Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan. Amr. 21-bob. Muhammad ibn Sirin (r.) yonlarida bo’ldik.a. sen istaganingni qilaver.v. Abu Hurayra (r. deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar".com kutubxonasi 9 .)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. Shu a'robiyning otasi Hz.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik. nuring o’chadi". Rasululloh (s.): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab. degan ma'noda bo’lsa kerak. mayli. Usmon (r. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. otang do’sti Umarning o’g’liman".a.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki. madrasa. 38.) bilan do’st bo’lgan edi. 41. Abdulloh (r.a. yo’l va boshqa binolar.a.a.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r. Alloh! Abu Hurayraning ham. uning uchun sadaqa qilsang.a.v.a. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi. Amrga qarab: "Ey. Sa'd ibn Uboda (r. www. Abdulloh (r.a.): "Ha. Abu Hurayra (r. 20-bob.) hikoya qiladilar: "Men Hz. Yana Abdulloh ibn Umar (r.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.) o’zlari: "Ey.a.al.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz".a.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" .a.): Rasululloh (s. degan edilar.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida.a. 39.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar". dedilar. ularga xayrixohlik qilishdir".Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" . Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. deyilgan.deb so’radi. savobi albatta tegadi". degan edi.) a'robiyga: "Ha. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. dedilar.deb so’radi.Al-adab al-mufrad.a.a. siz eshakni ham. Muhammad (a. Silai rahm natijasi 42. agar uzsang.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 37. Umar ibn Xattob (r. Sadaqai joriya . onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin".v. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. odamlarga manfaati tegsin. deydi. deb duo qildilar. Abdulloh ibn Dinor (r. shuningdek.ziyouz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.a.v. dedilarda. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi. sallani ham berib yubordingiz". masjid. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar.Shunda Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Abbos (r. deb javob berdilar".a.s.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la.a. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r.

)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. Muhammadning www.a.a. degan edi.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi". 46.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. Abu Abdurrahmon!" .a. Sevgi nasliydir. Abdulloh ibn Umar (r. Abu Hurayra (r. dedilar. Ka'b ibn Luay bolalari.a. Hoshim bolalari. deydilar.deb so’radilar. dedilar.v. Abdu Manof bolalari.v.) Rasululloh (s.) turib: "Ey. otangga.ziyouz. ey. 25-bob.a. falon! Yoningdagi kim?". ey. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar.Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma. Abu Hurayra (r. Abu Hafs . va ey. U: "Bu . uning ismi bilan chaqirma. degan hadislarini rivoyat qilib bersam.a. 1 Hz.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". degan edilar.a.) shoyadki Rasululloh (s. 22-bob. Rasululloh (s. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" . Rasululloh (s.Abdulloh ibn Umar (r.a.a.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi. 48.v. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47. Shahr ibn Havshab (r. dedilar. deb nasihat qildilar. deb javob berdi. Umr ibn Xattob (r. Abu Hurayra (r.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar. Rasululloh: "Ey.a. ey.) o’z otalari Hz.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma.)ning kunyasi. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" . U sahobiy Rasululloh (s. Oyisha (r. 23-bob.) bilan safarga chiqqan edik. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey.v.a.a.com kutubxonasi 10 . aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. opa-singillaringga.deb so’radilar.v.a. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".): "Yo Rasululloh. degan oyat kelgan vaqtida.a.) bir sahobiydan rivoyat qildilar. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r. "Otam".v.a. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.a. 24-bob. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi. Abu Hurayra (r.deb so’radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi.a. degan hadis haqida 43.a.Umar ibn Xattob (r. Abu Bakir ibn Xazm (r.) ikki kishini ko’rib.otam bo’ladilar". Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi.v. Abu Abdurrahmon .)ning oldilariga keldi.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214).a.a. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45.)ning kunyasi . unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver". senga etarli nasihat qilgan bo’laman".): "Onangga.

ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi. uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman".qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi .a. albatta". .): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan."Qo’lingni juda yozib ham yuborma". chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman.s. aniqki.) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi. Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) .a. 51.deb so’raganda. Rasululloh (s. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. Rabbim. Rahm .v. . uni men sizlardan uzmayman". ya'ni mana.v. Abu Hurayra (r. 26-bob. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. Alloh undan: "Nega turding?" . Abu Hurayra (r.ziyouz. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi.degan edi. "Toliqib. Abu Ayyub Ansoriy (r.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" . Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman".deb so’raganida u: "Ey.v.degan oyati haqida. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan".v.a. . 50. dedi. deydilar. inshoalloh.dedi. "U vaqtda malomatga qolasan". 27-bob.degan deb aytdilar".): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi.a.)dan rivoyat qilindi. deb oshkora nido qildilar.)dan rivoyat qilindi.a. Mablag’i bo’lsa.) aytdilar: Rasululloh (s.a. berishdan qo’lingni tortma. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52.com kutubxonasi 11 . Agar mablag’i bo’lmasa. rahm: "Ey. mol kelib qolar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi. Abdulloh ibn Abbos (r.)ning dinidan yuz o’girib. Rasululloh (s. qiynalib o’tirasan". u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www.a. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir". "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh. miskin. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . Silai rahm qilish haqida 49. Abu Hurayra (r.dedi. Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash .a.a. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" .baxil bo’lishiga kinoya.Al-adab al-mufrad. ya'ni hech narsam yo’q deb. Alloh taoloning: "Qarindoshga. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a. dedilar. rahm. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan. Shunda Alloh taolo: "Ey. mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib.

Endi kim rahmni uzmasdan yursa. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman".)dan rivoyat qilindi. ajali ta'xir qilinadi. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi". degan. dedilar.): "Agar gaping to’gri bo’lsa.a. Abdulloh ibn Amr (r. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.v. www.a.a. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Bu so’zni Rasululloh (s.a. dedilar.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.) dan rivoyat qilingan. Hz.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir.a. Ularga yaxshilik qilaman. Alloh ham uni uzib tashlaydi. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi".a.) aytdilar: Rasululloh (s. men ularga silai rahm qilaman. Anas ibn Molik (r. 30-bob. dedilar 54.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib.a. ishingni davom ettiraversang. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi". qarindoshlikni uzadilar. 28-bob. Rasululloh (s. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik. mening qarindoshlarim bor.com kutubxonasi 12 . Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan.Al-adab al-mufrad. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan.v. Oyisha (r.a. ular menga yomonlik qiladilar.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin". bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi.a.a. dedilar. u Abu Hurayra (r.v. Uni birov uzmasa. dedi. binobarin. Rasululloh (s. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi". Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi". 55.) uch martaba takror qildilar. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib.ziyouz. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60.v.a. Sen shu. Abdurrahmon ibn Avf (r.a)dan rivoyat qilingan.v.v.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan.a.v. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.a. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.a. 29-bob.

Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. dedilar". Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. dedi.v.) oldiga borib so’raganda.a. degan so’zlarini eshitdim".a. deb javob berdilar".) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" .a. Yigit Abu Hurayra (r.)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi". www.a.a. Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi".)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r.): "Men Rasululloh (s.deb so’raganlarida.a.a.) Rasulullo? (s.v.) aytdilar: "Abu Hurayra (r.ziyouz. Usmon ibn Affon (r.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan.a. der edilar.v. Lekin hech kim turmadi.a. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi.a. Abu Hurayra (r. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib. dedilar.a. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi. deganlarini rivoyat qildilar. Abdullohibn Avn (r.a.)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi.a.deb so’radi. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". deb aytdilar". Abu Hurayra (r. 32-bob.)dan rivoyat qilinishicha.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r.a.)dan naql qilingan. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi".v.a. ulardan ham ortsa.) aytadilar: "Rasululloh(s. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). dedi. Jubayr ibn Mut'im (r. Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64.a.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". Hz. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan". 31-bob. Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi.com kutubxonasi 13 . hadis Abu Bakra (r. 62. Sa'd ibn Sam'on (r. Abu Hurayra (r.a. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin". 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" .Al-adab al-mufrad. 65.

) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish. mulikdan qutqazish esa. uzoqligi bilinmaydi.ziyouz.a. Haqiqiy silai rahm 68. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir. yomon ishlardan qaytarasan. Rasululloh (s.v. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan".dedi.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi. 35-bob. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan". faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.Al-adab al-mufrad. jonliqni ozod qilish . dedilar. Rasululloh (s. albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar".): "Yo’q.). bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi. uzoqlashtirilsa.a. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa.) aytdilar: Rasululloh(s.) Rasululloh (s.a. Buni ham qila olmasang.a. Barro ibn Ozib (r. Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69.) Hz. dedilar.a. dedi. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa.v.a. Rasululloh (s. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir.a.a. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" .) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating". Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi.a. Ammo u yaqin bo’lsa-yu. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. Umar ibn Xattob (r. yaqinligi qolmaydi.deb so’radi. Alloh hamma narsani bilguvchidir. dedilar . kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. Abdullohibn Amr (r. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" .a.v.v.uni qullikdan qutqazishing.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. Hakim ibn Hazom (r. 36-bob. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz. 38-bob. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham.v. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib.com kutubxonasi 14 .haqiqiy silai rahm qiluvchi emas. dedilar. Jubayr ibn Mutim (r. 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan. ma'nosi goyat chuqur. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu .)dan rivoyat qilindi. deyilmoqchi . 73.

dedilar". Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76.a. 78. deb javob qilganim-da.v. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" .)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". deb shu so’zni uch bor qaytardilar. Ikki burun bilan to’ntarish . u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi". Rifa'at ibn Rofi' (r.v.deb so’radilar. Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". Hz. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" . deb aytishing kerak".): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . 41-bob.v. uzoqlashtirilgan bo’lsa.ziyouz. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman".v.a.a. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak .a.a.com kutubxonasi 15 . singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor".a. 39-bob. u kishi aytdilar: Rasululloh (s.v. deyishdi. . ularni yaxshi axloq. degan gaplarini eshitdim". Shundan. Abdulloh ibn Abbos (r. Umarning qavmlari: "Ha. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang. shular mening yaqinlarimdir. deb buyurdilar. Shunda Rasululloh (s. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim". Payg’ambar do’stlari 75.a. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. dedilar. dedilar. o’zlari Rasululloh (s. www.a.dedilar.): "Muohada qilishgan kishilar. dedilar. Umar (r. qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi".a. Ozod bo’lgan qullar haqida 74.)dan rivoyat qildilar.demak. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa.a. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa.a. 77.): "Kimning uchta qizi bo’lib. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi".a. Uqba ibn Omir (r.Al-adab al-mufrad.a. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa.a.)ning eshiklari oldiga qo’yib.v. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey.v.) uylaridan chiqib.) Umar ibn Xattob (r. keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib. dedilar.) ularni to’plab Rasululloh(s.)dan rivoyat qilindi.a. degan edim. yaqinligiga. uzoqligiga guvohlik beradi". Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak". ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi".)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. shunda u zot: "Unday bo’lsa.v. Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir. ozod qilgan qullaridanman.) Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Hz. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa.a. "Rasululloh (sa. 40-bob.deb so’radilar.

a. U kishi: "Men Iroq ahlidanman". Abdulloh ibn Umar (r.v.)dan rivoyat qilindi.a. bolalari ko’z oldiga kelib. deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda.)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.a.a. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www. dedilar. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham". suyumliroq emas. U kishi Rasululloh (s.a.a.) Rasululloh (s. 42-bob. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" . Abu Said Xudriy (r. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" .) oldiga kelib. otam: "Yo’q.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi.com kutubxonasi 16 . Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" . Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin". 81-hadis 80-hadisning takrori.ziyouz. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi. Qaysi masalada bo’lsin.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir". Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir".) Suroqa Ju'shum (r. Rasululloh (s. faqat u Muso ibn Suroqa (r. dedilar. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. Keyin eshikka chiqib keldilarda.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r.v. 82. 85.deb so’radilar.Ibn Abi Na'im (r. aytib bering!" dedilar. Hz. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. 43-bob.)dan rivoyat qilingan.deb so’radilar.deb so’radi. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".deb so’radilar.a.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". dedilar. degan edi. dedilar".)dan: "O’zing yeganing.v. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79. 45-bob.a.a.a. xayr-ehsoning hisoblanadi".a. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi. 84. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib.Al-adab al-mufrad.v.a. Suroqa: "Yo Rasululloh. deyish kerak". xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80. Oyisha (r. 44-bob.a.deb koyigan edilar. bolalaringga. degan jumlani ham qo’shdilar". menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" . azizroq. Rasululloh (s. degan so’zlarini eshitdilar.a. Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.

sen ham uni sevgin!".v. Rabbim! Men buni sevaman. O’z kishisini duo qilish haqida 88.a. degan so’zlarini eshitgan edim". johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q.v.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak". Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi".a. Barro ibn Ozib (r. Anas ibn Molik (r. dedilar.deb kelayotganlarini ko’rgan edim".)ga bir kishi: "Sen www. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.a. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.a. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz.v.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey. Men nabiy muhtaram (s. dedilar".a. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha.)". chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib. Jubayr ibn Nufayr (r. dedilar Miqdom ibn Asvad (r. 48-bob.a. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib.) yonlarida o’tirgan edik. u janobga "Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r.a.a. Rasululloh (s.deb madh qildi.a. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar. Shunda Rasululloh (s.a. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) . Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r.) bilan Rasululloh (s. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti. bu gunohdan qanday qilib qutiladi. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir". deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi.v. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar. u kishi: "Men Rasululloh (s. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. dedi. deb so’ragan edi.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir".)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli.)dan rivoyat qilindi.) huzurlariga bordik.)dan rivoyat qilindi.v. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi". .)ga g’alat tuyulgan .a. Shu vaqtda bir kishi kelib.v. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib.a. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87.a. chunki ular Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.deb so’raydigan kishilar-dir.a. chibinni o’ldirsa.ziyouz.a. 46-bob.v. dedilar. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi. 47-bob. Odam qoshshi.com kutubxonasi 17 .

) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. Rasululloh (s.ziyouz.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi".) unga uchta xurmo bergan edilar.a. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz". deb atalgan . siz shunga guvoh bo’ling".a.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim.) aytdilar: "Rasululloh (s. faqat Nu'monning o’zigagina berdim". Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi.a.v.chaqirmoq ma'nosida bo’lib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. degan edilar.) o’tirgan edilar.a. Rasululloh (s. Janob Rasululloh(s. ulardan bittasini ham o’pgan emasman". Abu Hurayra (r. 92. a.)ga bir xotin (tilanchi) keldi. 49-bob.v. Yosh bolalarni o’pish haqida 90.v.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.deb duo qildilar". "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar.a.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey. Oyisha (r. deb so’radilar.) kelganlarida Hz. www.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa.)dan rivoyat qilindi.a. Anas ibn Molik (r. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob". 50-bob. Ona mehr-shafqatlidir 89. dedi. yana onalariga qarashdi. dedilar. 91. "Adab" . 51-bob.v. Valid ibn Numayir (r. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi". dedilar". Rasululloh (s. Oyisha (r. Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida.a. Oyisha (r. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar. dedilar".) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin.v.dedilar.a. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi.v. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . Rasululloh (s.com kutubxonasi 18 . u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida.): "Men Rasululloh (s. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir.v.Rasululloh (s.) aytishlaricha. U kishi: "Mening o’nta bolam bor. Hz. Bashir ibn Sa'd (r. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".v. dedilar". dedilar. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib.a. Rasulullo? (s. 93. Bashir: "Yo’q.v.v.a.a. shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r. yarimtadan bolalariga uzatdi.a.a.a. der ekanlar. boshqa odamlarni guvoh qil!" .a.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q".v.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi.v.a. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh.a. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" . Anas (r. bittasini o’zi uchun olib qoldi.a.a.a.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s.dedilar. Oyisha (r. u kishi aytdilar: "Hz.a.

): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror.dedilar". "Boshqalarni guvoh qil". kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib.a. 54-bob. Abu Hurayra (r.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". hadyalar berish.a. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. Abu Said (r. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib.a. Abdulloh ibn Umar (r. shunday bo’lishlarini xohlayman".)dan rivoyat qilingan.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101. 98-hadisda aynan takror kelgan. deb maqtadi.a. degan ma'nodir. Qushni haqi . insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. deyishdan murod .): "Hz. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek.v. degan so’zlarini eshitdim".a. bolalaringdan bittasi . chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. dedilar. 90-hadis mazmuni esa. Umar (r. Oyisha (r. deganidir. 55-bob. ahvolidan xabar olib turish. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta. deb o’yladim".v.v. Hz.a. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi".a.)dan rivoyat qilgan. . Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. degan edilar. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan. Oyisha (r. Nu'monning o’zigagina berib. degan ma'no tushunilmasin. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100. dedilar. dedilar.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s. masalan.) rivoyat qildi: Rasululloh (s. u Hz. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. unga ozor www.a. bolangning ham haqi bor".): "Unday bo’lsa.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang.ziyouz. 52-bob.a.a. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda. v. degan so’zlaridan.v.a. 53-bob. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz. boshqalarini mahrum qilishing durust emas".quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. dedilar. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi.a)dan rivoyat qilingani. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda.com kutubxonasi 19 . Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. iloji boricha moddiy yordam berishdan.Al-adab al-mufrad. Imom Buxoriy Rasululloh (s.

a. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r..a.ziyouz. deganlarida. Endi hozir esa.a. Rasululloh (s.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" . Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111.)dan rivoyat qilingan.a. 59-bob. Rasu-lullo? (s. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa. dedilar".Al-adab al-mufrad. 110.v. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi". qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . yaqindagisi bilan boshlanadi. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar". ort tomondan qirq. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat. Men Rasululloh (s. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar.deb so’radilar. Ular: "Zino qilish harom.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www. 58-bob.al.v. 56-bob. Hasan Basriy (r. barcha tengdir . deyishdi.a.) sahobiylaridan: "Zino nima?" .v.v. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa.a.)dan qo’shni haqida so’ralganda. Qo’shnichilikning hududi haqida 109.v. dedilar.a.harom.v. qushnisiga yaxshilik qilsin. o’ng tomonidan qirq.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" . 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa. 107. u. Yana Rasululloh (s.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa.): "Yaqindagi qo’shni qolib. 60-bob. Abu Shurayx Hizoiy (r. Abu Hurayra (r. Hz. 102. Qo’shni haqi tugrisida 103. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.a. Miqdom ibn Asvad (r.. Rasululloh (s.a. u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. o’shanga berasan". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. ammo bundagi hadis Hz.v. Ular: "O’grilik . 105-hadis ham takror. uzoqdagiga yuugurilmaydi.a. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan.v.a.com kutubxonasi 20 .a.dedilar.deb so’raganimda.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir".a. Oyisha (r.a. Abdulloh ibn Umar (r.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir".) bergan ta'limotga ko’ra. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin. Umar (r.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki.

v. u kishi (chin) mo’min emasdir". Abu Zarr G’iforiy (r. rostguylikni.v. yomon qo’shnini bizdan. 61-bob. degan so’zlarini eshitdim".a. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman.a. Abu Muso Ash'ariy (r.v. Yomon qo’shni haqida 117.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir".a. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan. dedilar". qo’shnilarga ham ulashish haqida 113. qo’shnilaring ahvoliga qarab.v. dedilar. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan. Solih kishi deb so’zida.)ga: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. degan hadislarini eshitgan edim".a. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Abdulloh ibn Abbos (r. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin". unga iqtido qilasanda. deb da'vo qiladi". 63-bob.a. 64-bob. Abu Hurayra (r.ikkinchi .a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Ya'ni ey. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi.) Abdulloh ibn Zubayr (r.a. suvini ko’proq qilib. solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. shundan minnat qilmay ularga ham ber.sho’rbo qilsang.a. Alloh.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil. 65-bob. o’qimagan bo’lsang. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. Solih qo’shni haqida 116. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi". qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 62-bob.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa. uchinchi .)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. qo’shnisi och o’tirmasin 112. Yashaydigan yerdan murod qabriston. Sho’rboning suvini ko’paytirib.a. dedilar".a. O’zi to’q bo’lib.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s.v. 118. deyilmoqchi. dedilar". Nofi' ibn Abdul Horis (r.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi .): "Kishi o’z qo’shnisini.ziyouz.com kutubxonasi 21 .v.Al-adab al-mufrad.) "Keng turar joy. Qo’shnining yaxshisi haqida 115. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan . www. u sen uchun nafl namozi bo’ladi".

) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi. Bir xotin hz.v. U xotin yana hz.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. dedilar. hz. deganlar 122.a. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. Abu Hurayra (r. undan qolgani ham kifoya qiladi.v. dedilar. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar.v. gunohkor bo’ladimi?" . Men ikki sonimni ochdim. Rasululloh (s.a. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.com kutubxonasi 22 . Rasululloh (s.v. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . Rasululloh (s.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim". Rasululloh (s.): "Albatga gunohkor bo’ladi. Rasululloh? (s. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib.v.v. Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" .a.Al-adab al-mufrad.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q.) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar. nonlarini oldilariga qo’yaman. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash.deb www. Abu Hurayra (r. 120. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". 67-bob. Oyisha (r. dedilar". u yo’q demasligi kerak". undan non yopdim.a.v. Rasululloh (s.v.a. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa. nonni olib ketdi. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir. hatto shundoqki.): "Mayli. u do’zax ahlidandir".dedilar. Rasululloh (s. u hech kimga ozor bermaydi". degan edim.a. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa.a. dedilar.v.a.a. deb kutib yotab uxlab qolibman.Shunda men Rasululloh (s.v. Men senga Rasululloh (s.ziyouz. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".): "Bu xotin jannat axlidan". xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa. Buning oqibati qanday bo’ladi?" .)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119.deb so’radi. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib. dedilar. Shu bilan birga.a.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib. ikki soningai och".deb so’radi. Ammo eri bo’lsa.v.a. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa.): "Ey. dedilar. chiroqni o’chirib qo’yish edi.deb so’ralganda. eshikni qulflab. eri bilan yotaveradi.) uyga kirdilarda.) uyg’ondilarda: "Mayli. u jannatga kirmaydi".a. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" .) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. deyishdi.v.a. Oyisha (r.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.v.a.a.) namozlarini o’qib bo’lsalar. Rasululloh (s. hz.

69-bob. Mujohid (r. Jobir ibn Abdulloh (r.. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar.a.dedi Ibn Amr. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman". rukni Yamoniy esa. nima hodisa bo’ldi?" . "Ey. Jabroil (a.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Odamlar yig’ilib: "Bu nima. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin..)dan rivoyat qilingan.) unga: "Uyingga borib hamma buyum. deb maslahat berdilar. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. 126. deb shikoyat qildi.Harami sharif ichida.a.deb duoibad qila boshladilar.)ning yonida edim.ziyouz. 128.)dan rivoyat qilingan.v. . kelibdi. deb gumon qildim". Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.com kutubxonasi 23 . u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi.a. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan.deb so’radi. Abu Hurayra (r. 70-bob. albatta halokatga uchraydi".v.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y".a.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www.a. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib. yigit! . Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa.deb so’rashganda. ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi. U Rasululloh (s. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" .v. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . shu holda o’lsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb qasam ichdi. dedilar". 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan.a. u menga ko’p ozor beradi".a. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik. Savbon (r.a.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi. faqat u Juhayfa (r.v.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi. Maqomi Ibrohim .)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor. faqat u Juhayfa (r.a.a. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham.s. Rasululloh (s.v.a. dedilar.a. u Hazrat Jabroil edilar. albatta. barakotlar.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r.

s. dedilar.a.a. deb o’ylab qolganmiz". dedilar".a. Rasululloh (s. Islom dinini qabul qilib. Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s. Rasululloh (s. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60).v. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham.v. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. deb javob berdi .v. biz uni so’ramadik".a. Karam Haqida 129. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi". ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi". Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s.)ni zikr etdilar. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar.a. Din bu o’rinda taqvogina emas.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" .v.v. dedilar.) Rasululloh (s.com kutubxonasi 24 . kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir". Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.a. deb izoh bergan edilar.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".a.ziyouz. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.v.a. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. Yetim boqqan kishining ajri 133. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay.v. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a.)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s.a. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar.dedi.s. 72-bob. Yaxshiga ham.Al-adab al-mufrad. deyishdi. deganlarida. 75-bob. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi.a. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. Ular: "Yo Rasululloh. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.a. dedilar. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin. www.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman. goya va vijdon hamdir . Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.) maqsadni anglatib.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131. Abu Hurayra (r.v. 73-bob. fojirga ham shomildir".a. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz. 71-bob.Oyisha (r.v.)dirlar". Abu Hurayra (r.) Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s.a.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi".deb so’rashdi.

u janob bilan birgalikda ovqatlanardi. orangizda adovat paydo bo’ladi.a. 77-bob.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.Yetim asragan xonadonning xayri 137. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang. 136. lekin yetim bola yo’q edi.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Vallohi.a.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim. sen ziyon qilgan bo’lmading". . u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a. Uni axtarib topisha olmadi. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r. Rasululloh (s.al. faqat u Sahl ibn Sa'd (r.al. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi". Hasan Basriy (r. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r.a. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir. dedilar". deb buyurdilar. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib. Uning o’zi ham insofga www.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 134. Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim. Bolaning taomini olib kelinglar. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan.s.al.a. Abdulloh ibn Umar (r.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar .ziyouz. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling". deb nasihat qilardi. Noiloj Abdulloh (r.a. Kunlarning birida Abdulloh (r. Ibn Umar (r.a. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib. u o’z davlati.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib. Abdurrahmon ibn Abza (r. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir. boradigan yerlariga jo’nashdi.)ga taomlari keltirildi.a. deb edilar".a. Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. 139. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku.) talqon bilan asalni keltirib.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham. 76-bob. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" .Al-adab al-mufrad. Hasan Basriy (r.a. Yana kimni istasang. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138.v. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz". ahllarim! Yetim bolalaringiz.)dan rivoyat qilingan.com kutubxonasi 25 . ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar.degan edilar". Dovud (a.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi.Ibn Umar (r. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan.) ham ziyon qilmadilar".)dan rivoyat qilinishicha. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab. U nega shunday qiladi? Axir. Abu Hurayra(r.) aytdilar: "Hz.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir. Ziyon qilgan bo’lmading .

a. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" . 79-bob. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.v. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi".dedilar.v.com kutubxonasi 26 . deb uraman". Shunda Abu Hurayra (r. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh.v. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz".deb so’radim.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" .): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi. 2-jild.): "Men Rasululloh (s. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi.) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham.ziyouz. 144.v. degan edilar". deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). deydilar. deganlar". deb Ibn Siringa aytdi. dedilar. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)".a. faqat yonidan o’tadilar". O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang.a.a.a.a. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143.dedilar. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi. men uchta bolamni ko’mdim".a. 145. bu bolam haqiga duo qiling.a. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. "Rasululloh: "Eridan beva qolib. . Shunda Rasululloh (s. Yetimga odob o’rgatish haqida 142.Al-adab al-mufrad. (Zamahshariy. 80-bob. 339-sahifa).) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. demoqchi bo’lsalar kerak. dedilar. Avf ibn Molik (r. qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi". Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir". dedilar".) aytdilar: Rasululloh (s.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". yomonlar ham kiradi.)dan rivoyat qilindi. Al-kashshof. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. dedilar". Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". dedi.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". do’zax o’ti unga tegmaydi. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. Xolid Absi (r.a. www.a. 78-bob. 140.

deb so’raganingizda. Anas ibn Molik (r. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori.ziyouz. faqat bunda Ummu Sulaym (r.a.a. 151. degan hadislarini eshitgan edim". ularning savollariga javob berar ekanlar. deganimda. deb javob bergan bo’lur edilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa.com kutubxonasi 27 . dedi.) hech bola ko’rmagan edilar.v. men farzand dogiga sabr etib www.) Rasululloh (s. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". deb marhamat qildilar. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman.a. Shunda u kishi: "Ey. u jannatga kiradi".v.a. 150. Rasululloh (s.v. deb javob berdi".)ga duch keddilar. 81-bob. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa.v.a. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.deb so’radi. Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. deb marhamat qildilar. albatta. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib. bu Alloh taoloning irodasi.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152.): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz". ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi".Al-adab al-mufrad. dedilar".a.a. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu. shunga sabr etgan bo’lsachi?" .a. 146. 148. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi.) dan rivoyat qilingan.a.a. Abu Zarr: "Ey . men Rasululloh (s. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi". Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman". jannatda xohlagan yerida yuraveradi .a. Sa'sa'a. Sahl ibn Hanzaliya (r. Abu Hurayra (r. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. deganlarida. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". u kishi jannatga kiradi".v. Sa'sa'a ibn Muoviya (r.deb so’raganda.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. deb javob berdilar.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham.v. Rasululloh (s. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar.) kelib. Abu Zarr.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. Biron kun bizni biron joyga to’plang.a.

bu albatga gunohdir.v. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar.Al-adab al-mufrad. Hz.ziyouz. deyishdi. Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida.deb so’radilar. 155. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan.a. 154. ammo molparastlik tufayli uni yigab. buning ajr-mukofotani Alloh beradi. ma'azolloh.): "Unday emas.v. bu albatta varasalar molidir".a.deyishdi. dedilar". varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi.v. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman".v.a. savobdir. kuzatib turadi. Men esa.deb so’radilar.v. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. . Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa.a.v. albatga. Abdulloh ibn Mas'ud (r. degan edilar. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar. u varasalar moli hisoblanadi. Shunda Rasululloh (s.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey.a. oxirida "Lo iloha illalloh. Endi varasalar insofli bo’lib. O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. . o’zidan keyin qoldirsa.): "Bilib qo’yinglarki. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz". Ali (k.v. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi".a. manfaati o’zigadir.deb sahobiylardan so’radilar.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Bunday emas. ya'ni bolalari o’laverib.a. 82-bob. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib.a. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar. deyishdi. ya'ni kuzatish.com kutubxonasi 28 . Abdulloh ibn Mas'ud (r. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir".a. dedim. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi". dedilar.v.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" . Rasululloh (s.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi. dedilar.v. saqlash va kutib turish.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" .a. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi". zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Shuning uchun Rasululloh (s. dedilar".) aytdilar: Rasululloh (s.a. 153.dedilar. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.v. Ammo ular betafviq bo’lib. www.

) aytdilar. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. Ammo yaxshiligidan umid uzib. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162.a. Hz.).)dan rivoyat qilindi.mol do’xtiri demoqchi (t.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". 161. Abu Dardo (r. 158. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. "Bir kun Hz. Umar huzurlariga bordi. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir .a. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir.Al-adab al-mufrad. Abu Umoma (r.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay.v. bola uxlab qolib. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. yomonlaringizni ham bilib oldik. u yaxshi kishi. dedilar. Hz. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan". "Rasululloh (s.v. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib. Amr (r. Ali (k. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan". u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir". Imom Ismoil al-Buxoriy 157.a.) aytdilar: Hz. qabul qiling va musulmonlarni urmang". dedilarda.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar.v. www. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. deb buyurdilar.a.a. dedilar. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa.): "Nima uchun bu ishni qilding. deb qo’ygan edilar.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring. namozni kanda qilmang. Hz.com kutubxonasi 29 . (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. 160.) ikkita qul bolani olib keldilarda. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda. Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". dedi. Oyisha (r. Oyisha (r.) Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. 85-bob. 84-bob. tabib: "U kishi sehrlanganlar.Taklif xoh ziyofatga.a. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. Abu Umomadan rivoyat qilindi.a. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar". hadya qilinsa.a. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang.v. U erta bilan Hz. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim. u yomondir". U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa.ziyouz. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. Yaxshilaringizni ham. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa. Baytariy . Oyisha betob bo’lib qoldilar. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa.

dedilar. dedilar. dedilar". dedilar. Xizmatkor gunoh qilsa 166. men uni ozod qilib yubordim".v. bola.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. ko’payib ketishini istamaymiz.): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar".a. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz".a.G’ulom esa www. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.a. uni almashtirib kelish uchun yubordilar. ammo sharti umumiydir. xayrixoh bo’l".)ga berib: "Bunga yaxshilik qil. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r.a. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir . 90-bob.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi.a.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.v. 87-bob.) aytdilar: Rasululloh (s.v. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar.com kutubxonasi 30 . Anas ibn Molik (r.v.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib.a. Xizmatkorga odob berish haqida 170. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r. Qul o’g’irlik qilsa 165. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori. Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. Xizamtkorni siylash haqida 168. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s. 89-bob.deb so’raganlarida. 86-bob. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim.): "Sen men uchun qo’y so’yildi. 88-bob. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor.a. o’rniga bir qo’yni so’yamiz".a. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l.a.a. Rasululloh (s. aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.)ga safarlarida ham.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik.v. deb meni Rasululloh (s. dedilar".) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman".): "Agar mamluk o’girlik qilsa.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" . degan edingiz. Abu Oliya (r.ziyouz.)dan rivoyat qilindi.v. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r. 164.v.v.)ga topshirdilar.a. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s.a. sizga xizmat qilib yursin".

a.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim.com kutubxonasi 31 . Abu Mas'ud (r. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi. dedilar". Abu Mas'ud! Bilib qo’yki. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi. degan ovozni eshitdim. 93-bob.a.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". shu paytda orqamdan: "Ey. 175.v.v. deydilar. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar. u vaqtda Odam (a.) aytdilar: "Rasululloh (s. eshitish kabilar Odam (a. deb duoibad qilmanglar".)da va uning avlodlarida ham bor.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin".)ni ham o’z suratida yaratgandir". Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi.) unga qarab: "Cho’rining www. Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib.a. Bilol ibn Yasof (r. Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar.)ning suratini iroda qilgan. Yuzga urmaslik haqida 174.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin.dedilar".a.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin.v. "Rasululloh (s.)ni duoibad qilgan bo’ladi". 92-bob. yuziga ehtiyot bo’lsin".) Payg’ambarimiz (s. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. dedilar". Birovni yuzi qora bo’lsin.a. 171.v. deb qarg’amaslik haqida 172. Abu Hurayra (r.a.v. Bazilar suratdan murod sifatdir.s.v.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik.a. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida.Al-adab al-mufrad.) Rasuli akram (s.): "Agar buni ozod qilmaganingda. ko’rish. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi. Rasululloh (s. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi.)dan rivoyat qildilar.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa. dedilar". Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim". 91-bob. deb talqin qilsalar. dedilar". Kim qulining yuziga ursa.s. dedim.v. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi. Abu Hurayra (r. uni ozod qilsin 176. chunki Alloh taolo Hz. 173. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" .a. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda.s.s.a.a.a.a.a.ziyouz. Shunda Rasululloh (s. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi". Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin . Abu Hurayra (r. Odam (a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s. deb aslo duoibad qilma.

a.): "Mayli. Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Umar (r. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi.a. Ibn Umar (r. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.Otam meni ham.v. Rasululloh (s. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi. Men uning yuziga urgan edim.v.) u zotning navbatida uylarida bo’lib.v. Men u kishidan: "Ey. dedilar.) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. 182. qulini ozod qilib yuborsinlar".v. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. 180.Al-adab al-mufrad. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". ozod qilsinlar".com kutubxonasi 32 . 183. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar. "Ha". 178.v. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. Ummu Salama ummul-mo’minin (r.v. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi. albatta.a.So’ngra yerdan oir cho’p olib.) uyidan chiqdi. u kishi: "Men Rasululloh (s.a. Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s. dedi". dedi".): "Men Rasululloh (s.a. 94-bob. bizlar yetti aka-uka bo’lib. Qulning qasos olishi haqida 181.a. 184.a. mollarga yetarli yem berilmagan.a. Rasululloh (s. demishlar". deyishdi.)ning huzurlarida edik.v.a. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. o’sha qulni ozod qilsin".)dan rivoyat qilindi. uni ham chaqirib. deganlarini eshitganman". dedi qul. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan. dedi.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim.a. 177. Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. u qochdi.a.v. dedilar. dedilar". U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim". dedilar. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki.)dan rivoyat qilindi. u holda uni ishlataversinlar. Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r.a.a. Og’ilxonaga qarasaki.a.)dan rivoyat qilindi.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa. xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. boshqa xizmatchilari yo’q". hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi". Shunda Rasululloh (s. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar. Ahmad ibn Yasir (r. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga.ziyouz. o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar. degan so’zlarini eshitdim. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir".) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar".

189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. 191. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz.ziyouz. Qul esa. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi.). Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.a. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t.Al-adab al-mufrad. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa. 97-bob. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir". demoqchi bo’lsalar kerak . dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s. qiyomat kuni undan qasos olinadi".qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil.a. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.a. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin".v. dedilar".com kutubxonasi 33 . 98-bob.v. Abu Hurayra (r. Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". 185.a. dedilar".) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas". Qullarni o’zingizdek kiyintiring. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192.a.a.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". www. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. Rasululloh (s. dedim. ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. Ularga yaxshilik qiling.a.v.Qullarga yordam berish haqida 190.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa.a. 95-bob. dedilar. degan so’zlari keltirilgan.)dan rivoyat qilindi.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim.) aytdilar: "Rasululloh (s a v. Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. degan hadis haqida 187.v.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. Men: "Ey. Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi. degan jumlani qo’shdilar. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi. Ya'ni bu kiyimlarning narxi . degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar. Burda . 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. deb qasam ichayapti".)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. Rasululloh (s.

Abu Hurayra (r.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa.a.a.deb so’ralganda. agar taom yemakka o’tirmasa. 99-bob.) oldilariga qo’ydi. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan".) dedilar: "Rasululloh (s..v.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang".v. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r.com kutubxonasi 34 . albatga bor. bo’lmasa meni sotib yubor. Abu Hurayra (r.v.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. dedi. degan buyruqlari bormi?" . quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber.Al-adab al-mufrad.a. uni taomga taklif qilsin.a. o’sha taomdan uni siylasin". Umar (r.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq. tirikchiligimizdan kim xabar oladi. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi.v. Jobir ibn Abdulloh (r. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200.)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga. dedidar.a.deb duoibad qildilar. Rasululloh (s.) sadaqa qilishga da'vat qildilar.a. Umar (r.)dan: "Rasululloh (s. 201.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar.a. Abu Hurayra (r.ziyouz. 101-bob.a.) huzurlarida o’tirgan edim. uning o’zini ham taomga taklif etsin. 198.a. dedi. www.a. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". 193-hadis Abu huray-radan. dedilar.) Rasululloh (s. hz.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar. U kishi: "Yana bir dinor bor". Qul bilan taom yemakni xohlamasa. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh: "O’zingga sarf qil". Jobir: "Ha. Abu Zubayr (r. U kishi: "Yana bir dinor bor". O’z taomidan quliga ham bersin 199. bo’lmasa meni taloq qil.): "Xotininga sarf qil".) aytdilar: "Men Hz. 102.v.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida. 197. dedi.. deb yuradigan bo’lib qolmasin". dedilar".a. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi".) Jobir ibn Abdulloh (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 193.a. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.v. dedi. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber.a. Abu Mahzura (r.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. 196. Bolalaringga. sadaqadir 195. dedilar".a. hazrat Umar (r.a. o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa.v. 100-bob.

balki haydab. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. o’z xo’ja-sining molini saqlab.a. Masalan.a.Al-adab al-mufrad. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak. yetaklab olib boriladi. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa. 204. 203.a. inchunun Rasululloh (s. faqat u Abu Burda (r. birovning ixtiyorida bo’lgan qul. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Umar (r. o’ziga xotin qilib olgan kishi".) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor. dedilar".a. deganlar". o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa.a.v.a. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r.ziyouz.v. Lekin uni minib emas.v.a. 207. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. Abdulloh ibn Umar (r. uchinchisi. degan edilar. u Alloh taoloning haqini ham.a.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa.a. www. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun.. ikkinchisi.) Rasululloh (s.. dedilar. 202. Ummu valad .o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. dedi.)dan rivoyat qilindi. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. 103-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". 104-bob. Abu Muso (r. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir".v. har bir kishi o’z xonadoni uchun. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi.com kutubxonasi 35 . Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206. deb gapirib yuramiz".) o’z otalaridan rivoyat qildilar. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa. Unga osiy bo’lsa.a. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar".): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.)dan rivoyat qilingan. dedilar. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi". dedilar". ikki barobar ajrga ega bo’ladi". yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi. deb xabar qiladi.a.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. axli kitoblardan bo’lgan kishiki.

Shunda hamrohlarim Rasululloh (s.v.) bular o’z vatani.a. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa. Molik ibn Huvayris (r.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering.)ga aytib berdik. dedilar".a. ularga bilganlaringizni o’rgating.a. dedilar". 108-bob.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar.a. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar. dedilar".a.a. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik. Lekin g’ulomim. 213.a. 107-bob.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.ziyouz.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir".v.a. Rasululloh (s.v.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.a.)ga: "Siz bandalarning sayyidi. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan.Namoz vaqti kelganda.)dan rivoyat qilindi.v. Xo’ja ularni yigitim. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak.a. yigirma kecha turib qoldik.a.v. deyishdi. dedilar". Shunda Rasululloh (s.v.v. Abu Hurayra (r. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210.a.a. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".) huzurlariga keldikda. deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir". Qulni nima deb chaqirish kerak? 209. qizim. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak.) muloyim va marhamatlik kishi edilar.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir".v. xo’jasisiz". 106-bob. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori.) huzurlariga keldim. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.v. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.a. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s. yigitim deb gapirilsa durustdir".v. Abu Hurayra (r. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208. 211. dedilar. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin".v. Rasululloh (s. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin.com kutubxonasi 36 .a. deganlarida.) Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v.

siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa. Kim sizlarga yaxshilik qilsa.v.v. 111-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin".a. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. deyishdi. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215. so’ragan narsasini bering.a.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa.v.v. unga yordam qiling.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor".Al-adab al-mufrad. Birodarlarga yordam berish haqida 220.) aytdilar: "Rasululloh(s.) Rasululloh (s.v. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. Ibn Umar (r.v. yaxshilikni bilmagandek bo’ladi.a. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218. 219. Ya'ni u ikki barobar yolgondir .ziyouz. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi". dedilar". u kishi haqiga duo qiling.v. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz. 216. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa.a.com kutubxonasi 37 .): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedi". Abu Zarr (r. undan tongan.a. uni duo qilingki.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa.)dan rivoyat qilindi.v. dedilar".a. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". Abu Hurayra (r. 112-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. uni muhofaza qiling. uni bering. deb javob berdilar.)dan: "Amallarning qaysi biri www. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217. Abdulloh ibn Umar (r. deganlar". 109-bobdagi 214-hadis ham.a. u kishini g’oyibona maqtasin. 113-bob. Abu Hurayra (r. unga ham yaxshilik qaytarilsin.a. 215-hadis.a. Anas ibn Molik (r.a. 110-bob.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi".a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa. aks holda yoshining e'tibori yo’q. Rasululloh (s. mazmunan 206-hadisning takrori.a. dedilar".a.

U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s.degan edi.v. Rasululloh (s.a.a.a.v.): "Unday bo’lsa. Rasululloh (s. dedilar".) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey.v. dedilar.) huzurlariga keldilar. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi.v.a.a. chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak". dedilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . dedilar.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman". o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa. dedilar".a.a.a.a. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" . Rasululloh (s. dedim: da.com kutubxonasi 38 . bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi.v. Men keyin qaytib joyimga bordimda. yana Rasululloh (s.a.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini".v. 115-bob. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.v.a.a.): "Ey. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh.v.a.v. undan o’zingni sa?la".a. 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori. degan hadis haqida 225. dedilar. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" . Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi.v. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".ziyouz. Rasululloh (s.)dan qilgan rivoyat qiladilardir.a.v.a. 114-bob. Rasululloh (s. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. Harmala. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221.a. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan". 226. Abu Muso (r. dedilar. Rasululloh (s.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar". Demak. Rasululloh (sa.v.)ning Hz. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.a.)dan rivoyat qilindi. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi.a.deb so’rashdi.deyildi. Usmon ibn Affon (r.) u kishini tanidilar. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi".) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.) huzurlarida edim. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s.) oldilariga kelib. u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi". Rasululloh (s.a. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" .)dan rivoyat qilindi.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi. Jobir ibn Abdulloh (r.dedilar.v.deyishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 222. dedilar". menga nima ish qilishimni buyurasiz?" . dedilar.v. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" .): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan.deb so’radim.a. Harmala ibn Abdulloh (r. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r.

al. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi. Shunda u kishi Salmonni axtardilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis. 234-hadis Huzayfa (r. Abu Zarr G’iforiy (r. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib. Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi".)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar.a. dedilar. uning bandiga asolarini o’tkazib.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. 233-hadis 231-hadisning takrori. Abu Zarr (r.v. dedilar.a. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim".): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida. Shunda Rasululloh (s. 118-bob. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. 230. Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar. dedilar".a. Salmon uni qabul qilmay. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad.) aytadilar: "Rasululloh (s. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" . dedilar. 228-hadis 227-hadisning aynan takrori.Deyishdi. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . deb chetga olib tashladi.a.a.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang.deyishganda. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar.v. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". alhamdulilloh deganlaringiz .a.v. ajr va savob bo’ladi". o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay".): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. derdilar".)dan rivoyat qilingan bo’lib.ziyouz.) oralarida ixtilof borliga eshitildi. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar".v.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki.v. 116-bob. deyiladi. Rasululloh (s.) Rasululloh (s. ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan.): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa.deganlarida. 231.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. yelkalariga ko’targan holda www. "Yaxshilikka buyuradi". Abu Hurayra (r.a.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib.com kutubxonasi 39 . Rasululloh (s. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi. jannatga kirasan".a. Anas ibn Molik (r. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi". bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori.a. tutgan ro’zamizni ham tutadilar. dedilar. chunki u Xadichani sevardi".a.a. 225hadisning takroridir.v. 227. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" .a.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi. dedilar". dedilar". deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar. 231. Abu Barza Aslamiy (r. yomonlari ham menga ko’rsatildi. dedilar.a.

a.v.deb o’kindilar".v. dedilar. Umar (r. kesatib yurgan emish". deb aytishgan ekan.a. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi. onasining o’g’li Salmon!" . Ubay ibn Ka'b: "Ey. deya qo’ya qolar edim. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring".) shunga ishora qilganlar shekilli. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .a. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas.deb iltijo qildi. deganlarida.)ga xat yozaman". dedilar.v. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. Rasululloh (s. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" .v. Shunda Rasululloh (s.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. dedim. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r. deb taklif qildidarda.a.com kutubxonasi 40 . Abu Salama (r. ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. Umarga xat yozaman. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi".v. 236. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi". 236.Al-adab al-mufrad.a. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman". u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib. Huzayfa.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. deb so’radilar. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Ekinzorga chiqish haqida 237.dedim. 119-bob. Janobi Payhambar (s.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" .a. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi. Rabbim. Ummu Muso Hz. bo’lmasa men Hz.deb Allohdan so’radi". Men Ubay ibn Ka'b (r. dedilar". Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar".) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar".a. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting. dedilar". Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. shamol qo’zgaldi. Men ham u kishiga: "Ey. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar". Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi".) o’zlari: "Men Hz.) bolalaridan bittasiman. 120-bob. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.ziyouz. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar.) bir daraxtga chiqib. dedim.s. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi. degan edilar.a.) aytdilar: "Hz. Odam (a.a.a.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib. Shunda Hz. Salmon.

Imom Ismoil al-Buxoriy 239.v. ziyoniga ko’zgu bo’lsa. Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida. ikkinchilan. u bir ulov berdi. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa. Abu Hurayra (r. dedilar.v.a. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s. u ehtimol senga ulov berar".a.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab. do’zax o’tiga mustahiqdir. Bittangiz birodarining asosini olsa. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak". Rasululloh (s.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.): "Yo’q.a. Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243. 122-bob. degan ma'noda.a.v.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim.): "Menda ulov yuq.)ga kelib.akasi yo ukasidir.ziyouz. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. uni egasiga qaytarib bersin".v. Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. u e'tirof qildi).v. 123-bob.a. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. bir ulov bering". Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan.v. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa.a. o’ldirmanglar".)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin. Keyin u Rasululloh (s. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi".a.) tayin qilgan odamga borgan edi. 121-bob.v.Al-adab al-mufrad. dedilar. dedilar.a. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi".) aytdilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 241.a. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi".): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi. Rasululloh (s.a. degan gaplarni eshitdim".a.a. deb so’ralganda. Rasululloh (s. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. U birodarida bir aybni ko’rsa.a. dedilar.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi.a. U kishi Rasululloh (s.com kutubxonasi 41 . hazilning tagi zil bo’lib.v. Afv etish haqida 244-hadis.v. "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. u odam ulov berganini aytganda.) go’shtdan yedilar. dedilar". Anas ibn Molik (r. Abu Mas'ud Ansoriy (r. dedi.)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.a. Mustavrid ibn Shaddod (r.a. Lekin falonchiga borsang.v.v.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa.v. o’g’rilik bilan ayblansa. 240.

Abu Hurayra (r. deb buyurdi.com kutubxonasi 42 . (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling.a. Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi.a. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim. 246. degan edilar.a. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. degan edi-lar. "Alloh taolo afv qilishni ol. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". Rasululloh (s. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini. Pay-hambar! Darhaqiqat.a.v. Sen badxulq va qo’pol muomalalik. U kishi Rasululloh (s.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi.Al-adab al-mufrad. demoqchi. yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. Abdulloh ibn Abbos (r. axloq tanazzulga yuz tutadi. dedilarda. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. qachon jahlingiz chiqsa.a. deb nom qo’ydim. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. 249.v.)ning www. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. deyilgan. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. Kishilar aybini qidirib. afv qiluvchisan. dedilar". 124-bob. jim turishga o’rganing".a.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq". dedilar.) bilan uchrashib. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib.a. deydilar.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan".v.v. balki yomonlikni kechiruvchi.)dan bir so’z eshitdim. uni fosh qilinsa. Unda yana: "Ey. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".a. ularga qiyin emas.a. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. hadis Abdulloh ibn Amr (r.a. "Ey.v. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi. dedilar".ziyouz. 245. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". Muoviya ibn Abu Suf'yon (r. 250. deyilgan.)dan rivoyat qilingan.a. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247. deb so’radim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman. 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz. yengil yo’lni ko’rsatinglar.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim". Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman".a.) aytdilar: Rasululloh (s.v. yaxshilikka buyuring.degan oyati karimani o’qib. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) .

) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi.v.) meni qachon ko’rsalar. Beli oq degani .v. Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi. yuragi toza. Qays (r.v.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi".a. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar". tabassum qilardilar.a.com kutubxonasi 43 . shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)".ich tomoni. Abu Hurayra (r. men biladigan narsalarni bilganingizda.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi".a. Abu Hurayra (r.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.a.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi. Abu Hurayra (r. 127-bob.a.a. deb chiqib ketdilar.a.v. Rasululloh (s.v. uning yuzida farshitalik belgisi bor". dedilar.a. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak. www. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi. ko’p yig’lagan bo’lardingiz". Kulish haqida 253. 255. dedilar".a. Rasulullohning yurishlari 256.ziyouz. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m. deb Rasululloh (s.a. dedim.a. Keyin Rasululloh (s.v.a. dedilar".)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim. degan ekanlar.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham". 252.Al-adab al-mufrad.v.v. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor. deb xursand bo’ladilar. Oyisha (r. Bir kuni Rasululloh (s. Shunda Rasululloh(s. Rasululloh (s. ikki beli oq.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan.v. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar.v. 126-bob.)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka.a. Rasululloh (s. Rasululloh (s.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. oq ko’ngilli ma'nosida. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" . uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (sa.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s.a.v. chunki men uni sevaman".) bolaga "Og’zingai och". deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".a.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. Muhammad.a.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey.)gaAllohtaolo: "Ey.)ni ta'riflar edilar.deb vahiy qildi. dedilarda. oz kulib. 125-bob.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman". ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz. Tabassum qilish haqida 251.a.v. Hz. albatta.

asossiz. dedilar". u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket". dedilar".a. uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi". Shunda Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi".com kutubxonasi 44 . 129-bob. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi. unga yaxshi qara".) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning "Bunga yaxshi hara". albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi".Al-adab al-mufrad.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda.): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz". dedilar.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" . Amr ibn Dinor (r. O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz.ziyouz. deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi. dedilar. men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim.v. ya'ni u sochni tarashlamaydi.al. Ulardan biri yaxshilikka buyursa.v. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa.dedilar. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli.v. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.a. 130-bob. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". chunki jahl tarashlaguvchidir.v. Shusda Rasululloh(s.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman.a. yaxshi maslahatgo’y ekan.deb so’radilar. Mana bu asirni olaqol. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim". dedilar. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi.)dan: "Sening xodiming bormi?" . balki dinni tarashlaydi".a.a.a. deb o’qidilar".dedilar. 131-bob.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan (42:38) oyatini o’qidilar. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz. www.a. dedilar".v.a.a. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar.v. degan edi.a.v. Hasan Basriy (r. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" . Mushovarat haqida 258.) Abul Haysam (r. 259.) Ibn Abbos (r. U kishi: "Yo’q".)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib.a.

Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".Al-adab al-mufrad. uni albatta ayblagan bo’lardingiz". 268. demoqchi bo’lsalar kerak .v.) "Shishalarni hayda.a.)dan rivoyat qilindi. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. 270.a. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi". dedilar" .): "Axir.a.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi. hazil qilishaman. degandi.)dan rivoyat qilingan.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s.v.v. dedilar. Bakr ibn Abdulloh (r.a.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.a. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi".ziyouz. degan so’zni so’zladilar. Abu Kuloba (r. Rasululloh (s.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar.dedilar.a.v.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir".a. dedilar". Ibn Ali Mulayka (r. Mazkur hadisda Rasululloh (s.deganida.a. deganda Rasululloh (s.a. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik". U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" . Rasululloh (s.v. dedilar". 264. 134-bob.a. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik".a. Hazil haqida 266.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". Anas ibn Molik (r.a. 269. Umayr ibn Ishoq (r. agar birortangiz shunday so’zni aytsa.a. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi".) bizning hazillarimizga www.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi".a. shishalarni sekinroq hayda".a.) ham o’tirgan edi. dedilar.a.v.): "Rasululloh (s. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. 133-bob.v. Abdulloh ibn Abbos. dedilar. (r.a.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 132-bob.a.) Rasululloh (s.) huzurlarida bir hazil qildilar. dedilar".a.a. 267. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263. Anas ibn Molik (r. 265.v. Anas ibn Molik (r.Arablar ayollarni nozik. Abu Hurayra (r.a.): "Ey Anjasha. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar.a. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi.v.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz".): "To’g’ri.v.v. Hz.v.) aytdilar: "Hz.a.a. Oyisha (r.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi.com kutubxonasi 45 .

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

v. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir". Menga tikilib qaradilar-da. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar. Yaxshi kishiga halol mol 302.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi. Abu Zarr (r.) tahorat qilayotgan ekanlar.) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman.a. Muoz ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s.a. 306.v.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.a.) Rasululloh (s. gunoh esa.) kiyim-boshlari va qurollarini olib. alhamdulilloh.a. Amr ibn Oss (r. 307. dedilar.a.) aytdilar: Rasululloh (sa. 305. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi".) sahobiylar oldiga chiqdilar.a. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".Al-adab al-mufrad. 141-bob.): "Ey Amr! Solih.) xilqatda ham. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak.v.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www. dedilar". biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz". (s.a.a. qo'rqmanglar". dedilar".v.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib. Rasululloh (s.v. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. 143-bob. 142-bob. "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman.v.) aytadilar: "Rasululloh (s.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib.v. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh. dedilar. dedilar.a.a. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim". o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar. Anas ibn Molik (r.v.a. Rasululloh. Ko'ngal shodligi haqida 304. Jobir ibn Abdulloh (r. Sahobiylar Rasululloh (s. Navos ibn Sam'on (r.v.v. dedilar".v. ko'nglim shod". deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim". Abu Talha (r.): "Ha.a. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi.a.com kutubxonasi 50 . tayyorlanib kelsin. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch.a.) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir. Mol va jon amniyati haqida 303. Men buyurganlaridek tayyorlanib. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.a. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman". huzurlariga bordim. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi.a. vijdonni chulg'ab olib.a. Rasululloh (s.v.a. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin.v. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa.a. dedim. dedilar".a.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi". deb menga kishi yubordilar. Bechoraga yordam berish haqida 308. Rasululloh (s.

deb buyurdilar. deb marhamat qiddilar. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".deb so'radilar. dedilar. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" . Jobir ibn Abdulloh (r. "Yaxshilik qilsin".deb so'radilar. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini".a. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim".)ning axloklari qanday edi?" . Ular zakotni ado etuvchidirlar. dedilar. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" .)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim". zero. dedilar. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312.a. Shunda Rasululloh www. ham o'ziga foyda.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) Rasululloh (s. 309. 144-bob.) ko'pincha: "Ey. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Qo'llari bilan mehnat qilsin. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.v.dedi o'sha sahobiy.com kutubxonasi 51 .v. ham sadaqa bera oladi". Abdulloh ibn Amr (r. degan muborak hadislarini rivoyat qildilar.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi". "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" . deb javob berdilar.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi". degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. nafsi ammoradan saqlashingni. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq".a. Abdulloh ibn Umar (r.v. Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. 311.a. Shunda hz.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin).v.v. "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". deb marhamat qildilar.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi". 313.a. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz. Oyisha (r.deb so'radik. deb marhamat qildilar.a. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . dedilar".): "Rasululloh (s. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" . "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin.deb qarg'adim.so'radi kimdir. deb duo qilar edilar".deb so'radilar. Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar.a.ziyouz. Oyisha (r. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan".v. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar. dedilar.v.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .Abu Muso (r. dedilar va hz.)ning kishilargagina emas.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.a. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" .): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi".a. Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r.v.a.): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir". 145-bob.a.): "Rasululloh (s. 314. Hz. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. Hz.a.a.a.a.a. Oyisha (r. dedilar.deb so'rashdi.

148-bob.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q.a. Abu Hurayra (r.v. Oyisha (r.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. Samura ibn Jundub (r.a. Buni Rasululloh (s.v.a. Oyisha! Ko'y. bunday bo'lmasligi kerak". la'natlari o'z ustilariga yog'iladi". ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.dedim.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak".v. La'natlovchi kishilar haqida 319.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa.a.a. dedilar". shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar". Abu Dardo (r.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman". qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar. Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. u kishi aytdilar.ziyouz.): "Ey.): "Ha.a. dedilar. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla".a. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir".a. 321.a. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir". Abu Hurayra (r. ya'ni. 316. Rasululloh (s. "Rasululloh (s.v.v. Ali (k.a.)dan rivoyat qilindi. 146-bob. deb uzr aytdilar". Dedim.). www. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi". Hz. 147-bob. dedilar.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak". Abdulloh ibn Umar (r. Marvon (r. Rasululloh (s. dedilar".Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. 318. dedilar".a.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum". Imom Ismoil al-Buxoriy (s. dedilar hz. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan.v.)dan rivoyat qilindi. og'ir bo'l. dedilar".v. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor. deb tasdiqladilar.a. dedilar. unday dema.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham.a. 320. ma'nosida.a. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. g'azabi va do'zaxi bo'lsin.): "Ey. Huzayfa ibn Yamon (r. deb duoibad qilmanglar!" dedilar".v. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".a. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar".com kutubxonasi 52 . 317.a.

degan gaplarni eshitdim". u kishi: "Men hz.v.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. 331. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib.dedilar. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz.Al-adab al-mufrad. dedilar". qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar. uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". Asmo' binti Yazid (r. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar. vallohu a'lam.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob. dedilar". Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s.v.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. 328. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . 150-bob. www.)dan rivoyat qiddi. der edilar. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". aytib bering".) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda. Eng yomonlaringizni aytsam. Kofirga la'nat o'qish haqida 324. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor".v.a. Abu Hurayra (r. shu bo'lsa kerak . Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda.a. dedilar. 151-bob.a. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik. Usmon (r. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi.): "Men duoibad qiluvchi. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. Allohni eslatadilar so'zvdan murod.a. dedilar".ziyouz. Abdulloh ibn Abbos (r. la'nat etuvchi emas.com kutubxonasi 53 .v. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. dedilar.)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. deyishdi.)dan rivoyat qilindi. begunoh odamlarga buzuqlik.dedilar. 152-bob. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330. 326. avval o'z ayblaringni esla!" . Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" . u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang.a.a. degan so'zlarini eshitganman.a. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi. Gap tashuvchi haqida 325. "Ular shunday kishilarki. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. Hz. Ali (k.ikkisi gunohkorlikda barobardir" .

a.v. Abdulloh ibn Abbos (r. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. der edilar". falonchi". Umar: "Bu kishini sen halok etding.a. zoniya". dedilar". Abu Muso (r. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding".a. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11).) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang". dedilar. Umar u kishini duoibad qishdilar). 339. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. hz. deb chaqirdilar. bu shunday odam. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". qiyomat kuni albatta had uradi". Akrama (r. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi". dedilar. 153-bob. 337. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar".a. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 332.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding". birovga ta'na qilsangaz. Alloh taolo seni ham halok etsin".a.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. dedilar. Rasululloh (s.com kutubxonasi 54 .v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Muhammad ibn Zayd bu www.) aytdi: "Rasuli amin (s. deyishdi. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan".) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. deb bir kishini chaqirdilar.a. deb hukm qilib bermoqlari durust emas".a. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda.v. Shunda Rasululloh (s. degan so'zni avval aytib qo'ysin. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib.ziyouz. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. Maqtash haqida 336.a. deydilar". Hz. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi.a.v. 335. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi.Al-adab al-mufrad. deb tafsir qildilar. sizni ham mazax qiladilar.a. kishilarga la'nat yog'diruvchi. dedilar".): "Rasululloh (s. uyaltiruvchi. u kishi: "Biz hz. Abu Jubayra ibn Dahhok (r. deb duoibad qildilar".) bizning qavmga kelgandarida "Hay. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa.a. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir". 338. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham.): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. 334. mening fikrimcha. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333.v.

v. dedilar. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir".dedilar. Men: "Bu falonchi".) Madinaga qarab turib "Ey.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar.a.v. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda.) bilan basraliklar masjidiga bordim.a. 155-bob. She'riy madhiya haqida www. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Hz.a. Muoz ibn Jabal (r. Umar ibn Xattob.v. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz.a. dedilar. 156-bob.a. Ubayd ibn Huzayr.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi".)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.a. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar.v. Abu Muammar (r.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".deb so'radim. U kirmasdan avval Rasululloh (s.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi".) bir kun mening qo'limdan ushladilarda. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340. deb javob berdilar".v.v.v. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a. Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342.a.a.v. dedilar". uni halok qilasan!" . Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi. 341. Abu Hurayra (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi.): "Bo'ldi. kirolmay qaytib ketadi".v.a. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb. ): "Abu Bakr Siddiq. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar. deb uni maqtay boshladim. dedilar. Abu Ubayda ibn Jarroh. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar.a. dedilar". U huzurlariga kirgandan keyin. Rasululloh (s.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s.a. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan. 154-bob.a. Rajo ibn Abi Rajo (r. Sobit ibn Shammos. "Qani yur". yaxshi muomala qildilar.a. Rasululloh (s.deb so'radilar. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir". Oyisha (r. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" . 344.): "Ey.Al-adab al-mufrad.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. Rasululloh (s. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi". lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .ziyouz. dedilar. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar.a. Maoz ibn Amr ibn Jumux.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib.a. Masjidda ruku'.com kutubxonasi 55 . Rasululloh (s. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir.

ziyouz. deb buyurdilar.Al-adab al-mufrad. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan.al. chiqib ketdi. 157-bob. shuning uchun tushirib qoldirildi. Keyin men she'rimni Rasululloh (s.v.) oldiga bir shoir keldi. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra. Imron unga bir narsa in'om qildi. 158-bob. Unda nafl namoz o'qib. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang".v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. U kishi yana keldi. dedilar. Shoirga sadaqa 346.v.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda. taom yedilar. Avs ibn Sari' (r. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib.a.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim".v. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. Rasululloh (s.com kutubxonasi 56 . Shunda Rasululloh (s.a. dedi". Anas ibn Molik (r.a.deb so'radim.) menga: "Bo'ldi. dedilar" . Rasululloh (s. Rasululloh (s. v. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" . Shu vaqtda novcha. dedilar. Imron ibn Husayn (r.)ga o'qiy boshladim. deb ta'kidladilar". u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar". www.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.)ning aytishiga qaraganda. dedilar. Abu Hurayra (r.v. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" .a.a. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha.a. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. der ekanlar.a.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" .) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. u kishi "Men Rasululloh (s. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading".a.a. Ziyorat qilish haqida 348. Yana she'rimni o'qiy boshladim. Ziyoratchining duosi 350. Xullas. 159-bob.deb so'raganda. xonadon haqiga duo qilib ketdidar". Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi.a.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki. jim o'gir".a. Rasululloh (s. deydi. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s.)dan rivoyat qilitsdi. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s.v. 160-bob. 351.) yana menga "jim o'tir". yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar". bu kishi Umar ibn Xattob edilar .v.) bilan ozgina so'zlashdida. dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy 345.a. Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi. u kishi ikki yo uch marotaba keldi. dedilar.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar.): "Allohhamdni sevadi".a.v. Muhammad ibn Sirin (r.v.

361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori. dedilar". U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. qaerga borayapsan?" . Alloh taolo meni atay senga yubordi. Ziyoratning fazilati haqida 354.deb so'raganda.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 352. dedi". faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".v.)dan rivoyat qilindi.a. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355. 358. Abu Zarr G'iforiy (r. dedilar.) Rasululloh.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu.a.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. Anas ibn Molik (r. dedi.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. Rasululloh(s. dedi. 164-bob.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.v.) bir voqeani gapirib berlar. Abdulloh ibn Amr (r. Abu Hurayra (r. sen sevgan kishing bilan bo'lasan". Shunda Rasululloh (s. (s.v. 356. Anas ibn Molik (r. dedi. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi.a. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. lekin uni yaxshi ko'radi". Hz.): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. Asmo': "Bu Rasululloh (s. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r. Rasululloh (s. U kishi: "Yo'q.a. dedilar.): "Ey. dedi. dedilar".a. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar.a. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori.) ning jubbalaridir. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" .v. buning tasviriga qalam ojiz". 357. u odam bizning qavmdan emas".)dan: "Ey.v. dedilar". dedilar. 161-bob.a.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" .Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a. dedilar".a. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi".v.com kutubxonasi 57 . Farishta undan: "Yo'l bo'lsin.a. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman". o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". "Ey. yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas". degan savolni berdim. Abu Zarr. dedim.a.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman".a.v.a.a.deb so'radi.): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki.ziyouz. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".a. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q. Asmo' (r. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman.): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi.v.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www. 359. 360. Abu Hurayra (r.a. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radilar. 162-bob.v. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki.

Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir".v.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim.deb so'radilar.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi". shu qaysi daraxt.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir. Rasululloh: "Unday bo'lsa. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir".): "Kattarog'ingiz gapirsin".ziyouz. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li . dedim.a.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s.com kutubxonasi 58 . deganlarida. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. dedilar. Shunda otam: "Nega aytmading. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". bilasizmi?" .a. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.a. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364. U meni tepdi".a. 167-bob. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s. Men: "Siz ham. 359. Abu Bakr Siddiq (r. dedilar.Al-adab al-mufrad.a. 166-bob. dedilar.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob. Qays ibn Osim ibn Sinon (r. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa.a. chunki ular kofir.v. 1 Hofizu-l-Qur'on . lekin Abu Bakr Siddiq (r. deb qasam ichadi". Abdulloh (r.v. o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365. dedim". Gapni ham. Kichikroqlari boshliq bo'lsa. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz".v. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar. deyishdi.a.) va otam Umar (r. Keyin Rasululloh (s.a. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi. o'sha ota o'rniga o'tadi.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar.a. degan fikr mening xayolimga keldiyu.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. Abdulloh ibn Umar (r.a.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim". 363-hadis 358.a. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang. dedilar.v. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan. 361-hadislarning aynan takrori. dedilar.a.a. agar aytganingda. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. deb qasam ichsin".v. Rasululloh (s. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi". Rasululloh (s. 360.

dedi Mahramaning otasi Bakkir (r. qarama". boshimni silab erkaladilar". Rasululloh (s. 171-bob. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim".) unga tomon chopib. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan.v.v. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil". Begona bolani o'g'ilcham.a.v.v.a. Rasululloh (s.com kutubxonasi 59 . Hasan Basriy (r.ziyouz.v. dedilar". 168-bob. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. Qizaloqni o'pish haqida 370. dedilar.a. Ya'lo ibn Murra (r. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. 361hadislarning takrori.a.)dan rivoyat qilindi.al. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. 371. men bilan o'ynardilar. 373. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.a.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r.a. Abdulloh ibn Ja'far (r.)dan rivoyat qilindi. U vafotidan ilgari www.a. 360. Go'dakning boshini silamoq haqida 372.v. 172-bob.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar". quchoqlariga olib. 173-bob.) uyga kirib kelsalar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. chunki Rasululloh (s.a.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim.) ning askarlaridan biri edim. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358.v. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar. Hz.a. Amakivachcham vafot etdi.a. deb duo qilib. Abu Ajlon Mahoribiy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) esa kulib bolani quvardilar. ular qochib chiqib ketishardi. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s.a.a.). u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r. quchoq ochdilar. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman). Ra-sululloh (s. 170-bob.v.a.a.a. Oyisha (r. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369.Al-adab al-mufrad. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan.a.)dan rivoyat qilindi. Husayn yaxshi nabiralardan biridir". desa bo'ladimi? 374.v. 359.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.) menga Yusuf ismini berdilar.

qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. dedilar.a.v. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir.v. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. o'g'ilcham.v. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey.a.ziyouz.a. degan ma'noda 174-bob. Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi.a. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar. deb vasiyat qilgan ekan. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman. Alloh taolo senga ham rahm qiladi". Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.Rasululloh (s. Unga Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. dedi.v. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi.a. Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381.a. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi". Biz Rasululloh (s. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori. Umar (r. degan so'zlarini eshitgan edim". 175-bob. Hz. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi.a.com kutubxonasi 60 . Qurra ibn Ilyos (r.)dan rivoyat qilindi. dedilar".)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi".)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi. voqeani aytdik. Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib.)dan rivoyat qilindi. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib.v. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber. dedilar.) Rasululloh (s. 376. www. Mehr qo'yish . tevalarni shularga beraver. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman". deb vasiyat qilgan bo'lsa. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. Jarir (r. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. lekin unga o'zimning rahmim keladi". bu haqda u kishidan so'raymiz". Abu Hurayra (r.) bilan unikiga borganimizda. dedi. deganimda. 379. 378.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi.)dan rivoyat qilindi.a. degan gaplarini eshitdi. Hz. 375. u kishi: "Rasululloh (s. deb hikoya qiladilar.a.): "Ko'yga rahm qilsang.a.a. dedilar.v. Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar.Al-adab al-mufrad.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".

Abu Umoma (r.tirik jonivor ma'nosida.a.a.v. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". ya'ni. 383. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu. Abdulloh ibn Amr Oss (r. dedilar. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi". dedilar". www. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir". uning ichiga tushib suvidan ichdi. qayta quduqqa tushib. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara .) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. men uning tuxumini olgan edim" . Xudo bilsin.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi.v. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi .) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi.a. 384. deb marhamat qildilar". chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi.a. 382.a. Abu Hurayra (r.ziyouz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. azob. Shunda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. gunohini kechdi". dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang.xafalik.a.): "Kishilarga rahm qilsangiz.): "Kim rahmdil bo'lib.v.a. Abu Hurayra (r.v. 386.v. dedi.dedi. "Bu qushni kim ranjitdi?" . Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi.) bir joyga borgan edilar. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh. Yumshoq jigar .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a.): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi. qattiq taisha bo'ldi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 385. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab.v.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi".a.): "U jonivorga rahm qil. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi. Vayl . Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.v. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon. Rasululloh (s. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".deb so'radilar. 177-bob. deb o'yladida. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida.v.v.com kutubxonasi 61 .) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman". bu bechora menga o'xshash tashna ekan. Rasululloh (s.a. So'z suzgichlari. dedilar". Rasululloh (s.a. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. 387. dedilar".a. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.a. dedilar". tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. o' yoqilg'i sifatida ham.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi.): "Bir kishi yo'lda ketayotab. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. deb azoblansa kerak".

ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. deganlar".a.a. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. U kishi aytdilar: Rasululloh (s. deb xabar qildilar. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi. deganlar". xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham. Abu Muso Ash'ariy (r. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi". Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. bu taqsim www.)dan rivoyat qilindi. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi. 180-bob. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan". Kishi rost gapiraversa. dedilar. biror narsa va'da qilib. billohi.ziyouz.v. U kishi "Nabiy muxtaram (s.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)ning qizi Ummu Qulsum (r. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi. dedilar". degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar. Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi".Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob.a.a.a. Aziyatga sabr etmak haqida 394. U kishi: "Xoh chindan. Aqaba ibn Mu'zit (r.com kutubxonasi 62 . 392.): "Kishilarga aralashib.a. Kishi yolg'on gapiraversa. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. dedilar.a. Abdulloh ibn Umar (r.): "Rost gapiringlar.v. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar.)dan rivoyat qilindi. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi. deb g'iybat qiladilar.a.v. Abdulloh ibn Amr (r. 179-bob. uni amalga oshirmaslik ham durust emas". 182-bob. 181-bob. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Hishom ibn Urva (r. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir".a. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi".)dan riyuyat qilindi.a.) Rasululloh (s. 395.a.a.v.a. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim".v. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390.

ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. 183-bob.v.v. dedilar".)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa. Rasululloh (s. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. Araz haqida 402.a.v.a. Oyisha (r.ziyouz.a. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . Abu Hurayra (r. Ibn Abbos (r.a. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar. Abdulloh ibn Abbos (r.a. 184-bob.v.v. yo Rasulalloh".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 63 .): "Ha. Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas". Abu Dardo (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyishdi. Sahobiylar: "Aytib bering. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s. dedilar". Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.deb so'radim. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish". g'azablandilar. Muso (a. 186-bob.): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma". Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir".): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir. dedilar".a.a.v. degan hadislarini eshitdim". Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim.): "Men sizga namozdan.v.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir". dedilar. Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399. 397.a. 188-bob. dedilar".a. Men bu gapni albatta Rasululloh (s.)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz.Al-adab al-mufrad. 187-bob.)ga yetkazaman.s. ranglari ham o'zgarib ketdi. Munosabatlarni tuzatish haqida 396.) aytdilar: "Ikkita narsa bor. "Bir kishi: Rasululloh (s. u zotga og'ir tushdi. Rasululloh (s. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398.): "Hz.a. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Asabiyat . dedi. Hz. (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan".): www.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz". u kishi aytdilar: Rasululloh (s.a. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r.a. asabiyatdan hisoblanadi".) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar".v.a. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. 185-bob.v. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan.a. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash. deb afsus qildim.a. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401.

)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s. Abu Ayub (r. Ey. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar.Nazr qilmoq niyat.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r. 404.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. Abu Hurayra (r. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar".v. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir". Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s.)larga murojaat kdlib.a. 405.deyiishdi.) Rasululloh (s. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. dedilar. Uning uzrini qabul qiling. Ikkalasi to'qnashib. u kishini quchoqlab yig'layverdi. avd qilmoq. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas". va'da.v. Ey.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas. Oyishaga yetkazildi. www. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz". Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa.)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. 406. dedilar".ziyouz. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin.a. 189-bob. deyishdi. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403. Shunda hz. nazr masalasi og'ir".a. Bu holat yana davom etavergach.deb ruxsat so'rashdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .a. dedilar". "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman.a. Hz.Al-adab al-mufrad. Hz. deb nazr qilgan edim.v.a. Anas ibn Molik (r. Bu gap hz. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz. hz. Birovning qobiliyatsizligi.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. dedilar. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" .a. teskari qarab ketmang.a. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi.a. hasad qilmang. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach.a. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman. deb so'zlashmay yurdilar. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". Keyingi vaqtda hz. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir".): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. dedilar".com kutubxonasi 64 . degan edilar. deb qasam ichdilar. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". Hz. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi.)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. bo'lmasa men unga hajr qilaman". biri u yoqqa. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*. deb qasam ichdilar.v. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar.a. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman".v. Oyishaularga: "Kiringlar".

gunohida kafforat bo'ladi.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda.a.s. degan gaplarini eshitdim".)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman".a. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri. ikkalasi ham jannatga kirmaydi.)dan rivoyat qilindi. 407.)dan rivoyat qilindi.a.)dan rivoyat qilindi. Xaridorni aldash www.a. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". Abu Hurayra (r. dedilar.s.a.)ning Rasululloh (s. deganlarini xabar qiladilar. ikkinchisi javob qaytarmasa. 414. 408. Ibrohim (a. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. deysan.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". deysan".v. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang. deb hikoya qiladilar.v.a. Bu kishi: "Rasululloh (s. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.v. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi".): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. Oyisha (. Abu Hurayra (r. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. shayton javob qaytaradi".)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. Hz.a. degan gaplarini eshitdilar. lekin faqat nomingiznigina aytmayman. Hz. Abu Xarosh Aslamiy (r. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori.a.deb so'raganlarida. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. dedim". 415. dedilar. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar.Al-adab al-mufrad. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. Oyisha (r. Hz. 192-bob.a. U kishi: "Men Rasululloh (s.v. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik. 190-bob. U kishi Nabiy muhgaram (s. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.ziyouz.a. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa.com kutubxonasi 65 .)dan rivoyat qilindi. Muhammad (a. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim.)ga to'g'ri aytdingiz.Hz. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha.a. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" . Agar ulardan qaysi biri salom bersa. deb qo'ya qolganda.a. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi".v. Anas ibn Molik (r. dedilar.

a.): "Har dushanba.a. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. deyiladi". .a.a. derdilar". dedilar. 196-bob.)dan rivoyat qilindi. biri ikkinchisini uchratib salom bersin. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi. "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Otam hz.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar".ziyouz. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi. Salomlashish haqida 419. deyiladi 417.com kutubxonasi 66 . Abdulloh ibn Abbos (r. dunyo ishlarida sendan men o'taman. 418. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Abu Hurayra (r. dedilar". mobodo salomiga alik olinmasa.v.a. ikkisi ham ajr topadilar.a. deb janjallashmang.)dan rivoyat qilindi.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir". Abu Hurayra (r. 193. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi". Birinchisi . Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421. agar salomiga alik olinsa.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir". Abdulloh ibn Abbos (r. podachi. suvi ham. degan hadislarini eshitganman". 194-bob. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham. bir-biringizga teskari bo'lmang.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib.a.Al-adab al-mufrad. Abu Dardo (r. "Rasululloh (s.): "Uchta katta gunoh bor.v. Ey. "Ey.): "Bizlar boshqa www.dedilar.v.Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi.v. Allohning bandalari. Abdullohibn Umar (r.a. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar".a. Uch kun o'tgach. Abdulloh ibn Umar (r. deb hikoya qiladilar. Bolalarni ajratish haqida 420. ikkinchisi . Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar". deb marhamat qildilar.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi. 416. o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s.a.a.a. kimda shu gunohlardan bo'lmasa. 195-bob.v. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

)dan rivoyat qildi. Har bir shirin so'z bir sadaqa.a.a.a. Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi. desa.Al-adab al-mufrad. dedilar. degan edilar".): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. deb xabar berdi. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi". Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. deb o'ylayman. dedilar".a.v.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar". Shu vaqtda Rasululloh (s.) o'tirgan edilar.a. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r.) so'zlari bo'lsa kerak. 198-bob.a.a.v.v. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar".a.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".) aytdilar: "Rasululloh (s. bu hukmga kirmaydi". So'kishish haqida 428.a.): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi. "Bir kishi Ummu Dardo (r. www. Abdulloh ibn Abbos (r. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi". makkor va xasis bo'ladi". 197-bob. Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar.a.v.v.v. dedilar". Bir qultum suv ichirish haqida 427.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi. dedilar". birovga hadya.)dan rivoyat qilindi. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir. Koyish va so'kish haqida 424. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. Makr va aldash haqida 423. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi".ziyouz.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli. 200-bob.com kutubxonasi 67 .a. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor. Abu Hurayra (r.a. 426. 199-bob. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda.a.a. 425.a.a.v.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan". munofiq esa aldovchi. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa". Abdullohibn Mas'ud (r. Ummu Dardo (r. Shunda Rasululloh (s.

birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar. . hadyalarini makruh ko'raman".a. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi. egri yo'lga kirib ketish.a. 202-bob.Al-adab al-mufrad.a.): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir. Rasululloh (s. Rasululloh (s. nima qilay?" deb so'radim. 430. Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur".a.): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib.) uyat gapni gapirmas.deyishdi.a. Tavoze' . Haramiy . Yana Ayyoz ibn Hammor (r.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir". boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay.v.): "Bu .deb so'radilar. Nabiy muhtaram (s. Manglayning tuproqqa yopishmog'i .lug'aviy ma'nosi kamtarlik. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish. Anas ibn Molik (r.a.v. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r.a. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi. adablilik.) dan: "Yo Rasulalloh.) aytdshtar: "Rasululloh (s. Fosiqlik . Yana Rasululloh (s.haramlik. dedilar. Sa'id ibn Molik (r.v. dedilar".a. shu do'stining kiyimida tavof qiladi.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab. deb qo'ya qolar edilar". deb menga vahy qildi". Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi". 201-bob. dedilar.ziyouz.a. bilasizlarmi?" .v.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin.a. So'kishmoq fosiqlikdir 434. 435.v. 433. Ayyoz ibn Hammor (r.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim).a.to'g'ri yo'lni qo'yib. ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir. 431. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi". dedilar".com kutubxonasi 68 .a.): "Men Rasululloh (s.v.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima. ya'ni. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432. bir kishi meni so'ksa. www. dedilar". fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori. taominiham yemaydi.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir .

): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. 439.a.a. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi". Shundan keyin Nabiy muhtaram (s. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. men maj-nunmanmi?" . Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441.ziyouz.)dan rivoyat qilindi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.) huzurlariga olib keldik. dedilar.): "Men bu kalimani bilaman. "Rasululloh (s.v. 437. haqorat qilsa. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa. Abu Zarr G'iforiy (r. 440. Umar ibn Xattob (r. dedilar". men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman".a. Payg'ambar (s. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. koyisa. Yana Abu Zarr G'iforiy (r. u: "Men xat yubordim.deb so'raganlarida.a.v.a.v. men shu qavmdanman. Bu gap Rasululloh (s. ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi". fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi".)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r.v. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani. Shunda u: "Bor. U kishi: "Men Rasululloh (s. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi. deb chaqirsayu.a.a. deb da'vo qilsa. jahlidan tushadi".v. Oyisha (r.v. Rasululloh (s. deb da'vo qilsa.deb uning gapini qabul qilmadi". dedilar.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar. dedilar.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib. jo'na. men uning kalla-sini sug'urib olaman". Imom Ismoil al-Buxoriy 436.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi.v.a. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor. hatto yuzi qizarib.Al-adab al-mufrad.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.a. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi. degan gaplarni eshitdim".v.)dan rivoyat qilindi. dedi.a. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa. Abdulloh ibn Mas'ud (r. do'zaxdan o'zining joyini olaversin. dedilar". bu mening otam. 203-bob. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi. deganimizdan keyin.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.) aytdilar: "Rasululloh (sa. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi.hozir chiqarib bermasang.)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir.com kutubxonasi 69 . Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Hz.a. ruxsat bering. 438. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.a. deganlarini eshitdim". "Sen shu kalimani aytgin".v. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib.v.v.a. deb malomat qilmasin. Shunda hz.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir".a.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan.

Al-adab al-mufrad. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. Shunda hz.deb so'raganlarida. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.a.v.a. safarda ham ro'za tutish kerak emish.com kutubxonasi 70 . dedilar.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi".ziyouz.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. dedilar. deb o'ylashdi.v. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan.v. 442. dedi. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. Anas ibn Molik (r. degan umid bilan xat yuborgan edim". Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. degan emasmi?" . Umar (r.dedilar.a. degan umid bilan xat yuborgan edim". Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz. sizlarga jannat lozim bo'ddi. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.) albatta yolg'on aytgan emaslar.a. uni hozir chiqarib bermasang. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi.v. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku.) huzurlariga olib kel-dik.) kallasini sug'urib olaman. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". Rasululloh (s.) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .): "Xotib to'g'risini gapirdi.a.a.) kallasini sug'urib ola-man. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" . Shundan keyin hz. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".a.v. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". Shundan keyin hz.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. dedilar.deb uning yuziga solmas edilar. Ba'zi taqvodorlarning fikricha.v. men uning kalla-sini sug'urib olaman".) aytdilar: Rasululloh (s.v. degan edilar".): "Xotib to'g'risini gapirdi. Shunda Rasululloh (s. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. janobi Payg'ambar (s. deganimizdan keyin. Hz. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. dedilar. "Ey. Ali (k.a. dedi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. ruxsat bering.) mana shu ishlarning aksini qildilar.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s.v.v.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q. U kishi chiqib ketganidan keyin. Rasululloh (s.): "Nima uchun shunaqa qilding?" .dedik.a. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi. uylansin. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. xat yo'q.a.a. "Rasululloh (s. u: "Men xat yubordim.a. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar". Biz Rasululloh (s. deganlarida. Umar (r. ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. O'zini va tevasini tintib ko'rdik.a. Umar ibn Xattob (r.) men bilan Zubayr ibn Avom (r. munofiq" deyish haqida 443. www.a.a. Bir ishni . bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. 204-bob.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra. dedi. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin.v. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi.dedilar. degan emasmi?" .a.

208-bob.)dan rivoyat qilindi.v. uchinchisi.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi.a. dedilar". 448. 207.v. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi".a. 206-bob. Isrof qiluvchilar haqida 449. Isrof 447. Abdulloh ibn Abbos (r. Abdulloh ibn Umar (r. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 71 . Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan. Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir". Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa.a. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. 445. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir". tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446.a. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa.a. ikkinchisi. Rasululloh (s. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi.a. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi". 209-bob. Ubayd (r.) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa. Ibn Umar (r. (34:39) degan oyatga "isrof ham.a. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur.a. dedilar". 450. ibodatai Allohning o'zigagina qilib. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. bas. Imom Ismoil al-Buxoriy 205. Abu Hurayra (r.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar".v.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. deb izoh bergan edilar. dedilar".a.a. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. Musulmonni kofir demoq haqida 444.v. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz.ziyouz.). ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi".

a.a.a. Shunda Ummu Talaq: "Ey. Qurilishga sarf qilish haqida 452. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". Saqif . balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin. Odam (a. Uyning ichi o'n gaz.Toifi sharifdagi bir joy nomi. Shundan keyin Odam (a. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa.) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" . dedilar". Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting. 212-bob. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan". Abdulloh ibn Amr (r.v.)dan rivoyat qilindi. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim.deb so'raganlarida. u kishi: "Otam hz.ziyouz.)dan rivoyat qilindi.a.v. Hz. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi". 455. u: "Bilmayman".) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. Umar (r. Vahat .)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding". Abdulloh Rumiy (r. dedilar".Al-adab al-mufrad. 456.v. www. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob. 210-bob.) aytdilar: "Men hz.) aytdilar: "Hz. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib.a.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. Xabob ibn Arat (r. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r.a. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi. dedilarda. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi.s. 457.) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi". Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi".com kutubxonasi 72 .a. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. Qasam bilan aytamanki.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi". ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz".a.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. Bu yerda qurilishdan murod .) yashagan uyga kirsam.s. Hz. dedim. Abu Hurayra (r. Jannatga kirib olgach. Hasan (r. Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454. Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. uning og'zida jannatga kirib olgan. dedi. deb taxmin qildim.

yaxshi qo'shni. U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik. dedi".a.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib. U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar.Al-adab al-mufrad.arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi. U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar.v. uyimizni isloh qilayo-tibman".v. 459. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar.com kutubxonasi 73 . Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat.a. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi.v.deb so'radilar.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s. 461.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir".v. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.a.v. kamaytirmay olgan edilar. madrasa. demoqchi bo'ldilar. 214-bob. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir". Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi". Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi.a.)ga qarashishdi. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar. shu qadar boyliklarga erishdikki. 460. Shunda aka-uka Rasululloh (s. masjid. Rasululloh (s.a. Ishdan murod .a.a. 213-bob. dedilar". Tuproqdan murod . dedilar".v. Rasululloh (s.a. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir.) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim". Abdulloh ibn Amr (r. deb xat yuborganlar". Namozga yurib borish haqida 463-hadis. maktab.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.)ning huzurlariga kelishgan edi. Nofi' ibn Abdulloh (r.ziyouz.o'limdir.v. Bizlar esa. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.a. degan edim.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay. Shu vaqtda Rasululloh (s. sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi.a. savoblarini to'liq. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik.a. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi.) Rasululloh (s. Men: "Yo Rasulalloh. www. Keng uy haqida 462.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458. dedilar". "Kayy" .v. 215-bob. Rasululloh (s.

Va huva alo kulli shay'in qadir. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting. ona va otalarga oq bo'lishdan. Ey. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim.a. Zayd.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi".a. deb yozdilar. u yolgaz.com kutubxonasi 74 . Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori.a. Rasululloh (s. Shunda mo'ljalga yetasizlar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. chin egalik va hamdlar unga xosdir.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin. ko'p savol berishdan.a.v. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob. sherigi yo'q.) aytdilar: "Rasululloh (s.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan.v. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. lo sharika lah. deb yozib yubordilar". Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. Keyin hz.deb so'rashganda. 466.a.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik.a. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor.a. Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda.v.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi". dedilar.v. keyin "Ey. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan.v. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi. lahul mulku va lahu-l-hamd. debdilar. 465. Zoviya .a. sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. Mug'ira ibn Shu'ba (r.v. demakdan qaytarganlar.deb so'rabdilar. 217-bob. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar". Abu Huray (r. olib kelaver.ziyouz. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar. Shunda Rasululloh (s. Imoratlarni naqshlash haqida 464.a.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan.v. www. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman". mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . Yana Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan. deb xat yubordilar. amallarim meni ham qutqazmaydi". dedilar.a.v. (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor).a. Alloh! Sen nimani bersang. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir.Al-adab al-mufrad. dedilar". dedilar". degan ekanlar".

Abdulloh ibn Abbos (r. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon.a. Adabu-l-mufrad.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l.a. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. dedilar".v. Turkcha nashrda hz. Shunda u zot menga: ozgana sabr et. ular sizni albatga baxil.) huzurlariga kirdim.): "Yaxshi sifatlik.Al-adab al-mufrad. men lungamni yamab olay. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa.a. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring".): "Mayli.v.a. Abu Hurayra (r.)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir".ziyouz. ko'rinishni yaxshi qilib yurish. ularni turg'azib qo'yinglar".v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Oyishadan rivoyat qilingan. 471.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik".a.): "Yaxshi siyrat. (Imom Buxoriy.com kutubxonasi 75 .a. dedilar". chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi". hamisha uyatga qo'yadi.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 218-bob.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. Oyisha (r. deyilgan va u ham hz. 472. Abu Said Xudriy (r. Oyisha (r. 476. u aybli va nuqsonli bo'ladi".v.a. zero muloyishik insonni bezaydi. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa. dedilar".): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning. dedim. Tarjima.a. 2005. Saranjomlik haqida 477. deb hisoblashadi. 474. Hz. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 470. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir.a.a.a.) aytdilar: "Men o'jar. dedilar.v. har bir ish va harakatda. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. kimda muloyimlik bo'lsa. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. Oyisha (r. Abu Dardo (r. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi". 475. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. 473. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam.v. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi".a.a.v.v. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. www. 191-bet). Oyisha (r.xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish. dedilar". Oyisha (r. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. dedilar". o'zing bilasan. Hz.a.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. dedilar". Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s. chiroyli hay'at shaklni.): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi". Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan.a. Yaxshi siyrat .) aytdilar: "Rasululloh (s. iqtisod esa.

deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . 483. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. degan ekan".a. dedilar". dedilar".v. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". deb isbot etishga harakat qildim.a.Hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas.a. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz. 220-bob. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib.)dirlar". ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob.a. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan".a. Yumshoq fe'lli bandasini sevadi. cho'chitib yubormang".u aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 76 . Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz". Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim. www. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. u.deb so'radim. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik". U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi".)dan rivoyat qilindi. Shu vaqtda hz.)dan rivoyat qilindi.a.a. ularni xotirjam qiling. Abu Nazra (r. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. Anas ibn Molik (r. dedilar". deb atalgan. Dunyo nimadan iborat.v. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi. Muloyimlikning avloliga haqida 478. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. Baro ibn Ozib (r. 222-bob.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. U dag'al bandasiga emas. 484.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi. deb tayinlashdi. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. Cho'chitmaslik haqida 480.a.ziyouz. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r. 221.) aytdilar: "Alloh muloyimdir.a. yengil va osonlarini buyuring.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". Abdulloh ibn Amr (r. Abdulloh ibn Mug'fil (r.a.) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. Hz. 481. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi.

deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. 225-bob.v. Shundahz. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. Jobir ibn Abdulloh (r. 487-hadis.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling.)dan rivoyat qilindi. uni so'yib yuborardik. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 224-bob. Alloh. 28 gr)ga teng.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish. Allohdan rizq so'rash haqida 489.com kutubxonasi 77 . Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. keyin: "Ey. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi.v.a. Madd . jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi".a.)dan rivoyat qilindi. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb.a.ziyouz. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh.v. dedilar". Umar (r.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori.a. 491.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. deb eshitsang ham. dedilar".Al-adab al-mufrad. dedilar".a. dedilar".a.o'lchov miqtsori bo'lib. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. tuzatinglar. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir.v. Abu Said Xudriy (r.a. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. albatta ekib qo'ying". Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar". u kishi Nabi muhtaram (s. uni tuzatib ekishga harakat qil. Anas ibn Molik (r. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi. degan mazmundagi xatlari keldi". bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449. dedilar. 493.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.a. Dajjol chiqib qolibdi. www.

Men hech parvo qilmay. siz uni tasdiqlaysiz".a. Shutayr. Abu Hurayra (r. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. Yaxshilik-ni emas. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". ularni sizga men o'zimgina beraman.) Rasululloh (s. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar.a. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi. Shutayr: "Ha. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. degan so'zlarini eshitganmisiz? .v. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. deb aytgan dedilar". Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa.dedilar. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. 496.dedilar.a.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r. Abu Duho (r. eshitganman". zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. yolg'onchiga chiqaradi". 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori.): "Zulmdan saqlaning. dedilar. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. "Ha. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r.a. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. dedilar. Shutayr: "Mayli. Ey.a. binobarin.Al-adab al-mufrad.a. Yomon so'z va ishdan saqlaning.v.com kutubxonasi 78 . deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 494. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz. 497. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. Ey. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman".) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. dedilar". haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib. Baxillik va hirsdan saqlaning. deganda. dedilar. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q. Alloh taologa hamdu sano aytsin. Ey. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. Abu Zarr G'iforiy (r.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. bu so'zlarini men ham eshitganman". siz rivoyat qiling'.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. Binobarin. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. gunoxlarni kechiraveraman.): "Alloh taolo: "Ey. taomni mendan so'rang! Men beraman.a. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". dedilar". kiyimboshni mendan so'rang.a. bandalarim. Shutayr: "Ha.v. bandalarim. deb o'ylayman. dedilar. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin".ziyouz.) xabar berdilar. men unga guvoh bo'laman!" . bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. yomonlikni uchratsa.a.

A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s. sabr etsa. kelmaydi". Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi".v. unning badaniga.com kutubxonasi 79 . Abu Hurayra (r.a.): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman".v.a.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499.) aytdilar: "Rasululloh (s. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www. Rasululloh (s.v.dedi. dedilar. men unday narsani bilmayman".): "Bu qaysi vaqt?" .a. Huzayfa (r.a. yarim kechada oldilariga kelishdi. oilasiga.dedilar. demoqchi bo'lsalar kerak. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".v.a.a.a. dedilarda.): "Agar xoh mo'mindir.a. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa.) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r.deb so'radi-lar. Nabiy muhtaram (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" . Abu Hurayra (r. a'robiy: "Yo'q.deb so'radilar. U: "Bosh og'rig'i nima?" .): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat".): "Miyada bir yel paydo bo'lib. Ular: "Tun yarmi". xoh mo'minadir. Keyin Rasululloh (s. 501. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak.ziyouz. U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib. 503. Xolid ibn Rabi' (r. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" .v.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". deb marhamat qildilar.deb so'radi. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi. dedi.) huzurlariga bir a'robiy keddi. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. Shunda Huzayfa (r. tomirlarga uradi". Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz". Tunda bemorni ko'rish haqida 504. dedilar. 227-bob.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib. dedilar". Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi". deb javob berganlarida. dedilar-da. 500.v.dedilar. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi.deb so'radi. degan so'zni qo'shganlar. dedilar". degan edilar.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad.a. A'robiy: "Bezgak nima?" . Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. Abu Hurayra (r. keyin ot egarining asboblarini sanadilar. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . Rasululloh (s.a. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib.a. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar.a.): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .a. dedi.a.dedi.a.v.v.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .

Alloh! Sa'dga shifo ber. dedilar.v.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa.v. Oyisha (r.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa. 228-bob.a. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. Bu hadisi sharif Rasululloh (s.): "Yo'q. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. dedilar". Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin". 507.a. Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir. bu kafandan yaxshirog'i beriladi. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa. Huzayfa (r.a.a. Shunda Rasululloh (s.v.ziyouz. deb duo qildilar. deganlarida.a. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi. Lekin uchdan biri ham ko'p". so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. www. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. Shundan keyin Rasululloh (s.a. bir hissasini qizimga qoldirsam?" .v.v. Rasululloh (s. shekilli. Anas ibn Molik (r. dedilar". mumkin emas". Hz. lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa.)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". Ular: "Ha.a. Yana hz. shu kasallik bilan o'lib ketaman.v. Oyisha (r. Xasta mo'minning savobi 508.a. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa. dedilar.a.a. Men: "Yo Rasulalloh.v. Rasululloh (s. bu Ham joiz emas".): "Yo'q.a.v.Al-adab al-mufrad. Makka fathida kasallanib.): "Mayli.a.v.a. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi.a. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi". dedilar". men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s.) mening holimni so'ragani keldilar. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. dedilar Sa'd. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi.a.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".)dan duo so'ragan edi.a.v.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?". 506. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib. olib keddik". Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi". "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman".com kutubxonasi 80 . 505.a.a.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Rasululloh (s. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'radilar. ya'ni bu kafan chirib.v. dedilar".dedim.v. Abdulloh ibn Amr (r.v. tuproqqa aylanadi".

Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida.a.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan.com kutubxonasi 81 .v. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. deb duo qildilar. dedilar. agar istasang.a. 512. 514. Abu Hurayra (r. 511.a.a. "Men xastaman". Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir. degan edilar. U kishi: "Ey. mening haqimga ham duo qilsangiz".a.) ga bezgak kasalligi kelib.v. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi.v. uni rohatga muyassar qilur".)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. o'z onamni esa.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir.): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . Rasululloh (s. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa.deb duo qildilar.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. Abu Hurayra (r.ziyouz. Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. dedilar.)ga borib shikoyat qilishdi. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. ko'rsating".v. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib. Rasu-lulloh (s. Alloh taolodan shifo berishini so'rab. hamma yog'im og'riydi". otam ham shu ansorlardanmiz. Alloh! Betoblikni kamaytir. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". men ham. lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. Shunda Rasululloh (s. jannatga doxil qilur". Rasululloh (s.): "Xo'p.a. Ular haqiga duo qilganingizdek. duo qildilar. Abu Nuhayla (r. dedilar. Asmo': "Betobman. Rasululloh (s.) huzurlariga kirgan edik. dedi. 513.): "Istasang sabr qilasan. ammo ajru savobini ka-maytirma". Alloh taolo senga jan-nat beradi".) duo qildilar". Ato ibn Abi Raboh (r. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin. bunday qilmagan. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi. istasang sabr etasan. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)".dedi. dedi.v.v. u zot: "Ey. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin". 229-bob.Al-adab al-mufrad. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi.Men: "Ha.a.a.a.a. senga jannat nasib bo'ladi. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman. deb iltimos qildi. degan jumlani qo'shganlar.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. dedi".a.a.v. U xotin: "Sabr etaman. degan edim. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" .) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman.v. Men uchun bir duo qiling!" .deb so'radtsi.a. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. U Rasululloh (s.deb so'radilar. demak shikoyat hisoblanadimi? 518. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman".a.

) tahorat qilib.v. dedilar. deb Rasululloh (s.v.a. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim.a. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. Shunda Rasululloh (s. og'irlashdi. dedilar".a. dedilar. keyin undan taloq bo'lgan edilar.) u kishiga: "Qizimga borib ayt. 519. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha. Qizlari qasam ichib: "Otam www.v.v. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib.Al-adab al-mufrad.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib.a. 231-bob. Rasululloh (s. 230-bob. dedilar.a. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. Abu Said Xudriy (r.a.a. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.): "Ha. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib.a. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib. uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib.a.a. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi".v.ziyouz.)ga kishi yubordilar. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar.)dan eshitildi. Rasululloh (s. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan".) bilan Abu Bakr Siddiq (r. Abu Bakr Siddiq (r. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" .com kutubxonasi 82 .a. Bu kishi Rasululloh (s.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi. shunday. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" .)dan katta edilar. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar.a.) hz.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib. Usoma ibn Zayd (r.a. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa. xursand bo'lish umidida edilar. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku". hammasi o'zining mulkidir. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida".ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim.a.a.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh. U kishi Rasululloh (s. Rasul-ulloh (s.v.v. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi".) isitmalanib. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520. Jobir ibn Abdulloh (r. deyilmoqchi. U zot xz Oyisha (r.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi".v. yonimda o'tirgan Rasululloh (s.v. deganlarida Rasululloh (s. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib.deb so'radim. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida.a.)ning qizlari.a. shunga o'ralibgina yurgan. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay. Asmo' (r. Senga bir reja taklif qilinsa. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu.deb so'radilar.v. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.a. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar. o'ddirishgacha olib borgan edi.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.Ikki taraf .)dan rivoyat qilindi.

a. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim. Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku". 233-bob. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar".): "Siz ham shunday kishilardan-siz.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida. albatga jannatga kiradi". bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar.a.a. deb javob berdilar". 232-bob.deb so'radilar.v.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".dedilar. desam.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas. Sa'd ibn Abboda (r.v.a. degan gapla-rini men ham eshitganman.) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q. dedilar. Rasululloh (s.a.a. Rasululloh (s. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s. degan edilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a) bilan qizlarinikiga bordilarda. jumladan. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan .com kutubxonasi 83 . Rasululloh (s. Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar.) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?". deb umid qilaman". dedilar.Al-adab al-mufrad. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523.degan edilar. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. Abu Bakr Siddiq: "Men".v.a.a. degan edim.v.a.a. Shunda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r.v. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman.dedilar".a.)dan rivoyat qilindi. inshoalloh. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522.a. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi. Bu seni.v.)dan rivoyat qilindi.a.) Rasululloh (s. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi". dedilar". 234-bob.) ikki ko'zlaridan yosh oqdi. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r. Men: "Xotinim hamon betob".): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" . deb yana odam yubordilar.a. men senga taom berolmayman". unday bo'lsa. Rasululloh (s. deb naql qiddilar. Abu Bakr Siddiq: "Men".): "Xayr.a. dedilar.v. u kishi: "Rasululloh (s. Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s.) oldilariga borardim. dedilar www. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. Men: "Biroz tuzalib qoldi".) bir necha sahobiylari.a.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa. dedilar". Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi.v. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" . Abu Hurayra (r.v.v. deb hikoya qila-dilar. albatta". gunoxlardan poklaydi"dedilar. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".v. sening aytganing bo'lsin!" .): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" .ziyouz. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa.v. Rasululloh (s. dedilar. Rasululloh (s.

Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading.com kutubxonasi 84 . ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. Hz. 526. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib.a. "Isitma vujudimni kuydiryapti. xastalik haqida yomon so'z qilma. dedilar". 237-bob. Abu Hurayra (r.). 236-bob. dedi. dedi xotin. 528. unga: "Ey. dedi.v.v.): "Uch narsa bor. unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin").v. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi". ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. dedi.ziyouz.a. dedilar Rasululloh (s. U kishi: "Ey. Odam farzandi! Betob bo'ldim.): "Bemor kishini borib ko'ringlar. dedi". Abu Asmo' bu hadisni Savbondan.v.a.a. Alloh! Sen betob bo'lmaysan. uni albatta mening oldimda topar eding". Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s.a. Agar borib so'ragan bo'lganingda. Umar! Bizga bir hadis aytib bering".v.a. Alloh taolo yana: "Ey. unga suv berganingda.deb ahvol so'radilar xotindan. sen meni kelib ko'rmading".a. u kishi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin". U banda: "Ey. 527. dedi. men Sening betobligingni qanday so'rayman".)dan rivoyat qilganlar. deb javob qaytarish". u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". "Senga nima bo'ldi? .a. "Jim. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 525. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. Jobir ibn Abdulloh (r. Jobir www. dedi. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda.v. Bemorni ziyorat qilish savobi 530. U kishi: "Ey. dedi. deb so'rashganda. v.dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding.a.) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar. yuqoridagi hadisning takroridir. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. uni mening oldimda topar eding". men senga qanday suv beraman?" . u kishi esa Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532.a.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. albatta.)ning o'zlaridan rivoyat qilingan.Al-adab al-mufrad. janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar. dedilar".a. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Bemor kishini borib ko'rish.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". o'zing rabbil olamiynsan. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding". vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa. Yana Alloh taolo: "Ey. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa. u jannatning bog'ida bo'ladi". xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi". albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r. Abu Said Xudriy (r.

v. 535. Hz.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor".deb ahvollarini so'radim. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis.a. Izxir . O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir". Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. gunohlaring to'kilmagay. Rasululloh (s. deb taklif qiddilar. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol.a. Anas ibn Molik (r. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi.v. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" . bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin".v. Bunga chidashim qiyin".)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa.a. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". Shunda namoz vaqti bo'ldida. Ammo hz. Nofi' (r.a. bola musulmon bo'dtsi.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. mening isitmam zo'r.a. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".v.a. deb duo qildilar".v. dedilar".a.)ga xizmat qilib yurar edi. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar". Juhfada Rasululloh (s. Rasululloh (s. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi.a.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. Oyisha (r. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan.). Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.)ga kelib aytgan edim.)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r. Men bu holatlarini ko'rib.v.com kutubxonasi 85 . Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak.v. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil".a. Majna . Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi. Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin". agar u bemor yonida o'tirsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ato ibn Abi Raboh (r.dedilar Rasululloh (s.Misr. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang.ziyouz. Inshoalloh.a. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib.a.a.xushbo'y o'simlik. 239-bob. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534.a.Abbos (r. degan she'rni o'qidilar.) ko'rga-ni uyiga bordilarda. "Aksincha. Allohning rahmatida yuradi. Islom dinini qabul qil". Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar.) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar.): "Ey. deganidan keyin. dedi a'robiy.v.a. 238-bob. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish.a. undagi kasallarni tuzat. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s.537.v. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q.ilga-ri bozor joy bo'lgan.v. dedilar". "O'ylab gapir!" . demoqchi bo'ldilar.) kasal ko'rgani www.a. Majna suvlariga tushish. Juhfa . deb duo qildilar 536.

): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar". U: "Durust".a.com kutubxonasi 86 . Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541.v. 241 -bob. deydi. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak. men rozi bo'lmas edim".)ga qarashim uchun menga kerak edi. 245-bob.ziyouz. Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi.a. Tabbola .v.a. Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi". Betobning javobi 538-hadis.a. Zayd ibn Arqam (r. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi.): "Ko'zing shu holatida qolib. dedilar. senga beriladigan savob jannat bo'ladi". Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim". u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542.v. Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r. . kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi. 243.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs".v.Al-adab al-mufrad.Yamandagi bir shahar nomi.a. Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r. Rasululloh (s.a.) ko'rgani keldilar-da: "Ey. Ammo Rasululloh (s. dedim. deyilsa. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi. 242-bob.deb so'ragan edi.a.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". Fosiq ziyorat qilinadimi? 539. dedilar".543. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". 244-bob.) bu dunyodan ketdilar. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.a. Abdulloh (r. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi. dedilar".a. Kishilar uni ko'rgani borishganda. Bemor uyida bir xotin bo'lib.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" .deb so'radi. Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" . U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar".dedi". Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . deb javob qildi. demoqchi bo'lsa kerak www.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)".

246-bob. Qars ikki qo'ldan chiqadi. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman". undan ahvolini so'radilar.a.)dan rivoyat qilindi. davomlidir. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radim. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman". Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" .) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" . Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik.v. o'ziga bildirsin 552.v.)dan: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Men hz.a.v.v. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.a.)dan rivoyat qilindi. Hishom otasidan qilgan 550-hadis. 248-bob. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. deb duo qilar edilar. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa.a. 545. dedilar". keyin u shunga sabr qilsa.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.a.v.a. dedilar". Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis.Al-adab al-mufrad. yaxshi www. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib. keyin: "Ey. Anas ibn Molik (r.v. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin".v. 547. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman".v. Shunda u kishi Rasululloh (s.dedim.): "Rasululloh (sa. 548-hadisning mazmuni kabidir.): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa. dedilar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. badaliga jannatni beraman". Hz.com kutubxonasi 87 .)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Abu Umoma (r. 553. Ya'ni biron kishi uning salohiyati.) Rasululloh (s. u bemor dardidan shifolanib ketardi".)dan rivoyat qilindi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 544.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. Abdulloh ibn Abbos (r. Erkak uyida nima ish qiladi? 548.a.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa.ziyouz. Oyisha (r. Mujohid ibn Jubayr (r.a. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak.a. yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". Birovni yaxshi ko'rsa.v.a.deb duo qildilar 247-bob. deganlaridek. degan hadislarini eshitdim".a. Oyisha (r. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . deydi".

554. dedilar. degan hadislari bo'lma-ganda.a.v. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan. lekin uning aka-ukasi yo'q". Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". dedilar. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".) ot ustida yurishni yaxshi biladigan. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. "Bizda bir qiz bor.a.) huzurlarida o'tirgan edik.v.a. Birinchi . 251-bob. o'pkada joylashgandir". dedilar. 250-bob. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi.a.a. seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim.Al-adab al-mufrad. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa.v.s. ikki narsadan qaytaraman. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi.jigarda.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman". Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. 249-bob. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib.ziyouz. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.com kutubxonasi 88 . chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa. Ayai (k."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. dedilar. dedilar". ikki narsaga buyurib. 556. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. Takabburlik haqida 558. u bilan janjallashma. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma. "aybli.s.yurakda.v. Yana hz Nuh (a. dedilar". Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. uni surishtirib yurmasin 555.a. dedilar".v. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi".s. Kishi birovni yaxshi ko'rsa. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. Shun-da Rasululloh (s.)dan: "Aql . u kishi Hz. degan gaplarini eshitdilar. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". Nuh (a.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www. Rasululloh (s. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa.): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa.): "Seni ikki narsadan. "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham.v. rahmdillik . Aql qalbda bo'ladi 557.) aytadilar: "Rasululloh (s. dedi. Ikkinchidan.) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman". yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi".

Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey.a. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar.) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedilar. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa.a.a. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib.Al-adab al-mufrad. dedi. yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". hz. uni g'irchillatib kiyib yursa. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www.): "Yo'q. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". teva kabi ulovi bo'lib.v. 564. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray".v. dedilar.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil.) aytdilar: "Alloh taolo izzat.a. Do'zax: "Menga zolimlar. dedilar".v. ularning sutini sog'aversa.) yana: "Yo'q".v. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. u ayol aytdi: "Hz.a. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. Uning to'r va tuzoqiari .a. 562. "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. jannat! Sen mening rahmatim-san. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim. jiddu jahd bilan ado qilardilar. o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi". ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak".mening pastki kiyimim va kat-talik esa. dedilar.a.): "Haqiqatni. Abu Hurayra (r. men uni azobga solaman. 566. dedi".a. sen bi-lan birga qilaman".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".ziyouz. Abu Hurayra (r. 561. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. dedi. Bularga Rasululloh (s.): "Io'q". Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz.): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa.a. degan so'zlarini eshitdim". dedilar. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi.a. qudrat . uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s. Ali: "Yo'q.v. Rasululloh (s.com kutubxonasi 89 . xohlagan bandalarimga marhamat qilib. 563.v. do'zax! Sen mening azobimsan.a.v. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s.) Rasuli akram (s. Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir". "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib. Abdulloh ibn Umar (r. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman".)dan rivoyat qilindi. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. dedilar".): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi. dedi. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. faqir bo'lgan kishilar kiradi".v. dedi". bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". 565. 560.a. deganimda. "Ot. ularni kiyib yursa. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.a. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s.v. Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey. dedilar".v. kibr bo'ladimi?" .deb so'raganda. Shunda men: "Ey.a. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".v. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi. xachir.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa.): "Yo'q".

v.a. Rasululloh (s.a. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki.v. men bilan birga o'tirgan edilar. Fotima (r. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib.) hz. Abu Bakr Siddiqning qizlarida".)ni yubordilar.) mening lungim. dedilar".a. bu Oyisha. u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s.)dan rivoyat qilindi. 568.deb so'radilar. Rasululloh (s. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman".a.a.a.)ning qgazlari hz.) ga qarayverdim. u kishi Rasuli amin (s.a. Fotima Rasululloh (s.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin". Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz.v. Shunda Rasululloh (s. degan edilar.): "Yo'q.a.a.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham.ziyouz. Ustlarida lovillab olov yonib turadi.Fotimaga javoban Rasululloh (s. iflos narsalardan ichiriladi". jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi".v. bu kibr emas. pastki kiyim va chodirimga o'ralib. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan. Oyisha (r.v.v.v.-v. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab. Shunda Rasululloh (s. albatga. Shundan keyin ular hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. deb qo'ydilar". dedilar. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" . yana qaytib boring!" . ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s. dedilar.v. Hz.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .v.Al-adab al-mufrad. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi".a. u zot huzurlariga yubordilar.): "Ey.a. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".a. Zaynab bint Jahsh (r. 567.a.a.v.) huzurlariga keldi.) tabassum qilib: "Ha. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. Oyisha www.v.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim.v. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi.a.a. Shu paytda Rasululloh (s. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.a.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib.a.v.a.v. Oyisha (r. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?". Abu Hurayra (r.a. Hz. degan umid bilan Rasululloh (s. dedilar. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki.v. Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman.a.deyishdi.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz. 570.v. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay.a.a. dedilar". Hz. Hz.)ga aslo gapirmayman".dedi. Hz.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar. Zaynab ham Rasululloh (s.com kutubxonasi 90 .v. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s.) bu zotga: "Bor.a.) kelib Rasululloh (s. ayollarining iltimoslarini bildirdilar. Shu bilan hz. Rasululloh (s. 252-bob.

Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. dedilar.deb duo qil-dilar. Shunda hz. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. halokatga uchramasdi". Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz".Al-adab al-mufrad.a.) aytdilar: "Hz. dedilar. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob.Ya'ni Oyisha (r. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571. Abu Hurayra (r. Shunda hz.) nazdi-larida hurmatli bo'lib.ziyouz. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib. dedilar".a. Keyin esa. dedilar".)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib.deb iltimos qilishganda. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay.v. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib.a.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s. onamiz hz. Abbos (r. Rasululloh (s.. Abu Hurayra (r.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . Oyisha (r.a. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva. Hz. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www.a. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" . panoh topgan edilar.a. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20.v.)ning amakilari hz. yomg'ir yog'dirdi.a. 572.a.a.a. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib.a.a.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s.a. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi. o'chingni olaver". dedilar.) bilan Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a. Oyisha (r.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi. 573.v. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. Oyishaga hujum qildi.com kutubxonasi 91 . u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib. shamol tuproqni kuldek sovurgan. Rasululloh (s. shunga muvofiq amal qilamiz".v. dedilar. Rasuli akram (s.a.v. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim. Shunda hz.): "Yo'q".) bilan chiqib.v. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)".)dan rivoyat qilindi.v.a.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar. Abdulloh ibn Umar (r. Umar Rasululloh (s.v.) otalaridek o'tkir fikrli.a. Umar tik turib: "Ey. Zaynab (r.

asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa.)dan rivoyat qilindi. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq".a. olim bo'la olmaydi". "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . toymay turib aqlli. deb qasam ichdilar. Hz. dedilar". men uni buzishni xohlamayman". u kishi aytdilar: "Men hz. yuqoridagi buyruqni bergan edim".deb so'rashganda. 256-bob.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar".a.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda.Al-adab al-mufrad.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin. Aka-uka tutintarish haqida www. Ali (k. Tajribalar haqida 575. 255-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. 257-bob. keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". 576. shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" .a.v. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. Abdurrahmon ibn Avf (r. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. dedilar.a. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi.a.) aytdilar: "Kishi qoqilmay.) aytdilar: "Rasuli akram (s. Rasululloh (s. 254-bob. 574. Muoviya oldilarida o'tirgan edim. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. Abu Said Xudriy (r.v.ziyouz.com kutubxonasi 92 . Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi. Alloh uchun taomlantirmak 578. Salama ibn Akva' (r. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim.v.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi.

deb aytgin!" . Yana Anas ibn Molik (r.ziyouz. imkoniyat toshuncha tu-raveradi.v. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. Rasululloh (s. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi. Abu Hurayra: "Allohu akbar. balki mustahkamlaydi.v. Qo'y. 3.com kutubxonasi 93 . unga yomg'ir suvini tekkizdilar. dedilar". demak. Shunda Rasululloh (s. 259-bob.a.a. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar.)ni aka-uka tutintirdilar". Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". Alloh taologa hamdlar bo'lsinki. u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilindi. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda.deb so'raganimizda. 2.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. mening boshimga qo’ydi. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi. mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa.v.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa.v.a. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q".v.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. ya'ni hijrat qilsa. 260-bob. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. dedilar". uni bekor qiladi. Anas ibn Molik (r.Al-adab al-mufrad. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. Makkai mukarrama fath qilindi.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. echkilar barakali narsalardir 584. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. bizni non bilan ham to'ydirdi. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. savobi bor.a. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi". Ammo u kelgan kishilar bu www. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s. o'zgartirmaydi. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . shirkdan toza-landi.dedilar.a. 258-bob.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di.a. Islom uni o'zgartirmay. Imom Ismoil al-Buxoriy 580. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. deb iltimos qildi. 581. dedilar.Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib.a. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim.a. Undan takabburlanish uchun men shunday qildim". Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1.

Abu Hurayra (r. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. yoki ustlaridagi chang.a. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro.ziyouz.): "Hz. bir vaqtlar keladiki.Al-adab al-mufrad. Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. www. toza tut. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara.deb so'radilar. dedilar". so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish. men shunga taajjub qilaman". senga keladigan daromad qancha?" . vallohi a'lam. Abdulloh ibn Abbos (r. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. dedim.)dan rivoyat qilindi.v. hz.a. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. 262-bob. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. dedilar. u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. dedilar". Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari. dedilar".v. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz. Abu Hurayra (r. g'uborlarni artib yur. ikki baraka va uch bosh bo'lsa. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib. Shunda u kishi: "Ey.a. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver.v. 261-bob.a. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman. A'robiylashish haqida 590.s. shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish.a. Ammo qo'y egalariga esa. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon. tumshuqlarini tozalab tur. ikki bosh bo'lsa. Muso (a. degan edilar".) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi. Hz. Shunda Rasululloh (s. 585.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. 588. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. ularning yotadigan joylarini pokiza. Men: "Ikki ming besh yuz". 589. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". boshqalarni mensimaydilar. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. dashti biyobonlarga chiqib ketish)".): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka.)dan rivoyat qilindi. 587.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. Ali (k. Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib.v. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi.com kutubxonasi 94 . Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. saxovatlik xislatlari o'tar ekan.) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman. qo'ylardagi kamtarlik.a.

Umar (r. Shuning uchun hz.)dan: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi.a. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. Shunda hz.a. Ali (k.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)". "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. 266-bob. hammalarini to'g'ri. Umar (r.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari. Shurayh aytdilar: "Hz. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi".oqjundan to'qilgan mato bo'lib. ular bilan ham o'tirishaver. agar hz.a. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .a. Ixrom . hz. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir".a.buyuk inshoot. Ali ularga xalifa bo'lsa.dedilaru. Oyisha (r.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman". Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim.com kutubxonasi 95 . dedilar. 594. Abdurrahmon hz.a. Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595. deganlarida. 264-bob. 1 Arab tilidagi "ihrom". Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593.deb so'radilar.v. Umar (r. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" . Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob. Umar ibn Xatgob (r.Al-adab al-mufrad. lekin hz.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz". u kishi: "Hz.): "Albatta. "ehrom" . Savbon (r. deb javob berdilar". ular yonida o'tirdilar. Hz.v.v.a. uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .) dedilar: "Ey. Umar (r. Hasan Basriy (r.) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar. 591-hadisning aynan o'zidir. Ali (k.v. undan bir o'g'li bilan bitga quli www.) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim. deb javob berdi.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar". Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi.a. dedilar". Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma.al. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan.ziyouz. dedilar.a.deb so'radim. 265-bob. deb qo'shimcha qiddilar.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib.): "Bu fikring noto'g'ri.a. Oyisha (r.

Bola bir olim kishiga borib. dedida voqeani bayon qilib berdi". Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. lekin hozir emas.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan".a. uyiga qaytib keldi. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. Abu Said Xudriy (r. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". Bola katta bo'lib.a. 598.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir". Shunda Rasululloh (s. Rasululloh. u: "Xo'p. (s. Ashaj Abulqays (r. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim. bir xayolga borib qattiq g'azablandi. dedilar". Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 267-bob.ziyouz. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" . Abdulloh ibn Abbos (r.deb va'da berdi. Halimlik haqida 597. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. deb qulga buyurdi. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda. u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa.com kutubxonasi 96 .)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s.): "Avvaldan bor bo'lgan". 599-hadis 598-hadisning takrori. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. dedilar. Bunga qanday chidash mumkin. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" .a. Qul yo'l xarajatlari. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan.v. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. sabrli-chvdamli bo'l. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi.Al-adab al-mufrad.v. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi. Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa.dedim.)dan rivoyat qilindi.a. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". u aslo kechirilmaydi. o'zini to'xtatdi. bolani ko'rishi bilan salomlashib. u kishi uygonib qoldi-yu. Men: "Ular nimadir. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab. m)lar ham bir-biriga ta'addi www.a. ilm talab qilib kelganini aytganda. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi.a. deydi. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. ilm o'rgataman!" . demoqchi.deb so'radi.a. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya".dedim. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". Keyin bola: "Men ilmga boraman. 600hadis 597-hadisning takrori. 268-bob. dedilar. dedilar. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" . xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida.v. dedilar.v. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi.): "Ular halimlik va hayo".

u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s.a. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman. u kshpidan oldinroq borib. 603. shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi.a.) bilan birga edim. Lekin u kishi bundan g'azablandi.v. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r.a. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman".)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa.) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar. Endi shu www. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi". qiyomat kuniga qoldiradi. degan gaplarini eshitdilar.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi.)ga bir ona teva hadya kdldi. menga achchiq qiladi.)dan rivoyat qilindi. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. Uning hasanasi qabul qilinsa. degan so'zlarini rivoyat qildilar. Hadyani qabul qilish haqida 607. deb nizo qilgan kishi. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. 608-hadis 607-hadisning takrori. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.v.)dan rivoyat qilindi. Xafa bo'lib. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin. 605. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim".a.a. o'zi-ni bejab. 606. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu. 2. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi".)dan rivoyat qilindi. 270-bob.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. 604.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1.a.a. quvvatliman.)dan rivoyat qilindi. 269-bob. Fuadul ibn Ubayd (r.v. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . deb da'vo qilgan kishi. U kishi: "Yaxshi qilding. jannatga kiradi". chetga qo'ydilar.a.a. safarga chiqib kettanidan keyin. uni olib tashladim. ammo zulm qilish. bu kishi Rasululloh (s. dedilar". Islom jamiyatidan ajrab.com kutubxonasi 97 . u kishi: "Rasuli akram (s. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. dedilar. Abu Hurayra (r. men Rasululloh (s.a.v.ziyouz.deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. dedim. hadyani qabul qilmaslik haqida 609. begonalarga aralashib.Al-adab al-mufrad. Muoviya ibn Kurra (r. dedilar". faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. Kattalik va izzat kiyimidan murod .a.v. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda.a.v. Rasululloh (s. 3.men hammadan kattaman. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi". Abu Hurayra (r. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab.

deb qo'rqib shunday qildim". Rasululloh (s. Abu Bakr Siddiq (r. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi. Hayo.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda.a. xohlagan ishingni qilaver. dedilar".) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar. 611. dedilar".Hz. Abu Said Hudriy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. shunday o'tiraverdilar. xolisanilloh beradi.)dan rivoyat qilindi.)ga bir narsa berib. Oyisha (r.a.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar.Al-adab al-mufrad.a.v.) aytdilar: "Hz.v. 612. Usmon ibn Affon (r. Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik". Oyisha (r. Rasululloh (s. u kishi: "Rasululloh (s.a.v. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar.a.a. 271-bob.a.a.a. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir. Umar (r.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib.a. Usmon (r.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi.a.v. deb qasam ichganlarini men eshitdim". uni olib hazm qilib ketaverish emas. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s.)ning odatlaridan biri. dedilar. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir".a. 615. uyalib qaytib chiqib ketardi.) kelib kirishga ruxsat so'radilar. dedilar.ziyouz.deb so'raganlarida Rasululloh (s. Men ketganimdan keyin hz. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra. Shundan keyin hz.a. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman".) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar. Usmonga kdldingiz?" . U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.v.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". Oyisha (r. dedilar". Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy.v. Abu Bakr Siddiq (r. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.a. dedilar".) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.v.a.a. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir". chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi". u zotga bir narsa hadya qilinsa. Anas ibn Molik (r. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi.) bilan hz.): "Usmon uyatchan odam.a. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r.)dan rivoyat qilindi.v.a.com kutubxonasi 98 . www.) Rasululloh (s.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang. uyatchanlik haqida 610.a.a.v. 614. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r.a.a. balki qo'llarida bo'lsa.a.

(qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim..a.v. Oyishadan rivoyat qilingan.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.deb so'radi. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. dedshar. otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". Hz.s.com kutubxonasi 99 .a. tong ottirdik. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi". Abu Hurayra (r. 274-bob. kechqurunga yetishdik. ammo u 614-hadisning takro-ri.Allohga) sig'inishni istagandi. Allohdan boshqa iloh yo'q. Ixlos bilan qilingan duo 621. Yusuf (a. Tongdaga duo 619. Agar men u yerda bo'lmasam. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim .): "Haqiqatda o'zi ham olijanob..Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha. 618. 273-bob.ya'ni chaqirig'iga javob berib. U: "Abdulloh nima degandi?" . qaytishimiz yana Uning huzurigadir". Imom Ismoil al-Buxoriy 616.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. Lut (a.s. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) . Rasululloh (s. Shuningdek. Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620.) aytdilar: "Rasululloh (s.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir".v. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar". U "Qani edi..) turganchalik hibsda turganimda.ziyouz. sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim.a. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam.a.Al-adab al-mufrad. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir.s. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s." (11:80). Abu Hurayra (r. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi.. uning otasi ham.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki.) dedilar: "Agar men Yusuf (a. der edilar". degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi .a. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi".v. dedilar.a. Allohdan boshqa iloh yo'q." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www. der edilar. dedilar.deydi (xotirjamlik bilan). Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki. Uning sherigi yo'qtsir. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim. menga odam jo'na-tar edilar. U yagonadir. 272-bob. degan.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda.

dedilar. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". buning uchun menga azob bermagin". kaftlaringizsh yuzingizga surting".) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. 626. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s. ularni duoibad qiling".a. qat'iylik bilan qilsin. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.) Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www. dedi. deb o'ylashgandi.Al-adab al-mufrad. Darhol Madinada yomg'ir tindi. Rasululloh (s. behafsalalik bilan duo tsilmang. 276-bob. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s.) janobi Payg'ambar (s.v. karvonlar to'xtab qoldi".a.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman.)ga: "Ey. qo'llarini ko'tarib: "Allohim.a. demasin! Zero. Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi. Rasululloh (s.v.) qiblaga yuzlanib.a.a. deb javob berdi. Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar.a.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" .deb so'radi. duo qilib bo'lgach. Allohning Rasuli. yomg'ir yog'may qo'ydi. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Allohim.ziyouz.a. Ikrima (r. yomg'irni bizning ustimizga emas. 275-bob. ul zot undan voz kechdilar.a.)dan natsl qilib. dedi.v. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib. Anas ibn Molik (r. 622-hadisning takroridir. 625.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar. deya duo qildilar".a.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . U: "Ha".v.com kutubxonasi 100 .v. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam.) Alloh ansorlarni quvvatlagach.a. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.) oldilariga kelib: "Ey.a. meni azobga duchor qilmagin.v. dedi.v.a.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. 629. 627. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi". Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r. Jobir dedilar: "Rasululloh (s. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar.a. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s. Rasulalloh. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring.a. dedilar". dedilar". yomg'ir yog'may qo'ydi.v. atrofimizga yog'dirgin".v. Jobir ibn Abdulloh (r.a. hayvonlar qirilib ketmoqtsa". xohlasang ber-gin". Allohim. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib. deganlarini aytgan. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi. qo'llarini ko'tardilar.v. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori.v.a.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r.) huzur-lariga kelib: "Yo. dedilar.

) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radi. Abdulloh ibn Umar(r. qo'rqoqlikdan.v. Shuningdek. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".v. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. Rasululloh (s. Shubhasiz.v.): "Allohim. Abu Hurayra (r.v. dangasalikdan. dedilar. U kishi: "Rasululloh (s. deya duo qilardilar". 637. deb marhamat qiddilar". "Parvardigoro. gunohlarimni mag'firat qil.) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir.v. 277-bob. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa.v. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. deya yuz marta takrorlardik".v. Sen meni yaratding.com kutubxonasi 101 . Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. dedi.a. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir. Al-lohim. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir. degan". u ham jannatiydir". men har kuni yuz marta tavba qilaman". Shunday ekan. Qaran degan yergacha sudralib keldida.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" .a. Va (e'tirof etamanki). dedi. Shaddod ibn Avs (r. Allohim).): "Biz Rasululloh (s. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632.v. So'ng yuz martacha "Parvardigorim.a. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman. valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar". yo'qdan bor qilding.deb so'radi. 636. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir".)ga aytib bergan edi.a. Sendan boshqa iloh yo'q.) peshin namozini o'qidilar. Sen mening Parvardigorimsan.) aytdilar: "Rasululloh (s. meni yorlaqagan. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir.Al-adab al-mufrad. gunoqlarimni kechirgan. (ey. deya takrorladilar".a.a. www.a.a. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar. Men Sening quling va mahluqingman.v.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib. deyildi".a.ziyouz. Oyisha (r. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi. (e'tirof etamanki). Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" .)ning "Allohga tavba qilinglar. Men u bilan birgaman".) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi". Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman. Hz. uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil".a. 633.a.a. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh. 630.): "Allohim. 631. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. Meni chorlasa. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman.) huzurlarida yig'ilib qolsak. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". 634.)dan rivoyat qilindi.a.a. deganlarini eshitdim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

albatta duosi ijobat bo'ladi". Abu Hurayra (r. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. Anas ibn Molik (r. (Vaholanki) u duo qildimu. deb iddao qilmasa.a. Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim. dedilar".v. Ummu Sulaym (r.com kutubxonasi 106 . dedilar".v.a.a.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. Allohning mag'firatidan umidvorman". 285-bob. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis.a.v. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669.)ning: "Ey.v. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi.) bizning .a. Mazmuvdan anglashshshcha.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa.ziyouz. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. www. 284-bob.dedi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb duo qilganlar. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin. Abu Hurayra (r.v. deydi".): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . Rasululloh (s. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman". Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. Ummu Qays (r.v.) uni duo qilib. deganlarini eshitdim. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob.a. Alloh unga g'azab qiladi". u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. 286-bob. lekin duoim ijobat bo'lmadi.Al-adab al-mufrad.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. Ul zot: "Allohim.a.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. 672. men Sendan dangasalikdan. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671.v. Vallohu a'lam 670. 103 nafar farzandimni ko'mdim. Allohim. Duo qilinmasa. biz-ni duo qildilar. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. deya marhamat qildilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda. lekin ijobat bo'lmadi". umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin". Amr ibn Shu'ayb otasidan. Abu Hurayra (r.a.) mening haqqimga uch borada duo qildilar. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir.a. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir.

Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi. Abdulloh ibn Abbos (r. 683. bardoshli qil. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679.v. dedilar".v. Meni hech kim yenga olmasin.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi".a. mening ziyonimga nusrat ber-magin. Abu Sirma (r.v.a. Abdulloh ibn Abbos (r. menga hidoyat yo'lini osonlashtir. Allohim.a. Allohim. Parvardigoro.) aytdilar: "Rasululloh (s. meni kuchli. Usmon (r. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. Rasulalloh. tavbamni qabul kdlgin. Hz. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . 684.) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s.a. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin.): "Allohim. menga nusrat ber.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim". mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. 678.a. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz. dedilar". Sen beraman desang.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin". ko'zimning.): "Ey. menga qarshi. mening foydamga tadbir qilgin. duolarimni ijobat qil. dedilar".v. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi.v.ziyouz.a.a. 288-bob. Parvardigoro. dedim. gunohimni kechirgin. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi.a. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir. Sahl ibn Sa'd (r. deb ayt". zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". Rasulullohning duolari 680. uni dinda faqih qilib ko'yadi.com kutubxonasi 107 . tilimning. Muoviya ibn Abu Sufyon (r. zararimga qilmagin.a. menga foydali bir duo o'rgating". desa. meni quvvatli qil.a.) minbardan turib: "Allohim.v.a.)dan mana shu yogoch minbar usgida www. dedilar.a. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. 682. O'zingdan qo'rquvchi.Al-adab al-mufrad. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi.v. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". deb duo qilardilar". 287-bob.) aytdilar: "Ikki soat borki. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir". menga qulog'imning. Ul zot: "Ey. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. Imom Ismoil al-Buxoriy 677. Menga nusrat ber. Shotir ibn Shakil (r.a. g'uborni aritgin".a. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". Anas ibn Molik (r.) aytdilar: Rasululloh (s. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". mudom Seni zikr qiluvchi.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. hujjatimni qat'iy qil. der edilar. tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa.)ning: "Parvardigoro. 685.)ga: "Yo.

deb javob berishdi. Duo mazmuni: Allohim.Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. Yo. meni Parvardigorimsan. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman". 688. Umar (r.v. Qaqiqatda Sen muqaddam.a.) balolar mashaqqatidan. 690. men o'z nafsimga zulm qildim. Samoma ibn Huzin (r.a. muahhar Zodan.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .): "Ey. deb so'radim.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Parvardigorim.v. deyilgandi.com kutubxonasi 108 . Duoning mazmuni: Allohim. 694.a. 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori.) aytdilar: "Rasululloh (s. www.a.). Abu Hurayra (r. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir".a.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy.v. qalb fitnasidan va qabr azobidan. deyishdir". baxillikdan. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t.): "Allohim. baxtsizlikning ta'qibqdan.v. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim".) uch narsadan panoh so'raganlar. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir. deya duo qilardilar 696. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman". Hz. der edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r. men Sendan hidoyat. Abu Hurayra (r. dedilar".v.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un".deb so'rasalar. Allohim.a. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi.a.a. yolg'izlikdan.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir. mening gunohlarimni kechirgin". 689.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin". innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar.v. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin.a. Gunohlarimni e'tirof qilaman.a. Men unga bitta qo'shib qo'ydim.a. Abu Hurayra (r. "U Abu Dardo".a.a.a. Abu Hurayra (r. la ilaha illa anta". shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".a.Al-adab al-mufrad. men Sening bandangman. Abu Hurayra (r. 691. deb javob bergan bo'lardim. Anas ibn Molik (r.ziyouz. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695.a. dedi.

Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir".) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 697.com kutubxonasi 109 . ko'klarni va yerni to'ldirib.a. lekin eslab qololmadik.a. Anas ibn Molik (r. dedik.): "Allohim.a. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin.a.v. do'l va sovuq suv bilan poklagin!. Zero. Suv esa. Allo-him.v. ey Allohning Rasuli".)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman". 704.v.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham.Al-adab al-mufrad.a. qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi". nopoklik va zaiflik olib keladi.v. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz. Abdulloh ibn Abu Avfo (r. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". Anas ibn Molik (r. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi. Sendan faqirlik. der edilar. Allohim.) "Allohim.a.) huzurlarida o'tirgan edik.v. 701.a.a. ey. 706. 698. ofiyatingni o'zgarishidan. oxiratda ham ezgulik ato et.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.)-' "Ey.ziyouz. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi. qalblarni aylantiruvchi Allohim.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. deya duo kdlardilar. Ey.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Ey. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s. barqaror qil". Allohim. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon.v.) aytdilar: Rasululloh (s.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. deb duo qilar edilar". Biz payg'ambaring Muhammad (s.a. Abu Umoma (r.a. Parvardigorim.v. 699. yetishmovchilik. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. 702.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".a.): "Allohim.a. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir.a.v. Agar suv muzdek bo'lsa. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s. bizni jahannam azobidan saqla". 703. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan. qal-bimni dining uzra sobit. ul zot juda ko'p duo o'qidilar. 700. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. ammo biz eslab qololmadik. degan duo-ni ko'p takrorlardilar.a. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin". www. Ato ibn Soib (r. iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz.a.a. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi. jismning salobatini. der edilar". Abdulloh ibn Umar (r.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz. ne'matingni zavolidan.

) qulimdan tugab: "Ey. bilimsizligimni.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro.a. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s.) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. Ul zot: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. bu yomg'irni foydali qilgin". Sening zikringni qilishda. dedim. Qays (r. der edilar". o'zingdan panoh tilayman". dedim. Allohim. Oyisha (r. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Labbay.com kutubxonasi 110 .dedilar.dedim. Shubhasiz har ishga qodirsan".a. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. oshkora qilganimni ham kechirgin. Ey. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. zerikkan edi. kasalligi uzaygandan-uzaygach. Unga hamd aytardilar.v.yashirin qilganimni ham.v. 289-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. 708. hazillarimni kechirgin. "Men seni yaxshi ko'raman".a. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. E'tirof qilaman.a. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". bardosh bilan chidagan. yo Rasulalloh!" . Allohim.Al-adab al-mufrad. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. Muoz!" dedilar.a. deyiladi. Muoz ibn Jabal (r. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. dedilar". "Albatga. gunohimni.a. 291-bob. bardoshi tugab. "Xudo haqqi. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar.ziyouz.a. deb ayt". Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". men ham sizni yaxshi ko'raman". Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . Abu Muso Ash'ariy (r. Hz. darhol ishlarini tashlardilar. dedilar. bularning barchasi menda mavjud.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Allohim.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim.v. 290-bob. o'rgating". www. 711.a.v. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni .

Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim.v.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey.a.a. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar. derdilar. Rasul-ulloh (s. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Ayub Ansoriy (r.) namoz o'qidilar.com kutubxonasi 111 .a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim. der edilar". chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi". 715. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. Duoning mazmuni: Ey. Hz. Anas ibn Molik (r.a. so'limda bir nur qil.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda. to u yotmagunicha. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi.v.a. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" .).) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. yotib uxladilar.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www.v. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". Aytdilarki. Ibn Abbos (r.v. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. dedilar. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". Payg'ambarimiz (s.)ga yoqmadi. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib.a.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.a. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki. Ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad.a.a.v. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. Jimlik cho'kdi. qulog'imda bir nur qil. tahorat lozim bo'lmaydi. Allohim. 1 Ibn Abbos (r. ustimda bir nur qil. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. dedi.a.)ning2 uylarida tunab qoldim. lekin tahoratni mukammal qildilar.a. deb hisoblaydilar.a.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s. Sunani Termiziy. dedilar".a.a.v. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. 1999. Imom Ismoil al-Buxoriy 712.v. chunki Bilol Habashiy (r. qalbimda bir nur qil. dedi. o'ngimda bir nur qil. qabr azobidan panoh ber. 714. Bilol (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Payg'ambarimiz (s. oldimda bir nur qil.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi".v. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar. Keyin turib namoz o'qvdilar. Parvardigor. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber". deb jim bo'lib qolgan edi.) turib hojatga chiqtsilar. lekin tahorat qilmadilar . Toshkent. "Adolat". Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim".deb so'radilar Rasululloh (s.v.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim.a. jahannam azobi-dan panoh ber.a. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi. So'ngra namoz o'qidilar. 1-jild. Sendan yaramas. maqtovli Parvardigor.a. Men ham turdim. tahorat qilib. chirkin narsalardan panoh so'rayman".ziyouz. Rasululloh (s.a.v.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber.v. ostimda bir nur qil.v. 120-121-betlar). Shuvda men: "Yo Rasulalloh. Oyisha (r.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r.a. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey.a. o'rtacha tahorat oldilar. 716.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka". Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga.

Allohim. der edilar". Osmonlar va yerning Rabbisi. uzoqpashtiruvchi yo'q. Allohim. 718. va'dang haqdir.a. Sen to'sib man' qilsang. siquvchi yo'qtsir. binobarin. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". Allohim. barcha hamdlar Senga xosdir. Allohim. Mushriklar chekinib. O'zingga tavakkul qildim. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. Sen yaqin qilsang. shumligidan panoh bergin. Sen yoyib. Parvardigor. Ibn Abbos (r. Allohim. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin.a. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. tepamdan.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. Parvardigoro. bera oluvchi kimsa yo'q. №1.v. dedilar. Sen o'zing mening ilohimsan.) shunday deb duo qilardilar: "Ey. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. mening avvalgiyu oxirgi. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. Allohim. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". Ey. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. tarbiyat etuvchisisan. qocha boshlagach. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. Abdulloh ibn Umar (r.a. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". 292-bob. meni oldimdan.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. O'zingga yo'naldim. Allohim. Rasululloh (s. Senga hamd bo'lsin.a.v. bizlarga kufr. Allohim. Senga yo'liqmoqlik haqdir.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'.v. Senga hamdu sanolar bo'lsin.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi.deb duo qildilar".a. 720. rahmat-marhamating. Rasululloh (s. Allohim. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey.Al-adab al-mufrad.v. www. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q".): "Saflaringizni tekislang. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. Allohim.a. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. qiyomat haqdir. barcha hamd Senga xosdir. Yo Ilohal haq. men Senga bo'ysundim. taslim bo'ldim. orqamdan. Ey.ziyouz.v. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. Sen haqdirsan. bizga ato etgan narsalarning ham. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. Allohim. qo'rquvimni aritgin. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. uni qalblarimiz ziynati qilgin.com kutubxonasi 112 . itoat etdim. ahli kitob kofirlarni halok qil!" .a. Allohim.a. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. 719. bizlarni musulmon holatda o'ldirib. bizlarga imonni sevdir. jannat haq. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. Ibn Abbos (r. aybimni yopgan. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. do'zax haq. ustimizga barakoting. Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Senga imon keltirdim. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi.

O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin.v. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. ishimning oqibatida. 293-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. qulog'imni salomat qil.Al-adab al-mufrad. rahmatingdan umidvorman. deyotgan edi. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim. jismimni salomat qil.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Sening har bir ishga kuching yetadi. deb duo qiling". qabr azobidan panoh ber". zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". Allohim. men qodir emasman.v. bolam. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda otala-ri: "To'g'ri. 725.. Imom Ismoil al-Buxoriy 722. Abu Bakr Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon.v. kufr va faqirlikdan panoh ber. men bilolmayman. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. turmushimda. agar bu ish dinimga.a. Anas ibn Molik (r.a.". bugunim va kelajagimda xayrli.) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa.a. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim.) Fath masjidida dushanba.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa. Qudratingdan quvvat istayman. turmushimga. Istixora duosi haqida 724.. dedilar. deganingizni va yana: "Allohim. agar bu ish mening dinimda. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q".v. Allohim. ko'zimni salomat qil. Mening butun ishlarimni. sha'nimni o'nglagin.a. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". albatta ijobat bo'ladi".) bilan birga edim.) aytayotganlarini eshitganman. ishim oqibatiga. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. Sening buyuk karamingni tilayman. osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. Abdulloh ibn Abbos (r. deb aytayotganingizni eshitganman".a. men bularni Rasululloh (s. deb bilsang. bir kishi: "Ey. dedilar". ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. Allohim. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Allohim.v. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar. 726.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki.a. degandilar". Allohim.a. 727. Chunki. uni mendan. Rasululloh: "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. meni undan uzoqpashtir.a.com kutubxonasi 113 .)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. dedilar. butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". abadiy barhayot Zot! Ey. dedilar".ziyouz. u duo ushbudir: "Ey. So'ngra hojatini aytsin". Meni u bilan mamnun qilgin". chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman". g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". qodirsan.a. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". Yo'q. bugunim va istiq-bolimga zararli. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. Sen barcha narsalarni biluvchisan. dedilar. www.

"Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". dedilar Rasululloh (s. Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. "Men Allohga duo qildim. 730. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. Abu Hurayra (r. 734. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob.)". Sening isming muborakdir.a. deyishdir". Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. Zero Sen har ishga qodirsan". Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir. Ibn Abbos (r. Abu Said Xudriy (r.Al-adab al-mufrad. ushbu so'zlar bilan duo qilsa.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi". Sendan o'zga iloh yo'q". "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. Sendan o'zga iloh yo'qligi.a. Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" . Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak".) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa.com kutubxonasi 114 . Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish. deyishdi.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". www.a.v. 729.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. Sendan o'zga iloh yo'qtsir". Duoning fazilati haqida 733. desin".ziyouz. duosi ijobat bo'ladi: "Ey.) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa.a.alz. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 732. Allohim.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa.a.v. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman. 295-bob. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir. Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir".a. 296-bob.a. yetti qavat osmonning Parvardigori. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin.) aytdilar: "Rasululloh (s. o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi".a. Uch karra o'qiladi".a. Abu Hurayra (r.deb so'rashdi sahobiylar. deb marhamat qildilar.a.a.v.

v.a.a. dedilar. Hz.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. Shamol esganda duo qilish haqida 738.) aytdilar: "Rasululloh (s. der edilar". der edilar".) chaqmoq chaqishini ko'rib.a.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir". der edilar". dedilar. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743.) aytdilar: "Paygambar (s. deb ayting. Ikrima (r. Abu Hurayra (r. 736.a. Rasululloh (s. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey.a.) ning huzurlariga bordim. Allohim.) "Duo ibodatdir". shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir. deb ta'kidladilar".) bilan Rasululloh (s. Allohim. 737-hadis.v. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman". bulardan avval bizga ofiyat bergin".a. No''mon ibn Bashir (s.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang". undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman". Ubay ibn Ka'b (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis.a. 739. dedilar". Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan.a.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. azobing bilan bizni halok qilmagin. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742.a.v.a.v. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Ibn Abbos (r.a.a.).v. shuning uchun uni so'kmangiz. bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin". momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey.a. kechirgin". u azob yoki rahmat olib keladi. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir". Ma'qil ibn Yasor (r.a. 300-bob. 297-bob.a.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. deb javob berdilar". qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi.com kutubxonasi 115 . Ul zot: "Ey. Haqiqiy shamoldan murod . "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r. Shubhasiz mo-maqaddiroq www.a.azob shamoli. Salama (r. 298-bob.v.Al-adab al-mufrad. Allohim. Allohim. Oyisha (r.v.v. degan oyatni o'qidilar. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis. Anas ibn Molik (r. denglar".a.v. 299-bob. So'ngra: "Menga duo qilinglar.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). Abu Bakr.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey. 741.): "Shamol Allohning ruhidandir.ziyouz. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.

Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. deb duo qildi. dedilar.qilishim uchun biror nima o'rgating". Buni eshshtan Rasululloh (s. men sendan sabr berishingni so'rayman"." deyotganda. "So'ng shunday degan edilar". bir-biringizga dushman bo'lmang.) aytdilar: "Rasululloh (s. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). der edilar". bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang.a.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.v.a. Rasululloh (s. menga bu dunyoda ham.v. dedilar".v. Abbos.) Payg'ambar (s.a. dedilar. 302-bob. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating.com kutubxonasi 116 .a. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748. undan ofiyat so'ragin". Yolg'ondan saklaning. 744. unga qarab "So'rang". 749.Al-adab al-mufrad. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas.a. oxiratda ham yaxshilik ato et. u: "Allohim.a. inoq bandalari bo'ling!" 746. dedi.v. Allohdan so'rab. O'zaro nizo chiqarmang. Muoz ibn Jabal (r. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima. unga sabr qilib ajr olay".) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. oxiratda ham bizga ezgulik ato et. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da.. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar. Allohdan ofiyat so'rang. u: "Ey. yo Rasulalloh. bilasizmi?" -deb so'radilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.v.v. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir".a. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman".) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s. www.v.a. duoqirdilar".v. Rasululloh (s. sen buning o'rniga bu dunyoda krm. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. Rasulullohning amakisi. deb duo qilardi.v. olib keladi". derdi. Anas ibn Molik (r. yomgarni ana shunday tutib. dedilar". Allohim.a. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang".) mana shu men turgan joyda turib. demaysanmi".) huzurlarida: "Allohim. 301-bob. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan.) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim. Ul zot: "Ey. dedilar. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin".a..ziyouz. samimiylikni vasiyat qilaman.a.a. 747. degan oyatni o’qirdilar. Abbos.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda.a. endi meni bir baloga yo'liqgirki.v. dedim.): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi. dedilar.v. Allohdan ofiyat so'rang". Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s.a. dedilar. Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r. mol-dunyo bermading. Allohning aka-ukadek ahil.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. sadaqa qilay desam. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi. dedilarda yig'lab yubordilar.)..): "Subhanalloh! Bun-day demagin.a. Abbos ibn Abdulmuttalib (r. deganimda: "Ey. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r.".) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". albatta. ey. deya Rasululloh (s.

So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut". dedilar ul zot. dedilar". U kishi Rasululloh (s. yana ko'paytirib bering.v. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa. Agar yana shu duoni aytsa. Alloh unga pshfo berdi".a.a. 306-bob. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin. 305-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Shunda Rasululloh (s. Ibn ummu Abd . faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. dedi-yu to'xtab qoddi. Agar yo'q narsani aytsa. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak. dedilar. dedilar.) bilan birga edik. o'zimni kuchli his qilayapman". "Ota-onam sizga fido bo'lsin.dedilar. 754.v. Abu Hurayra (r. ziyoda qiling. dedilar".v. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa. 303-bob.Abdulloh ibn Mas'ud. deb aytsin.a.v. Abdulloh ibn Amr (r.a.) shiddatli sinovdan. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla".a. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim. Shunda Rasululloh (s.a.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi.v.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar".a.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s.ziyouz. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752. dedim. Ibn ummu Abd aytdilarki. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut". Qandaydir sassiq hid taraldi.a. "Ziyoda qiling. demaysanmi?" . Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman". G'iybat haqida 753.a.a.v. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi. bu o'shaning sassig'i".Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. g'iybat qilgan bo'ladi.) bilan birga edik. Rasululloh (s. deb o'iladim.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". yana ziyoda qiling". Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi.a. har oyda ikki kun ro'za tut".v. unga tuhmat qilgan bo'ladi.a. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750.) aytdilar: "Rasululloh (s. 751. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. Yana kupaytirib bering .a. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi. 755. Jobir ibn Abdulloh (r. deyilmoqda. men o'zimni kuchli his qilayapman". 304-bob. Ul zot egalari www. Jobir ibn Abdulloh (r. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.Al-adab al-mufrad. dedim.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi.com kutubxonasi 117 .

chiroqni to'g'rila-di. uni Rasululloh (s. Shunda ovqat egasi: "Mayli.a. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q. Ayol taomni olib keldi. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. qornini to'ydir. dedilar". So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. Ittifoqo.deb so'rasa. Rasululloh (s.a. ularni ux-lat". dedi. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi".) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar. Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi.) www. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" .)ning oldilariga bir necha bor keldi. dedi. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". dedilar.a. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. 307-bob.a. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" .a. der edi chin dildan.v. Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos".v. Io'lda o'lib. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar.) o'lib.v. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. uni sindirdilar. bolalarni uxlatdi. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir".deb so'ra-dilar. Rasululloh (s.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar.v. osh bo'lsin". 309-bob. dedi.v. 310-bob. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar.ziyouz. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. irib ketgan eshakka duch kelishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q. chiroqni to'g'rila.v.) uni ayollari oddiga yubordilar. "Shu o'lgan eshakdan-a.v. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. dedi xotini.Al-adab al-mufrad. O'likni g'iybat qilish haqida 758.com kutubxonasi 118 . Rasululloh (s. dedi. Shunda Amr: "Xudo haqqi. bolalar ovqat so'rashsa. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir.) huzur-lariga bir kishi keldi. Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir. Xotiniga Rasululloh (s. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. mana.a. derdi. dedilar. Ansorlardan bir kishi: "Men". 757. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi.s. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. dedilar".) ning mehmon-larini siylab. U kishi och ekanligini aytdi. itdek o'lib ketdi". Shuqtsa er: "Taomingai keltir. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761.a. Rasulalloh?" deb so'rashdi. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. qarangki. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi.

yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin". quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.Al-adab al-mufrad.v. .a. Allohning Rasuli.deb so'radim. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767.): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir. dedilar".)dan: "Ey. Rasululloh?" .a.. dedilar.a.v. Mehmondorchilik muddati haqida 762. Miqtsom Abu Karim (r.. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. Abu Shurayh Ka'biy (r.a. www. Mexmondorchilikuch kundir. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.a. Agar bunday qilmasalar. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa. 765.ziyouz.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. Abu Usayd Soidiy (r. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa.a. Muddati bir kecha-kunduzdir. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. Bundan oshig'i sadakdtsir. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi. mehmonni e'zozlasin. xohlasa tark etadi". ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9).) aytdilar: Rasulul-loh (s. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling".)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. 316-bob. 311-bob.a. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir".): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. 315-bob. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. 312-bob.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas". ey. Abu Hurayra Rasululloh (s.)ni to'yiga taklif qildi.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s. 314-bob.) Rasululloh (s. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz.com kutubxonasi 119 .v..v. "Meh-monning muddati qancha. U ayol: "Bilasizlarmi. qabul qiling. 766. bas.v.a. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi.a.) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.deb so'ralganda.a. xohlasa o'taydi. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" . Rasulul-loh (s.a. men Rasululloh (s. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar. 313-bob. Uqba ibn Omir (r.) uchun qanday ichimlik tayyorladim? . ul zot: "Bir kecha-kunduzdir. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa.a. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763.v.deb so'radi..v.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim".a. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Abu Shurayh Adaviy (r.

)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 120 . "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim. Abu Mas'ud Badriy (r.v. haq yo'lni top-dingmi?" . Demabmiding?" .deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim.a. 771. Abu Zarr unga yana qaytardi. dedi. Abu Zarr. dedi va namozga turdi. Shundan keyin ayoli burilib kelib. "O'zing uchun sarf qil". ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham.deb so'radi. ovqat yeya boshladi.): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. ro'zg'oring but bo'ladi". yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang. meni addaysan. sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan.dedi. So'ng namozini tamomlab.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. "Ha". Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla".a. U: "Nega endi. dedi. bu gapingni qanday tushunishim kerak?" . Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir". www.deb so'radim. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. dedilar". sendan yomonrog'i ham bo'lmagan". bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir". 1 dinorni miskinga bersang. Agar uni boshqara bilsang. deb o'ilamagandim!" . 772. Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor". Abu Hurayra (r. dedi yana u kishi. Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s. dedilar".a.a. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi". Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. "Menda undan ortiqchasi bor".dedim.dedi. Savbon (r.v. Shunda Rasululloh (s.v. U: "Xo'sh. najot ham!" . Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. Men uylarida o'tirib turgavdim. dedi u kishi. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q". Ayoli kuloq solmadi. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. U: "Shunaqa dedim. dedim. Rasululloh.a.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan. deyishingdan umid qilardim". men ro'zadorman". dedim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. Na'im ibn Qa'nab (r.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir".a. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang.v. dedi. "Axir ro'zadorman. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi. Men: "Rasululloh (s. o'zi namozga turgan kishi haqida 768.v.a.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob. Men: "Ey. 318-bob.a. 770. degandilar". dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi.v) aytganlaricha bor ekansiz!" . Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib.a.) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Men: "Yo tavba.dedim. menda bir qancha dinor bor". "Menda undan-da ortiqchasi bor".a. hozir ke-lib qoladilar". ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. dedim. U ruku'larni yengil (teztez) qildi.a. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver.deb so'radim.ziyouz. kelib men bilan so'rashdi. dedi. ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di.) huzurlariga kelib: "Yo.a. dedilar ul zot. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi".a. deb javob berdi ayoli.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Mehmonga taom quyib. Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. dedi-lar.v) ular haqida nima deganlar?" . Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . dedilar". "Ishdalar.

)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan.a.)dan izn so'radi. Ko'zimni uyqu bosdi.v.) huzurlariga kirganida. deb yubordilar. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi. G'ifor.deb so'radilar".dedilar. 776. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi.a. Ular G'ifor o'g'illarimikin. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.v.) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. mag'firat qilayin".) huzurlariga kirish uchun izn so'radi. 320-bob. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. dedilar.a.v.a. Mendan gunohini so'raydigan bormi. Ul zot unga izn berdilar". www. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi.v.a. dedilar".v. men: "Ey. degan andshpa meni qiynardi. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.)ga aytdim. deb o'ylab qoldim. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar. Abu Ruhm (r. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam.v. Rasulalloh.v.a.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir".a.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. U odam Payg'ambar (s.a.v. dedim. Bir kecha Axdar tog'ida turib. Rasulalloh. Barcha sarfdan savob olish haqida 773. Men bu haqtsa gapirgandim. biroq to'la anglab yeta olmadim.a. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey. Rasululloh (s.v. 777. G'iybat maqsadi bo'lmay. ular Asmo' o'g'illaridan edilar".v. deyish haqida 775. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh".a. uzun falonchi. Abu Hurayra (r. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774.a. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" . bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" .a. dedilar". berayin. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. Oyisha (r. Tuyam Rasululloh (s. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. Ul zot: "Anavi ko'sa. 321-bob. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" .a.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam.com kutubxonasi 121 . bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan".deb so'radilar.) u kishiga: "Bilginki.ziyouz. Hz. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. ijobat qilayin. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedim.Al-adab al-mufrad.

ma'muriy rahbarlarni ham imom. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. u: "Yo'q. 783.)dan: "Ey.v. bilingki. Abdulloh ibn Omir (r.a. Abu www.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz. Shunda Rasululloh (s. garchi u hurmatlirog'ingiz.v.deganlar.a.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim. Otalari aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s.v. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. Ji'irrona .a.v. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz". ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang. dedilar.a. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" .)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" . "Odamlar halok bo'ldi.a. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob.deb so'radi. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782.deb so'radilar.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. dedi".v. deganlarini eshitganman". 324-bob.a. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir".a.v.): "Munofiq odamni.a.a. 326-bob.v. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim.a. Abu Mas'ud! Rasululloh (s.) bir kuni Abu Mas'ud (r.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" .ziyouz. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779. 784. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor. deb ataganlar. Imom Ismoil al-Buxoriy 322. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir".)dan: "Rasululloh (s. buzilib ketdi" deyish haqida 780.a. dedilar. Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.v. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay. Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". bob. 325-bob. Abu Abdulloh: "(Ha).) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi.a.) aytdilar: Rasululloh (s. qavmimni kechir.Al-adab al-mufrad. der edilar. rahbar. degandi".com kutubxonasi 122 .

v.com kutubxonasi 123 . degandi. Abu Hurayra (r. Kamalak haqida 786. deb zamonni so'kmasin.a. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. degan hadis haqida 789.v. yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir".bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. 328-bob. "Allohim. bu zamondan ko'nglim qoldi". Somon yo'li galaktikasi haqida 787. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". Kamalak esa. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman".): "Sizlardan birortangiz "E.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir".a.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". 330-bob. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. deyilgan. Boyagi kishi: "Jannat". Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". deb xabar qildilar.s. Chunki Alloh zamondir. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" . ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". www. deganini eshitdim. demasin 785.deb so'radi u odam.deb so'radi. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. 329-bob. Somon yo'li esa. "Olamlarning Parvardigoridir".a.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Abu Rajo: "Topolmading". 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. deganlarini eshitganman. Nuh (a.ziyouz. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin. Zamonni so'kmaslik haqida 790.Al-adab al-mufrad. Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. Islom aqidasiga ko'ra. "U osmonning chiqish teshigidir.a. Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir". deb javob berdilar". 327-bob. deb javob berdi Abu Rajo". Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. demasin. Chunki Alloh. dedi.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . 331-bob. 788. Ibn Abbos (r. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l.

dedilar. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . adolat qiling!" . Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. 333-bob. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar.a. deb javob qildi u.v. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". xushxabar keltiruvchndir.a.a. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" .): "Holingga voy bo'lsin sening.a. Oltinlar Bilol (r. Rasululloh (s.v. deyish haqida 793. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. dedi. deb buyurdilar.v. Shunda hazrati Umar: "Ey.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. "Zahm". Allohning Rasuli. deb marhamat qildilar. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening.a. min unga".v.deb so'radi. derdilar uch martadan. dedilar. 334-bob. Uy qurish haqida 797.deb so'radilar.dedilar. ozor ma'nosida. dedi.com kutubxonasi 124 .) yana: "Min unga".deb so'roqqa tutishi makruhdir". Ul zot yana: "Min bu tuyaga".dedi.ziyouz. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" . men adolat qilmasam. 795.Al-adab al-mufrad. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" .v. "Zahm" kulfat. Tasodifan Payg'ambarimiz (s. izn bering. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi.a. Sabtiya . deb buyurdilar. Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim.a. "Eshik bir tabaqalimidi yo www.dedilar.v. Anas ibn Molik (r.a. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar".)ning quchog'ida edi. Kishi yana o'sha javobini bergan edi. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi".)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar". yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar. deb buyurdilar. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar.a. U odam Payg'ambar (s.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". U kishi Payg'ambar (s.a. 794.v. dedilar.v. sening isming Bashir bo'lsin". "bashir" esa.v.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s.)ni ko'rgach. dedilar. derdilar.) undan: "Isming nima?" . "Holinga voy bo'lsin sening.Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. Rasululloh (s. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar".a. "Holinga voy bo'lsin". Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi. dedi. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku". Mujohid (r.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal. 796.a.): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. Bashir aytdilar: Rasululloh (s. sabtiyangni tashla".) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib.a. kim qiladi?" . sabtiyali. Ul zot: "Yo'q.

*Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798.com kutubxonasi 125 .deb so'radim yana. 337-bob.Al-adab al-mufrad.deb so'radi. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. o'z maskanlariga qaytib ketadilar. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin. U: "Bir tabaqali eshik edi". deb qoladilar".a. koshki rahbar bo'lmasaydik". 801. shunday". Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803.dedim. Sadaqani kechiktirib. "Eshik nimadan yasalgandi?" . zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. belini sindirib qo'yadi". sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. .v. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi". pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". deb javob berdi. 338-bob.. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi".) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi". Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s.v. "Otang haqi". Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". 335-bob. Ibn Jurayj (r.ziyouz. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. dedilar. deyish haqida 799. Hatgo dehqon dalasiga. Allohnng Rasuli. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. 336-bob. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki.a. Ibn Umar undan xojasi kimligini www.a. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar. dedilar". buni senga bayon qilinadi.) oldilariga kelib: "Ey. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" .deb so'radim. qizarib ketadi. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. Ul zot: "Otang haqi. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak. Sen sog' paytingda. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. dedi. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. axir.

dedilar. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6). Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz".a.ziyouz. xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding.v. sadaqa kam so'raladigan.): "Mening hech qanday o'yinermakka. xatiblari kam. Shuni yaxshi bilingki. go'zal va yoqimli yuzli edilar". Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. dedilar. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s.a.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman". yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. 341-bob. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir".com kutubxonasi 126 .a. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. 809. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi". Demoqchi bo'ldilar". 340-bob. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. dedi. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. ko'ngilxushliqdir". dedilar". U kishi: "Ha. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. dedilar. asharot yomondir". To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. deb javob beribdi. U g'azab bilan turib. 807. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori.v. Ya'ni.a. Alloxdan keyin falonchi degin". Ibn Umar: "Unday demagin. Rasululloh (s.s. unda faqihlar kam. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir".) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki. Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.a. debdilar". 806. dedilar va yana: "Ul zot oppoq. hadya. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805. 811.Al-adab al-mufrad. deb izohlaganlar. www. dedilar". Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". notiqlar serob bo'ladi. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi. Anas ibn Molik (r. dedi.v. Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 808.deb so'radim. hadya. mana shuni tark qilgan bo'lardi". deganlar. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. Ibn Abbos (r. U: "Alloh va falonchi".v. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q".

a.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . 155. Abu Hurayra (r.): "Nima bu.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. sen". ey. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di.a.a. Uzumni "karm" demaslik haqida 818.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin. Rasululloh (s.v. www. Masalan..)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. Alqama bin Voil (r.a. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. Rasululloh (s.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori.a.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. xotin?" . faqat bunda hayvon emas. dedilar.Al-adab al-mufrad.a. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. aniq teva deyilgan. 346-bob.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.v.v.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak. anglapsh lozim.. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".a. Rasululloh (s. 344-bob.a.a. Ikrimadan rivoyat qilindi.v. Oyisha (r.a. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi". "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey.v. birovni qarg'ab.deb so'radim. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.a.. deb javob berdilar". 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor." degan misrani o'qir edilar". 712-betlar). Insonga xitob 820.)dan: "Rasululloh (s. deyilgan. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. dedilar. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. Toshkevt-2003 y. unga o'lim tilab.com kutubxonasi 127 . dedilar.): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa. 813. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi. 342-bob.dedilar. Balki "hubla". Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. ya'ni "uzum" deng".): "To'g'ri yo'lda yurish. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. nima tilayotganiga qarasin.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar.v. 343-bob.ziyouz.

qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman". Men bir hojatlari bo'lsa kerak.a. Anas ibn Molik (r.deb so'radilar.a. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor .a.) aytdilar: Rasululloh (s. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825.a. .a.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan. dedim. dedilar.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar.).v. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar". kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" .ziyouz. "Ha". Rasululloh (s. o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon. panaroq joyga burildilar. Farz namozini o'qir edi.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar. ojizlikdan.v. "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar.v.s. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. "Ha".) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" . 349-bob. men ham orqalaridan borardim.) aytdilar: "Rasululloh (s. 822.deb so'radilar Rasululloh (s.deb so'radim. amringizga muntazirman".Al-adab al-mufrad.a. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi.a. 826.com kutubxonasi 128 .a. dedi-lar.v.v. Men: "Ey. odam! . Rasulalloh. degan ma'nodadir.a. "Jonim sizga fido bo'lsin. Anas ibn Molik (r.pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi". dedim. "Ey. "Ey. dedim.v.) aytdilar: "Abu Talha (r.a. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi".Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi.dedim. Abu Zarr (r. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 821.a.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang. mollarini ko'paytirib. Men: "Ha".). deb bir chetga borib o'tirdim.a. Abu Zarr!" .a.) g'azot paytida Rasululloh (s. "Ul zot Jabroil (a. "Ha-ha" . Rasulalloh.) bir muddat o'tgach.dedilar Rasululloh (s. jonim o'zingga qurbon". degan www.deb so'radim.yana o'qi. Erinchoqlik haqida 823. dedilar Rasululloh (s. Shunda ul zot: "Ha-ha!". 347-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ajabki.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. o'g'irlik qilsa hammi?" . dangasalikdan. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim.a.v. . deb she'r o'qirdi.v. ey. Abu Zarr!" . So'ngra bir vodiyga chiqqach. Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim". dedilar. ey Rasulalloh. "Zino qilsa ham.v. dedim va bir bayt o'qidim.).v. Rasululloh (s. "Buni sezdingmi?" .).) edilar. chunki Payg'ambar (s. Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. Namozdan forig' bo'lgach.a.v.a. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir". baxtsizlikdan. yonidagi kishiga: "Ey.deb javob berdilar Rasululloh (s.dedi va o'rnidan turdi. buyuring!" . "Labbay.dedilar menga yuzlarini o'girib. 348-bob. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. qo'rqoq-likdan. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan.a. Amr ibn Sharid (r. degan xabarni yetkazib kelibdilar".) bu so'zlarini uch karra takror qildilar.

) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey.a. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s.deb murojaat qila boshladilar. Hz. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832.degandilar". Buraydaman" . Rivoyat qilishlaricha. Sa'd ibn Hakim otasidan. fidoyingiz bo'lay.a. degan ma'noda.dedim. dedilar". www. birodarimning o'g'li.a.).) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi.v.a.ziyouz. undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim".Al-adab al-mufrad. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey.v.v. xoh kichik. 351-bob. Umar (r. So'ngra nasabimni surishtirib. 830. Balki ul zot (s. Umu-man. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. 352-bob.v. Anas ibn Molik (r. Sa'd. aksincha. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. ota-onam senga fido bo'lsin!" . Oyisha (r. Hz. "Mi-jozim buzildi".)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . Ali (k.deb so'radilar Rasululloh (s. deb atay boshladilar. Ul zot Sa'dga: "Ot. 350 bob. Abu Saqd Xudriy (r. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. ot. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi. deganlarini eshitmaganman.a. "Kim u?" .a. degan ekan.v. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi.s.) Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. birodarimning o'g'li!" .) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani. Hz.a.com kutubxonasi 129 . "Bu men. Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi.degan ekanlar. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a.nafsim ifloslandi.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. o'g'lim!" deyish haqida 829. desin".)aytdilar: "Rasululloh (s. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha.v. yo Rasululloh. o'g'lim!" .a.a. Xabisat nafsiy . Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey. laqisat nafsiy .nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori. 831. 828.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim.a. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar. Allohdan shunday amr keldi".deb murojaat qildilar.

a.) asos solgandirlar.toshning quli.a.a. So'ng boshqa odam turdi. Ul zot undan: "Isming nima?" .a. uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . mening oldimga kelishadi.) dedilar: www.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835. dedi.deb so'radilar. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma". Ehtimolki. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach. deb ismini aytdi. dedilar. U ham ismini aytdi. deb javob berdi u.v. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar.deb so'radilar.a. deb chaqirayotganlarini eshi-tib. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar. 355-bob. men o'rtalarida Hakamlik qilaman.Alloh taolodir. dedi. dedilar.deb so'radilar. vallohu a'lzm. urishganlari yarashib ketishadi". Ul zot "O'tar".): "Tuyani senga top-shiramiz.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering". Nega sening kunyang Abul Hakam?" .a. barcha xukm Unga oiddir.) juda ham shoshib keldilar.ziyouz.a.) qavmdoshlari uni Abul Hakam. dedilar.v.a.deb so'radilar. deb shoshilib keldim.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.v. "Abdulxajar".v. sen Abdullohsan". sen Abul Shurayh bo'la-qol". 356-bob.najot topgan. Shunda Rasululloh (s. 354-bob. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin. Rasulul-loh (s. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. Tez yurish haqida 836. Bir kishi: "Men".v. dedilar. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. "Falonchi". dedilar. Ibn Abbos (r. Rasululloh (s. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". bu fanta Rasululloh (s. Abdulhajar . salom berdilar. Rasululloh (s. Rasululloh (s.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar.v. Rasululloh (s.v. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim.a.v. ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi.a.) bir kishini odamlar "Abdulxajar. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor". Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi.) undan ham: "Isming nima?" .Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.deb so'radilar. Ol-dimizga kelib to'xtagach. uni sen (Makkagacha) haydab bor". Nojiya .com kutubxonasi 130 .a. Ul zot: "Isming nima?" . dedi. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar.a.v. Biz o'tirgandik. dedi u. So'ng boshqasi turdi. "Nojiya" . dedi.): "Bo'lmasa. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob.dedilar. dedilar. "Shurayh". Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . unga ham "O'tir". Deb javob berdi. "Isming nima?" . deb chaqirayotganlarini eshitib.v. mo'min-qobil degani. So'ng: "Farzandlaring bormi?" . Ul zot: "Yo'q. Abul Hakam kunyasi haqida 834.) aytdilar: Rasululloh (s. U: "Mening Shurayh.a.v. Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi.deb so'radilar. Ul zot: "Senga xush kalom. Abu Hadrad (r.

bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan.rad etilgan.v. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi.)ning tizzalariga qo'ydilar. deb ism qo'ygan".a. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. ogoh qiluvchi.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni.v. Rasululloh (s. Birovning ismini kichraytirib.a.a. 840. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir". degandi.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar.Al-adab al-mufrad. yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi. la'natlangan. Bu orada Rasululloh (s. deb qo'ydi.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi.a.)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". dedilar. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. * Horis . *Murra .yer haydovchi. ul zot: "Yo'q.s. charchamas degan ma'noda.a. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim.v. 357-bob. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon.so'radilar ul zot.xabar beruvchi. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz".) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s.v. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi". erkalab chaqirish haqida 841. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. uning ismi Munzir bo'lsin". U kishi: "Men Nabiy (a. sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz". dedilar". U: "Falonchi".com kutubxonasi 131 . ey Tulayq.g'ayratli.v.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" . Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar.)ni xabardor qilgach. *Moliku-l-amlok .mulklar egasi yoki shahanshoh. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s.bu o'rinda jangovor ma'nosida. Ismni o'zgartirish haqida 839.v. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi.) Rasululloh (s. 360-bob. 860 va 862-hadislarda keladi. bu haqdagi mazmun 859.a. dedilar.a. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar. "Ismi nima?" . Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim.a. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. Abu Hurayra (r. 838. www. dehqon.v. dedi. *Hammom .deb so'radilar.v. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari.ziyouz. tinib-tinchimas. dedik. deganlarini eshitganman. U odam bu haqda Rasululloh (s. yo Rasulalloh".)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. 359-bob. *Munzir . *Harb .a.

) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan". "Yo'q.v.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.a. Rasululloh (s. deb atamanglar. itoatkor.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.dedilar. G'urob degan ism haqida 847. U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb.com kutubxonasi 132 . buni Alloh bilguvchiroqdir. Biz: "Uni Harb deb nomladik". Husayn tug'ilganda. dedilar.dedilar. Amr: "Uning ismi Barra". deb javob berdi.yaxshilik.v. dedilar.a. sening isming Muslim bo'lsin". So'ng: "Men bularni Horun (ax. mening ismim Barra edi. www. dedilar. Hz.baxtli degani.a. dedilar. deb ism qo’ydim. Rasululloh (s. Muslim .) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi. Muhsin .bo'ysungan. "G'urob" deganimda. dedilar". ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . 362-bob. kim fojira.v. deganimizda.v. dedilar. "Yo'q. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering".Ummu Salama: "Bo'dtsi. Ul zot mendan: "Oting nima?" . "Yo'q. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza.Al-adab al-mufrad.) uni "Sa'id".a. Zaynab deb nomladilar. Sa'id . Sarm . dedik. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. Hasan . Zaynab qo'ying".a. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani.a. "Yo'q. dedim. uning ismi Husayn".keskin ma'nosini anglatadi. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". 363-bob.a. dedilar.deb so'radilar.a. ezgulik degani. Rasululloh (s. Ummu Salamaga uylangan paytlarida.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. bugundan boshlab u Zaynab". Biz: "Harb".) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim.v.)ning Shibr. Ibn Umardan rivoyat qilindi. dedik.qarg'a. Sarm degan ism haqida 845. dedilar. 846.yaxshilik qiluvchi degani.v. Ul zot ismini o'zgartirib. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim.v. Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring.v.) o'zgar-targanlariday o'zgartirib. deb nomladilar. zero sizlardan kim pokiza. Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi. u Muhsindir". Rasululloh (s. G'urob . "Harb". "Paygambar (s. ismini nima deb qo'ydingiz?" . Ali (k. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. uni ham Harb deb nomladim. uning ismi Hasan". dedilar. Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844. Unga Zaynab deb ot qo'ying".v. Rasululloh (s. "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib.ziyouz.

a. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.kamtarlik.ziyouz. Uning ismi Al-Os edi.a. men shunga guvohmanki.com kutubxonasi 133 . unga Allohning la'nati bo'lsin!" .) uni Muti' deb nomladilar.s). sening isming Bashir bo'lsin". 851.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir. “Al-Os” arab tilida' "osiy. Al-Os ismi haqida 849. Oyisha (r.) Usmon (r. 366-bob. Zahm ismi haqida 852.v.v. yulduz.). olov.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.)ning oldilariga kirib.a. 367-bob. Shihob ismi haqida 848. Hishom .v. gunohkor" degani bo'lib. Rasululloh (s. dedim. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.)ga Jabroil (a.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi".a. dedilar.) ham shu yerda edilar.a.v.a. deb javob berdi.a.nur. senga salom yo'llamoqdalar".) vahiy olib tush-gan edilar. Muti'ning ismi ham shunday edi.a.v. ey. Alloh taolo Rasululloh (s.v. dedilar.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi.Al-adab al-mufrad. dedim. dedilar. shu'la. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s.)ning yelkalariga urib: "Yoz.deb so'radilar Rasululloh (s.v. Rasululloh (s. "Sening isming nima?" . "itoatkor" degan ma'nodadir.a. dedilar.) haklarida so'rab chiqing. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.)ni so'ksa.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s. "bo'ysinuvchi" .Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab.) birga edim.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir.a.a. degan edilar.s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. "Zahm". tovozelik.dedilar.a.a.a. Rasululloh (s. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.a. ul zot: www. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir. "Muti'" esa. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. ulardan Usmon ibn Affon (r.): "Yo'q. ular hali Islomni qabul qilmagandilar. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar".a. Payg'am-bar (s. Usm". Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s.a. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". Kimki Usmon (r.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob. Men bir kuni Rasululloh (s.a.) haqida bo'lsa. mana shu uyda. 365-bob. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar.) haqlarida fikringizni so'ra-di". O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar". deb chaqiripsharini aytdi.a. Oyisha (r.a.a.): "Ey. Oyish! Jabroil (a.v.a. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib. Usmon ibn Affon (r.a.) buni eshitib: "Yo'q. Oyisha (r.v. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r.v. Shihob . uyatchanlik ma'nolarini anglatadi. Usmon (r.v.

deb nomladilar". Payg'ambarlarning ismlari haqida 859.baxtli. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki. Raboh.a.a. Rasululloh (s.a. Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor.)dan kirishim uchun izn so'ra". sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Raboh ismi haqida 858.deb buyurdilar. Ibn Abbosdan (r. 857.Al-adab al-mufrad. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi . Rasululloh (s.v.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. Abu Hurayra (r. So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar.) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar".a. Umar ibn Xattob (r. dedilar.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. "Bu yerda emas".) uni Juvayriya.v. Maymuna . Odamlar: "Barakot bu yerdami?" .a.) Rasululloh (s. inshoalloh.v. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi". www.a. Rasululloh (s. (Bu bilan ism emas.a.ziyouz. ummatlarimni dan qaytaraman". mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik.v. 369-bob. qutlug'. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q. Men Abulqosimman" . Payg'ambar (s. 368-bob.v.v.com kutubxonasi 134 . dedim.) aytdilar: Rasululloh (s. dedim". Nofi'. Jobir ibn Abdulloh (r. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar.a. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman".a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi. Jobir ibn Abdulloh (r. deb marhamat qildilar. Biroz yurgach. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). Yasor.) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. dedilar.a. dedilar.) unga Maymuna ismini berdilar".a.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa.v. 371-bob. Baraka. dedilar.v. "Ey. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. dedi.a. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa.deb so'raganda.a.v. barcha xayrli ishlarni qildilar". 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori.) Ya'lo. 370-bob.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar. deb javob beriddi. Aflah ismi haqida 856. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi". 855. Barra degan ism haqida 854. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan.) aytdilar: "Payg'ambar (s.

com kutubxonasi 135 .a. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan.) aytdilar: "Rasululloh (s. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi).): "Mening ismimni qo'yinglar. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi. bir kishi: "Ey. rasulalloh. Sa'id ibn Musayyib otasidan. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r.v.a. Sulaymon aytgan hadisda esa.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas. dedi.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. deb marhamat qildilar.v. U kishi: "Ey. men sizni chaqirmagandim". 863. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman". Ra-sululloh (s. kunyam bilan kunyalanmanglar".v.v. 861. Modomiki. "Hazn".a. Hazn ismi haqida 864. deb atashni istagan edi". Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib.a.a.a. Rasululloh (s. xurmo chaynab. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi".a. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi". quchoklariga olib. 372-bob. Bu hadis mazmuni.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach.a. dedi. Abulqosim". Imom Ismoil al-Buxoriy 1. Rasululloh (s. arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s.) uning ismini Ibrohim qo'yib. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar". dedi.v.) menga Yusuf nomini berdi-lar. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar.)ning huzurlariga keltirdim. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi. bu ism joriydir 3. Ul zot unga qaradilar. vallohu a'lam. ismini Muhammad. 862.Al-adab al-mufrad. www.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan.a. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". dedi. 2.a. boshimni siladilar". yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib.) bozorda yurgan edilar.s). Abu Muso (r.v. ammo kunyamni olmanglar.ziyouz. chunki. dedilar. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman".a.v. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.

868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori.a. Allohning Rasuli.v.v.v.)ning ism va kunyalari 866.v. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s.)ga borib bu haqda arz qildi. deb javob berdilar ul zot". Shunda ul zot: "Ey.): "Juda yaxshi aytibdi.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi. 867.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl. Anas ibn Molik (r. bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz". "Ha". dedi. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. 377-bob. Ibrohim (r.): "Ey. ismimni ism kilib qo'ying.v.v.deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. deyishdi. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl.a.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. Rasululloh (s. Ali (k. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi. 374-bob.a. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma". Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz. Rasululloh (s. Go'daklarning kunyasi haqida 871. Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" .) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi.v.com kutubxonasi 136 . dedi. Ismini Qosim deb qo'ydi.deb so'radilar. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. Uning bir chumchug'i bo'lib. deb kunya qo'ygandilar . www. 389-hadisda "maynachang".) biznikiga kirdilar. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" .a. uni o'ynab o'tirardi.a. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar.a. Jobir (r.) aytdilar: Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Abu Umayr. deyilgan edi. ya'ni Sherbachchaning otasi.a. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. 376-bob. 860-hadisning takroridir.a. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz. "Uning chumchug'i o'lib qoldi". 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib.ziyouz.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. chunki men Qosimman". Rasululloh (s. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. Abu Habobning nima deganini?" . 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham.a. vallohu a'lam.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.v.a. Payg'ambarimiz (s. 375-bob.

Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin. dedilar". ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir.) kelib u kishini so'radilar. devorning tagida o'tirganlarini aytishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Bir kuni hazrat Ali hz.)dan xafa bo'lib.)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi".v. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. Meni ham kunyalamaysizmi? .ziyouz.dedilar. Bilol (r. Payg'ambar (s. ne'matlari.) bu kunya bilan ataganlar.a.v. Bilol (r. deb javob berdi. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi". Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880. Bilol (r.) bir qabrning yonidan o'taetib. dedilar.com kutubxonasi 137 .) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin.a. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim. xursand bo'lardilar.a.) u kishini turg'azib. balki Ali (k. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz.a.a. ey Bilol. www. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". 380-bob. u: "Ey. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" . U ko'nmadi. Amr ibn Oss (r. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar.dedilar.a.) yonlariga bordilar.)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan. Payg'ambar (s. dedilar.) Abu Talha (r. Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876. Adab haqida 878. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. 378-bob. dedi.a. Rasululloh (s. deganini eshitganman". Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y".v.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s.a.a. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" .) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi". Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. Anas ibn Molik (r. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. U kishini fa-qatgina Rasululloh (s.a.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar.dedi. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" . Fotima (r. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r. Ali (k. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa. 879.v.) u kishining oddilariga keddilar.Al-adab al-mufrad. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi.v.dedilar.a. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol". Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz.a. Hz. 381 -bob.a. Shun-da Muoviya. Abu Turob". Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. 379-bob. deb javob berdilar. dedilar. Rasululloh (s.a.v. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.): "Men hech narsa eshitmayapman".v.dedi. u: "Haklar".

faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" . Mushriklar Rasululloh (s.a. Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim.)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. 884. degandilar". Abu Hurayra (r. Shunda Oyisha (r.com kutubxonasi 138 .v.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s. Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi.a. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.v. "to'lmoq" lafzi kelmasdi.a.)ni mudofaa qilardi". Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. . yiringa to'lgani yaxshiroqdir".a.a. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" . 883. Chunki unday hajviyalarning ozi ham.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'raydi. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. yomon. oxirini yod olmabdi.a.a..v.Al-adab al-mufrad. qabihi esa.v. dedilar". 887. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman. 382-bob. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s.v. taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa. www.a)ga: Abu Hurayra (r. Oyisha (r.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor".a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi.. 882.dedilar Rasululloh (s.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi.): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar".v. axloq-siz so'z kabidir". bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881.). Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi". Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor".) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman". Hz. dedi".ziyouz. ko'pi ham kufrdir ".a. 886.a.a.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi. deb javob berdilar. 885-hadis 883-hadisning takrori. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. demoqchi (t. dedilar". Abdulloh ibn Amr (r. 889. hadisning boshini yodlabdi-yu. dedim. she'r to'qir edilar. dedilar".v)ni hajv qilib. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim". derdi". Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov.a.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". "Uni so'kmangiz. dedilar". chunki u Rasululloh (s.

ularga go'sht berginki. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" . Imom Ismoil al-Buxoriy 890. Oyisha (r.a. dedilar".) turib so'zladilar va: "Ey.v.v. go'zal jumlalar bilan so'zladi. so'ng Rasululloh (s.a.a. sehrli usuli haqida 896. www.degan oyatlari tushgach. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. qisqa so'zlang.a.a.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar. Hz. faqat bunda Rasu-lumoh (s. ularning sochlarini olib turginki. axloqsizi ham.v.a.com kutubxonasi 139 .v.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar.v. Payg'ambar ^s.Oyisha (r. Shoirlarga ergashmoq haqida 894. yuraklari baquvvat bo'lsin.ziyouz.a. axloqsizlarini tashlang". Uzoq. ezmalanib gapirdi.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir".386-bob. 225. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. Umar (r. 900. 226) . 387-bob.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. Ko'p gap haqida 899.a. Ibn Umar (r. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224. Urva naql qildi: "Hz.a.a. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r. So'ng: "So'zning ham sexri bor". Shunda Rasululloh (s. insonlar. dedilar. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki. toki ular bilan munozara qila bilsinlar. dedilar.Al-adab al-mufrad. Bayonning jozibador. faqat bunda roviy aniq emas. Yaxshisini oling.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir".) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir. ba'zi she'rlar hikmatdir".a. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin. dedilar". Ibn Abbos (r. Ibn Abbos (r.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi.a. 388-bob. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. 385-bob.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r. 897.a. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan.v. dedilar. Hz.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi.v. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898. bo'yinlari mustahkam bo'lsin.a. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi.)ning oldilariga keddi va ochiq. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir".) gapirdi.a. deb marhamat qildshar.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori.) aytdilar: "Rasululloh (s.

393-bob.) aytdilar: Rasululloh (s. Rasulalloh. Ul zot: "Kim u?" . "Uning asli yo'qtsir". dedi kelgan kishi. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. Oyisha (r. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi.v.a. Abu Yazid (r. Shunda hz. Odamlar: "Ey. haqiqatda jozibador so'zlar bor". O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib.a. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing.v. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. dedi.a.) uning bu gapidan ozorlanib.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik.v. Bildikki.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar. Piching gap qilish haqida 907. deyish haqida 906. Rasululloh (s.v.a. Shunda Rasululloh (s. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.a.).a.)ni taklif qildik. Rasulalloh. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". 392-bob.dedilar. ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. 905. tuni bilan meni qo'riqyaasa". g'aliz gapirishdan qaytargan edilar". So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar. meni chaqi-ringlar". 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori.) safarlarining birida tuyalarini www. dedi. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.) boshqa bir masjidga ketganlar.a.) uxladilar.a. Rasululloh (s. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. sizni qo'riq-lash uchun keldim".a.) aytdilar: Rasululloh (s. "Sa'dman.ziyouz. na ortidan keladigan bir manfaat bor".v. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q". dedilar Rasululloh (s.a. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar.)dan kohinlar haqida so'radilar. Orzu qilish haqida 902. biz.com kutubxonasi 140 . Imom Ismoil al-Buxoriy 901.v.Al-adab al-mufrad. Anas ibn Molik (r.Rasululloh (s. 391-bob. deb marhamat qildilar.a. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin.a.v. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" . ey. "Istaganini oldiga. qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach. dedilar.v.a.v.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. Keyin Rasulul-loh (s. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar"."so'kding". deyishdi.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik."mo'ljalga tekkizding".v. 389-bob. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik. dedilar. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" . dedilar. dedilar. Rasululloh (s. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir".

a. Amr ibn Os (r. u aqyali odam emasdir". Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. deb aytdilar". uni shoshmasdan.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q. 395-bob.a. Axir. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi".com kutubxonasi 141 . gapirganing birovniki". so'ngra uni malomat qilmagan-man.v. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir".a.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar. Umar (r.) huzurlariga keldim. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa.a. deb she'r o'qirdi.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909.deb so'radim. Oyisha (r. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". Sirni fosh etish haqida 910.a.a. (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". www. 908. Baro ibn Ozib (r. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. 915. Ishlarda shoshmaslik haqida 912. taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. dedilar".v. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir.a. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar.) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".a. dedilar".a.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. 396-bob. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914. Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s.) otalari hz.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". Masxara qilish haqida 911. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" . sovuqqonlik bilan qilginki. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang.). Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir.ziyouz.Al-adab al-mufrad. 397-5ob. Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja. 394-bob. Abu Zarr (r. Zuhriy (r. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. Hz. demoqchi (t. 913. Abdulloh ibn Umar (r.

401-bob. buzg'unchilik haqida 917. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir.) o'tib. 399-bob. karim o'g'li karim.v.-v. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . oqsuyaklik haqida 920.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob." (49:13). Roviy Muhammadning aytishicha.v. karim o'g'li karim.) shunda unga: "Kel.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda.. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r. Rasululloh (s. Men: "Shutsday-shuvday. www.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. Albatta. Rasululloh (s. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar". nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham.a.v.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir.v. dedilar. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a.v.a..v.)dan rivoyat etilishiga ko'ra.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.ziyouz.a.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey.a. Ya'qub o'g'li Yusufdir". U "Xo'p". Aslzodalik.) mening yonimga keldi". dedilar.deya yordam so'raysiz.com kutubxonasi 142 . Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir". Muhammad!" .) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi".a.deydi. Ubaydulloh ibn Anas otasidan. dedi.dedilar". Zulm. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a.deb so'ragan edi.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa. 922.)ga qarab kulimsiradi.a. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa. Abu Hurayra (r. Ibn Abbos (r. 919. dedi". deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916.v.v. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir". yo'q". u esa bobosidan nakl qilgan.s. Zulmning jazosi haqida 918. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub. Holbuki. Rasululloh (s.a.a.a. dey-man". Muhammad (s. Payg'ambar (s. Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib. Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi". Usmon: "U nima dedi sizga?" .a.a.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik.a. Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. 921.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar. 400-bob. o'tir". ya'ni karim o'g'li karim.

925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa. 402-bob. Abu Qatoda (r.): "Bunga men.a.v.a.a.) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik. Abu Bakr va Umar ishonamiz". unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". Hz. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r. deganlarini eshitdim". Sahobiylar: "Ey. bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). Abu Hurayra (r. Oyisha (r. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar. Ali (k. As-lzodalik.v.v. Rasululloh (s.deb yubordilar. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" .): "Men Rasululloh (s.v. Qo'l bilan yerni silash haqida 929. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. saodat yo'li. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh". 404-bob. oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir.v.deb so'radilar. va (Allohdan) qo'rqsa. Rasululloh.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. kimki badbaxtlardan bo'lsa.Al-adab al-mufrad. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi.a. 403-bob. dedilar".a. (U yerda) tanishmaganlari esa.deb so'radim. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas.a.deydi".) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men. Abu Bakr va Umar ishonamiz". Rasululloh (s.a.ziyouz. Ul zot: "Amal kdling.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. Imom Ismoil al-Buxoriy 923.v. 928. deb qo'yi-ladi. deb gapni muxtasar qildilar .) aytdilar: "Rasululloh (s. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli.a.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar. Rasululloh (s.com kutubxonasi 143 . bas.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar".v. Hz. gaplari gaplariga to'g'ri keladi.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir.a. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. Shunda odamlar "Subhanalloh!" . hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan".a. 925-hadis ham hz.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan.a.a.): "Kimki yolg'on hadisni www. dedilar.

com kutubxonasi 144 .a. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib.v. Umar (r.v.) ham bor edi. 408-bob.)dan rivoyat qilingan. deganlar.dedi.Al-adab al-mufrad.a. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir". Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r. Oyisha (r.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. hovlidan uyga.a. www. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. dedilar. ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".ziyouz. "Yomg'ir falon sababli yog'adi". men Rasululloh (s. desa u Menga kofir bo'lib.v. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi".a. anglab bo'lmadi. deya marhamat qildi". Sannon haqida 905-hadis.a. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa. azob kelgirishi ham mumkin. qachonki. dedilar". Arablarda qadimdan sannon bo'lgan. desa. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar". Aslo shamolni so'kmangiz".) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar. Umar (r. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. 407-bob.a. dushmanni qiyratolmaydi.v. dedilar". Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. deb javob berishdi.): "Qaerdan bilaman. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. Oyisha (r. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. Namozdan keyin Rasululloh (s. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".a. 406-bob. 931. u rahmat keltirishi ham.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi.deb so'radilar. Shamol tezlashgandan tezlashdi.a.a.a.a. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24). Rabbingiz nima dedi?" .a. voqea va sabab to'liq yoritilgan. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman". 405-bob. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi.v. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. ul zot (s.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". Yo'q. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi". Mening xayolimga lop etib bir gap keldi. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi. deyish haqida 932.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" .) (osmonda) bulugai ko'rsalar. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi".

)ning oldilariga olib keli-shar.a. 940. duo qiling.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) ustarani uloqgirib yubordilar.a. Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib.a. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. o'zlarini kuydirmaydigan.a. Men: "Ha. Rasululloh (s.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi".a.a. Oyisha (r. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar. ey.a. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. Oyisha (r. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi".a. 935. buning sababini so'radilar.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. roziman".): "Ey.) aytdi Rasululloh (s. Hadis mazmuni.) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941. dedilar".a.com kutubxonasi 145 . Muhammad?" .a. Ukosha (r. dedilar.a. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling.v.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q.a. 411-bob. deb javob berishdi.): "Shumlanish shirkdir. Shumlanish haqida 934.v. dedilar. degan edi. Holbuki.a. dedi.v. eng to'g'risi . ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q. Anas ibn Molik (r.deb so'rash-di. dedilar. Rasululloh (s.a. shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir".yaxshilikka yo'yishdir. Abdulloh ibn Soib (r. Ular sehrgarlik qilmaydigan. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa. deb duo qildilar. g'ayratsizligi 410-bob.ziyouz. Parvardigorim.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". 412-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot (s. Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. "Rozimisiz. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob.Al-adab al-mufrad. 413-bob.v. Ibn Mas'ud (r. Jinlardan shumlanish haqida 938. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir".a. Rasulalloh. vallohu a'lam. dedim. "Jinlardan sakdanish uchun". Ul zot: "Allohim. Alloh meni o'shalardan qilsin".)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir".a. menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi". Yaxshilikka yo'yish haqida 939. dedilar. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". dedilar.) shumlanishni yomon ko'rardilar".-v.v. Abu Hurayra (r. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin".) aytdilar: Rasululloh (s.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1. Oyisha (r. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi .v. deb marhamat qildilar.) unga barokat tilab duo qilar edilar.

Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z.a.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. kambag'allik. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. U yerda bizning so-nimiz haam.a. Sahl ibn Sa'd(r. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi.kasallik.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. "Tafsiri Hilol". uyning fayzidan. otda. Otdan shumlanish haqida 942. T. mol-dunyomiz www. boyo'g'li sayrasa. Rasululloh (s.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz".) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r. 1993. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . Oyisha (r. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. deb bilish lozim. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa.a. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. unga tosh otish kabi odatlar bor.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat . (F. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. o'lim va boshqalar. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.v. Abdulloh ibn Umar (r.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar.a.a. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. Hz. bularning har birini shumlik.v.a. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar. Allohning Rasuli. ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . 943.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. deb bilar edilar". imom Molik (r. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha. Xalqning aqidasiga ko'ra. xotinda. 151-6.a.s). bu kabi botil qarashlarni rad etdi.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Oyisha (r. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi. bu Allohga osondir" (57:22). Albatga. "oson".) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar. Keyin Usmon ibn Affon (r. 414-bob.ziyouz.a.a.a. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. deganlarini nakl kdildi".com kutubxonasi 146 . ochlik. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi.dedilar.a. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan. "engil" deganidir.al.): "Shumlik hovlida.a.) huzurlariga kelib: "Ey. biz bir hovlida turardik. Shu ma'no-da xz.)dan rivoyat tsshingan bo'lib. 1 Abdulloh ibn Umar (r.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach. xotinda va otda bo'ladi". xotitsda va otda bo'ladi". jum-ladan. Movarounnaxr". Anas ibn Molik (r.). Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda.)ning: "Shumlik hovlida.v. 944. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib.a. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor. Jumladan..a.

Unga do'sti "yarhamukalloh" desa. 947. shayton undan kuladi". Abdulloh ibn Abbos (r. Rasululloh (s.): "U yerdan ketinglar. 416-bob. www. chaqirsa qabul qilib bormoq. 415-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. salom bermoq. 417-bob.v. 4) Ipak matodan libos kiymoq. Shunday desa. chunki esnoq shaytondandir. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq. 5) Mazlumga yordam bermak. deb ko'rsatgan. to'rtta.a. (to'g'ri) maslahat bermoq". 950. Agar shulardan birortasini tark qilsa.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. Aksirish haqida 945.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. Abu Hurayradan (r.a. Agar kjii (esnab) "haah" desa.v. u hovli xosiyatsiz ekan".v. u yerda sonimiz ham.a.Alloh senga marhamat qilsin. yetti narsadan qaytardilar. deydi.a. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq.) dedilar: "Kimki aksirsa. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". Agar u "Rab-bil 'alamiyn". borib ko'rmoq.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin.a.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq. kasal bo'lsa.Al-adab al-mufrad. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq.a.v. 7) Chaqirgan joyga bormoq. "Yarhamukalloh" . "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. yomon ko'radi.a. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. Abu Hurayra (r. janoza-siga bormoq. Baro ibn Ozib (r.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. 2) Janozada ishtirok etmoq.a. aksa ursa. dedi. deydilar.a. maslahat so'rasa.ziyouz.com kutubxonasi 147 . deb javob qaytarsin". Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn". sog'lik tila-moq. Rasululloh (s.a. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". Aksirganda nima deyiladi 946. "Alhamdulillah" desin. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa. 2) Kumush idishlar tutmoq. 3) Aksirganga rahmat tilamak. vafot eda. 6) Salomni yoymoq.) bizga yetti narsani buyurib. dedilar. molimiz ham kamayib ketdi". 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. desa. esnashni esa. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s. Musulmonning vojiblari haqida 948.

960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.) unga: "Yarhamukalloh".al. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. So'ng yana aksa urgandi. Nofi' (r. "yarhamu-na va iyyakum. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob.a. Hz. 958. 961. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. 419-beb.a. der edilar". Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi. Boshqa bir odam aksa urdi. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. 420-bob. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Allohga hamd aytdi. yag'firu lana va lakum". Alloh sizni o'z rahmatiga olsin". men ham seni unutdim". Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r. dedilar. sen esa aytmading". Aksa uruvchining holati haqida 959.v.a.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib. Ya'ni Alloh bizni ham. Abu Hurayra (r.v.a. men ham uni esladim. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori.a.v. Iyos ibn Salama (r.a. sen esa Allohni unutding. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman". dedilar. Paygambar (s.v.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari.v.) "Bu shamollab qolibdi". dedilar". www. Ul zot: "U odam Allohni esladi. sizni ham rahmat qilsin. dedilar". 421-bob.v. hamd aytmadi. Abu Jumra (r. dedilar. dedi. yeizni ham kechirsin (t.ziyouz. O'sha obro'lisi aksa urdi. Ul zot "yarhamukalloh". "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi".).dedi. Ali (k. sog'lik tilamadingiz. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib.) aytdilar: "Payg'ambar (s.v.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin. 955. 956.a. boshqa odam aksa urganda tiladingiz". Ul zot: "U odam aksirib.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.al. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar.) huzur-larqda aksa urdi. U: "Ey.com kutubxonasi 148 .a. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" .) unga salomatlik tiladilar.a. unga indamadilar. bizni ham. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a.) huzurlarida o'tirgandik.

a. "Labbayka va sa'adayka".a. Abu Hurayra (r. ): "Ey.v. 426-bob. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa.a.)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. Makhul Azdiy (r.a.a.ziyouz. ularga salomatlik tiladilar. Mujohid (r.) aytdilar: Men Ibn Umar (r.a. ikki va uch karra aksa ursa. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang.) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s. a. yaxshi qilibsiz".)ning ortlaridan kelayotgandim.. de-ganlarini eshitgandim.a.com kutubxonasi 149 . dedilar". salomatlik tilamang". men ham unga sog'lik tilamadim. O'g'lim aksa urib. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. Muoz ibn Jabal (r. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. aksa va hamdning orasida turadi". "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir. Bu haqda onamga gapirib berdim. Abu Musodan (r.. dedilar.. "Ob" demaslik haqida 963. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi.)ning yonlarida edim. Ul zot (s. hamd aytgandi. unga sog'lik tilabsiz". hamd aytmadi. 424-bob. 425-bob.v. "06".a.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s.a. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. dedilar". Men aksa urgandim.Al-adab al-mufrad.a. 427-bob. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar. unga salomatlik tilang. dedilar. oddilarida aksa urishardi.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: .) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum". Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. Muoz".v. agar Allohga hamd aytmasa.al.v. v. Esnash haqida 969.. dedilar. 428-bob. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin".Shaytonlardan birining ismi bo'lib. dedilar.al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. bu aksirish shamollash belgisidir". U ayol aksa urib.)ning o'g'li aksa urib. Ummu Fazl aksa urgandilar. men ham unga salomatlik tiladim". der edilar. Agar yahudiy aksa ursa. Rasululloh (s. Ibn Umar: "Ob nima? . amringizga muntazirman) deb javob berdim.)ning oldi-lariga kirdim. Abu Hurayra (r.a. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz. uchtadan ko'paysa.)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib. hamd ayda. rahmat tilagan. Alloh senga rahmat qilsin". Bir necha marta aksa urgach. 966. 423-bob. Onam: "Barakalla.a. (Buyuring.): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. 965.

): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding". keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" .dedi.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini. salom be-rib. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar. dedilar.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. dedi. Xudo haqi. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir".v. yana nimadir degandilar. 972. Oyisha (r.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab.v.v.a. Fotimaning avval yig'lab.-v. Sa'd. 429-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Fotima ham agar Rasululloh (s. ul zot (s. so'ng ul zot (s.a.v.a.v. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. Anas ibn Molik (r.a. dedim. Payg'ambar (s. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib.v.v.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s.)chalik sevimli bo'lmagani holda.a. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi.a. dedilar. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s. Jobir (r.v. ul zotning orqalarida www. Men "Labbayka va sa'adayk".v.a. bu safar kuldi.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling". dedim. 430-bob.) betob bo'lib qoldilar.com kutubxonasi 150 . 973.) aytdilar: "Men gapirishda. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir".) bor edilar.a.ziyouz.a. u yig'ladi. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman".a. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. a. Hz. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.v. eshakka minib keldi. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi". Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi. Muoz".a.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . Payg'ambar (s. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim. "Ey. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim". U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s. So'ng biror soat yo'l yurilgach. Unga odam jo'natildi. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman". dedilar".)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".a.v. deb chaqirdilar.a.): "Turing.a. ul zotni o'pib qo'ydi.a. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s. 974. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.Al-adab al-mufrad. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib. salomlashib.a. Payg'ambar (s. Rasululloh (s.v.v.a. uni o'pardilar.a. So'ng: "Ey. Abu Said Xudriy (r.v.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".) unikiga borsalar salom berib.a.

Rasulalloh.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak.deb so'radilar.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. "Darhaqiqat.Al-adab al-mufrad.a.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Ul zot: "Molingdan yeganing . Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" .dedilar. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" . qolgani esa vorislaringaikidir".-Keyin ul zot uxladilar. Shuningdek. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. 432-bob. 977.a.v.a.v. mening zimmamda soilning ham. "Ey.deb so'radilar. (birov) unga mone'lik qilmaydi.a. dedilar. ul zot o'tirib o'qidilar.deb so'ra-dilar. ortiqchasini ehson qilgan . dedim. 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan. "Ey. degan ma'no chiqmaydi.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s. 981. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. dedim. "Molim". o'zlari esa tik turadilar. Qays ibn Osim Sa'diy (r. qaytib (uyimga) borsam.v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan. U ul zotga ovqat berdi. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di.sarf qilganing qoladi. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa". biz namozni o'tirib o'qidik. albatga mollarim sonini kamaytiraman.a. biror bir vodiy yo'qki. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik.a. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" .v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar.a.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" .a. dedim. Bu ayol Uboda ibn Somit (r. semizini so'ygan. faqatgana (molining) yaxshisini bergan. dedilar. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Abu Bakr (r. o'zi ham uni yeb.)ning odtsilariga keldim. de-dim". yuzta mol egasining holiga voy. agar o'tirib o'qisa. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. bitga ikki yoshli tuya beraman".a. Ul zot: "Ulardan (sadaqa. siz ham o'tirib o'qing". "Bir erkak tuya va . Rasululloh (s.a. bu ayolning Rasululloh (s. So'ng uyg'onib kuldilar. Bunday qilmang. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno". "Yiliga yuzta (tuya) beraman".com kutubxonasi 151 .a. dedilar. o'tirishga ishora qildilar.)ning nikohida edi.ziyouz. Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir".v. Abu Said Xudriy (r. dedim. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r.a. 431-bob. ko'pi oltmishta.a. Bundan Rasululloh (s. u ko'ringan tuyani upshaydi". chunki shaygon kiradi".deb so'radim.yo'q qilganing. Ibn Abbos (r. zero esnoq shaytondandir".v. (yo'qotganing) yoki berganing . Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. Anas ibn Molik (r. Rasulalloh. deya marhamat qildilar". salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. www. Abu Said Xudriy (r. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . dedim". siz ham turib o'qing. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan.

uyg'onamiz". farzandlarini to'pladi. o'qimayman". sizlar meni Rasululloh (s.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. zero kattangazni boshliq qilsangaz. degan edilar". farzandlarim. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi.a.) va qizlari Fotima (r.a. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. irokliklar. Bordi-yu.v.deb so'radim.a. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. Bir ahmoqning bir ish qilib. Ularga: "Ey. Zero. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. 984. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir.dedilar. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. Uni Mag'ola qal'asi www.a. "Namozni vaqgida o'qi. dedilar.a. 434-bob. Ul zot bopsharini tebratab.)ga tuhmat qilayapti. Rasululloh (s. Ul zot: "Yo'q. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. demagin".)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman". Abu Hurayra (r. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi.v. Meni dafn qilganingizda.v. dedilar. Katgangazni boshliq qilib saylang. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. "Men o'qib bo'lganman. sizga ozor berdimmi?" dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach.a. o'tirdi.) Rasululloh (s. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. 433-bob. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat.a. Turmushingizni yaxshilang. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. nima buyura-siz?" . Hz. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi. dedilar.) hz.a. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat.a. Payg'ambar (s.a.ziyouz.com kutubxonasi 152 . lablarini tishladilar. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi.v. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar". Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. Husayn (r. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar.v. Abdulloh ibn Umar (r. Ali (k. Keyinroq eshitdimki.) aytdilar: "Men hz. deganlarini eshitganman". farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. o'qimayman dema". U uyg'otishni. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. nasihatimni olin glar.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman.deb so'radim. namozni birga o'qi. dedi.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . debdilar".v. qabrimni tekislab qo'ying. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. 986.)ga tahorat suvi berdim. Ali: "Ey. Tilanchiliqdan saqlaning.a. Rasululloh.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar.Al-adab al-mufrad.a. men unga kursi berdim. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982. O'lganimda aytib yig'lamang. Hz. tiriltirishni xohlasa. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. Rasululloh (s.)ga ham aytib yig'lanmagan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi.v.v. 435-bob. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". Shunda u tizzamga bir urib. dedi. men o'qiganman.

)ga: "Ey. siz ummiylarning payg'ambarisiz". Ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad.. Abu Muhammad demaymiz". Hz.) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.v. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda.a. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan. Alloh esa bir ko'zli emas". Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman. dedilar.v. deb o'tirgandik. Hatto Rasululloh (s.dedi. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib. Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki.dedi. u nima?" . (Ya'ni sizni "Ey.ziyouz. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir". mening sochim juda qalinda". Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar.v.".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. izn bering. Rasululloh (s. Umar: "Ey.dedilar. uni topishga qudrating yetmaydi!" . ismini Muxammad qo'ydi. Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz". dedilar.v. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz". Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" . dedi. dedi. Ibn Sayyod: "Dux. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi". birodarimning o'g'li. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi. www. u kelganlarni sezmadi.v.deb so'radilar.a.a. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . Rasulalloh. dedilar. dedik.Abdulloh (r.) agar junub bo'lib qolsalar. dedik.a. dedi. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni. Hasan ibn Muhammad Jobir (r.a. uning kimligi aniq bo'lardi". Nuh (a. Ansorlardan biri farzand ko'rib. u Dajjol bir ko'zlidir. Biz: "Ha". 987. ismini Muhammad qo'idi.dedilar.com kutubxonasi 153 . Ul zot: "Yo'qol.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.a.v. dedilar". so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim". dedilar.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim.): "Onasi indamaganda edi. Shunda Rasululloh (s. lekin kunyam bilan kunyalamanglar".a. Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar. 436-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. uning kallasini olay!" dedilar.dedilar. qo'lingdan hech narsa kelmay-di. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar".s.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" . qavmini ogoh etgan. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" . Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar.a. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. agar u bo'lmasa.a..a.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa. dedilar". 989.a. Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi".) aytdilar: "Rasululloh (s.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha.v.a.) ham beshak. Mening ismimni ko'yinglar. dedi.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar.deb so'radilar. deyishmoqchi.v. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi". Abu Abdulloh.v.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz. Rasululloh (s.v. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.) va hz. Jobir (r. deyishdi. gohida yolg'on)".): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . dedilar.

Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang". U kunyasi bilan chaqiril-maydi.ziyouz. Yana uch bor shunday deb so'radilar.): "Muhammad (s.al. Ibn Umar (r.a. Chunki Rasu-lulloh (s. 438-bob.Al-adab al-mufrad. dedilar". Odamlar: "Yo'q". Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar". Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar. odamlar atroflarini o'rab olishdi. Jobir ibn Abdulloh (r.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar.dedilar.a. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish".) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. Qo'l berib so'rashish haqida 996.a. Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. 441-bob. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib. holbuki. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob. deb sotib olmasdigu.deyishdi.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995.v. unga otasining butlarga ibodat qilgani. Shunda mendan: "Sen kimsan?" . Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. u o'limtik bo'lsa!" . Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib. Anas ibn Molik (r. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" . Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. Shunda o'lib yotgan.dedilar. "tishlash" dir. qadrsizdir". Odamlar: "Xudo haqi. www. dedilar". Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. deb javob berishdi. uni gap bilan "uzib" olish kerak.a. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar. dedi.com kutubxonasi 154 . kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990.v.deb so'radilar.)".)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. "Men Bani Laysning xodimiman". 439-bob "Jannat mujdasi".dedilar.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.a. deb javob berdim. Do'stlari otamga qarab turgan edilar. haqimga duo qildilar".Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi.v.a. Oliya . xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor. Ul zot: "Allohga qasamki. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. deganlarini eshitganman" . 440-bob. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. bu yomon ishlarini tashlasin.a. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". 991.a. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" . dedilar".)ning oyoqlari uvishib qoldi.

442-bob.a.dedim. dedilar. dedilar".dedik. Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim.)ga bay'at www.) mening boshimni silab. U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. odam-lar qocha boshladilar.v. Biz Rasululloh (s.v. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir".) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r. men eshitmagan hadisni ayting".com kutubxonasi 155 . 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori. (toki) bizni hech kim ko'rmasin". Oldiga borib salom berdik. Quchoqlash haqida 999. U odam chiqib meni quchoqlab oldi. Biz: "Hech vaqosiz?" . joyi jahannam bo'lur". qani.) aytdilar: "G'azotda edik.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno . Jobir (r. 1002. de-dim. Jobir ibn Abdulloh (r. (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" . Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning.a. U odam Abdulloh ibn Unays (r.a. sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos". Ul zot: "Men ham sizlardanman".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 997. duo qildilar. dedik. Baro bin Ozib (r. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa".v. Qo'l o'pish haqida 1001. deb chopar jo'natdim. (urushdan) qochgan bo'lsak?" .. Ibn Umar (r.a.)ga: "Qanday odam bo'ldik.) huzuriga yubordilar.a.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi.a. deyishdi.ziyouz. qiyomat kunining) Egasiman. jannatga kirolmaydi. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar.a. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". Ul zot: "Savoblar (berilib). U dedi: "Men Rasululloh (s. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa . de-dilar. Ul zot: "(Io'q). 443-bob. 445-bob. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.)ga Rasululloh (s. dedik.v. Va nihoyat Shomga yetib bordim. Salama ibn Akva' ana shu". Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s.a.) ekan. Unga: Jobir eshik oldida turibdi. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi".Al-adab al-mufrad.a. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik.a.a. dedilar". Asmo' binti Abu Bakr (r. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan. Men: "Ha". dedim.) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. degan oyati tushdi.deb ajablandik.v.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. U payt-lar men yosh yigitcha edim".a.

a.a.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha".a. (qorni ochlar-ni) taomlantiring. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006.com kutubxonasi 156 . Vazo' ibn Omir (r.v. salomni keng yoying. 1009.) turgan joyga) keldik.v. u qo'llarini o'pdi.a.a. uning bo'yi 60 ziro'1 edi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi. 1005.a.dedilar. Ular orasida Ibn Zubayr (r.a. bir ziro' 75 santimetrga teng. Abdulloh ibn Amr^ (r.v. Ibn Omir (r. 1 Ziro' . degandilar. Ibn Zubayr (r. salomat bo'lasizlar".s.v.): "Men hz.a.)ni yaratdi. jannatga kirasiz". Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)". dedi.ziyouz. 447-bob. Sobit Anas ibn Molik (r. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik". bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".): "Payg'ambar (s.a. Salomning boshlanishi haqida 1007. Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh". 1010.s. Shunda Muoviya (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a.a. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol.a.): "Rahmonga ibodat kdling.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" . Salomni keng yoyish.) farishtalarga): "Assalomu alaykum". Abu Bakr (r.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim".v.a.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. U (Odam (a. Baro ibn Ozib r. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha. oshkora qilish haqida 1008.a. Oyoqni o'pish haqida 1004.a. dedilar".)" deyishdi.a.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r. 449-bob.a.v.Al-adab al-mufrad. dedi.a.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).a.)ning Abbos (r. Odamlar: "Ana Rasululloh! (s. Ali (k. Abu Hurayra (r.v.v. "Albatga.degandilar". deb javob berdilar.) o'rni-dan turdi. dedi".) aytdilar: "Rasuli akram (s. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" . Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman". Alloh unga: "Bor.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. www. dedi. 446-bob. jidtsiyroq odam edi. ey Allohning Rasuli". Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. dedilar.) esa o'tiraverdi.a. deyishdi. 448-bob.) o'tirgandilar.a. 1003.a. Biz uning qo'lini o'pdik".) vazminroq.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha.a.uzunlik o'lchovi.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa. Abu Hurayra (r.v. deya marhamat qildilar".

Umar (r.) aytdilar: "Otliq piyodaga. Alloh uni yer yuziga qo'ydi.a.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir". ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh".) ham men bilan birga edi. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa.ziyouz. dedilar". dedilar".): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar". Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. 452-bob. bas. ularga javob qanday bo'lishi kerak .)dan avval salom bera olmas edi". Salomning fazilati haqida 1015. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi. Rasululloh (s.a. dedi". 1012. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. birinchi bo'lib salom berganidir".com kutubxonasi 157 .v. Ul zot: "Yigirmata hasanot". dedi. piyo-da esa.Umar (r. 1013. Abu Hurayra (r. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". turib ketishda (yana) salom be-ring.Al-adab al-mufrad. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.v. odamlar sendan oddin salom bermoqdalar. deya marhamat qildilar".v. deb qo'ydilar. dedilar. Ul zot: "O'ttizta hasanot".)dan rivoyat qshshngan bo'lib.)ning orqasidan ketayotgan edim. o'tirganga salom beradi.a. 1018. joy ko'rsatilsa o'tiring. salomni o'rtangizda yoyingiz".a. 1014.Salom berganga alik olmoq farzdir".) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum".a. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s.)shshg ashoblaridan biri.Abu Bakr (r.a. dedilar.a.): "Ko'rdingmi.) aytdilar: "Men Abu Bakr (r.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum".) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 1017-hadis ham hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob. 1016.) huzur-lariga bordim. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".a. www. Oyisha (r.v.a.a.a.a.v. dedi. Abu Bakr (r. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas".) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi. Yo'lda borar ekanmiz.a. . dedi. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. Ag'ar: "Men Rasululloh (s.a.a. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar.a. Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar". 451-bob. dedilar.a-.a. Bashir ibn Yasor (r.a. Jobir (r.): "Do'stingiz salomni unutayozdi. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi.v. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. Rasululloh: "O'nta hasanot".): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019.

a.v. 1024.a. Salomiga alik olinsa olindi.-v. piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi".): "Allohga salom bo'lsin".) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. deb ayting".a. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh". Ibn Mas'ud (r. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir".a.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r.): "Kichiklar kattalarga. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. Jobir (r. salomni kim boshlashi muhim emas. Abdurrahmon ibn Shibl (r. deya marhamat qildilar". Piyoda otliqqa salom beradimi 1027.a.dedim.v.a. 1021.v.a. dedilar. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. deb kimaytdi? Alloh Salomdir.com kutubxonasi 158 .)dan. 1022-hadisning takroridir.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. ozchilik ko'pchilikka salom bersin. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s.Al-adab al-mufrad. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin.a. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q". Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". www. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib.a. U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman". Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . 1026-hadis Fazala (r. 458-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.ziyouz. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. 454-bob.a.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Ibn Mas'ud (r. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir. piyoda esa o'tirgan-ga. 1031. dedi. 456-bob. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori. bu hadisda esa. balki.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. dedilar". kimdir "Allohga salom bo'lsin". birinchi bo'lib salom berdilar. 1022-hadis mazmunining takroridir. Abu Hurayra (r. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022.

): "Ey. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu". Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. unga salom berardi. ey.a. 460-bob. Albatta. 462-bob.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim. Undan ko'ra o'tir shu yerda. miskinmi yo boshqami. zero u Alloh huzuridagi go'zal. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang. xaridormi. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz".a. 1035-hadis. dedim.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu".a. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r. Abdulloh ibn Zubayr (r.a. Salomni eshittirib aytish haqida 1036.al) Jobir ibn Abdulloh (r.) huzurlarida o'tirgandim. dedilar".a.): "Payg'ambar(s. deb xabar berdilar .) o'tib qolib. kimning oldidan o'tmasin. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi".)ning oldiga borgandim. bozorda o'tirmasang. Shunda Abdulloh (r.a. Ato ibn Abu Raboh (r.com kutubxonasi 159 .a. Ibn Umar (r.a. 1032. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".ziyouz. Shunda Ibn Abbos (r.a. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r. 1034. 1 Imom Nasoiy (r. Hasanni ko'rdim.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". u men-dan birga bozorga borishni so'radi.a. dedilar.a.v. Asmo' (r.Al-adab al-mufrad.a.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka. Muhammad ibn Ato (r. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. ishora bilan salomlashsa www. muborak tahiyyotdir".a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037.a.): "Salom bersangiz eshittirib bering. mo'min-lar amiri.a.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". boshida qora salla bor edi".)lar yo'lga chiqdilar.a.) sotuvchimi. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.) va Qosim ibn Muhammad (r.al. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar. dedi. suhbatlashamiz".a. Bir kuni Abdulloh (r.): "Salom .) bilan ertalab bozorga birga borishar edi. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r. salom lafzini aytib turib.) o'tirgan yig'inga bordim. sariqqa belanib olgan. 461-bob. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.

o'g'lim.)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" . Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav.v. Abdulloh ibn Amr (r. Yo'l odobi 1046.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey. unda ko'chaning haqini berib o'tiring".Al-adab al-mufrad. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz.com kutubxonasi 160 . Ul zot: "Modomiki. deya marhamat qildilar.v. Demak. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. salom bersin. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038. dedilar. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas".a.).)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Turganda salom berish kishining haqidir 1041.a. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. 465-bob. vallohu a'lam. 1043. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir. Allohni eslamay tarqasa-lar. degan edilar". chiday olmas ekansiz. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045.Islomdagi qaysi amal yaxshi. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Qaysi bir qavm to'planib. 1039-hadis 1038-hadisning. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". "Assalomu alaykum" degin. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. 1042. unga salom bersin. Abu Hurayra (r. 466-bob. Qaysi Islom yaxshidir . Namozda bo'lish. dedilar". toqatimiz yetmaydi". Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r. Tufaylning qorni chiqqan ekan. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan. Allohning Rasuli.a. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. 467-bob. dedilar. 468-bob.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa.a.a. Abu Hurayra (r. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi".): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan.) aytdilar: Rasululloh (s.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar". qaytar chog'i ham salom bersin.ziyouz. Abu Hurayra (r. demoqchi (t. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno.deb so'rashdi. 463-bob. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044.a.a.

kamsi-tilgan bo'ladi. Rasululloh (s.v. haromdir. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049.v. 1047.deb so'ragan edi.v.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. chunki shahmat qimordir".a.a. Hz. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir.) undan yuz o'girdilar. Hanafiy.ziyouz. shubhasiz. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh".) ularga salom berib. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. shunday qilgin". www. 1053. deb javob berdilar". G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. degandim.al. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". 470-bob. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. Alj (k.a. Abdulloh ibn Amr (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu". 469-bob. 1050.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. 1048. Hasan Basriy (r. undan oddin salomni sen boshlay olsang. Keyin Rasululloh (s. dedilar. dedim.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.): "May ichuvchilarga salom bermangiz".v.a. deb javob berdilar". haligi kishidan yuzlarini o'gardilar. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". dedilar.a. dedilar". U odam qaytib ketib. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. dedilar. Abdulloh ibn Amr (r.) shunda unga: "Bu ham yomon.a. bu jahannam ziy-natidir". Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi.)ning oldila-riga bir kishi keldi.v. U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" . Unga alik olmagan kishi esa.v. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir.)ning huzurlariga keldi. degandim.com kutubxonasi 161 . 1051.v. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh". deb javob berdilar. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa.a. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish.) bir qavmning odtsidan o'tdilar. Rasululloh (s.a. Garov tikib o'ynash esa. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz.a. dedilar.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. qo'liga oltin uzuk taqqandi. Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh". aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir". Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir.

Xotini: "Rasululloh (s.a. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" . dedi.v.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar).) esa: "Abu Bakr (r. ikkita pishiq. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. ammo ziynat uchun ishlatilmas)". Unga uchrab: "Ey. 1056.) uning salomiga alik oldilar.v. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . Allohga qasamki. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir. Abu Said aytdilar (r. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi.v.) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum.a. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar.) unga: "Ey.a. men Abu Bakr.dedim".dedi haligi odam. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi".a.a.a.v. Rasululloh (s.) uning salomiga javob bermadilar.a. tijoratqda uning foydasi bor.)-ning xalifasi Abu Bakrdan". "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2.ziyouz. Amr (r.a.a. Amirga salom berish haqida 1055.a. Umar ibn Abdulaziz (r. 1 Tunch . dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq.).) huzurlariga kirib salom berdi. deb maktub bitardi.). deyishdi. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi.) sakrab turib Umar (r. Rasululloh (s.v.a.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan". makruhdir 471-bob.v.)ni ko'rishdi. mo'minlar amiri.deb so'radi u odam.com kutubxonasi 162 . ishlarida.a.) xalifa bo'lgach. Umar va Usmon (r. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar.Al-adab al-mufrad.): "Rasululloh (s.dedi. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r. Xudo haqi.a. Bularni yechib tashlab boring-chi. deyishdi. Ular Ma-dinaga keldilar. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki. deb javob berdilar Rasululloh (s. Umar bin Xattob (r. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber".a. mo'minlar amiri!" dedi.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r.): "Bir odam Bahrayndan kelib. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. zero u amir. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .a. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. "temirdan uzuk taqmoq harom emas. Amr (r. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin. ey.a.): "Ha. Amr. shoyal salomingizga alik olsalar".) iroqliklar hokimiga maktub yozib. birinchi bor hajga keldi.v. Umar ibn Xattob (r. "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?".)larga ham xuddi www. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar.a.dedi.a. amir!" .a. aslzoda odamni yuborish-ni. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".a. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar. Usmon tiz cho'kib: "Ey. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber". Umar (r. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r.a. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da". deb marhamat qildi-lar. dedilar Rasululloh (s. biz mo'minlarmiz!" . deb yozardi. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar.bronza. Rasululloh (s.

ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar.a. 473-bob. Hz. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. 1057. Hz. va rahmatulloh.ziyouz. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. biz alik olardik. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir.a.v. uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". Bor endi. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan.a. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. ayyuhal amir. ayyuhal amir.a.v. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning. U dedi: "Assalomu alaykum.): "Xush kelding. Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s.v. U Antablus1 ning amiri edi. Bilishimcha. (lekin) salom bermadim". deb xitob qilasiz". Shunda Rasululloh (s. Vallohu a'lam 1058.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim.a. Bobi rahba .Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". dedilar. 474-bob.a. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar".) salom bermagan bo'lsalar kerak.). qizim". Jobir (r. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis.Al-adab al-mufrad.dedi.v. Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. Ali (k.com kutubxonasi 163 . Oyisha (r. zero. u alik olsin!" . 472-bob. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar".) Rasululloh (s. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi.m. dedi. dedi. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. 1063.a.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi. Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060.)ga o'xshab yurib keldilar. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r. ey amir!" . assalomu alaykum.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar". degan edilar.) aytdilar: Ammor (r. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin".a. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s.dedi.salomxona. 1059.a. www.v. (Maslama Misr amiri edi). gaplarining ba'zisi to'g'ri. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. Antablus . Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar.

1066. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz. unga salom bergandim. bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. va rahmatulloh". dedilar.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib.a.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi. Zero. Salomni orangazda yoyinglar. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim. hech bokisi yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. dedilar. qaysi qabila.) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. www.al. "Vaalayka.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". Abu Zarr (r.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. urug'dansan)?" dedilar.) Abu Zarr (r. dedilar". unga salom bersa.a. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. 1065.a. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka.a. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi. Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. Jabroil (a. Muoviya ibn Qurra (r. 1069.a.v. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". Agar bir odam bir jamoatga uchrab. birodarimning o'g'li.com kutubxonasi 164 . Abu Salama (r.al. o'sha jamoat darajada yuksaladi.) senga salom aytayaptilar".) aytdilar: "Otam menga: "Ey. o'g'lim.) dedilar: "Rasululloh: "Ey. hech narsa deb javob qaytarma-di".s.): "Ey. dedi. "Vaalayka" demaginki. 475-bob. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa.a. dedi Ular: "Vaalaykum".) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s. 1072. deb xabar berdilar. deb javob berdilar. "G'ifordan".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Hasan Basriy (r. (Abu Zarr (r. 476-bob. Oyisha (r.a. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu.) aytdilar: "Salom berish sunnat. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064.al. dedi. farzdir".ziyouz. 1068.) huzrularida o'tirgandik.a. sen kimlardansan (ya'ni. 1067. Abdulloh ibn Amr (r. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa. alik olish esa. 1071. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa. deb javob berdim".v. Oyisha (r. yo Rasulalloh". degandilar". Zayd ibn Vahb Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad. Balki "Assalomu alaykum" degin".a. Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh". Allohuni Yer yuziga qo'ydi. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan". Abdulloh ibn Somit (r. salom Allohning ismlaridan biridir. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar".a. deb alik olardilar". Oyisha.): "Hz. dedi. jamoat salomga alik olsa. taro ma lo aro".

a. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.a. Ul zot: "Xush kelibsiz".a.)) nima qilsalar. 1074. 1078-hadis.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radim. salom berdilar va: "Rasululloh (sa. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa.) yonimdan o'tab qoldilar. www.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. salomga baxillik qilgan kishidir. o'shani qildik.a. U kishi (Abdulloh (r. Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. Toriq ibn Shihob (r. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r.Al-adab al-mufrad. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.a.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar.a.com kutubxonasi 165 . biz ham u bilan birga turdik. 478-bob. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r. Eng ojiz kishi esa.a. dedim. 1076-hadis. Abu Hurayra (r.v.v. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim". dedilar". Rasululloh (s. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hasan Basriy (r.) ham yetkazdi". Ayollarga salom berish haqida 1079.v.a.v. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. deb xabar berdilar. farzand beradi.a.v.)ni1siga bordim.v.a. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob.)ning huzurlarida o'tirgan edik. 480-bob. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir". Abdulloh (r.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.a. duoda ojizlik qilgan odamdir". "Ummu Honi". Anas ibn Molik (r.) turdilar. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.v. masjidga kirdik. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Ul zot: "Kim bu?" .) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar.v. 479-bob. Abu Abdurrahmon".): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi". Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob. Ummu Honi (r.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. deya marhamat qildilar".): "Ehtimolki.a. Men ul zotga salom berdim.ziyouz.a.) shunday qilardilar". Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r. dedi.al.a. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim.a.a. namozga qomat aytilgani eshitildi.a. Rasululloh (s.dedilar. Allohning Rasuli. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum.al. ey. dedilar. deydi". haqiqiy baxil esa.) dan: "Ey.

v. 59. '"Ahzob" surasining 55.a.a. degan o'i bilan qaytib bordilar.). Zaynabning hujralariga kirsak.)ning ostonasigacha keldilar. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m.a. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi.v. hz. Rasululloh (s.) o'tib qoldilar.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar.) yana qaytib tashqariga chiqdilar. www.v. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar).a. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi. men ham chiqdim. deb o'ylab qaytdilar. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan. Oyisha (r.a.) uni ovqatga chaqirdilar.) 10 yoshlik o'smir edilar. ilm-fan keng yoyiladi.a.m.v. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" .v.a. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi". birga qaytdim. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi.a. Men 10 yil xizmatlarini qiddim. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083. men ham ortlaridan chiqdim. Toriq: "Men so'rayman". 482-bob. u kishi Rasululloh (s.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. Hz.) aytdilar: Rasululloh (s. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi.arablarning bir xil taomi. Rasululloh (s.a.v. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s.)ni nikohyaariga oldilar.a.a. Rasululloh (s.com kutubxonasi 166 .)dan) kim so'raydi?" . odamlar hanuz shu yerda ekan. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi".a. Men ham (ortlaridan) yurdim. Oyisha (r.v. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi).a. Bir-birimizga "(Abdulloh (r. Keyin Rasululloh (s.) ahli oilalari oddiga qaytdilar. Shunda Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. dedi.Al-adab al-mufrad. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar.a. Hays . deb so'ra-gandi.a.v. uxlashga yotib. Biz joyimizga borib.a. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi. Rasululloh (s.v. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik.) Madinaga kelganlarida Anas (r.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Men ham qaytdim.v. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085. 484-bob.) (aylanib) yurib.a.) Zaynab binti Jahsh (r. (Anas (r. 483-bob. "Nur" surasining 31. tijorat keng tarqaladi.v. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim. biz bilan ovqatlandilar.) bilan xays yeb o'tirgandik. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r.a.a. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. Tong otib. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi. (Kelsak.ziyouz.)ning xizmatlariga bergan edilar. Uch mahram vaqt haqida 1084. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi". Umar o'tirib. hz. Xufton namozini o'qib bo'lib. Oyisha (r.a. Rasuli akram (s.dedilar. So'ng endi ketishgandir.dedik. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi.

"Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak".ziyouz. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar.com kutubxonasi 167 .dedilar". Abdulloh ibn Umar (r.) ayollarni benihoya hurmat qilar. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.. www.al.a..a.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086.deb so'radi.a. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. Otam kirdilar. 486-bob.a. orqam bilan o'tirib qoddim. Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s. otam ko'ksimga chunonam urdilarki.): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. 1088. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar.v. Muso bin Talha (r. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091.a. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r. Abdulloh ibn Umar (r. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.a. odatga aylangan.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" . 1090.Al-adab al-mufrad.a. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi.)ga murojaat qilgan. balkk erkaklarga ham tegishlidir".a. 488-bob. dedilar. deb javob berdilar Abdulloh (r.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .). Alqama (r. 487-bob.a.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar. Rasululloh (s. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089. 489-bob. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi. Go'daklar balog'atga yetsa.a. deb kirsin". 485-bob.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin". Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi". Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. 27). karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis. Oyisha onamizning aytishlaricha. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori.

(Keyin) Abdullohibn Abbos (r. 1101. dedilar. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi. onasining. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. go'dak-laringiz balog'atga yetsa. garchi u qari kampir bo'lsa ham.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 168 .bomdod namozidan ilgari. 491-bob. 1099. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis. 495-bob. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir.): "Izn so'rash vojibdir".a. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" .dedilar. Ibn Jurayj (r.a. unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". bir kishi uylariga (nazar) tashladi. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!..Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r.a. "Assalomu alaykum".a.): "Bular (ya'ni farzand.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda".a.ziyouz. Jobir (r.a. ko'zini o'yib olaver. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob.a.) namozda turgan edilar. ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" . men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar . Ato (r. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin.a) aytdilar: Rasululloh (s. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar". dedilar." (22:59).a." (22:58). dedilar. nima. www. uning ko'zini nishonga oddilar".v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa..a. Yana Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Kishi farzandining. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak". deb qo'shimcha qilganlar. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey. aka-ukalarining. 494-bob.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa. Abu Hurayra (r. demaguncha kirmasin"..v. Abdulloh ibn Abbos: "Ha.deb so'radim. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100.a. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi. Abdullohibn Abbos (r. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. dedilar.

Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar.)nikiga bormoqchi edilar.com kutubxonasi 169 . Umar (r.a. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. www.deyishdi. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu. Bordilar va salom berib.) (ishlaridan forig' bo'lgach.ziyouz.)): "Albatta. Abu Muso (r. Umar (r.a. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)". Shu payt Sa'd (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim".) bilan (yo'lga) chiqdik. dedim.) dan".a. Abu Said (r. deb qaytdilar.a.) Umar (r. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi".a. Abdulloh.v.a. Abu Muso (r.v. Allohga qasamki. dedilar.a. dedilar". lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. men sizdan uch marta izn so'radim. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey. Rasululloh (s.v.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" .a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Men hz.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s. Hz. yana javob yo'q. Sahl ibn Sa'd (r.a. boshqalarga.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob.)ning huzurlariga bordi. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Men: "Yo'q. deb javob berdim. Umar (r. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi".a. 1106-hadis.a. So'ng uchinchi marta izn so'radilar.a. Men ularga hz.v.) aytdilar: "Men.a. dedilar. orqamga qaytdim.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman".): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi". dedi". ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman". "Rasululloh (s. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . Ul zot Sa'd ibn Uboda (r. Umar (r. javob bo'lmadi.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r.alz.a. yana javob bo'lmadi. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim. 1103. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104. Men bilan Abu Said Xudriy (r. dedilar. kirishga izn so'radilar.a.v.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi.(Shunda Umar (r. izn berilmagach.a.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman".): "Payg'ambar (s. Hz. dedilar.a.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s. 498-bob.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa.a.) bora-di". Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim". Umar (r. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki. ana shu unga berilgan izndir". Hz.a. dedilar". ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey.a.a.) eshiklaridan yashirincha qaradi. dedilar. Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. 497-bob. Allohning Rasuli.) (yoki Abu Mas'ud (r. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik".) nima deganlarini aytdim. izn berilmagach.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa.a.

shunda ul zot: "Qayt orqangga. Ato (r. tahorat oddilar.v.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .a.a. dedilar".)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi.v.v. senga izn berilmasdi". "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing".a.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda. deyishdi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.. (biroq) yana javob bo'lmadi.dedilar". kirsam maylimi?" . izn ham so'ramadim.a..a.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum.deb ayt!" . 501-bob. Abu Said Xudriy (r.a. izn berilmasa) ketardilar". (Safvon (r. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r. "Ha". Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz. tarra va hadyalar olib keldilar.a.a.a.) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r. dedi.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir".) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin".a.): "Bavldan yoki boshqasidan". Fath kuni . Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.) aytdilar): "Men salom ham bermadim.) vodiyning tepasida edilar. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim.Al-adab al-mufrad. dedim. So'ng (hz. Men uyga kirdim. dedilar".) Rasulullohga Fath kuni sut.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi". Payg'ambar (s. aks holda (ya'ni. Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. Abu Hurayra (r. So'ng (yana) salom berdim. Umar (r. (yana) izn beril-madi. 1113.) huzurlariga kelib.)ning huzurlariga borib salom berdim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Men: "Ey. kirishga ijozat so'radim.a. eshikning ro'parasida turib olmas edilar.ziyouz. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. 502-bob. ey.a.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar. (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.. salom bermasa. Umar (r.deb so'radim. 503-bob. Keyin uchinchi marta salom berdim. ushbu xonadon egalari". Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. Rasuli akram (s. www. 1114.a. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". Umar ibn Xattob (r.desa-yu. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. O'shanda Safvon (r. dedilar". menga izn berilmadi.v.a.com kutubxonasi 170 . Eshikni taqqilatish haqida 1111. dedilar". Men: "(U) salommi?" .Makka fath qilingan kun. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. 500-bob. salom bermasa: "Yo'q.a.a. "Assalomu alaykum.deb so'radim.. 1110. dedilar. Hz. 499-bob. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" .

Umar kiraversinmi?" 505-bob. "Vaalaykum. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas." (31:34). Ibn Abbos (r.m).)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz. deyishdi. Beshta narsa borki.dedim. kir" dedilar.a. Rasuli akram (s.a. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. dedim.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim. Ibn Umar (r. 504-bob. sizlarga salom bo'lsin.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" .dedy. "Kim bu?" deganda. dedilar. 507-bob.a.a. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.. Abdulloh ibn Umar (r. Izn so'raganga "Salom berib kiring".) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar". Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas.a. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". chunki u chiroyli izn so'ramadi". Demak.ziyouz. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan.desin. dedilar.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori. vallohu a'lam (m. eshikni taqqilatdim. deyilsa 1119. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. kirsam maylimi?" . Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz".v. "Men".com kutubxonasi 171 . U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim.v. 506-bob. kirsam maylimi?" .deb so'radim.a. Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men. "Aesalomu alaykum. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin. Ul zot.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar. "Salom bilan kiring".v. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz.) Rasululloh (s. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor.a. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" ..a. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. "Men" deyish haqida 1117.v. 1120. (u chiqqach): "Assalomu alaykum. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur.Al-adab al-mufrad. dedilar. www. Jobir (r. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. Umar (r. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat.a.a.dedi.) aytdilar: "Hz. men!" deb qo'ydilar". Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab.)ning huzurlariga keldim.

Anas (r. biz yedik.v. deydi.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s. a. eshik tirqishidan mo'raladi.a. Rasululloh (s.com kutubxonasi 172 . kechlik taomga ham erishdingiz".al. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r.a. namozga tik turmasin". u fosiqdir".a.): "Kir. 1124. kechki taom ham yo'q". tirikligida Alloh unga kifoya qiladi. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126.a. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. Jobir (r. 1127. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir".) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. Abu Umoma (r. biz quyib berdik. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. shayton: "Boshpanaga ham. v. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber". Ayyon Xavorazmiy (r.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.. yonlarida hech kim yo'q edi.ziyouz. dedilar. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir. u ham Allohning himoyasidadir". dedilar. iznsiz kirgan hisoblanadi. 1125. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa.a. Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar.v.a. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. shayton: "Boshpanaga erishdingiz".a." (4:86). u ham Allohning himoyasidadir. 510-bob.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. deydi.) aytdilar: "Agar uyingga. Oldimizga ovqat qo'ydilar. 511-bob. u Allohning himoyasidadir.. )ning uylariga kelib. Savbon (r. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas. ichdilar".a. U (eshikdan nari) ketdi. 508-bob. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa.) dedilar: "Uchta (narsa borki. agar qarasa. ahling huzuriga kirsang. 509-bob. Kimki masjidga chiqsa.a. dedilar. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" .a.)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar. 1121.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi. Abu Zubayr (r. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar.Al-adab al-mufrad. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa.a. Jobir ibn Molik (r. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa.) aytdilar: Men (Jobir (r.dedi. deydi".a.v.) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa. Anas ibn Molik r. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. a.

degan gapni qo'shgan.)ni chaqirib kelishga yubordi. agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum".deyishdi. Abu Hurayra (r.)dan eshitdim". Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. Mujohid (r. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132. www. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. 1136. 513-bob. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . dedi. unga javob qaytarish haqida 1133. dedilar. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa.v. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas.a. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom".Al-adab al-mufrad. Ato (r. so'roq qilingach.deb so'radi. Rasululloh (s.v.) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). 515-bob.a. unga salom yo'lladi.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar".v. Ularga birinchi bo'lib salom bermang.a.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". roviy "Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar".a. 1131. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz". "Uning o'zi menga xat yozib.a. deyishdi.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar. Umar (r. Abu Basra G'iforiy (r. uxlamoq kerak).a. Keyin u yahudiy qo'lga olinib.a.ziyouz. dedi".a.a.a. dedilar.a.) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s. 1138. Alqama (r.v. Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring". dedilar".a. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi.a. salom yo'llabdi.) men bilan birga keldi.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi. deng". Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r.a.a.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib.) aytdilar: "Ibn Umar (r. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos. Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.com kutubxonasi 173 . Abu Hurayra (r. Ul zot: "U "Assomu alaykum". men ham salomiga javob qaytardim". Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . Ummu Miskin ham: "Kiring". Hz.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. 512-bob.a.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r. 514-bob. Anas ibn Molik (r. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman.

Uqba bin Omir Juhaniy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi.a. alik olinglar. 521-bob.a.. Muhammad ): "Ey.) eshakning ustiga egar qo'yib.a. Usoma ibn Zayd (r. Va "Ayting (ey." (4:86). Abu Hurayra (r. sizlarga salom bersa. biz musulmonlarmiz".v. (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki.)ga. desa.ziyouz. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar. Islomga kirgilki. salomatlikda qolasan.a. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik.v.a. Zero. u salom berdi. "Vaalayka". butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik.a. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi. deb javob qaytaring". Ul zot ularga salom berdilar". 518-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. 517-bob. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar). 520-bob.a.v. deb aytib qo'yingiz!" (3:64). Ibn Abbos (r.)ning maktublarini keltirishni so'radi. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.a. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s. "Vaalayka va www.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos (r. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar..) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi.) aytdilar: "Yahudiy.)ga imon keltirganing uchun). To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144. Bu yig'inda musulmonlar ham.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman. Agar qabul qilmasang. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. ham Muhammad (s. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik.a.com kutubxonasi 174 . Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob. mushriklar ham.a. dedilar".): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum".v.s. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.a. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. 1140.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. U maktubni olib kelib o'qidi.

. xola. Ali (k. 522-bob.a.)ga maktub yo'lladilar. 1146. deb alik oddilar.Alloh senga baraka bersin. "va fika" . farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. Ibn Abbos (r. U alik oldi. derdim. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar.a.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar. bu falonchining maktubi va hadyasi". Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. Oyisha r. men senga berayin". Shundan so'ng.) aytdilar: "Hz. 525-bob.senga ham. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir.a. Oyisha (r. deb o'ylayman".a. Ibn Umar (r. 524-bob. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar". 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir. unga salom berdilar. "Ammo ba'd" haqida 1153. 527-bob. dedi. Ibn Abbos (r.a. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir".ziyouz.".): "Ud zot pok Parvardigorning www. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman".. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". derdilar va berardilar.v. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152. Maktubning javobi haqida 1150. 526-bob. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. tong ottirdilar?" . dedilar.a.) bir nasroniyning yonidan o'tib.a. Men hz.a. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq.com kutubxonasi 175 . Hz. dedilar". deb yozayot-ganlarini ko'rdim".) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. Senga salom bo'lsin. unga javob yoz va hadya yubor.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu".): "Qizim. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. Oyisha binti Talha (r. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r. Oyisha (r.deb so'radilar. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir.a. Shunda hz.)ga: "Ey. "Barakalloh fika" .a.

a. 532-bob.masjidga keldik. 534-bob.a. men buni Rasululloh (s. U: "Xudoga shukr".deb javob berardi".deb so'radilar. "Qalaysiz". Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman.v.)ning oldiga . Biz Huzayfa (r.v.)dan so'ramayman!" . Huzayfa (r. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. U odam: "Xudoga shukr".a.v. 1168.deb so'radi. Amr ibn Sulay'. deyish haqida 1165. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz. ey.a. Shunda hz. Biz bilan Rasululloh (s.a. Abdulloh?" .a. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin.Al-adab al-mufrad. Fikrimcha.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. 1167. shoshib. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan. dedi.v. "Men eshitmagan hadis-lar". Amr?" . dedilar". U: "Bu mening ishim". Jobir ibn Abdulloh (r. uning o'z to'dasi bor edi.a.): "Al-lohga qasamki. Qavm uni ko'rib qimirlab. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r.v.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). dedi".)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib.) huzurla-riga yur.dedilar qatiylik bilan". keldi. u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar".dedi. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar.a.deb so'radilar.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim. Lekin.a. Ali (k.a.)".com kutubxonasi 176 . Rasululloh (s.): "Yo'q.dey-ishdi. (qimirlamang). ey.dedi. (Biroq) Abu Said (r. degangda nima deb javob berish haqida 1166. deb javob berdilar.ziyouz. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r. ey. alhazar! Allohga qasamki. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar.a. qavmingga nima qilding?" . "Qanday tong ottirding". deb javob berdim. Xudo haqqi.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" . biz buni Rasululloh (s. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam. Abbos bin Abdulmuttalib (r. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi. so'ng: "Qalaysan?" .) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. u kishi alik oldilar. Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" . Anas ibn Molik (r. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?"). 533-bob. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. Umar (r.v.a. dedilar.a.): "Xudo haqqi. Ali (k.v.)ga bir kishi salom berdi. men www.v. Rasululloh (s. Men: "33 yoshga". xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz".a.deyishsa. Huzayfa)?" . Xudo haqi. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi. O'sha paytda men sening yoshingda edim.)ni janozaga chaqirishdi. men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.a. ularga shunday zamonlar keladiki. (ey.) hz.dedi. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim". Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi.a. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach. Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169. deb javob berdi.) aytdilar: "Umar bin Xattob (r. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" . alhazar.a. dedi Amr.

birodarimning o'g'li.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. so'ng yana u yerga qaytib kelsa.v.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-.a.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. 537-bob. Oxirida o'tirish haqida 1174. 539-bob.): "Rasululloh (s. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi.a.v.v. Abdulloh ibn Umar (r. uni hovliga olib chiqdik.com kutubxonasi 177 . uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. dedylar". (u haqda) xabar berish uchun kelsam.a.a.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s. so'ng sajda qildilar. 541-bob. "Bu sir".): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar". Abdulloh ibn Abbos (r.deb so'rashgan edi. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. (Boshqalar ham) sajda qildilar. Anas ibn Molik (r. birimiz eng oxirida o'tirar edik". 536-bob. Abdulloh (r.dedi u. Kengayib o'tirish haqida 1173. Quyosh chiqib bo'lgach. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. dedi".v. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. "Nima ekan (u ish)?" .v. dedim.v.a. Abdulloh ibn Amr (r. borib meni kim yaralagani-ni. Ummu Sulaym (r.)ning sirlarini sauga". 538-bob.) (oyoqlarini) yozib.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" . balki kengayshib o'shringlar".ziyouz. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi".a. Jobir ibn Samura (r. mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel". Umar (r. degan-larini eshitganman".)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir". yana qaytib kelish haqida 1171.a. dedilar.)ning oldilariga borsak.a.) aytdilar: "Hz.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r.a. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir". Umar (r.a. Hz. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar. dedim.deb so'radi.a. 535-bob. dedilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. O'rindan turib ketib.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi.v.a. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175. Men ketdim.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". deb javob berdilar. dan turib ketsa.a.a. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r.) sajda qilmadi.)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Abu Hurayra (r. 540-bob.a. Qiblaga yuzlanish haqida 1170.) menga: "Ey. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .a.

siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan.a. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". "Nazarimda. 542-bob. 543-bob.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring".v. 1179.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. dedilar.dedilar.a). dedilar. dedim. to'xtatib qolishdi. Ubay ibn Ka'b (r.a. Hz. o'rnimdan turdim. dedi.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar. siz) kelib o'tirishi uchun". Hz. Abdulloh ibn Umar (r.) boshlari yoniga o'tir-. Ka'b: "Shunday-shunday.) dedilar: "Menim-cha. U odam kelib oldilarida o'tirgach.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi.v. U meni ko'rib.a. Hari ibn Amr Sulamiy (r.a. dedilar". So'ngra Ubay ibn Ka'b (r. hz. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. 544-bob.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. dedi Ubay ibn Ka'b (r. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz.a. dim. Men: "Aytganlaringni hz. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz. (Hz. Abdulloh ibn Abbos (r.com kutubxonasi 178 .) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim. Ul www. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". "Rasululloh (s. Umar undan): "Nima deyapsan?" . Hatto. Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang". Muhojir esa. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir".) kelib dedi: "Xudo haqi. Umar: "Yo'q.a.): "Allohim. dedim. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar".a.a. odamlardan hatlab o'tib. Umar (r. Umarga yetkazaymi?" .ziyouz. Alloh-ga qasamki. dedi. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. Rasulul-loh (s. U: "Rasululloh (s. dedi. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib. Umar (r.a.a. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. Men undan ruhlanib.)ning oldilariga keldi.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa.): "Allohim. dedim.a. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir".a. (shu yerda) o'tirdim. Allohning Rasuli. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir". Chaqirildi. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang". odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir".deb so'radim. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r. A'robiylar kelishdi. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi. oyoqparini yig'ishtirdi. 1177. dedi"'. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". dedilar.a. u badbaxt bo'lib qoladi". Umar (r. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178. Men: "Ey.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa. dedim. Rasululloh (s.v. deyishdi.). Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi".deb so'radilar. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi. deb aytayapman".v.a. bizni avf et".a. bizni kechir!" .

a.)ning eshik og'asi bo'la-man". quduq labiga keldilar.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 546-bob.ziyouz.a. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing". Abu Bakr. Umar (r.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar. ularga qarama-qarshi. dedim. Abu Muso Ash'ariy (r.v. Hz. ulardan alohida bo'ldi".)ning qabrlari esa. Sen bu bolani ham.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi.v.) bolasini bir oz ushlab qoldi.) keldi.a. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. Na ul zot menga bir narsa dedilar.v. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik.)larning qabrlari ham birga bo'ldi. shu yerdami-san.a. Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.v.a.a.a. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r. so'ng: "Allohim.). gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. Men Rasuli akram (s. burilib.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. Umar (r. Us-mon (r.) oldilariga kelib: "Ey.a.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. Ul zot hojatdan qaytib. vallohu a'lam. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi.bu Bakr (r.v.) ham boddirini ochib.v. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda". Rasuli akram (s. quduq ichiga osiltirib oldi.a. buni sevganni ham sevgin". Rasulalloh. dedim.a. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki. Rasululloh (s. deyish bilan Rasuli akram (s. Kelajak balolar. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.)ning hovlisida o'tirdilar.a.dedilar". Keyin Fotima (r. Usmon (r.a. Foti-ma (r. shu yerdamisan. Hz.a. "Payg'ambar (s. kirishga izn so'radilar. U ham boldirlarini ochib. bokisi yo'qdir.dedilar.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar.a.a.a. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib. 1185.): "Ayt.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach.com kutubxonasi 179 . Usmon (r. So'ng bolakay chopib keldi. Men akam ham kelishini istar-dim.a. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. kichkina?" deb chaqirdilar. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina.v.Al-adab al-mufrad. .a.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt". Abu Hurayra (r.a.a.a. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. dedilar.a.v. dedim. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar..v.) hz.) keldi.)dan rivoyat qshshngan.v.a. dedim.dedilar.) izn bergunlaricha kuting".a. So'ngra hz.) ki-rib. Rasululloh (s. A.a. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" . Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim. www. Rasululloh (s.v. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . "Sizga Rasululloh (s. Usmon (r. lekin juda muhim xabarlar-ni.) kelib. Umar (r. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.) uni quchib o'pdilar. Hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Men ham izlaridan chiqdim. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar". dedim. U kutib turdi.a. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. Boldirlarini ochib. Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim.

v. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq.dedi.com kutubxonasi 180 .ziyouz. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. desa. bog'lolmaydi. u: "Xush keldingiz.a. Abu Zarr (r. dedik. Abu Zarr (r. Abu Zarr (r. ortlariga qarasalar. Ibn Umar (r. Abu Hurayra (r.)ning oldilariga bordik.) aytdilar: "Raeululloh (s. dedilar".) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam. unga jon kirgizishga majbur qilinadi. keyin ham ko'rmadim".dedi. 1191. (oldi) tishlari chiroyli va zich. 551-bob.a. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori. azoblanadi. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob.a.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz. kimki ko'rmagan tushini ko'rdim.deb so'radi. Agar yuzlansalar. Shunda Abu Zarr (r. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar. 550-bob. jon kirgiza olmaydi. desa bo'ladimi 1190.) bir kishini o'rnidan turg'azib. Ibn Abbos (r.v. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. butun vujudlari bilan yuzlanar.a. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. u yerga o'tirmasligi haqida 1186. butun gavdalari bilan burilardilar.deb so'radilar. dedilar". So'rida o'tirish haqida 1193.) Raeululloh (s.a.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar".) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. Men u kishiday insonni oldin ham. marhabo!" . "Qayerdan keldingiz". yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar.a. "Yo'q". kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa.): "Ishingiz shumi?" . oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu .deb so'radi. kipriklari uzun. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. Men yosh bola edim.): "Unda yangidan ish boshlang". dedik. uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar".a. soch-soqollari qora. Otam Muoviya huzuriga kirgach.Al-adab al-mufrad. Biz: "Ha".a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.): "Qaerdan keddingiz?" . ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi".v. mo'minlar amiri. azoblanadi. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188. 552-bob. 553-bob.): "Bu ish bilan birga tijorat. badanlari (qizg'ish) oq.a. deb javob berdik. oldi-sotti ham bormi?" .a. Ibn Umar (r. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . yelkalari keng va orasi uzoq. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi".a. 549-bob.Haysam ibn www. u yerga o'tirmas edilar". Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" . Umar (r.a. Birov joyini bo'shatib bersa.

Shunda Rasululloh (s. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". egnilarida qizil libos bor edi".)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim. yo Abu Abdurrahmstn.v. yo Rasulalloh.)ning uylariga kirdim.a. 1199. Uning ^stiga o'tirdilar.) aytdilar: Rasululloh (s. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r. Abu Fu-lon.dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad".v. 554-bob. dedim.a. Allohning Rasuli" .v.a.) u yerga kirib yig'ladilar. ey Umar?" . Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r. dedim.v. Boshlari ostida esa. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar. Umar (r.a. ey. 1200.) oldilariga yetib keldim. Umar (r. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar.): "Albatta istayman.): "Nega yig'lamayin. Men: "Bu odam kim?" . Ibn Umar (r. Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim".a. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi". Umar. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r.a. Anas ibn Molik (r. 1196. 1197.v.dedi.a. Abu Rifoa Adaviy (r. dedi. deb. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda. 1198. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar.a. dedi u menga. Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201. Allohning Rasuli.a. 1194. dedilar. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak.a. Hz.) issiq paytlari namozni kech o'qir. deb javob berishdi. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim". oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www.ziyouz. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r.deb so'radim. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman".a. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi.dedilar.deb so'radim.) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. Rasu-lulloh (s.a.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi".a. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz".) bilan birga o'tirgan edim. Bir kursi olib keldi-lar. Men undan: "Ey. shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. Umar (r.): "Ey. Men: "Ey.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang.Al-adab al-mufrad. Dajjol qaerdan chiqadi?" .a.a. "Alloh ishingizni o'nglasin.dedilar. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" . Ul zot xutbalarini qo'yib.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. menga yaqinlashib keldilar. Ul zot: "Shuning uchun shunday" .) bilan so'rida o'tirdik". Demak. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. dedi. 1195. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi".deb so'radilar.): "Nega yig'layapsan. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". sen bu dunyo ularniki. Xudo haqi. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar.a. deb uyladim.com kutubxonasi 181 . U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib.

yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. dedilar.deb so'radik.a. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211.a.a. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.v. Agar to'rt kishi bo'lsa. Munobaza esa.-v. Bu esa. Abdulloh ibn Salom (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 182 .) turdilar. "ixtibo"dir. 560-bob. Men: "Agar istasangiz (turavering)". Qaysning otasi Rasululloh (s. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u.a. Rasululloh (s. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q".v. Abu Burda ibn Abu Muso (r. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida".) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r.v.)yushg oldilariga borib o'tirdim. Ul zot yerga o'tirdilar. 556-bob. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori. Biz Ibn Umar (r. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. faqat unda Rasulumoh (s. Ikkinchi turi esa.a.a. 557-bob. avrati ochilib qolishidir. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar.. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori. dedim. Mulomasa .) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. 559-bob.a. Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir. 1205. 555-bob. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210. Abulmulayh (r. dedilar". ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin".) aytdilar: "Rasulul-loh (s.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" .)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi".a.a. 558-bob.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. eshikkacha kuzatib qo’ydim..v. Abu Said Xudriy (r. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori.a.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi. dedilar.a.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. degan so'zlari qo'shilgan. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir.ziyouz. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.Al-adab al-mufrad.) mening uyimga kirdilar.

) aytdilar: "Rasuli akram (s.a.dedim.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma. dedi-lar ul zot.a.dedim.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".a.com kutubxonasi 183 . oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.a.a. Otasi Rasululloh (s. 563-bob.a.a. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.v.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". Rasululloh (s. menga nasihat qiling".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 562-bob. Rasulalloh" . 1216. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. qo'rquvdan titrab ketdim". 561-bob. bir kun og'iz ochiq bo'ladi".) taglariga ko'rpacha to'shadi. Yana: "Yo. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.dedim. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda ul zot: "Dovud (a.v. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.v. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.dedilar. Al-lohning Rasuli. Qayla (r. dedim. deya marhamat qildilar".v.a.a.a. Rasulalloh!" . Rasululloh (s.a. Men: "Rasulalloh!" .v.dedim.a.) unga o'tirdilar.a.v. Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Men: "Ey. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. "Ey. Ul zot: "Allohdan qo'rq.v. "O'n bir kun". "Yetti kun-chi?" .v.s.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasuli akram (s.) uning otasi oldiga bordilar. "To'qqiz kun". Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. 1212. Cho'kka tushish haqida 1213.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. Rasululloh (s. 1215.)ning oldilariga kelganimda.ziyouz. Otasi Rasululloh (s.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. qo'rquvdan titrab ketdim".a. Yana: "Ey. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. dedilar.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. www.a.) unga o'tirdilar.) taglariga ko'rpacha to'shadi. 562-bob.v.) uning otasi oldiga bordilar.v.v. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. Qayla (r.)ni mana bunday qilib .v. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. Cho'kka tushish haqida 1213.a. 561-bob. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama. Rasululloh (s. "Rasulalloh!" dedim.a.a. Allohning Rasuli!" .a. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212. "Besh kun". Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.a.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.

dedilar". Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.a. Chalqancha yotish haqida 1220. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir. Jobir (r.a. 1221. faqat bunda Abu Hurayra (r. Anas (r. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim. Ra-sululloh (s. Allohning Rasuli. Yuztuban yotish haqida 1222.Al-adab al-mufrad. savobi senga bo'ladi. Shunda hz. menga nasihat qiling".a. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb. Yaxshi-likni ham.a. Ul zot: "Allohdan qo'rq.v.v.a. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. mana shu o'rnimda ekanman. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. Umar (r. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar.v. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Umar (r. Islomni din deb. dedi.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". 564-bob. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. Anas ibn Molik (r. So'ng: "Juda yaxshi. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar. hayvonni ham so'kmadim".a.v. Rasululloh (s. Allohga qasamki. 563-bob.) gapirayotganda jim turdilar. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik". uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.a.)ning oldilariga kelganimda.a. ho'ngrab yig'lay boshladilar. tanbih bersa. hech bir yaxshilikni arzimas sanama. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215.) esa.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". dedim. 1216.)ni mana bunday qilib .a.a. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim".) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. so'rasin. deb boshlagan.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) hz. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r.)dan buni eshitib. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir.a. marhamat. Men: "Ey.a.a.com kutubxonasi 184 . Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. Salom berilgach. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. 565-bob.ziyouz. bunaqa yotish Allohning www.v. Hech narsani so'kma". oyog'i bilan meni turtib: "Tur. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. deya nasihat qildilar".a. siz nima so'rasangiz ham javob beraman". "So'rang!" deya takrorladilar. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi.a.v. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. dedilar".a. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil.

568-bob. kaltak. ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". Abu Umoma (r.a.v. Abu Muso Ash'ariy (r.) uylaridan chiqishda: "Allo-him.) devor(li bir joy)da.deb oyoqlari bilan turtdilar".): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225.a. 567-bob. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r.a. ayoliga jahl qilmasin. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. tepamda Rasululloh (s. 570-bob.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin. dedilar.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib. Nofi' (r. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar".a.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman".a. 569-bob. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. 1223. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s. 1229. dedi. quduq og'zi-da. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi".v. degandilar. 571-bob.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim.com kutubxonasi 185 . Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham.a. Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226.a.v.a. Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231. bermangiz ham". Abu Ayub (r.a.ziyouz. Agar shunday (narsa) topsa.a. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin". Ibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas".) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib. undan himoya soqit bo'libdi". Abu Umoma (r.v.Al-adab al-mufrad. Boshimni ko'tarib qarasam.a. der edilar. www. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230.) turgan ekanlar". 1228. yoniga qo'yishi sunnatdir". Abdulloh ibn Abbos (r.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur. zero u shaytonning amallaridandir". dedilar". Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" . 572-bob.a.v. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib.

a. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz. tezda yaqinlashdilar. (boshqa) libos kiydi.v.a.a. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir". chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi.dedilar. U tuyalar-ni to'plab.a. biz alik oddik. So'ng yukdonini chiqardi. yo'lda ulovini tezlatab. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar. deb javob be-rishdi. unga iltifot ko'rsat-dilar. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" .) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib. ustidan safar kiyimini yechib. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. La havla va la quvvata illa billahi". Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. qora xurmo) deysizlarmi?" .v. Umar?" . uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. dedilar". yuzida oyga o'xshash izi qojandi. Qavm kengaydi. Ashaj".): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . U kishi: "Marhabo. deyishdi. men sizlarni poylayotgan edim. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding).) shu gapni aytgach.a. yo. yuklarimni tuyamga ortib. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). Umar (r. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . deyishdi. deyishdi. Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" .a.a. Ashaj kech qoddi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar. dedi. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. "Ha".a.a. u odam salom ber-di. oyoklarini uzatib olgandilar. Ra-sululloh (s. Ra-sululloh (s. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar.deb so'radilar. dedi.v.v.v.v.dedilar.deb so'radilar. Ular: "Ha". Ashaj ishini tugatib.deb duo qildilar. Elchi-lar Rasululloh (s. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" .)ning huzurlariga borgach to'xtadi.) aytdilar: Rasululloh (s. attuyutanu 'alal-lohi.a. So'ngra ohista yurib keldi.a.ziyouz. Rasululloh (s. "Ha". deb javob berdik. "Ha".v. Hz. deb atala boshlandi. Umar (r.v. Abu Hurayra (r.): "Ana ular. Keyin u odam tuyasining jilovini burib. Elchilar kelishdi.a. der edilar. yurganlarida unga tayanardilar.a. kun chiqquncha yo'l yurdim. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". degandilar. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj".) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim. yonboshlab. xush kelibsiz. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". Umar (r. tavakkul Allohgadir. Qaytmoqchi bo'lib turgandim. dedi-lar. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir".) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.deb so'radilar.deb so'radilar. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.a. Rasululloh (s.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. 573-bob. ansorlar ham xursand bo'ldilar. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. Bundan muhojirlar ham.deb so'radi. Rasululloh (s. cho'ktirib. Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www. ulug'larimiz bo'lishgan. barcha kuch-qudrat Allohnikidir . Tong ottach.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel). Kecha Rasululloh (s. deysizmi?" so'radilar yana.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 186 . bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib. tuyalaringizning boshlari ko'rindi".v. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik. Tarjimasi: Bismilloh. Rasululloh (s. izimdan kelib qolishdi".) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". tezlatab ortiga qaygib. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. ey.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" .v.

a.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Tanzil. 1244-hadis 1242-hadisning takrori. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori.) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. der edilar". xohlasangiz tajriba qilib ko'ring.. Muhammad (s. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q. uxlamoqchi bo'lsa. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi.) aytdilar: Rasululloh (s. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi.a.ziyouz. Abu Hurayra (r.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir.a.a. qaytishimiz faqat Ungadir".a. 1238. degani .) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. Biringiz xo'shagiga yotib.v.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir".a. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin. Sening shohidligingda. Biz undan baraka topdik. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar). Abu Zubayr (r.a.. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi".) aytdilar: "Rasululloh (s. 1241. Huzayfa (r.) aytdilar: "Raslululloh (s. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik.) aytdilar: Rasululloh (s.v. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Sening isming bilan o'lib-tirilurman". dedilar". 1235-hadis 291-bobdagi 7. Naf-simni hisob qilar (ya'ni.a.a.v. Kimki 2 marta aytsa. Anas ibn Molik (r. www. 1236. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. Ularni kim o'qisa. Albatta. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik.a. Sen Allohdirsan.) bandang va elchingdir" . Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim.): "Alif. 575-bobdagi 1237.Al-adab al-mufrad. 574-bob. Sening hech qanday sheriging yo'q.com kutubxonasi 187 ."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk. 1243.a.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim. der edilar. Allohim). Lom. Mim."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. Jobir (r. 1242. unga 70 hasaiot yoziladi.v. 1245.v. Allohim. Kimki 4 marta aytsa.deb ayt-sa..a. der edilar. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor.a. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis. Sen yolg'izdirsan. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik. 576-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.

agar ular zavolga yuz tutsalar. 1247. rahm qil (Allohim). (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. 1249. 1252. deydi. 577-bob. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi".): "Ikki xususiyat borki.) aytdilar: "Rasululloh (s. ey. Sendan keyin hech narsa yo'q.deya so'rashdi. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . Alllohning rasuli?" . Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey. boy qilgin".a.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". der edilar". yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir". Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". unduruvchi). Uning zikrini qilgan bo'lsa.a.a.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir. Tavrot. 10 marta www. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. Jobir (r. desa va o'lsa.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. Abu Hurayra (r. Alloxim. qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey. o'zing Oxirsan. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga . Sendan mustasno hech narsa yo'q. o'zimni Senga taslim qildim. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa. U halim va mag'firatli Zotdir. qarzlarimdan najot bergin. Ular (bajarishga) oson bo'lib. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. Senga tayan-dim. solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246.a. Sendan oddin hech narsa yo'q. ozgana mashg'ul bo'linadi".a.a. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin".v. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi. shahid bo'lib o'tadi. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. faqir-likdan (qutqarib).a. Baro bin Ozibdan (r. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. Allohim. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. Baro ibn Ozib (r. desa. e'timod qildim.v) uxlagani yotsalar. "Ular nima ekan.v. o'zingga yuz-landim.com kutubxonasi 188 .Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. dedilar.v. Senga xohish-istagim bor.a. 578-bob. der edilar".Al-adab al-mufrad. o'zing Zohirsan. o'zing Botinsan. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan.a.

chiroqlaringizni o'chiring. Abu Hurayra] (r.a. www.a. 1260.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254.v.)dan rivoyat qilinishicha. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. Ibn Abbos (r. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi. faqat o'zidan xafa bo'lsin".v.deyishdi. "Qanday ular behisob?" . chiroq piligini sudrab ketdi. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". Rabi'a ibn Ka'b (r.a. tegma unga".a. Rasululloh (s.ziyouz. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab. 582-bob.v. der edilar". Qarasalar. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. Abu Said Xudriy (r.): "May-li. Jobir ibn Abdulloh (r. 584-bob. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim.a. tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. dedilar.v. Ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. Bu esa. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. 1258. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. 583-oob. tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib. Zero. odamlarning uylarini yoqadi".a. deya marhamat qildilar".) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s.a. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar".com kutubxonasi 189 . hamd va takbir aytgani esa. Chiroqni o'chirish haqida 1257.v. siz-larni kuydiradi". dedilar.v. dedilar". dedilar.)dan rivoyat qilini-shicha. 1259.a.v. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. dedilar.) kechasi uyg'onib ket-dilar. Sichqon bo'lsa. deya marhamat qildilar. "Urniga kirib yotganda tasbih.a.): "Agar uxlashga yotsangiz. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. Rasu-lulloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi.a.a.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa. 581-bob. (shunda u) eslamasin". Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".a. Rasululloh (s.a.

Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.a.a.v.a.ziyouz. 585-bob. dedilar". 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis. zero.v. Eshiklarin-gizni berkiting. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring". Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin. Ibn Abbos (r. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264. hz. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir".) ahl-ayollariga olov yoqib berar.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.a. u ham dush-manning bir xilidir". zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". Imom Ismoil al-Buxoriy 1261.a.v.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.a. 586-bob.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz. 587-bob.a. Ibn Umar (r.a.a. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268.) yomg'ir yog'sa: "Ey. Jobir ibn Abdulloh (r. 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori.v. 590-bob. undan ehtiyot bo'ling". yotishdan oldin o'chirib yotardilar.Al-adab al-mufrad. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265. 588-bob. kiyimimni. www. Jobir (r. Umar (r.v.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning.)day rivoyat qilinishicha.a. 1262. derdilar.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring.a." (50:9) oyatini o'qirdilar.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". Mujohid (r. joriya.) aytdilar: "Ibn Umar (r. dedilar.a.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar". Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha.. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik.com kutubxonasi 190 . suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. Abdulloh ibn Abbos (r. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan. Jobir ibn Abdulloh (r. deb marhamat qildilar.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang. egarimni olib chiq".a.): "Haqiqatda olov dushmandir. 589-bob.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz. deb buyurdilar". Ibn Umar (r. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.a. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar.

Soib bin Yazid (r.) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi.dedim. folbinlik qat'iy man qilindi.a. Anas ibn Molik (r. www. bir kishi Payg'ambar (s.a. dedilar.a. Burgani so'kmaslik haqida 1273. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi.a. Balli.) aytdilar: "Hz. Peshin paytida uxlash haqida 1274. Ul zot: "Burgani la'natlama. Hz. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. majusiylik. Anas ibn Molik (r. Ular: "Kdchon?" . Abu Hurayra (r. 1275.com kutubxonasi 191 . soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir. Umar (r. deyishdi.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash . Abu Talha (r.v.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla.a.a. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". dedi". o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". qimor. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278.)ning huzurlarida burgani la'natladi. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi.a. . U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading. 594-bob. Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. Haqiqatni ayt-ding. Umar (r. 1277.a. qaylula qiling. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". 593-bob. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" . g'usl qilishdi. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. zero. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz. 592-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing.Al-adab al-mufrad. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir". dedim. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. Borsalar.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". ey.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. mayli.ziyouz.v. Anas". Ular qaylula uchun turib ketdilar.v. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. 1276. Keyin salqinlab. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". yotib uxlang). qaylula qiling (ya'ni. deya marhamat qildilar". dedi. haqqoniy gapni aytding".tentaklik.a.a.deb so'radi. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob. der edilar". (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan".)dan rivoyat qilinishicha. u shaytonni ko'rgan bo'ladi.) huzurlariga yo'l olishdi. Keyin ular Rasululloh (s.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz.

Usmon (r. deb Adiyga odam yubordilar. Abu Abdurrahmon. xohlamagan yo'q". Ziyofat haqida 1279.a.a. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. Usmon (r.com kutubxonasi 192 .a. Allo-him. axir nonimiz yo'q-ku?" . Solim aytdilar: "Ibn Umar (r.a.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel".a. mo'minlar amiri. dedilar". Men: "Ey.a. Abu Hurayra aytdilar (r. dedilar".a. 1284..deb so'radilar. tozalang".)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. 598-bob.): "O'zingta shukr. dedi Nofi' (r. nima uchun chaqiramiz. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" .): "Ibrohim (a.a.) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar.dedi. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob. Umar (r. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. 596-bob. Umar (r.).)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r.ziyouz. Umar (r. U ser-tuk odam edi.a. Oyisha (r. xursand bo'lardim. Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282. Hz. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" .a. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi. Abdulloh ibn Umar (r.a. sizga bir taom hozirlagandim. Oyisha (r.deyishdi.) ziyofatga chaqirganlarmi?" .) bilan Shomga kelgani-mizda.): "Mayli". zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar. Ayollarni xatna qilish haqida 1281.a. Hz. mana bu nimta-nimta go'sht.). Hz.s. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib.): "Rasululloh (s.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar".v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob. hz. bu esa go'shtli sho'rva.a. chiqaringlar uni!" . Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. dedilar Abdulloh ibn Umar (r.de-dim. www. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. chiqarib yubo-ringlar shaytonni. Oyisha (r. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280.): "Bay-bay. 600-bob.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz". o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz.)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey.a. deguvchilar ham bor. Hz. Hz. dedilar". Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli.Al-adab al-mufrad. u keddi.a.. dedilar". kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar".dedilar.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib. 597-bob. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi.

deb so'radilar. 1287.v.) birinchi xatna qidtsirilganlar. ularni bu borada hech 1288. Mendan: "Xurmoing bormi?" . Anas ibn Molik (r. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".a. Holbuki. xizmatlarida qolganligi aytilgan. Alloh: "Viqor". Payg'ambarimiz (s. o'sha kuni ro'zador ekan. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. 1 Abu Hurayra (r.a.): "Ansor xurmoni sevadi". Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi".) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda. Parvardigorim?" . 603-bob.a.) aytdilar: Ibrohim (a.s. og'ziga soddilar.a.a.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi. Rasuli akram (s. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Oldimizga ovqat olib kelishdi.v. Shutstsa Rsululloh (s.a.s.Usmon (r. Uni Abu Qursofa deyishardi.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan.al.a. Muso yemadi. Muso ro'zasini ochdi". Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik.v. dedilar".Al-adab al-mufrad. ey.) huzurlariga olib bordim. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim.a.ziyouz. lekin ro'za-sini buzdi". birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib. dedi. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290.v.s.) (buni ko'rib): "Bu nima. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan.s. U odam bir kuni ro'zador. ulardan ba'zilari o'lganmish. Otam farzand ko'rganlarida. 605-bob. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. Muoviya ibn Qurra (r. unda Rasululloh (s. Keyin Ibrohim o'rnidan turib. Aytishlaricha. viqorimni ziyoda qilgin".deb so'radilar. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir.s.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. Men: "Ha". deb xurmo uzatdim.)ning tillaridan Ib-rohim (a.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s. Shundan keyin 80 yil yashadilar. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. 602-bob. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286. ro'zador ekan. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. kiyimini tozaladi.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar. Abu Hurayra (r. Ibrohim (a. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib.com kutubxonasi 193 . u odamni ziyo-fatga chaqirdilar.a. u paytDa qish edi. bir kuni tutmas edi.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar. Go'dak maza qildi.a.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www.): "Parvardigorim. Tuya xurmoni kavshay boshladi.v.al. Ibrohim (a.v. val-lohu a'lam. 604-bob.

derdilar. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293.a.a. garov o'ynaymiz". 611-bob. dedilar.a.v. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297. tirnoqni olish. deb marha-mat qilganlar". Ibn Umar (r. 609-bob. Bola sog'lom tug'ilsa. qasamida "Lot va Uzzo haqqi".) aytdilar: "Maysir qimordir". sizlar "Omin". Umar r. ziyofat berdim.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . Men: "Sizlar duo qildingiz. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib.a. Kimki do'stiga: "Kel. garov o'ynaymiz".a.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. Umar (r. 610-bob.a. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz. Abu Hurayra (r.) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Xudoga shukr qilish haqida 1292.a. desa.) biron oilada farzand tug'il-sa. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar.v.dedim. "La ilaha illaloh". demoqchi. desin. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" . Abu Hurayra (r.a. Hz. "Ha". Mana shu qimordir". 606-bob. Qolganlari esa quruq qoladilar.ziyouz. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. Hz. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". 608-bob.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. deb yuborsa. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar.a.dedi. Etstsi men duo qila-man. Do'stiga: "Kel.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish.com kutubxonasi 194 . deb turing!" . Qimor haqida 1295. Uning dini. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. Ibn Abbos (r. ular duo qilishdi. Oyisha (r.a.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar". 607-bob. deyilsa. Umar (r.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib.derdilar. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man. deyish haqida 1298. www. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar.a. sadaqa bersin". Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. Hz. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. 1296. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. Ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.

Abu Hurayra (r. Abu Muso Ash'ariy (r.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa. tezda bu ishingizni tashxang".. 1302. dedilar.a. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www. dedilar.): "Ushbu ikki ni-shonli. Kaptar qimori haqvda 1299. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300.v.) bino eshigidan chiqib. Anshaja esa. 1303. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar. dedilar. Anas ibn Molik (r.): "Salomni oshkora beringlar. Burayda (r. o'rinlaridan turib ketdilar. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi".)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". 614-bob.a. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar. Rasululloh (s.) unga: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 195 . ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb. Ashula haqida 1301." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir".a. 616-bob.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304. dedilar. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. Abu Hurayra (r.a.a. deganlar. Ali (k..a. 1306.a. Dilxushlik zarardir". qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi". U xushovoz edi. dedilar. dedi..a.v. 1307.ziyouz. Anshaja. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar. zero u qimordir". 613-bob. 617-bob..Al-adab al-mufrad.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. qoni-ga cho'milgan kabidir".. man qilingan kubdan saklaning. 615-bob. dedilar. ular bilimsizlik bilan. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib.

): "Kimki kechasi o'q otsa.com kutubxonasi 196 .) aytdilar: Rasululloh (s.a. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di.)dan rivoyat qilingan. Alloh taolo: "Albatga.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi".a.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Nofi' (r. dedilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. kimki bu o'yinni o'ynasa. dedilar. (ya'ni.a. Abu Hurayra (r.a. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa.a.a. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.Al-adab al-mufrad.a. Hz. dedilar.a. dedilar. Rasuli akram (s.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar.v. 1310. Makka ahli. menga yetib kelgan xabarga ko'ra. Inga chaqtirish . 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori. 1313-hadis Amr ibn Os (r. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319. dedilar. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa. Abu Hurayra (r." degan.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. dedilar. may va qimor. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r. Yana Abu Hurayra (r. nardni sindirib tashlar edilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 1309. 618-bob.ziyouz. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312. u bizdan emasdir".): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi".a. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" .. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir". uni urib. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. u bizdan emas". unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi". qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir. Abu Hurayra (r. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . www. 621-bob. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham. Abu Hurayra (r. 1311.v. yuqoridagi hadisning takroridir. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki. 619-bob. Shunday.dedilar.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". Bu juda muammodir. majoziy ma'no ham bor.v.a. oqibati sochi va terisigadir.a. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. dedilar". Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey.. 1316. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. binobarin.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.v. 620-bob.

Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki.a. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang.a. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang. Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir". U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman". deb yozdi. Rasulalloh. 1322. biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki.v.Al-adab al-mufrad. dedilar". xolos".) aytdilar: "Rasululloh (s. o'zaro adovat qilmang. 1326.) uni chaqi-rib: "Ey. dedilar". Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.): "Nura terimni yulib oldi".)ning huzur-lariga kirdim. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". Ibn Umar (r. Gumon qilish haqida 1323. dedi. Abdulloh ibn Umar (r.a. bu xotinim falonchi". Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327.a.a. Anas ibn Molik (r. Josuslik qilmang. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". 1324.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. dedi. dedilar. Abu Hurayra (r.dedilar". www. dedi. dedilar". dedilar. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. 624-bob.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi".dedi. Joriyalari soch olayotgan ekan. 1321. Falonchi.v.v. uch marga takbir aytsin. Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. 1325.)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s.a. Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi". Anas bin Molik (r. Men esa faqat ochman.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. yonla-ridan bir kishi o'tdi. Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. Oyisha uch marga takbir aytdilar. men ularni qaerdan bilaman?" . bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. o'zing ham ulardan birisan. "Bu sof imondir". Oyishashshg huzurlariga kirdik.): "Gumondan saqlanish. zero gumon so'zlarning yolg'onidir. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. dedilar ul zot".a. 622-bob. Allohning solih bandalari bo'ling!" . "Alloh hamma narsani yaratgan. Hz. deganlar". 623-bob.deb so'radilar. Vasvasa haqida 1320. o'zingdan boshla!" . dedilar.v. chuiki buni faqat mo'min his qiladi".a. deyi"di ular.) ayollaridan biri bilan birga edilar. "Ha". Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib.ziyouz.a.a. o'ladi-gandek".com kutubxonasi 197 . Rasuli akram (s.dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi".

Umar (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar". Usmonr.) bilan bir ko'chada ketayotib. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r.a. 626-bob. Ibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi. 1334.) aytdilar: "Rasululloh (s. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida. dedilar.v. so-chingai tarayversin".a. Sadoqat haqida 1331. 629-bob.Al-adab al-mufrad. Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. dedilar. 628-bob. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". Men: "Bu kim?" degandim. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi". Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.v.a. Abu Tufayl (r.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi". 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. 1335. Kaptarni so'yish haqida 1336. 1337. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar". Zayd ibn Sobit (r. 627-bob.) bir kuni uning eshigiga kelib.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim.a. Hz.v. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi".ziyouz. dedi. U: "Alloh uni kechirsin.)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m.a. Tanishish haqida 1332. joriya uning sochini tarayotgan edi. dedilar".m. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar". Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar". Zayd izn berdi. kirshp uchun izn so'radilar.)dan rivoyat qilindi: Hz.a. 630-bob. Hz.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. Umar (r.): "Qo'y.) aytdilar: "Hz.a.com kutubxonasi 198 .a.a.a.a. Abu Hurayra (r. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s. www. Hasan (r. Oyisha (r.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.). dedi. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. ey.

632-bob.)ning huzuriga keldi.a. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340. Umar (r.a. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. Hz.a.a. Ul zot: "Ayting.): "Ummatimning yomonlari bekorchi.) bir kishini ko'rgani bordilar.v.v. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi".com kutubxonasi 199 .a. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ortiqcha so'zlash haqida 1344. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri". Abu Hurayra (r.): "Mening senga hojatim bor edi". dedi Zayd (r.a.a. dedilar". Bir gavdali odam o'tib qolgan edi. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q".a. ularga boshqa yuzi bilan keladi". bularga bir yuzi bilan borsa.a. Haligi kirgach.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" .) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir. 1345. dedilar". Agar ro'zador bo'lsa. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342. ul zot: "Bu o'shalardandir". ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". 634-bob. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi". U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi. Oyisha (r.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi.a. 1343.a.a. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin". 637-bob. 633-bob.a.a. dedilar". dedilar".Al-adab al-mufrad. 635-bob. u www.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin. do'sti alanglayverdi.). dedilar.v. Uyga kirishgach. dedilar. kirsin. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s.dedilar. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347. u qabilasining yomon biro-dari". nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir.v.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa. Abu Hurayra (r.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi. 631-bob. Ammor ibn Yosir (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) unga: "Xudo haqi. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346.ziyouz. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r. 636-bob.

Agar uyalmasang bilganingni qil 1353.): "Hayo imondandir. ko'zla-ri yirik edi.a.) unga qaradilar. U odam ketgach: "Ey.dedim.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir.)aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. 640-bob.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt". 638-bob. Jafo do'zaxdadir". Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s.v. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi". Abu Hurayra (r. dedi.a. so'ng: "Men bir kalimani bilaman.a. Agar u odam shu kalimani aytsa.ning boshlari kattagina. dedilar". uni tark etgan kishidir". Abdulloh ibn Umar (r. Abu Bakra (r.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. deyilmoqchi.ziyouz. bilganingni qil!" .a. sen menga sahifangdan gapirasan-a".a.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.v. Oyisha. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s. deb yozilgan". Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s. dedi. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir".dedilar".com kutubxonasi 200 . bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir". Sulaymon ibn Surad (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar.)dan gapirsam.a. dedilar.a. dedilar. bu odam haqida boyagiday gapirib.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob.a. 639-bob. G'azab haqida 1354. Allohning rasuli.a. men senga jinnimanmi?" .): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s. 641-bob. dedilar. jahli ketadi. Jafo haqida 1351. dedilar.a. Abu Mas'ud (r. Imron ibn Xusayn (r. G'azab kelganda nima deyish haqida 1356. saki-nat hayodandir". u bilan muloyim gap-lashdingiz?" .v.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. 1355. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. Be-nomuslik jafodandir. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib. 1350.v. imon jannatda-dir.a.dedi. 1352.v.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Shunda boya-gi odam: "Nima.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi".v. Nabiy muhgaram (s.Al-adab al-mufrad. Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar. www. dedilar. Hayo haqida 1349.v.a. Ul zot: "Ey. biri ko'tarilsa. vallohu a'lam .a.a.

) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.a.) aytdilar: "Rasululloh(s. unga boladek bog'lanib qolasan. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori.a. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359.v.ziyouz. "G'azablansang. Ibn Abbos (r.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz".com kutubxonasi 201 . kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin. Hz. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358. "Qanday qilib?" . o'sha do'stingga yomonlik. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin.ziyouz.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik.Al-adab al-mufrad.ziyouz. 643-bob. 645-bob. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar. dedilar. Umar ibn Xattob (r. Laylo va Doniyor tayyorlagan.a. sukut qil".0 Internet uchun Umarbek. Umar (r. Hz.com 2007 www. Ali (k.v.deb so'radilar. Agar yomon ko'rsang. 644-bob. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin". www. Hz.): "Agar yaxshi ko'rsang. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum.a. talofat-ni sog'inib qolasan". dedilar 2 marta".com/index.php?topic=588. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki. deya 3 marta takrorladilar.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful