi. shu yerdamisan. Na ul zot menga bir narsa dedilar. Boldirlarini ochib. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. bokisi yo'qdir.a.dedilar.) izn bergunlaricha kuting". Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. A. dedim. dedilar. ularga qarama-qarshi.) keldi. Us-mon (r. Rasululloh (s. vallohu a'lam.a.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. Men Rasuli akram (s.a. 1185.ziyouz. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim.v. dedim. burilib.a. Hz.)dan rivoyat qshshngan. buni sevganni ham sevgin". "Payg'ambar (s.. Rasululloh (s. dedim. Umar (r. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.a. 546-bob. kirishga izn so'radilar.a. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki.a.v. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. Hz.a. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.) bolasini bir oz ushlab qoldi. Hz.v.v.a. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib.a.) ki-rib.a.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar. Keyin Fotima (r.v. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi. Sen bu bolani ham.): "Ayt.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. so'ng: "Allohim. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. Umar (r. Foti-ma (r. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik. lekin juda muhim xabarlar-ni.)ning qabrlari esa. So'ngra hz.a. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda". oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar.a.)ning eshik og'asi bo'la-man". "Sizga Rasululloh (s. dedim.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". U kutib turdi.) ham boddirini ochib. shu yerdami-san.a.v.bu Bakr (r.)ning hovlisida o'tirdilar.a.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar. Rasuli akram (s.a. dedim. Umar (r.a. Umar (r.com kutubxonasi 179 .v. Kelajak balolar. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s.v.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.a.) oldilariga kelib: "Ey.a.v.

a. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz.deb so'radi. dedilar". Ibn Abbos (r. desa bo'ladimi 1190.dedi.a. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang. Abu Zarr (r. Umar (r. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi.Al-adab al-mufrad.a. Ibn Umar (r. "Yo'q". Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r.deb so'radi.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. Abu Zarr (r.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq.a. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. 1191. Otam Muoviya huzuriga kirgach.Haysam ibn www.com kutubxonasi 180 . kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . mo'minlar amiri. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori. "Qayerdan keldingiz". Abu Hurayra (r. azoblanadi. bog'lolmaydi. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar. Biz: "Ha".) Raeululloh (s. So'rida o'tirish haqida 1193. uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar".ziyouz. butun vujudlari bilan yuzlanar.a.v. Abu Zarr (r. deb javob berdik. butun gavdalari bilan burilardilar.)ning oldilariga bordik.dedi. azoblanadi. 553-bob.a. jon kirgiza olmaydi. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar".) bir kishini o'rnidan turg'azib. 552-bob. Men u kishiday insonni oldin ham. Shunda Abu Zarr (r.) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" . desa.a. (oldi) tishlari chiroyli va zich. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob.) aytdilar: "Raeululloh (s.a. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa. u yerga o'tirmasligi haqida 1186. 550-bob.): "Bu ish bilan birga tijorat.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.): "Qaerdan keddingiz?" . marhabo!" . dedik.a.a. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi". Agar yuzlansalar. unga jon kirgizishga majbur qilinadi. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi".): "Ishingiz shumi?" . keyin ham ko'rmadim". u yerga o'tirmas edilar".v. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu . dedilar".) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. soch-soqollari qora. ortlariga qarasalar.): "Unda yangidan ish boshlang". oldi-sotti ham bormi?" .a.deb so'radilar. Birov joyini bo'shatib bersa. yelkalari keng va orasi uzoq. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. badanlari (qizg'ish) oq.a. u: "Xush keldingiz. 549-bob. Ibn Umar (r. kipriklari uzun.a. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. Men yosh bola edim. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". dedik.v. 551-bob.

): "Ey. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . Rasu-lulloh (s. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi".dedi. Ul zot: "Shuning uchun shunday" .a. 1197. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar. Ibn Umar (r. Ul zot xutbalarini qo'yib. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar. dedi.a.a.)ning uylariga kirdim.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. Allohning Rasuli" . Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda.a.com kutubxonasi 181 . Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad". deb. Bir kursi olib keldi-lar.) bilan birga o'tirgan edim. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman". Xudo haqi. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r. ey.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim.a.): "Albatta istayman. dedim.deb so'radim. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi". Men: "Bu odam kim?" .) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang. 1194. Men: "Ey. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. Allohning Rasuli. dedi u menga.a.dedilar. Men undan: "Ey. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos.v. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. 1198.) u yerga kirib yig'ladilar. 1196. Umar.) issiq paytlari namozni kech o'qir. deb javob berishdi.dedilar. Abu Rifoa Adaviy (r. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar.Al-adab al-mufrad. ey Umar?" .v. Anas ibn Molik (r.dedilar. Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r. Demak. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar".a.) aytdilar: Rasululloh (s. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r. egnilarida qizil libos bor edi". dedim. Umar (r. Umar (r.a. 554-bob.) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib.a. 1195. 1200. Umar (r. "Alloh ishingizni o'nglasin.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar.a. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi.ziyouz. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim".v.v. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib. Dajjol qaerdan chiqadi?" .a. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r. Hz.deb so'radilar.a.) bilan so'rida o'tirdik".a. dedi.): "Nega yig'layapsan. yo Rasulalloh. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" .a. Shunda Rasululloh (s.v. Abu Fu-lon.a. yo Abu Abdurrahmstn. 1199. Uning ^stiga o'tirdilar. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www. sen bu dunyo ularniki. deb uyladim. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim". Boshlari ostida esa. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. menga yaqinlashib keldilar.a. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r.)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim.) oldilariga yetib keldim. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar.): "Nega yig'lamayin.deb so'radim. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz".

Munobaza esa.a.v.a. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q".a. Men: "Agar istasangiz (turavering)".-v. Abu Burda ibn Abu Muso (r. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish.a.v.v.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi".)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" . Biz Ibn Umar (r.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar. Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar. dedim. dedilar. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin". Abulmulayh (r. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u.v. faqat unda Rasulumoh (s. Bu esa. eshikkacha kuzatib qo’ydim.ziyouz.) turdilar. Ul zot yerga o'tirdilar. 1205.a.Al-adab al-mufrad. avrati ochilib qolishidir. Agar to'rt kishi bo'lsa.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a. dedilar". Rasululloh (s. 557-bob.v. 555-bob. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. 559-bob.a. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori. "ixtibo"dir. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida".a.a.a. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir.. Qaysning otasi Rasululloh (s. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203. Abu Said Xudriy (r. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 182 . Mulomasa . 560-bob. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208.a.) mening uyimga kirdilar.a.. degan so'zlari qo'shilgan.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir.a. Ikkinchi turi esa.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib. 556-bob. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak.)yushg oldilariga borib o'tirdim. 558-bob.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi.deb so'radik. Abdulloh ibn Salom (r.

) aytdilar: "Rasululloh (s. qo'rquvdan titrab ketdim". "To'qqiz kun".a. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. 1215.a. Yana: "Yo. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". Al-lohning Rasuli. Cho'kka tushish haqida 1213.v. Men: "Rasulalloh!" .v. dedilar. Rasulalloh!" . www. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. "Rasulalloh!" dedim.a.ziyouz.v.a.a.dedim. dedi-lar ul zot.) unga o'tirdilar.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.a. Shunda ul zot: "Dovud (a.v. Men: "Ey.s. Ul zot: "Allohdan qo'rq.v.a.)ning oldilariga kelganimda.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. 562-bob. deya marhamat qildilar". yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.dedilar. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. Rasululloh (s.com kutubxonasi 183 .v. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. bir kun og'iz ochiq bo'ladi".dedim. Qayla (r.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.dedim. "Ey.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. Yana: "Ey.Al-adab al-mufrad. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar. 1212. "Besh kun".v.a. Rasulalloh" . qo'rquvdan titrab ketdim".) aytdilar: "Rasuli akram (s. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.a.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma. dedilar.a. menga nasihat qiling".a.) uning otasi oldiga bordilar.a.a. Rasululloh (s. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasuli akram (s. 563-bob.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.) taglariga ko'rpacha to'shadi. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Qayla (r. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.) unga o'tirdilar. Otasi Rasululloh (s. "O'n bir kun". suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212. Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.a.a.a. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama.a. 561-bob.v.v.dedim.v.) taglariga ko'rpacha to'shadi.v.v. 1216. dedim. Otasi Rasululloh (s.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".)ni mana bunday qilib . 561-bob.a.a. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 562-bob. Rasululloh (s.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". Rasululloh (s.) uning otasi oldiga bordilar. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. "Yetti kun-chi?" . Allohning Rasuli!" . Cho'kka tushish haqida 1213.a.

)ni mana bunday qilib .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215.com kutubxonasi 184 .a. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan.a. Allohga qasamki.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. ho'ngrab yig'lay boshladilar.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. bunaqa yotish Allohning www.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim".a.)ning oldilariga kelganimda. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir. dedilar". Umar (r.v. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar. faqat bunda Abu Hurayra (r. deb boshlagan. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r.a. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.a.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. 563-bob. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim".ziyouz. So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa.a. 1216.a.a. Anas ibn Molik (r.v. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. marhamat.) hz. So'ng: "Juda yaxshi.a.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s.a.a. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim. deya nasihat qildilar".)dan buni eshitib. menga nasihat qiling". uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. 564-bob. mana shu o'rnimda ekanman.) esa. 1221.Al-adab al-mufrad. Allohning Rasuli.a. Hech narsani so'kma". "So'rang!" deya takrorladilar. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. Islomni din deb. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil. dedi. Chalqancha yotish haqida 1220. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. siz nima so'rasangiz ham javob beraman".) gapirayotganda jim turdilar. oyog'i bilan meni turtib: "Tur. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir. Ra-sululloh (s. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik".a. Salom berilgach. Rasululloh (s.a. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. Ul zot: "Allohdan qo'rq.a. hayvonni ham so'kmadim".) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. Anas (r. Shunda hz.v.a.v. so'rasin. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.v. Men: "Ey. Yaxshi-likni ham. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi. Jobir (r. tanbih bersa.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".v.a. dedim. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori. 565-bob. Yuztuban yotish haqida 1222. savobi senga bo'ladi. dedilar". Umar (r. hech bir yaxshilikni arzimas sanama.

a.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman".) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. quduq og'zi-da.a.v. www.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. undan himoya soqit bo'libdi". dedilar. 570-bob.a.ziyouz. ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa. dedi. Abu Umoma (r. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. kaltak. Abu Ayub (r.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib. der edilar. 567-bob. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib. Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224. Ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi".Al-adab al-mufrad. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar". Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231. yoniga qo'yishi sunnatdir". 569-bob.a. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". Abdulloh ibn Abbos (r.a. 1228.v. zero u shaytonning amallaridandir". Agar shunday (narsa) topsa. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin". Abu Muso Ash'ariy (r. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" .) devor(li bir joy)da. dedilar".a. tepamda Rasululloh (s.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham. bermangiz ham".a.) turgan ekanlar". ayoliga jahl qilmasin.v. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r.a. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227.a.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur. Boshimni ko'tarib qarasam. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230. 571-bob. Nofi' (r.deb oyoqlari bilan turtdilar". 568-bob.a.v. Abu Umoma (r. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s.v.) uylaridan chiqishda: "Allo-him.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib. 1229.a. 1223. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi. 572-bob. dedilar.com kutubxonasi 185 .): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin. degandilar.a.

U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj". Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib. tezlatab ortiga qaygib. ulug'larimiz bo'lishgan.a. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel). 573-bob.a. tavakkul Allohgadir. ansorlar ham xursand bo'ldilar. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". deb javob berdik. Abu Hurayra (r. "Ha". Tong ottach. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. deyishdi. deyishdi.deb so'radilar. Qaytmoqchi bo'lib turgandim. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik. Rasululloh (s. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" . goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. der edilar. Ashaj kech qoddi.) shu gapni aytgach.a. degandilar. barcha kuch-qudrat Allohnikidir .a. yuklarimni tuyamga ortib. ustidan safar kiyimini yechib.v. ey. Umar (r. Rasululloh (s.a. chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. kun chiqquncha yo'l yurdim.Al-adab al-mufrad.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . xush kelibsiz.a.v.)ning huzurlariga borgach to'xtadi. deb atala boshlandi. unga iltifot ko'rsat-dilar. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim. qora xurmo) deysizlarmi?" . La havla va la quvvata illa billahi". U tuyalar-ni to'plab. "Ha".v. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir".dedilar.a. Qavm kengaydi.deb so'radilar. men sizlarni poylayotgan edim. Elchi-lar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. Keyin u odam tuyasining jilovini burib.ziyouz. Hz.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . cho'ktirib.) aytdilar: Rasululloh (s.deb so'radilar. dedi. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. tezda yaqinlashdilar. Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar. Elchilar kelishdi. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib.v. oyoklarini uzatib olgandilar. Umar?" . "Ha". Umar (r.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir".a.a. yo.deb so'radilar.v. tuyalaringizning boshlari ko'rindi". yurganlarida unga tayanardilar. U kishi: "Marhabo.v. yonboshlab. deysizmi?" so'radilar yana. So'ng yukdonini chiqardi.v.deb duo qildilar. Ashaj". Ashaj ishini tugatib.a.a.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . Umar (r. uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. Tarjimasi: Bismilloh. So'ngra ohista yurib keldi.a. dedilar". izimdan kelib qolishdi". Ra-sululloh (s.v. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www.v. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar. Ra-sululloh (s. dedi. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.com kutubxonasi 186 . attuyutanu 'alal-lohi. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). Rasululloh (s. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. yo'lda ulovini tezlatab. (boshqa) libos kiydi. Ular: "Ha". Kecha Rasululloh (s. Rasululloh (s. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di.): "Ana ular.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib.deb so'radi. biz alik oddik. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding). Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar.a. Bundan muhojirlar ham.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.v. yuzida oyga o'xshash izi qojandi. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar.dedilar. deyishdi.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. u odam salom ber-di. deb javob be-rishdi. Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" .) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". dedi-lar.a.

a. 1242. Kimki 2 marta aytsa. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik.v."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar. Abu Hurayra (r.a. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik. Sen yolg'izdirsan.com kutubxonasi 187 .deb ayt-sa. Sening hech qanday sheriging yo'q. Anas ibn Molik (r.a. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis. degani . der edilar.) aytdilar: "Raslululloh (s. der edilar. 1236.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abu Hurayra (r.a.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi.a. 575-bobdagi 1237.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey.v. 1238. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Kimki 4 marta aytsa.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q. Abu Zubayr (r. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. Allohim. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik...Al-adab al-mufrad. 1244-hadis 1242-hadisning takrori. Allohim). Ularni kim o'qisa.v.): "Alif.a. 1235-hadis 291-bobdagi 7. 1245.a. Lom. Biringiz xo'shagiga yotib.a. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi.v.ziyouz.. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi. qaytishimiz faqat Ungadir". Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir".) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi". So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. 576-bob.) bandang va elchingdir" ."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk. Mim.) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir.) aytdilar: Rasululloh (s.v.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin.a. 1241. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar).a. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim. Albatta. unga 70 hasaiot yoziladi. Naf-simni hisob qilar (ya'ni. Sening isming bilan o'lib-tirilurman". Muhammad (s. Huzayfa (r. Sening shohidligingda. www. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring.v. Jobir (r. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi.a. Sen Allohdirsan. dedilar". Biz undan baraka topdik. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi.) aytdilar: Rasululloh (s.a. uxlamoqchi bo'lsa. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. 1243. Tanzil. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori. der edilar". 574-bob.

agar ular zavolga yuz tutsalar.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. o'zingga yuz-landim. Alllohning rasuli?" . solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246.v. Abu Hurayra (r. U halim va mag'firatli Zotdir. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. Baro ibn Ozib (r. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. 10 marta www. o'zimni Senga taslim qildim. 1249. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi. Baro bin Ozibdan (r.Al-adab al-mufrad. der edilar". shahid bo'lib o'tadi. 1252.a.v. o'zing Oxirsan.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". Senga tayan-dim. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. "Ular nima ekan.) aytdilar: "Rasululloh (s. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi".) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.v. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga .): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey.com kutubxonasi 188 . der edilar". desa va o'lsa. 578-bob. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir". e'timod qildim.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib.ziyouz. unduruvchi). Sendan keyin hech narsa yo'q. 577-bob.a. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. Sendan oddin hech narsa yo'q.a. Sendan mustasno hech narsa yo'q. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir.a. yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim".): "Ikki xususiyat borki.deya so'rashdi. Tavrot. Uning zikrini qilgan bo'lsa. Senga xohish-istagim bor. desa. boy qilgin". 1247. Ular (bajarishga) oson bo'lib. o'zing Zohirsan. ozgana mashg'ul bo'linadi".Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. qarzlarimdan najot bergin. deydi. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey.a. Jobir (r. ey. faqir-likdan (qutqarib).a. Allohim. rahm qil (Allohim).a. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". o'zing Botinsan. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa. dedilar. Abdulloh ibn Amr (r. Alloxim.v) uxlagani yotsalar. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin".

odamlarning uylarini yoqadi". 584-bob. 581-bob. 1258. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. Ibn Abbos (r. www. deya marhamat qildilar. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan. Rasululloh (s.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa.a. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi.) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s. dedilar. Rabi'a ibn Ka'b (r. Chiroqni o'chirish haqida 1257.Al-adab al-mufrad. 1259.)dan rivoyat qilinishicha. dedilar. Rasu-lulloh (s. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab.v. Qarasalar.a. "Qanday ular behisob?" .)dan rivoyat qilini-shicha. hamd va takbir aytgani esa.v. Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 189 . Abu Said Xudriy (r. 582-bob. dedilar. faqat o'zidan xafa bo'lsin". Zero. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".): "May-li. Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar.a. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. Shunda Rasululloh (s. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi. "Urniga kirib yotganda tasbih.a.a. Ibn Abbos (r. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar".v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi.v. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255.v.a.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim.a.a.a. Sichqon bo'lsa.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. Abu Hurayra] (r. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda.v.a. Jobir ibn Abdulloh (r.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. der edilar". chiroqlaringizni o'chiring.a. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. dedilar.deyishdi. tegma unga".a. deya marhamat qildilar". dedilar". idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. Bu esa. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. chiroq piligini sudrab ketdi. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi.) kechasi uyg'onib ket-dilar. 583-oob. siz-larni kuydiradi".): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. 1260.ziyouz.): "Agar uxlashga yotsangiz.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". (shunda u) eslamasin".

v. zero.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar".ziyouz. Ibn Umar (r. 1262.v.a.a.a.a. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. joriya.) ahl-ayollariga olov yoqib berar. Jobir (r.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. Umar (r. Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.Al-adab al-mufrad. www.) aytdilar: "Rasululloh (s. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". Jobir ibn Abdulloh (r. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning.a. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis. 585-bob. egarimni olib chiq".a. Rasululloh (s. kiyimimni.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring. 587-bob. 590-bob. deb buyurdilar". Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan.com kutubxonasi 190 . Mujohid (r.a. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266. 586-bob. u ham dush-manning bir xilidir". Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.)day rivoyat qilinishicha. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. 589-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin.. undan ehtiyot bo'ling".v.a.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". Eshiklarin-gizni berkiting.): "Haqiqatda olov dushmandir. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. dedilar". 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori.) yomg'ir yog'sa: "Ey..a. derdilar. deb marhamat qildilar. Ibn Umar (r." (50:9) oyatini o'qirdilar. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring". chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar.) aytdilar: "Ibn Umar (r. Ibn Abbos (r.a.a.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz. hz. dedilar.a.a. dedilar". Hayvonlarni urishtirish haqida 1268. 588-bob. yotishdan oldin o'chirib yotardilar.a.v.v.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir". Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264.

593-bob.a. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. 1275.v. Borsalar. Peshin paytida uxlash haqida 1274. Ular: "Kdchon?" . 594-bob. www.a.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" .a. Hz. Ular qaylula uchun turib ketdilar. Umar (r.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. zero. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading. Balli.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring. Umar (r. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". Anas ibn Molik (r. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir.) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz. haqqoniy gapni aytding".) aytdilar: "Hz.deb so'radi.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz.Al-adab al-mufrad. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora.)ning huzurlarida burgani la'natladi. Abu Hurayra (r. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang.) huzurlariga yo'l olishdi. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. qaylula qiling. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". dedim. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi".v.a. Anas ibn Molik (r. Keyin salqinlab.v. Ul zot: "Burgani la'natlama. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". yotib uxlang). .)dan rivoyat qilinishicha. 1276.) aytdilar: "Rasululloh (s. 592-bob. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash .a. ey. u shaytonni ko'rgan bo'ladi. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278. dedi. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir".a. qaylula qiling (ya'ni. g'usl qilishdi. mayli. Haqiqatni ayt-ding. bir kishi Payg'ambar (s. Burgani so'kmaslik haqida 1273. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing.com kutubxonasi 191 . qimor.tentaklik. folbinlik qat'iy man qilindi. der edilar". Anas". Abu Talha (r. dedilar. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". Keyin ular Rasululloh (s. deya marhamat qildilar". So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. majusiylik. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. 1277.ziyouz. dedi".dedim. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi".a.a. Soib bin Yazid (r. deyishdi. So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar.a.

): "Ibrohim (a. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. Oyisha (r.) bilan Shomga kelgani-mizda. mo'minlar amiri. dedilar". 596-bob.dedilar. Umar (r.com kutubxonasi 192 . dedilar Abdulloh ibn Umar (r.. U ser-tuk odam edi. bu esa go'shtli sho'rva. nima uchun chaqiramiz. Hz. dedi Nofi' (r. Abu Abdurrahmon.v. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . chiqarib yubo-ringlar shaytonni. Hz.): "Rasululloh (s.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad. mana bu nimta-nimta go'sht.ziyouz. Allo-him.a.a. Usmon (r.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar".a.a. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r. 597-bob.deyishdi. dedilar". tozalang". deguvchilar ham bor.) ziyofatga chaqirganlarmi?" . Zimmiylar ziyofatga chaqirsa.s.a. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel".deb so'radilar.. Umar (r. Hz.dedi.).a.)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. hz. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz.a.a. 598-bob. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. 1284. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi.): "Bay-bay. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob.de-dim. xursand bo'lardim. Ziyofat haqida 1279. sizga bir taom hozirlagandim. Ayollarni xatna qilish haqida 1281. Hz. Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282.).)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. deb Adiyga odam yubordilar. "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar".a. dedilar". Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi.a. xohlamagan yo'q". Men: "Ey. Hz. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280. u keddi. Usmon (r. dedilar".a. chiqaringlar uni!" . kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. www.) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob. Abu Hurayra aytdilar (r.a. 600-bob.a.a.a.a.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. Oyisha (r. Oyisha (r. axir nonimiz yo'q-ku?" . Umar (r.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib.): "Mayli". Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz".): "O'zingta shukr. Abdulloh ibn Umar (r.

Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi".s. Men: "Ha". Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. kiyimini tozaladi.a. 1287.a. Otam farzand ko'rganlarida.v. og'ziga soddilar.al.v.a. o'sha kuni ro'zador ekan.) (buni ko'rib): "Bu nima. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib.) huzurlariga olib bordim.s. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori.ziyouz. 604-bob. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar.deb so'radilar.a.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar.v.) birinchi xatna qidtsirilganlar. Muoviya ibn Qurra (r. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". U odam bir kuni ro'zador. Oldimizga ovqat olib kelishdi. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. Mendan: "Xurmoing bormi?" . deb xurmo uzatdim. Holbuki. Muso yemadi. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim. bir kuni tutmas edi.a. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar. Shundan keyin 80 yil yashadilar. u paytDa qish edi. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. xizmatlarida qolganligi aytilgan.com kutubxonasi 193 . Rasuli akram (s. Shutstsa Rsululloh (s.): "Parvardigorim. Go'dak maza qildi. dedi. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: Ibrohim (a.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir.)ning tillaridan Ib-rohim (a. Ibrohim (a. Muso ro'zasini ochdi". Payg'ambarimiz (s.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. 602-bob. ulardan ba'zilari o'lganmish.): "Ansor xurmoni sevadi". ularni bu borada hech 1288. Alloh: "Viqor". Tuya xurmoni kavshay boshladi.s.v. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. ey.al.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.s.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. dedilar".a.a. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r.a. 605-bob.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik. Uni Abu Qursofa deyishardi. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib.a. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286.a. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. Keyin Ibrohim o'rnidan turib. 1 Abu Hurayra (r. unda Rasululloh (s. Parvardigorim?" . Abu Hurayra (r.v. val-lohu a'lam. ro'zador ekan. 603-bob.s.deb so'radilar.Usmon (r. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289. lekin ro'za-sini buzdi".) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www. Aytishlaricha.Al-adab al-mufrad. viqorimni ziyoda qilgin". Ibrohim (a. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar.

606-bob. Abu Hurayra (r. deb marha-mat qilganlar". Uning dini. "La ilaha illaloh". dedilar.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar.a.a. Xudoga shukr qilish haqida 1292. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297.dedim. Abu Hurayra (r. Qolganlari esa quruq qoladilar. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar.a. 608-bob. deb turing!" . 609-bob.a.v.Al-adab al-mufrad. Ibn Umar (r. 607-bob. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. deyilsa. desin.dedi. Hz. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. ziyofat berdim. demoqchi.a.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". Qimor haqida 1295.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. "Ha".) aytdilar: "Rasululloh (s.) biron oilada farzand tug'il-sa. Ibn Umar (r. 611-bob. derdilar. Kimki do'stiga: "Kel. desa. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. garov o'ynaymiz". ular duo qilishdi.a.v. Umar (r. Ibn Abbos (r. deb yuborsa.a.a.) aytdilar: "Maysir qimordir". Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". Hz.com kutubxonasi 194 . deyish haqida 1298. sadaqa bersin". sizlar "Omin". www.derdilar. Do'stiga: "Kel. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. garov o'ynaymiz". Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar.a. Hz. Men: "Sizlar duo qildingiz. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. Umar (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Mana shu qimordir". Oyisha (r. qasamida "Lot va Uzzo haqqi". ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar.ziyouz.) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar. 1296. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . 610-bob. Umar r. tirnoqni olish. Etstsi men duo qila-man.a. Bola sog'lom tug'ilsa.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar".

man qilingan kubdan saklaning. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz.) unga: "Ey.. 613-bob. ular bilimsizlik bilan.com kutubxonasi 195 .a. dedilar.a. Abu Hurayra (r.a. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abu Muso Ash'ariy (r. zero u qimordir". Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www. tezda bu ishingizni tashxang". dedilar. dedilar.. Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob.): "Salomni oshkora beringlar. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". o'rinlaridan turib ketdilar. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi.) bino eshigidan chiqib. Kaptar qimori haqvda 1299. 1306.a. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304.a.a. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi"." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir".. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. 617-bob. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". dedilar. Anshaja.a. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar.): "Ushbu ikki ni-shonli.v. 615-bob. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori. qoni-ga cho'milgan kabidir". Ali (k. Anas ibn Molik (r. 1307. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. U xushovoz edi.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi. dedi.ziyouz. dedilar. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300. Anshaja esa. 614-bob.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. deganlar. Dilxushlik zarardir". 1302.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa.a. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb. Ashula haqida 1301. Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305. 1303. Burayda (r. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar..behuda so'z(lar)ni sotib olurlar.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa..)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". Rasululloh (s. dedilar. 616-bob.v.

a.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. u bizdan emas". dedilar. u bizdan emasdir". 619-bob. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa. may va qimor. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.a. www. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. Inga chaqtirish .)dan rivoyat qilingan bo'lib. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa. qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir. 618-bob. 1316. 621-bob.a. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. Yana Abu Hurayra (r. nardni sindirib tashlar edilar". 1313-hadis Amr ibn Os (r. kimki bu o'yinni o'ynasa.a. dedilar. 620-bob." degan.)dan rivoyat qilingan.com kutubxonasi 196 . Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham.v.a.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. Nofi' (r.. Abu Hurayra (r. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" . Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey. 1311. oqibati sochi va terisigadir. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.v. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315. dedilar. uni urib. Hz. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi".a.. (ya'ni. Bu juda muammodir. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312. yuqoridagi hadisning takroridir.a. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir".ziyouz. majoziy ma'no ham bor. dedilar.a. Abu Hurayra (r. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi". Shunday. Makka ahli.) aytdilar: Rasululloh (s. 1310. binobarin. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309.dedilar.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi".a.): "Kimki kechasi o'q otsa. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.v. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r. dedilar". Alloh taolo: "Albatga.a.v.a.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi".a.a. 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Rasuli akram (s. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319.

Anas bin Molik (r.): "Gumondan saqlanish.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi".dedilar".dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi". men ularni qaerdan bilaman?" . biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. 623-bob. o'zing ham ulardan birisan.a. Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. dedilar".com kutubxonasi 197 . "Ha". Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang. chuiki buni faqat mo'min his qiladi". Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" .a. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki.a. Rasuli akram (s. 1326.a.Al-adab al-mufrad. Rasulalloh.deb so'radilar. Abu Hurayra (r.a. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. 1325. dedi. dedi. Abdulloh ibn Umar (r. yonla-ridan bir kishi o'tdi. Men esa faqat ochman.)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Gumon qilish haqida 1323.ziyouz.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib. 1324. dedi.v.): "Nura terimni yulib oldi". Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi".a. Josuslik qilmang.) uni chaqi-rib: "Ey. 622-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. Oyishashshg huzurlariga kirdik. dedilar. bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. o'zingdan boshla!" . Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor. Vasvasa haqida 1320. Ibn Umar (r. dedilar.a. dedilar. 624-bob. Allohning solih bandalari bo'ling!" . "Bu sof imondir". zero gumon so'zlarning yolg'onidir. dedilar".dedi. O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir".a. dedilar ul zot". Falonchi. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman".v. Oyisha uch marga takbir aytdilar. Joriyalari soch olayotgan ekan. dedilar". Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz. uch marga takbir aytsin. deganlar".a. bu xotinim falonchi". Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. deb yozdi. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang.)ning huzur-lariga kirdim.a. Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. 1321. "Alloh hamma narsani yaratgan.a.v. 1322.v.) ayollaridan biri bilan birga edilar. xolos". o'zaro adovat qilmang. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. Anas ibn Molik (r. o'ladi-gandek". Abu Hurayra (r. deyi"di ular. Hz.

): "Qo'y. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333. ey. Umar (r.a. Hz. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".) bilan bir ko'chada ketayotib. 628-bob. dedilar. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s. 627-bob. Tanishish haqida 1332. Ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r.). Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. joriya uning sochini tarayotgan edi. dedi. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida. Zayd izn berdi.ziyouz.v.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. 1335. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.a. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. U: "Alloh uni kechirsin. Usmonr. 629-bob.) bir kuni uning eshigiga kelib.m. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: Hz.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim. dedilar".a.a. dedi. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. so-chingai tarayversin". Sadoqat haqida 1331. Men: "Bu kim?" degandim.com kutubxonasi 198 .) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi". Umar (r.a. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar".Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar".a.a. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi". www. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". kirshp uchun izn so'radilar.) aytdilar: "Hz.a.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.a. Hz.a. dedilar. Zayd ibn Sobit (r. Hasan (r. 1334. 630-bob. Oyisha (r. 1337. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik.v. Abu Tufayl (r.a. Kaptarni so'yish haqida 1336. 626-bob.a. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku.

a.a. 632-bob. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 199 .) bir kishini ko'rgani bordilar.v. Ul zot: "Ayting. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. dedilar". do'sti alanglayverdi.).a. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi". ul zot: "Bu o'shalardandir".) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) unga: "Xudo haqi. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin". 631-bob. 634-bob. dedi Zayd (r. 635-bob.v. ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". Hz.a. Abu Hurayra (r. 636-bob. 1343.a.v. Uyga kirishgach.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin. dedilar". 1345. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. Ammor ibn Yosir (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. 633-bob. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347.ziyouz.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir.)ning huzuriga keldi. Agar ro'zador bo'lsa. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346. Abu Hurayra (r. kirsin.a. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s. bularga bir yuzi bilan borsa. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". dedilar.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi. Oyisha (r.a.v.): "Mening senga hojatim bor edi". ularga boshqa yuzi bilan keladi".a. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340.a. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir. Umar (r.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri". dedilar.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342.dedilar. Haligi kirgach. dedilar". u qabilasining yomon biro-dari". Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s. u www. dedilar". Ortiqcha so'zlash haqida 1344.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi.a.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa. 637-bob. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" . buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi". Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341.Al-adab al-mufrad.

vallohu a'lam . G'azab kelganda nima deyish haqida 1356. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar.)aytdilar: "Rasululloh (s. sen menga sahifangdan gapirasan-a". 638-bob. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir".ziyouz. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. Shunda boya-gi odam: "Nima. Abdulloh ibn Umar (r.a. dedi. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. 640-bob.v. bu odam haqida boyagiday gapirib. Hayo haqida 1349. deb yozilgan".a. dedilar. 1352. 1355. uni tark etgan kishidir".a. Jafo haqida 1351.v.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. men senga jinnimanmi?" .v. 639-bob. U odam ketgach: "Ey. ko'zla-ri yirik edi. dedi.) unga qaradilar.ning boshlari kattagina. Abu Mas'ud (r.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir. Nabiy muhgaram (s. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s.dedi. Allohning rasuli. Be-nomuslik jafodandir.v. dedilar".a. Abu Hurayra (r. dedilar. Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar.dedilar". Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. deyilmoqchi.): "Hayo imondandir.a. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. dedilar.)dan gapirsam. G'azab haqida 1354. 1350. biri ko'tarilsa. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353.a. 641-bob. jahli ketadi. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.) aytdilar: Rasululloh (s. Ul zot: "Ey.com kutubxonasi 200 .a. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi". Abdulloh ibn Umar (r. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar".a.a. dedilar. www. Imron ibn Xusayn (r. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" .a.a. Sulaymon ibn Surad (r. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. saki-nat hayodandir". Jafo do'zaxdadir".v.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s. Oyisha.a. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir".Al-adab al-mufrad. dedilar.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi".v. bilganingni qil!" . Agar u odam shu kalimani aytsa.a.v.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt".) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. imon jannatda-dir.a.v.v.dedim.a.

Al-adab al-mufrad.deb so'radilar.com 2007 www. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin. deya 3 marta takrorladilar. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis.0 Internet uchun Umarbek. www. Umar (r.ziyouz. 645-bob. Hz. o'sha do'stingga yomonlik.a. 643-bob. sukut qil". dedilar.ziyouz. dedilar 2 marta". kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin". yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. Umar ibn Xattob (r.) aytdilar: "Rasululloh(s.v.com kutubxonasi 201 .) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik. unga boladek bog'lanib qolasan. Ali (k. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359. "Qanday qilib?" .a. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.a.v. "G'azablansang. Laylo va Doniyor tayyorlagan. Hz. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki. Agar yomon ko'rsang. 644-bob. Ibn Abbos (r.ziyouz.php?topic=588.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz".com/index. talofat-ni sog'inib qolasan". Hz.a. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori.): "Agar yaxshi ko'rsang.