Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

Abdulloh ibn Abbos (r. Abu Hurayra (r. uning uchun sadaqa qilsang.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la.a.) bilan do’st bo’lgan edi. odamlarga manfaati tegsin. deydi.) hikoya qiladilar: "Men Hz.a.v.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik. Abdulloh (r. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r.al. agar uzsang.): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab.deb so’radi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Amr.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz". Sadaqai joriya . otang do’sti Umarning o’g’liman".ziyouz.Al-adab al-mufrad.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.a. masjid. Muhammad ibn Sirin (r.v. mayli.a. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" .) a'robiyga: "Ha.): Rasululloh (s. Amrga qarab: "Ey. Sa'd ibn Uboda (r.Shunda Abu Hurayra (r. degan edilar. degan ma'noda bo’lsa kerak.)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. Abu Hurayra (r. siz eshakni ham.a. dedilarda.a. 21-bob. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi. madrasa.s. Yana Abdulloh ibn Umar (r. Shu a'robiyning otasi Hz.a. dedilar.a. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan. Usmon (r. yo’l va boshqa binolar. deb duo qildilar. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin".a. www.a.a. ularga xayrixohlik qilishdir".deb so’radi.) o’zlari: "Ey. Abdulloh (r. deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar". 20-bob. 39. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40. nuring o’chadi".Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" .v.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki.a.a. Alloh! Abu Hurayraning ham.a. Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida. Umar ibn Xattob (r. savobi albatta tegadi". 38. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. shuningdek. dedilar. sallani ham berib yubordingiz". Silai rahm natijasi 42.a.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.v. 41.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi.): "Ha.a.) yonlarida bo’ldik. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. Abdulloh ibn Dinor (r. sen istaganingni qilaver.a.a. Muhammad (a. dedilar". deb javob berdilar". Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma. Imom Ismoil al-Buxoriy 37.com kutubxonasi 9 . degan edi. deyilgan.

ey. ey. degan edi. Abu Hurayra (r. opa-singillaringga.deb so’radilar.Abdulloh ibn Umar (r. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey.a. Muhammadning www. 22-bob.a.Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki.a.a.) bir sahobiydan rivoyat qildilar. 48.a. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47.a.) Rasululloh (s.): "Onangga.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma. Abu Hurayra (r.a. dedilar.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. Ka'b ibn Luay bolalari.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi.)ning kunyasi.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar".) bilan safarga chiqqan edik. Abu Bakir ibn Xazm (r.v.a. degan edilar. deb nasihat qildilar.a. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r. Rasululloh (s. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar. 1 Hz.deb so’radilar. degan hadis haqida 43.) o’z otalari Hz. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.) shoyadki Rasululloh (s.a. Umr ibn Xattob (r.otam bo’ladilar". Abu Abdurrahmon . Sevgi nasliydir.v. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver".a. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi. falon! Yoningdagi kim?".a.v. deb javob berdi. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44. ey. va ey.a. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45. deydilar.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi.Umar ibn Xattob (r. 46.v. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi. Abdu Manof bolalari.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi".)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. Abu Abdurrahmon!" .deb so’radilar.com kutubxonasi 10 .v. dedilar. Abdulloh ibn Umar (r.)ning kunyasi . uning ismi bilan chaqirma. U sahobiy Rasululloh (s.v. Oyisha (r. Abu Hurayra (r. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" . dedilar.a.a.a.a.v. Rasululloh (s.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar.a. degan oyat kelgan vaqtida. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma. Hoshim bolalari.): "Yo Rasululloh.a. U: "Bu .ziyouz. Abu Hafs .) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214). 24-bob. 23-bob.a. otangga. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". "Otam". ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" .)ning oldilariga keldi. Shahr ibn Havshab (r. Abu Hurayra (r.) turib: "Ey. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".) ikki kishini ko’rib. 25-bob.Al-adab al-mufrad. Rasululloh: "Ey. degan hadislarini rivoyat qilib bersam. senga etarli nasihat qilgan bo’laman".

deb so’raganida u: "Ey.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan.v. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi. uni men sizlardan uzmayman". dedi.baxil bo’lishiga kinoya. Mablag’i bo’lsa. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh.a. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib. . dedilar.degan deb aytdilar". .degan oyati haqida. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi. 27-bob.) aytdilar: Rasululloh (s. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" . molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan". "Toliqib. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor.v.v. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan.v. Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash .a.a. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52. mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www.a. Abdulloh ibn Abbos (r.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi . Rasululloh (s. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . Abu Hurayra (r. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi. qiynalib o’tirasan". mol kelib qolar. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz.deb so’raganda.dedi. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan.a. 50. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . rahm: "Ey. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.degan edi.ziyouz. Silai rahm qilish haqida 49.) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi.dedi. Rasululloh (s. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. aniqki. deydilar."Qo’lingni juda yozib ham yuborma".a.Al-adab al-mufrad. 26-bob.)ning dinidan yuz o’girib.s. berishdan qo’lingni tortma. . u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28). Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". ya'ni hech narsam yo’q deb. "U vaqtda malomatga qolasan". uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman". Abu Ayyub Ansoriy (r. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. albatta".a. rahm. Alloh taoloning: "Qarindoshga. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma.a. Abu Hurayra (r. Alloh undan: "Nega turding?" .): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi. Rabbim. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz. Agar mablag’i bo’lmasa.com kutubxonasi 11 . chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. Rahm . deb oshkora nido qildilar. 51. inshoalloh. ya'ni mana.a. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) . miskin.)dan rivoyat qilindi. Shunda Alloh taolo: "Ey.

Anas ibn Molik (r. Alloh ham uni uzib tashlaydi. degan.v.)dan rivoyat qilindi.a.ziyouz. Oyisha (r. Ularga yaxshilik qilaman.v. men ularga silai rahm qilaman. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi".)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. dedilar 54. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib.a. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. 29-bob. Endi kim rahmni uzmasdan yursa. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa. 30-bob. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.v.a. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60. mening qarindoshlarim bor.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan.v. qarindoshlikni uzadilar.a. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa. Abdurrahmon ibn Avf (r. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi". binobarin.): "Agar gaping to’gri bo’lsa. dedilar. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman".) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik. Abdulloh ibn Amr (r. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi".a. 28-bob. ajali ta'xir qilinadi. Sen shu. www.a.a. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi".Al-adab al-mufrad. dedi. U kishi Rasululloh (s.com kutubxonasi 12 . Rasululloh (s.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin".a)dan rivoyat qilingan.a. Hz.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi". dedilar. Bu so’zni Rasululloh (s.a.a. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli.a. 55. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.) aytdilar: Rasululloh (s.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir.) uch martaba takror qildilar. ishingni davom ettiraversang.a. ular menga yomonlik qiladilar.v.) dan rivoyat qilingan.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.a.a. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib. u Abu Hurayra (r. dedilar. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan. Uni birov uzmasa. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh.v. Rasululloh (s.

a. 62. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta. 32-bob.deb so’radi.a.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" . dedi. Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. Usmon ibn Affon (r. Rasululloh (s.a. 65. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa. Yigit Abu Hurayra (r.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi".)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66.ziyouz. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla.)dan naql qilingan.com kutubxonasi 13 .) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim.a.a.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib. www. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay.) aytadilar: "Rasululloh(s.): "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilinishicha. dedilar. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi". dedilar". Hz.Al-adab al-mufrad. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar. Sa'd ibn Sam'on (r.a.a.v.a. Abu Hurayra (r.a.a. Abu Hurayra (r. 31-bob. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64. dedi. Lekin hech kim turmadi.a. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi. Abdullohibn Avn (r.a.) oldiga borib so’raganda. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin". Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi. Imom Ismoil al-Buxoriy 61.a.deb so’raganlarida.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.a. deb javob berdilar".v. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan". degan so’zlarini eshitdim". 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib. Jubayr ibn Mut'im (r. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim.a. Abdulloh ibn Umar (r.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r.a. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi.) Rasulullo? (s.v.v.a. Abu Hurayra (r.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi).)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi". der edilar. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" . ulardan ham ortsa.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi. hadis Abu Bakra (r. deganlarini rivoyat qildilar. deb aytdilar".

Abdullohibn Amr (r. Rasululloh (s. Alloh hamma narsani bilguvchidir. 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. uzoqligi bilinmaydi. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. Jubayr ibn Mutim (r. faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib.ziyouz.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi.a. O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham.) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish. Buni ham qila olmasang. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz.a. Rasululloh (s.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir. dedilar. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi.dedi.a. mulikdan qutqazish esa.).a. Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.a. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading.v. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding.v.v. 36-bob.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating". Umar ibn Xattob (r. ma'nosi goyat chuqur. jonliqni ozod qilish . A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" . 73. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . Barro ibn Ozib (r. dedi. Abdulloh ibn Abbos (r. Ammo u yaqin bo’lsa-yu. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa.Al-adab al-mufrad. 38-bob.uni qullikdan qutqazishing. deyilmoqchi .): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu .a. 35-bob. dedilar .) Rasululloh (s. Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69.a. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a.): "Yo’q.a. yomon ishlardan qaytarasan.v. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi.deb so’radi.v.) Hz. dedilar. Hakim ibn Hazom (r.com kutubxonasi 14 . Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar". O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. uzoqlashtirilsa.) aytdilar: Rasululloh(s. dedilar. Rasululloh (s.a.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan". kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. Haqiqiy silai rahm 68.a. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa. yaqinligi qolmaydi.

"Rasululloh (sa.v.)dan rivoyat qildilar.dedilar". deb shu so’zni uch bor qaytardilar.a. Shundan.v. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey.v. deyishdi. Ikki burun bilan to’ntarish . keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi".v. ozod qilgan qullaridanman. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz. yaqinligiga. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak . ularni yaxshi axloq.demak. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi.): "Kimning uchta qizi bo’lib. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir.a. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa. Hz.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim".deb so’radilar. Payg’ambar do’stlari 75. Rasululloh (s. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi.v.a. dedilar. deb javob qilganim-da.)ning eshiklari oldiga qo’yib. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor".)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel".) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 40-bob. o’zlari Rasululloh (s. Uqba ibn Omir (r. shular mening yaqinlarimdir. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa.a. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman". 77. degan edim.v. dedilar.dedilar. dedilar. Ozod bo’lgan qullar haqida 74.) ularni to’plab Rasululloh(s.a.a.): "Muohada qilishgan kishilar.a. Rifa'at ibn Rofi' (r.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" .) Umar ibn Xattob (r.ziyouz.a. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76. uzoqligiga guvohlik beradi".v.)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. Umarning qavmlari: "Ha.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi".a. dedilar. . uzoqlashtirilgan bo’lsa. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak". u kishi aytdilar: Rasululloh (s.a. www.deb so’radilar. Jobir ibn Abdulloh (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang. deb aytishing kerak". yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa.a. deb buyurdilar. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa. Hz. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi". Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". 78.a.v.com kutubxonasi 15 . 41-bob. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" . shunda u zot: "Unday bo’lsa. degan gaplarini eshitdim".a.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib.v.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi".a.Al-adab al-mufrad. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa.a. Umar (r. 39-bob.) uylaridan chiqib. Abdulloh ibn Abbos (r.a.

deb so’radilar. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www.a. azizroq. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". dedilar.a. bolalaringga. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" .a.deb koyigan edilar.v. faqat u Muso ibn Suroqa (r. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79. Keyin eshikka chiqib keldilarda.v. otam: "Yo’q. dedilar". Rasululloh (s. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" .v. Hz.a. Qaysi masalada bo’lsin. degan edi. Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" . U kishi Rasululloh (s. 85.a.) Rasululloh (s.deb so’radilar.a.)dan: "O’zing yeganing.a. degan so’zlarini eshitdilar.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. Abdulloh ibn Umar (r. deyish kerak".): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir".) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. 84. aytib bering!" dedilar. dedilar.a. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. 81-hadis 80-hadisning takrori.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. bolalari ko’z oldiga kelib.a.com kutubxonasi 16 .Al-adab al-mufrad.) oldiga kelib. Abu Said Xudriy (r. Rasululloh (s.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". 82. 43-bob. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin".a. suyumliroq emas.Ibn Abi Na'im (r.a. Suroqa: "Yo Rasululloh. Oyisha (r.a.deb so’radilar. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" . deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".)dan rivoyat qilindi.a.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" .)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r. Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83. degan jumlani ham qo’shdilar".)dan rivoyat qilingan.deb so’radi. U kishi: "Men Iroq ahlidanman". bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi.v. 45-bob.a. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham".) Suroqa Ju'shum (r.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. dedilar. xayr-ehsoning hisoblanadi". Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib.ziyouz. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. 42-bob. 44-bob. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda.

chunki ular Rasululloh (s. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar. degan so’zlarini eshitgan edim". o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha.)ga g’alat tuyulgan .) huzurlariga bordik. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir". dedilar.com kutubxonasi 17 .a.)". dedilar".a. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz. dedilar Miqdom ibn Asvad (r.a.a. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi. dedilar.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. 46-bob. sen ham uni sevgin!". bu gunohdan qanday qilib qutiladi.a.) yonlarida o’tirgan edik. deb so’ragan edi.v. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r.v. O’z kishisini duo qilish haqida 88. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi".v. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib.)ga bir kishi: "Sen www.a.v. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz.deb madh qildi.a. dedi. 47-bob. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. . Anas ibn Molik (r. Men nabiy muhtaram (s.Al-adab al-mufrad.a.) bilan Rasululloh (s. u kishi: "Men Rasululloh (s.a.a.a. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi". Jubayr ibn Nufayr (r. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) .deb kelayotganlarini ko’rgan edim". Shu vaqtda bir kishi kelib.deb so’raydigan kishilar-dir. Shunda Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir". Barro ibn Ozib (r. chibinni o’ldirsa.v. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi.a.a.v. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib. 48-bob.)dan rivoyat qilindi. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak". Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86.v. u janobga "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Odam qoshshi.)dan rivoyat qilindi.ziyouz. Rabbim! Men buni sevaman.a. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.

"Adab" .v.v. ulardan bittasini ham o’pgan emasman".a. 50-bob. www.): "Men Rasululloh (s. 93. dedilar".a.v. U kishi: "Mening o’nta bolam bor.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". Oyisha (r.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob".dedilar. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi. 49-bob.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin. Valid ibn Numayir (r. dedilar". bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz". "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar. Bashir: "Yo’q. dedi.a. Hz.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi.a.v. bittasini o’zi uchun olib qoldi. Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida. a.) aytdilar: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Hz.a. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani. Anas (r.a. Hz.dedilar.) unga uchta xurmo bergan edilar. Oyisha (r. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida.) aytishlaricha.a. Yosh bolalarni o’pish haqida 90. dedilar. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar.com kutubxonasi 18 .) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar.a. deb atalgan .): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman. 92.a.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi.v. Janob Rasululloh(s.v.a.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. boshqa odamlarni guvoh qil!" . shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r.deb duo qildilar". faqat Nu'monning o’zigagina berdim".a. Abu Hurayra (r. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. Rasululloh (s. yarimtadan bolalariga uzatdi.a.v.a.v. deb so’radilar. Rasululloh (s. degan edilar.v. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat. Rasulullo? (s. Rasululloh (s. 51-bob.v. der ekanlar.a.a. Oyisha (r.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi". Bashir ibn Sa'd (r.a.Rasululloh (s. yana onalariga qarashdi.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Ona mehr-shafqatlidir 89. Oyisha (r. dedilar".v. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .a.a. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib.) o’tirgan edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad.ziyouz.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.v. siz shunga guvoh bo’ling". 91.) kelganlarida Hz.)ga bir xotin (tilanchi) keldi.a.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi".chaqirmoq ma'nosida bo’lib.

dedilar". degan ma'nodir.a. "Boshqalarni guvoh qil". deyishdan murod . bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar.v. boshqalarini mahrum qilishing durust emas". unga ozor www.): "Unday bo’lsa. v.v.a.)dan rivoyat qilgan. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. dedilar. hadyalar berish.Al-adab al-mufrad. 52-bob. deb maqtadi.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95.com kutubxonasi 19 . insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda. 54-bob.)dan rivoyat qilingan. Hz. deganidir. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100. dedilar.): "Hz.): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror. degan edilar. 53-bob. Oyisha (r.a. deb o’yladim". degan so’zlarini eshitdim". Umar (r. Nu'monning o’zigagina berib.a.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s.v.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. iloji boricha moddiy yordam berishdan. 90-hadis mazmuni esa.a. degan ma'no tushunilmasin. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz. ahvolidan xabar olib turish.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek.ziyouz.a. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r.) rivoyat qildi: Rasululloh (s. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda. bolalaringdan bittasi . Abu Said (r. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. Qushni haqi . 55-bob.a.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". Imom Buxoriy Rasululloh (s.a. dedilar.a. masalan. u Hz. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki. Oyisha (r. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab.a. 98-hadisda aynan takror kelgan. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. Abdulloh ibn Umar (r. degan so’zlaridan. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101. dedilar. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol.a)dan rivoyat qilingani. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi.v. shunday bo’lishlarini xohlayman". bolangning ham haqi bor". .

)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . deganlarida. Hz. Endi hozir esa.v.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi. Abdulloh ibn Umar (r. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas.deb so’radilar. 107.a. 60-bob.a.v.a. Hasan Basriy (r. o’shanga berasan".a. ammo bundagi hadis Hz.harom. Men Rasululloh (s.a. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan. uzoqdagiga yuugurilmaydi.a.a. Rasululloh (s.) sahobiylaridan: "Zino nima?" . ort tomondan qirq. Abu Shurayx Hizoiy (r. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".com kutubxonasi 20 . "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa. 102. barcha tengdir . 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". Miqdom ibn Asvad (r. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar.v. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi. dedilar".al.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" . dedilar". shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli.)dan rivoyat qilingan.)dan qo’shni haqida so’ralganda. Abu Hurayra (r. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa.a. 58-bob. Ular: "O’grilik . u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi". hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" . 59-bob. Ular: "Zino qilish harom. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori. deyishdi. Yana Rasululloh (s.): "Yaqindagi qo’shni qolib.) aytdilar: "Rasululloh (s. 105-hadis ham takror.Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. yaqindagisi bilan boshlanadi.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa. o’ng tomonidan qirq.deb so’raganimda. 110.a. qushnisiga yaxshilik qilsin.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir". u. dedilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s..dedilar. 56-bob.a. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi.v. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir.a. Qo’shni haqi tugrisida 103. Rasululloh (s.) bergan ta'limotga ko’ra.a. Qo’shnichilikning hududi haqida 109. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.v. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa.a. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111. Umar (r.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www.a.ziyouz.a.. Rasu-lullo? (s.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki.v.

Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman. Abu Zarr G’iforiy (r. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin".a. suvini ko’proq qilib.v.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil. 62-bob.a.v.a.v. Solih kishi deb so’zida.com kutubxonasi 21 . bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan .)ga: "Men Rasululloh (s.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey.) "Keng turar joy. 118.a.Al-adab al-mufrad.v. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s. 63-bob. deb da'vo qiladi". 65-bob. shundan minnat qilmay ularga ham ber.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Solih qo’shni haqida 116. Yashaydigan yerdan murod qabriston.a.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Nofi' ibn Abdul Horis (r.ikkinchi . solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir". u kishi (chin) mo’min emasdir". qo’shnisi och o’tirmasin 112. Qo’shnining yaxshisi haqida 115. Abdulloh ibn Abbos (r. uchinchi . deyilmoqchi.a.ziyouz. Ya'ni ey. O’zi to’q bo’lib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yomon qo’shni haqida 117. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. Sho’rboning suvini ko’paytirib.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi .a.v.sho’rbo qilsang.) Abdulloh ibn Zubayr (r. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar".a. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi. unga iqtido qilasanda. o’qimagan bo’lsang. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan.a.v. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir". yomon qo’shnini bizdan. www. Abu Hurayra (r.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib.): "Kishi o’z qo’shnisini. 61-bob. dedilar. Abu Muso Ash'ariy (r.a.a. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi". degan so’zlarini eshitdim". Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a. 64-bob. u sen uchun nafl namozi bo’ladi". rostguylikni. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa. degan hadislarini eshitgan edim". Alloh. dedilar". qo’shnilaring ahvoliga qarab.

ikki soningai och". Oyisha (r. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. Men senga Rasululloh (s. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda.deb so’radi. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir. Rasululloh (s. hz.a. Rasululloh (s.deb www. chiroqni o’chirib qo’yish edi.v. dedilar.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa. dedilar.a.): "Ey.deb so’ralganda. Abu Hurayra (r. 120. gunohkor bo’ladimi?" .) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. deyishdi. Ammo eri bo’lsa. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar. dedilar.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q.): "Mayli.v. Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121.a.com kutubxonasi 22 .) uyg’ondilarda: "Mayli. U xotin yana hz. degan edim.) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. undan non yopdim.a. eri bilan yotaveradi. dedilar.a. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib. hz.a. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119.v.) uyga kirdilarda. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib.v. 67-bob. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa.a.v. u do’zax ahlidandir".a.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.v. Men ikki sonimni ochdim.v. nonni olib ketdi.a.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa.a.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. Rasululloh (s. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi.v.v.a. Rasululloh (s. undan qolgani ham kifoya qiladi. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib.ziyouz. Oyisha (r. Bir xotin hz.a.Shunda men Rasululloh (s. dedilar. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim".a. u jannatga kirmaydi". Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. u yo’q demasligi kerak". Rasululloh? (s. nonlarini oldilariga qo’yaman.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" . dedilar".) namozlarini o’qib bo’lsalar. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob.v. Rasululloh (s.v. Buning oqibati qanday bo’ladi?" .): "Albatga gunohkor bo’ladi.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi. Shu bilan birga.a. deb kutib yotab uxlab qolibman.v. eshikni qulflab. u hech kimga ozor bermaydi". xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.dedilar.): "Bu xotin jannat axlidan".a. hatto shundoqki. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin". uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa.a.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . deganlar 122.v.deb so’radi.

v.. Rasululloh (s. yigit! .)ning yonida edim. nima hodisa bo’ldi?" .Al-adab al-mufrad. Jabroil (a. Odamlar yig’ilib: "Bu nima.a.v. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. dedilar". dedilar. deb maslahat berdilar.Harami sharif ichida. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin. kelibdi.deb so’rashganda. 126. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127. Mujohid (r. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi. barakotlar.s.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi..v.a. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi.a. U Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" . maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin.v.)dan rivoyat qilingan. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin.a. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.com kutubxonasi 23 . Savbon (r. 70-bob.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www. Jobir ibn Abdulloh (r. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi. . 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. shu holda o’lsa. rukni Yamoniy esa. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi.a. u Hazrat Jabroil edilar.) unga: "Uyingga borib hamma buyum.a. Abu Hurayra (r.a. albatta. deb qasam ichdi.v. 128.dedi Ibn Amr.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa.)dan rivoyat qilingan.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor. albatta halokatga uchraydi".a. faqat u Juhayfa (r.a. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib. Rasululloh (s. deb gumon qildim". "Ey.a.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. deb shikoyat qildi. u menga ko’p ozor beradi". ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi.a. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y".deb so’radi. Maqomi Ibrohim .) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.deb duoibad qila boshladilar.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar. 69-bob.a.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. faqat u Juhayfa (r.ziyouz. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .

a. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Yaxshiga ham.a. kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir". ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi". 75-bob. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.a. Abu Hurayra (r. dedilar.s.v.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" . 73-bob. deganlarida. dedilar. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador.a.a. deyishdi. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin. 71-bob.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s. Karam Haqida 129.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.a. Ular: "Yo Rasululloh.) Rasululloh (s.v. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir. biz uni so’ramadik". Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131. 72-bob.)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. dedilar.dedi.Oyisha (r.) Rasululloh (s. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.) maqsadni anglatib. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar.s.)ni zikr etdilar. deb izoh bergan edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi.)dirlar". faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz.v.v. dedilar". fojirga ham shomildir". Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".com kutubxonasi 24 . Rasululloh (s. uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. deb javob berdi . shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60). Yetim boqqan kishining ajri 133. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. deb o’ylab qolganmiz".v. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s. Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a.a.v.ziyouz.a.) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman. www. Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r.a. Rasululloh (s. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.a.v.a. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi". Islom dinini qabul qilib.a. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s. Din bu o’rinda taqvogina emas.v.a.v. goya va vijdon hamdir .): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".deb so’rashdi.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.

Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi". Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz".al. Abdurrahmon ibn Abza (r. boradigan yerlariga jo’nashdi. Kunlarning birida Abdulloh (r. Hasan Basriy (r. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138. Yana kimni istasang. deb nasihat qilardi. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang.a. Abu Hurayra(r.a. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan.v. faqat u Sahl ibn Sa'd (r. Bolaning taomini olib kelinglar. sen ziyon qilgan bo’lmading".al.) ham ziyon qilmadilar".) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r. Uning o’zi ham insofga www.a. 139. dedilar". Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab.a. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r. 77-bob.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim.a. Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim. u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar.degan edilar".a. 76-bob.)dan rivoyat qilinishicha. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. Hasan Basriy (r. Uni axtarib topisha olmadi. Dovud (a.al.a.) aytdilar: "Hz.)dan rivoyat qilindi. deb edilar". Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir. Ziyon qilgan bo’lmading . Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib.)ga taomlari keltirildi.a. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi.) talqon bilan asalni keltirib. ahllarim! Yetim bolalaringiz.s.com kutubxonasi 25 . o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang.a. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. Ibn Umar (r. u o’z davlati. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. U nega shunday qiladi? Axir. orangizda adovat paydo bo’ladi.a.a.ziyouz. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib.)dan rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Umar (r. Noiloj Abdulloh (r. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" . miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling". keyin egri yo’lga o’tib qolishdir.Ibn Umar (r.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan. deb buyurdilar. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.Yetim asragan xonadonning xayri 137.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy 134. Rasululloh (s. . lekin yetim bola yo’q edi.) aytdilar: "Vallohi. 136.

a. dedilar. 78-bob.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". 79-bob. deb Ibn Siringa aytdi. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). dedilar".a. 2-jild. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. Shunda Abu Hurayra (r. (Zamahshariy.a. www. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" .)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" .a. qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin.a.a. "Rasululloh: "Eridan beva qolib. Yetimga odob o’rgatish haqida 142. Xolid Absi (r.ziyouz. bu bolam haqiga duo qiling. Abu Hurayra (r. dedilar". "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". 339-sahifa). O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang. .) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham.dedilar. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143. Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". yomonlar ham kiradi.com kutubxonasi 26 .) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s. dedi. 140. 80-bob.v. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. men uchta bolamni ko’mdim".a. do’zax o’ti unga tegmaydi. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi".a. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)".Al-adab al-mufrad. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir".)dan rivoyat qilindi.a. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi". deganlar".): "Men Rasululloh (s. Avf ibn Molik (r. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa.) aytdilar: Rasululloh (s.) Rasulullohdan rivoyat qildilar.v. demoqchi bo’lsalar kerak.a. Shunda Rasululloh (s. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. Al-kashshof. faqat yonidan o’tadilar". deb uraman". bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz". 145.v. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. dedilar.v. degan edilar". deydilar.deb so’radim. 144. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi.): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. Abu Hurayra (r.dedilar.

Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. Abu Zarr: "Ey .a. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman. dedi. Sa'sa'a ibn Muoviya (r. deb javob berdilar. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".a. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa. ularning savollariga javob berar ekanlar. u jannatga kiradi".ziyouz. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu.v.): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz". deb marhamat qildilar.deb so’raganda.) hech bola ko’rmagan edilar.) dan rivoyat qilingan.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa.Al-adab al-mufrad.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. men farzand dogiga sabr etib www. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . 151.a. Abu Zarr.v. Shunda u kishi: "Ey. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham. deganimda.a.v. degan hadislarini eshitgan edim". deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa.) Rasululloh (s. men Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r. 81-bob. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori.a. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi".a.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.a. 146.a. 150. deb javob bergan bo’lur edilar". u kishi jannatga kiradi".a. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". shunga sabr etgan bo’lsachi?" .v. 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. Abu Hurayra (r. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi".)ga duch keddilar. faqat bunda Ummu Sulaym (r. 148.deb so’radi.a. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.) kelib. Biron kun bizni biron joyga to’plang. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar. dedilar. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)".): "Kimning uchta bolasi vafot etsa. Sahl ibn Hanzaliya (r. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". dedilar".com kutubxonasi 27 . Rasululloh (s. deb marhamat qildilar. deb javob berdi". u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman". Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu.v. deb so’raganingizda.a.v.a. albatta. Sa'sa'a. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . deganlarida. bu Alloh taoloning irodasi.

a.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" . otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar.v. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". ya'ni kuzatish.a. dedim.a. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. .a.a. bu albatga gunohdir. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.a.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi.v. Endi varasalar insofli bo’lib. . Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib.ziyouz. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. buning ajr-mukofotani Alloh beradi. savobdir.): "Unday emas.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz. degan edilar. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz". Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". www. 154. manfaati o’zigadir.v. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa. Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar.a.v.a. Shuning uchun Rasululloh (s. saqlash va kutib turish. ma'azolloh. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 28 . bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi".): "Bilib qo’yinglarki. 155. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. o’zidan keyin qoldirsa. u varasalar moli hisoblanadi. Men esa.deyishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedilar. bu albatta varasalar molidir". 153. kuzatib turadi. deyishdi.a.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Mas'ud (r. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Rasululloh (s. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi". Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey.v. dedilar". dedilar".v. dedilar". albatga.v.deb so’radilar.a. deyishdi. Ali (k.deb so’radilar. Shunda Rasululloh (s. Rasululloh (s. dedilar. ammo molparastlik tufayli uni yigab. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman".) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" .v.deb sahobiylardan so’radilar. Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel.v. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir". Rasululloh (s. ya'ni bolalari o’laverib.) aytdilar: Rasululloh (s. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. oxirida "Lo iloha illalloh. Ammo ular betafviq bo’lib.a.): "Bunday emas. 82-bob. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi".

Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa.) ikkita qul bolani olib keldilarda. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. tabib: "U kishi sehrlanganlar. Oyisha (r. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. Abu Umoma (r.a. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa.a. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 158. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa. Oyisha (r.) aytdilar: Hz. deb qo’ygan edilar.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". "Rasululloh (s. bola uxlab qolib.v. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim.Taklif xoh ziyofatga. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa.) aytdilar. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. U erta bilan Hz. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir . Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. Hz. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. 161. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz.com kutubxonasi 29 . yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa. u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir". namozni kanda qilmang. 85-bob. Abu Dardo (r.v.a. Baytariy . Ammo yaxshiligidan umid uzib. Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". Hz. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib.ziyouz.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 157.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi.).a. 84-bob. Abu Umomadan rivoyat qilindi.mol do’xtiri demoqchi (t.): "Nima uchun bu ishni qilding. hadya qilinsa. dedilarda.) Rasululloh (s. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. qabul qiling va musulmonlarni urmang".a. Hz. Oyisha betob bo’lib qoldilar.a. Umar huzurlariga bordi.v. dedilar. deb buyurdilar. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. Yaxshilaringizni ham. "Bir kun Hz. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar". birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. 160.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan".v. dedi. Ali (k. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan". deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang.a. u yomondir". yomonlaringizni ham bilib oldik.a. u yaxshi kishi. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. www. Amr (r.

v.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s. o’rniga bir qo’yni so’yamiz".a. bola. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar. Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman".)dan rivoyat qilindi. 88-bob.v.a. ammo sharti umumiydir. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r.a.v. Qul o’g’irlik qilsa 165. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. Xizamtkorni siylash haqida 168. Abu Hurayra (r.G’ulom esa www. 89-bob.deb so’raganlarida.): "Sen men uchun qo’y so’yildi. Rasululloh (s. aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedilar.v.a. Anas ibn Molik (r. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.a. dedilar".a. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib. 90-bob.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim. uni almashtirib kelish uchun yubordilar. degan edingiz. Abu Oliya (r.ziyouz. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir .v. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga topshirdilar. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz".) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" . deb meni Rasululloh (s. dedilar.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi.com kutubxonasi 30 .)ga safarlarida ham.v.a.): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar".a.v.Al-adab al-mufrad. dedilar. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r. Xizmatkorga odob berish haqida 170.a.a. xayrixoh bo’l".): "Agar mamluk o’girlik qilsa.) aytdilar: Rasululloh (s. Rasululloh (s. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". men uni ozod qilib yubordim". 87-bob. 86-bob.a. Xizmatkor gunoh qilsa 166. 164.a. sizga xizmat qilib yursin".a.v. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik. ko’payib ketishini istamaymiz. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab.

dedilar".)dan rivoyat qildilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. Bazilar suratdan murod sifatdir.a.Al-adab al-mufrad. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" . ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish. Birovni yuzi qora bo’lsin.s. deb talqin qilsalar. 92-bob.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda. eshitish kabilar Odam (a.s. dedim. chunki Alloh taolo Hz.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin. Abu Hurayra (r.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin". dedilar".a.a.)ni ham o’z suratida yaratgandir". Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib.v. 173. dedilar". shu paytda orqamdan: "Ey.v. Odam (a.a.s. Abu Hurayra (r. deb qarg’amaslik haqida 172.a. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin . Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar. Abu Mas'ud (r. Shunda Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin. ko’rish. deydilar. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi.a.a.s. u vaqtda Odam (a. deb aslo duoibad qilma. 171. Kim qulining yuziga ursa.a.v. 93-bob.): "Agar buni ozod qilmaganingda. Rasululloh (s.a. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a.) Payg’ambarimiz (s. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. yuziga ehtiyot bo’lsin".a. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. Bilol ibn Yasof (r. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa.v. "Rasululloh (s.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik.) unga qarab: "Cho’rining www. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi".)da va uning avlodlarida ham bor.a. 175. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi. Yuzga urmaslik haqida 174. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim". Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar". uni ozod qilsin 176. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar.)ni duoibad qilgan bo’ladi".v.v.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki.v. deb duoibad qilmanglar".) Rasuli akram (s.ziyouz. dedilar". Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r.)ning suratini iroda qilgan. 91-bob.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r. degan ovozni eshitdim.com kutubxonasi 31 . Aks holda bu ish ribo hisoblanadi.

Abdulloh ibn Umar (r. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa.a.ziyouz. Og’ilxonaga qarasaki.a. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi.Otam meni ham.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa. 94-bob.v. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Qulning qasos olishi haqida 181. Rasululloh (s. 183. ozod qilsinlar".com kutubxonasi 32 . 180. dedilar. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir". u kishi: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. albatta. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi. Shunda Rasululloh (s. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar.): "Men Rasululloh (s. 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi.) uyidan chiqdi. Men u kishidan: "Ey.v. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar.a. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi.)ning huzurlarida edik. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". 178.Al-adab al-mufrad. Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r.a. Ibn Umar (r. Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". deganlarini eshitganman". dedi".) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting.a. o’sha qulni ozod qilsin". xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan.): "Mayli. dedilar. dedilar". o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar.a. Ahmad ibn Yasir (r. uni ham chaqirib. 182.)dan rivoyat qilindi. 177. demishlar". qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki.a. "Ha".a. deyishdi. Abu Hurayra (r. dedi". bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. dedi qul. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim.v.a.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar.v.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi.a.a.a. u holda uni ishlataversinlar. u qochdi. mollarga yetarli yem berilmagan. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www.a.) u zotning navbatida uylarida bo’lib. bizlar yetti aka-uka bo’lib. dedilar. degan so’zlarini eshitdim. dedi.v. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim".) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar".v. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi". qulini ozod qilib yuborsinlar". Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar.So’ngra yerdan oir cho’p olib.)dan rivoyat qilindi. boshqa xizmatchilari yo’q". Rasululloh (s.v. Men uning yuziga urgan edim. Ummu Salama ummul-mo’minin (r. 184.v.a.

v.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. degan jumlani qo’shdilar. Qullarni o’zingizdek kiyintiring. dedilar. degan so’zlari keltirilgan. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.com kutubxonasi 33 . 191. 97-bob.). Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz. Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik.v.a.a.v. dedilar". ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. Abu Hurayra (r. dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s.ziyouz. dedilar". 185. degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas". degan hadis haqida 187. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. Abu Hurayra (r. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192.a. deb qasam ichayapti". Ya'ni bu kiyimlarning narxi . Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan.Qullarga yordam berish haqida 190. qiyomat kuni undan qasos olinadi". 95-bob.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. 98-bob. Rasululloh (s.a.v. www. demoqchi bo’lsalar kerak .Al-adab al-mufrad. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa.a.a.a. Rasululloh (s. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir".)dan rivoyat qilindi.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar. Qul esa. dedim.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. Ularga yaxshilik qiling. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin". Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.a. Men: "Ey. Abu Hurayra (r. Burda .) aytdilar: "Rasululloh (s a v.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa.

Abu Hurayra (r. O’z taomidan quliga ham bersin 199. dedi. Abu Hurayra (r. uni taomga taklif qilsin. degan buyruqlari bormi?" . Abu Mahzura (r.a. dedi.v.v.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r. uning o’zini ham taomga taklif etsin.a. dedilar".a. Qul bilan taom yemakni xohlamasa.a.a. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. deb yuradigan bo’lib qolmasin". bo’lmasa meni sotib yubor.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib.): "Xotininga sarf qil".)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga.a. Rasululloh (s. Jobir: "Ha. Bolalaringga. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida. dedidar.) sadaqa qilishga da'vat qildilar. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.com kutubxonasi 34 . 197.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200. Umar (r. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber. Rasululloh: "O’zingga sarf qil".) aytdilar: "Rasululloh (s. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi.a. albatga bor. 100-bob.v.) huzurlarida o’tirgan edim. bo’lmasa meni taloq qil.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa.a.) dedilar: "Rasululloh (s.a.)dan: "Rasululloh (s. 99-bob. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". 193-hadis Abu huray-radan. agar taom yemakka o’tirmasa.) oldilariga qo’ydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. U kishi: "Yana bir dinor bor".a. dedi.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa.deb duoibad qildilar.a.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber. hz.a. tirikchiligimizdan kim xabar oladi. 196. U kishi: "Yana bir dinor bor".v.a.) aytdilar: "Men Hz. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang". Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". Abu Hurayra (r.a. 101-bob.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 193. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .a. www. sadaqadir 195.. hazrat Umar (r. 198.Al-adab al-mufrad. Abu Zubayr (r. dedilar". o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir..a. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi". Umar (r. dedi.deb so’ralganda.v.) Rasululloh (s. 102.) Jobir ibn Abdulloh (r. o’sha taomdan uni siylasin". dedilar. 201.a. Jobir ibn Abdulloh (r.a.ziyouz.v.

ikki barobar ajrga ega bo’ladi".) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. o’ziga xotin qilib olgan kishi". U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. ikkinchisi. 104-bob. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa..a.)dan rivoyat qilingan. deb xabar qiladi. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". Imom Ismoil al-Buxoriy Hz.a. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". dedi.a. Lekin uni minib emas.v.)dan rivoyat qilindi. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r. yetaklab olib boriladi. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa. Unga osiy bo’lsa. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa. balki haydab.v.ziyouz. u Alloh taoloning haqini ham. 207. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. dedilar". yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s. www. degan edilar. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. axli kitoblardan bo’lgan kishiki.v.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. dedilar.a. 103-bob. 202. o’z xo’ja-sining molini saqlab.): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi". deb gapirib yuramiz". dedilar. inchunun Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. deganlar".a.a. faqat u Abu Burda (r.) Rasululloh (s. Masalan.a. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi. bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak.a. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206. Ummu valad . uchinchisi. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi..) o’z otalaridan rivoyat qildilar. har bir kishi o’z xonadoni uchun. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. Abu Muso (r. birovning ixtiyorida bo’lgan qul. Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. Abu Hurayra (r. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun. 204.Al-adab al-mufrad.v.a. Abdulloh ibn Umar (r. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". 203.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib.a. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi.com kutubxonasi 35 . dedilar".

bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.a. dedilar". yigitim deb gapirilsa durustdir". 106-bob. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib. dedilar". deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210. Abu Hurayra (r.v.a.v.) Rasululloh (s.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir. Shunda Rasululloh (s.) muloyim va marhamatlik kishi edilar.a. dedilar. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin".a. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak. deyishdi. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. Lekin g’ulomim.)dan rivoyat qilindi. 213. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob. Abu Hurayra (r.a. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik.v.v. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".a.v.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir".)ga: "Siz bandalarning sayyidi. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s. 108-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.v.a.v.a.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin.a.ziyouz. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208. Rasululloh (s. 211.a. qizim. 107-bob. dedilar". namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar.v.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir. yigirma kecha turib qoldik. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s.Namoz vaqti kelganda. dedilar".Al-adab al-mufrad. ularga bilganlaringizni o’rgating. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar. xo’jasisiz".)dan rivoyat qilindi. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209.com kutubxonasi 36 . Rasululloh (s.a. Xo’ja ularni yigitim. Molik ibn Huvayris (r. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir". Abu Hurayra (r.) huzurlariga keldikda.)ga aytib berdik.a.v. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori. Rasululloh (s.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering.v. Rasululloh (s.) bular o’z vatani.a.v. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. deganlarida.v. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa.) huzurlariga keldim.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir".

) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor".a. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. u kishi haqiga duo qiling. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa. deyishdi.a. 113-bob.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. undan tongan. 112-bob.a. so’ragan narsasini bering.) aytdilar: "Rasululloh (s. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa.): "Alloh taolo nafasga chiq dedi. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring. dedilar". deganlar".v.a. uni muhofaza qiling.a. dedi".a.) aytdilar: "Rasululloh(s.v. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin". Abdulloh ibn Umar (r. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi". Birodarlarga yordam berish haqida 220. unga yordam qiling. 216.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 37 . aks holda yoshining e'tibori yo’q.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. 219. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa. Ibn Umar (r.a. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz. u kishini g’oyibona maqtasin.) Rasululloh (s. Abu Zarr (r. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. Ya'ni u ikki barobar yolgondir . Abu Hurayra (r. deb javob berdilar.v. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa. mazmunan 206-hadisning takrori. uni bering.v. dedilar".Al-adab al-mufrad.a. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi". yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz. uni duo qilingki.v.a.a.ziyouz. Abu Hurayra (r. Kim sizlarga yaxshilik qilsa.v.)dan: "Amallarning qaysi biri www.v. 215-hadis. 110-bob. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. dedilar". yaxshilikni bilmagandek bo’ladi. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". Anas ibn Molik (r. unga ham yaxshilik qaytarilsin.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa.a.)dan rivoyat qilindi. 111-bob. 109-bobdagi 214-hadis ham.v.a.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa. Jobir ibn Abdulloh (r.

dedim: da.) huzurlarida edim.v.v.a.a. Abu Muso (r.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini".a. 115-bob. Rasululloh (s. Harmala.): "Unday bo’lsa.ziyouz. undan o’zingni sa?la". Men keyin qaytib joyimga bordimda.com kutubxonasi 38 . dedilar. Rasululloh (sa.deb so’radim. Rasululloh (s. 114-bob.degan edi. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" .a. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.Al-adab al-mufrad. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. dedilar". u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim.a. dedilar.v. 222. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s.) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey.v.a.v. o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa.v.)ning Hz.) huzurlariga keldilar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 226. dedilar". yana Rasululloh (s.a.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman". Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi. dedilar. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.)dan qilgan rivoyat qiladilardir. dedilar.v. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www. menga nima ish qilishimni buyurasiz?" . 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori. dedilar. dedilar.a.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam.a.v.v. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" .): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq". u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".) oldilariga kelib. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh.a. Rasululloh (s.) u kishini tanidilar.a.)dan rivoyat qilindi.) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi". Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . Demak. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" . Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221. Rasululloh (s.a.v.v.dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi.v. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.v. degan hadis haqida 225. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar".a.a.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. dedilar. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi.): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan. Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi. U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s.deb so’rashdi.a.deyishdi. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r.deyildi.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar". Usmon ibn Affon (r. Harmala ibn Abdulloh (r. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan". Rasululloh (s. Rasululloh (s. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi.v.a. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi". Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" . chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi.a.v.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak". Rasululloh (s.): "Ey.v. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.

jannatga kirasan".)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki. tutgan ro’zamizni ham tutadilar. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim".v. 231.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 234-hadis Huzayfa (r.a.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. Anas ibn Molik (r.a.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi.a. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" .a. Salmon uni qabul qilmay. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" .ziyouz. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan.v.) oralarida ixtilof borliga eshitildi.) aytdilar: "Rasululloh (s. o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay". derdilar".com kutubxonasi 39 .) aytdilar: "Rasululloh (s. Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab.a.a.v. bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin. 233-hadis 231-hadisning takrori. Abu Barza Aslamiy (r.v.)dan rivoyat qilingan bo’lib. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib. dedilar. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. Shunda Rasululloh (s. 118-bob. 230.a.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. 227. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar.deyishganda. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi". chunki u xotin Xadichaning do’sti edi. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". yelkalariga ko’targan holda www. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. dedilar.Deyishdi. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar".v. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. 225hadisning takroridir. dedilar. 116-bob. alhamdulilloh deganlaringiz . Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi". Abu Zarr G’iforiy (r.) Rasululloh (s.a.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229. 231. deb chetga olib tashladi. ajr va savob bo’ladi".v.deganlarida. Shunda u kishi Salmonni axtardilar. yomonlari ham menga ko’rsatildi.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis. Abu Zarr (r.a. "Yaxshilikka buyuradi". deyiladi. dedilar. dedilar". Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar.a.Al-adab al-mufrad. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi".al. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r.): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. Rasululloh (s. chunki u Xadichani sevardi".) aytadilar: "Rasululloh (s.a. uning bandiga asolarini o’tkazib. dedilar. dedilar".a. dedilar.a. ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan.v.)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar.a. dedilar".): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. 228-hadis 227-hadisning aynan takrori.

) bir daraxtga chiqib. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib.deb iltijo qildi.v. Odam (a. Huzayfa.a.a. Shunda Hz. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .) aytdilar: "Hz. 236. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring". 119-bob. Umarga xat yozaman. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi. deb aytishgan ekan.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar". degan edilar. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan.deb o’kindilar".ziyouz. Men ham u kishiga: "Ey. 120-bob.v. ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. Umar (r. Janobi Payhambar (s. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman".com kutubxonasi 40 . dedilar". kesatib yurgan emish". Shunda Rasululloh (s. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www.a.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi".a. dedim. deya qo’ya qolar edim.Al-adab al-mufrad. deganlarida. 236. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar".deb Allohdan so’radi". dedilar". Ekinzorga chiqish haqida 237. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. Men Ubay ibn Ka'b (r. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . dedilar.a. Abdulloh ibn Abbos (r.) o’zlari: "Men Hz. Ummu Muso Hz.v.a. dedim.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.) shunga ishora qilganlar shekilli.v.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. Abu Salama (r. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi". Rabbim. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" .)ga xat yozaman".s.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting. Salmon.v. Ubay ibn Ka'b: "Ey. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi". bo’lmasa men Hz. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey. dedilar. deb taklif qildidarda.a. onasining o’g’li Salmon!" . Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. Umar ibn Xattob (r. Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar.) bolalaridan bittasiman.a. Rasululloh (s. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi.a.a. deb so’radilar. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar". shamol qo’zgaldi.dedim. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" . Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib.

v. 241.)ga kelib. dedi. u bir ulov berdi.com kutubxonasi 41 . u e'tirof qildi).)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www. Abu Mas'ud Ansoriy (r.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa. Rasululloh (s.v.a. u odam ulov berganini aytganda. Afv etish haqida 244-hadis. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa. 123-bob.a.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". Bittangiz birodarining asosini olsa.)dan rivoyat qilindi.ziyouz.v.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim.) aytdilar.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s. Rasululloh (s. Mustavrid ibn Shaddod (r.a. Abu Hurayra (r. degan ma'noda. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi.akasi yo ukasidir.v. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. Abu Hurayra (r. Keyin u Rasululloh (s.a. U birodarida bir aybni ko’rsa.): "Menda ulov yuq. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 239.v. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa. 240. Lekin falonchiga borsang. Rasululloh (s. hazilning tagi zil bo’lib.a. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan.a. deb so’ralganda.a. uni egasiga qaytarib bersin". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 121-bob. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak".): "Yo’q. Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida. 122-bob. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. dedilar.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. Rasululloh (s. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa. u ehtimol senga ulov berar".v.a.Al-adab al-mufrad.v.a.a.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) go’shtdan yedilar.a. bir ulov bering".a. "Rasululloh (s.a.v. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi".v. dedilar. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa.v. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. dedilar. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. Anas ibn Molik (r. dedilar.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi. o’ldirmanglar". Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. ikkinchilan.a. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. ziyoniga ko’zgu bo’lsa. o’g’rilik bilan ayblansa. do’zax o’tiga mustahiqdir. dedilar". U kishi Rasululloh (s. degan gaplarni eshitdim".) tayin qilgan odamga borgan edi.a. dedilar".a.

degan edi-lar. Abdulloh ibn Abbos (r.a.v. 249. qachon jahlingiz chiqsa. Sen badxulq va qo’pol muomalalik.a. 124-bob. deb so’radim.a. deyilgan. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s.ziyouz.a. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori.v. deyilgan. uni fosh qilinsa. 250. Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi. deb buyurdi.a. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman". dedilar.a. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. ularga qiyin emas.v.) aytdilar: Rasululloh (s.degan oyati karimani o’qib. dedilar". "Alloh taolo afv qilishni ol.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Unda yana: "Ey. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. dedilarda. "Ey. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman.a. Kishilar aybini qidirib.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. hadis Abdulloh ibn Amr (r. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". jim turishga o’rganing". Abu Hurayra (r.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.)ning www. 246.a. Rasululloh (s. yaxshilikka buyuring. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim.)dan rivoyat qilingan. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib.com kutubxonasi 42 . Pay-hambar! Darhaqiqat.v.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz.v. demoqchi. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247.a. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan". Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. yengil yo’lni ko’rsatinglar.a. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. axloq tanazzulga yuz tutadi.)dan bir so’z eshitdim.a. 245. deb nom qo’ydim. deydilar. afv qiluvchisan.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq". U kishi Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.) bilan uchrashib. balki yomonlikni kechiruvchi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas.a. degan edilar. dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) . Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim".

v.a.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim.a. Beli oq degani .a.a.v.)gaAllohtaolo: "Ey.v. dedilar". Rasulullohning yurishlari 256.a.a. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar". ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz. Rasululloh (s. www.v. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar. 127-bob. Muhammad. Shunda Rasululloh(s. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" .a. oz kulib.a. oq ko’ngilli ma'nosida. men biladigan narsalarni bilganingizda.a.ziyouz. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi. Rasululloh (s. chunki men uni sevaman".): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".v.ich tomoni.a. Kulish haqida 253. Abu Hurayra (r. ko’p yig’lagan bo’lardingiz". dedilarda.) meni qachon ko’rsalar.v. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey. tabassum qilardilar. ikki beli oq. Keyin Rasululloh (s.)ni ta'riflar edilar.v. degan ekanlar. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi.) bolaga "Og’zingai och".a. Qays (r. 252. Hz. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar.a. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham". Tabassum qilish haqida 251. yuragi toza. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman".v. albatta. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor.)dan rivoyat qilingan.v. Abu Hurayra (r.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. deb chiqib ketdilar.v.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. dedilar".) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.a.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r.a.v. Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak. deb xursand bo’ladilar.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi". uning yuzida farshitalik belgisi bor". Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s. 126-bob.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi". Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 43 .v.) Rasululloh (s. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)".a. 125-bob. Bir kuni Rasululloh (s.deb vahiy qildi.)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka.) aytdilar: "Rasululloh (sa.a. 255. deb Rasululloh (s.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey.a. Oyisha (r.v. dedim.Al-adab al-mufrad. dedilar.

a.) Ibn Abbos (r.) Abul Haysam (r. 259. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa.dedilar.v. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". 131-bob.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi. Abu Hurayra (r. deb o’qidilar". dedilar".a. uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi". 129-bob. U kishi: "Yo’q".): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda. Rasululloh (s.a.): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa.)ning "Bunga yaxshi hara". yaxshi maslahatgo’y ekan. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. balki dinni tarashlaydi". Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar.v. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. www.a.dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. Shusda Rasululloh(s.com kutubxonasi 44 . dedilar.a.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman.al. dedilar". Ulardan biri yaxshilikka buyursa.)dan: "Sening xodiming bormi?" . unga yaxshi qara". u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob. Abu Hurayra (r.v. Amr ibn Dinor (r.Al-adab al-mufrad. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket".a. degan (42:38) oyatini o’qidilar.v.a. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz".a. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. degan edi.a. ya'ni u sochni tarashlamaydi.v.v. Mana bu asirni olaqol. dedilar".a. deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. Hasan Basriy (r. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart. O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" . sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz.ziyouz. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi. men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli.deb so’radilar. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". dedilar. U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260. Mushovarat haqida 258. asossiz. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi". 130-bob.a. dedilar. chunki jahl tarashlaguvchidir. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim".

Mazkur hadisda Rasululloh (s. 133-bob.a.): "To’g’ri. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar. 265.a. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r. 134-bob. dedilar.v. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik". 267.v.a. 132-bob.) aytdilar: Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. dedilar". Umayr ibn Ishoq (r. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263.a.v. deganda Rasululloh (s. dedilar". 268.) bizning hazillarimizga www.v.deganida. Rasululloh (s. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi".): "Rasululloh (s. Hz. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".a. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.com kutubxonasi 45 . ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi". 270.a. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi".a.dedilar.) ham o’tirgan edi.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". degan so’zni so’zladilar.a. dedilar".) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir".) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi. uni albatta ayblagan bo’lardingiz". 269.): "Ey Anjasha.) Rasululloh (s.v.a. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. Anas ibn Molik (r. hazil qilishaman.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r. Abu Kuloba (r.v.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib. Abdulloh ibn Abbos. dedilar. dedilar.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. Ibn Ali Mulayka (r.v.)dan rivoyat qilingan.a.a. shishalarni sekinroq hayda".a.a.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz".) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar. Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.Arablar ayollarni nozik.)dan rivoyat qilindi.v. U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" .v. demoqchi bo’lsalar kerak .): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi".a. (r. 264.) "Shishalarni hayda. Hazil haqida 266.a.): "Axir. Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".a.v.Al-adab al-mufrad.) huzurlarida bir hazil qildilar.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi. dedilar" . degandi. Rasululloh (s. agar birortangiz shunday so’zni aytsa.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .v.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Hz. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.ziyouz.v. Bakr ibn Abdulloh (r. Anas ibn Molik (r.a.a.v. Rasululloh (s.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib.v.Al-adab al-mufrad.a.) tahorat qilayotgan ekanlar.v. deb menga kishi yubordilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir.a. huzurlariga bordim.a. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir". dedilar". Yaxshi kishiga halol mol 302. dedilar.a.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi. Amr ibn Oss (r.v. tayyorlanib kelsin. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir". Abu Talha (r.) aytadilar: "Rasululloh (s. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar.a.) Rasululloh (s. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh.): "Ey Amr! Solih. dedilar".a. 142-bob. 307.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s. ko'nglim shod".) aytdilar: Rasululloh (sa. dedim.ziyouz. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi". Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman".v. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim".) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir.a.a. Mol va jon amniyati haqida 303. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar. qo'rqmanglar". deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim".a. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi". Rasululloh (s. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi.a.a.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.a. Rasululloh.a. Navos ibn Sam'on (r. 305.v. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz".) sahobiylar oldiga chiqdilar.a.v. dedilar. vijdonni chulg'ab olib. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi.v. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch. Abu Zarr (r.v. Menga tikilib qaradilar-da. alhamdulilloh.a. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. Rasululloh (s. Rasululloh (s. dedilar". gunoh esa.v. Muoz ibn Abdulloh (r.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak.v. Bechoraga yordam berish haqida 308. Men buyurganlaridek tayyorlanib.a. (s.) kiyim-boshlari va qurollarini olib. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob.a.com kutubxonasi 50 . 143-bob. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi.) xilqatda ham.a. dedilar. 306.v.a.): "Ha.v.v.a. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r. Sahobiylar Rasululloh (s. dedilar".a.) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s. 141-bob.v. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman. "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa. Ko'ngal shodligi haqida 304.

Hz. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim".deb so'radik.a. deb marhamat qildilar. deb duo qilar edilar". Oyisha (r.a.v. "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" .v.Al-adab al-mufrad.a. Abdulloh ibn Amr (r.a. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman".deb so'radilar.deb so'rashdi. deb marhamat qildilar.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi". Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310.Abu Muso (r.v. dedilar". "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". dedilar. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. 309. Jobir ibn Abdulloh (r.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin). bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".)ning axloklari qanday edi?" . 314. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . degan muborak hadislarini rivoyat qildilar. "Yaxshilik qilsin".)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim". "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq".a.deb so'radilar.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi".a. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar.v. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan". Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar.a.a. Abdulloh ibn Umar (r. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" .a. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir".)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .a.v. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" . ham sadaqa bera oladi". deb javob berdilar.): "Rasululloh (s. 145-bob.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi". 311.a. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. Oyisha (r.a.v.): "Rasululloh (s.a. dedilar. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r. 144-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) Rasululloh (s.v. Oyisha (r. dedilar. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz. Shunda hz. 313.v.ziyouz.deb qarg'adim. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" .a. dedilar. dedilar. Hz. dedilar".dedi o'sha sahobiy. Ular zakotni ado etuvchidirlar.a. ham o'ziga foyda.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. deb marhamat qiddilar.a. nafsi ammoradan saqlashingni.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s. Oyisha (r. deb buyurdilar.deb so'radilar. "Qo'llari bilan mehnat qilsin.) ko'pincha: "Ey. dedilar va hz.com kutubxonasi 51 .deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi". Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" .v. Shunda Rasululloh www.so'radi kimdir. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini". zero.)ning kishilargagina emas. dedilar.

a. Imom Ismoil al-Buxoriy (s. dedilar". unday dema.v.a. La'natlovchi kishilar haqida 319.): "Ey.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum".v.v.): "Ey. 318. Hz. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".a.v. dedilar. Oyisha (r. Dedim. dedilar".)dan rivoyat qilindi. og'ir bo'l.v.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. dedilar". deb duoibad qilmanglar!" dedilar". dedilar. qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . Buni Rasululloh (s. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir". bunday bo'lmasligi kerak". 316. www. u kishi aytdilar. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar".): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak". Rasululloh (s. deb tasdiqladilar.Al-adab al-mufrad.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi. g'azabi va do'zaxi bo'lsin. Abu Hurayra (r. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib.com kutubxonasi 52 . la'natlari o'z ustilariga yog'iladi". Marvon (r. Oyisha! Ko'y.v. ya'ni.dedim. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa.v.a.a. 321.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. deb uzr aytdilar".a. 148-bob. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar". Abu Hurayra (r.a. 147-bob. Abdulloh ibn Umar (r. 146-bob. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla". dedilar".)dan rivoyat qilindi.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. Abu Dardo (r.). Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi".a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.ziyouz. dedilar hz. ma'nosida. ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir".a. 320.a. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Rasululloh (s.): "Ha.a.v. Huzayfa ibn Yamon (r.a. dedilar. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman".a. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor. Samura ibn Jundub (r. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar.a. 317. Ali (k.

) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s. Allohni eslatadilar so'zvdan murod. "Ular shunday kishilarki. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". Asmo' binti Yazid (r. Eng yomonlaringizni aytsam. Usmon (r.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" . Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330.a. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang.)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi.v. begunoh odamlarga buzuqlik. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak".a.a. deyishdi.v. u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. shu bo'lsa kerak . Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi.dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. aytib bering".a.a. dedilar". Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar.ikkisi gunohkorlikda barobardir" . darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda.)dan rivoyat qilindi. 331. 150-bob.a. dedilar. Gap tashuvchi haqida 325. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib.com kutubxonasi 53 .a.a. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi.dedilar.v. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. u kishi: "Men hz. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik. degan gaplarni eshitdim". 328. la'nat etuvchi emas. 152-bob. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz. 326. avval o'z ayblaringni esla!" . Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos (r. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib. uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi".v. Ali (k. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qiddi. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". www. 151-bob.): "Men duoibad qiluvchi.ziyouz. dedilar". vallohu a'lam. dedilar". Rasululloh (s.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. Kofirga la'nat o'qish haqida 324. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. der edilar. Hz. degan so'zlarini eshitganman. dedilar.

Rasululloh (s. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi.a.a.a. zoniya". Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib. 335. deb tafsir qildilar. 153-bob. Akrama (r.) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang".a. bu shunday odam. hz. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. 339. Abu Muso (r. kishilarga la'nat yog'diruvchi.com kutubxonasi 54 . yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. dedilar. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. u kishi: "Biz hz.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan". dedilar". birovga ta'na qilsangaz.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar. Alloh taolo seni ham halok etsin". Shunda Rasululloh (s.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding". shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa.ziyouz. der edilar". Muhammad ibn Zayd bu www. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda.a.a.Al-adab al-mufrad.a.v.a. uyaltiruvchi. Umar u kishini duoibad qishdilar). 334. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar".v. deydilar".a. 338. deb bir kishini chaqirdilar. Umar: "Bu kishini sen halok etding.a.a. 337. mening fikrimcha. Maqtash haqida 336. qiyomat kuni albatta had uradi". deb chaqirdilar. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir". falonchi". Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333. dedilar. Abdulloh ibn Abbos (r. deb hukm qilib bermoqlari durust emas". shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi".) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi.) aytdi: "Rasuli amin (s.v. deyishdi.): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11). dedilar. sizni ham mazax qiladilar. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy. Abu Jubayra ibn Dahhok (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 332. degan so'zni avval aytib qo'ysin. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar.) bizning qavmga kelgandarida "Hay. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas".v.): "Rasululloh (s. deb duoibad qildilar". u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. Hz.

Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi". Sobit ibn Shammos.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".a. Umar ibn Xattob. dedilar.Al-adab al-mufrad.a. She'riy madhiya haqida www. Hz. 341. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz. kirolmay qaytib ketadi".v. dedilar. dedilar". Men: "Bu falonchi". lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar.deb so'radilar. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340. dedilar. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir".): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi".) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. dedilar". Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. U kirmasdan avval Rasululloh (s.a. deb javob berdilar".)dan rivoyat qilindi. Ubayd ibn Huzayr.deb so'radim.a. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda. U huzurlariga kirgandan keyin. Rajo ibn Abi Rajo (r.v. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan. Abu Ubayda ibn Jarroh. Abu Hurayra (r. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir".) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) bilan basraliklar masjidiga bordim. Oyisha (r. deb uni maqtay boshladim. Masjidda ruku'. dedilar. yaxshi muomala qildilar.a. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib. o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi".v. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. Muoz ibn Jabal (r.v.): "Bo'ldi. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.a.a.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik.a. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da.dedilar. "Qani yur". Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342. uni halok qilasan!" . Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" . Maoz ibn Amr ibn Jumux.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi.a.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi.): "Ey.a. 156-bob.ziyouz. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u.a. 344.v.a. 155-bob.a. Abu Muammar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi. afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.com kutubxonasi 55 . Rasululloh (s. Rasululloh (s. ): "Abu Bakr Siddiq.v. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir.a.v.) Madinaga qarab turib "Ey. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb.v.v. Rasululloh (s.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .) bir kun mening qo'limdan ushladilarda. 154-bob.

al.Al-adab al-mufrad.a.)dan rivoyat qilitsdi. Unda nafl namoz o'qib. jim o'gir".): "Allohhamdni sevadi".) aytdilar: "Rasululloh (s. yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar".) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. 159-bob. www. Rasululloh (s.a.a. dedilar. chiqib ketdi. Xullas. Ziyoratchining duosi 350. bu kishi Umar ibn Xattob edilar . u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". u kishi "Men Rasululloh (s.)ning aytishiga qaraganda.a.a.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar. Rasululloh (s.v. dedilar. dedi". der ekanlar. deb buyurdilar. Anas ibn Molik (r.) yana menga "jim o'tir". 158-bob. Imron ibn Husayn (r. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi. dedilar" .com kutubxonasi 56 .v.v. xonadon haqiga duo qilib ketdidar".a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 345.v. Rasululloh (s.v.deb so'radim. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s. shuning uchun tushirib qoldirildi.a. v.deb so'raganda. Ziyorat qilish haqida 348. 157-bob.ziyouz. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki. Keyin men she'rimni Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. Yana she'rimni o'qiy boshladim. Shunda Rasululloh (s.a.a.v. dedilar. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar".a.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" . U kishi yana keldi. Imron unga bir narsa in'om qildi.a. Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" . deydi.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim". Avs ibn Sari' (r. dedilar. Shu vaqtda novcha.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading".v.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib.v.) menga: "Bo'ldi.v.)ga o'qiy boshladim.v.a. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha. taom yedilar. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s.) bilan ozgina so'zlashdida.) oldiga bir shoir keldi. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang". dedim.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda. Rasululloh (s. u kishi ikki yo uch marotaba keldi. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra. Shoirga sadaqa 346. 351. Muhammad ibn Sirin (r. 160-bob. deb ta'kidladilar".

)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedilar".): "Ey.v.v.ziyouz. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki. U kishi: "Yo'q. dedi.): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355. dedi".): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". Anas ibn Molik (r. u odam bizning qavmdan emas". uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".a.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. (s. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". dedi.a.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu. Hz. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas". Abdulloh ibn Amr (r. 360.v. dedi. Rasululloh (s.a. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q. buning tasviriga qalam ojiz". Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. dedilar.a. 358. 162-bob. Anas ibn Molik (r.deb so'raganda. dedilar.a.a. "Ey. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi. 357. dedilar.) ning jubbalaridir. degan savolni berdim. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman". Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi. sen sevgan kishing bilan bo'lasan".deb so'radi.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. Abu Zarr G'iforiy (r.v. 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori. 164-bob.): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman". dedilar". Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. Ziyoratning fazilati haqida 354. dedim. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi. Shunda Rasululloh (s.com kutubxonasi 57 . Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.) bir voqeani gapirib berlar. 161-bob.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" .) Rasululloh.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 352. Alloh taolo meni atay senga yubordi. dedilar". dedilar". Abu Hurayra (r.v. Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi".)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r.a. qaerga borayapsan?" .) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Abu Zarr.a. 356. Asmo': "Bu Rasululloh (s.a.v.a. 359.)dan: "Ey. Rasululloh(s.a. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" .v.a. lekin uni yaxshi ko'radi". dedi. Abu Hurayra (r. Asmo' (r.a.a.a.v.a.Al-adab al-mufrad. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman".

chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir. shu qaysi daraxt.v. Qays ibn Osim ibn Sinon (r. deb qasam ichsin".a.deb so'radilar. 1 Hofizu-l-Qur'on .Al-adab al-mufrad. agar aytganingda. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. Rasululloh (s. dedim". deyishdi.a.a. Keyin Rasululloh (s.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar.a.a. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. U meni tepdi". men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi". o'sha ota o'rniga o'tadi. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". degan fikr mening xayolimga keldiyu. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar. Men: "Siz ham.v.v. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366. lekin Abu Bakr Siddiq (r.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r. Gapni ham. deganlarida. dedilar. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz". ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang.a. dedilar. dedilar. 360. 166-bob.a. 363-hadis 358. Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r. Abdulloh ibn Umar (r.ziyouz. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li .a. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi".): "Kattarog'ingiz gapirsin". 359. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s.v. 361-hadislarning aynan takrori.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi. o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi. dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini.a.a.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan.) va otam Umar (r.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir".a.v. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir".) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim".Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365.a. Kichikroqlari boshliq bo'lsa.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. dedilar. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi.a. chunki ular kofir.v. Abdulloh (r. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor. Rasululloh: "Unday bo'lsa. bilasizmi?" . Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi. Shunda otam: "Nega aytmading. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi.a. 167-bob. dedilar. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s.com kutubxonasi 58 . dedilar. Abu Bakr Siddiq (r. deb qasam ichadi".

o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey. Ra-sululloh (s. Go'dakning boshini silamoq haqida 372.a. Amakivachcham vafot etdi. U vafotidan ilgari www.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.com kutubxonasi 59 . u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. Hasan Basriy (r. quchoqlariga olib. Husayn yaxshi nabiralardan biridir". deb duo qilib. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi. 171-bob. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan.a. 373. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.v.a. 361hadislarning takrori. 170-bob. desa bo'ladimi? 374. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367. Ya'lo ibn Murra (r. chunki Rasululloh (s. Rasululloh (s. Qizaloqni o'pish haqida 370.ziyouz.a. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman).a.a.a. qarama".a. ular qochib chiqib ketishardi. quchoq ochdilar.).v.Al-adab al-mufrad.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. Abu Ajlon Mahoribiy (r.) unga tomon chopib.v. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. boshimni silab erkaladilar". bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s.) menga Yusuf ismini berdilar. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. men bilan o'ynardilar. 371.)dan rivoyat qilindi.al.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib.a. 172-bob. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369.) ning askarlaridan biri edim.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar".a.a. Begona bolani o'g'ilcham. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim".) uyga kirib kelsalar. dedilar. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil". Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358.a.v.a. Hz.v.v.a. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar. dedilar". 359. 168-bob. 360. Oyisha (r.v.a. 173-bob. Abdulloh ibn Ja'far (r.a.) esa kulib bolani quvardilar. Rasululloh (s.

Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. www. deb vasiyat qilgan ekan. Hz. 175-bob.v. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. Biz Rasululloh (s.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar.)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi".a. dedi. Anas ibn Molik (r. dedilar". tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. o'g'ilcham. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman". Hz. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi. deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar.Al-adab al-mufrad.v. dedilar. Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi.v. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim .a. 376. deb vasiyat qilgan bo'lsa.v. Umar (r. Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377. Abu Hurayra (r. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang.)dan rivoyat qilindi. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. dedilar.a. Mehr qo'yish . Qurra ibn Ilyos (r.com kutubxonasi 60 . Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib. dedilar. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi.a.a.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".): "Ko'yga rahm qilsang. 375. tevalarni shularga beraver. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi".)dan rivoyat qilindi.)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi". Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber. deb hikoya qiladilar. Jarir (r. 379.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Unga Rasululloh (s.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi. Alloh taolo senga ham rahm qiladi". Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib.v. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi.a.a. dedi. degan ma'noda 174-bob. deganimda.a. degan gaplarini eshitdi. bu haqda u kishidan so'raymiz".) bilan unikiga borganimizda.a. Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori.a. u kishi: "Rasululloh (s. lekin unga o'zimning rahmim keladi".ziyouz.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. degan so'zlarini eshitgan edim". 378. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman.Rasululloh (s.a. voqeani aytdik.v.

"Bu qushni kim ranjitdi?" . 384.v. deb marhamat qildilar". Yumshoq jigar . Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi. ya'ni.v. dedilar". Abdulloh ibn Mas'ud (r. qayta quduqqa tushib. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara .): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi.com kutubxonasi 61 . dedilar". maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi.a. Shunda Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.tirik jonivor ma'nosida. bu bechora menga o'xshash tashna ekan. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi .): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.dedi. azob.a. 386.a.a. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi. dedilar". 385.v.) bir joyga borgan edilar. Abu Hurayra (r. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi.v.a.a.a. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading.v. Abu Umoma (r. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. So'z suzgichlari.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon.v. Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib.xafalik.): "Kim rahmdil bo'lib. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida.): "Bir kishi yo'lda ketayotab. men uning tuxumini olgan edim" . chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir". Rasululloh (s.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh.v. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . dedilar. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi". xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu. Xudo bilsin.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman". Abu Hurayra (r.v.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz. deb azoblansa kerak". qattiq taisha bo'ldi. 387. Abdulloh ibn Amr Oss (r. Rasululloh (s.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib. o' yoqilg'i sifatida ham. Rasululloh (s.): "U jonivorga rahm qil.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".v.a. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay. 177-bob. www.a. Abdulloh ibn Umar (r.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. dedilar". uning ichiga tushib suvidan ichdi. dedi. 382.a. deb o'yladida.) aytdilar: "Rasululloh (s. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". 383. Vayl .): "Kishilarga rahm qilsangiz.a. gunohini kechdi".

a. Hishom ibn Urva (r. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi.)dan rivoyat qilindi.a. biror narsa va'da qilib. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan".v. Abdulloh ibn Mas'ud (r.): "Kishilarga aralashib. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir".)dan rivoyat qilindi. Aziyatga sabr etmak haqida 394.a. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. uni amalga oshirmaslik ham durust emas".v. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi.)dan riyuyat qilindi.v. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori. 181-bob. xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham.Al-adab al-mufrad. dedilar". bu taqsim www.com kutubxonasi 62 . U kishi aytdilar: Rasululloh (s. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi.) Rasululloh (s. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash. deb g'iybat qiladilar.a. Kishi yolg'on gapiraversa. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi. 392. dedilar.a.v.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q. U kishi "Nabiy muxtaram (s.a. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi".a. Aqaba ibn Mu'zit (r.)ning qizi Ummu Qulsum (r. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390. Yolg'on gapirmoq durust emas 391.): "Rost gapiringlar.ziyouz.a. U kishi: "Xoh chindan. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. deganlar". u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki.a.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar.a.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash. 179-bob.)dan rivoyat qilindi.a. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi.a. deb xabar qildilar.a. 180-bob. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. billohi. deganlar". Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. Abu Muso Ash'ariy (r. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi. Abdulloh ibn Umar (r. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi". Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi".v. 182-bob. Kishi rost gapiraversa. 395.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. dedilar. Abdulloh ibn Amr (r.

v.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir". Rasululloh (s.a. 397. dedi.): "Hz. Araz haqida 402. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . 188-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas". deb afsus qildim. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi.a. yo Rasulalloh". Oyisha (r.v.com kutubxonasi 63 . Abu Hurayra (r. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. 184-bob. dedilar".): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma". u zotga og'ir tushdi. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish". Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399.a. 187-bob. ranglari ham o'zgarib ketdi. dedilar.a.a. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim. Asabiyat .) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz".) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Hz.a. Rasululloh (s.a. dedilar".ziyouz. Sahobiylar: "Aytib bering. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar.)dan rivoyat qilindi. 186-bob.): "Men sizga namozdan. Munosabatlarni tuzatish haqida 396. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar.a. Muso (a. dedilar". Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s. g'azablandilar.a.a.a. degan hadislarini eshitdim".) aytdilar: "Rasululloh (s.s.)ga yetkazaman. Ibn Abbos (r.deb so'radim.a. "Bir kishi: Rasululloh (s.v. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401. 183-bob. Abu Dardo (r.): www.) aytdilar: "Ikkita narsa bor.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish.v. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir". (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan".v. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan.a.v. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash.a.a. dedilar".)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz. 185-bob.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa.v.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir.v. asabiyatdan hisoblanadi". ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. deyishdi.): "Ha. Men bu gapni albatta Rasululloh (s.

Musulmonning arazlab yurishi haqida 403. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi.deb ruxsat so'rashdi. Shunda hz. biri u yoqqa.a. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman". bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*. Anas ibn Molik (r.a. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar.ziyouz. dedilar. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar".) Rasululloh (s. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". 189-bob.com kutubxonasi 64 . 406.)dan rivoyat qilindi. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman. hasad qilmang. Uning uzrini qabul qiling. Oyishaga yetkazildi. bo'lmasa men unga hajr qilaman".a. teskari qarab ketmang. Keyingi vaqtda hz.v. Hz. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz. Hz. dedilar". Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. Hz.a. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .v. avd qilmoq.a. deb nazr qilgan edim. dedilar. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. 405. www. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir". Abu Ayub (r. Ikkalasi to'qnashib. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas".): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. 404. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir".Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman.a. dedilar". Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar". deyishdi.a. Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa.Al-adab al-mufrad. u kishini quchoqlab yig'layverdi. deb so'zlashmay yurdilar. Birovning qobiliyatsizligi. nazr masalasi og'ir".)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" .)larga murojaat kdlib. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s.a. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. Bu holat yana davom etavergach.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. Abu Hurayra (r.a. deb qasam ichdilar. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi.v. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz".v. Bu gap hz. "Rasululloh (s. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. Ey. degan edilar. Ey. va'da.Nazr qilmoq niyat. Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin.deyiishdi. Oyishaularga: "Kiringlar". deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas.a.a. Anas ibn Molik (r. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin.)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. hz. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. deb qasam ichdilar.

a. 414. Hz. dedilar.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". Abu Xarosh Aslamiy (r. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri. 407. shayton javob qaytaradi". Bu kishi: "Rasululloh (s. dedim".com kutubxonasi 65 . do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim.v. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi".)dan rivoyat qilindi. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q.a.a.a. Xaridorni aldash www. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar. degan gaplarini eshitdim".a. ikkalasi ham jannatga kirmaydi.a. gunohida kafforat bo'ladi. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa.s. deb qo'ya qolganda. degan gaplarini eshitdilar.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa.ziyouz. 408.a. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.a. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik. dedilar. deganlarini xabar qiladilar. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib. Abu Hurayra (r. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa. Abu Hurayra (r.s.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. Muhammad (a.a. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas.)dan rivoyat qilindi.v. Oyisha (. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda.Hz. 190-bob.)ning Rasululloh (s.a. Agar ulardan qaysi biri salom bersa. deb hikoya qiladilar. U kishi: "Men Rasululloh (s.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan. Oyisha (r. U kishi Nabiy muhgaram (s. dedilar.)ga to'g'ri aytdingiz.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. Anas ibn Molik (r.a. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. Hz. deysan".)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman".v. lekin faqat nomingiznigina aytmayman.v.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. Hz. Ibrohim (a. 192-bob. 415. ikkinchisi javob qaytarmasa. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" .deb so'raganlarida. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. deysan. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir.v.a. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar.

dedilar. Umar (r. 195-bob.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir".a. dedilar". biri ikkinchisini uchratib salom bersin.a.)dan rivoyat qilindi. 193.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir". hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". 194-bob. Abu Hurayra (r.a. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar". uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. dunyo ishlarida sendan men o'taman. dedilar. agar salomiga alik olinsa. Uch kun o'tgach. deb janjallashmang. dedilar".a.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar. deb hikoya qiladilar.com kutubxonasi 66 . "Rasululloh (s.a. Birinchisi . o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s.v.): "Har dushanba. Bolalarni ajratish haqida 420. Allohning bandalari.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.v.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi.v. Abdulloh ibn Umar (r.a. deyiladi 417.a.a.)dan rivoyat qilindi. suvi ham. deb marhamat qildilar.a.)dan rivoyat qilindi: Otam hz. Abdullohibn Umar (r.v. "Rasululloh (s. ikkinchisi . podachi.v. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi. Abu Dardo (r. deyiladi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. Abdulloh ibn Abbos (r. . Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421. mobodo salomiga alik olinmasa.a.a.): "Uchta katta gunoh bor. degan hadislarini eshitganman". bir-biringizga teskari bo'lmang. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang. kimda shu gunohlardan bo'lmasa. Ey. 196-bob.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. Abdulloh ibn Abbos (r. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.a. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. 416. Salomlashish haqida 419.): "Bizlar boshqa www. ikkisi ham ajr topadilar. "Ey. 418.)dan rivoyat qilindi. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi".Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi. derdilar".a.

v.a. dedilar". U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s. So'kishish haqida 428. Har bir shirin so'z bir sadaqa. Rasululloh (s.v. dedilar". Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi.a. deb xabar berdi. 197-bob.): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.)dan rivoyat qilindi. munofiq esa aldovchi. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi". makkor va xasis bo'ladi".) o'tirgan edilar.a. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar". Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda.)dan rivoyat qilindi.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli.a. 200-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. Abdulloh ibn Abbos (r.v. 199-bob.) so'zlari bo'lsa kerak. dedilar". 426. Abu Hurayra (r.a.a. dedilar. bu hukmga kirmaydi". dedilar".a. deb o'ylayman.v.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. desa.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".v.v. Ummu Dardo (r. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi. Makr va aldash haqida 423.)dan rivoyat qildi.a. 425. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor.a. Bir qultum suv ichirish haqida 427.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan". "Bir kishi Ummu Dardo (r. Koyish va so'kish haqida 424. Abdullohibn Mas'ud (r. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh.a. Shunda Rasululloh (s.a.a. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa".a. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik".a. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi". tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi". birovga hadya.a.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi.v.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.com kutubxonasi 67 .Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir. dedilar". Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.a. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim. Shu vaqtda Rasululloh (s.ziyouz. degan edilar". 198-bob.

bir kishi meni so'ksa. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r.): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . Manglayning tuproqqa yopishmog'i .com kutubxonasi 68 . dedilar".): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir.Al-adab al-mufrad.v.to'g'ri yo'lni qo'yib. taominiham yemaydi.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima.v. Yana Ayyoz ibn Hammor (r. ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir. Fosiqlik . insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab.haramlik.a. 201-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 431. 433. dedilar. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.v. Anas ibn Molik (r. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432.): "Men Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 435.a.a. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay. Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin.a. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi". So'kishmoq fosiqlikdir 434.v. shu do'stining kiyimida tavof qiladi.a. deb qo'ya qolar edilar". nima qilay?" deb so'radim. Rasululloh (s. dedilar".a. . bilasizlarmi?" . Rasululloh (s. Yana Rasululloh (s.a.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir". Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa.ziyouz. egri yo'lga kirib ketish. dedilar. Nabiy muhtaram (s.) uyat gapni gapirmas.deyishdi. Ayyoz ibn Hammor (r.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi.a. www. dedilar".v. 430. Tavoze' . Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib. deb menga vahy qildi".) dan: "Yo Rasulalloh. 202-bob.v.deb so'radilar. Haramiy . Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi".a.v.a. hadyalarini makruh ko'raman".v. adablilik.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir .lug'aviy ma'nosi kamtarlik.) aytdshtar: "Rasululloh (s.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim). ya'ni.a.): "Bu .a. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar. Sa'id ibn Molik (r.

) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir".)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar.v. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. do'zaxdan o'zining joyini olaversin. Rasululloh (s. 437.)dan rivoyat qilindi. dedi. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. dedilar".)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r. bu mening otam. Bu gap Rasululloh (s. koyisa.a. deb malomat qilmasin. Umar ibn Xattob (r. haqorat qilsa. Hz.a. dedilar.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor.ziyouz.)dan rivoyat qilindi. Abu Zarr G'iforiy (r.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. 440.a. Payg'ambar (s. Shunda hz.a. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa.v. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi.hozir chiqarib bermasang.com kutubxonasi 69 . Oyisha (r.a. dedilar".a. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s.a. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi. "Sen shu kalimani aytgin".a. Rasululloh (s.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan. Shunda u: "Bor.v.a.a.a.deb uning gapini qabul qilmadi". 203-bob.a.deb so'raganlarida.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib.a. degan gaplarni eshitdim". junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi.v. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi". Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa.Al-adab al-mufrad.v.a. jo'na. Imom Ismoil al-Buxoriy 436. Abdulloh ibn Mas'ud (r. men maj-nunmanmi?" . jahlidan tushadi". ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi". deb da'vo qilsa. dedilar. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.)dan rivoyat qilindi. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi. deb da'vo qilsa. deganlarini eshitdim".v. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.v.a. Yana Abu Zarr G'iforiy (r.a. deb chaqirsayu. men uning kalla-sini sug'urib olaman". lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.a. hatto yuzi qizarib.): "Men bu kalimani bilaman. 439. dedilar. men shu qavmdanman. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi.v.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman". dedilar. u: "Men xat yubordim. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan.v. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi".) aytdilar: "Rasululloh (sa.v. deganimizdan keyin.) huzurlariga olib keldik. ruxsat bering. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. U kishi: "Men Rasululloh (s. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. 438. "Rasululloh (s.

v. munofiq" deyish haqida 443.a. degan umid bilan xat yuborgan edim". lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. Rasululloh (s.dedilar. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra.): "Xotib to'g'risini gapirdi.a.ziyouz.v.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" .a. ruxsat bering.a. Anas ibn Molik (r.) men bilan Zubayr ibn Avom (r. Umar (r.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi.a. xat yo'q. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku.) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .v. O'zini va tevasini tintib ko'rdik. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan.v. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.a.) huzurlariga olib kel-dik. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q.v.) kallasini sug'urib olaman. men uning kalla-sini sug'urib olaman".): "Xotib to'g'risini gapirdi. Rasululloh (s. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi.) aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 70 .) mana shu ishlarning aksini qildilar. Rasululloh (s.a. www. dedilar. Shundan keyin hz. dedi.a. janobi Payg'ambar (s. Bir ishni . sizlarga jannat lozim bo'ddi. uni hozir chiqarib bermasang.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi".v. deganlarida. dedilar. deb o'ylashdi.): "Nima uchun shunaqa qilding?" . "Ey.a. Shundan keyin hz. Shunda hz. Shunda Rasululloh (s.a.dedik. degan emasmi?" . Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz.deb so'raganlarida.v. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa. degan emasmi?" .) kallasini sug'urib ola-man. Shunda Rasululloh (s. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor.a.dedilar. degan edilar". ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. Ali (k. u: "Men xat yubordim. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar". ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. safarda ham ro'za tutish kerak emish.v.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s. U kishi chiqib ketganidan keyin.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida.a.) albatta yolg'on aytgan emaslar.a.a. 204-bob.Al-adab al-mufrad.v. Hz.v. uylansin. Biz Rasululloh (s. dedilar. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". dedi. degan umid bilan xat yuborgan edim". "Rasululloh (s. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan.deb uning yuziga solmas edilar. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. Umar (r. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. 442. Ba'zi taqvodorlarning fikricha.a. deganimizdan keyin. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".a. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. Umar ibn Xattob (r. dedilar. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi.v.v.

). Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". dedilar". Isrof 447.)dan rivoyat qilindi. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. Musulmonni kofir demoq haqida 444.a. Ibn Umar (r.a. 209-bob.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda. bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga.v. 450. 448. ibodatai Allohning o'zigagina qilib.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor. (34:39) degan oyatga "isrof ham. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". ikkinchisi. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 205.Al-adab al-mufrad. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi".)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa. Abdulloh ibn Abbos (r. 207. 206-bob. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. 445.a. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir".): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz.v. uchinchisi.a. Ubayd (r.a.a.a.com kutubxonasi 71 . bas.a. Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan. dedilar". deb izoh bergan edilar. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga.v. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. Isrof qiluvchilar haqida 449. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur. Abdulloh ibn Umar (r. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir".ziyouz.v. dedilar". 208-bob.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.a.a. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi".

Uyning ichi o'n gaz. Saqif .a.deb so'raganlarida. dedilar". Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding". Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting.v. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Shunda Ummu Talaq: "Ey. Abdulloh Rumiy (r. Jannatga kirib olgach. 212-bob. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa.) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. dedilar". Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz.v. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi. Hz. 456.a.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz". Rasululloh (s. 455. Abdulloh ibn Umar (r.Toifi sharifdagi bir joy nomi.s.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan".Al-adab al-mufrad. Umar (r.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. dedi. balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin.)dan rivoyat qilindi. u: "Bilmayman".) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi". dedim.a. Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. Qasam bilan aytamanki. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. Hasan (r. Bu yerda qurilishdan murod .a. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi". uning og'zida jannatga kirib olgan.a. Hz. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob.)dan rivoyat qilindi.s. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis.) aytdilar: "Men hz. Xabob ibn Arat (r. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r.a.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi".) yashagan uyga kirsam. www.com kutubxonasi 72 .a.a. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. Abdulloh ibn Amr (r. u kishi: "Otam hz.a. 457.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi. Odam (a. Shundan keyin Odam (a. 210-bob.v.) aytdilar: "Hz.a. dedilarda.a. Qurilishga sarf qilish haqida 452. Vahat .) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" . dedilar. deb taxmin qildim. Abu Hurayra (r.) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi.

dedi". u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. Rasululloh (s. maktab. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik.v.a. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat. Shu vaqtda Rasululloh (s. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.v.a. U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar.a. Ishdan murod .): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir". Rasululloh (s. savoblarini to'liq.v.v.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar. yaxshi qo'shni.a.a.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. dedilar". uyimizni isloh qilayo-tibman". degan edim.a.)ning huzurlariga kelishgan edi. Nofi' ibn Abdulloh (r. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik. Keng uy haqida 462. "Kayy" .a. demoqchi bo'ldilar.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir".deb so'radilar. Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s.v. Men: "Yo Rasulalloh. shu qadar boyliklarga erishdikki.) Rasululloh (s. 460.v.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s. kamaytirmay olgan edilar.o'limdir. U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar. deb xat yuborganlar". masjid.v. www. 213-bob. 214-bob.a. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi".) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim". Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir. Tuproqdan murod . Shunda aka-uka Rasululloh (s. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay. madrasa.)ga qarashishdi.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458. 459.arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi.ziyouz. Abdulloh ibn Amr (r. 215-bob.v.Al-adab al-mufrad. Namozga yurib borish haqida 463-hadis.a. 461. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.a.com kutubxonasi 73 . dedilar".a. Bizlar esa. dedilar". sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib.

demakdan qaytarganlar. Yana Rasululloh (s. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. deb yozdilar.v.a. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. lahul mulku va lahu-l-hamd.v.com kutubxonasi 74 . Abu Huray (r. Imoratlarni naqshlash haqida 464. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting.v. Va huva alo kulli shay'in qadir. 217-bob. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi. Keyin hz.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin. Zoviya . Zayd. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor. qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. lo sharika lah. dedilar".a. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman". Abu Hurayra (r. dedilar. sherigi yo'q.deb so'rashganda.a. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar". u yolgaz. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan. ko'p savol berishdan. sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" .) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s. olib kelaver.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor.deb so'rabdilar. chin egalik va hamdlar unga xosdir.ziyouz. Shunda mo'ljalga yetasizlar".v.v. 466. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik.Al-adab al-mufrad. ona va otalarga oq bo'lishdan.a. Shunda Rasululloh (s. amallarim meni ham qutqazmaydi". so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . Ey. deb yozib yubordilar". Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi". Mug'ira ibn Shu'ba (r.a. www.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.a. Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. 465. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. dedilar.a.v.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob. keyin "Ey.a. (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor).v. debdilar. Rasululloh (s. degan ekanlar". Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir. Alloh! Sen nimani bersang. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz.v. deb xat yubordilar. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan.a.a.a.

a. dedilar. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men o'jar.a. dedilar". Oyisha (r. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". o'zing bilasan. dedilar".a.) huzurlariga kirdim. dedilar". salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa.a.a.a. Abdulloh ibn Abbos (r. ularni turg'azib qo'yinglar". chiroyli hay'at shaklni. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi".a.xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa.v.v.a. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. deb hisoblashadi. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi". dedilar".v.v. Yaxshi siyrat .v. har bir ish va harakatda. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring". Adabu-l-mufrad.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 470. hamisha uyatga qo'yadi.): "Yaxshi sifatlik.a. dedim.): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa. Anas ibn Molik (r.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. kimda muloyimlik bo'lsa. ular sizni albatga baxil. Saranjomlik haqida 477.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r.ziyouz. (Imom Buxoriy. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam. Hz.a.): "Yaxshi siyrat.a. dedilar". Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan. 475. ko'rinishni yaxshi qilib yurish. Oyisha (r. 471. Abu Hurayra (r. www. Oyishadan rivoyat qilingan. Oyisha (r. 2005.com kutubxonasi 75 . Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz.a.a. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". Oyisha (r. Rasululloh (s. dedilar".)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. men lungamni yamab olay. Abu Dardo (r.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim.a.Al-adab al-mufrad.v. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. 218-bob. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.v.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l.v. dedilar". Turkcha nashrda hz. Shunda u zot menga: ozgana sabr et.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik". 476.a. 472. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir. zero muloyishik insonni bezaydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning. 473.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l. iqtisod esa.a. u aybli va nuqsonli bo'ladi". Tarjima. Oyisha (r. deyilgan va u ham hz. 191-bet). 474. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa.): "Mayli. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi.

deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. dedilar". Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik".): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas.com kutubxonasi 76 .a. Hz. 220-bob. 481. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib.deb so'radim.a. Anas ibn Molik (r.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". 484.)dirlar". dedilar". aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi. Cho'chitmaslik haqida 480. yengil va osonlarini buyuring. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz". Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". Abdulloh ibn Amr (r. dedilar".a. degan ekan". Abdulloh ibn Mug'fil (r. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r.Hz. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli.)dan rivoyat qilindi. cho'chitib yubormang". Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. Abu Nazra (r. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. deb tayinlashdi. deb isbot etishga harakat qildim. U dag'al bandasiga emas.ziyouz. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. ularni xotirjam qiling. 221. Baro ibn Ozib (r.v. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi. 222-bob.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi. Muloyimlikning avloliga haqida 478.) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. deb atalgan. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Alloh muloyimdir. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. u.a. 483. Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485.a. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. Dunyo nimadan iborat. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan".a. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz.a.a.a. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi.a. Shu vaqtda hz. www.v. Yumshoq fe'lli bandasini sevadi. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas.u aytdilar: "Rasululloh (s.

)dan rivoyat qilindi.a. 225-bob. Umar (r. Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi. deb eshitsang ham.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. Shundahz. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber".v.a.Al-adab al-mufrad. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. Alloh. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. 28 gr)ga teng. Dajjol chiqib qolibdi. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori. u kishi Nabi muhtaram (s. dedilar". Abu Said Xudriy (r. albatta ekib qo'ying". deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. dedilar. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi. keyin: "Ey. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda.ziyouz.a. dedilar". bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan.v.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling. uni tuzatib ekishga harakat qil.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.com kutubxonasi 77 . Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. uni so'yib yuborardik.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu.o'lchov miqtsori bo'lib.a. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". 493.v. Madd . 224-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb.a. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. Alloh.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish.)dan rivoyat qilindi.v. 487-hadis. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir.a. Anas ibn Molik (r.a. degan mazmundagi xatlari keldi". jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi".a. Jobir ibn Abdulloh (r. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. tuzatinglar. Jobir ibn Abdulloh (r. Allohdan rizq so'rash haqida 489. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi".a. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar". 491. dedilar". Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib.

yolg'onchiga chiqaradi". Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. Men hech parvo qilmay. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". Shutayr: "Ha. dedilar". 496.v.a.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar.a.dedilar.a.dedilar. deb aytgan dedilar". 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. Yaxshilik-ni emas. dedilar. men unga guvoh bo'laman!" .) Rasululloh (s. dedilar.) xabar berdilar. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. deganda. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". Yomon so'z va ishdan saqlaning. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). taomni mendan so'rang! Men beraman. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r. Alloh taologa hamdu sano aytsin. Shutayr. Abu Hurayra (r.): "Zulmdan saqlaning. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?".)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. dedilar". 497. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. Ey.a.a. Shutayr: "Mayli. Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. bandalarim. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman.Al-adab al-mufrad. binobarin. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin". gunoxlarni kechiraveraman. bandalarim.a. Ey.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 494.ziyouz.a. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q.a.): "Alloh taolo: "Ey. siz rivoyat qiling'. kiyimboshni mendan so'rang. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Binobarin. ularni sizga men o'zimgina beraman. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa.v.v. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz. "Ha. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi. dedilar.com kutubxonasi 78 . Abu Duho (r. siz uni tasdiqlaysiz". men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". Abu Zarr G'iforiy (r. deb o'ylayman. dedilar. Ey. eshitganman". bu so'zlarini men ham eshitganman". Shutayr: "Ha. yomonlikni uchratsa. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. Baxillik va hirsdan saqlaning.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r.a. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori. Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. Ey. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham.

keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.a. Ular: "Tun yarmi". tomirlarga uradi". dedilarda.dedilar. dedi. Xolid ibn Rabi' (r. U: "Bosh og'rig'i nima?" .dedi. kelmaydi".): "Agar xoh mo'mindir.a. 500. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s. demoqchi bo'lsalar kerak.v. dedilar".): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .a.a. A'robiy: "Bezgak nima?" .v.a. Nabiy muhtaram (s.ziyouz.a. dedilar-da. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi". moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa. Shunda Huzayfa (r. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib. degan so'zni qo'shganlar.): "Miyada bir yel paydo bo'lib.dedilar. Abu Hurayra (r. Tunda bemorni ko'rish haqida 504. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak. U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib. sabr etsa.v. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedilar". Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim.a. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga". Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz".) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 227-bob.)dan rivoyat qilindi.v.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib. Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero.deb so'radi.): "Bu qaysi vaqt?" .deb so'radilar. degan edilar.v.Al-adab al-mufrad.a.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin".com kutubxonasi 79 . Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . men unday narsani bilmayman".a. deb marhamat qildilar.a.deb so'radi. Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi.deb so'radi-lar. Abu Hurayra (r.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499.a. dedi. dedilar. Rasululloh (s.a. yarim kechada oldilariga kelishdi. Keyin Rasululloh (s. Rasululloh (s. dedilar. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. a'robiy: "Yo'q.): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman". keyin ot egarining asboblarini sanadilar. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" .a.) huzurlariga bir a'robiy keddi. Abu Hurayra (r. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi".Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz.) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" .v. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi". Huzayfa (r. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar.a. 501. oilasiga.v. xoh mo'minadir. deb javob berganlarida. 503.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat".dedi. unning badaniga. dedi.

dedilar". Xasta mo'minning savobi 508.a. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509.v. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa. Shunda Rasululloh (s. lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa. 507. 505.com kutubxonasi 80 . dedilar.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. 228-bob. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin". Rasululloh (s. Hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. bu kafandan yaxshirog'i beriladi. Abdulloh ibn Amr (r. Shundan keyin Rasululloh (s. Bu hadisi sharif Rasululloh (s. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi.a.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa.v.v. Anas ibn Molik (r. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. dedilar". deb duo qildilar. Makka fathida kasallanib. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.a. Men: "Yo Rasulalloh. Rasululloh (s.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman".v. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.): "Yo'q. dedilar". "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?". dedilar Sa'd.) mening holimni so'ragani keldilar.ziyouz.v.a. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi. dedilar. Alloh! Sa'dga shifo ber. Oyisha (r.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s.v. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi".a.a.a. bu Ham joiz emas". Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi".a. shu kasallik bilan o'lib ketaman.): "Mayli.Al-adab al-mufrad. Lekin uchdan biri ham ko'p". Rasululloh (s. Huzayfa (r. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa.v.a. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim. tuproqqa aylanadi".dedim.a.v.): "Yo'q.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa.a. bir hissasini qizimga qoldirsam?" . mumkin emas". Oyisha (r.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar. 506. www. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi. dedilar". yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey.a.v.a. ya'ni bu kafan chirib. olib keddik". so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa.v. Yana hz.a.a.v. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi. deganlarida. shekilli.v. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib.deb so'radilar.)dan duo so'ragan edi. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi.v. Ular: "Ha.

Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman".v. hamma yog'im og'riydi". U kishi: "Ey. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida.deb so'radilar. uni rohatga muyassar qilur".): "Istasang sabr qilasan. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin". 514.) huzurlariga kirgan edik. senga jannat nasib bo'ladi. "Men xastaman". dedilar. Ato ibn Abi Raboh (r. ammo ajru savobini ka-maytirma".) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. deb duo qildilar. Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. dedi.deb duo qildilar. Alloh! Betoblikni kamaytir. Abu Hurayra (r. Ular haqiga duo qilganingizdek. Alloh taolo senga jan-nat beradi". dedi". chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi. 229-bob.Men: "Ha. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" .): "Xo'p. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)". otam ham shu ansorlardanmiz. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. demak shikoyat hisoblanadimi? 518.v.a. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan. agar istasang. degan jumlani qo'shganlar. Shunda Rasululloh (s.a. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz.Al-adab al-mufrad. men ham. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman. dedilar. degan edilar.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . ko'rsating".v. Abu Nuhayla (r. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. dedi.v.ziyouz.v. degan edim.a. Rasululloh (s. Rasululloh (s. 513. mening haqimga ham duo qilsangiz". Rasululloh (s.a. 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib. Rasu-lulloh (s. o'z onamni esa.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. U xotin: "Sabr etaman.a.a.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. dedilar. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman". 511. deb iltimos qildi. Rasululloh (s. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa.a.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib. Alloh taolodan shifo berishini so'rab.v. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. jannatga doxil qilur".) ga bezgak kasalligi kelib.com kutubxonasi 81 .a. U Rasululloh (s.dedi.a.) duo qildilar".)ga borib shikoyat qilishdi. Abu Hurayra (r. bunday qilmagan. u zot: "Ey.a. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. istasang sabr etasan.v. 512.v.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman.): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" .a.deb so'radtsi. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". u kishi: "O'sha mana bu qora xotin.a.a. Men uchun bir duo qiling!" . duo qildilar.a. Asmo': "Betobman. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman.

a. U kishi Rasululloh (s.)dan eshitildi.ziyouz. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar. U zot xz Oyisha (r.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi".) bilan Abu Bakr Siddiq (r. Senga bir reja taklif qilinsa. Rasululloh (s.)ga kishi yubordilar. deb Rasululloh (s. 519. dedilar. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu. hammasi o'zining mulkidir. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim.deb so'radim.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r.a. 230-bob. shunga o'ralibgina yurgan. deyilmoqchi. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha. shunday.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar.a.v. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . keyin undan taloq bo'lgan edilar.a.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.v. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.a.) tahorat qilib. og'irlashdi.) u kishiga: "Qizimga borib ayt. dedilar. Asmo' (r. xursand bo'lish umidida edilar.a.v. Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s. dedilar. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida.a.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib.): "Ha.a.v.a. 231-bob. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.) isitmalanib. Bu kishi Rasululloh (s. Qizlari qasam ichib: "Otam www. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan". Rasul-ulloh (s.a. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay. Shunda Rasululloh (s. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam.v. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. Jobir ibn Abdulloh (r. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim.v.com kutubxonasi 82 . ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib. Abu Said Xudriy (r.a. Usoma ibn Zayd (r.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi.a.a.)dan rivoyat qilindi.deb so'radilar. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib.a.) hz.v.a. Rasululloh (s. dedilar".v. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku".v.v.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi. deganlarida Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520. yonimda o'tirgan Rasululloh (s. o'ddirishgacha olib borgan edi. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar.a.Ikki taraf .)dan katta edilar. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" .a.a. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.)ning qizlari.

desam.a) bilan qizlarinikiga bordilarda.a. Shundan keyin Rasululloh (s.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" .v. Rasululloh (s.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r.) oldilariga borardim. Abdulloh ibn Abbos (r.v. Rasululloh (s. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi.a.a. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi.a. dedilar. Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku". Bu seni.a.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . men senga taom berolmayman".) Rasululloh (s.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" .deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q. Rasululloh (s.v.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. degan edilar.v. unday bo'lsa. 232-bob. Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan .v.com kutubxonasi 83 . degan gapla-rini men ham eshitganman.): "Xayr.dedilar. jumladan. albatta". 234-bob. deb yana odam yubordilar. deb javob berdilar". u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s.deb so'radilar. deb naql qiddilar.a. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523. degan edim.v. 233-bob. deb hikoya qila-dilar. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim. gunoxlardan poklaydi"dedilar.v. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi".dedilar". sening aytganing bo'lsin!" .) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?". bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar. inshoalloh. Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar. dedilar. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar". Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522. dedilar.a.a. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r. dedilar www. Men: "Biroz tuzalib qoldi".v. u kishi: "Rasululloh (s. dedi.a. dedilar". Abu Bakr Siddiq: "Men". Men: "Xotinim hamon betob".) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" .ziyouz. dedilar".v.degan edilar. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. Abu Bakr Siddiq: "Men". albatga jannatga kiradi". Rasululloh (s.a. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi.v.) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.a. Shunda Rasululloh (s. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524. dedilar.a. Sa'd ibn Abboda (r.) bir necha sahobiylari.)dan rivoyat qilindi.a. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa.v. deb umid qilaman".)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa.v.): "Siz ham shunday kishilardan-siz. Abu Hurayra (r.a.

) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar.a. Bemorni ziyorat qilish savobi 530. "Jim. vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa.a.a. albatta.v. o'zing rabbil olamiynsan. Jobir www. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. dedi xotin.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib.)dan rivoyat qilganlar.dedi. Odam farzandi! Betob bo'ldim. 236-bob. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading.v. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".a.ziyouz. men senga qanday suv beraman?" . Abu Asmo' bu hadisni Savbondan. Bemor kishini borib ko'rish. unga suv berganingda. u kishi: "Rasululloh (s. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r. men Sening betobligingni qanday so'rayman". 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. Jobir ibn Abdulloh (r. Agar borib so'ragan bo'lganingda. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. u kishi esa Rasululloh (s.a. dedi. Umar! Bizga bir hadis aytib bering". 526. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa. sen meni kelib ko'rmading".a.v. yuqoridagi hadisning takroridir.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb ahvol so'radilar xotindan. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib. Imom Ismoil al-Buxoriy 525. Abu Hurayra (r. uni mening oldimda topar eding". Yana Alloh taolo: "Ey. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir".) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. v. u jannatning bog'ida bo'ladi".): "Bemor kishini borib ko'ringlar. dedi. Abu Said Xudriy (r. "Senga nima bo'ldi? . 237-bob. Abu Hurayra (r. dedilar". Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan. dedi. dedi.v. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. Alloh! Sen betob bo'lmaysan.a. albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi". U banda: "Ey. uni albatta mening oldimda topar eding". unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin").Al-adab al-mufrad.v. Alloh taolo yana: "Ey.)dan rivoyat qilindi. xastalik haqida yomon so'z qilma. dedi. deb javob qaytarish". yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin". janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar. dedi".): "Uch narsa bor.)ning o'zlaridan rivoyat qilingan. U kishi: "Ey.a.a.). dedilar". 528. Hz. dedilar Rasululloh (s. dedi. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding".v. U kishi: "Ey.com kutubxonasi 84 .a. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. "Isitma vujudimni kuydiryapti. deb so'rashganda. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda. unga: "Ey. dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a. 527.

): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin". 238-bob.a. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" . jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik.): "Ey.v.a. Juhfa .) kasal ko'rgani www. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi. Bunga chidashim qiyin". Men bu holatlarini ko'rib.ziyouz.v. Ammo hz. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi.v.a.v. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar". Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.a.xushbo'y o'simlik. "Aksincha. Islom dinini qabul qil".a.) ko'rga-ni uyiga bordilarda.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib.) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. Allohning rahmatida yuradi. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". Rasululloh (s. 239-bob. Ato ibn Abi Raboh (r. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak. dedilar". mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".dedilar Rasululloh (s. Inshoalloh.Abbos (r.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)ga kelib aytgan edim. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang.) aytdilar: "Rasululloh (s. Izxir .)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. undagi kasallarni tuzat. Majna suvlariga tushish. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q.v. bola musulmon bo'dtsi.v. Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz".)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan. deb duo qildilar".).a.Misr.537.a. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor". dedilar". dedi a'robiy.a. Hz. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin".a. Oyisha (r. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. Shunda namoz vaqti bo'ldida.v. gunohlaring to'kilmagay.v. 535.a.deb ahvollarini so'radim. agar u bemor yonida o'tirsa. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis. deb taklif qiddilar.ilga-ri bozor joy bo'lgan.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa. degan she'rni o'qidilar.)ga xizmat qilib yurar edi.a. Juhfada Rasululloh (s.a. deganidan keyin. Rasululloh (s. mening isitmam zo'r. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil". Rasululloh (s. Nofi' (r. demoqchi bo'ldilar. O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir".a.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi. Majna . Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish.Al-adab al-mufrad. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib.a. "O'ylab gapir!" .v. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 85 .a.v. deb duo qildilar 536.a. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil.

Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. dedilar". Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim.) ko'rgani keldilar-da: "Ey. Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi". Ammo Rasululloh (s. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542. dedilar".a. dedilar.dedi".a.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar".Al-adab al-mufrad. senga beriladigan savob jannat bo'ladi". 245-bob. 241 -bob.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs". deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". demoqchi bo'lsa kerak www. 243. Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi. deb javob qildi. Tabbola . U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar".)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" . dedim. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. deyilsa.a. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi. Rasululloh (s. Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi. U: "Durust". 244-bob. Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541. Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . deydi.v. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r.deb so'radi. Abdulloh (r. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)". Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak.v. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi.543.)ga qarashim uchun menga kerak edi.com kutubxonasi 86 .a. men rozi bo'lmas edim". Zayd ibn Arqam (r.a. u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s.v. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" .a. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin".ziyouz. Bemor uyida bir xotin bo'lib.a.v. Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim".) bu dunyodan ketdilar.a. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi. 242-bob. .a.Yamandagi bir shahar nomi. Kishilar uni ko'rgani borishganda.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s.): "Ko'zing shu holatida qolib. Betobning javobi 538-hadis.deb so'ragan edi.

Shunda u kishi Rasululloh (s. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi.a. Hishom otasidan qilgan 550-hadis. 545.): "Rasululloh (sa.a. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak.a.v.v. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 544.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.a.v. Birovni yaxshi ko'rsa. davomlidir. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib. keyin u shunga sabr qilsa. o'ziga bildirsin 552.Al-adab al-mufrad. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman".v.a.v.) Rasululloh (s. 553.deb duo qildilar 247-bob.v. deganlaridek. dedilar".): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" .) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" . Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Ya'ni biron kishi uning salohiyati. keyin: "Ey. 246-bob.a.v.)dan rivoyat qilindi. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar".a. badaliga jannatni beraman". u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. Qars ikki qo'ldan chiqadi.v.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam. Oyisha (r. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.)dan: "Rasululloh (s.a. Mujohid ibn Jubayr (r. dedilar. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546.)dan rivoyat qilindi.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. Abu Umoma (r. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin". Abdulloh ibn Abbos (r. Oyisha (r. 547. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar.com kutubxonasi 87 . Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" . deydi". yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. degan hadislarini eshitdim".dedim. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa.a. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib. 548-hadisning mazmuni kabidir. yaxshi www.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa.v. u kishi aytdilar: "Men hz. deb duo qilar edilar. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa. 248-bob. u bemor dardidan shifolanib ketardi".a. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman". dedilar".ziyouz.a.deb so'radim. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis.a. undan ahvolini so'radilar. Erkak uyida nima ish qiladi? 548.)dan rivoyat qilindi. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman".a.

rahmdillik .jigarda.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman".s. uni surishtirib yurmasin 555. Rasululloh (s. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham. Takabburlik haqida 558. dedilar. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan. "aybli. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.)dan: "Aql ."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman.Al-adab al-mufrad. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www.a.yurakda. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. Ikkinchidan.): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. 250-bob.com kutubxonasi 88 . dedilar.a.s. Birinchi . Kishi birovni yaxshi ko'rsa.s. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". dedilar". lekin uning aka-ukasi yo'q".) aytadilar: "Rasululloh (s. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa. o'pkada joylashgandir". 249-bob.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman". Nuh (a. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.a. u kishi Hz. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. Ayai (k. Anas ibn Molik (r. dedilar".a. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib.v. 554.v.) ot ustida yurishni yaxshi biladigan.) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. 251-bob. Yana hz Nuh (a.v. degan gaplarini eshitdilar. dedilar.): "Seni ikki narsadan.v.v. "Bizda bir qiz bor. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa.) huzurlarida o'tirgan edik. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma. ikki narsadan qaytaraman. ikki narsaga buyurib.v.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman.a. 556. Shun-da Rasululloh (s. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi". u bilan janjallashma. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. dedi.ziyouz. dedilar. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi". degan hadislari bo'lma-ganda. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. Aql qalbda bo'ladi 557. dedilar". Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi". ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir". seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim.

teva kabi ulovi bo'lib. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib. Shunda men: "Ey. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.mening pastki kiyimim va kat-talik esa.): "Io'q".v. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. dedilar". dedi.ziyouz.v.deb so'raganda.a.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".a.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 89 . uni g'irchillatib kiyib yursa.) Rasuli akram (s.Al-adab al-mufrad. do'zax! Sen mening azobimsan. deganimda. Abu Hurayra (r. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. u ayol aytdi: "Hz. ularni kiyib yursa.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi. 560. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim. qudrat . dedi. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman". Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi. degan so'zlarini eshitdim".): "Yo'q".a. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. jiddu jahd bilan ado qilardilar. Uning to'r va tuzoqiari .a.a. dedilar. 562. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s.) aytdilar: "Alloh taolo izzat. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. xachir.v. Abu Hurayra (r. faqir bo'lgan kishilar kiradi". dedi".a. 563.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz.v. men uni azobga solaman. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". "Ot. 561.v.v. Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar. Do'zax: "Menga zolimlar. dedilar. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi.v. ularning sutini sog'aversa. kibr bo'ladimi?" .): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa.a.a. sen bi-lan birga qilaman". yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir.a. dedi". Rasululloh (s. 564.a.a.v.): "Yo'q. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak". "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar". ular bilan suhbatlashib o'tirsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Bularga Rasululloh (s.) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 565. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. dedi. dedilar.a. hz. Ali: "Yo'q.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray".a. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir".) yana: "Yo'q". xohlagan bandalarimga marhamat qilib.v. dedilar". o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi". Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. 566. jannat! Sen mening rahmatim-san. dedilar".): "Haqiqatni.v.

Shundan keyin ular hz. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" . 252-bob.a.v. dedilar.a. Fotima (r.Fotimaga javoban Rasululloh (s.ziyouz. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi".v. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?". jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi". Zaynab bint Jahsh (r. deb qo'ydilar".deyishdi. dedilar. Hz.a. 570.a.) tabassum qilib: "Ha. Rasululloh (s. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s. dedilar". Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar.v.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. Oyisha www.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'.v.) bu zotga: "Bor. Fotima Rasululloh (s. Shu bilan hz. Hz.v. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar. dedilar. pastki kiyim va chodirimga o'ralib. Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569. bu kibr emas.a.v. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman".a. Oyisha (r.a.a. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman. yana qaytib boring!" . men bilan birga o'tirgan edilar. Hz. albatga.a.v. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay.a.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin".) huzurlariga keldi.v.dedi.v. 567.v.a.)ni yubordilar.a.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar. bu Oyisha.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) kelib Rasululloh (s. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki. degan umid bilan Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s. Abu Bakr Siddiqning qizlarida". Shunda Rasululloh (s.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s.v. ayollarining iltimoslarini bildirdilar.-v. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. Rasululloh (s. Ustlarida lovillab olov yonib turadi. Shu paytda Rasululloh (s.) mening lungim. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim. Oyisha (r. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib.v.v.a. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz.v.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz.a.a.)ning qgazlari hz. u kishi Rasuli amin (s. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".)ga aslo gapirmayman". Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan.) ga qarayverdim.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 90 .a. Rasululloh (s.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.a. 568.v. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. iflos narsalardan ichiriladi".): "Yo'q.a. dedilar".): "Ey.v. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki.a. Hz.)dan rivoyat qilindi.) hz.a. u zot huzurlariga yubordilar. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Shunda Rasululloh (s. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa.v. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" .a. Abu Hurayra (r.v. Hz.deb so'radilar.a.Al-adab al-mufrad. degan edilar.a. Zaynab ham Rasululloh (s.

Oyisha (r.)ning amakilari hz.v. dedilar". Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib. Rasuli akram (s. o'chingni olaver". dedilar. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi. Oyishaga hujum qildi. dedilar.deb duo qil-dilar.a.a.Ya'ni Oyisha (r. halokatga uchramasdi".a.a.v.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" .)dan rivoyat qilindi.a.) bilan Rasululloh (s. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi.a.a. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib. Shunda hz. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz".a.v.v.v.Al-adab al-mufrad. dedilar". Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar. Rasululloh (s. onamiz hz.a.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva. dedilar. shamol tuproqni kuldek sovurgan.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi.) bilan chiqib. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20. Shunda hz. Shunda hz.v. Oyisha (r.) nazdi-larida hurmatli bo'lib. dedilar. Hz.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib.)dan rivoyat qilindi.a. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)". Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib.) aytdilar: "Hz. Umar Rasululloh (s. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim. Zaynab (r. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s.a.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . 573.) otalaridek o'tkir fikrli. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571. Umar tik turib: "Ey.a.v. Abu Hurayra (r.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi. Abbos (r. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib.a.a.. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. 572.deb iltimos qilishganda. Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib.a.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz.ziyouz. yomg'ir yog'dirdi.com kutubxonasi 91 . Abu Hurayra (r.a. Keyin esa.): "Yo'q". panoh topgan edilar. shunga muvofiq amal qilamiz".a.v. Rasululloh (s. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www.

Salama ibn Akva' (r. shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. 254-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin.Al-adab al-mufrad.a. u kishi aytdilar: "Men hz. deb qasam ichdilar. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi.ziyouz. 257-bob. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". Muoviya oldilarida o'tirgan edim.) aytdilar: "Kishi qoqilmay. dedilar. 256-bob.)dan rivoyat qilindi. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori. yuqoridagi buyruqni bergan edim". Abdurrahmon ibn Avf (r. men uni buzishni xohlamayman". O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas. Rasululloh (s.deb so'rashganda. Aka-uka tutintarish haqida www. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib. olim bo'la olmaydi". dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar".a. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib.com kutubxonasi 92 .v. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa. toymay turib aqlli. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq". Abu Said Xudriy (r. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". 255-bob.a.a. Tajribalar haqida 575. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. 576.a.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi.v. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Ali (k. dedilar". Alloh uchun taomlantirmak 578.) aytdilar: "Rasuli akram (s. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi. 574. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . Hz. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi.v. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda.

savobi bor. balki mustahkamlaydi. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa.a. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s.v. demak. o'zgartirmaydi. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu. uni bekor qiladi. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi. u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". Anas ibn Molik (r. unga yomg'ir suvini tekkizdilar. 2. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. Alloh taologa hamdlar bo'lsinki. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . Undan takabburlanish uchun men shunday qildim". deb iltimos qildi.a.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q".)ni aka-uka tutintirdilar".a. Anas ibn Molik (r. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. 259-bob. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1. 258-bob. echkilar barakali narsalardir 584.a.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di.v. 260-bob.a.dedilar. dedilar".v. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda. mening boshimga qo’ydi.com kutubxonasi 93 .Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. dedilar. 581.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. Shunda Rasululloh (s. bizni non bilan ham to'ydirdi. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. dedilar". shirkdan toza-landi. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. Ammo u kelgan kishilar bu www. Yana Anas ibn Molik (r. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim.a. Abu Hurayra: "Allohu akbar. Islom uni o'zgartirmay.v.ziyouz. 3.a. Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib.v. Qo'y.a. Rasululloh (s.deb so'raganimizda. deb aytgin!" . imkoniyat toshuncha tu-raveradi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 580.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. Makkai mukarrama fath qilindi. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi". ya'ni hijrat qilsa. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi. mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha.

a.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka. saxovatlik xislatlari o'tar ekan. dedilar. Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Abbos (r. Muso (a. ikki baraka va uch bosh bo'lsa. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.v. vallohi a'lam. u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib. Hz.v.v. 587. dedim. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi.Al-adab al-mufrad. bir vaqtlar keladiki. yoki ustlaridagi chang.a.a. 261-bob. 589. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". toza tut.a. hz. Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan. Abu Hurayra (r. ikki bosh bo'lsa.) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish. dedilar". men shunga taajjub qilaman". shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. 588. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. qo'ylardagi kamtarlik. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi".v. Ammo qo'y egalariga esa.)dan rivoyat qilindi. dedilar". Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. tumshuqlarini tozalab tur. dedilar". 262-bob. 585.deb so'radilar. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon. degan edilar". Men: "Ikki ming besh yuz". Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. www. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. dashti biyobonlarga chiqib ketish)". Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman.ziyouz. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. A'robiylashish haqida 590. g'uborlarni artib yur. ularning yotadigan joylarini pokiza. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. Ali (k.com kutubxonasi 94 . Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi.a.a.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. senga keladigan daromad qancha?" .) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. boshqalarni mensimaydilar. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro.s. Shunda u kishi: "Ey. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi.): "Hz. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi".

u kishi: "Hz.Al-adab al-mufrad. 264-bob.v. 594. hz. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi.a. Savbon (r. Oyisha (r. 1 Arab tilidagi "ihrom".v. deb javob berdi.) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" . lekin hz.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz". deb qo'shimcha qiddilar. Ali (k. deb javob berdilar". uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar.): "Bu fikring noto'g'ri. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .deb so'radilar. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi. dedilar. Shunda hz. Umar (r.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman".deb so'radim.a. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim. Ali (k.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari.): "Albatta. Shuning uchun hz.v. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim". hammalarini to'g'ri.ziyouz. 265-bob. deganlarida. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob. ular bilan ham o'tirishaver.oqjundan to'qilgan mato bo'lib. Umar (r.com kutubxonasi 95 .dedilaru. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. Hz.a. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar". 266-bob.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi.a.a. Hasan Basriy (r. dedilar".)dan: "Rasululloh (s. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib.a. agar hz. Umar (r. Umar (r.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596.buyuk inshoot. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". 591-hadisning aynan o'zidir. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan.a. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir". Ixrom . "ehrom" .) dedilar: "Ey.al.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib.a. Oyisha (r. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. undan bir o'g'li bilan bitga quli www. ular yonida o'tirdilar. dedilar. Ali ularga xalifa bo'lsa. Umar ibn Xatgob (r. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan. Shurayh aytdilar: "Hz. Abdurrahmon hz.a. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)". Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .a.) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595.

Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. Bunga qanday chidash mumkin.): "Avvaldan bor bo'lgan". Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. 267-bob. u kishi uygonib qoldi-yu. Shunda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Ular halimlik va hayo". Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim.a. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". Qul yo'l xarajatlari.a. bir xayolga borib qattiq g'azablandi. Ashaj Abulqays (r.deb so'radi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab.a. 598. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" .dedim. lekin hozir emas.a. 599-hadis 598-hadisning takrori. dedilar". Rasululloh. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya". Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu.dedim.)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s.a. Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi.)dan rivoyat qilindi. xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. dedilar.a. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering".Al-adab al-mufrad.v. m)lar ham bir-biriga ta'addi www. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda.com kutubxonasi 96 . quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. Abu Said Xudriy (r.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan". dedida voqeani bayon qilib berdi". faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. ilm talab qilib kelganini aytganda. Halimlik haqida 597. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa. Men: "Ular nimadir. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" .ziyouz.v. (s. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" . dedilar. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. Keyin bola: "Men ilmga boraman. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. o'zini to'xtatdi. deb qulga buyurdi. 268-bob.v.v. u: "Xo'p. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Bola katta bo'lib. dedilar. deydi.a. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi.deb va'da berdi. 600hadis 597-hadisning takrori. demoqchi. u aslo kechirilmaydi. Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. Bola bir olim kishiga borib. dedilar. sabrli-chvdamli bo'l. uyiga qaytib keldi.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir". ilm o'rgataman!" . u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan. bolani ko'rishi bilan salomlashib.) aytdilar: "Rasululloh (s. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa.

bu kishi Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.v. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. Rasululloh (s. chetga qo'ydilar. dedilar".)dan rivoyat qilindi.a. Islom jamiyatidan ajrab. dedim. u kishi: "Rasuli akram (s. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi". u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu.v.ziyouz. 269-bob. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi".Al-adab al-mufrad.a. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman. menga achchiq qiladi. Lekin u kishi bundan g'azablandi.)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim".a.v.) bilan birga edim. 605. Muoviya ibn Kurra (r.deb so'radilar. Abu Hurayra (r. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman". ammo zulm qilish. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab. deb nizo qilgan kishi.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa.)dan rivoyat qilindi. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi".) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. 606. uni olib tashladim. Hadyani qabul qilish haqida 607.a. shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi".a.v. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi. 2. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi.a. U kishi: "Yaxshi qilding.a. dedilar".a. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . Uning hasanasi qabul qilinsa. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. dedilar. 604.men hammadan kattaman. Endi shu www. 608-hadis 607-hadisning takrori. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy.com kutubxonasi 97 .v. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi. Fuadul ibn Ubayd (r.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1.a. degan gaplarini eshitdilar. men Rasululloh (s. 603. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. hadyani qabul qilmaslik haqida 609.)dan rivoyat qilindi.a. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. Xafa bo'lib. degan so'zlarini rivoyat qildilar. o'zi-ni bejab.a.v. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi. safarga chiqib kettanidan keyin. begonalarga aralashib. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. Kattalik va izzat kiyimidan murod . jannatga kiradi". deb da'vo qilgan kishi. Abu Hurayra (r. 270-bob.)dan rivoyat qilindi.a. qiyomat kuniga qoldiradi. u kshpidan oldinroq borib.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. 3. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi.)ga bir ona teva hadya kdldi. quvvatliman.

sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay. Oyisha (r.v.v. dedilar.v.v.a.a.) Rasululloh (s.a.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir. uyatchanlik haqida 610.a. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib. dedilar".a.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". 271-bob.a. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir". balki qo'llarida bo'lsa.ziyouz.a. dedilar". dedilar". Hayo. u zotga bir narsa hadya qilinsa.v.deb so'raganlarida Rasululloh (s. u kishi: "Rasululloh (s. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman". Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.)ning odatlaridan biri.v. shunday o'tiraverdilar. Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik".)dan rivoyat qilindi. Abu Bakr Siddiq (r.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda. Abu Said Hudriy (r. xohlagan ishingni qilaver. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Hz. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r.) kelib kirishga ruxsat so'radilar.a. deb qasam ichganlarini men eshitdim". ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar.)dan rivoyat qilindi.a. Abu Hurayra (r.v.Al-adab al-mufrad. xolisanilloh beradi.)ga bir narsa berib.a.v.a.) bilan hz. Oyisha (r. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz. uni olib hazm qilib ketaverish emas. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s. Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi.a. dedilar. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir". deb qo'rqib shunday qildim". berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi.a. www.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz. Shundan keyin hz.v.com kutubxonasi 98 .a.a.): "Usmon uyatchan odam.a. Abu Bakr Siddiq (r. 612.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib. uyalib qaytib chiqib ketardi. Umar (r. Oyisha (r.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang.Hz. Usmon (r. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. 615.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.a. 611. 614.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra.a. Men ketganimdan keyin hz.a. Usmon ibn Affon (r. Rasululloh (s.a.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar. Usmonga kdldingiz?" .) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.v. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi". dedilar".

Lut (a. otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. Rasululloh (s. Uning sherigi yo'qtsir..a. degan. Oyishadan rivoyat qilingan.Al-adab al-mufrad.a. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. 618.a.v.. tong ottirdik.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda.. uning otasi ham. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. Tongdaga duo 619. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) .) aytdilar: "Rasululloh (s." (11:80).s. qaytishimiz yana Uning huzurigadir". Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620. U: "Abdulloh nima degandi?" . Hz. 273-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi".) dedilar: "Agar men Yusuf (a. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar". der edilar". Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim. Agar men u yerda bo'lmasam. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi .a. 274-bob.ziyouz.deydi (xotirjamlik bilan).Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha.com kutubxonasi 99 . U "Qani edi. dedilar. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s.s.Allohga) sig'inishni istagandi.deb so'radi.) turganchalik hibsda turganimda.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim. ammo u 614-hadisning takro-ri. Allohdan boshqa iloh yo'q. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . Abu Hurayra (r. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi.s. sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. menga odam jo'na-tar edilar.a. Shuningdek. Abu Hurayra (r.ya'ni chaqirig'iga javob berib. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. Yusuf (a.v.v. Allohdan boshqa iloh yo'q." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman".v. dedilar. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. dedshar.. 272-bob. U yagonadir. der edilar. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob.a. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. Ixlos bilan qilingan duo 621. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi". Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki. Imom Ismoil al-Buxoriy 616. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". kechqurunga yetishdik.

) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. 626. Ikrima (r. hayvonlar qirilib ketmoqtsa".) oldilariga kelib: "Ey. deb o'ylashgandi. Jobir ibn Abdulloh (r.a.v. yomg'irni bizning ustimizga emas.v. Rasulalloh.a. dedilar".) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib.deb so'radi. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. dedilar".a. 276-bob. Darhol Madinada yomg'ir tindi.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. dedilar. deya duo qildilar".)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring.v. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi. karvonlar to'xtab qoldi".a. kaftlaringizsh yuzingizga surting".v.v. 625.v.a. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar.a. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar.a. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. Abu Hurayra (r.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.v.a.)ga: "Ey. yomg'ir yog'may qo'ydi. Rasululloh (s. qat'iylik bilan qilsin. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar. xohlasang ber-gin". kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. deb javob berdi. Allohim.v.v. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.a. deganlarini aytgan.) Alloh ansorlarni quvvatlagach. qo'llarini ko'tarib: "Allohim. buning uchun menga azob bermagin". atrofimizga yog'dirgin".) Rasululloh (s. behafsalalik bilan duo tsilmang.a. Jobir dedilar: "Rasululloh (s.): "Allohim. ularni duoibad qiling". Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi. Allohning Rasuli. 275-bob.a.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . Shunda Rasululloh (s.a. duo qilib bo'lgach. dedi.a. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori.) janobi Payg'ambar (s. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi. meni azobga duchor qilmagin. 622-hadisning takroridir. dedilar. qo'llarini ko'tardilar. U: "Ha".)dan natsl qilib. Rasululloh (s. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". Anas ibn Molik (r. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi".v. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib.) huzur-lariga kelib: "Yo. 627.ziyouz.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" . 629.Al-adab al-mufrad.a.a. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib. yomg'ir yog'may qo'ydi.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r.a. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r. dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti.) qiblaga yuzlanib.a. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s.v.com kutubxonasi 100 . demasin! Zero. ul zot undan voz kechdilar.

Abdulloh ibn Umar(r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a.): "Allohim. www.) huzurlarida yig'ilib qolsak. Al-lohim. Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.v.v. 633. 637. deya duo qilardilar".v.): "Allohim. Rasululloh (s.deb so'radi.v. Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" . Meni chorlasa. qo'rqoqlikdan.)ning "Allohga tavba qilinglar. 634.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. U kishi: "Rasululloh (s.) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi".deb so'radi. gunoqlarimni kechirgan. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". dedilar. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir.a.a. Sendan boshqa iloh yo'q. yo'qdan bor qilding.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib.a. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" . (ey. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh. Va (e'tirof etamanki). Men u bilan birgaman". Shunday ekan. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman.v.a. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. men har kuni yuz marta tavba qilaman". deya takrorladilar". Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi. uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil". (e'tirof etamanki). Sen meni yaratding. deb marhamat qiddilar". Qaran degan yergacha sudralib keldida.a. Men Sening quling va mahluqingman. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa.a. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey.v. degan". Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. Sen mening Parvardigorimsan.a. "Parvardigoro. 631.): "Biz Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. u ham jannatiydir".)ga aytib bergan edi.a. Shubhasiz. deganlarini eshitdim". zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir". Allohim). valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar".) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir. deyildi". U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman.v. Shaddod ibn Avs (r.ziyouz. Abu Hurayra (r. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman.v. Oyisha (r. Abdulloh ibn Umar (r. 277-bob. gunohlarimni mag'firat qil.com kutubxonasi 101 . Hz.a.) peshin namozini o'qidilar. dangasalikdan.Al-adab al-mufrad.a.v.a. So'ng yuz martacha "Parvardigorim. deya yuz marta takrorlardik". meni yorlaqagan. 630. dedi. Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".a. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 636. Shuningdek. dedi.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

) aytdilar: "Rasululloh (s. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir. Ummu Sulaym (r.v. Mazmuvdan anglashshshcha. Ul zot: "Allohim.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa.) bizning .) aytdilar: "Rasululloh (s. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak. 286-bob. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki.v. Abu Hurayra (r. Ummu Qays (r. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin.) mening haqqimga uch borada duo qildilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob. Rasululloh (s.a. men Sendan dangasalikdan. Allohning mag'firatidan umidvorman".a. lekin duoim ijobat bo'lmadi.a. Amr ibn Shu'ayb otasidan.v.v. biz-ni duo qildilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a.a.v. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan. Anas ibn Molik (r. (Vaholanki) u duo qildimu.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. deb iddao qilmasa. 103 nafar farzandimni ko'mdim. Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. albatta duosi ijobat bo'ladi". Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673. Allohim.a.a.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda. dedilar".Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . 284-bob.com kutubxonasi 106 . u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.v.a. deya marhamat qildilar.) uni duo qilib. Duo qilinmasa. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671.a. deganlarini eshitdim.a.a. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis. deydi".a.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir.)ning: "Ey. 285-bob. lekin ijobat bo'lmadi". Vallohu a'lam 670. www. deb duo qilganlar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. Abu Hurayra (r. dedilar".) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".v.ziyouz. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman". Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. Rasululloh (s.a. 672.dedi. Alloh unga g'azab qiladi".

Abu Sirma (r. meni quvvatli qil.a. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. O'zingdan qo'rquvchi.a. der edilar. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin".v. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". dedim.com kutubxonasi 107 . 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. Menga nusrat ber.v.a.): "Ey. bardoshli qil. mening ziyonimga nusrat ber-magin. Parvardigoro.a. meni kuchli. 678. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi".a. tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. 685.v. Meni hech kim yenga olmasin. uni dinda faqih qilib ko'yadi. Hz.a. dedilar".v. menga hidoyat yo'lini osonlashtir.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz.a. Abdulloh ibn Abbos (r. g'uborni aritgin".) minbardan turib: "Allohim. deb duo qilardilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. 288-bob. mudom Seni zikr qiluvchi. menga foydali bir duo o'rgating". Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir". tilimning.): "Allohim. 683.a. hujjatimni qat'iy qil.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Muoviya ibn Abu Sufyon (r.) aytdilar: "Ikki soat borki.a. Anas ibn Molik (r. tavbamni qabul kdlgin. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". 682. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi. Ul zot: "Ey. Usmon (r. Shotir ibn Shakil (r.) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s.)ning: "Parvardigoro. gunohimni kechirgin. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". dedilar". Rasulullohning duolari 680.a. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir.v. menga nusrat ber.Al-adab al-mufrad. desa. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi.)ga: "Yo.a. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz.ziyouz. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi. Rasulalloh. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa. deb ayt". dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim".a. mening foydamga tadbir qilgin. Allohim. Sen beraman desang.a. duolarimni ijobat qil. zararimga qilmagin. menga qulog'imning. 287-bob. menga qarshi.v. 684.a. dedilar. Sahl ibn Sa'd (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v. Parvardigoro. Imom Ismoil al-Buxoriy 677. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". ko'zimning. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. Allohim.)dan mana shu yogoch minbar usgida www.

)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. Men unga bitta qo'shib qo'ydim. mening gunohlarimni kechirgin".a. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Parvardigorim.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb javob bergan bo'lardim. Hz. 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori. Gunohlarimni e'tirof qilaman. men Sening bandangman. Duoning mazmuni: Allohim. yolg'izlikdan. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 108 . 691. deya duo qilardilar 696.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy.).a.) balolar mashaqqatidan.a. innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". Abdulloh ibn Mas'ud (r.) uch narsadan panoh so'raganlar.v.a.ziyouz. meni Parvardigorimsan. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". Allohim.a. "U Abu Dardo". der edilar". mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin. 689.v. men Sendan hidoyat. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin".)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir. men o'z nafsimga zulm qildim. deb so'radim.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman".): "Ey.a. Samoma ibn Huzin (r. Abu Hurayra (r.deb so'rasalar. deb javob berishdi. Anas ibn Molik (r. Duo mazmuni: Allohim.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695.a.a. 694. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi. qalb fitnasidan va qabr azobidan.): "Allohim. baxtsizlikning ta'qibqdan. Qaqiqatda Sen muqaddam. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. 690.a. 688. deyishdir". shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".v. Abu Hurayra (r. la ilaha illa anta".v.a.a. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil. Yo. Umar (r.v.v. dedilar".a. muahhar Zodan. baxillikdan.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman".)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir. dedi.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un".): "Eng ishonchli duo: "Allohim.a.a. deyilgandi. www.a.

Anas ibn Molik (r. Biz payg'ambaring Muhammad (s.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin". Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir". Abu Umoma (r. lekin eslab qololmadik.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. ammo biz eslab qololmadik. Parvardigorim. 702. Zero.Al-adab al-mufrad. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". ofiyatingni o'zgarishidan. ey. der edilar. jismning salobatini.) huzurlarida o'tirgan edik.a.a.v.v.a. barqaror qil".): "Allohim. nopoklik va zaiflik olib keladi.a.)-' "Ey. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey.v.): "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir. Suv esa. yetishmovchilik.com kutubxonasi 109 . xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: Rasululloh (s.v.a. 706. deb duo qilar edilar". 704. qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi". Ey. iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s.v. deya duo kdlardilar.a.a.a.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 697.a.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.a. oxiratda ham ezgulik ato et.ziyouz. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz.a. Allohim. ko'klarni va yerni to'ldirib. der edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Sendan faqirlik.a.v. 703. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Umar (r. Anas ibn Molik (r. dedik.a. Abdulloh ibn Abu Avfo (r.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi. 700. 699.a. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. Ato ibn Soib (r. Allohim. bizni jahannam azobidan saqla". ul zot juda ko'p duo o'qidilar. Allo-him. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman". www. Ey.v. Agar suv muzdek bo'lsa. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi. qal-bimni dining uzra sobit. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. 701. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin".) aytdilar: Rasululloh (s. Allohim. ne'matingni zavolidan. qalblarni aylantiruvchi Allohim. do'l va sovuq suv bilan poklagin!. ey Allohning Rasuli".) "Allohim.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan duo-ni ko'p takrorlardilar.a. 698.a.v.

"Labbay. "Men seni yaxshi ko'raman". Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707.v. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. dedim. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi.v. Muoz ibn Jabal (r.v. E'tirof qilaman. deyiladi. der edilar". 291-bob. Hz. dedilar. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . www. gunohimni. zerikkan edi. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". dedilar". Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir.ziyouz. "Albatga. Ul zot: "Ey.com kutubxonasi 110 . o'rgating". 290-bob. 289-bob.a.a. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori. bu yomg'irni foydali qilgin". Qays (r. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. o'zingdan panoh tilayman". bardosh bilan chidagan.v. Allohim. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. Unga hamd aytardilar. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. darhol ishlarini tashlardilar. yo Rasulalloh!" . deb ayt". bilimsizligimni. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. "Xudo haqqi.dedim. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar.dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. oshkora qilganimni ham kechirgin. Muoz!" dedilar. kasalligi uzaygandan-uzaygach. dedim. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber".): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar.a. 708.yashirin qilganimni ham. Oyisha (r. Abu Muso Ash'ariy (r. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro. bularning barchasi menda mavjud. bardoshi tugab.Al-adab al-mufrad.a. men ham sizni yaxshi ko'raman".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . hazillarimni kechirgin. 711.a. Allohim. Sening zikringni qilishda.) qulimdan tugab: "Ey. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". Shubhasiz har ishga qodirsan".) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. Allohim. Ey.a.

deb jim bo'lib qolgan edi. Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga. oldimda bir nur qil.) turib hojatga chiqtsilar.v. Sendan yaramas. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" .v.a.a.a. qulog'imda bir nur qil. Oyisha (r. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar.v. Parvardigor.v. Abu Ayub Ansoriy (r. jahannam azobi-dan panoh ber. 1-jild. lekin tahorat qilmadilar . deb hisoblaydilar.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki. Shuvda men: "Yo Rasulalloh. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. "Adolat".)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi. dedilar.). tahorat lozim bo'lmaydi. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". Ibn Abbos (r.a. so'limda bir nur qil. Rasululloh (s.v. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim.)ning2 uylarida tunab qoldim.v. 714. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber. ostimda bir nur qil. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. Payg'ambarimiz (s. Rasululloh (s. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi". Imom Ismoil al-Buxoriy 712. Toshkent.v.v.a. Hz.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s. tahorat qilib. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar. maqtovli Parvardigor.) namoz o'qidilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim". Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. Keyin turib namoz o'qvdilar.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa. dedilar". O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey. qabr azobidan panoh ber.a. Ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad.a. Jimlik cho'kdi. dedi.v. 1 Ibn Abbos (r. Men ham turdim.v. Payg'ambarimiz (s.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar. 120-121-betlar).a.a.a.a. Aytdilarki.v.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim.a. 716. 1999. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".a.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". So'ngra namoz o'qidilar. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. 715. chunki Bilol Habashiy (r. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. Bilol (r.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www. qalbimda bir nur qil.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. o'rtacha tahorat oldilar. Allohim. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713.a.com kutubxonasi 111 . lekin tahoratni mukammal qildilar. Anas ibn Molik (r. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. der edilar".a.a. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda.v.)ga yoqmadi.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi".) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz.a. Sunani Termiziy. ustimda bir nur qil. derdilar.deb so'radilar Rasululloh (s. dedi. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". o'ngimda bir nur qil. Duoning mazmuni: Ey.a. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka".a. Rasul-ulloh (s. yotib uxladilar. chirkin narsalardan panoh so'rayman". to u yotmagunicha.

taslim bo'ldim. tarbiyat etuvchisisan. itoat etdim. Ibn Abbos (r. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi. Sen o'zing mening ilohimsan. www. men Senga bo'ysundim. Allohim. Rasululloh (s.a. Allohim. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. 720.) aytdilar: "Rasululloh (s. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. Osmonlar va yerning Rabbisi. barcha hamd Senga xosdir. Ey. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman.Al-adab al-mufrad.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.deb duo qildilar".v. 719. Abdulloh ibn Umar (r. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman".a.a. Senga yo'liqmoqlik haqdir. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. Yo Ilohal haq.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". Senga hamdu sanolar bo'lsin. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. Allohim. shumligidan panoh bergin. Sen yoyib. uzoqpashtiruvchi yo'q.v. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. jannat haq. bizlarga kufr.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. tepamdan. Sen haqdirsan. O'zingga tavakkul qildim. orqamdan. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. Rasululloh (s. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". Parvardigoro. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan. Ibn Abbos (r. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi. Mushriklar chekinib. Sen yaqin qilsang. binobarin. dedilar. qiyomat haqdir. ahli kitob kofirlarni halok qil!" . bizga ato etgan narsalarning ham.a.com kutubxonasi 112 . Allohim. ustimizga barakoting. Allohim. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan. meni oldimdan.a.) shunday deb duo qilardilar: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. Allohim.v. Allohim. qo'rquvimni aritgin. bera oluvchi kimsa yo'q. O'zingga yo'naldim. do'zax haq. Senga hamd bo'lsin. Allohim. der edilar". aybimni yopgan. mening avvalgiyu oxirgi. №1. siquvchi yo'qtsir. Allohim. Senga imon keltirdim. Allohim.a. Parvardigor. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. o'ngimdan va so'limdan saqlagin.a. rahmat-marhamating. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. 292-bob. qocha boshlagach. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. Allohim.v. Allohim. barcha hamdlar Senga xosdir. bizlarni musulmon holatda o'ldirib. Ey. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. va'dang haqdir.v.): "Saflaringizni tekislang. uni qalblarimiz ziynati qilgin.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim. bizlarga imonni sevdir.a. Sen to'sib man' qilsang. 718.

osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. Allohim. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. ishim oqibatiga. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar.v. kufr va faqirlikdan panoh ber. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. ko'zimni salomat qil. www.v.) aytayotganlarini eshitganman.a. deb aytayotganingizni eshitganman".v.) bilan birga edim. 293-bob.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. albatta ijobat bo'ladi".) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. rahmatingdan umidvorman. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. bir kishi: "Ey. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q". butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. Rasululloh: "Allohim. Sen barcha narsalarni biluvchisan. degandilar". bugunim va kelajagimda xayrli.a.v. Qudratingdan quvvat istayman. ishimning oqibatida.a. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim.a. abadiy barhayot Zot! Ey. agar bu ish mening dinimda. dedilar".)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. Anas ibn Molik (r.) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. Meni u bilan mamnun qilgin". Imom Ismoil al-Buxoriy 722. Jobir ibn Abdulloh (r. 726.. deb duo qiling". turmushimga. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. Sening buyuk karamingni tilayman. meni undan uzoqpashtir. g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. deganingizni va yana: "Allohim. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir".a.Al-adab al-mufrad. qodirsan. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et.a.a. bugunim va istiq-bolimga zararli. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". Allohim. agar bu ish dinimga. Allohim.a. sha'nimni o'nglagin. Chunki. dedilar. Jobir ibn Abdulloh (r. deyotgan edi.a. qabr azobidan panoh ber". men bularni Rasululloh (s. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. bolam. dedilar.com kutubxonasi 113 . Yo'q. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. Istixora duosi haqida 724. men bilolmayman. qulog'imni salomat qil. Shunda otala-ri: "To'g'ri. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim.) Fath masjidida dushanba.v. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. u duo ushbudir: "Ey. deb bilsang. So'ngra hojatini aytsin". men qodir emasman. Sening har bir ishga kuching yetadi.) aytdilar: "Rasululloh (s.".. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". 725. Mening butun ishlarimni. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. Allohim. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan".v. Abdulloh ibn Abbos (r. turmushimda. dedilar.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki. jismimni salomat qil. Abu Bakr Rasululloh (s. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman".ziyouz.a. dedilar". Allohim. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma. uni mendan. 727.

)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak". tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi".a. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim.alz. Abu Said Xudriy (r.a. "Men Allohga duo qildim.a.a.)". duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman. Sendan o'zga iloh yo'q". Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. Ibn Abbos (r. www. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman. 730. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. Abu Hurayra (r.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir".a. deyishdi. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis.deb so'rashdi sahobiylar. Sening isming muborakdir. Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa.) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q".a. 729.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman.a. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728. Abdulloh ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 114 . Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish. Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. duosi ijobat bo'ladi: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob. Uch karra o'qiladi". dedilar Rasululloh (s.v. Ibn Abbos (r. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" .ziyouz. 734.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. deb marhamat qildilar. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.v. 296-bob. Allohim.)dan rivoyat qilindi. yetti qavat osmonning Parvardigori.v.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Sendan o'zga iloh yo'qligi. desin". 295-bob. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".Al-adab al-mufrad. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin. Sendan o'zga iloh yo'qtsir". ushbu so'zlar bilan duo qilsa.) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. 732. Duoning fazilati haqida 733.a. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir".a. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir.v.a. deyishdir". Zero Sen har ishga qodirsan". o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi".

Allohim. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman".a. degan oyatni o'qidilar.) aytdilar: "Paygambar (s. 739. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim. denglar". shuning uchun uni so'kmangiz.) chaqmoq chaqishini ko'rib. 297-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742. u azob yoki rahmat olib keladi. dedilar".) qattiq shamol turgan paytda: "Ey.v. Allohim. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin. 736.a.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir".a.a.v.a.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey.v. dedilar.) "Duo ibodatdir". Haqiqiy shamoldan murod .) aytdilar: "Ibn Abbos (r. Allohim.a.com kutubxonasi 115 . Oyisha (r. Hz.a.): "Shamol Allohning ruhidandir.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r. No''mon ibn Bashir (s.a.v.v. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman". Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis. Rasululloh (s. bulardan avval bizga ofiyat bergin".a.a. 300-bob. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar. So'ngra: "Menga duo qilinglar. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743.a. 298-bob.v. Ikrima (r. Ubay ibn Ka'b (r.Al-adab al-mufrad.). deb ayting.v.a. azobing bilan bizni halok qilmagin.v.a. deb javob berdilar". shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.a. Salama (r.) ning huzurlariga bordim. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. 737-hadis. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang". Abu Hurayra (r.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. der edilar".ziyouz. Allohim. "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r. Anas ibn Molik (r. Shubhasiz mo-maqaddiroq www.a. kechirgin". 741.a. der edilar". momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. deb ta'kidladilar".) bilan Rasululloh (s. der edilar".azob shamoli.a. Ul zot: "Ey.a. bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin". Ma'qil ibn Yasor (r. dedilar. 299-bob.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Abu Bakr. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir".v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shamol esganda duo qilish haqida 738.

O'zaro nizo chiqarmang. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi.v. yomgarni ana shunday tutib. endi meni bir baloga yo'liqgirki.a. dedilar. menga bu dunyoda ham. dedilar.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni.a. dedilar. 744. dedilarda yig'lab yubordilar.a. degan oyatni o’qirdilar.v. www.) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim.v.a.a. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi.a.v. dedim.a. Allohning aka-ukadek ahil. inoq bandalari bo'ling!" 746.) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". Rasululloh (s. samimiylikni vasiyat qilaman. Anas ibn Molik (r.a. unga qarab "So'rang"..) mana shu men turgan joyda turib. 301-bob. bir-biringizga dushman bo'lmang. sadaqa qilay desam. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang".) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. olib keladi". Allohdan ofiyat so'rang.com kutubxonasi 116 . Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda.a. undan ofiyat so'ragin". Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r.a. deganimda: "Ey.) huzurlarida: "Allohim. unga sabr qilib ajr olay".a.a. dedilar. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima.) Payg'ambar (s.a. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir".). sen buning o'rniga bu dunyoda krm. deb duo qildi. demaysanmi". 747. Abbos. "So'ng shunday degan edilar". yo Rasulalloh. duoqirdilar". men sendan sabr berishingni so'rayman".) bir kipshning ziyoratiga bordilar. albatta.ziyouz. Allohdan ofiyat so'rang". oxiratda ham bizga ezgulik ato et. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". Abbos.): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi.a. Abbos ibn Abdulmuttalib (r. Ul zot: "Ey. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi.". ey. u: "Ey. dedi.v." deyotganda. u: "Allohim.qilishim uchun biror nima o'rgating". Allohim.a.v. dedilar".v. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan. bilasizmi?" -deb so'radilar. Buni eshshtan Rasululloh (s. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas.): "Subhanalloh! Bun-day demagin. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r. Rasulullohning amakisi.v. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s.v. Muoz ibn Jabal (r. dedilar". deb duo qilardi. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. 302-bob. mol-dunyo bermading.v.. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang..) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s.v. dedilar. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman".) aytdilar: "Rasululloh (s. derdi. Yolg'ondan saklaning. oxiratda ham yaxshilik ato et. Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. deya Rasululloh (s. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. Allohdan so'rab. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da.Al-adab al-mufrad. der edilar".a. 749.

a.a. Abu Hurayra (r. dedim.v.v.Abdulloh ibn Mas'ud. Yana kupaytirib bering . men o'zimni kuchli his qilayapman". ziyoda qiling.) shiddatli sinovdan. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak.v. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut". o'zimni kuchli his qilayapman". G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756. Ibn ummu Abd .)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. U kishi Rasululloh (s.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim. "Ziyoda qiling. 305-bob.a. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. har oyda ikki kun ro'za tut". 751. dedilar". yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar".): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi. deb aytsin. Shunda Rasululloh (s.a.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering. Jobir ibn Abdulloh (r. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa. Jobir ibn Abdulloh (r. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa.v. g'iybat qilgan bo'ladi. G'iybat haqida 753. dedilar ul zot. yana ko'paytirib bering. 754. bu o'shaning sassig'i".) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut".a. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752. Agar yana shu duoni aytsa.v.a. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". yana ziyoda qiling". Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s. Alloh unga pshfo berdi". Ibn ummu Abd aytdilarki.a.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar.) bilan birga edik. Shunda Rasululloh (s.a. deb o'iladim. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. dedi-yu to'xtab qoddi. demaysanmi?" . "Ota-onam sizga fido bo'lsin. dedilar". 306-bob. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s. Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman".com kutubxonasi 117 .v. deyilmoqda. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750. 755.) aytdilar: "Rasululloh (s.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi.v. unga tuhmat qilgan bo'ladi.a. Qandaydir sassiq hid taraldi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla".) aytdilar: "Rasululloh (s.) bilan birga edik.a. 304-bob. 303-bob. dedim.a.v. dedilar.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi.a. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi.ziyouz.a.Al-adab al-mufrad.dedilar.v. Ul zot egalari www. Agar yo'q narsani aytsa. dedilar. Abdulloh ibn Amr (r.

Shunda Amr: "Xudo haqqi. Ansorlardan bir kishi: "Men". U kishi och ekanligini aytdi. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir.v. Rasululloh (s. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi.)ning oldilariga bir necha bor keldi. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar.deb so'ra-dilar.a. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. uni sindirdilar. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. itdek o'lib ketdi". boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. dedi. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" .s. Rasululloh (s. O'likni g'iybat qilish haqida 758. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi.) uni ayollari oddiga yubordilar. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.v.v.a. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. 310-bob.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. Shunda ovqat egasi: "Mayli. dedilar. derdi. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761. osh bo'lsin". dedi. chiroqni to'g'rila.deb so'rasa. qornini to'ydir.v.ziyouz. Io'lda o'lib. Xotiniga Rasululloh (s.v. dedilar". musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir".) www. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi.a. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q.a. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. qarangki. 307-bob. bolalarni uxlatdi. irib ketgan eshakka duch kelishdi. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. "Shu o'lgan eshakdan-a. Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir. dedi. Ittifoqo. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar.v. 757. bolalar ovqat so'rashsa.) ning mehmon-larini siylab. der edi chin dildan. dedi. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik".a. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan".v. dedilar. Ayol taomni olib keldi. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" . chiroqni to'g'rila-di. Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi. dedi xotini. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. ularni ux-lat".Al-adab al-mufrad. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi.a. Shuqtsa er: "Taomingai keltir. mana.) o'lib. Rasulalloh?" deb so'rashdi. uni Rasululloh (s. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi.com kutubxonasi 118 . 309-bob.a.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar. Rasululloh (s. dedilar".) huzur-lariga bir kishi keldi. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi.

ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling".Al-adab al-mufrad. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767. www. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763.) uchun qanday ichimlik tayyorladim? .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Abu Hurayra Rasululloh (s. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas". 765.a.. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Rasulul-loh (s. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Bundan oshig'i sadakdtsir. 766.v.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s. ey. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa. xohlasa o'taydi. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar.) aytdilar: Rasulul-loh (s. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa.): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. Mehmondorchilik muddati haqida 762.a.v. 314-bob. Abu Shurayh Adaviy (r. Allohning Rasuli. Uqba ibn Omir (r.)dan: "Ey.com kutubxonasi 119 .): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir.a.) Rasululloh (s. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. "Meh-monning muddati qancha. Muddati bir kecha-kunduzdir.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim".v.v. Rasululloh?" .v.)ni to'yiga taklif qildi. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin". qabul qiling. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9).a. Miqtsom Abu Karim (r. mehmonni e'zozlasin.a. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radim. 315-bob. dedilar". yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. U ayol: "Bilasizlarmi.v. Mexmondorchilikuch kundir.v. men Rasululloh (s. dedilar". 312-bob. 316-bob.. dedilar.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. Agar bunday qilmasalar. bas.. 311-bob. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. Abu Shurayh Ka'biy (r. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir".v.a. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" .. 313-bob.a.a.a.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.a. Abu Usayd Soidiy (r.deb so'radi. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. ul zot: "Bir kecha-kunduzdir.deb so'ralganda. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi.ziyouz. . Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.a.) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. xohlasa tark etadi".a. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a.

shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi".v. dedilar". ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. 771. Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. Shundan keyin ayoli burilib kelib.com kutubxonasi 120 . menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". dedim. "Ishdalar. dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir.a. 772. www. menda bir qancha dinor bor". "O'zing uchun sarf qil". Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir".a. dedi va namozga turdi. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q".a. "Menda undan ortiqchasi bor".v) ular haqida nima deganlar?" . degandilar".a.v.dedim. ro'zg'oring but bo'ladi".v.a.a. dedi yana u kishi. sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan. deyishingdan umid qilardim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. sendan yomonrog'i ham bo'lmagan". Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s.a. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. Abu Zarr. haq yo'lni top-dingmi?" . Shunda Rasululloh (s. Demabmiding?" . ovqat yeya boshladi. Abu Mas'ud Badriy (r. deb javob berdi ayoli. dedi. dedi-lar. Savbon (r. So'ng namozini tamomlab. dedilar". Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor". U: "Xo'sh. meni addaysan.v.a. kelib men bilan so'rashdi. dedi. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim.deb so'radim. Men uylarida o'tirib turgavdim.a. dedi u kishi. ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. Abu Hurayra (r. dedilar".deb so'radim.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir".): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. dedim.dedi. men ro'zadorman". dedi.a.v. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir". deb o'ilamagandim!" . Men: "Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.) huzurlariga kelib: "Yo. Rasululloh.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'radi. "Menda undan-da ortiqchasi bor". "Axir ro'zadorman. Men: "Ey. najot ham!" . Agar uni boshqara bilsang. Abu Zarr unga yana qaytardi. Men: "Yo tavba.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla". Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim.dedim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham. dedim.a. kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi". U ruku'larni yengil (teztez) qildi. Mehmonga taom quyib. Ayoli kuloq solmadi. hozir ke-lib qoladilar". Rasululloh (s. 318-bob. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan.dedi. Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769.deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim. dedilar ul zot. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. 770.a. o'zi namozga turgan kishi haqida 768.a. U: "Shunaqa dedim.v. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang. dedi. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . "Ha".): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa.v) aytganlaricha bor ekansiz!" . bu gapingni qanday tushunishim kerak?" .) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang. Na'im ibn Qa'nab (r. U: "Nega endi. 1 dinorni miskinga bersang.

a. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim.ziyouz. ular Asmo' o'g'illaridan edilar". deb o'ylab qoldim.)ga aytdim.) u kishiga: "Bilginki.Al-adab al-mufrad.v.a. Rasululloh (s. Oyisha (r. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". Hz. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim. Ko'zimni uyqu bosdi. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" .)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. dedilar". dedim. Mendan gunohini so'raydigan bormi.v.a. G'iybat maqsadi bo'lmay.com kutubxonasi 121 .) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi.v. degan andshpa meni qiynardi. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. dedilar". na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang". Abu Ruhm (r. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. berayin.v. dedim.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi.a.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar.a. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi. 321-bob.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan.dedilar.v. 776. deyish haqida 775.a. U odam Payg'ambar (s. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. Ul zot: "Anavi ko'sa. G'ifor. Rasulalloh. www.) huzurlariga kirganida. Abu Hurayra (r. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.a.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s.v. Barcha sarfdan savob olish haqida 773. dedilar. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi.a. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi.v.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s.v. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir". Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi. 320-bob. 777.v.)dan izn so'radi. Rasulalloh.a. deb yubordilar. biroq to'la anglab yeta olmadim. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob. Ul zot unga izn berdilar". men: "Ey.a. Bir kecha Axdar tog'ida turib. Ular G'ifor o'g'illarimikin. mag'firat qilayin". ijobat qilayin.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan".a. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi. Men bu haqtsa gapirgandim.deb so'radilar. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" .deb so'radilar".a. uzun falonchi. Tuyam Rasululloh (s. bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" .

a. dedilar. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.v. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob.)dan: "Rasululloh (s.): "Munofiq odamni. Abu Abdulloh: "(Ha). Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" .a. dedilar.deb so'radilar. buzilib ketdi" deyish haqida 780.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim".a.) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782.v. rahbar.a. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir". shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz". Abdulloh ibn Mas'ud (r.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. der edilar.a. bob. 325-bob. 324-bob. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim. Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r.v. 326-bob. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778. u: "Yo'q. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay. bilingki. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang. deb ataganlar. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. "Odamlar halok bo'ldi. ma'muriy rahbarlarni ham imom. Abdulloh ibn Omir (r.ziyouz. garchi u hurmatlirog'ingiz. dedi".v. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" .a. Shunda Rasululloh (s.a. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779.) aytdilar: Rasululloh (s. deganlarini eshitganman".a.a.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim.deb so'radi. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir".com kutubxonasi 122 .v.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz. 783.a. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi.)dan: "Ey. Abu Mas'ud! Rasululloh (s. degandi". (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". Ji'irrona . Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor.deganlar. qavmimni kechir.) bir kuni Abu Mas'ud (r.v.a. 784.)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" .v.a. Otalari aytdilar: Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 322.a. Abu www.

degan hadis haqida 789.v. Kamalak haqida 786. Chunki Alloh. demasin 785. 330-bob.a. www.s. deb javob berdi Abu Rajo".deb so'radi. Abu Rajo: "Topolmading". ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" .) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda.ziyouz.a. 327-bob. degandi. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. bu zamondan ko'nglim qoldi".a. Islom aqidasiga ko'ra. Ibn Abbos (r. deb zamonni so'kmasin. Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir". Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. Nuh (a. demasin. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. Somon yo'li esa. 331-bob. deb xabar qildilar.): "Sizlardan birortangiz "E. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. deganlarini eshitganman. Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. deganini eshitdim. 788. "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" .com kutubxonasi 123 . Boyagi kishi: "Jannat". 329-bob. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". deyilgan. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin".)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir". yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". Bilmagan narsasini "Alloh biladi". 328-bob. Zamonni so'kmaslik haqida 790. Chunki Alloh zamondir.deb so'radi u odam. "U osmonning chiqish teshigidir. dedi. "Allohim.a.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.Al-adab al-mufrad.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin. Abu Hurayra (r. Kamalak esa. Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir".v. "Olamlarning Parvardigoridir". Somon yo'li galaktikasi haqida 787.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. deb javob berdilar". Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi".

a. Kishi yana o'sha javobini bergan edi. dedilar. Ul zot yana: "Min bu tuyaga". Rasululloh (s. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal.dedilar.a. sabtiyali. deb marhamat qildilar.v.ziyouz. men adolat qilmasam. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku". Ul zot: "Yo'q.a.a. sabtiyangni tashla". deb javob qildi u. "Holinga voy bo'lsin". Allohning Rasuli. "bashir" esa. ozor ma'nosida. Oltinlar Bilol (r.Al-adab al-mufrad. Tasodifan Payg'ambarimiz (s. Shunda hazrati Umar: "Ey.a. dedilar. "Holinga voy bo'lsin sening. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .v. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar". uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" .com kutubxonasi 124 . ular ham dindan shunday chiqib ketadilar".)ni ko'rgach.)ning quchog'ida edi.a. Rasululloh (s.a. 794. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. U kishi Payg'ambar (s.a. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". xushxabar keltiruvchndir. Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi".v.deb so'radilar.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib.v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. 795. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. "Zahm" kulfat. adolat qiling!" . derdilar.v. "Eshik bir tabaqalimidi yo www. Anas ibn Molik (r.a. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim. Mujohid (r. derdilar uch martadan.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". izn bering. dedi.a. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" .): "Holingga voy bo'lsin sening. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi. deyish haqida 793. deb buyurdilar. kim qiladi?" .) undan: "Isming nima?" .dedi.a.a. 334-bob. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi.dedilar.): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. dedilar. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" .) yana: "Min unga". dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.deb so'radi. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi. 796.deb so'roqqa tutishi makruhdir". Uy qurish haqida 797. Rasululloh (s.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi. Bashir aytdilar: Rasululloh (s. U odam Payg'ambar (s. 333-bob. sening isming Bashir bo'lsin". dedi.a.dedilar.Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. deb buyurdilar.v. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar.v. "Zahm".) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar. Rasululloh (s.v. Sabtiya . Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar.v. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar". Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. min unga".)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey. deb buyurdilar.v.

*Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798.v. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi".deb so'radim yana. "Eshik nimadan yasalgandi?" .) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak.a.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" . Ibn Umar undan xojasi kimligini www. 335-bob. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.a. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. dedilar". Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.. 336-bob. deb qoladilar". ahamiyatsizrog'ini so'rasin. koshki rahbar bo'lmasaydik".a. qizarib ketadi. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. Allohnng Rasuli.) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. Ul zot: "Otang haqi.deb so'radi.) oldilariga kelib: "Ey. "Otang haqi". o'z maskanlariga qaytib ketadilar. axir. sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki.com kutubxonasi 125 . ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. 337-bob. buni senga bayon qilinadi. Sadaqani kechiktirib. deb javob berdi. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik.deb so'radim. belini sindirib qo'yadi". shunday". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi". U: "Bir tabaqali eshik edi". Sen sog' paytingda. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi". 338-bob.dedim. Hatgo dehqon dalasiga.v. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . . Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. deyish haqida 799. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". Ibn Jurayj (r. Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. dedilar. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi. dedi.ziyouz. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. 801.

339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. asharot yomondir".): "Mening hech qanday o'yinermakka.a. dedi. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". mana shuni tark qilgan bo'lardi". notiqlar serob bo'ladi. go'zal va yoqimli yuzli edilar". Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki.) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. Alloxdan keyin falonchi degin".deb so'radim. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. dedi.ziyouz. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi".v. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. debdilar". deganlar. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. 809.a. hadya. dedilar. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.a. dedilar". U g'azab bilan turib. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. deb izohlaganlar. ko'ngilxushliqdir". U: "Alloh va falonchi". Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p. deb javob beribdi. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". U kishi: "Ha.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman".v. www.s. dedilar. Ya'ni. 806. Shuni yaxshi bilingki. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. unda faqihlar kam.a. dedilar. 808. dedilar va yana: "Ul zot oppoq.v.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar. xatiblari kam. 811. Anas ibn Molik (r. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 126 . Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. Ibn Abbos (r. Demoqchi bo'ldilar". To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. 341-bob.a. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. 807. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. hadya. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6).v. sadaqa kam so'raladigan. 340-bob. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". Ibn Umar: "Unday demagin. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" .a.

xotin?" . 346-bob. 342-bob.v.a.a. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. anglapsh lozim.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a..a.a. www.v. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan.deb so'radim. 343-bob. dedilar.): "To'g'ri yo'lda yurish. Alqama bin Voil (r. birovni qarg'ab. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi..v." degan misrani o'qir edilar".)dan: "Rasululloh (s.v. Rasululloh (s. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r.a. Balki "hubla".)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. 344-bob.com kutubxonasi 127 . faqat bunda hayvon emas. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815. dedilar.a. deyilgan. Abu Hurayra (r.): "Nima bu. deb javob berdilar". dedilar. Rasululloh (s.dedilar. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi".. ya'ni "uzum" deng". Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di. Ikrimadan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. Insonga xitob 820.ziyouz. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. Oyisha (r. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.a.): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa. nima tilayotganiga qarasin. Uzumni "karm" demaslik haqida 818. Toshkevt-2003 y. 712-betlar). Rasululloh (s. unga o'lim tilab. 155. aniq teva deyilgan.v. 813.v.a.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida.Al-adab al-mufrad.a. ey.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".a. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi. sen". Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. Masalan.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti.

a.v.).a. Anas ibn Molik (r. men ham orqalaridan borardim. dedim. degan ma'nodadir.) aytdilar: "Abu Talha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb javob berdilar Rasululloh (s. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan. ey Rasulalloh.deb so'radilar Rasululloh (s.deb so'radim.v.deb so'radilar. 349-bob.v. deb she'r o'qirdi. Shunda ul zot: "Ha-ha!". Rasulalloh. Rasululloh (s. yonidagi kishiga: "Ey.v. Abu Zarr (r. kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" . dangasalikdan. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. Amr ibn Sharid (r.a. dedim. qo'rqoq-likdan.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan. Rasululloh (s. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar".s. "Ul zot Jabroil (a.Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi.a. baxtsizlikdan.v. amringizga muntazirman". 348-bob.dedi va o'rnidan turdi.a.a. "Jonim sizga fido bo'lsin.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang. "Labbay. "Ha".v. odam! . degan www.v. deb bir chetga borib o'tirdim. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim. 822. dedim va bir bayt o'qidim.) bir muddat o'tgach. Namozdan forig' bo'lgach. dedi-lar. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor . Abu Zarr!" .). o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon.dedilar menga yuzlarini o'girib.a.a. 826. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar. Erinchoqlik haqida 823. Men: "Ey. panaroq joyga burildilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.yana o'qi.ziyouz. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. mollarini ko'paytirib. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar.a. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi.a. Ajabki. dedilar.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi". Rasulalloh.v.a. Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. chunki Payg'ambar (s. "Ha".dedim.a.v. Anas ibn Molik (r. dedilar". So'ngra bir vodiyga chiqqach.Al-adab al-mufrad. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 821.).a.v.dedilar Rasululloh (s. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir". "Zino qilsa ham.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida.a. "Ey. jonim o'zingga qurbon". dedim.) g'azot paytida Rasululloh (s. Men: "Ha". Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim".a. 347-bob. ey.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar. "Ha-ha" .v. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman". og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar.) aytdilar: Rasululloh (s. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" . Men bir hojatlari bo'lsa kerak.deb so'radim. .).a. Farz namozini o'qir edi. ojizlikdan. . Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. buyuring!" . "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar.) edilar.pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi". "Buni sezdingmi?" . dedilar Rasululloh (s. Abu Zarr!" .com kutubxonasi 128 .) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar. degan xabarni yetkazib kelibdilar".a. o'g'irlik qilsa hammi?" . "Ey.

o'g'lim!" deyish haqida 829. Allohdan shunday amr keldi". 350 bob. Buraydaman" .)aytdilar: "Rasululloh (s.a. degan ekan.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. "Mi-jozim buzildi". o'g'lim!" . Sa'd ibn Hakim otasidan. deb atay boshladilar.v. Umar (r.) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". "Kim u?" .nafsim ifloslandi. Anas ibn Molik (r. Hz.v. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. 830. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin.Al-adab al-mufrad.a. Hz. xoh kichik. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey.a.degandilar".v. Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim". 828. Balki ul zot (s. Rivoyat qilishlaricha. 351-bob.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib. desin". Umu-man. laqisat nafsiy . Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi.a. Oyisha (r. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. birodarimning o'g'li!" . deganlarini eshitmaganman.nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori.).a. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar. Abu Saqd Xudriy (r. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey. So'ngra nasabimni surishtirib. Ul zot Sa'dga: "Ot.deb murojaat qildilar. ot.ziyouz. Ali (k. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. degan ma'noda.com kutubxonasi 129 .v. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. www. Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi.deb murojaat qila boshladilar.a.v. birodarimning o'g'li.degan ekanlar. undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa. Sa'd.dedim. fidoyingiz bo'lay. Hz.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani. Xabisat nafsiy .a.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . "Bu men.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. 352-bob.a.deb so'radilar Rasululloh (s. ota-onam senga fido bo'lsin!" .a. aksincha.v.) Rasululloh (s. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832. dedilar". 831.s. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. yo Rasululloh.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi.a.

barcha xukm Unga oiddir. deb ismini aytdi. So'ng: "Farzandlaring bormi?" . Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar. Bir kishi: "Men". vallohu a'lzm. Rasululloh (s.a. dedilar.deb so'radilar. urishganlari yarashib ketishadi". ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi. dedi.): "Tuyani senga top-shiramiz.a.v.deb so'radilar. Ul zot: "Senga xush kalom.deb so'radilar.a. U: "Mening Shurayh. Ul zot: "Yo'q.v.najot topgan. dedi. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . Deb javob berdi. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. unga ham "O'tir".a. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor". Ul zot undan: "Isming nima?" . "Abdulxajar".v. dedilar. Rasululloh (s. dedilar. Nega sening kunyang Abul Hakam?" .a. dedilar.v. Abdulhajar . deb javob berdi u. men o'rtalarida Hakamlik qilaman. "Nojiya" . uni yonlariga chorladilar va: "Hakam .deb so'radilar.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering".v. Ol-dimizga kelib to'xtagach. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. uni sen (Makkagacha) haydab bor". dedi.): "Bo'lmasa.Al-adab al-mufrad. Nojiya . "Isming nima?" .v. dedilar.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma".) undan ham: "Isming nima?" . Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar. mo'min-qobil degani. So'ng boshqasi turdi.Alloh taolodir.v. deb shoshilib keldim. "Shurayh". sen Abdullohsan".) dedilar: www. deb chaqirayotganlarini eshi-tib. 356-bob. dedilar. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Rasulul-loh (s.a.com kutubxonasi 130 .ziyouz.) aytdilar: Rasululloh (s. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin.v. Abul Hakam kunyasi haqida 834. Biz o'tirgandik.v. 354-bob.) asos solgandirlar.a. Ul zot: "Isming nima?" . Ibn Abbos (r. Shunda Rasululloh (s. dedi. Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi. bu fanta Rasululloh (s. Rasululloh (s. "Falonchi". Rasululloh (s.) juda ham shoshib keldilar.deb so'radilar. Rasululloh (s.a. dedi u.a. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach. deb chaqirayotganlarini eshitib. So'ng boshqa odam turdi.a. salom berdilar.a. Ul zot "O'tar".deb so'radilar. mening oldimga kelishadi.v. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim. Ehtimolki.a. Tez yurish haqida 836. sen Abul Shurayh bo'la-qol".toshning quli.dedilar.) bir kishini odamlar "Abdulxajar. U ham ismini aytdi.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835.) qavmdoshlari uni Abul Hakam.a. 355-bob. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. Abu Hadrad (r.

Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi". * Horis . Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim. yo Rasulalloh". 860 va 862-hadislarda keladi.v. U: "Falonchi".)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. deganlarini eshitganman. la'natlangan. ogoh qiluvchi.g'ayratli. dehqon.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" . deb ism qo'ygan".)ning tizzalariga qo'ydilar.com kutubxonasi 131 .a. 359-bob.) Rasululloh (s. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar.v. ul zot: "Yo'q.s.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir.xabar beruvchi.bu o'rinda jangovor ma'nosida.a. deb qo'ydi.ziyouz. U kishi: "Men Nabiy (a.v. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842.v. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar. "Ismi nima?" .v. dedilar".) tazzalaridan olib ketishni buyurdi. erkalab chaqirish haqida 841.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. 357-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir.deb so'radilar.a.)ni xabardor qilgach.v. www. ey Tulayq. Rasululloh (s. *Hammom . Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. charchamas degan ma'noda. *Harb . U odam bu haqda Rasululloh (s. Ismni o'zgartirish haqida 839.a. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim.rad etilgan. Bu orada Rasululloh (s. 838. sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz".a.mulklar egasi yoki shahanshoh. dedilar. dedilar. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan. Abu Hurayra (r. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s.a. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni.)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". dedik. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi. *Murra . yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi.v. *Munzir .Al-adab al-mufrad. tinib-tinchimas.a.yer haydovchi. *Moliku-l-amlok . eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir".a. Birovning ismini kichraytirib. degandi.a. uning ismi Munzir bo'lsin". * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari.so'radilar ul zot. 360-bob. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon.v. dedi. 840. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz". bu haqdagi mazmun 859.

dedilar.v.a.a. uning ismi Husayn". dedik. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza. dedilar.v. Ul zot mendan: "Oting nima?" . uni ham Harb deb nomladim. Rasululloh (s. "Yo'q.qarg'a. Amr: "Uning ismi Barra".) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan". bugundan boshlab u Zaynab". buni Alloh bilguvchiroqdir.Al-adab al-mufrad.dedilar. Zaynab deb nomladilar. G'urob . uning ismi Hasan".) uni "Sa'id". itoatkor. dedim.bo'ysungan.v.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi.a.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Muslim . G'urob degan ism haqida 847. dedilar". zero sizlardan kim pokiza. So'ng: "Men bularni Horun (ax.a.v.v. Rasululloh (s.v. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. "Yo'q. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi.yaxshilik qiluvchi degani. Rasululloh (s. Ul zot ismini o'zgartirib. "G'urob" deganimda. Ali (k. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib.v. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. dedilar.)ning Shibr.a.keskin ma'nosini anglatadi. 363-bob. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . deb atamanglar.a. deb javob berdi.a. dedilar. dedilar. Sarm degan ism haqida 845. Muhsin . deb ism qo’ydim.baxtli degani. 362-bob.v. deganimizda. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. "Paygambar (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. kim fojira. dedilar. dedilar. U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar. dedilar. Zaynab qo'ying". www. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. mening ismim Barra edi.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. Sarm . Sa'id . dedik. Biz: "Uni Harb deb nomladik". Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844. Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi.com kutubxonasi 132 . Ummu Salamaga uylangan paytlarida. Hasan .yaxshilik.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. Ibn Umardan rivoyat qilindi.Ummu Salama: "Bo'dtsi. u Muhsindir". ezgulik degani.deb so'radilar. 846. ismini nima deb qo'ydingiz?" .) o'zgar-targanlariday o'zgartirib. Rasululloh (s. "Harb".dedilar. sening isming Muslim bo'lsin".ziyouz. Hz. deb nomladilar.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Biz: "Harb". Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring. Rasululloh (s.v. Unga Zaynab deb ot qo'ying". Husayn tug'ilganda.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". "Yo'q. Rasululloh (s. "Yo'q. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s.

dedim. deb javob berdi.ziyouz. men shunga guvohmanki.): "Yo'q. "bo'ysinuvchi" . Rasululloh (s. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". sening isming Bashir bo'lsin".v. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s. Rasululloh (s. mana shu uyda. dedilar. Rasululloh (s. "Sening isming nima?" . Usm". Hishom . tovozelik.a.) Usmon (r.a.)ga Jabroil (a.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi". degan edilar.v.dedilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob.)ning yelkalariga urib: "Yoz. Usmon ibn Affon (r.a.v.v. Oyisha (r. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s. shu'la.) birga edim.a.a. dedim.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi.a. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.v.) haqlarida fikringizni so'ra-di". "itoatkor" degan ma'nodadir. dedilar.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a.a. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar". sening oting Hishom bo'lsin" dedilar.a. dedilar.a. 851. Muti'ning ismi ham shunday edi. Men bir kuni Rasululloh (s.a.v.a.s.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir.) uni Muti' deb nomladilar. Payg'am-bar (s. Uning ismi Al-Os edi.nur. "Muti'" esa.) buni eshitib: "Yo'q. Al-Os ismi haqida 849.s).) haklarida so'rab chiqing. ul zot: www.a.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s.v. 366-bob. ular hali Islomni qabul qilmagandilar.a. Zahm ismi haqida 852. olov.)ning oldilariga kirib.): "Ey.a. Oyish! Jabroil (a.) vahiy olib tush-gan edilar.).a. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r. yulduz.com kutubxonasi 133 .)ni so'ksa.kamtarlik. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi.a. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.a. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib.Al-adab al-mufrad. gunohkor" degani bo'lib. 365-bob.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob. ulardan Usmon ibn Affon (r.v.v. 367-bob.a. Usmon (r.a.) ham shu yerda edilar. "Zahm".v.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.deb so'radilar Rasululloh (s. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir. Alloh taolo Rasululloh (s. Oyisha (r. Oyisha (r.a.a. senga salom yo'llamoqdalar". Shihob ismi haqida 848.a.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin. deb chaqiripsharini aytdi. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. “Al-Os” arab tilida' "osiy.v. ey. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.a. Shihob . Kimki Usmon (r. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.) haqida bo'lsa. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.

371-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'raganda. barcha xayrli ishlarni qildilar". 855. dedilar. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi . Rasululloh (s. dedim".com kutubxonasi 134 .) Ya'lo. Jobir ibn Abdulloh (r. inshoalloh. Biroz yurgach. deb nomladilar".a.) aytdilar: "Payg'ambar (s.a. deb marhamat qildilar. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori. 370-bob. Barra degan ism haqida 854.a. "Ey. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . dedim. Abu Hurayra (r.v.v. dedilar.v.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar. qutlug'.v. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q.a. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi".) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi.a. 857.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. Raboh.a. (Bu bilan ism emas. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki. Raboh ismi haqida 858. "Bu yerda emas".) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa.Al-adab al-mufrad. Men Abulqosimman" . dedi. Rasululloh (s. Aflah ismi haqida 856.v. deb javob beriddi.baxtli. Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor.v. 368-bob.a.a.) unga Maymuna ismini berdilar". dedilar. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" . "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar".a.) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan.v. "Oga-onam sizga fido bo'lsin.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859.a.)dan kirishim uchun izn so'ra". Ibn Abbosdan (r. dedilar.a.) uni Juvayriya. Baraka. www. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. Payg'ambar (s.v. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik. 369-bob. Nofi'. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi.a. Jobir ibn Abdulloh (r. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar.) Rasululloh (s. Maymuna . Yasor. Rasululloh (s.a. ummatlarimni dan qaytaraman".) aytdilar: Rasululloh (s.a. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman". So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar.v.ziyouz.deb buyurdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi".

Modomiki. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay.) menga Yusuf nomini berdi-lar. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman". vallohu a'lam. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi". Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar.v.): "Mening ismimni qo'yinglar. Ra-sululloh (s.com kutubxonasi 135 .v. U kishi: "Ey. Sulaymon aytgan hadisda esa. dedi. Abu Muso (r. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". Jobir ibn Abdulloh (r.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas. chunki.a. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi. bir kishi: "Ey.a. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan.a.v. Rasululloh (s. 862. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi).) aytdilar: "Rasululloh (s. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. Rasululloh (s. 372-bob. ismini Muhammad. dedilar. ammo kunyamni olmanglar.v.v. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar. Abulqosim". bu ism joriydir 3. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman". Ul zot unga qaradilar. kunyam bilan kunyalanmanglar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi". dedi.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib. "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. Anas ibn Molik (r. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar".a. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi. Hazn ismi haqida 864. "Hazn". Sa'id ibn Musayyib otasidan. 863. quchoklariga olib. boshimni siladilar". Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan. Rasululloh (s.v.ziyouz. 2.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi.a.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach.) uning ismini Ibrohim qo'yib. 861. dedi.a. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860. Bu hadis mazmuni.s). dedilar". deb atashni istagan edi". men sizni chaqirmagandim". www. deb marhamat qildilar.a.a. dedi.v. xurmo chaynab.) bozorda yurgan edilar.a.a. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan.Al-adab al-mufrad.a.)ning huzurlariga keltirdim. rasulalloh. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s.

) biznikiga kirdilar. Payg'ambarimiz (s.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.a. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz.v. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.a. chunki men Qosimman". 377-bob. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar. Abu Habobning nima deganini?" .v.)ning ism va kunyalari 866.v.a. Ali (k. dedi. Ismini Qosim deb qo'ydi.a. O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar. 375-bob. Rasululloh (s. ismimni ism kilib qo'ying.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi.deb so'radilar. vallohu a'lam.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar".v.a.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl.a. deb javob berdilar ul zot". deyilgan edi. Uning bir chumchug'i bo'lib. www. "Uning chumchug'i o'lib qoldi". 860-hadisning takroridir.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. "Ha".v.a. 374-bob.v. Allohning Rasuli.a. deb kunya qo'ygandilar . Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872. Jobir (r. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s. uni o'ynab o'tirardi. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. Rasululloh (s.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r. dedi. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".v. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang.): "Juda yaxshi aytibdi.com kutubxonasi 136 . Shunda ul zot: "Ey. deyishdi.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. 389-hadisda "maynachang".1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" . sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" .a. Rasululloh (s. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma". 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib. Abu Umayr. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan.) aytdilar: Rasululloh (s. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori. Go'daklarning kunyasi haqida 871. ya'ni Sherbachchaning otasi. Ibrohim (r. 867.)ga borib bu haqda arz qildi. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl.v. 376-bob. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan.Al-adab al-mufrad.a.): "Ey. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi.

Meni ham kunyalamaysizmi? .) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. 378-bob. deb javob berdilar.Al-adab al-mufrad. Payg'ambar (s. Hz.dedilar.a. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r. deb javob berdi.) u kishini turg'azib. Adab haqida 878.) u kishining oddilariga keddilar. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y".a. dedilar. Fotima (r.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar.dedilar.v.a. Payg'ambar (s. xursand bo'lardilar.a. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi.a. balki Ali (k.)ga yoqimli ism Abu Turob edi.) kelib u kishini so'radilar. dedilar. Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .)dan xafa bo'lib. 379-bob. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz.a. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. 381 -bob.dedi.) Abu Talha (r. dedilar.dedi. Anas ibn Molik (r. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi.) yonlariga bordilar.)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". 380-bob.a.v. ey Bilol. ne'matlari.a.v. 879.a. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan. Shun-da Muoviya. Bir kuni hazrat Ali hz. Bilol (r. devorning tagida o'tirganlarini aytishdi.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s.com kutubxonasi 137 . U kishini fa-qatgina Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim.a. Amr ibn Oss (r. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol".v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar. Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877.ziyouz. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.a.v. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" .v.) bu kunya bilan ataganlar. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" . dedi. Bilol (r. www. Rasululloh (s. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" . Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880.a. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi". U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi".): "Men hech narsa eshitmayapman".) bir qabrning yonidan o'taetib. Abu Turob". Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. deganini eshitganman". ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir. u: "Haklar".dedilar.a. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". U ko'nmadi.a. Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876.v. Bilol (r.a. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz. Ali (k. Rasululloh (s. u: "Ey. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi". dedilar".

889.a.a. 382-bob. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar".) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi.v)ni hajv qilib. qabihi esa." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi. Shunda Oyisha (r.v.a. degandilar". 885-hadis 883-hadisning takrori. hadisning boshini yodlabdi-yu. deb javob berdilar. derdi". 883. Mushriklar Rasululloh (s.a. dedilar".v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" . yomon.)ni mudofaa qilardi". men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim".): "She'rlarning hikmatlisi ham bor". 887.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s.deb so'raydi. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" .a.a)ga: Abu Hurayra (r. 882. Oyisha (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. oxirini yod olmabdi. www. Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor".a.a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman. yiringa to'lgani yaxshiroqdir". demoqchi (t.. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi.a. dedilar".a.): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. dedilar".v. chunki u Rasululloh (s. she'r to'qir edilar. Abu Hurayra (r. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Hz. Oyisha (r.v. Chunki unday hajviyalarning ozi ham. "Uni so'kmangiz. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s. 884.a. dedi".v. taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa.ziyouz.). axloq-siz so'z kabidir". Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. "to'lmoq" lafzi kelmasdi.Al-adab al-mufrad.. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. ko'pi ham kufrdir ".): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir".a.a.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman".dedilar Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.com kutubxonasi 138 .v. . bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. dedim. Abdulloh ibn Amr (r. 886. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

v. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori. dedilar. 387-bob. Oyisha (r.a.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir".) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir.Oyisha (r. so'ng Rasululloh (s. Hz.com kutubxonasi 139 . Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224.)ning oldilariga keddi va ochiq. Shoirlarga ergashmoq haqida 894. 897.a. dedilar. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. 388-bob.v. ba'zi she'rlar hikmatdir". Ibn Abbos (r.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki. insonlar. Hz. faqat bunda Rasu-lumoh (s. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin.ziyouz.a. Ibn Umar (r.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir". Anas ibn Molik (r. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. axloqsizlarini tashlang".a. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. 226) . 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir". axloqsizi ham.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r.) turib so'zladilar va: "Ey.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi. Ko'p gap haqida 899. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898. qisqa so'zlang.a. yuraklari baquvvat bo'lsin. ularga go'sht berginki.) aytdilar: "Rasululloh (s. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" . Uzoq.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 890.a. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. sehrli usuli haqida 896.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s.a.a. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar.a. Ibn Abbos (r. ularning sochlarini olib turginki.a.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar. 900. dedilar". ezmalanib gapirdi. 225.a. faqat bunda roviy aniq emas.a.v. go'zal jumlalar bilan so'zladi. toki ular bilan munozara qila bilsinlar.a.a. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan. Shunda Rasululloh (s. Bayonning jozibador. 385-bob. deb marhamat qildshar. Urva naql qildi: "Hz. Payg'ambar ^s.386-bob.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi.degan oyatlari tushgach.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedilar.a.v. Yaxshisini oling. So'ng: "So'zning ham sexri bor". bo'yinlari mustahkam bo'lsin. dedilar".) gapirdi. www.Al-adab al-mufrad. Umar (r.a.

Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q". dedilar. 389-bob.a. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s.a. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar". Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi. Rasululloh (s. dedilar.) uning bu gapidan ozorlanib.v.a.v.a. "Uning asli yo'qtsir".) aytdilar: Rasululloh (s.v. 393-bob. deyishdi. Shunda hz.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik.a. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar".). na ortidan keladigan bir manfaat bor". Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik.v.)dan kohinlar haqida so'radilar. Rasululloh (s. ey. 905.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. meni chaqi-ringlar". masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. Odamlar: "Ey. Ul zot: "Kim u?" .a."so'kding".) uxladilar. dedi.v. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi.) boshqa bir masjidga ketganlar.a.a. Rasululloh (s. 391-bob.v. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir".ziyouz.v. dedi kelgan kishi. "Sa'dman. Shunda Rasululloh (s. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik. deyish haqida 906. "Istaganini oldiga.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri.) aytdilar: Rasululloh (s."mo'ljalga tekkizding".)ni taklif qildik.a. Abu Yazid (r. tuni bilan meni qo'riqyaasa".v. ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. dedilar Rasululloh (s.) safarlarining birida tuyalarini www.v. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.a. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. Keyin Rasulul-loh (s. dedi. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori. dedilar. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib. Orzu qilish haqida 902. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor. Bildikki. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. Piching gap qilish haqida 907.a. sizni qo'riq-lash uchun keldim". dedilar. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" . Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. biz.a. Oyisha (r. Anas ibn Molik (r. haqiqatda jozibador so'zlar bor".a. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 901.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. Rasulalloh.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar. Rasulalloh.dedilar. qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach. deb marhamat qildilar.v. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" . 392-bob.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu.Rasululloh (s.com kutubxonasi 140 .Al-adab al-mufrad. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar.

do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir.) otalari hz. Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. Hz.a.ziyouz. Ishlarda shoshmaslik haqida 912. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q. 396-bob. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang.v.com kutubxonasi 141 . taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman.a. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir". o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki.Al-adab al-mufrad. Umar (r. 908.a.a.a. 397-5ob. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". sovuqqonlik bilan qilginki.v. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi". so'ngra uni malomat qilmagan-man.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada.) huzurlariga keldim. dedilar".a. Abdulloh ibn Umar (r.).) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. Zuhriy (r. uni shoshmasdan. Amr ibn Os (r. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. deb aytdilar". Masxara qilish haqida 911. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja. Oyisha (r.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. Axir. demoqchi (t. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" .a. deb she'r o'qirdi. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa. Baro ibn Ozib (r. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s. Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". u aqyali odam emasdir". (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. 913.a.a. Abu Zarr (r. Sirni fosh etish haqida 910. Umar (r.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. gapirganing birovniki". dedilar". www. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914.deb so'radim. 394-bob. 915. 395-bob.

Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib.a. Ibn Abbos (r. dedilar.) shunda unga: "Kel.v. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham.a. yo'q". 921. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. Rasululloh (s. 400-bob. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar". Muhammad!" . birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir". 919.a.a. ya'ni karim o'g'li karim.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa.) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir".ziyouz. Roviy Muhammadning aytishicha.a. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . dedi". Men: "Shutsday-shuvday.a. Zulmning jazosi haqida 918.v.)ga qarab kulimsiradi.a.a. 401-bob. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916.v. Rasululloh (s.a.v.v. Zulm.a.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. karim o'g'li karim. Ubaydulloh ibn Anas otasidan. dedi.) mening yonimga keldi". o'tir".a.) o'tib.a.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey. Albatta. buzg'unchilik haqida 917. U "Xo'p".Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos (r.deb so'ragan edi.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r.)dan rivoyat etilishiga ko'ra. Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey.a.deydi. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a..dedilar".s. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. www. Abu Hurayra (r. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 922.a. dey-man".a. oqsuyaklik haqida 920." (49:13). Rasululloh (s.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa. Holbuki. Usmon: "U nima dedi sizga?" . Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. Muhammad (s.a.v. Ya'qub o'g'li Yusufdir".-v.com kutubxonasi 142 . Aslzodalik. u esa bobosidan nakl qilgan. 399-bob. Payg'ambar (s. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. dedilar.deya yordam so'raysiz.v.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir.) aytdilar: "Rasululloh (s. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar. Rasululloh (s.. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.v. Ibn Abbos (r. karim o'g'li karim. Rasululloh (s.

deb yubordilar. Abu Qatoda (r.a. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan.v.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). Hz. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar. deb qo'yi-ladi. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.v.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan".deydi". saodat yo'li.v. Qo'l bilan yerni silash haqida 929. Sahobiylar: "Ey. 403-bob.) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Amal kdling. Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" .Al-adab al-mufrad.a. va (Allohdan) qo'rqsa. Rasululloh (s. unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi".a. Ali (k. Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r.a.a. kimki badbaxtlardan bo'lsa. deganlarini eshitdim". bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi".a. 925-hadis ham hz. Abdulloh ibn Abbos (r. Abu Bakr va Umar ishonamiz".a. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh".ziyouz. Rasululloh (s. 928.v. As-lzodalik.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" .v. Rasululloh. 402-bob. Rasululloh (s.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi.a.deb so'radim. 404-bob.com kutubxonasi 143 . oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar. unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. Abu Bakr va Umar ishonamiz".a. Abu Hurayra (r. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa. dedilar".v.v. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927. Imom Ismoil al-Buxoriy 923. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. bas. 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib.): "Bunga men.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radilar.): "Men Rasululloh (s.): "Kimki yolg'on hadisni www.a.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli. gaplari gaplariga to'g'ri keladi. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924.v. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan. deb gapni muxtasar qildilar . Oyisha (r. dedilar. Hz.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. (U yerda) tanishmaganlari esa. Shunda odamlar "Subhanalloh!" .a. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar".

u rahmat keltirishi ham.a.a.)dan rivoyat qilingan. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. "Yomg'ir falon sababli yog'adi". men Rasululloh (s.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas. Oyisha (r. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi.a. hovlidan uyga.dedi.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" . deb javob berishdi. 931.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. desa. Yo'q.com kutubxonasi 144 .ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman". Umar (r.a. ul zot (s. Umar (r.v. dedilar". ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir". u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". qachonki.a. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib.v.a.) ham bor edi. Sannon haqida 905-hadis. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi".v. azob kelgirishi ham mumkin. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933.a. Hz. Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r. anglab bo'lmadi.a.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa. dushmanni qiyratolmaydi. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".a. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi". unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24).v. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar". deganlar.): "Qaerdan bilaman. Shamol tezlashgandan tezlashdi. 406-bob. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s.a. voqea va sabab to'liq yoritilgan.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir". 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi.v. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radilar. Rabbingiz nima dedi?" . Aslo shamolni so'kmangiz".a. 407-bob. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan. deya marhamat qildi". dedilar".Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. deyish haqida 932.a. 408-bob. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir.v. www. Namozdan keyin Rasululloh (s. dedilar. 405-bob. Oyisha (r. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi.a. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi". desa u Menga kofir bo'lib.) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar.

Oyisha (r. Abu Hurayra (r.a. Alloh meni o'shalardan qilsin". Rasululloh (s. deb marhamat qildilar.a.com kutubxonasi 145 .a. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir". ey.v. dedilar. Jinlardan shumlanish haqida 938.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". dedilar.a.yaxshilikka yo'yishdir.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir". degan edi.) aytdilar: Rasululloh (s. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash.) unga barokat tilab duo qilar edilar. dedilar.a. ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q.v.v. dedim.a. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941. Oyisha (r. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim. Ul zot: "Allohim.Al-adab al-mufrad. Parvardigorim. 413-bob. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s.) aytdi Rasululloh (s.a. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi . Ukosha (r. Oyisha (r.a. Rasululloh (s. dedi. Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. dedilar.): "Ey.v. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936.a. Holbuki. 940. "Jinlardan sakdanish uchun".a.v. Ibn Mas'ud (r. Shumlanish haqida 934. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa. o'zlarini kuydirmaydigan.) ustarani uloqgirib yubordilar.ziyouz.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. eng to'g'risi . shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". 411-bob.)ning oldilariga olib keli-shar. Anas ibn Molik (r.-v. Men: "Ha. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. vallohu a'lam. g'ayratsizligi 410-bob. Muhammad?" . duo qiling. Yaxshilikka yo'yish haqida 939. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". Abdulloh ibn Mas'ud (r. roziman".a. Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib. deb duo qildilar.) shumlanishni yomon ko'rardilar". dedilar. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi". menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi". Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q. Hadis mazmuni. buning sababini so'radilar. Rasulalloh. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. Ul zot (s. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". 412-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 935.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi".) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi.a. dedilar".a. "Rozimisiz.a.): "Shumlanish shirkdir. Ular sehrgarlik qilmaydigan. deb javob berishdi.v. Abdulloh ibn Soib (r.a.a.deb so'rash-di.

) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan.a.) huzurlariga kelib: "Ey. 1993.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . Oyisha (r. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. xotinda va otda bo'ladi".a.v. Rasululloh (s. Oyisha (r. T. uyning fayzidan.al.a. Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. boyo'g'li sayrasa.a.v. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. Jumladan. Movarounnaxr". Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz". deb bilar edilar".deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa.a. 151-6.. deganlarini nakl kdildi".dedilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar.a. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. xotitsda va otda bo'ladi". ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . Hz.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r. bularning har birini shumlik. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa.) aytdilar: "Rasululloh (s. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.a. xotinda.a.a. "engil" deganidir. Allohning Rasuli. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. ochlik. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach.v. "oson". Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. Hz. Albatga. Keyin Usmon ibn Affon (r.ziyouz.kasallik. imom Molik (r.Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. U yerda bizning so-nimiz haam. biz bir hovlida turardik.a.)ning: "Shumlik hovlida. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. 943. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. 944.a.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. unga tosh otish kabi odatlar bor.)dan rivoyat tsshingan bo'lib. jum-ladan. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. kambag'allik.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. 1 Abdulloh ibn Umar (r.a. (F. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar.a. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat . bu Allohga osondir" (57:22).s). Oyisha (r.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar.). deb bilish lozim. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor. Otdan shumlanish haqida 942. otda. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. 414-bob. Shu ma'no-da xz. Xalqning aqidasiga ko'ra. Sahl ibn Sa'd(r.com kutubxonasi 146 . "Tafsiri Hilol". Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha.a. o'lim va boshqalar.): "Shumlik hovlida. mol-dunyomiz www.

v. 416-bob. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq.): "U yerdan ketinglar. 6) Salomni yoymoq.com kutubxonasi 147 . 2) Janozada ishtirok etmoq. Abu Hurayradan (r. Baro ibn Ozib (r. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib.Alloh senga marhamat qilsin. Agar kjii (esnab) "haah" desa. 417-bob.a. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. yetti narsadan qaytardilar. aksa ursa. deb ko'rsatgan. Agar shulardan birortasini tark qilsa.Al-adab al-mufrad. deb javob qaytarsin". kasal bo'lsa. Shunday desa. esnashni esa. Aksirganda nima deyiladi 946.v. sog'lik tila-moq.) bizga yetti narsani buyurib. 5) Mazlumga yordam bermak.a. shayton undan kuladi". janoza-siga bormoq. deydi. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. yomon ko'radi. www. Agar u "Rab-bil 'alamiyn". u hovli xosiyatsiz ekan".v. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn". 4) Ipak matodan libos kiymoq. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". Abdulloh ibn Abbos (r. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq.a. "Yarhamukalloh" . 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. Rasululloh (s. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". chunki esnoq shaytondandir.a. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.v.v.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa. u yerda sonimiz ham.a. borib ko'rmoq. chaqirsa qabul qilib bormoq. salom bermoq. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. Rasululloh (s.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. (to'g'ri) maslahat bermoq". 947.a. 950. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq. molimiz ham kamayib ketdi". Abu Hurayra (r. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq.) dedilar: "Kimki aksirsa. desa.a.ziyouz. 3) Aksirganga rahmat tilamak. 2) Kumush idishlar tutmoq.a.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. maslahat so'rasa. to'rtta.a. Aksirish haqida 945.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Musulmonning vojiblari haqida 948. deydilar. 415-bob. dedi. Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. "Alhamdulillah" desin.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. vafot eda. 7) Chaqirgan joyga bormoq. dedilar.a.

a. Rasululloh (s.a. Hz.) unga salomatlik tiladilar. 961.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari.) huzurlarida o'tirgandik. hamd aytmadi. yeizni ham kechirsin (t. bizni ham.ziyouz. unga indamadilar. sen esa aytmading". Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. Ul zot "yarhamukalloh".dedi. sog'lik tilamadingiz. dedilar. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" .a. Nofi' (r. 421-bob.a. 419-beb.) "Bu shamollab qolibdi". 958.v.a. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin.al.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman". 420-bob. men ham uni esladim. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952.v. Boshqa bir odam aksa urdi. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Allohga hamd aytdi. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori. dedilar. Aksa uruvchining holati haqida 959. dedilar". So'ng yana aksa urgandi. 955. "yarhamu-na va iyyakum. Iyos ibn Salama (r. Ya'ni Alloh bizni ham. U: "Ey. 956.Al-adab al-mufrad. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. O'sha obro'lisi aksa urdi. Ul zot: "U odam Allohni esladi. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.v.a. boshqa odam aksa urganda tiladingiz". men ham seni unutdim". sen esa Allohni unutding. Rasululloh (s.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. sizni ham rahmat qilsin. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa.) unga: "Yarhamukalloh". Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib.v. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi". Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedi. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. dedilar". www.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin". Paygambar (s.a.com kutubxonasi 148 . yag'firu lana va lakum".a.v.) aytdilar: "Payg'ambar (s. Abu Jumra (r. dedilar. Ali (k.v.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar.). Ul zot: "U odam aksirib. Abu Hurayra (r. der edilar".a.al.) huzur-larqda aksa urdi.a.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r.

deb so'radilar va o'zlari aytdilar: .)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.com kutubxonasi 149 .): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. amringizga muntazirman) deb javob berdim. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s.. uchtadan ko'paysa.al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s.a. Abu Hurayra (r. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. rahmat tilagan. hamd aytgandi. dedilar. Bu haqda onamga gapirib berdim. Bir necha marta aksa urgach. ikki va uch karra aksa ursa. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. O'g'lim aksa urib. oddilarida aksa urishardi. dedilar. "Labbayka va sa'adayka". U ayol aksa urib. 423-bob. dedilar. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin". U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. v. Abu Musodan (r.. hamd aytmadi. men ham unga salomatlik tiladim".v. ): "Ey.. unga sog'lik tilabsiz".a. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi. Muoz ibn Jabal (r. Abu Hurayra (r.a. 966. yaxshi qilibsiz".) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s.a. Men aksa urgandim. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir.a. 427-bob.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".al.a. "Ob" demaslik haqida 963. (Buyuring.) aytdilar: Men Ibn Umar (r. Mujohid (r.a.)ning o'g'li aksa urib. bu aksirish shamollash belgisidir". unga salomatlik tilang.v. dedi.v.v. dedilar.Shaytonlardan birining ismi bo'lib.. dedilar". Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz. agar Allohga hamd aytmasa. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. ularga salomatlik tiladilar. 425-bob. "06". Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962.Al-adab al-mufrad.v. dedilar". 426-bob. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar. Onam: "Barakalla. Rasululloh (s. Ibn Umar: "Ob nima? . Muoz". keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. salomatlik tilamang".ziyouz. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa. der edilar. Ummu Fazl aksa urgandilar.)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib.a. 424-bob. Makhul Azdiy (r. Esnash haqida 969.)ning oldi-lariga kirdim. hamd ayda.a. Agar yahudiy aksa ursa.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 428-bob. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. 965.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. a. Ul zot (s. de-ganlarini eshitgandim. aksa va hamdning orasida turadi".)ning ortlaridan kelayotgandim. men ham unga sog'lik tilamadim. Alloh senga rahmat qilsin".a.)ning yonlarida edim.

v. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971.) bor edilar. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi. 430-bob.a.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi. Payg'ambar (s.a. "Ey. Rasululloh (s.v. a.-v. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim". Unga odam jo'natildi.a.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".v.com kutubxonasi 150 .a. Jobir (r. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi.): "Turing. salomlashib. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar.v. Anas ibn Molik (r.a. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".v.) unikiga borsalar salom berib.a.a. deb chaqirdilar. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi. 429-bob. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.a.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.a. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s.v. yana nimadir degandilar.a.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir".a. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar. Fotima ham agar Rasululloh (s. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim.v.Al-adab al-mufrad. 973.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib.v. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman". Sa'd.a. 972. dedi.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini. dedim. Payg'ambar (s. dedilar. dedilar. eshakka minib keldi.) aytdilar: "Men gapirishda. Payg'ambar (s.dedi.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s.a. u yig'ladi.v. salom be-rib. Men "Labbayka va sa'adayk".a. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling".v. So'ng: "Ey. dedilar".) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r.a.)chalik sevimli bo'lmagani holda.v. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . so'ng ul zot (s. bu safar kuldi.a. Xudo haqi.a.a.v.a. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar.v. 974. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" . uni o'pardilar. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir".) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib.a. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi".)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. ul zot (s. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. ul zotning orqalarida www.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi. Muoz". dedim. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman".): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding". Hz. So'ng biror soat yo'l yurilgach.) betob bo'lib qoldilar. ul zotni o'pib qo'ydi. Fotimaning avval yig'lab.v.

albatga mollarim sonini kamaytiraman. chunki shaygon kiradi". Qays ibn Osim Sa'diy (r. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi).)ning odtsilariga keldim.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. Bu ayol Uboda ibn Somit (r. siz ham turib o'qing.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" .v. Bunday qilmang. degan ma'no chiqmaydi.a.deb so'radilar. Abu Said Xudriy (r. U ul zotga ovqat berdi. mening zimmamda soilning ham.a. 981.v. 431-bob. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . siz ham o'tirib o'qing". ul zot o'tirib o'qidilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. bitga ikki yoshli tuya beraman".a. (yo'qotganing) yoki berganing . dedim. Abu Bakr (r.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a. o'zi ham uni yeb. "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan.com kutubxonasi 151 .a. 977. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. deya marhamat qildilar".)ning nikohida edi.dedilar. de-dim".) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno".deb so'ra-dilar. So'ng uyg'onib kuldilar.)dan rivoyat qilingan bo'lib. biz namozni o'tirib o'qidik. salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi. bu ayolning Rasululloh (s.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" . Rasulalloh. dedilar. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980.a.deb so'radilar.v. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa".a. qaytib (uyimga) borsam. ortiqchasini ehson qilgan .sarf qilganing qoladi. semizini so'ygan. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik. agar o'tirib o'qisa. Ul zot: "Ulardan (sadaqa. biror bir vodiy yo'qki. "Yiliga yuzta (tuya) beraman". dedim".yo'q qilganing. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. Rasululloh (s. "Darhaqiqat.Al-adab al-mufrad. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" .deb so'radim. "Bir erkak tuya va . dedim. yuzta mol egasining holiga voy. dedim. Rasulalloh.v. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa. dedilar.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak. zero esnoq shaytondandir". 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r. Bundan Rasululloh (s. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. o'zlari esa tik turadilar.a.a.v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. o'tirishga ishora qildilar. dedilar. Ul zot: "Molingdan yeganing . qolgani esa vorislaringaikidir". Ibn Abbos (r. Abu Said Xudriy (r. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib.-Keyin ul zot uxladilar. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . u ko'ringan tuyani upshaydi". Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". Anas ibn Molik (r. ko'pi oltmishta. 432-bob. (birov) unga mone'lik qilmaydi. "Ey.a. faqatgana (molining) yaxshisini bergan.ziyouz. "Molim". Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. Shuningdek.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir.a. www. dedim.v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan.a.

degan edilar". dedilar. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz.v. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). Ularga: "Ey. o'tirdi. sizlar meni Rasululloh (s. debdilar". Bir ahmoqning bir ish qilib. farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki.com kutubxonasi 152 . farzandlarini to'pladi. Uni Mag'ola qal'asi www.dedilar.) Rasululloh (s. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat. Rasululloh. Keyinroq eshitdimki. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. farzandlarim.)ga ham aytib yig'lanmagan.a. men unga kursi berdim. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi.deb so'radim.a. Meni dafn qilganingizda. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir. Ul zot: "Yo'q. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman". tiriltirishni xohlasa. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". 434-bob. Katgangazni boshliq qilib saylang. Shunda u tizzamga bir urib. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982. o'qimayman". Turmushingizni yaxshilang.)ga tuhmat qilayapti. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi.a. 986. dedilar. Bordi-yu.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" .) hz.a. uyg'onamiz". "Namozni vaqgida o'qi. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi.a. 984. lablarini tishladilar.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. 433-bob. men o'qiganman.deb so'radim.v. Zero.v.)ga tahorat suvi berdim. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar".a. namozni birga o'qi. Abdulloh ibn Umar (r. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. qabrimni tekislab qo'ying. dedilar. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. Abu Hurayra (r. zero kattangazni boshliq qilsangaz.ziyouz. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. dedi. Payg'ambar (s. o'qimayman dema". otangiz o'rnida ishini davom etgaradi.) aytdilar: "Men hz.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda.v.v. deganlarini eshitganman". Kishi birodarining soniga urishi haqida 985.a.a. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi.) va qizlari Fotima (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. dedi.v. nima buyura-siz?" . Hz. Rasululloh (s. demagin". irokliklar. O'lganimda aytib yig'lamang.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . Tilanchiliqdan saqlaning.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman.Al-adab al-mufrad. Ul zot bopsharini tebratab. Ali (k. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Husayn (r. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. Ali: "Ey. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. U uyg'otishni.a. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. nasihatimni olin glar.v. sizga ozor berdimmi?" dedim.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar. "Men o'qib bo'lganman.a. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir.a. 435-bob.v. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. Rasululloh (s.a. Hz.

Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda.a. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir".Al-adab al-mufrad. Nuh (a. Rasululloh (s. dedilar. mening sochim juda qalinda". qo'lingdan hech narsa kelmay-di. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar".) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha. Hatto Rasululloh (s.a. Alloh esa bir ko'zli emas". deb o'tirgandik.dedi.dedilar. Hasan ibn Muhammad Jobir (r. uni topishga qudrating yetmaydi!" . dedilar.a. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. Biz: "Ha".) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz.a. 987. Umar: "Ey.". Mening ismimni ko'yinglar.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . dedilar". Abu Abdulloh. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki.v. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi. dedilar. dedi.) ham beshak. agar u bo'lmasa.v. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim". Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni.) va hz.a.v. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar. (Ya'ni sizni "Ey.a. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki. Rasululloh (s. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . dedilar.a. siz ummiylarning payg'ambarisiz".a. u nima?" . Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz". ismini Muhammad qo'idi.dedilar. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi. Ul zot: "Yo'qol.v. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi. uning kallasini olay!" dedilar. izn bering. Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" . dedi.. www. 989.)ga: "Ey. Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.v.): "Onasi indamaganda edi.ziyouz. ismini Muxammad qo'ydi. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan. gohida yolg'on)". Rasululloh (s.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyishdi. Hz. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki.v. Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi".deb so'radilar. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". dedik. Jobir (r.deb so'radilar.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar. dedik.a.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. dedi. birodarimning o'g'li.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" .) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.a. dedi. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi". Ibn Sayyod: "Dux.a.v.com kutubxonasi 153 . So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" .a.v. dedilar.Abdulloh (r.dedilar. dedilar".)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey.) agar junub bo'lib qolsalar.a. Ansorlardan biri farzand ko'rib.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi".. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman. Ibn Umar (r. Shunda Rasululloh (s.dedi. Rasulalloh. deyishmoqchi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 436-bob.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. Rasululloh (s. Abu Muhammad demaymiz".): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa. Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar.s. qavmini ogoh etgan. u Dajjol bir ko'zlidir. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz". uning kimligi aniq bo'lardi". u kelganlarni sezmadi.

439-bob "Jannat mujdasi". Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad. u o'limtik bo'lsa!" .a. deganlarini eshitganman" . shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang".al. 440-bob. 438-bob. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar. uni gap bilan "uzib" olish kerak. unga otasining butlarga ibodat qilgani. bu yomon ishlarini tashlasin.)ning oyoqlari uvishib qoldi.v. dedilar". Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995. "Men Bani Laysning xodimiman".a.a. Jobir ibn Abdulloh (r. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990. Ibn Umar (r. Ul zot: "Allohga qasamki.a. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". Yana uch bor shunday deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". Anas ibn Molik (r. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" . U kunyasi bilan chaqiril-maydi. Do'stlari otamga qarab turgan edilar.)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. dedilar". zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib. deb sotib olmasdigu.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar".a.dedilar.)". deb javob berishdi. Oliya . Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik.a. Shunda mendan: "Sen kimsan?" . dedi. Chunki Rasu-lulloh (s. 991.Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. haqimga duo qildilar". deb javob berdim. www. Qo'l berib so'rashish haqida 996. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek.): "Muhammad (s.dedilar.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. Shunda o'lib yotgan. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" .com kutubxonasi 154 .): "Yamanliklar yaqin-lashdilar.dedilar. 441-bob. Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r.a. Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi.ziyouz.deb so'radilar. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor.v. "tishlash" dir.deyishdi. odamlar atroflarini o'rab olishdi. holbuki. qadrsizdir". kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. dedilar".a. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. Odamlar: "Yo'q". Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim.v. Odamlar: "Xudo haqi. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar.

agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa". dedik.) huzuriga yubordilar. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno .) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan.dedim.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". U odam chiqib meni quchoqlab oldi.a.a. Ul zot: "(Io'q). deyishdi. jannatga kirolmaydi. U odam Abdulloh ibn Unays (r.) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi.) aytdilar: "G'azotda edik. Asmo' binti Abu Bakr (r.a.a. U payt-lar men yosh yigitcha edim". Jobir ibn Abdulloh (r. duo qildilar. de-dim.a. 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori.) mening boshimni silab.ziyouz.a. Unga: Jobir eshik oldida turibdi. degan oyati tushdi.a. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning. Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi. Baro bin Ozib (r. (toki) bizni hech kim ko'rmasin". gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". Biz ul zotning qo'llarini o'pdik. dedilar". Ul zot: "Men ham sizlardanman".) ekan. (urushdan) qochgan bo'lsak?" .dedik. deb chopar jo'natdim.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi". 1002. Oldiga borib salom berdik.v. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" . (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz. Biz Rasululloh (s. dedilar. dedilar". Ibn Umar (r. Va nihoyat Shomga yetib bordim. U dedi: "Men Rasululloh (s.a.a.)ga bay'at www. de-dilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 997. qani.a. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. Men: "Ha". dedik. dedim.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r.a. 442-bob.com kutubxonasi 155 .Al-adab al-mufrad. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik. 445-bob. odam-lar qocha boshladilar. Biz: "Hech vaqosiz?" ..deb ajablandik.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi.v.v. joyi jahannam bo'lur".a. Qo'l o'pish haqida 1001. Salama ibn Akva' ana shu". sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos". biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". men eshitmagan hadisni ayting". Ul zot: "Savoblar (berilib). Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim.v. Jobir (r. qiyomat kunining) Egasiman. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. Quchoqlash haqida 999. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa .)ga Rasululloh (s. 443-bob.a.v. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s.)ga: "Qanday odam bo'ldik.

Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)".)ning Abbos (r. Salomning boshlanishi haqida 1007. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" . (qorni ochlar-ni) taomlantiring.v. 1003.v. salomni keng yoying.a. "Albatga.dedilar. Baro ibn Ozib r. uning bo'yi 60 ziro'1 edi. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" .v. dedi.v. U (Odam (a. dedilar".a.): "Payg'ambar (s. 1005.a. deya marhamat qildilar".a. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman". Vazo' ibn Omir (r. dedi".)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha".a.a.) vazminroq. deyishdi.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim". Ular orasida Ibn Zubayr (r. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi. jannatga kirasiz".) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar). Ibn Omir (r.) turgan joyga) keldik.a.a.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. Abu Bakr (r.a.a.uzunlik o'lchovi. Ibn Zubayr (r.a.a. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".) farishtalarga): "Assalomu alaykum".)" deyishdi.) o'tirgandilar. dedi. Abu Hurayra (r.v. dedilar.v.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a.)ni yaratdi. deb javob berdilar. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha.): "Rahmonga ibodat kdling.a.s. Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Salomni keng yoyish. 448-bob. Oyoqni o'pish haqida 1004.) aytdilar: "Rasuli akram (s. Alloh unga: "Bor.a.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. 447-bob. 446-bob.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r. 1010.a. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".a.com kutubxonasi 156 .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Odamlar: "Ana Rasululloh! (s.a.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa.a. Shunda Muoviya (r. 1 Ziro' .a. jidtsiyroq odam edi.a.degandilar".s. ey Allohning Rasuli". oshkora qilish haqida 1008. u qo'llarini o'pdi. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.) esa o'tiraverdi. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r. salomat bo'lasizlar".ziyouz. 449-bob. www. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006.): "Men hz.v. Biz uning qo'lini o'pdik". 1009.a.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s.v. Sobit Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Amr^ (r.v.Al-adab al-mufrad.) o'rni-dan turdi. Ali (k. degandilar.a. bir ziro' 75 santimetrga teng.

) huzur-lariga bordim. Anas ibn Molik (r. birinchi bo'lib salom berganidir". 1013.com kutubxonasi 157 .v. . Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas". Ag'ar: "Men Rasululloh (s.)shshg ashoblaridan biri.a. deb qo'ydilar. dedilar". Abu Hurayra (r. Ul zot: "O'ttizta hasanot". 1014.a. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019. dedi. www. dedi. ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh". dedi. Yo'lda borar ekanmiz.a-. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum".a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.)dan rivoyat qshshngan bo'lib. Jobir (r.Al-adab al-mufrad.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a. odamlar sendan oddin salom bermoqdalar.) aytdilar: "Rasululloh (s. bas. 1017-hadis ham hz.a.a. 1012. 1016.): "Ko'rdingmi. Ul zot: "Yigirmata hasanot".Umar (r.a. piyo-da esa. Rasululloh: "O'nta hasanot".) aytdilar: "Men Abu Bakr (r. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Salomning fazilati haqida 1015.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi". dedilar.v. salomni o'rtangizda yoyingiz". 452-bob.a. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".ziyouz.) aytdilar: "Otliq piyodaga. joy ko'rsatilsa o'tiring.v. dedi.) ham men bilan birga edi. turib ketishda (yana) salom be-ring. Alloh uni yer yuziga qo'ydi.Abu Bakr (r.): "Do'stingiz salomni unutayozdi.)dan avval salom bera olmas edi". Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar".a. Umar (r.a. deya marhamat qildilar".): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar".a.a.a. 1018.) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. Bashir ibn Yasor (r. Hz.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. ularga javob qanday bo'lishi kerak . Abu Bakr (r. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi.Salom berganga alik olmoq farzdir".a. Oyisha (r. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir".a.a. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.v.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum". dedilar. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar".v. dedilar. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". 451-bob. o'tirganga salom beradi.)ning orqasidan ketayotgan edim. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r.a.v.

Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". Abu Hurayra (r. kimdir "Allohga salom bo'lsin". 1024. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh. dedi. birinchi bo'lib salom berdilar. dedilar". Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.-v. deya marhamat qildilar". 458-bob.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga.)dan rivoyat qilingan bo'lib.a.ziyouz.a. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022. U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman".dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. bu hadisda esa.a. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r.a. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir".v. Abdurrahmon ibn Shibl (r.a. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib.a.Al-adab al-mufrad. 1031. 1022-hadis mazmunining takroridir. piyoda esa o'tirgan-ga. dedilar. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r.com kutubxonasi 158 . Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. 1021. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s. 1026-hadis Fazala (r.): "Allohga salom bo'lsin". deb ayting". Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 454-bob. deb kimaytdi? Alloh Salomdir. Salomiga alik olinsa olindi. ozchilik ko'pchilikka salom bersin. www.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi.a.a. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir. salomni kim boshlashi muhim emas. Ibn Mas'ud (r. Ibn Mas'ud (r. balki. Jobir (r.v.)dan. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027. 456-bob. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir.a.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. 1022-hadisning takroridir. dedilar. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q".): "Kichiklar kattalarga.v.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar".a.

)ning oldiga borgandim.a.a.): "Ey. ishora bilan salomlashsa www.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". Abdulloh ibn Zubayr (r.a. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi". Hasanni ko'rdim.a.a. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida.a. kimning oldidan o'tmasin. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz". ey.a. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu". Asmo' (r. xaridormi. bozorda o'tirmasang.a. salom lafzini aytib turib.a. unga salom berardi. 461-bob. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r. Shunda Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad.a. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r.ziyouz. Ato ibn Abu Raboh (r. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037.) o'tirgan yig'inga bordim. dedilar".): "Salom bersangiz eshittirib bering. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling". Albatta.): "Salom . miskinmi yo boshqami. deb xabar berdilar . mo'min-lar amiri.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". dedim. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. 1 Imom Nasoiy (r.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob.com kutubxonasi 159 .)lar yo'lga chiqdilar.a.) sotuvchimi. 1032. zero u Alloh huzuridagi go'zal. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. Salomni eshittirib aytish haqida 1036.a.al. 460-bob.a.al) Jobir ibn Abdulloh (r. Muhammad ibn Ato (r.) huzurlarida o'tirgandim.a. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. 1034. suhbatlashamiz". dedilar.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim.): "Payg'ambar(s. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu". bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r. sariqqa belanib olgan. dedi.a. 462-bob. Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis. 1035-hadis. u men-dan birga bozorga borishni so'radi. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi. Bir kuni Abdulloh (r.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar".a.v. muborak tahiyyotdir". boshida qora salla bor edi". Ibn Umar (r. Undan ko'ra o'tir shu yerda. Shunda Ibn Abbos (r. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.) o'tib qolib.) va Qosim ibn Muhammad (r.

com kutubxonasi 160 . keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. Abdulloh ibn Amr (r. Abu Hurayra (r. 1039-hadis 1038-hadisning.a. degan edilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Turganda salom berish kishining haqidir 1041. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww.a.v. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r.) aytdilar: Rasululloh (s. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav. dedilar". uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno. Allohning Rasuli.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". deya marhamat qildilar.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. Tufaylning qorni chiqqan ekan. vallohu a'lam. unga salom bersin. Abu Hurayra (r.v.a. Namozda bo'lish. Yo'l odobi 1046. Demak. Abu Hurayra (r. o'g'lim.a.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey. toqatimiz yetmaydi".a. Ul zot: "Modomiki. dedilar. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi.Al-adab al-mufrad. 466-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. Qaysi bir qavm to'planib. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045. Qaysi Islom yaxshidir .) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar".) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa.a. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing.). 465-bob. 1043. qaytar chog'i ham salom bersin. "Assalomu alaykum" degin.a. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas". Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. 1042. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar.deb so'rashdi. 467-bob. dedilar. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" . Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. Allohni eslamay tarqasa-lar. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. 468-bob. chiday olmas ekansiz. (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. 463-bob. salom bersin. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". demoqchi (t. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan.ziyouz.Islomdagi qaysi amal yaxshi. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". unda ko'chaning haqini berib o'tiring".)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa.

Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. kamsi-tilgan bo'ladi. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. 1047. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir. Hz. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. 1048. 1051. Garov tikib o'ynash esa.)ning huzurlariga keldi.) ularga salom berib. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi.deb so'ragan edi. aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir". chunki shahmat qimordir". Hanafiy. dedim.a. dedilar.a. shunday qilgin". deb javob berdilar". 469-bob. deb javob berdilar. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa. Alj (k.v.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" .v. 1053. U odam qaytib ketib. degandim. degandim. Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi. haligi kishidan yuzlarini o'gardilar. dedilar". Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.): "May ichuvchilarga salom bermangiz".v. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir. undan oddin salomni sen boshlay olsang. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh". Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh".a. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". Unga alik olmagan kishi esa.v.) undan yuz o'girdilar.) shunda unga: "Bu ham yomon. www.v. 470-bob. dedilar.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar".a. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049. Abdulloh ibn Amr (r. Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.)ning oldila-riga bir kishi keldi. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). dedilar. Keyin Rasululloh (s. qo'liga oltin uzuk taqqandi. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib.a. shubhasiz. bu jahannam ziy-natidir".a.a.a.) bir qavmning odtsidan o'tdilar.com kutubxonasi 161 .v. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. Hasan Basriy (r. deb javob berdilar". 1050.Al-adab al-mufrad. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh". haromdir.a.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". dedilar.v.ziyouz.al. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu".

) esa: "Abu Bakr (r. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r.a.a. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir. Umar ibn Abdulaziz (r.a. Umar (r.a. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi.) uning salomiga javob bermadilar. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi. deyishdi.)larga ham xuddi www.): "Ha.ziyouz.a. Bularni yechib tashlab boring-chi. Allohga qasamki.) sakrab turib Umar (r.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan".) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r. Abu Said aytdilar (r.) uning salomiga alik oldilar. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. ishlarida.com kutubxonasi 162 .a. 1 Tunch .a. Rasululloh (s.)ni ko'rishdi. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".Al-adab al-mufrad. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber". Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin.): "Rasululloh (s. deb yozardi. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar. Rasululloh (s. makruhdir 471-bob.dedi.a.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar).).a. amir!" .a. Umar va Usmon (r.v. deb maktub bitardi. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" .deb so'radi u odam. "temirdan uzuk taqmoq harom emas.a. tijoratqda uning foydasi bor.)-ning xalifasi Abu Bakrdan". Umar ibn Xattob (r. Amirga salom berish haqida 1055. Ular Ma-dinaga keldilar. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos.dedim". Amr (r. Umar bin Xattob (r.v.a.) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum.a.) iroqliklar hokimiga maktub yozib.v.v.a.) huzurlariga kirib salom berdi.a. ey. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . shoyal salomingizga alik olsalar". Amr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. ikkita pishiq. Xudo haqi. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da". Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi. men Abu Bakr. birinchi bor hajga keldi. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar. deyishdi. ammo ziynat uchun ishlatilmas)". bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. aslzoda odamni yuborish-ni.v.v.): "Bir odam Bahrayndan kelib. dedilar Rasululloh (s.dedi haligi odam.a. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi". "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?". "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" . mo'minlar amiri. 1056. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2.bronza.a. Rasululloh (s.). deb marhamat qildi-lar.) unga: "Ey. biz mo'minlarmiz!" . mo'minlar amiri!" dedi.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar. Amr. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi. zero u amir.a.dedi. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber".a.v. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq.a. dedi. deb javob berdilar Rasululloh (s. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r. Usmon tiz cho'kib: "Ey.a. Unga uchrab: "Ey. Xotini: "Rasululloh (s. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar.) xalifa bo'lgach.

). Hz.)ga o'xshab yurib keldilar.) Rasululloh (s. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi. ey amir!" . www. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. 472-bob. 1057. ayyuhal amir. (Maslama Misr amiri edi).m. 1063. Shunda Rasululloh (s.a.a. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. 473-bob. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar". ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar".) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan. ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar. dedilar. Hz. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. Bobi rahba .v.ziyouz. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin.a. deb xitob qilasiz".dedi. Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060.v. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r. 474-bob. biz alik olardik.com kutubxonasi 163 . Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. Bor endi.v.a.a.) aytdilar: Ammor (r. Ali (k. uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar".): "Xush kelding.a. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. (lekin) salom bermadim". U dedi: "Assalomu alaykum. U Antablus1 ning amiri edi. Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s.v.dedi. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi. dedi. ayyuhal amir. Vallohu a'lam 1058. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin".v. dedi. Oyisha (r.salomxona. zero. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. Jobir (r. assalomu alaykum.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim. degan edilar. 1059.a. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. u alik olsin!" .a.Al-adab al-mufrad.) salom bermagan bo'lsalar kerak. qizim". Bilishimcha. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s.a.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar". Antablus . gaplarining ba'zisi to'g'ri. va rahmatulloh.

al. sen kimlardansan (ya'ni.) senga salom aytayaptilar". 1067. Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. dedi.a. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". (Abu Zarr (r.v.a. Abdulloh ibn Somit (r. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan".)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. 1069. Abu Zarr (r.) huzrularida o'tirgandik. hech bokisi yo'q. dedilar". Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064. Zayd ibn Vahb Abdulloh (r. 1066. Oyisha (r. "Vaalayka" demaginki. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa. 1072. qaysi qabila. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh.s. hech narsa deb javob qaytarma-di". yo Rasulalloh". Jabroil (a. o'sha jamoat darajada yuksaladi.a. alik olish esa. dedilar.al.) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. Salomni orangazda yoyinglar. 1068. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim. Abdulloh ibn Amr (r. Agar bir odam bir jamoatga uchrab. urug'dansan)?" dedilar. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa.): "Hz.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s.) dedilar: "Rasululloh: "Ey.a. deb javob berdilar. Zero. birodarimning o'g'li. dedilar. 475-bob. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". Muoviya ibn Qurra (r.ziyouz.) Abu Zarr (r. Balki "Assalomu alaykum" degin". o'g'lim. jamoat salomga alik olsa.): "Ey. "Vaalayka. Allohuni Yer yuziga qo'ydi.) aytdilar: "Otam menga: "Ey.Al-adab al-mufrad. unga salom bersa.a.a. 1065. dedi. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz.) aytdilar: "Salom berish sunnat. "G'ifordan". Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh". www. taro ma lo aro". bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. va rahmatulloh". salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi.a. dedi. Hasan Basriy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib .)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq.a.a. 1071.com kutubxonasi 164 .al. deb alik olardilar".) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". dedi Ular: "Vaalaykum".a. degandilar". Oyisha. Oyisha (r. deb javob berdim". deb xabar berdilar. Abu Salama (r.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi. salom Allohning ismlaridan biridir. unga salom bergandim. farzdir". nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 476-bob.

a. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim". ey.a.al.a. 1076-hadis. Ul zot: "Kim bu?" .)) nima qilsalar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar. dedi. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r.a.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .v.v. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi.a. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. 479-bob.) shunday qilardilar". o'shani qildik. Abu Hurayra (r.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi". Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r. duoda ojizlik qilgan odamdir".a. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir".v.a. Rasululloh (s. Abu Abdurrahmon".a. Ayollarga salom berish haqida 1079. masjidga kirdik.) ham yetkazdi". 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir.v. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s.a. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar. Rasululloh (s. deya marhamat qildilar". Rasululloh (s.)ning huzurlarida o'tirgan edik.) dan: "Ey. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa.Al-adab al-mufrad. Abdulloh (r.com kutubxonasi 165 .)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim".) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.al.)ni1siga bordim. 1078-hadis. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim. Ummu Honi (r. farzand beradi.v. Toriq ibn Shihob (r.dedilar. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar. 1074.a.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim. biz ham u bilan birga turdik. salom berdilar va: "Rasululloh (sa. haqiqiy baxil esa.a.v. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r. Ul zot: "Xush kelibsiz".deb so'radim. deydi".v. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.ziyouz.a. dedilar.a.) turdilar. 478-bob.a. dedilar". Eng ojiz kishi esa.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb xabar berdilar. dedim. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum.): "Ehtimolki. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075.) yonimdan o'tab qoldilar. 480-bob.a. "Ummu Honi". Hasan Basriy (r.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r.a. U kishi (Abdulloh (r. salomga baxillik qilgan kishidir.a. Allohning Rasuli. www.v. Men ul zotga salom berdim.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. namozga qomat aytilgani eshitildi. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073.

a.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar. deb o'ylab qaytdilar. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad. Shunda Umar (r.)dan) kim so'raydi?" .) 10 yoshlik o'smir edilar.a. dedi. Rasululloh (s. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085.). birga qaytdim.a.) (aylanib) yurib. Umar o'tirib. (Anas (r.dedik.)ning ostonasigacha keldilar. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . "Nur" surasining 31.v. Keyin Rasululloh (s. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman. 484-bob. Hays .a.a.a.v. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi.) Zaynab binti Jahsh (r. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi).a.ziyouz. hz. So'ng endi ketishgandir. Uch mahram vaqt haqida 1084.v. Tong otib. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi. Men 10 yil xizmatlarini qiddim.a.a. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi". Toriq: "Men so'rayman".) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar). oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi.a. Xufton namozini o'qib bo'lib.a.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Oyisha (r.a. biz bilan ovqatlandilar.) uni ovqatga chaqirdilar. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi. '"Ahzob" surasining 55.)ni nikohyaariga oldilar. (Kelsak. Oyisha (r. Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.v. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda.)ning xizmatlariga bergan edilar.) Madinaga kelganlarida Anas (r.) yana qaytib tashqariga chiqdilar.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. Rasuli akram (s. men ham chiqdim. tijorat keng tarqaladi. uxlashga yotib. 59. Rasululloh (s.) bilan xays yeb o'tirgandik. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s. Men ham (ortlaridan) yurdim.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Hz. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi.v.a.com kutubxonasi 166 . u kishi Rasululloh (s.a. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar. ilm-fan keng yoyiladi. Zaynabning hujralariga kirsak. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi. Biz joyimizga borib.a. odamlar hanuz shu yerda ekan.a. www.v. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi. Men ham qaytdim. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi". agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi.dedilar. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. Bir-birimizga "(Abdulloh (r. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori.arablarning bir xil taomi. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi".m. 482-bob. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan.v.v. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar.a. degan o'i bilan qaytib bordilar. men ham ortlaridan chiqdim. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim. hz. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083.a. 483-bob. deb so'ra-gandi.a.v.a. So'ng odamlar endi tarqalishgandir.) ahli oilalari oddiga qaytdilar.) o'tib qoldilar.

ziyouz. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" .Al-adab al-mufrad. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.a. Muso bin Talha (r. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.a. Go'daklar balog'atga yetsa.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa. Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087. Oyisha onamizning aytishlaricha.deb so'radi.) ayollarni benihoya hurmat qilar.a. balkk erkaklarga ham tegishlidir". faqat savol beruvchi Huzayfa (r.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.a. Ibn Abbos (r. orqam bilan o'tirib qoddim. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar. 486-bob. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi..)ga murojaat qilgan.a.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r.. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi. Abdulloh ibn Umar (r. 27). dedilar. 489-bob.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. otam ko'ksimga chunonam urdilarki. 487-bob. Abdulloh ibn Umar (r. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim.a. 485-bob. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r.al. Otam kirdilar. Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi". deb javob berdilar Abdulloh (r.v. deb kirsin". Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. 1090. www.com kutubxonasi 167 .dedilar". 488-bob. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey. odatga aylangan.a.v. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". 1088. Rasululloh (s. Alqama (r.a.a. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin".a.).

deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. uning ko'zini nishonga oddilar".bomdod namozidan ilgari. Jobir (r. dedilar. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar". Yana Abu Hurayra (r.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha".) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob.a. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi"." (22:59).v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa.a.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa. deb qo'shimcha qilganlar. Ato (r.. dedilar. aka-ukalarining.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa. "Assalomu alaykum".a.. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey.) namozda turgan edilar." (22:58).a) aytdilar: Rasululloh (s.dedilar. 1101.a. ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" .) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r. 494-bob. 1099. nima. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094.ziyouz.Al-adab al-mufrad.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda". Abdulloh ibn Abbos: "Ha. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar .): "Bular (ya'ni farzand.deb so'radim.v. Ibn Jurayj (r. Abdullohibn Abbos (r. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!.. www. 495-bob. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi.a. go'dak-laringiz balog'atga yetsa.a. Abu Hurayra (r. garchi u qari kampir bo'lsa ham.): "Izn so'rash vojibdir". Abu Hurayra (r. dedilar.a. 491-bob. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir.) aytdilar: "Kishi farzandining.a. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak".a. bir kishi uylariga (nazar) tashladi. dedilar. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 168 . demaguncha kirmasin". Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. ko'zini o'yib olaver. onasining. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" . (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir.a.a.

Men ularga hz.a. Rasululloh (s.a. men sizdan uch marta izn so'radim.ziyouz. ana shu unga berilgan izndir".) bilan (yo'lga) chiqdik. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu.) dan". Bordilar va salom berib.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. javob bo'lmadi. izn berilmagach. "Rasululloh (s. dedilar". yana javob bo'lmadi.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s.a.) (ishlaridan forig' bo'lgach. dedilar.a. Men: "Yo'q.Al-adab al-mufrad. Hz. dedim. Abu Said (r. boshqalarga.)nikiga bormoqchi edilar.a. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" .) aytdilar: "Men hz.com kutubxonasi 169 .) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi". orqamga qaytdim.) nima deganlarini aytdim.) eshiklaridan yashirincha qaradi. Umar (r.v.a. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r.v.v. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. dedilar. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim". So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman". Allohning Rasuli.) bora-di". Men bilan Abu Said Xudriy (r. dedilar".v. yana javob yo'q. Abu Hurayra (r.a. kirishga izn so'radilar.a. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" .deyishdi.)): "Albatta. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r. Hz. 497-bob.v.deb so'radilar.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi".a. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey. Abdulloh ibn Mas'ud (r.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman". 498-bob.a.a. Abu Muso (r.) Umar (r.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104.a. Shu payt Sa'd (r. Hz.a. dedi". 1103.) (yoki Abu Mas'ud (r. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim.): "Payg'ambar (s.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey. 1106-hadis.) aytdilar: "Men.a. Allohga qasamki. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)". Abdulloh.)ning huzurlariga bordi. deb qaytdilar. Umar (r.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa.a. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim.alz. Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105.a.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s. So'ng uchinchi marta izn so'radilar. Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102.a. deb javob berdim. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi. Umar (r. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik".)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. www.a. dedilar.a. izn berilmagach.(Shunda Umar (r. Rasululloh (s.v.a.a. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim". Abu Muso (r. Sahl ibn Sa'd (r. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki. dedilar.a. Umar (r. Umar (r.a. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi".

ziyouz. Umar (r. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu.a.a... Payg'ambar (s. Men: "Ey. ushbu xonadon egalari". Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. So'ng (yana) salom berdim. 1113. www.v.a. So'ng (hz. Fath kuni . (yana) izn beril-madi.a. (Safvon (r. dedilar". mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" . Men: "(U) salommi?" .. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin".dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim.v.Al-adab al-mufrad. dedilar.deb ayt!" .a. salom bermasa: "Yo'q.) huzurlariga kelib.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .) Rasulullohga Fath kuni sut. tarra va hadyalar olib keldilar.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab.com kutubxonasi 170 . salom bermasa.a. 499-bob. eshikning ro'parasida turib olmas edilar.v.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi".a. deyishdi.deb so'radim.) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r. "Assalomu alaykum. 500-bob. 1110.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir". (biroq) yana javob bo'lmadi. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Eshikni taqqilatish haqida 1111. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum.)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi. ey. Abu Said Xudriy (r. dedim. 501-bob.a.a. kirsam maylimi?" . menga izn berilmadi. 502-bob. shunda ul zot: "Qayt orqangga.a. Umar ibn Xattob (r.)ning huzurlariga borib salom berdim. 503-bob.Makka fath qilingan kun. (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.) aytdilar): "Men salom ham bermadim.. "Ha". Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.desa-yu.v. kirishga ijozat so'radim. Rasuli akram (s.a. dedilar".a. Abu Hurayra (r.a. dedi. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing". Umar (r.a. aks holda (ya'ni.a.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz.) vodiyning tepasida edilar. izn ham so'ramadim.) aytdilar: "Rasululloh (s. O'shanda Safvon (r.a. 1114. Keyin uchinchi marta salom berdim. tahorat oddilar. Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. dedilar". Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. Ato (r. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. Hz. dedilar".deb so'radim. izn berilmasa) ketardilar". So'ng oyoqlariga mash tortdilar. Men uyga kirdim. senga izn berilmasdi".v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar.) aytdilar: "Abu Hurayra (r.): "Bavldan yoki boshqasidan".

a.v. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115.dedy.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. Beshta narsa borki.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. Ul zot. kir" dedilar. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin.a. Jobir (r. dedilar. Ul zot: "Kim bu?" dedilar.m). Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men.ziyouz.v. 1120. "Men".)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab.dedim. eshikni taqqilatdim. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim.v.) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar".a.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" . deyilsa 1119. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat. "Kim bu?" deganda. sizlarga salom bo'lsin. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim. Demak. "Vaalaykum. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur. Izn so'raganga "Salom berib kiring". ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.a..) Rasululloh (s. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". Rasuli akram (s. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor. men!" deb qo'ydilar". Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" . Biror jon er-taga nima qilishini bilmas. vallohu a'lam (m.v. dedim. "Salom bilan kiring".a.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak. Umar kiraversinmi?" 505-bob. Abdulloh ibn Umar (r. kirsam maylimi?" . Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz. chunki u chiroyli izn so'ramadi".a.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. 504-bob. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. www. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz.a. Ibn Abbos (r. Umar (r. dedilar. Ibn Umar (r. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori. deyishdi. dedilar.com kutubxonasi 171 .dedi. Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir.deb so'radim. "Aesalomu alaykum.. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". 507-bob.) aytdilar: "Hz.desin.a. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . "Men" deyish haqida 1117. (u chiqqach): "Assalomu alaykum.a. 506-bob. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan." (31:34).Al-adab al-mufrad. kirsam maylimi?" .)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab.)ning huzurlariga keldim.a.

Rasululloh (s.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. biz yedik. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar. kechlik taomga ham erishdingiz". a. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.a. deydi. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" . Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126.a. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa.) aytdilar: Men (Jobir (r.v. iznsiz kirgan hisoblanadi. biz quyib berdik. u ham Allohning himoyasidadir. Jobir ibn Molik (r. ichdilar"." (4:86). Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim".a. u ham Allohning himoyasidadir". Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. Abu Umoma (r. Anas ibn Molik r. kechki taom ham yo'q".a. Anas (r. u Allohning himoyasidadir. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r. namozga tik turmasin". 509-bob. eshik tirqishidan mo'raladi. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. agar qarasa.v. shayton: "Boshpanaga erishdingiz". Oldimizga ovqat qo'ydilar. 511-bob. 508-bob. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.) dedilar: "Uchta (narsa borki.. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. dedilar. 1127. )ning uylariga kelib.a. u fosiqdir". deydi". o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa. 510-bob. ahling huzuriga kirsang. v.Al-adab al-mufrad. a.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r.a.a.com kutubxonasi 172 .) aytdilar: "Agar uyingga.a. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi.) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa.a. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi.a.a. 1124.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. Savbon (r.a.ziyouz.): "Kir.v.al. U (eshikdan nari) ketdi. yonlarida hech kim yo'q edi. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber". 1125.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s. Kimki masjidga chiqsa.)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 1121. Abu Zubayr (r. Jobir (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir".dedi. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa.. Ayyon Xavorazmiy (r. shayton: "Boshpanaga ham. deydi.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.

o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi. 1138. dedilar".a.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa.v.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar". "Uning o'zi menga xat yozib.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom". Abu Basra G'iforiy (r. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r.v. dedilar.a.) men bilan birga keldi.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. dedi. agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". Rasululloh (s.a.a. men ham salomiga javob qaytardim".a. Keyin u yahudiy qo'lga olinib. Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137.a.a. dedi". Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r.Al-adab al-mufrad. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . deng".com kutubxonasi 173 . Ato (r. so'roq qilingach.) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). uxlamoq kerak). Ummu Miskin ham: "Kiring". unga salom yo'lladi.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.a.) aytdilar: "Ibn Umar (r.)ni chaqirib kelishga yubordi. Anas ibn Molik (r. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . 1136. 513-bob.a.a.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. deyishdi. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas.a. salom yo'llabdi. 1131. Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring". www. Alqama (r.a. Umar (r.a.a. dedilar.deyishdi.) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s.v.v.)dan eshitdim". 514-bob. 512-bob.a. Ularga birinchi bo'lib salom bermang. Mujohid (r. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi. degan gapni qo'shgan. 515-bob.ziyouz. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r.a.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. Ul zot: "U "Assomu alaykum".a.deb so'radi. Abu Hurayra (r. roviy "Rasululloh (s. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz". Hz. unga javob qaytarish haqida 1133.

dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. U maktubni olib kelib o'qidi.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik.)ning maktublarini keltirishni so'radi. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". nasroniy yoki majusiy bo'ladimi. Abdulloh ibn Abbos (r. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar).v. Bu yig'inda musulmonlar ham. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. 520-bob. Abu Hurayra (r. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga.a.. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139." (4:86). Va "Ayting (ey.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". Agar qabul qilmasang.a.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. Ul zot ularga salom berdilar". Muhammad ): "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob. deb javob qaytaring". Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. u salom berdi. sizlarga salom bersa. biz musulmonlarmiz".) eshakning ustiga egar qo'yib. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145.)ga.a.v.. 521-bob. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir.a.s. Usoma ibn Zayd (r.v.a. Abdulloh ibn Umar (r. desa. Zero. deb aytib qo'yingiz!" (3:64).a. Uqba bin Omir Juhaniy (r. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a. salomatlikda qolasan.ziyouz. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142.)ga imon keltirganing uchun).a. mushriklar ham. "Vaalayka va www. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. 518-bob. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik.a.com kutubxonasi 174 .) aytdilar: "Yahudiy.v. Islomga kirgilki. Ibn Abbos (r.a. "Vaalayka". butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. ham Muhammad (s. alik olinglar.v.a. (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki. 517-bob. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik. 1140.

derdim. 1146.a. Ibn Abbos (r. men senga berayin".) bir nasroniyning yonidan o'tib. deb alik oddilar. dedilar". 525-bob. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim.deb so'radilar. 526-bob.): "Qizim. Oyisha (r.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar.".a.a. U alik oldi. derdilar va berardilar. Oyisha (r. Shunda hz. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. bu falonchining maktubi va hadyasi". Oyisha binti Talha (r.com kutubxonasi 175 . Oyisha r.a. 524-bob. Shundan so'ng. Ibn Abbos (r. deb yozayot-ganlarini ko'rdim".a. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir.ziyouz. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r. unga javob yoz va hadya yubor. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. Senga salom bo'lsin.. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. xola.)ga maktub yo'lladilar.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. dedi.a.a. Men hz.a.v. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa.senga ham.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar". "Barakalloh fika" . "Ammo ba'd" haqida 1153. tong ottirdilar?" . Ali (k. 527-bob.Alloh senga baraka bersin. dedilar.a.): "Ud zot pok Parvardigorning www. 522-bob. Maktubning javobi haqida 1150. "va fika" . Ibn Umar (r. Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r.) aytdilar: "Hz. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". deb o'ylayman". unga salom berdilar.a.. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu".)ga: "Ey. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. Hz. Abdulloh ibn Umar (r.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach.Al-adab al-mufrad. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir.

(Biroq) Abu Said (r.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim.Al-adab al-mufrad.v.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib. (qimirlamang). men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.a. Shunda hz.a.a.deb javob berardi". Anas ibn Molik (r. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . (ey.a. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s.a. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman.): "Yo'q. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang.v. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169. deb javob berdim. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. Rasululloh (s. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz.a. Xudo haqqi. Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" . deb javob berdilar.a.deb so'radilar. dedilar". Rasululloh (s.): "Al-lohga qasamki. Abdulloh?" .)ni janozaga chaqirishdi.a. "Qalaysiz".masjidga keldik. U: "Bu mening ishim". Xudo haqi. O'sha paytda men sening yoshingda edim. Amr?" . U: "Xudoga shukr".v. deyish haqida 1165. U odam: "Xudoga shukr". ey. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi. ey. Huzayfa)?" . deb javob berdi. Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar".)dan so'ramayman!" .dedi. shoshib.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). ularga shunday zamonlar keladiki. "Qanday tong ottirding".a. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin. Abbos bin Abdulmuttalib (r. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. Amr ibn Sulay'.com kutubxonasi 176 .v. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach.)".)ga bir kishi salom berdi.deyishsa. Fikrimcha. dedi".) hz. dedi. u kishi alik oldilar. uning o'z to'dasi bor edi.): "Xudo haqqi.a. Qavm uni ko'rib qimirlab.dedilar qatiylik bilan". 1167. keldi. Biz bilan Rasululloh (s.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz". 532-bob. men www. men buni Rasululloh (s. Huzayfa (r. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi.deb so'radilar.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam. degangda nima deb javob berish haqida 1166. dedilar. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?"). Ali (k. ey. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan. Ali (k. 534-bob.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" . Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi.a. "Men eshitmagan hadis-lar". alhazar! Allohga qasamki.v. u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". u: "Allohga shirk keltirmaymiz" .dedi. dedi Amr.dey-ishdi.v.a. Jobir ibn Abdulloh (r. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz. alhazar.ziyouz.a.a.a.v.v.v. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r. biz buni Rasululloh (s.a. so'ng: "Qalaysan?" . Biz Huzayfa (r. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar. Umar (r.)ning oldiga .) aytdilar: "Umar bin Xattob (r. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim". 533-bob.deb so'radi.) huzurla-riga yur. qavmingga nima qilding?" .dedi. 1168.a. Lekin. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men: "33 yoshga".

uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. Abdulloh ibn Umar (r.): "Rasululloh (s. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi". dedim. Umar (r. dedim. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172.v.v. 540-bob. dedi".): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". dan turib ketsa.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi.a.com kutubxonasi 177 .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. yana qaytib kelish haqida 1171. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .a. so'ng yana u yerga qaytib kelsa. birimiz eng oxirida o'tirar edik". Ummu Sulaym (r.a.)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.v. Jobir ibn Samura (r.a. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir". (u haqda) xabar berish uchun kelsam.v.a.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175.) aytdilar: "Hz. Kengayib o'tirish haqida 1173. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar".) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. Men ketdim.a. deb javob berdilar. Abdulloh ibn Umar (r.)ning sirlarini sauga".a. dedilar. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar.dedi u. dedilar". 538-bob. 537-bob.a.) (oyoqlarini) yozib.a. Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a.a. "Nima ekan (u ish)?" . birodarimning o'g'li. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.deb so'rashgan edi. Oxirida o'tirish haqida 1174. "Bu sir". 535-bob.a.v. (Boshqalar ham) sajda qildilar.a.) sajda qilmadi. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi. Abdulloh (r. 536-bob. 541-bob. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. Abdulloh ibn Amr (r. O'rindan turib ketib. uni hovliga olib chiqdik.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin.deb so'radi. degan-larini eshitganman".Al-adab al-mufrad.v.a.a.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s.) menga: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir". so'ng sajda qildilar. Anas ibn Molik (r. Hz.)ning oldilariga borsak.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" .a.ziyouz.a. balki kengayshib o'shringlar".a. dedylar". mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel".) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. Umar (r.a. Qiblaga yuzlanish haqida 1170. Quyosh chiqib bo'lgach.a. borib meni kim yaralagani-ni. 539-bob.v.

"Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi. dedim.) kelib dedi: "Xudo haqi. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. deyishdi. Umar undan): "Nima deyapsan?" .a. 544-bob. dedilar".deb so'radilar. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim. 543-bob. dedim. Alloh-ga qasamki. Allohning Rasuli. Ka'b: "Shunday-shunday. Ul www. Chaqirildi. dedi"'. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir".v. dedi. oyoqparini yig'ishtirdi. o'rnimdan turdim. dedilar.Al-adab al-mufrad. bizni kechir!" . Hz. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. dedim. Men: "Aytganlaringni hz. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir". U meni ko'rib. odamlardan hatlab o'tib.) dedilar: "Menim-cha.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. Men: "Ey. Umarga yetkazaymi?" .a.a. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir".a. dedi. U: "Rasululloh (s.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. Muhojir esa. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni.a.): "Allohim.ziyouz.a. Umar: "Yo'q. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz.v. Abdulloh ibn Umar (r.). Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180.a.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". to'xtatib qolishdi. 1179. Umar (r.a. deb aytayapman".a.v.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Hatto.a). Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi".v. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir". Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang". (Hz. dedim. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. Rasululloh (s. "Rasululloh (s. Ubay ibn Ka'b (r. (shu yerda) o'tirdim. U odam kelib oldilarida o'tirgach. 1177. dim. "Nazarimda. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r.)ning oldilariga keldi. dedi Ubay ibn Ka'b (r. Hari ibn Amr Sulamiy (r. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi".a.) boshlari yoniga o'tir-.com kutubxonasi 178 . hz. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. bizni avf et". odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir".a. 542-bob.a.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar.): "Allohim. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang". dedilar.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". u badbaxt bo'lib qoladi". Hz.v.a. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178.dedilar. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi. Rasulul-loh (s. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. A'robiylar kelishdi.a. Umar (r. Umar (r. siz) kelib o'tirishi uchun". Men undan ruhlanib. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi.deb so'radim. dedi.

Men Rasuli akram (s.Al-adab al-mufrad. Hz. Rasuli akram (s. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" .) uni quchib o'pdilar.v. Hz.v.a.a. vallohu a'lam. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik. 1185. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki. A. Us-mon (r. U kutib turdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi. So'ng bolakay chopib keldi.a.bu Bakr (r. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. deyish bilan Rasuli akram (s. Umar (r. dedilar.a. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. Men akam ham kelishini istar-dim.)ning qabrlari esa.a. Foti-ma (r.) ham boddirini ochib. dedim.dedilar. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. dedim. Abu Bakr. kichkina?" deb chaqirdilar.v.a.) oldilariga kelib: "Ey. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s.v.a. . oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.).) bolasini bir oz ushlab qoldi. dedim. Sen bu bolani ham. U ham boldirlarini ochib. quduq labiga keldilar. Boldirlarini ochib. Rasulalloh.a. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim.v. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim. dedim. 546-bob. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. ulardan alohida bo'ldi". 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.a.a. lekin juda muhim xabarlar-ni. Men ham izlaridan chiqdim.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". Umar (r.v.) izn bergunlaricha kuting".) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar.a.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.)dan rivoyat qshshngan.) kelib. buni sevganni ham sevgin". Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar". Rasululloh (s. burilib.) keldi.a. www. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda".v. Usmon (r. bokisi yo'qdir.a. Na ul zot menga bir narsa dedilar.a. "Payg'ambar (s.a.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach.a. So'ngra hz.)ning hovlisida o'tirdilar.): "Ayt. Rasululloh (s. Usmon (r. so'ng: "Allohim.com kutubxonasi 179 .ziyouz. quduq ichiga osiltirib oldi.) hz.a.v.a. Abu Hurayra (r. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing".v.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar. Umar (r.a.a.a.a. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib. Rasululloh (s. Usmon (r.)ning eshik og'asi bo'la-man".a.v.) ki-rib.dedilar.a.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. Abu Muso Ash'ariy (r. "Sizga Rasululloh (s.)larning qabrlari ham birga bo'ldi. shu yerdamisan. Umar (r.. ularga qarama-qarshi. shu yerdami-san. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. dedim. kirishga izn so'radilar.a. Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. Keyin Fotima (r. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.v.a. Kelajak balolar. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt".v.dedilar". Ul zot hojatdan qaytib. Hz.) keldi.a.

)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq. desa. mo'minlar amiri.) bir kishini o'rnidan turg'azib.)ning oldilariga bordik.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. 552-bob. dedilar".dedi. jon kirgiza olmaydi. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188.a.a. Shunda Abu Zarr (r. kipriklari uzun. oldi-sotti ham bormi?" .dedi. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar.ziyouz. u yerga o'tirmas edilar".Al-adab al-mufrad. butun vujudlari bilan yuzlanar.a.deb so'radilar.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar". ortlariga qarasalar.a. u: "Xush keldingiz. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi.): "Unda yangidan ish boshlang".) aytdilar: "Raeululloh (s. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar).) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam. Birov joyini bo'shatib bersa. dedilar". azoblanadi. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz.v. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa.a. marhabo!" . "Qayerdan keldingiz".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. deb javob berdik. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi". 1191. desa bo'ladimi 1190.): "Qaerdan keddingiz?" . Otam Muoviya huzuriga kirgach.a. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori.) Raeululloh (s. unga jon kirgizishga majbur qilinadi.a. bog'lolmaydi.): "Ishingiz shumi?" . Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar. Agar yuzlansalar. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu .a.a. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang.a. u yerga o'tirmasligi haqida 1186.com kutubxonasi 180 .v. Umar (r.deb so'radi. Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" . Ibn Umar (r. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. 549-bob. azoblanadi. Abu Zarr (r. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. "Yo'q". Ibn Umar (r.) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. Biz: "Ha". kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . dedik.deb so'radi. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". keyin ham ko'rmadim". 551-bob. dedik.a.): "Bu ish bilan birga tijorat. So'rida o'tirish haqida 1193. (oldi) tishlari chiroyli va zich. Ibn Abbos (r.Haysam ibn www. Men yosh bola edim. soch-soqollari qora. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. Abu Zarr (r. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi". 553-bob. Abu Zarr (r. yelkalari keng va orasi uzoq. uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar".a. butun gavdalari bilan burilardilar.v. 550-bob. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. Abu Hurayra (r. Men u kishiday insonni oldin ham. badanlari (qizg'ish) oq.a.

dedi.) bilan birga o'tirgan edim.a.a. Ibn Umar (r.) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. dedi u menga.a. deb javob berishdi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r.a. 1200. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar.ziyouz. Demak.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim.dedilar. Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim". sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r.deb so'radim.a. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda. yo Abu Abdurrahmstn.): "Albatta istayman. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" . Umar (r. Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r.a. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". Bir kursi olib keldi-lar. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib.)ning uylariga kirdim.a.dedilar.a. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim".)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. 1199.v. Abu Fu-lon.a. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". Boshlari ostida esa.): "Nega yig'lamayin. Allohning Rasuli. Umar (r. 1196. "Alloh ishingizni o'nglasin. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. Men: "Bu odam kim?" .a.v.) oldilariga yetib keldim. Ul zot: "Shuning uchun shunday" . deb. 1198. Umar (r.a.a. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi". Uning ^stiga o'tirdilar. menga yaqinlashib keldilar.) u yerga kirib yig'ladilar.a. Dajjol qaerdan chiqadi?" .deb so'radim.deb so'radilar. Men: "Ey.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang.): "Ey.a. Umar. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar. dedim. Hz.) aytdilar: Rasululloh (s. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi".)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar.) issiq paytlari namozni kech o'qir. egnilarida qizil libos bor edi".v. 1197. ey Umar?" . Allohning Rasuli" .dedi. Rasu-lulloh (s. dedilar. dedim.v. 1195. dedi. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz". Xudo haqi. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi. shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s.a. Men undan: "Ey. sen bu dunyo ularniki. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad". Shunda Rasululloh (s.): "Nega yig'layapsan. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman".) bilan so'rida o'tirdik". 1194. Anas ibn Molik (r. Ul zot xutbalarini qo'yib.v. ey. Abu Rifoa Adaviy (r.dedilar.com kutubxonasi 181 .Al-adab al-mufrad. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . yo Rasulalloh. deb uyladim.a. 554-bob. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www.

560-bob. faqat unda Rasulumoh (s. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. Ul zot yerga o'tirdilar. 559-bob.a.a. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210. degan so'zlari qo'shilgan. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u. dedilar". Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir.a. Abu Said Xudriy (r. dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. Qaysning otasi Rasululloh (s.com kutubxonasi 182 . 555-bob. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori.a.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211. Abu Burda ibn Abu Muso (r..a. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.a.)yushg oldilariga borib o'tirdim. Men: "Agar istasangiz (turavering)".v. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori..) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.a. 558-bob. eshikkacha kuzatib qo’ydim.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi.) mening uyimga kirdilar. Mulomasa . 557-bob. Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Ikkinchi turi esa.ziyouz. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin".deb so'radik. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir. "ixtibo"dir.a.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar. dedilar.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" .)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi". Bu esa.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Agar to'rt kishi bo'lsa. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.Al-adab al-mufrad. Biz Ibn Umar (r.-v. dedilar.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. Abdulloh ibn Salom (r. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.a. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar. Abulmulayh (r.a. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. 556-bob. 1205.v.a. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida".v. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q". Munobaza esa.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r. avrati ochilib qolishidir. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan.) turdilar.a.

Allohning Rasuli!" .dedim. "Rasulalloh!" dedim. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212. 561-bob.v. 562-bob. Al-lohning Rasuli. Men: "Ey.) unga o'tirdilar. "O'n bir kun". Otasi Rasululloh (s. Rasulalloh" .)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Qayla (r.dedim.a. qo'rquvdan titrab ketdim".Al-adab al-mufrad. 562-bob.a.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".v. Shunda ul zot: "Dovud (a.)ning oldilariga kelganimda.a.) uning otasi oldiga bordilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.a. dedilar.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a. Ul zot: "Allohdan qo'rq. qo'rquvdan titrab ketdim". "To'qqiz kun".) aytdilar: "Rasululloh (s.dedim. Men: "Rasulalloh!" . Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi.) unga o'tirdilar.v. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.v. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama.v.a.a.) uning otasi oldiga bordilar.dedilar.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.a.com kutubxonasi 183 .v. dedilar.a.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma.a. Yana: "Yo.v. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.v. Rasululloh (s. Otasi Rasululloh (s.) taglariga ko'rpacha to'shadi.v.) aytdilar: "Rasuli akram (s.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. deya marhamat qildilar". dedi-lar ul zot.a. menga nasihat qiling".ziyouz. dedim.a. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Cho'kka tushish haqida 1213. Rasululloh (s. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.a.a. "Yetti kun-chi?" .v. 1212. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.s. Rasululloh (s. Cho'kka tushish haqida 1213. www.a. 1215. 561-bob. Yana: "Ey. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar.a.a.) taglariga ko'rpacha to'shadi.a.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".v. bir kun og'iz ochiq bo'ladi".)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. Rasululloh (s.a. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.dedim. "Ey.v.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. 1216. Rasulalloh!" .a.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.v. 563-bob. Qayla (r. "Besh kun".)ni mana bunday qilib .

) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb.a.v. faqat bunda Abu Hurayra (r.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.a. Ul zot: "Allohdan qo'rq.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob.a.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)ning oldilariga kelganimda.ziyouz. savobi senga bo'ladi.v.Al-adab al-mufrad. Umar (r. Men: "Ey.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 563-bob.) gapirayotganda jim turdilar. oyog'i bilan meni turtib: "Tur. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim". Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. 565-bob. 564-bob.a. ho'ngrab yig'lay boshladilar.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. menga nasihat qiling".v. dedilar". dedim. Allohning Rasuli. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s.a. "So'rang!" deya takrorladilar. So'ng: "Juda yaxshi. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. Ra-sululloh (s. Jobir (r.a. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. bunaqa yotish Allohning www. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r. so'rasin.a. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.a.)ni mana bunday qilib . Shunda hz.) esa.v. 1221. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa. deb boshlagan. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar.a. 1216.a.a. Anas ibn Molik (r. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. dedilar". mana shu o'rnimda ekanman. deya nasihat qildilar". Anas (r. tanbih bersa.com kutubxonasi 184 . oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Hech narsani so'kma". siz nima so'rasangiz ham javob beraman". U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim.a.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215. Yaxshi-likni ham.a. marhamat. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Allohga qasamki. Islomni din deb.)dan buni eshitib. Salom berilgach.a. dedi. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar.) hz. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik". Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219. hech bir yaxshilikni arzimas sanama.a. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir. Umar (r. hayvonni ham so'kmadim". Rasululloh (s. Chalqancha yotish haqida 1220.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. Yuztuban yotish haqida 1222.

ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa.a. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar". Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s.v. 1223.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman". (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" . tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi. Abu Umoma (r. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s. Nofi' (r. www. Ibn Umar (r. bermangiz ham".v. dedilar.a. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r.a. ayoliga jahl qilmasin. 1228.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. 568-bob.a. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib.Al-adab al-mufrad. 570-bob. 569-bob. 572-bob. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". Abu Ayub (r.v.a.a. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225.a.) turgan ekanlar". 571-bob. der edilar.v. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib.com kutubxonasi 185 .a.a.a. dedi. undan himoya soqit bo'libdi". quduq og'zi-da. Abu Muso Ash'ariy (r. degandilar. 567-bob. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin".) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi". Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". dedilar".a.) uylaridan chiqishda: "Allo-him. 1229. yoniga qo'yishi sunnatdir". Agar shunday (narsa) topsa. Abu Umoma (r. zero u shaytonning amallaridandir".v. Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231.ziyouz. tepamda Rasululloh (s. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. kaltak.deb oyoqlari bilan turtdilar".) devor(li bir joy)da. dedilar. Boshimni ko'tarib qarasam.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu.

dedi-lar. dedi. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" . Qavm kengaydi. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz.deb so'radi. cho'ktirib. barcha kuch-qudrat Allohnikidir . Ashaj". uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir".a.v. yuklarimni tuyamga ortib. Elchilar kelishdi. xush kelibsiz. Keyin u odam tuyasining jilovini burib. Rasululloh (s.a.deb so'radilar.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.v. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding). qora xurmo) deysizlarmi?" . Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir". Ashaj kech qoddi. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar.v. deyishdi. (boshqa) libos kiydi. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). tavakkul Allohgadir. deb javob berdik. tezlatab ortiga qaygib. "Ha".deb so'radilar. Ra-sululloh (s. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233.com kutubxonasi 186 .) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib. degandilar. Tong ottach. tuyalaringizning boshlari ko'rindi". chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib.): "Ana ular. So'ng yukdonini chiqardi. ulug'larimiz bo'lishgan.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim.ziyouz. kun chiqquncha yo'l yurdim. dedilar". U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. attuyutanu 'alal-lohi. dedi. ey. U kishi: "Marhabo.a. Tarjimasi: Bismilloh. deb atala boshlandi. So'ngra ohista yurib keldi. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib.Al-adab al-mufrad. "Ha". yonboshlab. ustidan safar kiyimini yechib. Kecha Rasululloh (s. der edilar.a. yuzida oyga o'xshash izi qojandi.) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". Bundan muhojirlar ham. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar.) aytdilar: Rasululloh (s. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim".a.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel).deb so'radilar.deb duo qildilar. Ular: "Ha".a.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" . tezda yaqinlashdilar. Abu Hurayra (r. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. deysizmi?" so'radilar yana. Umar (r. deyishdi. unga iltifot ko'rsat-dilar. men sizlarni poylayotgan edim.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". Umar?" . izimdan kelib qolishdi".a.v. deb javob be-rishdi.v.) shu gapni aytgach. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim. Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www. Umar (r. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. biz alik oddik.a.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib.v.a. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj".a. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. yo.a. Elchi-lar Rasululloh (s.)ning huzurlariga borgach to'xtadi. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. oyoklarini uzatib olgandilar.a.v. Rasululloh (s. yo'lda ulovini tezlatab. yurganlarida unga tayanardilar. Ashaj ishini tugatib. u odam salom ber-di. Qaytmoqchi bo'lib turgandim. La havla va la quvvata illa billahi". Rasululloh (s.deb so'radilar. Rasululloh (s.dedilar. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . Hz. Umar (r. 573-bob. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar.a.v. Ra-sululloh (s. "Ha". deyishdi.a.dedilar. ansorlar ham xursand bo'ldilar.v. U tuyalar-ni to'plab. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq.

a.v. 575-bobdagi 1237. 1243. 576-bob.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". Kimki 2 marta aytsa. der edilar". xohlasangiz tajriba qilib ko'ring. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. Jobir (r. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi.v. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q. degani . dedilar".v.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim.): "Alif. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi. Huzayfa (r. Alloh azza va jallani zikr qilsin".) aytdilar: Rasululloh (s. Sening isming bilan o'lib-tirilurman". Sen yolg'izdirsan.v. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar). Mim. der edilar. Allohim. 1236.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan.com kutubxonasi 187 . Abdulloh ibn Mas'ud (r.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir. Allohim). Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik. Albatta.a.. unga 70 hasaiot yoziladi. 1244-hadis 1242-hadisning takrori.. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik. Sening shohidligingda.) aytdilar: "Raslululloh (s. 574-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sen Allohdirsan. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir". So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik..a. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor. Abu Hurayra (r.a. Tanzil.) aytdilar: Rasululloh (s. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi. 1245. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi.a.) aytdilar: Rasululloh (s.v. Sening hech qanday sheriging yo'q. Lom.a. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. 1242. 1241. Ularni kim o'qisa. 1238. Anas ibn Molik (r. Abu Zubayr (r. Muhammad (s. Biringiz xo'shagiga yotib. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi".) bandang va elchingdir" .) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. Kimki 4 marta aytsa."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar.v. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi.a. So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. 1235-hadis 291-bobdagi 7. Abu Hurayra (r. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. uxlamoqchi bo'lsa."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk.a.a. qaytishimiz faqat Ungadir".a. Naf-simni hisob qilar (ya'ni.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey.a.a. Biz undan baraka topdik.a. der edilar. www.Al-adab al-mufrad.deb ayt-sa.

Al-adab al-mufrad.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi".a. desa va o'lsa. Baro ibn Ozib (r. 1252. "Ular nima ekan.v) uxlagani yotsalar. o'zing Botinsan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Senga tayan-dim. Jobir (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. 578-bob.a. dedilar. boy qilgin". bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". deydi.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. e'timod qildim. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin".) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.com kutubxonasi 188 . fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". Senga xohish-istagim bor. agar ular zavolga yuz tutsalar. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir". Tavrot. shahid bo'lib o'tadi. Abu Hurayra (r. o'zimni Senga taslim qildim. Sendan mustasno hech narsa yo'q. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat.): "Ikki xususiyat borki.a.v. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. der edilar". Alllohning rasuli?" .v. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. ozgana mashg'ul bo'linadi".): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi. 1247. Baro bin Ozibdan (r. Sendan keyin hech narsa yo'q.ziyouz. der edilar". U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga . Uning zikrini qilgan bo'lsa. 1249. o'zingga yuz-landim. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir.v. Abdulloh ibn Amr (r.a. solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. unduruvchi). ey.deya so'rashdi. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin". 10 marta www. Sendan oddin hech narsa yo'q.a. rahm qil (Allohim).a. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. 577-bob.a. qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi.a. o'zing Oxirsan. Ular (bajarishga) oson bo'lib. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. faqir-likdan (qutqarib). o'zing Zohirsan. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloxim. Allohim. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . qarzlarimdan najot bergin. U halim va mag'firatli Zotdir. desa.

1260. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255. tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. Zero. 583-oob. Sichqon bo'lsa.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa.v. deya marhamat qildilar.v.a.a. Ibn Abbos (r.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".com kutubxonasi 189 .)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim.a.): "May-li. "Urniga kirib yotganda tasbih.a. (shunda u) eslamasin". Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar". suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Abu Said Xudriy (r. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi. dedilar". Rasululloh (s. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. 582-bob.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. www.) kechasi uyg'onib ket-dilar. dedilar. Bu esa. Chiroqni o'chirish haqida 1257. 584-bob. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan.v.v.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. 1258. deya marhamat qildilar". tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi. Shunda Rasululloh (s. Rabi'a ibn Ka'b (r. "Qanday ular behisob?" . odamlarning uylarini yoqadi".)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. 1259.a.ziyouz.a.a. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi.a.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi.a. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi. siz-larni kuydiradi". tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim. Ibn Abbos (r. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah".a. Qarasalar. tegma unga". Rasululloh (s.) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s.): "Agar uxlashga yotsangiz.deyishdi. Abu Hurayra] (r. der edilar". dedilar. dedilar.)dan rivoyat qilini-shicha. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s.v.a. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. chiroq piligini sudrab ketdi. chiroqlaringizni o'chiring. Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.)dan rivoyat qilinishicha. Rasu-lulloh (s. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi.a.v.a. Jobir ibn Abdulloh (r.v. 581-bob. hamd va takbir aytgani esa. dedilar. faqat o'zidan xafa bo'lsin". bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab.

) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. hz. www.) aytdilar: "Ibn Umar (r.. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz. egarimni olib chiq".) yomg'ir yog'sa: "Ey.a. zero. undan ehtiyot bo'ling". dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring. Mujohid (r. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning. Ibn Umar (r. Ibn Abbos (r. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin.v. 587-bob. 589-bob.): "Haqiqatda olov dushmandir. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". deb buyurdilar". Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan. 590-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. derdilar." (50:9) oyatini o'qirdilar.a. 586-bob.Al-adab al-mufrad. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. Jobir (r. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. deb marhamat qildilar.)day rivoyat qilinishicha. joriya. Ibn Umar (r. Eshiklarin-gizni berkiting. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik.v. dedilar. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar.a. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265.a.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". u ham dush-manning bir xilidir".a. Umar (r.a. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. Jobir ibn Abdulloh (r.a. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz.a.a. yotishdan oldin o'chirib yotardilar.a. Rasululloh (s. 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori.v.a. Jobir ibn Abdulloh (r.v.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. 1262. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.v. Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.ziyouz. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir"..)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. 585-bob.) ahl-ayollariga olov yoqib berar. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring".a.a. 588-bob.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar".): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang.a.com kutubxonasi 190 . kiyimimni.

Hz. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash .a. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob. deya marhamat qildilar".v. qaylula qiling (ya'ni.) huzurlariga yo'l olishdi. Ular: "Kdchon?" . yotib uxlang).) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. Ular qaylula uchun turib ketdilar.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz. Keyin salqinlab. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. dedilar. www. g'usl qilishdi. dedi.v. Abu Hurayra (r.a.deb so'radi. u shaytonni ko'rgan bo'ladi. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" . haqqoniy gapni aytding". Burgani so'kmaslik haqida 1273. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. zero.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar. 594-bob. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir. bir kishi Payg'ambar (s. Soib bin Yazid (r.v. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". Keyin ular Rasululloh (s. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir". u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. ey. Haqiqatni ayt-ding. .) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 592-bob. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli.)ning huzurlarida burgani la'natladi. mayli. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. 1275.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla.a.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. Umar (r.a. Umar (r. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". 1277. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278. 1276. dedim. der edilar".) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring.)dan rivoyat qilinishicha.) aytdilar: "Hz. Anas ibn Molik (r.a. dedi". folbinlik qat'iy man qilindi. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz. Ul zot: "Burgani la'natlama. Anas ibn Molik (r. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan".a.a. 593-bob.ziyouz. Balli. Borsalar. qaylula qiling.Al-adab al-mufrad. So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. qimor. Anas". Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. Abu Talha (r. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. Peshin paytida uxlash haqida 1274. deyishdi.dedim.tentaklik.com kutubxonasi 191 . Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing. majusiylik. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi".a.

Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli.. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . Umar (r.dedilar. mo'minlar amiri. dedilar". bu esa go'shtli sho'rva.Al-adab al-mufrad. kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. Umar (r. tozalang". Oyisha (r. Hz. xohlamagan yo'q". mana bu nimta-nimta go'sht. Oyisha (r. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob.a. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. xursand bo'lardim.a.a. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar.). hz.deb so'radilar.a. Ziyofat haqida 1279.s. Ayollarni xatna qilish haqida 1281. U ser-tuk odam edi.a. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r.): "Ibrohim (a. chiqarib yubo-ringlar shaytonni.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib. Abu Abdurrahmon. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi.com kutubxonasi 192 . dedi Nofi' (r.): "Rasululloh (s. Allo-him. "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar". dedilar Abdulloh ibn Umar (r.a. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim.a.ziyouz. Hz.a. axir nonimiz yo'q-ku?" . Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. Usmon (r. Abu Hurayra aytdilar (r.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar". so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel". Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280. 1284.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar.): "Mayli". Oyisha (r. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz".) bilan Shomga kelgani-mizda.) ziyofatga chaqirganlarmi?" .)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi. deguvchilar ham bor.dedi. Hz. Abdulloh ibn Umar (r.a.a. dedilar". Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" .) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. 597-bob.a. Hz. sizga bir taom hozirlagandim. chiqaringlar uni!" . Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282.a.): "O'zingta shukr.). deb Adiyga odam yubordilar.deyishdi. Umar (r. dedilar". 598-bob.. Usmon (r. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob.)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. nima uchun chaqiramiz.a.a. www. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r. 600-bob.v. dedilar".): "Bay-bay. Men: "Ey.a.de-dim.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi.a. 596-bob. u keddi.

1 Abu Hurayra (r. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz.v.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s. Oldimizga ovqat olib kelishdi.a. og'ziga soddilar. kiyimini tozaladi. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor. Otam farzand ko'rganlarida. Shutstsa Rsululloh (s. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib.): "Parvardigorim. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r.ziyouz. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar". o'sha kuni ro'zador ekan. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291.al.a.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib. ulardan ba'zilari o'lganmish.v.a.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi.al. Go'dak maza qildi. Shundan keyin 80 yil yashadilar.v. Aytishlaricha. 1287.a.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.deb so'radilar. val-lohu a'lam.s.a. Men: "Ha". 603-bob. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. Parvardigorim?" . 605-bob. unda Rasululloh (s. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi". 602-bob. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Anas ibn Molik (r. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Muso ro'zasini ochdi". dedi. U odam bir kuni ro'zador.com kutubxonasi 193 . viqorimni ziyoda qilgin".) huzurlariga olib bordim. ularni bu borada hech 1288.) (buni ko'rib): "Bu nima. Holbuki.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar.v. u paytDa qish edi.): "Ansor xurmoni sevadi".s.Al-adab al-mufrad. bir kuni tutmas edi.)ning tillaridan Ib-rohim (a. xizmatlarida qolganligi aytilgan.v.v. Mendan: "Xurmoing bormi?" .)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. Alloh: "Viqor".) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www. 604-bob.deb so'radilar. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. Keyin Ibrohim o'rnidan turib. ro'zador ekan. Payg'ambarimiz (s. Rasuli akram (s. Ibrohim (a.a.a. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar. deb xurmo uzatdim. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. dedilar".) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar. ey.Usmon (r.a.s. Uni Abu Qursofa deyishardi.a. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar. Muoviya ibn Qurra (r. Ibrohim (a. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286.s.) birinchi xatna qidtsirilganlar. Muso yemadi. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir.a. Tuya xurmoni kavshay boshladi.s. lekin ro'za-sini buzdi".) aytdilar: Ibrohim (a. Abu Hurayra (r. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s.

Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. Uning dini.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . deb turing!" . kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". garov o'ynaymiz".a. Xudoga shukr qilish haqida 1292. desin. "La ilaha illaloh".a.v. deyilsa. tirnoqni olish. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. Ibn Abbos (r. Qolganlari esa quruq qoladilar. 610-bob.a. Abu Hurayra (r. ular duo qilishdi.a. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. deb marha-mat qilganlar".a.a. garov o'ynaymiz". Do'stiga: "Kel.com kutubxonasi 194 .) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi.a. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man. Etstsi men duo qila-man.a. Umar (r. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. www. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. Oyisha (r. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297. Men: "Sizlar duo qildingiz. dedilar. 609-bob. demoqchi. Kimki do'stiga: "Kel.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib. sizlar "Omin".) aytdilar: "Maysir qimordir". "Ha".) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish. Ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar. ziyofat berdim. qasamida "Lot va Uzzo haqqi". 611-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Umar (r.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .a.dedim. desa. derdilar. 606-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Qimor haqida 1295. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar. Hz.ziyouz. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz. Hz. 607-bob. Ibn Umar (r. Bola sog'lom tug'ilsa.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar". 1296.) biron oilada farzand tug'il-sa.dedi. Mana shu qimordir". deb yuborsa. sadaqa bersin". akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. Hz. Allohtaolo (molimga) barakot berdi.v.a.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". 608-bob. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". deyish haqida 1298. Umar r.derdilar.

ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". U xushovoz edi.): "Salomni oshkora beringlar.v. dedilar.com kutubxonasi 195 .) unga: "Ey. Ashula haqida 1301. Anshaja esa.. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.v. zero u qimordir". Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304. dedilar.a. Abu Hurayra (r. Kaptar qimori haqvda 1299. qoni-ga cho'milgan kabidir". 615-bob. tezda bu ishingizni tashxang". Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob.a. dedilar. dedilar.): "Ushbu ikki ni-shonli. 1303. dedi. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar. ayollarning (tu-yalarini) haydardi.a. Abu Muso Ash'ariy (r. 617-bob. Burayda (r. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". ular bilimsizlik bilan. Dilxushlik zarardir". deganlar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa.. 613-bob. Abu Hurayra (r.a. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www. 1306.a.. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi". Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir". Abdulloh ibn Mas'ud (r.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". Ali (k. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz.ziyouz.. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi.a. 1307.. dedilar.a. 616-bob. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar. Anshaja.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. 1302. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib.a.Al-adab al-mufrad. o'rinlaridan turib ketdilar. man qilingan kubdan saklaning.) bino eshigidan chiqib.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. 614-bob. Rasululloh (s. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300. dedilar.v.

1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori.)dan rivoyat qilingan bo'lib.) aytdilar: Rasululloh (s.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa.com kutubxonasi 196 .dedilar. dedilar.): "Kimki kechasi o'q otsa. 621-bob. 1311. dedilar. u bizdan emasdir"." degan. binobarin. 620-bob. 1316.. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham. 1313-hadis Amr ibn Os (r. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa.v.a.a. yuqoridagi hadisning takroridir. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Makka ahli. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319.a. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.v. dedilar". Shunday..) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. nardni sindirib tashlar edilar". qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" .a.a. (ya'ni. kimki bu o'yinni o'ynasa. Inga chaqtirish .a.)dan rivoyat qilingan. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di.a. dedilar. dedilar. Abu Hurayra (r. Rasuli akram (s.a.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bu juda muammodir. majoziy ma'no ham bor.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi".) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir". 618-bob.a.v. Nofi' (r. Hz. dedilar. 619-bob. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r.a.a. uni urib. Yana Abu Hurayra (r. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi".ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki. 1310.a.a. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312. Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . u bizdan emas".Al-adab al-mufrad.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi".ziyouz. oqibati sochi va terisigadir. dedilar.v. www. Alloh taolo: "Albatga.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi". may va qimor.

Falonchi. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman".) ayollaridan biri bilan birga edilar. 1326. u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir".deb so'radilar. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor.Al-adab al-mufrad.v. 1321. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327.a. Joriyalari soch olayotgan ekan. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. dedilar". Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang.a. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki. Hz.v. 1325. deyi"di ular.a.)ning huzur-lariga kirdim. "Ha". 1324.a.a. o'zingdan boshla!" . dedilar.dedi. 624-bob.a.dedilar".a. chuiki buni faqat mo'min his qiladi". Oyisha uch marga takbir aytdilar.v.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo.): "Nura terimni yulib oldi". Vasvasa haqida 1320. "Bu sof imondir". yonla-ridan bir kishi o'tdi. o'zing ham ulardan birisan. uch marga takbir aytsin. o'zaro adovat qilmang. Josuslik qilmang.com kutubxonasi 197 . www. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor".) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. dedilar ul zot". Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. Oyishashshg huzurlariga kirdik. dedi. Gumon qilish haqida 1323. men ularni qaerdan bilaman?" . dedilar. Anas bin Molik (r. Abu Hurayra (r.v. deganlar". Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. Allohning solih bandalari bo'ling!" . Abdulloh ibn Umar (r. Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. o'ladi-gandek".dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi".)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. Rasuli akram (s.a. Ibn Umar (r. zero gumon so'zlarning yolg'onidir. bu xotinim falonchi". xolos".a.a. O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". "Alloh hamma narsani yaratgan. dedilar". Rasulalloh. dedilar.): "Gumondan saqlanish. dedilar". Men esa faqat ochman.ziyouz.a.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi". deb yozdi. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi".): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib. dedi. 622-bob. Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. dedi. 623-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. 1322.) uni chaqi-rib: "Ey. Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.

tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi". dedilar. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar".a.a. 630-bob. 629-bob.v. 1337.a. Hz.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi".)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. Men: "Bu kim?" degandim. Tanishish haqida 1332.a. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. 627-bob. U: "Alloh uni kechirsin.v.) aytdilar: "Hz. Umar (r. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". Kaptarni so'yish haqida 1336. Abu Tufayl (r. kirshp uchun izn so'radilar.a.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. www. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim.) aytdilar: "Rasululloh (s.) bir kuni uning eshigiga kelib. joriya uning sochini tarayotgan edi. Umar (r. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.a. Hz. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi". Oyisha (r. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir".m. Zayd izn berdi. 1334.) bilan bir ko'chada ketayotib.a.ziyouz. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. Hasan (r. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s. dedilar. 626-bob. Usmonr.a. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar". Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida.a.)dan rivoyat qilindi: Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. dedi. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku.a. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r.a.com kutubxonasi 198 . dedi. ey. so-chingai tarayversin". Zayd ibn Sobit (r.Al-adab al-mufrad.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.a. Sadoqat haqida 1331.): "Qo'y. 628-bob. 1335. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".v.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.a. Ibn Umar (r.).

) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s.a.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa.a. 1345. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi".) unga: "Xudo haqi. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. Agar ro'zador bo'lsa.dedilar. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin".v. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347. ul zot: "Bu o'shalardandir". 637-bob. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340. dedilar. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi.a. dedilar".a.a. u qabilasining yomon biro-dari". dedilar.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir. do'sti alanglayverdi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". Haligi kirgach.). ularga boshqa yuzi bilan keladi". dedilar".) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s.v. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346. Ul zot: "Ayting.) bir kishini ko'rgani bordilar. dedi Zayd (r. 634-bob.v.)ning huzuriga keldi. Ortiqcha so'zlash haqida 1344.com kutubxonasi 199 .)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. Abu Hurayra (r. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. 635-bob. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342.a.ziyouz. Ammor ibn Yosir (r.): "Mening senga hojatim bor edi". bularga bir yuzi bilan borsa. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri".a.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. u www. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi. dedilar". Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.v. Hz.a. 631-bob. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir.a.a.a. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" . Uyga kirishgach. ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". kirsin. 1343. 632-bob. 636-bob.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin. Umar (r. dedilar". Oyisha (r. 633-bob. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi".a.

a.dedilar".a. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir". Abu Bakra (r.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt".a.a.com kutubxonasi 200 .a. Allohning rasuli.a.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi". G'azab kelganda nima deyish haqida 1356. bu odam haqida boyagiday gapirib. Ul zot: "Ey. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib.a. 641-bob.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas. www. deb yozilgan". deyilmoqchi.a. Shunda boya-gi odam: "Nima.v.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. dedi. uni tark etgan kishidir". dedilar. saki-nat hayodandir".a. U odam ketgach: "Ey. Be-nomuslik jafodandir.) unga qaradilar. dedilar.ziyouz. Abdulloh ibn Umar (r. jahli ketadi.v. 1350. Jafo haqida 1351.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s.ning boshlari kattagina.v.a. Imron ibn Xusayn (r. sen menga sahifangdan gapirasan-a". bilganingni qil!" .v.v.a. Jafo do'zaxdadir".a. dedilar.a. men senga jinnimanmi?" . Nabiy muhgaram (s.v.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. Agar u odam shu kalimani aytsa. Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir". Abu Mas'ud (r. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. 638-bob. Abu Hurayra (r.a.)dan gapirsam. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan.dedim.): "Hayo imondandir.)aytdilar: "Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s. dedi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar. vallohu a'lam . 640-bob.v. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" . Agar uyalmasang bilganingni qil 1353. dedilar. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s. imon jannatda-dir. 1355.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. Hayo haqida 1349. Sulaymon ibn Surad (r. Oyisha. ko'zla-ri yirik edi. G'azab haqida 1354. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi". 639-bob.dedi.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. dedilar". Abdulloh ibn Umar (r. dedilar.a. biri ko'tarilsa. 1352.

talofat-ni sog'inib qolasan".) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359.a.a.ziyouz.): "Agar yaxshi ko'rsang. dedilar 2 marta".ziyouz. Hz. o'sha do'stingga yomonlik.ziyouz. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin.php?topic=588. "G'azablansang.com/index.0 Internet uchun Umarbek. 645-bob. Umar (r. www. 644-bob. Ibn Abbos (r. Umar ibn Xattob (r. 643-bob. "Qanday qilib?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori.v. deya 3 marta takrorladilar.) aytdilar: "Rasululloh(s.a. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki. Laylo va Doniyor tayyorlagan. Ali (k. Hz. sukut qil".) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.deb so'radilar.v. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. Agar yomon ko'rsang. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz".com 2007 www.Al-adab al-mufrad. dedilar. Hz. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin".a.com kutubxonasi 201 . unga boladek bog'lanib qolasan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful