Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

v.a.) o’zlari: "Ey. sallani ham berib yubordingiz".)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. dedilar. deb javob berdilar".a. Muhammad (a.Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" . Yana Abdulloh ibn Umar (r. savobi albatta tegadi". degan ma'noda bo’lsa kerak.): "Ha.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya. shuningdek. Shu a'robiyning otasi Hz.) hikoya qiladilar: "Men Hz. ularga xayrixohlik qilishdir".a. yo’l va boshqa binolar.) yonlarida bo’ldik.a.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki. dedilar. deyilgan. 41. degan edilar. siz eshakni ham.s. deydi. odamlarga manfaati tegsin. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. mayli.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik. Usmon (r.ziyouz.deb so’radi. deb duo qildilar. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. nuring o’chadi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) a'robiyga: "Ha.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz".): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi. Silai rahm natijasi 42. 21-bob. otang do’sti Umarning o’g’liman". Muhammad ibn Sirin (r.a.al.): Rasululloh (s.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a.a. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi. Rasululloh (s. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.com kutubxonasi 9 . onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin".): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab.a.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r. www.a. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r. Sa'd ibn Uboda (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 37.deb so’radi.Al-adab al-mufrad. Abdulloh (r.a. Sadaqai joriya . masjid. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy.a. Abdulloh (r.a. sen istaganingni qilaver. Umar ibn Xattob (r. Amr. 39. dedilarda.v.Shunda Abu Hurayra (r.) aytdilar: Rasululloh (s.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" . deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar".) bilan do’st bo’lgan edi.v.a.a. Amrga qarab: "Ey.v. dedilar". 38.a. agar uzsang.a. Abu Hurayra (r. Alloh! Abu Hurayraning ham.a.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. madrasa. uning uchun sadaqa qilsang. Abdulloh ibn Dinor (r.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la. degan edi. 20-bob. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40. Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma.

uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar.): "Yo Rasululloh.otam bo’ladilar".a.a. Abu Hurayra (r. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi. Oyisha (r. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" . yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".) turib: "Ey. Abu Hurayra (r.v.com kutubxonasi 10 .v.a.v.) shoyadki Rasululloh (s.a. Abu Abdurrahmon!" .deb so’radilar. dedilar.a.)ning oldilariga keldi. opa-singillaringga.a. Hoshim bolalari.) ikki kishini ko’rib. degan hadislarini rivoyat qilib bersam.a. deb nasihat qildilar. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44.a.deb so’radilar. 24-bob. ey.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. dedilar.a.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi".v. 25-bob.Al-adab al-mufrad. Rasululloh: "Ey. Abdu Manof bolalari. senga etarli nasihat qilgan bo’laman". unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver".Abdulloh ibn Umar (r. "Otam". Shahr ibn Havshab (r.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma. degan hadis haqida 43.a. Sevgi nasliydir. Umr ibn Xattob (r. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" . Rasululloh (s. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi. Abu Hafs .v. 1 Hz. 23-bob.a.) o’z otalari Hz. otangga.) Rasululloh (s. ey. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45. degan edilar. degan edi.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga. Abu Hurayra (r.a.)ning kunyasi.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi.a.Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki.Umar ibn Xattob (r.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar. degan oyat kelgan vaqtida. Abdulloh ibn Umar (r. 22-bob. 46. Abu Abdurrahmon .a. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214).): "Onangga. U sahobiy Rasululloh (s.deb so’radilar. 48. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi.ziyouz. Rasululloh (s. Ka'b ibn Luay bolalari.a. U: "Bu .a.) bilan safarga chiqqan edik. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. Abu Hurayra (r. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47. Abu Bakir ibn Xazm (r.)ning kunyasi .a. va ey.v. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir".): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. deb javob berdi. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.a. deydilar. falon! Yoningdagi kim?". uning ismi bilan chaqirma.v.a.) bir sahobiydan rivoyat qildilar. Muhammadning www. ey.a.

51. Abu Hurayra (r. 50. "U vaqtda malomatga qolasan". Rahm .com kutubxonasi 11 . amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. Shunda Alloh taolo: "Ey. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz. "Toliqib. berishdan qo’lingni tortma. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) .a.deb so’raganida u: "Ey. uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman".)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Abbos (r. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman. . uni men sizlardan uzmayman". Mablag’i bo’lsa. 26-bob. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan. dedi. Rasululloh (s. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" .) aytdilar: Rasululloh (s. . Alloh undan: "Nega turding?" .) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi. mol kelib qolar.degan edi.s. Abu Hurayra (r. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir". rahm. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. miskin. Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash . ya'ni mana. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52.v.a. rahm: "Ey. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi.a. ya'ni hech narsam yo’q deb.dedi.deb so’raganda.v.a.degan deb aytdilar".baxil bo’lishiga kinoya. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz. Abu Ayyub Ansoriy (r.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" . Abu Hurayra (r. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". inshoalloh.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi .degan oyati haqida. dedilar.a.v.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan. qiynalib o’tirasan". Agar mablag’i bo’lmasa. .) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor. deydilar. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.a.)ning dinidan yuz o’girib. Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi.a.)dan rivoyat qilindi. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi.a."Qo’lingni juda yozib ham yuborma". mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 27-bob.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www.ziyouz. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". aniqki.v. Silai rahm qilish haqida 49. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . albatta". Alloh taoloning: "Qarindoshga. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh.): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi.dedi. deb oshkora nido qildilar. Rabbim. Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan". yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib. u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).

Sen shu. Uni birov uzmasa. Abdulloh ibn Amr (r.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. u Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik (r. U kishi Rasululloh (s.) dan rivoyat qilingan.): "Agar gaping to’gri bo’lsa.) uch martaba takror qildilar.v.a. degan.a.a.a.a.a. dedilar.Al-adab al-mufrad. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.v.v.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar.a)dan rivoyat qilingan.v.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. mening qarindoshlarim bor.a. Bu so’zni Rasululloh (s. ajali ta'xir qilinadi. 28-bob.)dan rivoyat qilindi. Ularga yaxshilik qilaman.) aytdilar: Rasululloh (s. Rasululloh (s. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan.a. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan. Abdulloh ibn Umar (r.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin". Abdurrahmon ibn Avf (r.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh. 29-bob. men ularga silai rahm qilaman. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60.a.com kutubxonasi 12 . Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman". Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.v. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik.a. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa. qarindoshlikni uzadilar.ziyouz. dedilar 54.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi". dedilar.a. Oyisha (r.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib. binobarin.v. Hz. dedi. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi". 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib.a. Rasululloh (s. Endi kim rahmni uzmasdan yursa. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi". www. 30-bob.a. Alloh ham uni uzib tashlaydi. ular menga yomonlik qiladilar. 55. ishingni davom ettiraversang. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi.a.v. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi". Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi".

65.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi".v. 62.Al-adab al-mufrad. Yigit Abu Hurayra (r.a. dedilar.deb so’raganlarida.)dan naql qilingan. Abu Hurayra (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim. Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi.com kutubxonasi 13 . u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan". Abu Hurayra (r. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" .)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta. deganlarini rivoyat qildilar. dedi.): "Men Rasululloh (s. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.a. der edilar. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin". deb javob berdilar". egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi". Rasululloh (s. dedilar". Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" . Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla.a.) oldiga borib so’raganda. Hz. hadis Abu Bakra (r.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi.a. Sa'd ibn Sam'on (r. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi. Lekin hech kim turmadi.a. 32-bob.a.ziyouz.a.v. ulardan ham ortsa.) aytadilar: "Rasululloh(s. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. Abdullohibn Avn (r.v.a.a.)dan rivoyat qilinishicha. deb aytdilar".)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay. www. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". Usmon ibn Affon (r. 31-bob.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. Jubayr ibn Mut'im (r.) Rasulullo? (s.a. Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64. degan so’zlarini eshitdim".deb so’radi. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66.a.a.a.a.a.a.v. dedi. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi". U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi).

): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu .a. Jubayr ibn Mutim (r. uzoqligi bilinmaydi.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas.a.v.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". dedilar . O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. Rasululloh (s.a. dedilar.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib.a. Rasululloh (s. Buni ham qila olmasang. mulikdan qutqazish esa. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar".) Rasululloh (s. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir.) Hz.) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish.dedi. Barro ibn Ozib (r.a. 35-bob. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi. 36-bob. Haqiqiy silai rahm 68.ziyouz.deb so’radi. 73.v.) aytdilar: Rasululloh(s.)dan rivoyat qilindi. 38-bob. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. Abdullohibn Amr (r.v.): "Yo’q. ma'nosi goyat chuqur. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a.v. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi.a. Ammo u yaqin bo’lsa-yu.a.Al-adab al-mufrad. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan". dedilar. Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob.v.com kutubxonasi 14 . chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi. jonliqni ozod qilish . dedi. yomon ishlardan qaytarasan. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" . 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan.). uzoqlashtirilsa. Abdulloh ibn Abbos (r.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". dedilar. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. kishilarni yaxshi ishlarga buyurib.uni qullikdan qutqazishing.a.a. Alloh hamma narsani bilguvchidir. Rasululloh (s. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham. Hakim ibn Hazom (r.a. Umar ibn Xattob (r.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating". Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa. yaqinligi qolmaydi. deyilmoqchi .

) aytdilar: "Men Rasululloh (s. deyishdi. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir.v.v. shular mening yaqinlarimdir.)ning eshiklari oldiga qo’yib.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim".)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. deb buyurdilar.v.dedilar". o’zlari Rasululloh (s.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang. . degan gaplarini eshitdim".demak.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" .) Rasululloh (s. uzoqlashtirilgan bo’lsa. deb shu so’zni uch bor qaytardilar. "Rasululloh (sa.) ularni to’plab Rasululloh(s. Umarning qavmlari: "Ha. dedilar.ziyouz. yaqinligiga.a. Umar (r.com kutubxonasi 15 . Ozod bo’lgan qullar haqida 74.) uylaridan chiqib. Ikki burun bilan to’ntarish . 40-bob. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa.): "Muohada qilishgan kishilar. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor". Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak".dedilar. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76.a. Uqba ibn Omir (r.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. 41-bob. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". deb aytishing kerak". u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" .a. Jobir ibn Abdulloh (r. 77. dedilar.a.): "Kimning uchta qizi bo’lib. ozod qilgan qullaridanman. Shunda Rasululloh (s.v.a.) Umar ibn Xattob (r. Rasululloh (s.a. degan edim. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi". oramizda muohada qilishgan kishilarimiz. ularni yaxshi axloq.a. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi".a. 78.a.a.v. dedilar. Shundan.deb so’radilar. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" .v. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi". deb javob qilganim-da. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi.deb so’radilar. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa.a. keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib. Payg’ambar do’stlari 75. 39-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa.a.)dan rivoyat qilindi. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey. Hz. Hz. www. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r. Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi". Alloh taolo benihoya xor qiladi demak .v. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi.)dan rivoyat qildilar. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman".Al-adab al-mufrad. uzoqligiga guvohlik beradi".a.v. Rifa'at ibn Rofi' (r.a.a. shunda u zot: "Unday bo’lsa.

v.Al-adab al-mufrad.a.deb so’radi. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham".ziyouz. 84.)dan rivoyat qilindi.a. 43-bob.)dan: "O’zing yeganing. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir".a. Oyisha (r. Abdulloh ibn Umar (r.) Suroqa Ju'shum (r.a.deb so’radilar. aytib bering!" dedilar. 45-bob. Qaysi masalada bo’lsin. 85.)dan rivoyat qilingan.Ibn Abi Na'im (r. 42-bob. Miqdom ibn Ma'di Karib (r.a.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . deyish kerak".a. degan edi. Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" .deb so’radilar.) Rasululloh (s. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79.a.) oldiga kelib.v. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" .)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.a. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. faqat u Muso ibn Suroqa (r.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 16 . dedilar. otam: "Yo’q.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. xayr-ehsoning hisoblanadi". Suroqa: "Yo Rasululloh. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q". U kishi Rasululloh (s. 81-hadis 80-hadisning takrori. azizroq. Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. dedilar. 82. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80.v. U kishi: "Men Iroq ahlidanman".a. degan jumlani ham qo’shdilar". Abu Said Xudriy (r.deb so’radilar. deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. Rasululloh (s. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin". 44-bob.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi".deb koyigan edilar.v. bolalaringga.a.a. degan so’zlarini eshitdilar. dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". dedilar". chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. Keyin eshikka chiqib keldilarda. suyumliroq emas. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib. Rasululloh (s.a. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" . Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" . deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi. Hz. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi. bolalari ko’z oldiga kelib.

bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi".a. 47-bob. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.v.)ga g’alat tuyulgan . Rasululloh (s. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli. chibinni o’ldirsa. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi". Odam qoshshi.v.v. Shunda Rasululloh (s. Men nabiy muhtaram (s.)ga bir kishi: "Sen www. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz.) bilan Rasululloh (s. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r.deb so’raydigan kishilar-dir. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.a.Al-adab al-mufrad.a. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar.a. sen ham uni sevgin!". payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r. 46-bob.ziyouz. dedilar. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro. dedilar Miqdom ibn Asvad (r.a.v. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 17 . endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti.) yonlarida o’tirgan edik. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. dedilar.a.)". Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi. u kishi: "Men Rasululloh (s. degan so’zlarini eshitgan edim".a.a. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib.deb madh qildi.a. Shu vaqtda bir kishi kelib. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib.a. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q. 48-bob. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi.v.a.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r.) huzurlariga bordik. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) . . deb so’ragan edi.deb kelayotganlarini ko’rgan edim".v.)dan rivoyat qilindi. Rabbim! Men buni sevaman. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha. bu gunohdan qanday qilib qutiladi. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir".a. dedilar". Barro ibn Ozib (r.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak". Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib.)dan rivoyat qilindi. O’z kishisini duo qilish haqida 88.a.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey.v.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar. Jubayr ibn Nufayr (r. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86. u janobga "Rasululloh (s.a. chunki ular Rasululloh (s.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir". U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. dedi.a. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.

shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz". www.ziyouz. Ona mehr-shafqatlidir 89.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .a.) unga uchta xurmo bergan edilar. siz shunga guvoh bo’ling".) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.a. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat.v. dedilar". kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani.v.dedilar. yarimtadan bolalariga uzatdi. boshqa odamlarni guvoh qil!" . ulardan bittasini ham o’pgan emasman". 49-bob. U kishi: "Mening o’nta bolam bor.com kutubxonasi 18 . a. Oyisha (r. Yosh bolalarni o’pish haqida 90.v. deb so’radilar.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi.a.)ga bir xotin (tilanchi) keldi.a. der ekanlar. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman. dedilar.a.a.Al-adab al-mufrad.a.v. 91.): "Men Rasululloh (s. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi".v.v. Rasululloh (s.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa. dedilar". Bashir: "Yo’q. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi. 51-bob.a. yana onalariga qarashdi.) o’tirgan edilar.a. 50-bob.v. dedilar". Bashir ibn Sa'd (r.) aytishlaricha. 93.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.a.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey. faqat Nu'monning o’zigagina berdim". dedi. Rasululloh (s.deb duo qildilar". Oyisha (r. dedilar.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar. deb atalgan .v. Rasulullo? (s. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . Oyisha (r. Janob Rasululloh(s. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. "Adab" .v. bittasini o’zi uchun olib qoldi. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".a. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob".a. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida. Valid ibn Numayir (r. u kishi aytdilar: "Hz.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim.v. 92. Hz.dedilar.a.)dan rivoyat qilindi.a.a. Oyisha (r.a.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi". Rasululloh (s. degan edilar.chaqirmoq ma'nosida bo’lib. Anas (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar.a. Abu Hurayra (r.Rasululloh (s.v.) kelganlarida Hz.a.a. Anas ibn Molik (r.

deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. unga ozor www. Oyisha (r. u Hz. Nu'monning o’zigagina berib.ziyouz. Umar (r.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s. Abu Said (r.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish.a. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. 98-hadisda aynan takror kelgan.a. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib.) rivoyat qildi: Rasululloh (s. dedilar. 90-hadis mazmuni esa. Hz.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi".a. dedilar. 52-bob. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan.a.)dan rivoyat qilgan.v. deganidir. masalan. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". degan so’zlarini eshitdim". degan so’zlaridan.dedilar". degan edilar. 55-bob.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100. Qushni haqi .a. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish. dedilar. shunday bo’lishlarini xohlayman". bolalaringdan bittasi . dedilar. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. Abdulloh ibn Umar (r. Oyisha (r. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r.a. deb maqtadi. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. Imom Buxoriy Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi. 54-bob. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda. degan ma'nodir.Al-adab al-mufrad.v.v. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib.com kutubxonasi 19 . Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda.v.a.a.a. iloji boricha moddiy yordam berishdan. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz.a. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. v. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki. . degan ma'no tushunilmasin.): "Unday bo’lsa. bolangning ham haqi bor". deb o’yladim".): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. boshqalarini mahrum qilishing durust emas".a)dan rivoyat qilingani.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab.): "Hz.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". hadyalar berish.)dan rivoyat qilingan. ahvolidan xabar olib turish. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94.a. deyishdan murod . boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta. "Boshqalarni guvoh qil". 53-bob.

u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli.v. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi. Hasan Basriy (r. Rasululloh (s. deganlarida. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa.a. dedilar. Yana Rasululloh (s.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". uzoqdagiga yuugurilmaydi. o’ng tomonidan qirq. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. deyishdi. Umar (r.a.)dan qo’shni haqida so’ralganda.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi. barcha tengdir .al. Endi hozir esa. 110.a.. Abu Shurayx Hizoiy (r.harom. 59-bob.a.) sahobiylaridan: "Zino nima?" . Rasu-lullo? (s. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa. Qo’shni haqi tugrisida 103.)dan rivoyat qilingan. 58-bob.a.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" . deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" . Hz.v.v.a.a. qushnisiga yaxshilik qilsin. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi". 60-bob. dedilar". ort tomondan qirq.v. o’shanga berasan".a.): "Yaqindagi qo’shni qolib.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir. Abdulloh ibn Umar (r. 107.a. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa. 102. dedilar". Ular: "O’grilik . Abu Hurayra (r. Oyisha (r.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir". uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".v.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www.com kutubxonasi 20 .a. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.a. yaqindagisi bilan boshlanadi. u.ziyouz. 105-hadis ham takror. 56-bob. Men Rasululloh (s. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar. Miqdom ibn Asvad (r. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas.deb so’radilar.a. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi.a.deb so’raganimda.dedilar. Qo’shnichilikning hududi haqida 109.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . Ular: "Zino qilish harom.) bergan ta'limotga ko’ra.v.. ammo bundagi hadis Hz.

deb da'vo qiladi". u sen uchun nafl namozi bo’ladi".v. 118.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.sho’rbo qilsang.): "Kishi o’z qo’shnisini.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan. Sho’rboning suvini ko’paytirib. Ya'ni ey. Nofi' ibn Abdul Horis (r. unga iqtido qilasanda. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan . Solih kishi deb so’zida. 63-bob.) "Keng turar joy. www.v.v.ikkinchi .)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. qo’shnilaring ahvoliga qarab. 62-bob.a.a. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Qo’shnining yaxshisi haqida 115. suvini ko’proq qilib. dedilar". dedilar.ziyouz. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113.)ga: "Men Rasululloh (s. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi".namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa.a.com kutubxonasi 21 . o’qimagan bo’lsang. shundan minnat qilmay ularga ham ber. qo’shnisi och o’tirmasin 112.a. degan so’zlarini eshitdim". yomon qo’shnini bizdan.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s. 64-bob. rostguylikni. Abu Muso Ash'ariy (r.v.Al-adab al-mufrad. Solih qo’shni haqida 116.a.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir".a. 65-bob.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 61-bob. Alloh.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi .)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib. O’zi to’q bo’lib. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa.a. u kishi (chin) mo’min emasdir".) Abdulloh ibn Zubayr (r. Abu Zarr G’iforiy (r. Abu Hurayra (r. Yomon qo’shni haqida 117.v. degan hadislarini eshitgan edim". Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi. dedilar". deyilmoqchi.a. dedilar". sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman. solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir".v. Yashaydigan yerdan murod qabriston. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin". uchinchi . Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil.a.

dedilar. Shu bilan birga.) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. u yo’q demasligi kerak".Shunda men Rasululloh (s.v.a. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" .): "Bu xotinda yaxshilik yo’q. nonlarini oldilariga qo’yaman. Rasululloh (s.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. Bir xotin hz. u hech kimga ozor bermaydi".v.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.) namozlarini o’qib bo’lsalar.a. eshikni qulflab. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda.) aytdilar: Rasululloh (s.a.a. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". U xotin yana hz. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib.v. eri bilan yotaveradi. undan qolgani ham kifoya qiladi. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119.): "Albatga gunohkor bo’ladi. dedilar. xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.a. chiroqni o’chirib qo’yish edi.a.a. gunohkor bo’ladimi?" .v.v.a. Abu Hurayra (r. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi.deb so’radi. hz. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. dedilar. dedilar". dedilar. undan non yopdim.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa. u jannatga kirmaydi".v.): "Bu xotin jannat axlidan". Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa. 67-bob.v.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. Abu Hurayra (r. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . hz.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar. Rasululloh (s. dedilar. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa. degan edim. Buning oqibati qanday bo’ladi?" . Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) uyga kirdilarda. ikki soningai och".): "Ey. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim".) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib. Men senga Rasululloh (s. Rasululloh (s. Oyisha (r.deb so’radi.a.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa.): "Mayli.v. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir.v.ziyouz. hatto shundoqki. Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121. Oyisha (r. deyishdi. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib. Ammo eri bo’lsa.a. nonni olib ketdi.a.a.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash.v.a.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.com kutubxonasi 22 . Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi. deganlar 122. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".) uyg’ondilarda: "Mayli. Men ikki sonimni ochdim. Rasululloh (s.deb so’ralganda. Rasululloh? (s. deb kutib yotab uxlab qolibman.a. 120.v.v.deb www. dedilar.a. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. u do’zax ahlidandir".a.

70-bob. u menga ko’p ozor beradi".a. deb shikoyat qildi. Odamlar yig’ilib: "Bu nima. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127..ziyouz.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.a.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. .)dan rivoyat qilingan. yigit! . rukni Yamoniy esa. albatta..a. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. kelibdi. Maqomi Ibrohim . 126.a.Al-adab al-mufrad.a. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi. U Rasululloh (s. shu holda o’lsa. dedilar".): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi. Mujohid (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi. albatta halokatga uchraydi".v.com kutubxonasi 23 . Jobir ibn Abdulloh (r.deb so’radi.)dan rivoyat qilingan. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y". dedilar. deb gumon qildim". Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin. ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi. faqat u Juhayfa (r.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib.a. deb maslahat berdilar.) unga: "Uyingga borib hamma buyum.)ning yonida edim. "Ey. deb qasam ichdi.a. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . Qo’shni yahudiy bo’lsa ham.v.a.a.deb so’rashganda.s. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. Abu Hurayra (r.Harami sharif ichida. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin.v. faqat u Juhayfa (r. 69-bob.a.deb duoibad qila boshladilar. barakotlar. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" . u Hazrat Jabroil edilar.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar. Jabroil (a. 128. Rasululloh (s.a. Savbon (r. nima hodisa bo’ldi?" .v.v. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman".dedi Ibn Amr.

Abu Hurayra (r. www.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi".) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman.) maqsadni anglatib.a.a.Oyisha (r. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131. 75-bob.v. dedilar.) Rasululloh (s.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz. Ular: "Yo Rasululloh. ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi".v. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar.a. uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. goya va vijdon hamdir . deyishdi. 73-bob. Din bu o’rinda taqvogina emas. dedilar. biz uni so’ramadik".a.Al-adab al-mufrad.v.a. Yetim boqqan kishining ajri 133. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar.s. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".)ni zikr etdilar.v.) Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. deb o’ylab qolganmiz". kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir". Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" .v.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60). Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s.v. Karam Haqida 129.a.a.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar. deb izoh bergan edilar. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Islom dinini qabul qilib. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a.v.a.com kutubxonasi 24 . Yaxshiga ham. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin.v.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" . Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r.a.)dirlar". jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s.v. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham. dedilar". Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a. Rasululloh (s. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. fojirga ham shomildir".s. 71-bob.)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. deganlarida.a.a.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".a.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.ziyouz. 72-bob. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.dedi. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. dedilar. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi. deb javob berdi . Rasululloh (s.deb so’rashdi.

u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. 77-bob. boradigan yerlariga jo’nashdi.Yetim asragan xonadonning xayri 137. deb edilar". Dovud (a. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. Kunlarning birida Abdulloh (r.com kutubxonasi 25 . U nega shunday qiladi? Axir. Yana kimni istasang. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz".)ga taomlari keltirildi.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" .a. faqat u Sahl ibn Sa'd (r. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi".a.) aytdilar: "Hz. sen ziyon qilgan bo’lmading". u o’z davlati. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir.a. Ibn Umar (r. Hasan Basriy (r.a.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib. deb buyurdilar.degan edilar". bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.) ham ziyon qilmadilar".ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham. ahllarim! Yetim bolalaringiz. . Abdurrahmon ibn Abza (r. Noiloj Abdulloh (r.) talqon bilan asalni keltirib. Abu Hurayra(r. Rasululloh (s.v. Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim.a.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar.ziyouz.a.s. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling".) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. 136.Ibn Umar (r.a.a. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan.)dan rivoyat qilindi. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi. Imom Ismoil al-Buxoriy 134.Al-adab al-mufrad. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r.a. 139.)dan rivoyat qilingan. deb nasihat qilardi.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. 76-bob. orangizda adovat paydo bo’ladi. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138.al.al. dedilar". Ziyon qilgan bo’lmading . Hasan Basriy (r. Bolaning taomini olib kelinglar.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.a. lekin yetim bola yo’q edi. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Vallohi.a.)dan rivoyat qilinishicha. Uni axtarib topisha olmadi.al. Uning o’zi ham insofga www.

Abu Hurayra (r. men uchta bolamni ko’mdim".): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". .deb so’radim. dedilar. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143.) aytdilar: Rasululloh (s. bu bolam haqiga duo qiling.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir".v.a. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi". demoqchi bo’lsalar kerak. faqat yonidan o’tadilar". shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. degan edilar".a. dedilar". 80-bob.) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" .a. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa. 2-jild.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. Avf ibn Molik (r. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi". do’zax o’ti unga tegmaydi. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". Abu Hurayra (r.dedilar.a. deb uraman". 78-bob.v. deydilar. Shunda Abu Hurayra (r.a. 144. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. 339-sahifa). dedilar.v. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. (Zamahshariy. Shunda Rasululloh (s. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71).dedilar. www. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. dedilar".): "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)". yomonlar ham kiradi.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" . dedi. Al-kashshof. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. 79-bob.a. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. 140. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz". deganlar".v. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang.com kutubxonasi 26 . qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin.a. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi.ziyouz.a. "Rasululloh: "Eridan beva qolib.a. Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir".Al-adab al-mufrad. 145. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. Yetimga odob o’rgatish haqida 142.) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s.): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. Xolid Absi (r.a. deb Ibn Siringa aytdi.

) Rasululloh (s. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . men farzand dogiga sabr etib www. 146. deb marhamat qildilar. deb marhamat qildilar. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar.): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz".v. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".a.ziyouz. Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. 148. u jannatga kiradi".a. Abu Zarr. men Rasululloh (s. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu. bu Alloh taoloning irodasi.v. Sahl ibn Hanzaliya (r. Abu Hurayra (r. Shunda u kishi: "Ey. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib.a.) dan rivoyat qilingan.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r.deb so’radi. Abu Zarr: "Ey . 81-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. deganimda.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". ularning savollariga javob berar ekanlar. u kishi jannatga kiradi".)ga duch keddilar. Anas ibn Molik (r.a. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi". dedilar.a.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. dedi.v.a. deb javob berdilar. Rasululloh (s.a.a. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. deb javob berdi". Rasululloh (s. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek.a. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa. 151. deb javob bergan bo’lur edilar".): "Kimning uchta bolasi vafot etsa. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.com kutubxonasi 27 . 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman".a. Sa'sa'a. faqat bunda Ummu Sulaym (r. deb so’raganingizda. dedilar". uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa.a. albatta. Biron kun bizni biron joyga to’plang. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . Sa'sa'a ibn Muoviya (r.deb so’raganda.a. Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.v. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. 150. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi". degan hadislarini eshitgan edim". shunga sabr etgan bo’lsachi?" . deganlarida.v.Al-adab al-mufrad.) kelib.a. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori.) hech bola ko’rmagan edilar.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. Jobir ibn Abdulloh (r.

) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi.a. Endi varasalar insofli bo’lib. Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam. Rasululloh (s.v.a.a.): "Unday emas.a. deyishdi.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey.v.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". ya'ni kuzatish. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi". dedilar.deb sahobiylardan so’radilar. . Men esa. bu albatta varasalar molidir".): "Bunday emas.a. kuzatib turadi. oxirida "Lo iloha illalloh. manfaati o’zigadir.a.v.deb so’radilar.) aytdilar: Rasululloh (s. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir".a. buning ajr-mukofotani Alloh beradi.a. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. dedilar". Hz. Rasululloh (s. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi". bu albatga gunohdir. www.): "Bilib qo’yinglarki.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Shunda Rasululloh (s. deyishdi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ammo ular betafviq bo’lib. Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan.a. 153. ammo molparastlik tufayli uni yigab.v. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa. albatga.v. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" . deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. savobdir. 154. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Rasululloh (s.v.deyishdi.v.dedilar. dedilar".deb so’radilar. Ali (k.ziyouz. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156.v.v.com kutubxonasi 28 . men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". ya'ni bolalari o’laverib. 155.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . . dedilar". uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shuning uchun Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa. O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" . dedim. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi". dedilar. saqlash va kutib turish. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz". 82-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.v. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi. degan edilar. u varasalar moli hisoblanadi. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir".a. ma'azolloh. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar. o’zidan keyin qoldirsa.

u yomondir". Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim.v. yomonlaringizni ham bilib oldik. u yaxshi kishi.) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Dardo (r. Abu Umoma (r. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring. Ammo yaxshiligidan umid uzib. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan.v. 161. Oyisha (r. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar". yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa. Baytariy . Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda.com kutubxonasi 29 . U erta bilan Hz. Oyisha (r. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan".a. Hz. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. 85-bob. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa.a.a. deb qo’ygan edilar. dedilar. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa. Abu Umomadan rivoyat qilindi. Ali (k. Amr (r.a. hadya qilinsa. deb buyurdilar. "Rasululloh (s. www. 158. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda.)dan rivoyat qilindi. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir .ziyouz. "Bir kun Hz. qabul qiling va musulmonlarni urmang". namozni kanda qilmang. Yaxshilaringizni ham. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa. Oyisha betob bo’lib qoldilar.a.) Rasululloh (s. Umar huzurlariga bordi.v.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". Imom Ismoil al-Buxoriy 157. tabib: "U kishi sehrlanganlar. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. bola uxlab qolib. Hz. dedi.): "Nima uchun bu ishni qilding. 84-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) ikkita qul bolani olib keldilarda. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan.a. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang.Al-adab al-mufrad. Hz. (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa.) aytdilar.a.).a. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. dedilarda.a.) aytdilar: Hz.v. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan". Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob.mol do’xtiri demoqchi (t. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir. Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim. 160. dedilar. u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir".Taklif xoh ziyofatga.

Abu Oliya (r. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar.a.a.a.) aytdilar: Rasululloh (s. 88-bob. dedilar". Xizmatkor gunoh qilsa 166. uni almashtirib kelish uchun yubordilar.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s. 86-bob.a.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir .v. men uni ozod qilib yubordim".)ga topshirdilar. 90-bob.a.Al-adab al-mufrad. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r.a. 164.a. xayrixoh bo’l".): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar".G’ulom esa www.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" . Rasululloh (s. dedilar.v. aytdilar: "Rasululloh (s. Xizamtkorni siylash haqida 168.deb so’raganlarida. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r.v. dedilar.a.ziyouz. dedilar.a. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori. Xizmatkorga odob berish haqida 170.v.v. degan edingiz.v.a. o’rniga bir qo’yni so’yamiz". deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. ko’payib ketishini istamaymiz. bola. Qul o’g’irlik qilsa 165.a.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik.v. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman". Men vafotlariga qadar Rasululloh (s.com kutubxonasi 30 . Anas ibn Molik (r.)ga safarlarida ham. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa. dedilar". Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz". sizga xizmat qilib yursin".)dan rivoyat qilindi.a. 89-bob.a. 87-bob. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. ammo sharti umumiydir.a. deb meni Rasululloh (s.v. Rasululloh (s.a.): "Agar mamluk o’girlik qilsa.): "Sen men uchun qo’y so’yildi.

91-bob.): "Agar buni ozod qilmaganingda.v. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi.Al-adab al-mufrad.ziyouz. dedilar". 92-bob.v.)ning suratini iroda qilgan. dedilar". deydilar. deb qarg’amaslik haqida 172.a. 171.a. Rasululloh (s. Kim qulining yuziga ursa.a. 93-bob.a.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik.)da va uning avlodlarida ham bor. 175. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin .)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. shu paytda orqamdan: "Ey. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi. eshitish kabilar Odam (a.a. Bazilar suratdan murod sifatdir. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish. Abu Mas'ud (r. Abu Hurayra (r. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi.a. Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar.) Payg’ambarimiz (s. Yuzga urmaslik haqida 174. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. u vaqtda Odam (a.s.a. Jobir ibn Abdulloh (r.v.s.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb talqin qilsalar.a. Birovni yuzi qora bo’lsin.v.a. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi".v. deb aslo duoibad qilma. chunki Alloh taolo Hz.a. dedilar".dedilar".s.a.) unga qarab: "Cho’rining www.com kutubxonasi 31 .)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r.)ni ham o’z suratida yaratgandir".: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin.s. Bilol ibn Yasof (r.a.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin".a. dedilar". 173.)ni duoibad qilgan bo’ladi". pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" .a. degan ovozni eshitdim.v.a. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi. Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r. "Rasululloh (s. deb duoibad qilmanglar". Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim". Abu Hurayra (r.v.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim.) Rasuli akram (s. ko’rish. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda. uni ozod qilsin 176. Odam (a. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin. dedim. Abu Hurayra (r. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". yuziga ehtiyot bo’lsin". Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qildilar.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar.

a. dedilar". demishlar". Qulning qasos olishi haqida 181. "Ha". Abdulloh ibn Umar (r. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi.)ning huzurlarida edik. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir".)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa. Men u kishidan: "Ey. degan so’zlarini eshitdim.a. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi. Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s.v. ozod qilsinlar". Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar.So’ngra yerdan oir cho’p olib. xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. o’sha qulni ozod qilsin". 178. dedilar. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar. 182. Rasululloh (s. deganlarini eshitganman".): "Men Rasululloh (s. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q.) uyidan chiqdi.)dan rivoyat qilindi.a. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa.): "Mayli. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. mollarga yetarli yem berilmagan. Og’ilxonaga qarasaki.v. dedi.Otam meni ham.a. Ummu Salama ummul-mo’minin (r.Al-adab al-mufrad. bizlar yetti aka-uka bo’lib.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a. albatta. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim.a. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki. Ahmad ibn Yasir (r. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi. 180. 177. qulini ozod qilib yuborsinlar". U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim".ziyouz. dedi". birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi.) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar".) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi.a.) u zotning navbatida uylarida bo’lib.v. dedilar. dedi qul. 183. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi".v. 184.a. boshqa xizmatchilari yo’q". dedi".a.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach.com kutubxonasi 32 . men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim".a. 94-bob. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. Rasululloh (s. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi. Men uning yuziga urgan edim.a. Rasululloh (s. Ibn Umar (r.v. u holda uni ishlataversinlar.)dan rivoyat qilindi. u qochdi.v. uni ham chaqirib.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi.a.a. Shunda Rasululloh (s. o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar.)dan rivoyat qilindi. dedilar. u kishi: "Men Rasululloh (s.v.a. 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.v. Abu Hurayra (r. deyishdi. Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.

degan so’zlari keltirilgan.a. deb qasam ichayapti".v.ziyouz. degan hadis haqida 187. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin". Ularga yaxshilik qiling. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi. dedim. www. 95-bob. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz.)dan rivoyat qilindi.a. Rasululloh (s. Ya'ni bu kiyimlarning narxi . demoqchi bo’lsalar kerak . Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". dedilar.Qullarga yordam berish haqida 190.a.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil. Men: "Ey.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir".): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa.) aytdilar: "Rasululloh (s a v. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar.a. ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas". Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra.a. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.). Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". 185. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.v. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa.v. dedilar".) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. Qullarni o’zingizdek kiyintiring. degan jumlani qo’shdilar. Burda . Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. 98-bob. dedilar".)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". 191. 97-bob.a.v. qiyomat kuni undan qasos olinadi".com kutubxonasi 33 . Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192.Al-adab al-mufrad. Qul esa.a.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring.a. dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi.

): "Xotininga sarf qil". dedi. Qul bilan taom yemakni xohlamasa. dedilar". Abu Hurayra (r. Jobir: "Ha.v.a. sadaqadir 195. hazrat Umar (r. uning o’zini ham taomga taklif etsin.) Rasululloh (s. O’z taomidan quliga ham bersin 199. dedilar".com kutubxonasi 34 . tirikchiligimizdan kim xabar oladi. Abu Hurayra (r.ziyouz. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. Rasululloh (s. hz. albatga bor.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar. 196. Umar (r. Abu Mahzura (r.) dedilar: "Rasululloh (s. 102.a.a.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber.) huzurlarida o’tirgan edim.) aytdilar: "Men Hz.) Jobir ibn Abdulloh (r. agar taom yemakka o’tirmasa. dedidar. 101-bob. 197.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa..) sadaqa qilishga da'vat qildilar. Rasululloh: "O’zingga sarf qil". Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida. dedi.a. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . dedi. dedi. Abu Hurayra (r. uni taomga taklif qilsin. Umar (r.)dan: "Rasululloh (s.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa.deb duoibad qildilar. Bolalaringga.a.v. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". Abu Zubayr (r. 99-bob. o’sha taomdan uni siylasin". www.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa.a. 100-bob. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. U kishi: "Yana bir dinor bor". 193-hadis Abu huray-radan. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber.a. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor".) oldilariga qo’ydi. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang".v.. dedilar.a.)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.deb so’ralganda.a. 201. deb yuradigan bo’lib qolmasin".): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq. Jobir ibn Abdulloh (r. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi.a.v.v.a.a. 198. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi".a.v.a. bo’lmasa meni sotib yubor.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 193. U kishi: "Yana bir dinor bor".194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. bo’lmasa meni taloq qil.v.a. degan buyruqlari bormi?" .

biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. u Alloh taoloning haqini ham. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi.com kutubxonasi 35 .ziyouz. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun. www.) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor. o’ziga xotin qilib olgan kishi".)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s. yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik.. faqat u Abu Burda (r. dedilar.a..)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. degan edilar. deb xabar qiladi. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. ikkinchisi. Masalan. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi. deb gapirib yuramiz". o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa.a.Al-adab al-mufrad. Unga osiy bo’lsa. ikki barobar ajrga ega bo’ladi". o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa.v. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. Abu Hurayra (r. dedilar. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r. Ummu valad .): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.) Rasululloh (s. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206.v. Abu Muso (r. birovning ixtiyorida bo’lgan qul.v.) o’z otalaridan rivoyat qildilar. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. har bir kishi o’z xonadoni uchun.a.a.a. Lekin uni minib emas.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa. axli kitoblardan bo’lgan kishiki.a. 207. yetaklab olib boriladi.a. 204. dedilar".a. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 104-bob. dedi. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi". Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. uchinchisi. o’z xo’ja-sining molini saqlab. 203. 103-bob.)dan rivoyat qilingan.a. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa. inchunun Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a.a. 202.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". deganlar".o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. Abdulloh ibn Umar (r. balki haydab. Abdulloh ibn Umar (r. bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak. dedilar".v.

): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". xo’jasisiz". deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar.) bular o’z vatani. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin.) Rasululloh (s.a. deganlarida. dedilar".)dan rivoyat qilindi.a.a.)dan rivoyat qilindi.a.a. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak. Lekin g’ulomim. dedilar". Rasululloh (s.) huzurlariga keldim.v. Molik ibn Huvayris (r.a.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. yigitim deb gapirilsa durustdir". "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib.com kutubxonasi 36 . Rasululloh (s.v.Namoz vaqti kelganda. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.v. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin".v. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir".): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s.Al-adab al-mufrad. ularga bilganlaringizni o’rgating. yigirma kecha turib qoldik. dedilar". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir". Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering.v. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209. 213. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".v. 211. 108-bob. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. qizim. Xo’ja ularni yigitim.a.v.v.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob.ziyouz. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak. dedilar". bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. Rasululloh (s. 107-bob.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir.v.a. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori. Abu Hurayra (r.) muloyim va marhamatlik kishi edilar.a.a.a.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.a.) huzurlariga keldikda. Abu Hurayra (r. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210. Shunda Rasululloh (s.v.v.a. dedilar. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208. deyishdi. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa.)ga aytib berdik. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik.)ga: "Siz bandalarning sayyidi. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. 106-bob.

v. aks holda yoshining e'tibori yo’q.v. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa. yaxshilikni bilmagandek bo’ladi.a.a.v.): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi". Birodarlarga yordam berish haqida 220. 109-bobdagi 214-hadis ham.v.a.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. uni duo qilingki.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh(s. 216. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa. Ibn Umar (r. 111-bob. dedilar".a.v. u kishi haqiga duo qiling. dedilar".a.a.a. deganlar".) aytdilar: "Rasululloh (s. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman.)dan rivoyat qilindi. unga ham yaxshilik qaytarilsin.)dan: "Amallarning qaysi biri www. 215-hadis. Kim sizlarga yaxshilik qilsa. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa. deb javob berdilar. Abu Hurayra (r. uni muhofaza qiling.)dan rivoyat qilindi. 112-bob. so’ragan narsasini bering. Abu Zarr (r.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa. dedi". Anas ibn Molik (r. unga yordam qiling. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217.v.a.Al-adab al-mufrad. 219.a. Jobir ibn Abdulloh (r. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa.a. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi.a. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. 110-bob.a. Rasululloh (s. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. undan tongan. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir.) Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". u kishini g’oyibona maqtasin. Rasululloh (s.a. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring.a.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz.ziyouz. dedilar". 113-bob. deyishdi. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218. uni bering. Ya'ni u ikki barobar yolgondir . Abdulloh ibn Umar (r. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin". Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa.v.com kutubxonasi 37 .v. mazmunan 206-hadisning takrori.

deyildi.a.ziyouz.v.a. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" .v.v.v. o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa. Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi. 115-bob. dedilar.) u kishini tanidilar.degan edi. dedilar.v. dedim: da.a.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar".com kutubxonasi 38 . Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa. 222. Rasululloh (s.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Abu Muso (r.v. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.a. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida. U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r.)ning Hz. menga nima ish qilishimni buyurasiz?" . undan o’zingni sa?la".v.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak".v.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi.a. 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan". bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".v.a.a.) oldilariga kelib.deyishdi. dedilar.v. Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s. Harmala ibn Abdulloh (r.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini".) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman". Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi.deb so’radim. dedilar".): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan. Demak.a. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www. Men keyin qaytib joyimga bordimda.a.v.a.a. dedilar.) huzurlariga keldilar.dedilar. Rasululloh (s.a. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" . dedilar.v.v. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" .)dan qilgan rivoyat qiladilardir.v. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh.)dan rivoyat qilindi. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi". degan hadis haqida 225.): "Unday bo’lsa. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221.): "Ey. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi.Al-adab al-mufrad. Harmala. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar.a. 226.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Rasululloh (s. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi". u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim.a. 114-bob. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" .a.a. yana Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Rasululloh (sa.a.): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".v.a. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi. Usmon ibn Affon (r.) huzurlarida edim. dedilar".) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey. dedilar.deb so’rashdi.a.

v. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki.a. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab. ajr va savob bo’ladi".a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". Abu Hurayra (r. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" .deganlarida. o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay". deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar.ziyouz. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229. Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi". deb chetga olib tashladi.deyishganda.a.v. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. 231.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. "Yaxshilikka buyuradi". 227. alhamdulilloh deganlaringiz .v. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar". dedilar.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi.v. dedilar. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. 118-bob.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. tutgan ro’zamizni ham tutadilar.v. dedilar. yelkalariga ko’targan holda www.v. Abu Zarr (r. yomonlari ham menga ko’rsatildi.com kutubxonasi 39 .): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. Salmon uni qabul qilmay. 233-hadis 231-hadisning takrori. 116-bob. jannatga kirasan".a. Shunda Rasululloh (s.al. dedilar.a.a. dedilar". chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. uning bandiga asolarini o’tkazib. 231. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib. Abu Barza Aslamiy (r. 230. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi". bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin.) Rasululloh (s. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar.)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" .a.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. deyiladi.a. dedilar". ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis. 234-hadis Huzayfa (r.) aytadilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan bo’lib. 225hadisning takroridir. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi.a.v.) oralarida ixtilof borliga eshitildi. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir".a. chunki u Xadichani sevardi".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.Deyishdi. dedilar". Abu Zarr G’iforiy (r.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida.Al-adab al-mufrad. Shunda u kishi Salmonni axtardilar. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim". 228-hadis 227-hadisning aynan takrori.a. dedilar. derdilar". ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. dedilar.

Abu Salama (r. Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. shamol qo’zgaldi. Men ham u kishiga: "Ey. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring".deb o’kindilar".) o’zlari: "Men Hz.) bir daraxtga chiqib. deb so’radilar.s. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib. onasining o’g’li Salmon!" . Umar ibn Xattob (r. dedim. dedilar. Rabbim. degan edilar. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar". Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi". Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r.v.a. 120-bob.a. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Ubay ibn Ka'b: "Ey.a. 236. deb aytishgan ekan.) aytdilar: "Hz. Shunda Hz.a. Salmon.v. Ekinzorga chiqish haqida 237. Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s.a.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Umar (r.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. bo’lmasa men Hz.a.com kutubxonasi 40 . Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar".) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar".) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. deganlarida. Rasululloh (s. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" . dedilar.Al-adab al-mufrad.ziyouz.a. dedilar". deb taklif qildidarda. deya qo’ya qolar edim.a. Huzayfa. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman". Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting.deb Allohdan so’radi".v. Umarga xat yozaman. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .v. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi". u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. Janobi Payhambar (s. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. Shunda Rasululloh (s. dedilar". dedim.) shunga ishora qilganlar shekilli. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas. Men Ubay ibn Ka'b (r. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar. Ummu Muso Hz.v. 119-bob.a. ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey. Odam (a. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi.dedim. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. 236.) bolalaridan bittasiman.deb iltijo qildi. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" .a.)ga xat yozaman". kesatib yurgan emish". Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi".

dedilar".)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi. o’ldirmanglar". o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. u ehtimol senga ulov berar". U birodarida bir aybni ko’rsa. Keyin u Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim. ikkinchilan. U kishi Rasululloh (s. Rasululloh (s. Mustavrid ibn Shaddod (r.akasi yo ukasidir.v. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa.)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.a. Bittangiz birodarining asosini olsa. ziyoniga ko’zgu bo’lsa. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi.a.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. do’zax o’tiga mustahiqdir.v. Afv etish haqida 244-hadis. dedilar.v.): "Menda ulov yuq. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) go’shtdan yedilar. deb so’ralganda. Rasululloh (s.v. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa.a.v.a.a.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa. dedilar.a. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. 122-bob.): "Yo’q. dedilar.a. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa. u bir ulov berdi. Abu Mas'ud Ansoriy (r. Abu Hurayra (r. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. dedilar.a. Lekin falonchiga borsang. o’g’rilik bilan ayblansa.) aytdilar. uni egasiga qaytarib bersin". u e'tirof qildi). Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243.a.a. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi.Al-adab al-mufrad.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari . Rasululloh (s. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. bir ulov bering".a. 240.a.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir.a. degan gaplarni eshitdim". 123-bob.v. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". Imom Ismoil al-Buxoriy 239. "Rasululloh (s.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab. Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida.v.)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s. hazilning tagi zil bo’lib.v.v. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak". 121-bob.a. dedi. dedilar".) tayin qilgan odamga borgan edi.v.a.ziyouz.a.v. u odam ulov berganini aytganda.v.)ga kelib. 241. Anas ibn Molik (r. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi". Rasululloh (s. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242.com kutubxonasi 41 . degan ma'noda.

balki yomonlikni kechiruvchi. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi.a. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi.com kutubxonasi 42 .a.a. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. 249. degan edilar. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. Unda yana: "Ey. hadis Abdulloh ibn Amr (r.)ning www. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib.v. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. axloq tanazzulga yuz tutadi. afv qiluvchisan.a.v. "Alloh taolo afv qilishni ol.a. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini. dedilarda. jim turishga o’rganing". 246. U kishi Rasululloh (s.a.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) . deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. deb so’radim.v.Al-adab al-mufrad. demoqchi.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq". Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s. 124-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. ularga qiyin emas. "Ey.ziyouz. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247. dedilar. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".)dan bir so’z eshitdim. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman".degan oyati karimani o’qib.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.a. Abu Hurayra (r.) bilan uchrashib. Kishilar aybini qidirib. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim". dedilar". deb buyurdi. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. 250. deyilgan. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi. qachon jahlingiz chiqsa. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan.v.a.a. deb nom qo’ydim. Rasululloh (s. Sen badxulq va qo’pol muomalalik. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman. yaxshilikka buyuring. Pay-hambar! Darhaqiqat.)dan rivoyat qilingan.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz.a.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan". 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". yengil yo’lni ko’rsatinglar. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. 245.v.v. degan edi-lar. deydilar. uni fosh qilinsa.v. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib. deyilgan.a.

a. men biladigan narsalarni bilganingizda.a. Bir kuni Rasululloh (s.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi". albatta. uning yuzida farshitalik belgisi bor".): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi".) aytdilar: "Men Rasululloh (s.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey. Rasululloh (s. 127-bob.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. www.)ni ta'riflar edilar. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)". degan ekanlar.)dan rivoyat qilingan. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham".a.a. Keyin Rasululloh (s.v. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor.ich tomoni. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar".a.v. 255. 252. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi. Hz. Rasululloh (s. yuragi toza. ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz.a.deb vahiy qildi.v.v.) bolaga "Og’zingai och". Oyisha (r.v. ikki beli oq.com kutubxonasi 43 .v.v. Abu Hurayra (r. dedilar".) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar.v. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. Tabassum qilish haqida 251. Shunda Rasululloh(s.v. deb xursand bo’ladilar. Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi.v. 125-bob.) Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. chunki men uni sevaman". Qays (r. dedilarda.a. tabassum qilardilar. dedim.)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka.a.a. oq ko’ngilli ma'nosida.v.a. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. deb chiqib ketdilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. dedilar". deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".a. dedilar.v. oz kulib. 126-bob.a. Kulish haqida 253.) meni qachon ko’rsalar. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m. deb Rasululloh (s.ziyouz.a.v. ko’p yig’lagan bo’lardingiz".a.) aytdilar: "Rasululloh (sa. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" . Rasulullohning yurishlari 256.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r.)gaAllohtaolo: "Ey. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman". Muhammad. Rasululloh (s.a.a. Rasululloh (s.a. Beli oq degani .)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim.

) Abul Haysam (r. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar. Mushovarat haqida 258. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob.a. dedilar". dedilar". 259. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. chunki jahl tarashlaguvchidir. ya'ni u sochni tarashlamaydi. uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi".a. dedilar". Mana bu asirni olaqol.) aytdilar: "Rasululloh (s. 129-bob. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim".v. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260. unga yaxshi qara". men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim.a. www.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. degan edi.Al-adab al-mufrad. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi. U kishi: "Yo’q".)ning "Bunga yaxshi hara". Abu Hurayra (r.a.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" .dedilar. 130-bob. degan (42:38) oyatini o’qidilar.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi.a.v.a.) Ibn Abbos (r. Shunda Rasululloh (s. balki dinni tarashlaydi". u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz.v. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz".) aytdilar: "Rasululloh (s. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi.): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shusda Rasululloh(s. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket".a.a. dedilar. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi".al. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz.v. asossiz. Abu Hurayra (r. O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi".v.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda. yaxshi maslahatgo’y ekan.v. Hasan Basriy (r.)dan: "Sening xodiming bormi?" .a.com kutubxonasi 44 . U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" .dedilar.a.)dan rivoyat qilindi. deb o’qidilar". Rasululloh (s. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart.a. dedilar. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. Ulardan biri yaxshilikka buyursa.v.ziyouz.deb so’radilar. Amr ibn Dinor (r. deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.a. dedilar. 131-bob. Abu Hurayra (r. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli.

degan so’zni so’zladilar. Abu Hurayra (r. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi.v.deganida.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi.a.a. demoqchi bo’lsalar kerak .a.v.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi". deganda Rasululloh (s.) huzurlarida bir hazil qildilar. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi". 132-bob.) "Shishalarni hayda.a.com kutubxonasi 45 . Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.) Rasululloh (s. Hazil haqida 266. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.Arablar ayollarni nozik. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.v.v. U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" .a.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir". Ibn Ali Mulayka (r. dedilar" . Rasululloh (s. dedilar. Mazkur hadisda Rasululloh (s. dedilar.): "Rasululloh (s.a.v.ziyouz.v. uni albatta ayblagan bo’lardingiz".a.)dan rivoyat qilindi. 265. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. hazil qilishaman.a.v.a. 268.a.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi. 269.dedilar. 270. Umayr ibn Ishoq (r.a.v.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. dedilar".a. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271.): "To’g’ri. Anas ibn Molik (r. Bakr ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s. 267.a. degandi. 134-bob.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik".v.a. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". 133-bob.a. dedilar. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi". Rasululloh (s. shishalarni sekinroq hayda". Abu Kuloba (r.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz".a.a.a.v.a. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar.): "Ey Anjasha. Oyisha (r. agar birortangiz shunday so’zni aytsa. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) ham o’tirgan edi.v. dedilar".v.) aytdilar: "Hz. 264. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi".) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s.v. Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".a. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" . Hz.a. dedilar".)dan rivoyat qilingan.) bizning hazillarimizga www.): "Axir. (r.) aytdilar: Rasululloh (s.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

): "Ha. Abu Talha (r.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak. "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman.Al-adab al-mufrad. dedilar.) aytadilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob.a. dedilar".) tahorat qilayotgan ekanlar.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch. dedilar". deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz". Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim". huzurlariga bordim. (s.a. deb menga kishi yubordilar. Navos ibn Sam'on (r. qo'rqmanglar".): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi. Men buyurganlaridek tayyorlanib. vijdonni chulg'ab olib. 143-bob.): "Ey Amr! Solih. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin.) aytdilar: "Rasululloh (s.) sahobiylar oldiga chiqdilar.a.a.a. gunoh esa. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar. 142-bob.v. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r.v. Rasululloh (s.a.v. tayyorlanib kelsin.com kutubxonasi 50 .v. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi.a. Muoz ibn Abdulloh (r.v. Rasululloh (s. Ko'ngal shodligi haqida 304.) aytdilar: "Rasululloh (s.) Rasululloh (s. dedim. Abu Zarr (r.v.) xilqatda ham. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa.a. Jobir ibn Abdulloh (r. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman.a. Yaxshi kishiga halol mol 302.v. 306. dedilar".a. 141-bob. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir".a. Rasululloh (s. deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim". ko'nglim shod".v.a. alhamdulilloh. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi. dedilar".v. 305. Menga tikilib qaradilar-da.) aytdilar: Rasululloh (sa.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir. Rasululloh (s.a. Amr ibn Oss (r.) kiyim-boshlari va qurollarini olib.a.a.a.v. dedilar. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar.a. Bechoraga yordam berish haqida 308. Rasululloh (s.) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s.a.v. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi". o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar. Rasululloh.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.v.ziyouz.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib.a. Anas ibn Molik (r.a.a. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman".) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir. Sahobiylar Rasululloh (s.v. 307.v. dedilar. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi". Mol va jon amniyati haqida 303.

O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". "Qo'llari bilan mehnat qilsin.a. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" .v.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb javob berdilar.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi".a. Hz. dedilar.v.a. 311. 309. Hz. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" . Abdulloh ibn Amr (r. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . 314.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s. dedilar. "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". deb buyurdilar.a.a. dedilar". Oyisha (r.a.v. deb marhamat qildilar.deb so'radilar.a.)ning axloklari qanday edi?" .): "Rasululloh (s.a.Abu Muso (r.deb so'radik.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi". Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" .a. Shunda Rasululloh www.a. dedilar. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini". Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".ziyouz.a. Abdulloh ibn Umar (r.) Rasululloh (s.a. deb duo qilar edilar". "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" . Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz.v. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan". u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. 313.): "Rasululloh (s.deb so'rashdi. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".a. dedilar va hz.a. 144-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.so'radi kimdir. dedilar. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar. Oyisha (r. dedilar.a.a.deb so'radilar. Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin).)ning kishilargagina emas. degan muborak hadislarini rivoyat qildilar.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi". nafsi ammoradan saqlashingni.v.com kutubxonasi 51 . Ular zakotni ado etuvchidirlar.v. "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq".v. Oyisha (r. zero.dedi o'sha sahobiy. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" . dedilar. "Yaxshilik qilsin".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" . ham sadaqa bera oladi".)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim". Jobir ibn Abdulloh (r. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi". dedilar". hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim". deb marhamat qiddilar.a. deb marhamat qildilar.v. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . Shunda hz. ham o'ziga foyda. Oyisha (r. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim.) ko'pincha: "Ey. 145-bob.a.deb so'radilar.): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir".deb qarg'adim.

a. ya'ni. Abu Hurayra (r.).): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum". 321.): "Ey. dedilar. Oyisha! Ko'y.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q.): "Ey.v. u kishi aytdilar. La'natlovchi kishilar haqida 319.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. deb duoibad qilmanglar!" dedilar". Hz. Marvon (r. deb uzr aytdilar".)dan rivoyat qilindi.): "Ha. 316. dedilar.a.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. Huzayfa ibn Yamon (r.v. 146-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham.a. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. og'ir bo'l. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. dedilar". dedilar". o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir". www. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar". deb tasdiqladilar.a.a.ziyouz. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla". Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. Abu Dardo (r.a. 148-bob. ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati. Imom Ismoil al-Buxoriy (s. 320.v. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar.a. Rasululloh (s.v. 317.v. unday dema. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi". guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa. ma'nosida.a. Ali (k. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. Buni Rasululloh (s. dedilar".)dan rivoyat qilindi.a.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir". 318. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin". Samura ibn Jundub (r. Abdulloh ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad. dedilar. dedilar hz.v.a.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman". Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak". 147-bob.a.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak".a. la'natlari o'z ustilariga yog'iladi".a.dedim. g'azabi va do'zaxi bo'lsin. Oyisha (r. dedilar". "Rasululloh (s.v. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi.com kutubxonasi 52 . Dedim. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . Abu Hurayra (r.a. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar".v. bunday bo'lmasligi kerak". qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar.

) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s. degan so'zlarini eshitganman.ikkisi gunohkorlikda barobardir" . 331. u kishi: "Men hz. degan gaplarni eshitdim". dedilar". 326. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. shu bo'lsa kerak . shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz. 150-bob. Asmo' binti Yazid (r. Usmon (r.a.v. Hz.dedilar.com kutubxonasi 53 . Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi.a.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . dedilar.v. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Kofirga la'nat o'qish haqida 324. uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". "Ular shunday kishilarki. der edilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. Abdulloh ibn Abbos (r. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". 152-bob. aytib bering". 151-bob. Gap tashuvchi haqida 325.a. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.dedilar. dedilar. u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik.)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi.a.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" .)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. Ali (k. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". dedilar".a.Al-adab al-mufrad. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor".ziyouz. la'nat etuvchi emas. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329.v.a. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi.)dan rivoyat qilindi.a. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak".a. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. www.v. begunoh odamlarga buzuqlik. dedilar".)dan rivoyat qiddi. Rasululloh (s. avval o'z ayblaringni esla!" .): "Men duoibad qiluvchi. 328. vallohu a'lam. Eng yomonlaringizni aytsam. Allohni eslatadilar so'zvdan murod. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. deyishdi.

): "Rasululloh (s. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz.com kutubxonasi 54 . Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r.a. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi.Al-adab al-mufrad.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding". qiyomat kuni albatta had uradi". deyishdi. deb tafsir qildilar.v. dedilar". 335. 339. Akrama (r. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar.a.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir". Abu Muso (r. bu shunday odam.a. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham. Rasululloh (s. dedilar".a. deb duoibad qildilar". degan so'zni avval aytib qo'ysin. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. der edilar". 338. 153-bob. Shunda Rasululloh (s. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa.v. Alloh taolo seni ham halok etsin". mening fikrimcha. deb bir kishini chaqirdilar. Abdulloh ibn Abbos (r. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda.a. hz. dedilar.v. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. Imom Ismoil al-Buxoriy 332. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy. dedilar. u kishi: "Biz hz. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib.v. Muhammad ibn Zayd bu www. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. 337. deb chaqirdilar. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan".a.a.a. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi".): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. deb hukm qilib bermoqlari durust emas". zoniya".v. dedilar. falonchi". Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. uyaltiruvchi.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11). birovga ta'na qilsangaz. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar. Umar u kishini duoibad qishdilar). 334. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. kishilarga la'nat yog'diruvchi.) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang". Umar: "Bu kishini sen halok etding.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. deydilar".) bizning qavmga kelgandarida "Hay. Hz. Maqtash haqida 336. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas".) aytdilar: "Rasululloh (s. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar".a. Abu Jubayra ibn Dahhok (r.ziyouz.a.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi.a. sizni ham mazax qiladilar.) aytdi: "Rasuli amin (s. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik.

Muoz ibn Jabal (r.)dan rivoyat qilindi. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir".a.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u.v.a. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. 344. Men: "Bu falonchi".ziyouz.dedilar. Ubayd ibn Huzayr. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir".) bilan basraliklar masjidiga bordim. Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342.v. uni halok qilasan!" .): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi".Al-adab al-mufrad.deb so'radim. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" . Umar ibn Xattob.a. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib. She'riy madhiya haqida www. yaxshi muomala qildilar. afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.v.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda. Shunda Rasululloh (s.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". Rasululloh (s. dedilar.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi.v.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi". dedilar". Rasululloh (s. deb uni maqtay boshladim.): "Ey. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".a. dedilar. Abu Muammar (r.com kutubxonasi 55 . 155-bob. Abu Ubayda ibn Jarroh. Rajo ibn Abi Rajo (r.deb so'radilar. 154-bob.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi. kirolmay qaytib ketadi". o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi". Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar.a.a. Sobit ibn Shammos. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar".v.a. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda.v. deb javob berdilar". Maoz ibn Amr ibn Jumux.v. "Qani yur".v. U kirmasdan avval Rasululloh (s. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar.): "Bo'ldi. Rasululloh (s. Hz.a.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s. 341. dedilar". Oyisha (r.a. U huzurlariga kirgandan keyin.) Madinaga qarab turib "Ey. dedilar.v. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar.a. ): "Abu Bakr Siddiq. Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi.a.a.v. Masjidda ruku'.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r. 156-bob. dedilar.a. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb. Rasululloh (s. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" . Abu Hurayra (r.

Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi. Imom Ismoil al-Buxoriy 345. jim o'gir".a.deb so'radim. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" .a. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Imron unga bir narsa in'om qildi. 159-bob. Unda nafl namoz o'qib.v.a. dedilar. Shunda Rasululloh (s. Yana she'rimni o'qiy boshladim.) oldiga bir shoir keldi.)ga o'qiy boshladim.v.v. dedilar.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" . 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra. Shu vaqtda novcha. v. chiqib ketdi.v.a. U kishi yana keldi.a.a. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s.a.a.v. Avs ibn Sari' (r. Rasululloh (s. Shoirga sadaqa 346.deb so'raganda. taom yedilar.a. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Ziyorat qilish haqida 348. Imron ibn Husayn (r. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib.)ning aytishiga qaraganda.a. deb ta'kidladilar". Xullas. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading". Anas ibn Molik (r. dedim.v.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar". xonadon haqiga duo qilib ketdidar". Muhammad ibn Sirin (r. 157-bob. Abu Hurayra (r.ziyouz. shuning uchun tushirib qoldirildi.a. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347.v.a. Ziyoratchining duosi 350. 351. u kishi ikki yo uch marotaba keldi. dedilar.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa. bu kishi Umar ibn Xattob edilar .) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim".v. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar. www. Rasululloh (s.a. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. Rasululloh (s. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar". sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang". deydi. dedi".a.com kutubxonasi 56 . dedilar. deb buyurdilar.Al-adab al-mufrad.) yana menga "jim o'tir". 160-bob.) menga: "Bo'ldi. dedilar" . 158-bob. u kishi "Men Rasululloh (s. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha.): "Allohhamdni sevadi".al.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda. Rasululloh (s. Keyin men she'rimni Rasululloh (s.a.) bilan ozgina so'zlashdida. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki.)dan rivoyat qilitsdi. der ekanlar.

Rasululloh(s.v. dedi. Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi". u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman". Asmo' (r. dedi. 356. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. Abdulloh ibn Amr (r.ziyouz. Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi. dedilar". Farishta undan: "Yo'l bo'lsin.v.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r.) ning jubbalaridir. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". degan savolni berdim. dedilar. sen sevgan kishing bilan bo'lasan".a. 359.a. uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".v. 357. u odam bizning qavmdan emas".): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". 162-bob.)dan: "Ey.a. faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".v.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Yo'q.deb so'radilar.a.com kutubxonasi 57 . Alloh taolo meni atay senga yubordi. Anas ibn Molik (r. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman.a. Asmo': "Bu Rasululloh (s.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. Ziyoratning fazilati haqida 354. dedi".v. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q.a. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. Anas ibn Molik (r. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. (s. 358.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www. 360.a.a.a.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" . Shunda Rasululloh (s. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi. dedilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. lekin uni yaxshi ko'radi". Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" . yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas".v. dedi. Abu Hurayra (r. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". Hz.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori.a. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355. 161-bob.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. dedi. Abu Zarr.): "Ey. dedilar".): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki. dedilar". dedilar". shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman". 164-bob.a.v. 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori.deb so'raganda.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 352.a. "Ey.v.) bir voqeani gapirib berlar. dedim. qaerga borayapsan?" .a. Rasululloh (s. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki.a.deb so'radi.) Rasululloh.): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda".v. dedilar.Al-adab al-mufrad.a. buning tasviriga qalam ojiz". Abu Hurayra (r. Abu Zarr G'iforiy (r.

yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. dedim". Kichikroqlari boshliq bo'lsa.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang.a.a. degan fikr mening xayolimga keldiyu. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar. deb qasam ichsin".a.): "Kattarog'ingiz gapirsin". Abu Bakr Siddiq (r. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir. Gapni ham.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. dedilar. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi".a. deb qasam ichadi". Abdulloh (r. dedilar.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir".)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s.v.v.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar. Men: "Siz ham.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". lekin Abu Bakr Siddiq (r. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz".) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 58 . dedilar. deyishdi. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364.a.v.a. 360. 361-hadislarning aynan takrori.a. 359. 1 Hofizu-l-Qur'on . deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365.a.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li .a. Keyin Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. chunki ular kofir. Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www. dedilar. agar aytganingda.v. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar.v. Shunda otam: "Nega aytmading. shu qaysi daraxt. Qays ibn Osim ibn Sinon (r. dedilar. Rasululloh (s. 166-bob. o'sha ota o'rniga o'tadi. dedim.a. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r.a.Al-adab al-mufrad. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi". o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi.deb so'radilar.) va otam Umar (r. 167-bob. U meni tepdi". chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. deganlarida.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim".): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob. Rasululloh (s.a. 363-hadis 358. Rasululloh: "Unday bo'lsa. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.a.a.ziyouz.v.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir". Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s. dedilar. bilasizmi?" .

359.v.a. 171-bob.) uyga kirib kelsalar. U vafotidan ilgari www. Oyisha (r. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar".) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil".a.v.) unga tomon chopib.v.v.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim.v.a. Hasan Basriy (r.a. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim".) esa kulib bolani quvardilar. qarama". Ya'lo ibn Murra (r.a.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar. Abdulloh ibn Ja'far (r. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. 371.a.) ning askarlaridan biri edim.)dan rivoyat qilindi.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan. men bilan o'ynardilar.)dan rivoyat qilindi. Abu Ajlon Mahoribiy (r.com kutubxonasi 59 . Rasululloh (s.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman).a. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r.Al-adab al-mufrad. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369. 360.) aytdilar: "Rasululloh (s. desa bo'ladimi? 374. quchoqlariga olib. Hz.ziyouz. chunki Rasululloh (s. Rasululloh (s. quchoq ochdilar.a. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. 173-bob.a. ular qochib chiqib ketishardi. 361hadislarning takrori.v. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan. Amakivachcham vafot etdi. Ra-sululloh (s.) menga Yusuf ismini berdilar. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi.al.)dan rivoyat qilindi. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.).v. deb duo qilib.a. 170-bob. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin.a. 168-bob. Begona bolani o'g'ilcham. dedilar". boshimni silab erkaladilar".a. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.v.a. Husayn yaxshi nabiralardan biridir".a.a. Go'dakning boshini silamoq haqida 372. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. Qizaloqni o'pish haqida 370. 172-bob. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r.a. 373.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.v.

o'g'ilcham. 378.) bilan unikiga borganimizda.com kutubxonasi 60 .)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi". Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381. bu haqda u kishidan so'raymiz". dedi.v.a. lekin unga o'zimning rahmim keladi". Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib. dedi. Unga Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. deb hikoya qiladilar.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar. Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377. degan ma'noda 174-bob.a. Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".a.)dan rivoyat qilindi. Qurra ibn Ilyos (r. voqeani aytdik.ziyouz.a.): "Ko'yga rahm qilsang. 376.Al-adab al-mufrad.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman.a.Rasululloh (s. Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". Biz Rasululloh (s. Umar (r. Jarir (r.)dan rivoyat qilindi. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s.a. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi". www. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman". degan gaplarini eshitdi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. deb vasiyat qilgan bo'lsa. Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi. deganimda. deb vasiyat qilgan ekan.v.a. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. degan so'zlarini eshitgan edim".a. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. 379. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori.a. deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar.v.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. Alloh taolo senga ham rahm qiladi".a. dedilar". Hz. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. dedilar.)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". tevalarni shularga beraver. dedilar.v.v. u kishi: "Rasululloh (s. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. dedilar. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . Mehr qo'yish . 175-bob.) Rasululloh (s. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. 375.)dan rivoyat qilindi. Hz. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey.

Abdulloh ibn Mas'ud (r. deb azoblansa kerak".v. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu.dedi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 385. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". 382.): "U jonivorga rahm qil. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi". Abu Hurayra (r.a. qattiq taisha bo'ldi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab.v.): "Kim rahmdil bo'lib.v. Abu Hurayra (r. dedilar". Rasululloh (s. o' yoqilg'i sifatida ham.a.xafalik.a.a. dedilar". U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.tirik jonivor ma'nosida. Abdulloh ibn Umar (r. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi.): "Kishilarga rahm qilsangiz. gunohini kechdi". 387. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi".): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi. bu bechora menga o'xshash tashna ekan. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. Vayl .): "Bir kishi yo'lda ketayotab.a. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi.a.v. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara .ziyouz.a. men uning tuxumini olgan edim" .v. dedilar. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".Al-adab al-mufrad.a. qayta quduqqa tushib. deb marhamat qildilar".v. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi. 383.a.a. 177-bob. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir". Rasululloh (s.a. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida. dedilar. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi. ya'ni.v. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh.a. Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman".deb so'radilar.a. Abdulloh ibn Amr Oss (r. 384. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon.) bir joyga borgan edilar. dedilar".hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi.v. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. Abu Umoma (r. "Bu qushni kim ranjitdi?" . Xudo bilsin. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay. So'z suzgichlari. azob.a.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. www.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 61 . Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir .v.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi. Shunda Rasululloh (s. dedilar". 386. deb o'yladida.v. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi . uning ichiga tushib suvidan ichdi. dedi.a. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. Yumshoq jigar .

uni amalga oshirmaslik ham durust emas".a. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan".a.)dan rivoyat qilindi.v. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". U kishi "Nabiy muxtaram (s. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.a. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi.a.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Xoh chindan. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. 180-bob. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob.a. U kishi aytdilar: Rasululloh (s. billohi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yolg'on gapirmoq durust emas 391.com kutubxonasi 62 . Aqaba ibn Mu'zit (r.a. 179-bob. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay.a. biror narsa va'da qilib. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir". Aziyatga sabr etmak haqida 394.): "Kishilarga aralashib. Abdulloh ibn Umar (r. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi". dedilar". dedilar. Kishi rost gapiraversa. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar.v. Hishom ibn Urva (r. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi. deb xabar qildilar. dedilar.) Rasululloh (s. Abu Muso Ash'ariy (r.): "Rost gapiringlar.a. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor. deb g'iybat qiladilar. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. Abdulloh ibn Amr (r. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi".v. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi.a.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash.a.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q. Kishi yolg'on gapiraversa. bu taqsim www. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi".v.a. 395. xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham.v.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki.)dan riyuyat qilindi. deganlar".)ning qizi Ummu Qulsum (r.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp.v. deganlar". 392.ziyouz. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi. 182-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 181-bob.

(8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan".v.): "Hz.a. 184-bob. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.v. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. 186-bob. Abu Hurayra (r.a.a.a.) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar".ziyouz.v. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s.v. ranglari ham o'zgarib ketdi. ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. Hz.a. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. 185-bob.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir. u zotga og'ir tushdi.): "Men sizga namozdan. 187-bob.) aytdilar: "Ikkita narsa bor. "Bir kishi: Rasululloh (s.v. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan. dedilar".com kutubxonasi 63 .) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz". Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash. Men bu gapni albatta Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi. deyishdi. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim. degan hadislarini eshitdim".v.a.): "Ha. g'azablandilar. yo Rasulalloh". Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas".)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz.s.a. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish".)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar. dedilar". dedilar.Al-adab al-mufrad. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. Sahobiylar: "Aytib bering. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398.a.): www. asabiyatdan hisoblanadi". Asabiyat . Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir".a.)ga yetkazaman.)dan rivoyat qilindi.a.a.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir". dedilar". Abu Dardo (r. 188-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'radim.v. 183-bob.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. Rasululloh (s.v. Araz haqida 402. 397. deb afsus qildim. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401.v. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . dedi.a.a. Muso (a. Munosabatlarni tuzatish haqida 396. Abdulloh ibn Abbos (r. Oyisha (r. dedilar". Rasululloh (s.a. Ibn Abbos (r.): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma".a.

deb qasam ichdilar. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .v. Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin.deb ruxsat so'rashdi. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar".a. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403.a. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s. degan edilar. Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa.Al-adab al-mufrad. Hz. Birovning qobiliyatsizligi.)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar. avd qilmoq. Hz.a. Bu holat yana davom etavergach. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir".Nazr qilmoq niyat.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r. www. dedilar". 406. Oyishaga yetkazildi. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. Uning uzrini qabul qiling. deb nazr qilgan edim.a.a.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas. Bu gap hz. dedilar". Oyishaularga: "Kiringlar".v. nazr masalasi og'ir".com kutubxonasi 64 . aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi.) Rasululloh (s. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar. 405.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar". va'da.a.deyiishdi.v. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz. 189-bob. Abu Ayub (r. hasad qilmang. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman.ziyouz.v. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin. Anas ibn Molik (r. deyishdi.v. Anas ibn Molik (r.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar. dedilar". Hz. Abu Hurayra (r.a. dedilar. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. hz. deb qasam ichdilar. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz".a. Ikkalasi to'qnashib. u kishini quchoqlab yig'layverdi. biri u yoqqa.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman". Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir".a. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim".)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. bo'lmasa men unga hajr qilaman".a.a. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s. Ey. 404. teskari qarab ketmang. Ey. Shunda hz. deb so'zlashmay yurdilar. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" . Keyingi vaqtda hz.)larga murojaat kdlib. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas".

U kishi: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. deb qo'ya qolganda.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. Oyisha (.a.v. 408. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi. Hz. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir.deb so'raganlarida.a. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa.a. 407.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri.a. deysan.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". gunohida kafforat bo'ladi. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. dedim".a. lekin faqat nomingiznigina aytmayman. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" . U kishi Nabiy muhgaram (s. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim. Hz.com kutubxonasi 65 . Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar.)dan rivoyat qilindi. Anas ibn Molik (r.v. degan gaplarini eshitdilar. Ibrohim (a. dedilar. Abu Hurayra (r. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. 192-bob.v.a. deganlarini xabar qiladilar. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda.a. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.Hz. dedilar. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman".)ga to'g'ri aytdingiz.a. shayton javob qaytaradi".a.)dan rivoyat qilindi. Bu kishi: "Rasululloh (s. Xaridorni aldash www. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. ikkalasi ham jannatga kirmaydi.)ning Rasululloh (s. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi.ziyouz. ikkinchisi javob qaytarmasa. Agar ulardan qaysi biri salom bersa. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. Abu Xarosh Aslamiy (r.a. Hz.a. dedilar.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman". 414.v. Oyisha (r. deb hikoya qiladilar.a.v.)dan rivoyat qilindi. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi". Ulardan qaysi biri avval yaxshilik. Muhammad (a. 415. degan gaplarini eshitdim".s. deysan". Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. 190-bob. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi".): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan.) aytdilar: "Rasululloh (s. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa.

agar salomiga alik olinsa. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi.a.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir".v. "Rasululloh (s. derdilar". . o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s. Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir".a. suvi ham. ikkinchisi .): "Uchta katta gunoh bor. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. 195-bob. deb marhamat qildilar. deb janjallashmang. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.a. kimda shu gunohlardan bo'lmasa. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.com kutubxonasi 66 .v.a. biri ikkinchisini uchratib salom bersin.a.a. Abu Hurayra (r. mobodo salomiga alik olinmasa.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi. dedilar. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi.v. Ey. 194-bob.a. 196-bob. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar".)dan rivoyat qilindi.a. Abu Hurayra (r. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi".Al-adab al-mufrad. bir-biringizga teskari bo'lmang. Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421.a. dedilar". Bolalarni ajratish haqida 420. degan hadislarini eshitganman".v.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. 193. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. deb hikoya qiladilar. podachi. 416.a. Umar (r. deyiladi".)dan rivoyat qilindi. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. dunyo ishlarida sendan men o'taman. deyiladi 417. Abdulloh ibn Umar (r. Abdullohibn Umar (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a.): "Bizlar boshqa www.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. Salomlashish haqida 419. "Rasululloh (s. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". ikkisi ham ajr topadilar.dedilar. Uch kun o'tgach.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar. Abdulloh ibn Abbos (r. 418. Abu Dardo (r.v. Allohning bandalari.): "Har dushanba.a. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". "Ey.)dan rivoyat qilindi: Otam hz.a. Birinchisi . payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi.)dan rivoyat qilindi.

makkor va xasis bo'ladi".v.)dan rivoyat qildi. dedilar". Rasululloh (s.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi".a. dedilar". 198-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa.a.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli. dedilar". dedilar". munofiq esa aldovchi.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi.)dan rivoyat qilindi.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh.a. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi".v. deb o'ylayman.v. Koyish va so'kish haqida 424. 425.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.v. Abu Hurayra (r. Shunda Rasululloh (s. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi.) o'tirgan edilar.a.): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi.a. Ummu Dardo (r.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan".a. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi. www. "Bir kishi Ummu Dardo (r. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda. Makr va aldash haqida 423.ziyouz.a. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim. 199-bob.com kutubxonasi 67 . Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi. 426. Har bir shirin so'z bir sadaqa.a. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abu Hurayra (r.a.a. Abdullohibn Mas'ud (r.a. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar". birovga hadya.v. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. desa.v. bu hukmga kirmaydi".v. Shu vaqtda Rasululloh (s.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa".a. Abdulloh ibn Abbos (r. degan edilar". Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli.a. deb xabar berdi. dedilar.) so'zlari bo'lsa kerak. Abdulloh ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad. Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir. Bir qultum suv ichirish haqida 427.)dan rivoyat qilindi. 197-bob. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s.a. 200-bob. So'kishish haqida 428. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi".

So'kishmoq fosiqlikdir 434.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir.v. Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib. dedilar".a.v. dedilar.deb so'radilar.haramlik. Fosiqlik . Manglayning tuproqqa yopishmog'i .deyishdi. Rasululloh (s. dedilar".a. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar.a.) aytdshtar: "Rasululloh (s. bir kishi meni so'ksa. 430. Tavoze' . Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.v.com kutubxonasi 68 .): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi. 433.Al-adab al-mufrad. Sa'id ibn Molik (r. 435. Nabiy muhtaram (s. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi. 431. Anas ibn Molik (r.v. deb menga vahy qildi".v. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay.a. adablilik. egri yo'lga kirib ketish.ziyouz. deb qo'ya qolar edilar".v. Haramiy .a. nima qilay?" deb so'radim. Yana Rasululloh (s.v.a.) uyat gapni gapirmas.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima. 201-bob.a.to'g'ri yo'lni qo'yib. bilasizlarmi?" .): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . shu do'stining kiyimida tavof qiladi. hadyalarini makruh ko'raman". buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish.lug'aviy ma'nosi kamtarlik.a. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab.): "Men Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432.a.a. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi".a.): "Bu . www.) dan: "Yo Rasulalloh. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi". ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim).yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir . . Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".a. dedilar. Yana Ayyoz ibn Hammor (r. taominiham yemaydi. dedilar". 202-bob. Rasululloh (s.v.a. ya'ni. Ayyoz ibn Hammor (r.

a. degan gaplarni eshitdim". "Rasululloh (s. Yana Abu Zarr G'iforiy (r. bu mening otam.a.a.v.hozir chiqarib bermasang.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.): "Men bu kalimani bilaman. koyisa. Imom Ismoil al-Buxoriy 436. Payg'ambar (s. deb chaqirsayu. 437.v. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. ruxsat bering.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir.)dan rivoyat qilindi. Abu Zarr G'iforiy (r.)dan rivoyat qilindi.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir".a. dedilar. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi. jahlidan tushadi". U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi. Rasululloh (s. 440. dedilar".v. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa.a. deb da'vo qilsa.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani.)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. dedilar.deb so'raganlarida.com kutubxonasi 69 .)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan.v.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi.deb uning gapini qabul qilmadi". Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. 438.v. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi".Al-adab al-mufrad.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s. u: "Men xat yubordim. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa.a. "Sen shu kalimani aytgin". dedilar.a. Umar ibn Xattob (r. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi".v. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. dedilar. dedilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (sa. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi.a.a.a. hatto yuzi qizarib.v. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor. dedi.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Hz. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa.v.ziyouz.a.v.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.a.)dan rivoyat qilindi. Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441.) huzurlariga olib keldik. 203-bob. men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman". lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa. men shu qavmdanman. U kishi: "Men Rasululloh (s. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. deb da'vo qilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi. jo'na.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". men uning kalla-sini sug'urib olaman". do'zaxdan o'zining joyini olaversin. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. 439.a.a. Bu gap Rasululloh (s. men maj-nunmanmi?" . Shunda hz.a. haqorat qilsa. deb malomat qilmasin.v. Rasululloh (s. Shunda u: "Bor. deganlarini eshitdim". ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi". deganimizdan keyin. Oyisha (r.

axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku. sizlarga jannat lozim bo'ddi.a. Umar (r.deb so'raganlarida.v.a. degan umid bilan xat yuborgan edim".v. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.v. Shunda Rasululloh (s. munofiq" deyish haqida 443. Bir ishni . ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa.a. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.dedik.v. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. 204-bob. deganimizdan keyin. Shunda hz. "Rasululloh (s. Rasululloh (s. www.ziyouz.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi". Anas ibn Molik (r. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. Umar (r.Al-adab al-mufrad.v.): "Xotib to'g'risini gapirdi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi.a. "Ey.a.dedilar.a. degan edilar". Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik.) men bilan Zubayr ibn Avom (r. Shundan keyin hz. dedi. Rasululloh (s.v. degan umid bilan xat yuborgan edim". Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi.v. dedilar. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin. uylansin. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". janobi Payg'ambar (s. degan emasmi?" . Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. O'zini va tevasini tintib ko'rdik.v.a. uni hozir chiqarib bermasang.) kallasini sug'urib ola-man.com kutubxonasi 70 . junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi. deb o'ylashdi.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.) albatta yolg'on aytgan emaslar. degan emasmi?" .dedilar. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar". Shundan keyin hz.) mana shu ishlarning aksini qildilar.a.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Ba'zi taqvodorlarning fikricha.a. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku. u: "Men xat yubordim.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra. dedi. Umar ibn Xattob (r.a. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. xat yo'q.) kallasini sug'urib olaman. dedilar.): "Xotib to'g'risini gapirdi.) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .v. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. Rasululloh (s. Biz Rasululloh (s.a.) huzurlariga olib kel-dik.a. Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz. dedi. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor.v. 442.v.a.deb uning yuziga solmas edilar. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi. Hz.v.a. deganlarida. dedilar. dedilar.a. Ali (k. U kishi chiqib ketganidan keyin. safarda ham ro'za tutish kerak emish. ruxsat bering. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan. Shunda Rasululloh (s. men uning kalla-sini sug'urib olaman". degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" .): "Nima uchun shunaqa qilding?" . Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz.

a. Isrof 447. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". dedilar".a.ziyouz. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". Abdulloh ibn Umar (r.v. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.v.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r. 450. 207. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r. 209-bob.a. Ubayd (r. 208-bob.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz.a.com kutubxonasi 71 . Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir".)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. bas.a.).a.)dan rivoyat qilindi. ibodatai Allohning o'zigagina qilib.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. 206-bob.v. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi". Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". Rasululloh (s. Musulmonni kofir demoq haqida 444.a.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. uchinchisi. Isrof qiluvchilar haqida 449.a. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar".v. Ibn Umar (r. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga. 448.a. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir".a. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 205.a. 445.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi.) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur. Abu Hurayra (r.a. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi". Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. ikkinchisi. (34:39) degan oyatga "isrof ham. deb izoh bergan edilar.

a. Abu Hurayra (r.) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. dedilar".a.a.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan".ziyouz. Abdulloh ibn Amr (r.s. dedi. 210-bob. u kishi: "Otam hz.a.v. Jannatga kirib olgach.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". Saqif . Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis. Hasan (r. Bu yerda qurilishdan murod . uning og'zida jannatga kirib olgan. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding". 212-bob.Toifi sharifdagi bir joy nomi. Abdulloh ibn Umar (r.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi". u: "Bilmayman". balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin.) aytdilar: "Hz. Rasululloh (s.s. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi". Vahat . Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r. Qurilishga sarf qilish haqida 452. Shundan keyin Odam (a.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi". Qasam bilan aytamanki. Uyning ichi o'n gaz.) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" . dedilar". Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi". o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz.deb so'raganlarida. dedim.) yashagan uyga kirsam.Al-adab al-mufrad. Hz. www.v. dedilarda.a. Abdulloh Rumiy (r.)dan rivoyat qilindi. 456. Shunda Ummu Talaq: "Ey.a.a. Odam (a. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi. Hz.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. 457. deb taxmin qildim. 455. Umar (r.)dan rivoyat qilindi. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa. Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting.) aytdilar: "Men hz.a.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob. dedilar. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim. Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Xabob ibn Arat (r.com kutubxonasi 72 .a. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz".) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib.a.

madrasa. shu qadar boyliklarga erishdikki.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib. Men: "Yo Rasulalloh. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi.a. www. Keng uy haqida 462. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi". sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. 461.v.v. demoqchi bo'ldilar. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir. Abdulloh ibn Amr (r.a.v. U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar.o'limdir. Tuproqdan murod .a. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat. Shu vaqtda Rasululloh (s. 213-bob. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. kamaytirmay olgan edilar.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s. maktab. Rasululloh (s.a. Namozga yurib borish haqida 463-hadis.arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi.v. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.v.)ning huzurlariga kelishgan edi.a. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.a. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir". Bizlar esa.) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim".) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik. 460. Rasululloh (s. dedi". Ishdan murod .deb so'radilar.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir". U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar.)ga qarashishdi. deb xat yuborganlar".) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458.Al-adab al-mufrad.v. dedilar". 215-bob.v. dedilar".ziyouz. Nofi' ibn Abdulloh (r. savoblarini to'liq. Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay. yaxshi qo'shni. Shunda aka-uka Rasululloh (s. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.a. dedilar".a. Rasululloh (s. masjid. degan edim.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar.) Rasululloh (s. uyimizni isloh qilayo-tibman".a.com kutubxonasi 73 .)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy. 459. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar.a. 214-bob. "Kayy" .v.a.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi.

degan ekanlar". keyin "Ey.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor. (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor). Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib.a.a.a. 466. Zoviya .Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. 217-bob.ziyouz.v. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor.v. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik.v. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting. Rasululloh (s. ko'p savol berishdan. lo sharika lah.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi".v.deb so'rabdilar. Yana Rasululloh (s.deb so'rashganda. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim. debdilar.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz.Al-adab al-mufrad.v. dedilar". dedilar. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan. Va huva alo kulli shay'in qadir.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman". deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan.a. Keyin hz. Mug'ira ibn Shu'ba (r.v. ona va otalarga oq bo'lishdan. olib kelaver. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar.v.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. Abu Huray (r.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan. deb yozib yubordilar". Alloh! Sen nimani bersang. lahul mulku va lahu-l-hamd. 465. chin egalik va hamdlar unga xosdir.a.a. qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. Shunda mo'ljalga yetasizlar". Abu Hurayra (r. dedilar". sherigi yo'q. deb yozdilar. demakdan qaytarganlar. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi". sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda. dedilar. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Ey.a. u yolgaz. www.com kutubxonasi 74 . amallarim meni ham qutqazmaydi".v.a. Zayd. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q. Shunda Rasululloh (s. Imoratlarni naqshlash haqida 464. deb xat yubordilar.a.

a. dedilar".) aytdilar: "Men o'jar.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l. Yaxshi siyrat . 218-bob. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon. 476.v.a.a. Turkcha nashrda hz. Oyisha (r.) huzurlariga kirdim. Oyisha (r.a.Al-adab al-mufrad. dedilar". deyilgan va u ham hz.a. dedilar".): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa. dedilar".)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Adabu-l-mufrad. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi".a.v.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. 2005. Hz.a. Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan.): "Yaxshi siyrat.ziyouz. u aybli va nuqsonli bo'ladi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi".xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish. ko'rinishni yaxshi qilib yurish. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. ularni turg'azib qo'yinglar". salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa. Saranjomlik haqida 477.v. 472.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik". Imom Ismoil al-Buxoriy 470. hamisha uyatga qo'yadi. Oyisha (r. Rasululloh (s. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir. 471. Abu Hurayra (r.v. ular sizni albatga baxil. chiroyli hay'at shaklni. deb hisoblashadi.a. men lungamni yamab olay. Anas ibn Molik (r. dedim. 474. zero muloyishik insonni bezaydi. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa. Shunda u zot menga: ozgana sabr et. kimda muloyimlik bo'lsa.v.a. Oyisha (r.v.a. Hz. (Imom Buxoriy. Tarjima.a. dedilar".): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. iqtisod esa.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". Oyisha (r. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi".): "Mayli. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring".): "Yaxshi sifatlik. dedilar". bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim.a. 475.a. www. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". o'zing bilasan. Rasululloh (s. dedilar". Oyishadan rivoyat qilingan. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa.a. 191-bet). Abdulloh ibn Abbos (r. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan.v. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". Abu Dardo (r.com kutubxonasi 75 .a. har bir ish va harakatda. Abu Said Xudriy (r.a. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. 473.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.

) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa.a.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". Yumshoq fe'lli bandasini sevadi.com kutubxonasi 76 . Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim. Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob.Al-adab al-mufrad. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. Abdulloh ibn Amr (r. 484.)dan rivoyat qilindi. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. 220-bob.v. yengil va osonlarini buyuring.Hz. deb tayinlashdi. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik". Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori.a. dedilar". deb isbot etishga harakat qildim. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. Muloyimlikning avloliga haqida 478. cho'chitib yubormang". Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". Shu vaqtda hz. u. www. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi.deb so'radim. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan". 222-bob. Cho'chitmaslik haqida 480.a. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dirlar". ularni xotirjam qiling.a. 221.a.ziyouz. Abu Nazra (r.) aytdilar: "Alloh muloyimdir.)dan rivoyat qilindi. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. Baro ibn Ozib (r.a.a. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib.a. 481. Abdulloh ibn Mug'fil (r. Dunyo nimadan iborat. deb atalgan. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . dedilar". 483. degan ekan".v. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib. dedilar". Anas ibn Molik (r. Hz.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. U dag'al bandasiga emas. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r.u aytdilar: "Rasululloh (s. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz".a.

Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan.ziyouz. 493. Alloh. Umar (r.v. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". keyin: "Ey. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". dedilar".)dan rivoyat qilindi. 487-hadis.a. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. u kishi Nabi muhtaram (s. www. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.a.o'lchov miqtsori bo'lib. jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi". tuzatinglar. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi".v. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa.a. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi.a.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Abu Said Xudriy (r.Al-adab al-mufrad.a. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar". Dajjol chiqib qolibdi. Alloh.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey. dedilar". Anas ibn Molik (r. degan mazmundagi xatlari keldi". Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi.com kutubxonasi 77 . Allohdan rizq so'rash haqida 489. Shundahz. 225-bob. dedilar". 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa.a. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar.v. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r. deb eshitsang ham. Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. 28 gr)ga teng. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. uni so'yib yuborardik. 491. Madd .a.a. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. Jobir ibn Abdulloh (r. uni tuzatib ekishga harakat qil. 224-bob.)dan rivoyat qilindi.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling. albatta ekib qo'ying".

Ey. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). dedilar". Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.ziyouz. binobarin. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib.Al-adab al-mufrad. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. Men hech parvo qilmay. Abu Hurayra (r. bandalarim. men unga guvoh bo'laman!" . eshitganman".a. Baxillik va hirsdan saqlaning. Abu Zarr G'iforiy (r. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. dedilar. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. deganda. Yaxshilik-ni emas.a. Shutayr: "Mayli. Binobarin.): "Alloh taolo: "Ey.a. Ey. Shutayr: "Ha. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim. Ey. deb o'ylayman. "Ha. ularni sizga men o'zimgina beraman. dedilar. bandalarim. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r. Alloh taologa hamdu sano aytsin. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q.v. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). Abu Ubayda ibn Jarrohning www. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. 496.a. taomni mendan so'rang! Men beraman.com kutubxonasi 78 . bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". yomonlikni uchratsa. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498.v. kiyimboshni mendan so'rang. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. dedilar.): "Zulmdan saqlaning.a. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz. deb aytgan dedilar". Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. Yomon so'z va ishdan saqlaning. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r. gunoxlarni kechiraveraman. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. Abu Duho (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 494. Ey. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". Shutayr. yolg'onchiga chiqaradi". sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi.) xabar berdilar. Shutayr: "Ha. 497. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib.a. dedilar. bu so'zlarini men ham eshitganman".a.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin".) Rasululloh (s. siz rivoyat qiling'.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori.dedilar. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz.a. siz uni tasdiqlaysiz". dedilar". Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz.v.dedilar. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman.a.

Shunda Huzayfa (r.deb so'radi. 227-bob. Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. yarim kechada oldilariga kelishdi.a. Keyin Rasululloh (s. Tunda bemorni ko'rish haqida 504.a. 503.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.v.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.dedi.a. Ular: "Tun yarmi". Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi". men unday narsani bilmayman". Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi. deb marhamat qildilar. tomirlarga uradi".v.a. a'robiy: "Yo'q.Al-adab al-mufrad.): "Miyada bir yel paydo bo'lib.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin".): "Agar xoh mo'mindir. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga".) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" . A'robiy: "Bezgak nima?" . Abu Hurayra (r. demoqchi bo'lsalar kerak. dedi. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa. kelmaydi". sabr etsa.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat". Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz".com kutubxonasi 79 .a. keyin ot egarining asboblarini sanadilar.a. U: "Bosh og'rig'i nima?" .) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r. Rasululloh (s.a. dedilarda. 500.deb so'radi. unning badaniga. xoh mo'minadir.v.a. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". Nabiy muhtaram (s.v. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. Abu Hurayra (r. dedi. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar. dedilar". Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi. dedilar-da.dedilar.v. Huzayfa (r. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" .a. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" . dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib.a. deb javob berganlarida. dedilar".ziyouz.dedilar.): "Bu qaysi vaqt?" . Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi".deb so'radilar. Xolid ibn Rabi' (r.) huzurlariga bir a'robiy keddi. degan so'zni qo'shganlar. Rasululloh (s. 501.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak. dedilar.a.a. oilasiga. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi.): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman".deb so'radi-lar.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499.a.v.a. degan edilar.dedi. U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib. dedilar.v.

dedim. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi. Bu hadisi sharif Rasululloh (s.v. Huzayfa (r. ya'ni bu kafan chirib. bir hissasini qizimga qoldirsam?" . olib keddik".)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi".)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s. dedilar". u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin".a.v. Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir. Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?".a.v. 507.a. shekilli. 505. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".v.v. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.): "Yo'q. dedilar.a.v.a. deganlarida.a. lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar.deb so'radilar.a. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa.a. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi.v.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa.a.v.a.a.a. dedilar. Lekin uchdan biri ham ko'p". so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa. Oyisha (r.v.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa. Oyisha (r. Makka fathida kasallanib.a. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman. Shunda Rasululloh (s.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s.a.a. dedilar".): "Yo'q.ziyouz.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. tuproqqa aylanadi".a. dedilar".)dan duo so'ragan edi.Al-adab al-mufrad. dedilar".v. Rasululloh (s. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi.): "Mayli.) mening holimni so'ragani keldilar. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s. Men: "Yo Rasulalloh. mumkin emas".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa. dedilar. 506.v. www.v.a. bu Ham joiz emas". dedilar Sa'd. Xasta mo'minning savobi 508. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi". shu kasallik bilan o'lib ketaman. Hz.a. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman". sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi. 228-bob. Ular: "Ha.v. Shundan keyin Rasululloh (s. Rasululloh (s. Alloh! Sa'dga shifo ber. Yana hz.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 80 . deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. Abdulloh ibn Amr (r. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. bu kafandan yaxshirog'i beriladi. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi. deb duo qildilar.

Rasululloh (s. dedilar.dedi.a.deb so'radilar.a. Ato ibn Abi Raboh (r. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli. hamma yog'im og'riydi". 514. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. dedilar. dedilar. senga jannat nasib bo'ladi.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman".deb duo qildilar. o'z onamni esa. degan edilar. 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib. u zot: "Ey. Shunda Rasululloh (s.a. uni rohatga muyassar qilur". meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. "Men xastaman". deb duo qildilar. Rasululloh (s.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. ammo ajru savobini ka-maytirma". otam ham shu ansorlardanmiz.) huzurlariga kirgan edik. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin.v. Alloh taolo senga jan-nat beradi". demak shikoyat hisoblanadimi? 518. 511. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. degan jumlani qo'shganlar.): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun.) duo qildilar". shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan.a. 229-bob. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Asmo': "Betobman. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)".a. jannatga doxil qilur". jannatdagi huri aynlardan qilgin!" . 512. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir.com kutubxonasi 81 . dedi.a.a. Alloh taolodan shifo berishini so'rab. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. U Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. dedi". Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman.): "Istasang sabr qilasan. men ham. U kishi: "Ey. dedi. 513.v.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib.a. mening haqimga ham duo qilsangiz".a.v. deb iltimos qildi.v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men uchun bir duo qiling!" . degan edim.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan.a.) ga bezgak kasalligi kelib.)ga borib shikoyat qilishdi. Rasululloh (s. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman.a. agar istasang.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi.ziyouz. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. ko'rsating".a. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.v. Abu Nuhayla (r. istasang sabr etasan. U xotin: "Sabr etaman.v.): "Xo'p.Men: "Ha.v. Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida. Rasu-lulloh (s.a. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin". Alloh! Betoblikni kamaytir. Rasululloh (s.a.deb so'radtsi. Ular haqiga duo qilganingizdek. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. bunday qilmagan. duo qildilar.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar.

U zot xz Oyisha (r.v. shunga o'ralibgina yurgan. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim.v. keyin undan taloq bo'lgan edilar. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.a. 230-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar. 519.a.a.a. Rasululloh (s. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan".v. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". deganlarida Rasululloh (s.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi". Senga bir reja taklif qilinsa. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. dedilar.a. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib. xursand bo'lish umidida edilar. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib.)dan katta edilar. Bu kishi Rasululloh (s.) isitmalanib.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r.com kutubxonasi 82 .a.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib.) hz. Rasul-ulloh (s.): "Ha. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib.a.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh.) tahorat qilib. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku". deyilmoqchi.v. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar. Abu Said Xudriy (r. Rasululloh (s.) u kishiga: "Qizimga borib ayt. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi.a.)ga kishi yubordilar. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. Asmo' (r. Qizlari qasam ichib: "Otam www.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi.v.a.)dan eshitildi. yonimda o'tirgan Rasululloh (s.) bilan Abu Bakr Siddiq (r.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi.v. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" .a. U kishi Rasululloh (s. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa.a. o'ddirishgacha olib borgan edi.a.a. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida.ziyouz. og'irlashdi.deb so'radilar. shunday. 231-bob. dedilar". shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib.deb so'radim. Hatgo u bitlar uni chaqaverib.a.a. deb Rasululloh (s. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay. Usoma ibn Zayd (r.Al-adab al-mufrad.a. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.a. hammasi o'zining mulkidir. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim. dedilar. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. Abu Bakr Siddiq (r.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib.a. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib.Ikki taraf . Shunda Rasululloh (s. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . Shu gaplarimni qizimga yetkazgan". Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar.v.v. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib.)ning qizlari.

) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q.v.)dan rivoyat qilindi. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s.dedilar". Bu seni. degan gapla-rini men ham eshitganman. Abu Hurayra (r.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" .v. Rasululloh (s.a. degan edim. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar. Men: "Xotinim hamon betob". dedilar".v. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522.a.a.com kutubxonasi 83 .v.Al-adab al-mufrad. Shundan keyin Rasululloh (s. Rasululloh (s.dedilar. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi. men senga taom berolmayman". albatga jannatga kiradi". Rasululloh (s.a. u kishi: "Rasululloh (s.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . albatta". Rasululloh (s.a. deb hikoya qila-dilar.) Rasululloh (s. Men: "Biroz tuzalib qoldi". Abu Bakr Siddiq: "Men". desam.): "Xayr. Shunda Rasululloh (s. Rasululloh (s. sening aytganing bo'lsin!" .a.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas.v. 232-bob.a. dedilar".a.)dan rivoyat qilindi.degan edilar.) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?". Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku". deb naql qiddilar.v.a) bilan qizlarinikiga bordilarda. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". degan edilar.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" .a. 234-bob.a. deb yana odam yubordilar. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim. inshoalloh.v. jumladan.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar".a. unday bo'lsa.) bir necha sahobiylari. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s.a. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa.deb so'radilar. dedilar.a. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan .ziyouz. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi".) oldilariga borardim. deb javob berdilar". dedilar.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523.v.): "Siz ham shunday kishilardan-siz. dedi.v. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi. Abdulloh ibn Abbos (r. Abu Bakr Siddiq: "Men".v.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r.v. dedilar. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa. Sa'd ibn Abboda (r. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524. dedilar www. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar.a. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman.a.v. gunoxlardan poklaydi"dedilar. dedilar. deb umid qilaman". 233-bob.a.) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.

v. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading.a.)dan rivoyat qilindi. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. 526.)ning o'zlaridan rivoyat qilingan. Yana Alloh taolo: "Ey. "Senga nima bo'ldi? . unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Alloh! Sen betob bo'lmaysan.Al-adab al-mufrad. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin".dedi. Umar! Bizga bir hadis aytib bering". unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin"). 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib.a. U banda: "Ey. deb so'rashganda.a. o'zing rabbil olamiynsan. unga suv berganingda. dedi. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r.a.).): "Bemor kishini borib ko'ringlar.a.ziyouz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. yuqoridagi hadisning takroridir. u jannatning bog'ida bo'ladi". U kishi: "Ey. dedi. 236-bob.a. deb javob qaytarish". dedilar".a. v. Abu Said Xudriy (r. 527. Abu Hurayra (r. sen meni kelib ko'rmading". 528. Bemor kishini borib ko'rish. dedilar". unga: "Ey.): "Uch narsa bor. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. u kishi esa Rasululloh (s. dedilar Rasululloh (s. 237-bob. xastalik haqida yomon so'z qilma. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa. dedi. Jobir www. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. dedi xotin. "Isitma vujudimni kuydiryapti. Abu Asmo' bu hadisni Savbondan. xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi". u kishi: "Rasululloh (s. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan.deb ahvol so'radilar xotindan.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. "Jim. Agar borib so'ragan bo'lganingda. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. dedi".)dan rivoyat qilganlar.com kutubxonasi 84 . Imom Ismoil al-Buxoriy 525.v. Odam farzandi! Betob bo'ldim. uni albatta mening oldimda topar eding". men senga qanday suv beraman?" .v. Jobir ibn Abdulloh (r.v. Alloh taolo yana: "Ey.v. Hz.) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar.a. men Sening betobligingni qanday so'rayman". albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". dedi. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s. Bemorni ziyorat qilish savobi 530.a. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". dedi. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".a. dedi.a. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding". vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa. uni mening oldimda topar eding".) aytdilar: "Rasululloh (s. albatta. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda. U kishi: "Ey.a. dedi.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". Abu Hurayra (r.v. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim.

Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" .ziyouz.)ga kelib aytgan edim. deganidan keyin.) ko'rga-ni uyiga bordilarda.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi a'robiy. Inshoalloh.a. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib. deb taklif qiddilar. Majna suvlariga tushish.a. Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".v. deb duo qildilar". "O'ylab gapir!" .a.com kutubxonasi 85 . Allohning rahmatida yuradi.a.a. degan she'rni o'qidilar. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil". mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar.v. Nofi' (r. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. undagi kasallarni tuzat. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa. dedilar".Al-adab al-mufrad. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan. Majna .)ga xizmat qilib yurar edi.dedilar Rasululloh (s.ilga-ri bozor joy bo'lgan. demoqchi bo'ldilar.a.v. Rasululloh (s. agar u bemor yonida o'tirsa. Ato ibn Abi Raboh (r. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang. Juhfa . Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. bola musulmon bo'dtsi.a. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. 535. "Aksincha.a. deb duo qildilar 536.): "Ey.a. 238-bob. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534. Ammo hz.v.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin".a.a. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin".v.xushbo'y o'simlik. gunohlaring to'kilmagay. mening isitmam zo'r. Oyisha (r.v. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar". Shunda namoz vaqti bo'ldida. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis.v. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor".v.537. 239-bob. Men bu holatlarini ko'rib.) kasal ko'rgani www.v.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi. Izxir . shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik.a. Rasululloh (s. Juhfada Rasululloh (s. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil.v.). Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". Hz. Bunga chidashim qiyin". Islom dinini qabul qil".deb ahvollarini so'radim.a. dedilar".Misr.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol. O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir". Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a.Abbos (r. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi.a.) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar.

com kutubxonasi 86 .ziyouz. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.)ga qarashim uchun menga kerak edi.a.a.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar".a. senga beriladigan savob jannat bo'ladi". Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.v.a. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. Betobning javobi 538-hadis.deb so'ragan edi.) ko'rgani keldilar-da: "Ey.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" . Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541.a. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542.Al-adab al-mufrad.Yamandagi bir shahar nomi. 245-bob.v. U: "Durust". Abdulloh (r. 244-bob. deydi.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar". Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" .) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi.): "Ko'zing shu holatida qolib. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi.a. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi. Bemor uyida bir xotin bo'lib. dedilar. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" .) bu dunyodan ketdilar. Zayd ibn Arqam (r. deb javob qildi. deyilsa.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". demoqchi bo'lsa kerak www.v. Tabbola . U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi. dedim. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)". dedilar". 241 -bob. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang. 243. men rozi bo'lmas edim". Kishilar uni ko'rgani borishganda. u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s.543. Rasululloh (s. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". Fosiq ziyorat qilinadimi? 539. Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r. .a. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r. Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim.deb so'radi.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs". 242-bob.a. Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi".a.v. dedilar". Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim".dedi". Ammo Rasululloh (s.

v. badaliga jannatni beraman". Ya'ni biron kishi uning salohiyati. dedilar. dedilar".Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.v. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman". Imom Ismoil al-Buxoriy 544.a. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman".): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa. dedilar".a. yaxshi www.deb so'radim.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546.) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" . Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . Hz. deb duo qilar edilar. keyin u shunga sabr qilsa.a. Qars ikki qo'ldan chiqadi.a. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda u kishi Rasululloh (s.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar. deganlaridek. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa.v.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam.a.v. Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis. u bemor dardidan shifolanib ketardi".a. davomlidir.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib.)dan rivoyat qilindi. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik. u kishi aytdilar: "Men hz.a.deb duo qildilar 247-bob.) Rasululloh (s.a. Birovni yaxshi ko'rsa.ziyouz. 548-hadisning mazmuni kabidir.a. keyin: "Ey. 246-bob.dedim. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib.a. Hishom otasidan qilgan 550-hadis.v.v. 545. 248-bob.): "Rasululloh (sa. Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" . Abdulloh ibn Abbos (r. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib. o'ziga bildirsin 552. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Oyisha (r.)dan: "Rasululloh (s. Mujohid ibn Jubayr (r. Anas ibn Molik (r.v.v. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin".a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 547. 553.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman".)dan rivoyat qilindi.a.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 87 .v. Erkak uyida nima ish qiladi? 548. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak. deydi". undan ahvolini so'radilar. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. Abu Umoma (r.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. degan hadislarini eshitdim".a.

yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi".v. 249-bob. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. 554. dedilar. Birinchi . Rasululloh (s. dedilar. dedi.) aytadilar: "Rasululloh (s. Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar.s. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi.): "Seni ikki narsadan. o'pkada joylashgandir". Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. uni surishtirib yurmasin 555. Ikkinchidan.Al-adab al-mufrad. Shun-da Rasululloh (s. ikki narsadan qaytaraman.v.a.a. dedilar". axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan.com kutubxonasi 88 . Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www. chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman". "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.yurakda. u kishi Hz. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. 251-bob. dedilar". seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim.a. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang.) huzurlarida o'tirgan edik. ikki narsaga buyurib. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. Takabburlik haqida 558. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi".a. dedilar. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib. lekin uning aka-ukasi yo'q". degan gaplarini eshitdilar. Ayai (k. "aybli. Aql qalbda bo'ladi 557.v. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man.s.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman".a. Anas ibn Molik (r.v. 250-bob.jigarda. degan hadislari bo'lma-ganda.s. Nuh (a.ziyouz. ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v. 556.) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". "Bizda bir qiz bor. dedilar". degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa.v. Kishi birovni yaxshi ko'rsa.)dan: "Aql .a. Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. rahmdillik .) ot ustida yurishni yaxshi biladigan. u bilan janjallashma."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. dedilar.): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. Yana hz Nuh (a. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi.

Ular majlislarida ba'zan she'rlar www.v.a. ularning sutini sog'aversa.v. teva kabi ulovi bo'lib. Abu Hurayra (r. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray". 560. ularni kiyib yursa. Ali: "Yo'q.a. kibr bo'ladimi?" . uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar. Do'zax: "Menga zolimlar. Uning to'r va tuzoqiari .mening pastki kiyimim va kat-talik esa.deb so'raganda. dedi. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s. degan so'zlarini eshitdim". dedilar".): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa.a. 561. qudrat . "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar".kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s. xachir.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi. hz.): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa.a. 565. "Ot.a. dedilar". Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey.v.v. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". 564. deganimda. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak". 563. dedilar.) Rasuli akram (s.com kutubxonasi 89 .v. uni g'irchillatib kiyib yursa.Al-adab al-mufrad.): "Io'q". Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi.a. Abu Hurayra (r.): "Yo'q.): "Haqiqatni.) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. dedi".v. Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey.) yana: "Yo'q".)dan rivoyat qilindi.v. dedilar.) aytdilar: "Alloh taolo izzat. Rasululloh (s.a. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman". jiddu jahd bilan ado qilardilar. 562. xohlagan bandalarimga marhamat qilib. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim.a. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. dedilar. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". dedi.a. Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir". yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir. do'zax! Sen mening azobimsan. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". faqir bo'lgan kishilar kiradi".v.a. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".a. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. Shunda men: "Ey.a. u ayol aytdi: "Hz. sen bi-lan birga qilaman". dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. jannat! Sen mening rahmatim-san. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib.v. Bularga Rasululloh (s. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. dedi".a.v. 566. dedilar. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib.a. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s.): "Yo'q". Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. men uni azobga solaman. o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi". dedilar".

U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz. degan umid bilan Rasululloh (s. ayollarining iltimoslarini bildirdilar.)ni yubordilar. albatga.v. iflos narsalardan ichiriladi".)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib. 567. Zaynab bint Jahsh (r.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'.a. dedilar. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" . Shu bilan hz. dedilar.a. Ustlarida lovillab olov yonib turadi.-v.v. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan.) aytdilar: "Rasululloh (s. pastki kiyim va chodirimga o'ralib.)dan rivoyat qilindi. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi". Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.v.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida.v.v.) kelib Rasululloh (s. Oyisha (r. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s.v. Abu Hurayra (r.a. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s. 252-bob. dedilar".a.)ga aslo gapirmayman". Hz. Shunda Rasululloh (s. Hz. bu Oyisha.v.Fotimaga javoban Rasululloh (s. 568.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar.) hz.a.a. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar. dedilar.a. Shunda Rasululloh (s.) ga qarayverdim. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s.com kutubxonasi 90 . u zot huzurlariga yubordilar. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki. Hz.v.ziyouz.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin". u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.v.v.a. Rasululloh (s. Shundan keyin ular hz. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".dedi.)dan rivoyat qilindi.) huzurlariga keldi. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman.v. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar. men bilan birga o'tirgan edilar. Oyisha www. Hz.a.a.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham.a. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".v.Al-adab al-mufrad.a.) bu zotga: "Bor.a.v.deyishdi. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib. Rasululloh (s. Rasululloh (s.): "Yo'q.a. Hz. Oyisha (r.a. degan edilar.a. Fotima (r. yana qaytib boring!" .v.v.)ning qgazlari hz. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman".a.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" .)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab. Abu Bakr Siddiqning qizlarida".a. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa. Zaynab ham Rasululloh (s. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki.deb so'radilar. bu kibr emas.a.a. jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi". u kishi Rasuli amin (s.) tabassum qilib: "Ha. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. deb qo'ydilar".v.a.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi. Shu paytda Rasululloh (s.a. Fotima Rasululloh (s.a.): "Ey. 570.a.v.) mening lungim. dedilar".

v. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)".a.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . Shunda hz.Al-adab al-mufrad.a.) aytdilar: "Hz.a. Oyisha (r. Oyishaga hujum qildi. Rasululloh (s.v.. dedilar.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. halokatga uchramasdi".a.a. o'chingni olaver".v. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa. dedilar". Rasululloh (s. shunga muvofiq amal qilamiz". Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. Abu Hurayra (r. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" . u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s.com kutubxonasi 91 . Oyisha (r. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz". ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib. Imom Ismoil al-Buxoriy (r.a. 572. 573.Ya'ni Oyisha (r.)dan rivoyat qilindi. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib. Rasuli akram (s. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar.)dan rivoyat qilindi.deb iltimos qilishganda. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay. yomg'ir yog'dirdi.) nazdi-larida hurmatli bo'lib.) bilan Rasululloh (s.a. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim. Rasululloh (s. Zaynab (r. Abbos (r. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib.) otalaridek o'tkir fikrli. Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib.a. panoh topgan edilar.ziyouz.): "Yo'q". Abu Hurayra (r.a. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www. Keyin esa. dedilar. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar.a. dedilar".a.a. Shunda hz.) bilan chiqib.v.v.a. Hz. dedilar. Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. shamol tuproqni kuldek sovurgan.v. Shunda hz. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s. onamiz hz.a. dedilar.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar.deb duo qil-dilar. Umar tik turib: "Ey.a.)ning amakilari hz. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib.v.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib. Umar Rasululloh (s.a.a. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi.v. Abdulloh ibn Umar (r.

toymay turib aqlli. 257-bob.ziyouz. men uni buzishni xohlamayman". Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi.deb so'rashganda.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. 255-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. olim bo'la olmaydi".) aytdilar: "Kishi qoqilmay. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim.Al-adab al-mufrad. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori.) aytdilar: "Rasuli akram (s. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim. Abdurrahmon ibn Avf (r.a. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq". Hz. dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . Salama ibn Akva' (r.a. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. Alloh uchun taomlantirmak 578. 576. u kishi aytdilar: "Men hz.com kutubxonasi 92 . O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas.)dan rivoyat qilindi. Tajribalar haqida 575. dedilar".a.v.a. Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib. 256-bob. keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". Ali (k.a. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib. Muoviya oldilarida o'tirgan edim. 254-bob. deb qasam ichdilar.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin.v. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa. dedilar.v. Aka-uka tutintarish haqida www. yuqoridagi buyruqni bergan edim".): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. 574. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi.

v.a. savobi bor. imkoniyat toshuncha tu-raveradi. Rasululloh (s. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha.deb so'raganimizda. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. bizni non bilan ham to'ydirdi. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.Al-adab al-mufrad. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa.a. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu. mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda.a.com kutubxonasi 93 .Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib. Anas ibn Molik (r. o'zgartirmaydi. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar".v.dedilar. echkilar barakali narsalardir 584. Ammo u kelgan kishilar bu www. deb iltimos qildi. 2. unga yomg'ir suvini tekkizdilar.v. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. Qo'y. mening boshimga qo’ydi. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. Yana Anas ibn Molik (r. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib.a. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. shirkdan toza-landi. dedilar". Alloh taologa hamdlar bo'lsinki. Makkai mukarrama fath qilindi.a. 3. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q". 581. Undan takabburlanish uchun men shunday qildim". ya'ni hijrat qilsa. 258-bob. balki mustahkamlaydi. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. demak. Islom uni o'zgartirmay.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati.)dan rivoyat qilindi. Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib. uni bekor qiladi.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. 259-bob. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1.v. deb aytgin!" .a.a.ziyouz. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" .)ni aka-uka tutintirdilar".) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 580.a. Shunda Rasululloh (s. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda. 260-bob. Anas ibn Molik (r. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi".a. Abu Hurayra: "Allohu akbar.v. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. dedilar". u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. dedilar.

) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda.v.)dan rivoyat qilindi. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. dedilar. tumshuqlarini tozalab tur. dashti biyobonlarga chiqib ketish)". 587.s. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi".ziyouz.a. Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. Abu Hurayra (r. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka.com kutubxonasi 94 . boshqalarni mensimaydilar. degan edilar". 585. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi".a.v. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon. www. Abu Hurayra (r. 588.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. senga keladigan daromad qancha?" .v. hz. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi.a. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi. ikki baraka va uch bosh bo'lsa. u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro. Ammo qo'y egalariga esa. men shunga taajjub qilaman".a. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari. g'uborlarni artib yur. 261-bob. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. Muso (a. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. dedilar". u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. Shunda u kishi: "Ey. 589. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. dedilar". Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz. Hz.): "Hz. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. bir vaqtlar keladiki. Men: "Ikki ming besh yuz". vallohi a'lam. saxovatlik xislatlari o'tar ekan. ikki bosh bo'lsa. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu.v. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi. qo'ylardagi kamtarlik. yoki ustlaridagi chang. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan.a. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish. A'robiylashish haqida 590. dedilar". Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi".) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman. Ali (k. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. dedim. ularning yotadigan joylarini pokiza.a. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. 262-bob. toza tut.Al-adab al-mufrad. Shunda Rasululloh (s.deb so'radilar.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib.

uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar.a. Umar ibn Xatgob (r. 266-bob. Abdurrahmon hz.a.): "Albatta.a. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. ular yonida o'tirdilar.a.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. Oyisha (r. undan bir o'g'li bilan bitga quli www.deb so'radim.buyuk inshoot. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar". Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" .) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar. Umar (r. u kishi: "Hz.deb so'radilar. Shuning uchun hz. Umar (r. Umar (r. 591-hadisning aynan o'zidir. dedilar.oqjundan to'qilgan mato bo'lib. 594.ziyouz.a. Umar (r. Ixrom .) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim.): "Bu fikring noto'g'ri.a. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. hz. 264-bob.)dan: "Rasululloh (s.a.v.v. hammalarini to'g'ri. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi. Shunda hz. Savbon (r.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz". Hz. deb qo'shimcha qiddilar.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)". deb javob berdi. "ehrom" .Al-adab al-mufrad. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .) dedilar: "Ey. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim.v. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib. Hasan Basriy (r. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob.com kutubxonasi 95 . 265-bob.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib. Ali (k. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi. dedilar.v. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .a. deganlarida.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. Shurayh aytdilar: "Hz.al. Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595. lekin hz. Ali ularga xalifa bo'lsa. Ali (k. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir". 1 Arab tilidagi "ihrom". Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib. ular bilan ham o'tirishaver.a. dedilar". Oyisha (r.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman".dedilaru. deb javob berdilar". agar hz.

u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. 598. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya".)dan rivoyat qilindi. Bola katta bo'lib.v. (s.a. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi".deb so'radi. Bunga qanday chidash mumkin. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. deb qulga buyurdi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim.dedim.a.): "Ular halimlik va hayo".) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir". Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. dedilar. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab.ziyouz. 267-bob. Ashaj Abulqays (r. u kishi uygonib qoldi-yu.a. dedilar. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. bir xayolga borib qattiq g'azablandi. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi. 268-bob. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa. dedilar. Abdulloh ibn Abbos (r. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda. dedida voqeani bayon qilib berdi".) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan".v. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. ilm talab qilib kelganini aytganda.v. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan.): "Avvaldan bor bo'lgan". uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" . Men: "Ular nimadir. Bola bir olim kishiga borib. Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. sabrli-chvdamli bo'l.a.dedim. u: "Xo'p. deydi.a.Al-adab al-mufrad.v. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. 599-hadis 598-hadisning takrori.)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s. demoqchi.a. u aslo kechirilmaydi. lekin hozir emas.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 96 . 600hadis 597-hadisning takrori. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. Abu Said Xudriy (r. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. bolani ko'rishi bilan salomlashib.deb va'da berdi. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi. dedilar". Qul yo'l xarajatlari.a. o'zini to'xtatdi. dedilar. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. Shunda Rasululloh (s. Keyin bola: "Men ilmga boraman. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. Rasululloh. ilm o'rgataman!" . safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". uyiga qaytib keldi. Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. m)lar ham bir-biriga ta'addi www. Halimlik haqida 597. xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" . Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" .

deb nizo qilgan kishi. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . dedilar". Xafa bo'lib. u kishi: "Rasuli akram (s. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. 270-bob. 608-hadis 607-hadisning takrori. Endi shu www.v.a.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. bu kishi Rasululloh (s. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi". begonalarga aralashib. Abu Hurayra (r. degan so'zlarini rivoyat qildilar.v.a. jannatga kiradi". men Rasululloh (s. uni olib tashladim. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy. Muoviya ibn Kurra (r. menga achchiq qiladi.a. chetga qo'ydilar. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi.a.v. 606. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. hadyani qabul qilmaslik haqida 609.com kutubxonasi 97 .v. degan gaplarini eshitdilar. u kshpidan oldinroq borib. Lekin u kishi bundan g'azablandi. shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. o'zi-ni bejab. U kishi: "Yaxshi qilding. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s.a. Uning hasanasi qabul qilinsa.a. 603. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi".) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim". 605. Kattalik va izzat kiyimidan murod . ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi.a. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab.Al-adab al-mufrad. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi.)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. safarga chiqib kettanidan keyin. Hadyani qabul qilish haqida 607. dedilar". 604.v.a. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. 2. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi". 269-bob.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1. ammo zulm qilish.)dan rivoyat qilindi. deb da'vo qilgan kishi.men hammadan kattaman.deb so'radilar.a. qiyomat kuniga qoldiradi. dedim. dedilar.a. quvvatliman.ziyouz. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman.)dan rivoyat qilindi.) bilan birga edim. Islom jamiyatidan ajrab. 3. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. Fuadul ibn Ubayd (r. Abu Hurayra (r. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman".)dan rivoyat qilindi.a.v.)ga bir ona teva hadya kdldi.a.

) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar. dedilar".) bilan hz. Usmon (r.a.a.deb so'raganlarida Rasululloh (s.a.a. Anas ibn Molik (r.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.)dan rivoyat qilindi. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar.)ga bir narsa berib.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz. 615. dedilar". 271-bob. Oyisha (r. dedilar". u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar.a. deb qasam ichganlarini men eshitdim".v. 612.a.) kelib kirishga ruxsat so'radilar. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi.a.a. Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik". Shundan keyin hz.a.a.v. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s.a.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. u kishi: "Rasululloh (s.a.a. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Usmonga kdldingiz?" . Abu Hurayra (r. Oyisha (r. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman". Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz. uyatchanlik haqida 610. Rasululloh (s.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib. dedilar. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r.a. Oyisha (r.a. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir".ziyouz. dedilar.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.)dan rivoyat qilindi.a. uyalib qaytib chiqib ketardi.) Rasululloh (s. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi".a. Abu Said Hudriy (r.Hz. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.v.a. shunday o'tiraverdilar.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". Abu Bakr Siddiq (r. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra.Al-adab al-mufrad. xolisanilloh beradi.v. Rasululloh (s. uni olib hazm qilib ketaverish emas.a. www. xohlagan ishingni qilaver. Abu Bakr Siddiq (r.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi. Hayo. deb qo'rqib shunday qildim". Rasululloh (s. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi.v.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda. Umar (r. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay.v. Usmon ibn Affon (r.v.): "Usmon uyatchan odam. dedilar". 614.v.)ning odatlaridan biri.v. 611. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir".com kutubxonasi 98 . Men ketganimdan keyin hz.a.v.a. balki qo'llarida bo'lsa. u zotga bir narsa hadya qilinsa.) aytdilar: "Hz.a.

Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir.s." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi". faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam.. 272-bob.a." (11:80).a. 273-bob. Shuningdek. degan.Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha.v. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. Hz.Allohga) sig'inishni istagandi. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. 618.a. Ixlos bilan qilingan duo 621.ziyouz. ammo u 614-hadisning takro-ri. der edilar". Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620. Lut (a..deb so'radi.) dedilar: "Agar men Yusuf (a.v.s.ya'ni chaqirig'iga javob berib. Abu Hurayra (r. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar". otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir".s. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) .a. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. Abu Hurayra (r. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim .)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi.a. kechqurunga yetishdik. qaytishimiz yana Uning huzurigadir". U "Qani edi. dedilar.v. uning otasi ham. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi". Yusuf (a. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi.v. U: "Abdulloh nima degandi?" .deydi (xotirjamlik bilan)..) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". dedshar. U yagonadir. tong ottirdik. Allohdan boshqa iloh yo'q. dedilar. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. Rasululloh (s. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim. Uning sherigi yo'qtsir.Al-adab al-mufrad. menga odam jo'na-tar edilar.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin. sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. 274-bob. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz".com kutubxonasi 99 . Oyishadan rivoyat qilingan. Allohdan boshqa iloh yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy 616. der edilar. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki. Agar men u yerda bo'lmasam. Tongdaga duo 619. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www.) turganchalik hibsda turganimda.. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob.

a. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar. karvonlar to'xtab qoldi".) Alloh ansorlarni quvvatlagach.)ga: "Ey. 629. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar.Al-adab al-mufrad. Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. Rasulalloh.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.a. Allohim. Allohning Rasuli. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti.a. Jobir ibn Abdulloh (r.)dan natsl qilib.v.) oldilariga kelib: "Ey. dedilar".): "Allohim. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s.v. dedilar.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s. yomg'irni bizning ustimizga emas.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. 276-bob. qo'llarini ko'tarib: "Allohim. kaftlaringizsh yuzingizga surting". yomg'ir yog'may qo'ydi. Rasululloh (s. U: "Ha".a. 627.v. Ikrima (r. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib.v.) huzur-lariga kelib: "Yo. deb javob berdi.v.v. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. yomg'ir yog'may qo'ydi.a. xohlasang ber-gin". ul zot undan voz kechdilar. Rasululloh (s.a. demasin! Zero. Jobir dedilar: "Rasululloh (s. dedilar".) janobi Payg'ambar (s. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.v. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624.a.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. Abu Hurayra (r.deb so'radi. buning uchun menga azob bermagin". dedi. behafsalalik bilan duo tsilmang.com kutubxonasi 100 .Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . hayvonlar qirilib ketmoqtsa". dedi. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi". dedi.ziyouz. meni azobga duchor qilmagin.a.) qiblaga yuzlanib. deb o'ylashgandi. qat'iylik bilan qilsin.a. atrofimizga yog'dirgin".v.v. 625.a. deya duo qildilar". Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib.a. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s. 275-bob. Darhol Madinada yomg'ir tindi.a.v.) Rasululloh (s.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r. deganlarini aytgan. ularni duoibad qiling".a. qo'llarini ko'tardilar.a.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. Anas ibn Molik (r. Shunda Rasululloh (s. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". 622-hadisning takroridir. duo qilib bo'lgach. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r. dedilar.a. 626.a.v. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi.a.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" .

qo'rqoqlikdan.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib. 637. Meni chorlasa. 630.)ga aytib bergan edi.a. Sendan boshqa iloh yo'q. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir". deya takrorladilar". meni yorlaqagan. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman.a. Shaddod ibn Avs (r. deya yuz marta takrorlardik". Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".deb so'radi. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh.) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi".ziyouz. deya duo qilardilar". 277-bob.v. dangasalikdan. "Parvardigoro.a. (e'tirof etamanki).com kutubxonasi 101 . Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. gunohlarimni mag'firat qil.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". Shubhasiz. Qaran degan yergacha sudralib keldida. Abdulloh ibn Umar(r. Oyisha (r. U kishi: "Rasululloh (s. yo'qdan bor qilding.a.a. Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" . degan". Rasululloh (s.a.v. deyildi". Allohim).a.a. uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil". (ey.v.v. Sen mening Parvardigorimsan. Abdulloh ibn Umar (r.) huzurlarida yig'ilib qolsak.a.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedi. Sen meni yaratding. 634. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". Shuningdek. Abu Hurayra (r.a. Anas ibn Molik (r. u ham jannatiydir". Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. So'ng yuz martacha "Parvardigorim. qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi.a.)dan rivoyat qilindi. valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. Men Sening quling va mahluqingman.)ning "Allohga tavba qilinglar. men har kuni yuz marta tavba qilaman". Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" .a. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s. dedi.v.Al-adab al-mufrad.v.) peshin namozini o'qidilar. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar.v. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". 636. deb marhamat qiddilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. www.): "Biz Rasululloh (s. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. Shunday ekan. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632. gunoqlarimni kechirgan. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.v.): "Allohim. 633.) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir.deb so'radi. dedilar. deganlarini eshitdim". Va (e'tirof etamanki). Al-lohim.): "Allohim.a. Men u bilan birgaman". Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. 631.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

Ul zot: "Allohim. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir. biz-ni duo qildilar. Amr ibn Shu'ayb otasidan.a.a.v. 286-bob.v. Allohning mag'firatidan umidvorman". Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673. Abu Hurayra (r. Alloh unga g'azab qiladi". dedilar". odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. albatta duosi ijobat bo'ladi". Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin. Anas ibn Molik (r. Ummu Sulaym (r. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak.a.v.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 285-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak.v.a.v.)ning: "Ey.a. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671.a. Ummu Qays (r. dedilar".v. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".) bizning . 672. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda.a.a. Abu Hurayra (r. u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan. 284-bob.) mening haqqimga uch borada duo qildilar. www.) uni duo qilib.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.dedi.v.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi.Al-adab al-mufrad. Duo qilinmasa.a. deganlarini eshitdim. deb duo qilganlar.a. Vallohu a'lam 670. deydi". deb iddao qilmasa.ziyouz. Rasululloh (s. 103 nafar farzandimni ko'mdim. men Sendan dangasalikdan.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. lekin duoim ijobat bo'lmadi.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir. deya marhamat qildilar. lekin ijobat bo'lmadi".) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 106 .)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a. Mazmuvdan anglashshshcha. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki. Rasululloh (s. Allohim. Abu Hurayra (r. (Vaholanki) u duo qildimu. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman".

) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s.com kutubxonasi 107 .): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz. deb duo qilardilar". O'zingdan qo'rquvchi. 287-bob. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". menga nusrat ber. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. Meni hech kim yenga olmasin. 288-bob. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi.) minbardan turib: "Allohim.) aytdilar: "Ikki soat borki.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir".a. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. mudom Seni zikr qiluvchi. Hz. desa. Sen beraman desang. tavbamni qabul kdlgin.a. uni dinda faqih qilib ko'yadi.): "Allohim. tilimning.v.ziyouz. Parvardigoro.v. Sahl ibn Sa'd (r.)ning: "Parvardigoro. dedim. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi. Imom Ismoil al-Buxoriy 677. g'uborni aritgin". Allohim. deb ayt". zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir".)ga: "Yo. 684. 683. menga qarshi. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Ey.a.a. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". Usmon (r.a.a.a. meni quvvatli qil.a. mening ziyonimga nusrat ber-magin. gunohimni kechirgin. mening foydamga tadbir qilgin.v.a. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q.a. Anas ibn Molik (r. meni kuchli. dedilar. Menga nusrat ber.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan mana shu yogoch minbar usgida www. dedilar". Rasulullohning duolari 680. ko'zimning. Shotir ibn Shakil (r. menga hidoyat yo'lini osonlashtir. Allohim. dedilar".a. dedilar". Ul zot: "Ey. der edilar. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". zararimga qilmagin. bardoshli qil.) aytdilar: Rasululloh (s.a. Parvardigoro.v. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi.v. Men bu so'zlarni Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir. Muoviya ibn Abu Sufyon (r. hujjatimni qat'iy qil. Rasulalloh. duolarimni ijobat qil.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim".v. 682. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin". faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. menga qulog'imning. Abu Sirma (r.a. menga foydali bir duo o'rgating". unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". 685. 678. Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa.

Abu Hurayra (r.v. yolg'izlikdan.a. men Sendan hidoyat. Duoning mazmuni: Allohim. 688. meni Parvardigorimsan.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un".) aytdilar: "Rasululloh (s. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman". Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim".a. Men unga bitta qo'shib qo'ydim. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin".)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir.v. baxtsizlikning ta'qibqdan. 690.): "Allohim.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .a.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan.): "Ey.) uch narsadan panoh so'raganlar. "U Abu Dardo".a. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". muahhar Zodan.a. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil. www. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695.a. dedi. innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar.v. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar". dedilar". 694.).a. 689. deb javob berishdi.a.a. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". Qaqiqatda Sen muqaddam. Gunohlarimni e'tirof qilaman. Abu Hurayra (r.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. Yo. Allohim. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r. baxillikdan. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman". Abu Hurayra (r.v. la ilaha illa anta". 691. Parvardigorim.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir. qalb fitnasidan va qabr azobidan. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan.ziyouz.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy. deyilgandi. deya duo qilardilar 696.Al-adab al-mufrad. Duo mazmuni: Allohim.deb so'rasalar.a. 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi.com kutubxonasi 108 . deb javob bergan bo'lardim.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyishdir". deb so'radim. men Sening bandangman. der edilar". Abu Hurayra (r. mening gunohlarimni kechirgin". men o'z nafsimga zulm qildim. Samoma ibn Huzin (r. Abu Hurayra (r.a.Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.) balolar mashaqqatidan.a.a.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin.v. Hz.a. Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.

Abu Umoma (r. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib.) aytdilar: "Rasululloh (s. 704. Zero. Suv esa. ofiyatingni o'zgarishidan.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi.a. ul zot juda ko'p duo o'qidilar.) aytdilar: Rasululloh (s. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi. Rasululloh (s. 702.v. 700.a. qalblarni aylantiruvchi Allohim. 703.a. ko'klarni va yerni to'ldirib.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan.a. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman". bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". Anas ibn Molik (r.a.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 697. lekin eslab qololmadik.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.a. yetishmovchilik.a. dedik. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz. oxiratda ham ezgulik ato et.) "Allohim. do'l va sovuq suv bilan poklagin!. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 109 .): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz.): "Allohim.a. ey.v. degan duo-ni ko'p takrorlardilar. deb duo qilar edilar".v. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin.a.a. der edilar". Anas ibn Molik (r. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".v. qal-bimni dining uzra sobit.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. Anas ibn Molik (r. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon. bizni jahannam azobidan saqla". Agar suv muzdek bo'lsa. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi.) huzurlarida o'tirgan edik. jismning salobatini. Allohim.Al-adab al-mufrad. Allo-him. Biz payg'ambaring Muhammad (s. ey Allohning Rasuli".v. Ey. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. 699. Parvardigorim.a. Sendan faqirlik. Allohim. Abdulloh ibn Umar (r.): "Allohim. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir. 706.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. Allohim. www. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey. deya duo kdlardilar. 698. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin". bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".a. Abdulloh ibn Abu Avfo (r.a. Ey. Ato ibn Soib (r.a.v. barqaror qil". qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi".)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. ne'matingni zavolidan.a.v. nopoklik va zaiflik olib keladi.)-' "Ey.) aytdilar: Rasululloh (s. der edilar. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir".a.ziyouz. 701. ammo biz eslab qololmadik.a.

a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. zerikkan edi. men ham sizni yaxshi ko'raman". Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir. Qays (r.a. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedim. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa.a. Oyisha (r. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. Allohim. Ul zot: "Ey. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". Unga hamd aytardilar. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. Allohim. E'tirof qilaman. hazillarimni kechirgin. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s.yashirin qilganimni ham. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. 290-bob. 289-bob. kasalligi uzaygandan-uzaygach. dedilar. 708. Sening zikringni qilishda. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan.a. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. der edilar".) qulimdan tugab: "Ey.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim. bu yomg'irni foydali qilgin". dedim. o'rgating". darhol ishlarini tashlardilar. bilimsizligimni. 291-bob. gunohimni. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" .Al-adab al-mufrad.v.) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori. deb ayt". Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar. bardoshi tugab.v. www.a.dedim. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. bardosh bilan chidagan.dedilar. 711.v.a. "Labbay.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro. "Men seni yaxshi ko'raman".a.v.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. Muoz ibn Jabal (r. o'zingdan panoh tilayman".ziyouz. "Albatga. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". bularning barchasi menda mavjud. deyiladi.a. Hz. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . Ey. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707. dedilar". oshkora qilganimni ham kechirgin. "Xudo haqqi. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". Muoz!" dedilar. Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. yo Rasulalloh!" . Abu Muso Ash'ariy (r. Shubhasiz har ishga qodirsan".com kutubxonasi 110 .

) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Payg'ambarimiz (s. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. ostimda bir nur qil. Rasululloh (s. Duoning mazmuni: Ey. yotib uxladilar.a. Hz.v.v.a.v.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar. to u yotmagunicha.a. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim.).)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. Aytdilarki. Jimlik cho'kdi. chunki Bilol Habashiy (r. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman".v. 715. Sunani Termiziy. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. 1 Ibn Abbos (r. Bilol (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. 716.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi". Ibn Abbos (r. Keyin turib namoz o'qvdilar.) namoz o'qidilar. dedilar". O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 712. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi".) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s.v. maqtovli Parvardigor.v. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber". so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib.)ning2 uylarida tunab qoldim. Toshkent. dedilar. 714.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r. Abu Ayub Ansoriy (r.a. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713.v. tahorat lozim bo'lmaydi. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.) turib hojatga chiqtsilar.a. Men ham turdim. 120-121-betlar).a.a. Sendan yaramas.Al-adab al-mufrad.a. deb jim bo'lib qolgan edi. dedi. der edilar". Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. Parvardigor.a. Payg'ambarimiz (s. lekin tahoratni mukammal qildilar. tahorat qilib. So'ngra namoz o'qidilar.ziyouz.a.a. 1-jild. jahannam azobi-dan panoh ber. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim.a. Rasululloh (s. qalbimda bir nur qil.a.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey.com kutubxonasi 111 . deb hisoblaydilar.v. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar.v. Anas ibn Molik (r. so'limda bir nur qil.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka".a. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi. Rasul-ulloh (s. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim".v. o'rtacha tahorat oldilar.deb so'radilar Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. 1999. qabr azobidan panoh ber. lekin tahorat qilmadilar . "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" . Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. o'ngimda bir nur qil. derdilar. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. qulog'imda bir nur qil. Shuvda men: "Yo Rasulalloh. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi.a.a. ustimda bir nur qil.)ga yoqmadi. Oyisha (r.a. dedi.a.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www. chirkin narsalardan panoh so'rayman". oldimda bir nur qil.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi".v. "Adolat". Allohim.a.a.a. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga.

Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori.a. Ibn Abbos (r. barcha hamd Senga xosdir. Allohim. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. ahli kitob kofirlarni halok qil!" . orqamdan. Sen haqdirsan. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi.a. Parvardigor. siquvchi yo'qtsir. Allohim.v. der edilar".a. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. men Senga bo'ysundim. bizga ato etgan narsalarning ham. Allohim. Ey. Senga hamd bo'lsin. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. №1. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. tepamdan. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. Rasululloh (s. aybimni yopgan. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. 720. dedilar. Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar.) shunday deb duo qilardilar: "Ey. Sen to'sib man' qilsang. O'zingga tavakkul qildim. Allohim. Allohim. Allohim. rahmat-marhamating. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. Senga yo'liqmoqlik haqdir. bizlarga kufr. www. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 292-bob. do'zax haq. Rasululloh (s.v.a. Allohim. O'zingga yo'naldim.deb duo qildilar".): "Saflaringizni tekislang. ustimizga barakoting. Allohim. Sen o'zing mening ilohimsan. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin".) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. qo'rquvimni aritgin. Mushriklar chekinib. Yo Ilohal haq. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". mening avvalgiyu oxirgi.v. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. uzoqpashtiruvchi yo'q. 718. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman".ziyouz. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan.Al-adab al-mufrad. 719. qocha boshlagach. Sen yoyib. uni qalblarimiz ziynati qilgin. jannat haq. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. va'dang haqdir. Osmonlar va yerning Rabbisi. Allohim. qiyomat haqdir. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. Ey. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". binobarin. Allohim. bizlarni musulmon holatda o'ldirib.) aytdilar: "Rasululloh (s. itoat etdim. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan. barcha hamdlar Senga xosdir.v.a. shumligidan panoh bergin. Sen yaqin qilsang.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. bera oluvchi kimsa yo'q.a.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. Allohim. Senga hamdu sanolar bo'lsin. Allohim.com kutubxonasi 112 . Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. taslim bo'ldim.a. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. tarbiyat etuvchisisan. Senga imon keltirdim. Allohim. bizlarga imonni sevdir.a. meni oldimdan. Parvardigoro. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir.v. Abdulloh ibn Umar (r.

) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. meni undan uzoqpashtir. deb aytayotganingizni eshitganman". Jobir ibn Abdulloh (r. 725. qodirsan. degandilar".a. Rasululloh: "Allohim. So'ngra hojatini aytsin".) Fath masjidida dushanba. Jobir ibn Abdulloh (r. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. kufr va faqirlikdan panoh ber.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. men bilolmayman.a. 727. deganingizni va yana: "Allohim. 293-bob. Istixora duosi haqida 724. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim. sha'nimni o'nglagin.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. rahmatingdan umidvorman. Allohim.v. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. men bularni Rasululloh (s. abadiy barhayot Zot! Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. bugunim va kelajagimda xayrli.a. deb bilsang.". osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. www.v. dedilar". bolam. Allohim. ishim oqibatiga. agar bu ish mening dinimda. Allohim.v. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim. agar bu ish dinimga. jismimni salomat qil. g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. Qudratingdan quvvat istayman..)ga: "Menga bir duo o'rgatingki. ko'zimni salomat qil. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar. 726. Chunki. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. deyotgan edi. albatta ijobat bo'ladi". dedilar. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". Abdulloh ibn Abbos (r. u duo ushbudir: "Ey. ishimning oqibatida. Allohim.a. turmushimga. Allohim. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi".a. Abu Bakr Rasululloh (s. Yo'q. bir kishi: "Ey.v. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin".) bilan birga edim. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir".v. Sening buyuk karamingni tilayman. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla.a. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". men qodir emasman. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q".ziyouz. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon.a. butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma. Shunda otala-ri: "To'g'ri.a. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman". deb duo qiling".v. turmushimda. Meni u bilan mamnun qilgin".) aytayotganlarini eshitganman.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa.. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 722. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. Sening har bir ishga kuching yetadi. qabr azobidan panoh ber". bugunim va istiq-bolimga zararli. Anas ibn Molik (r.a. qulog'imni salomat qil.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan.com kutubxonasi 113 .a. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. uni mendan. dedilar. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. Sen barcha narsalarni biluvchisan. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s.Al-adab al-mufrad. Mening butun ishlarimni.

desin".v. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir". Ibn Abbos (r. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.a.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. Zero Sen har ishga qodirsan". o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi". yetti qavat osmonning Parvardigori. "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".alz.a.a. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis. deb marhamat qildilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak". 729. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 296-bob. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728. Abu Said Xudriy (r.v.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim. deyishdir". duosi ijobat bo'ladi: "Ey. Sendan o'zga iloh yo'q". Abdulloh ibn Mas'ud (r.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir".Al-adab al-mufrad. Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman. dedilar Rasululloh (s.deb so'rashdi sahobiylar. 730. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi".com kutubxonasi 114 . 732. Abu Hurayra (r. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman.v.) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. Duoning fazilati haqida 733. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" . deyishdi. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. Abu Hurayra (r. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman.v. Sendan o'zga iloh yo'qligi.a.a. 734. Sendan o'zga iloh yo'qtsir".)dan rivoyat qilindi. Sening isming muborakdir.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa. ushbu so'zlar bilan duo qilsa.)".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob.ziyouz. "Men Allohga duo qildim. 295-bob. Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir.a.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.a. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir.a. Allohim.) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". www. Ibn Abbos (r.a.a. Uch karra o'qiladi". Sening panohingdan qudratli panoh yo'q.

Allohim. 737-hadis. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.a. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742. Allohim. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s.azob shamoli. deb javob berdilar". 299-bob. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis.v.a. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey. 298-bob. dedilar. Anas ibn Molik (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. dedilar. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang".a. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir". Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan. Salama (r. u azob yoki rahmat olib keladi. 736.) bilan Rasululloh (s.) chaqmoq chaqishini ko'rib. der edilar".v.) ning huzurlariga bordim.ziyouz.a. degan oyatni o'qidilar. deb ayting.v. der edilar".) aytdilar: "Paygambar (s. Shamol esganda duo qilish haqida 738.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. kechirgin".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 741. 297-bob. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman". Abu Bakr. shuning uchun uni so'kmangiz. 300-bob.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey. Hz.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir". "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r.v.) "Duo ibodatdir". Allohim.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. Ubay ibn Ka'b (r. Shubhasiz mo-maqaddiroq www.v.): "Shamol Allohning ruhidandir. denglar". Ikrima (r.a. Rasululloh (s. dedilar". momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin. bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin". Ma'qil ibn Yasor (r.a.v.a.a. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman".a. 739. momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. der edilar". Haqiqiy shamoldan murod .a. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). azobing bilan bizni halok qilmagin.) aytdilar: "Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r. So'ngra: "Menga duo qilinglar. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi.a.a. No''mon ibn Bashir (s. Oyisha (r.v. deb ta'kidladilar".).com kutubxonasi 115 . o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.a.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.v. Allohim. Ul zot: "Ey.Al-adab al-mufrad.a.a.a.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. bulardan avval bizga ofiyat bergin".a.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar.

v. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir".v. menga bu dunyoda ham. 302-bob.qilishim uchun biror nima o'rgating". ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas. Rasulullohning amakisi." deyotganda.) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim. Allohim.v. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang".a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. 301-bob.Al-adab al-mufrad..a.a. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar..) mana shu men turgan joyda turib.a. Allohdan so'rab. dedim. Buni eshshtan Rasululloh (s. 747. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. yo Rasulalloh. samimiylikni vasiyat qilaman. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang.v. u: "Allohim.a. mol-dunyo bermading. dedilar. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". sadaqa qilay desam. 749. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan. Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r.) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". Ul zot: "Ey.com kutubxonasi 116 . u: "Ey.a.) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s.a. deganimda: "Ey. der edilar". Abbos. derdi.v. bir-biringizga dushman bo'lmang. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da.v. undan ofiyat so'ragin".a.). oxiratda ham yaxshilik ato et. dedilar.a. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. Abbos ibn Abdulmuttalib (r. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. men sendan sabr berishingni so'rayman". dedilar.a. O'zaro nizo chiqarmang. "So'ng shunday degan edilar".".. bilasizmi?" -deb so'radilar.a.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. unga qarab "So'rang".) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. inoq bandalari bo'ling!" 746. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi. yomgarni ana shunday tutib. endi meni bir baloga yo'liqgirki. dedilar. Anas ibn Molik (r. dedi.): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.v.a. Muoz ibn Jabal (r.a. dedilar. Allohdan ofiyat so'rang". olib keladi". Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748. Abbos.): "Subhanalloh! Bun-day demagin. dedilar". deb duo qilardi. unga sabr qilib ajr olay". 744.) bir kipshning ziyoratiga bordilar. albatta.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan oyatni o’qirdilar.v. dedilarda yig'lab yubordilar.v. dedilar". deya Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. ey. oxiratda ham bizga ezgulik ato et. duoqirdilar". Allohdan ofiyat so'rang.v. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman". Rasululloh (s. Rasululloh (s.v. Allohning aka-ukadek ahil.) huzurlarida: "Allohim.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.ziyouz. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating. sen buning o'rniga bu dunyoda krm.a. Yolg'ondan saklaning.) Payg'ambar (s. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi.a. demaysanmi". deb duo qildi.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r. www.

Shunda Rasululloh (s.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar".v.a. 755. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa. 306-bob. har oyda ikki kun ro'za tut".) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 305-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. 304-bob.ziyouz. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750. G'iybat haqida 753. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi.) shiddatli sinovdan.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. Abdulloh ibn Amr (r. U kishi Rasululloh (s. yana ziyoda qiling".v. Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. g'iybat qilgan bo'ladi. Jobir ibn Abdulloh (r. deb aytsin. Rasululloh (s.a. unga tuhmat qilgan bo'ladi.a.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi. demaysanmi?" .ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". deyilmoqda. dedilar. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut". Ibn ummu Abd aytdilarki.v. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.a. deb o'iladim.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut".a.v. ziyoda qiling.a. dedilar ul zot.a.v. Yana kupaytirib bering .v. Jobir ibn Abdulloh (r. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak. Ul zot egalari www.v.a. Agar yo'q narsani aytsa.a.a. dedilar". yana ko'paytirib bering.a. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756. 754. bu o'shaning sassig'i".) bilan birga edik. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi. "Ziyoda qiling.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. "Ota-onam sizga fido bo'lsin.a. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla". Qandaydir sassiq hid taraldi. Abu Hurayra (r. Alloh unga pshfo berdi". Ibn ummu Abd .v. dedim.com kutubxonasi 117 . 303-bob.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar. men o'zimni kuchli his qilayapman". 751. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin.) bilan birga edik.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". Agar yana shu duoni aytsa. o'zimni kuchli his qilayapman". qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.a. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s. dedi-yu to'xtab qoddi. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman".): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi.dedilar. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752.Abdulloh ibn Mas'ud. dedim. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa.

) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi.) www. qarangki. dedilar. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" . itdek o'lib ketdi".v. uni sindirdilar. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. 757.Al-adab al-mufrad. dedi.)ning oldilariga bir necha bor keldi.v. derdi. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. dedi. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" . Ayol taomni olib keldi. ularni ux-lat". Rasululloh (s. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa.a. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. Io'lda o'lib. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". irib ketgan eshakka duch kelishdi. bolalar ovqat so'rashsa. 309-bob.v. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir.) o'lib. qornini to'ydir.) uni ayollari oddiga yubordilar. dedi xotini.) ning mehmon-larini siylab.deb so'ra-dilar.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar. dedilar". ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". 307-bob.v. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. dedilar.ziyouz. Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". chiroqni to'g'rila-di. uni Rasululloh (s. dedi.v. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. 310-bob. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". Ittifoqo. bolalarni uxlatdi. chiroqni to'g'rila.) huzur-lariga bir kishi keldi.a.v. dedi. Rasululloh (s. U kishi och ekanligini aytdi. Shunda Amr: "Xudo haqqi. osh bo'lsin". O'zaro mehr-oqibat haqida 760. der edi chin dildan. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. Ansorlardan bir kishi: "Men". Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q.a.a. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir". Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir.deb so'rasa.s. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. O'likni g'iybat qilish haqida 758. Shunda ovqat egasi: "Mayli. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan".a. Rasululloh (s. "Shu o'lgan eshakdan-a. dedilar". Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi.v. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. Xotiniga Rasululloh (s.a. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar.a. Shuqtsa er: "Taomingai keltir.com kutubxonasi 118 . oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar. mana. Rasulalloh?" deb so'rashdi.

a. 313-bob. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi.ziyouz. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763. Abu Shurayh Adaviy (r. Muddati bir kecha-kunduzdir.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.deb so'radim. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa.a. 315-bob. Bundan oshig'i sadakdtsir.a. .a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'ralganda. qabul qiling. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin".a. bas. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" . mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar.v. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir". "Meh-monning muddati qancha. Miqtsom Abu Karim (r. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa. Agar bunday qilmasalar. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz.): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz.v. U ayol: "Bilasizlarmi.a.. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling". Abu Usayd Soidiy (r. Uqba ibn Omir (r. 311-bob. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas". ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9). Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764.a.v. Abu Hurayra Rasululloh (s. 766. 312-bob.v. Rasulul-loh (s. Abu Shurayh Ka'biy (r. mehmonni e'zozlasin.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. Rasululloh?" . 314-bob.)dan: "Ey. dedilar". Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.a.v. ul zot: "Bir kecha-kunduzdir. xohlasa o'taydi.): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir. Mexmondorchilikuch kundir.v. Mehmondorchilik muddati haqida 762. 316-bob. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. Allohning Rasuli. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767.Al-adab al-mufrad.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s.a.a. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. www.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib. men Rasululloh (s.a. dedilar".) uchun qanday ichimlik tayyorladim? .)ni to'yiga taklif qildi. xohlasa tark etadi".) Rasululloh (s.deb so'radi.v. 765.com kutubxonasi 119 ..v. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.) aytdilar: Rasulul-loh (s. dedilar..) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a. ey.. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim".

U: "Xo'sh. Mehmonga taom quyib. najot ham!" .a. Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib. sendan yomonrog'i ham bo'lmagan".a. dedim. 771. hozir ke-lib qoladilar".a.v) aytganlaricha bor ekansiz!" . bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir".dedi. Men: "Yo tavba. "Menda undan ortiqchasi bor". 318-bob. "Menda undan-da ortiqchasi bor". U: "Nega endi. men ro'zadorman".v.com kutubxonasi 120 . Na'im ibn Qa'nab (r. dedi-lar.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. Abu Hurayra (r. degandilar". Agar uni boshqara bilsang. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi".): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir".) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abu Mas'ud Badriy (r. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . U ruku'larni yengil (teztez) qildi. Abu Zarr unga yana qaytardi. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". dedim. haq yo'lni top-dingmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi. dedi yana u kishi. Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. Savbon (r. Ayoli kuloq solmadi. ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan. ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham. Men: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.a. kelib men bilan so'rashdi.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla".v.a. So'ng namozini tamomlab.dedi.a. Rasululloh (s. deb javob berdi ayoli. dedilar".v) ular haqida nima deganlar?" . "Axir ro'zadorman.a. sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan. dedi va namozga turdi.a.a. dedim. Men: "Ey. www.a. Demabmiding?" . dedi. deyishingdan umid qilardim". ovqat yeya boshladi. ro'zg'oring but bo'ladi". "Ishdalar. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang.dedim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib. Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769. "Ha".deb so'radim.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim. bu gapingni qanday tushunishim kerak?" .v.v. dedi.v. o'zi namozga turgan kishi haqida 768. Rasululloh. ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di.) huzurlariga kelib: "Yo. dedilar". shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi". 770. dedilar ul zot.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. dedi u kishi. U: "Shunaqa dedim. Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir".Al-adab al-mufrad.v.): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. deb o'ilamagandim!" . men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q".deb so'radi. Shundan keyin ayoli burilib kelib. 1 dinorni miskinga bersang. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. dedi.deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim.dedim.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. menda bir qancha dinor bor". Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor". dedilar". Abu Zarr. 772. meni addaysan. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q. Men uylarida o'tirib turgavdim.deb so'radim.a. "O'zing uchun sarf qil".)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi. dedi.a. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi.

v.a. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey.a. 777.com kutubxonasi 121 .v. Ul zot unga izn berdilar". Barcha sarfdan savob olish haqida 773. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a. deb o'ylab qoldim. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi.)dan izn so'radi. Bir kecha Axdar tog'ida turib. Abu Ruhm (r.v. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" . Rasulalloh.) huzurlariga kirganida. dedilar".v.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar.dedilar. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" .a. dedilar".a. degan andshpa meni qiynardi. Rasululloh (s. www. Rasulalloh.a. Abu Hurayra (r. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi. Ul zot: "Anavi ko'sa.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s. Men bu haqtsa gapirgandim. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. dedilar.deb so'radilar. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi. uzun falonchi.a.)ga aytdim.a. Ko'zimni uyqu bosdi.a.Al-adab al-mufrad. G'ifor.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi. Mendan gunohini so'raydigan bormi.a.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi.a. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam.a. men: "Ey. biroq to'la anglab yeta olmadim.v.ziyouz. 776. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi. Ular G'ifor o'g'illarimikin.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Hz. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. dedim. U odam Payg'ambar (s.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. Oyisha (r. Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi. deyish haqida 775. berayin.a.v.v.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. G'iybat maqsadi bo'lmay. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.v.v. deb yubordilar. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan". bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" .a. mag'firat qilayin". Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir". dedim.deb so'radilar".) u kishiga: "Bilginki. ular Asmo' o'g'illaridan edilar". ijobat qilayin. 321-bob.v. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. 320-bob. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. Tuyam Rasululloh (s.

qavmimni kechir.a.a. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". Shunda Rasululloh (s.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim. Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r.v.v.a.deb so'radilar. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782. deb ataganlar. Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor. rahbar. Abu www.a.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim".deb so'radi. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir". ma'muriy rahbarlarni ham imom. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar.)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" .v. bob.v.a. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang.) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". dedi".a. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir". Imom Ismoil al-Buxoriy 322. 326-bob. garchi u hurmatlirog'ingiz. dedilar. der edilar. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq. 324-bob. Abu Mas'ud! Rasululloh (s.a.v. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" . Abdulloh ibn Omir (r. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz". 325-bob. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim.a. u: "Yo'q.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz.): "Munofiq odamni. Abu Abdulloh: "(Ha).v.ziyouz. bilingki. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" . Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778.Al-adab al-mufrad. deganlarini eshitganman".v.a.)dan: "Rasululloh (s. 783. buzilib ketdi" deyish haqida 780.) bir kuni Abu Mas'ud (r. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779. 784. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s.)dan: "Ey.a. dedilar.v.deganlar.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi. degandi". Ji'irrona . "Odamlar halok bo'ldi.a.a.com kutubxonasi 122 . Otalari aytdilar: Rasululloh (s.

deb javob berdilar". demasin. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. Abu Rajo: "Topolmading". "U osmonning chiqish teshigidir. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. www. 327-bob. deb javob berdi Abu Rajo". 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin.com kutubxonasi 123 . "Allohim. degandi. Zamonni so'kmaslik haqida 790.ziyouz.a. Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. Somon yo'li galaktikasi haqida 787.a. Nuh (a. deganini eshitdim.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda.Al-adab al-mufrad. bu zamondan ko'nglim qoldi". deb zamonni so'kmasin. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". 331-bob.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir". "Olamlarning Parvardigoridir". yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". dedi. Abu Hurayra (r. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" .s.deb so'radi. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir".a.v. Somon yo'li esa.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman".bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. Chunki Alloh. Boyagi kishi: "Jannat". meni marhamating qarorgohiga qo'ygin".v. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. 330-bob. Kamalak esa. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". 328-bob. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. deyilgan. Chunki Alloh zamondir.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. degan hadis haqida 789. Islom aqidasiga ko'ra. deganlarini eshitganman. 788.a. deb xabar qildilar. Kamalak haqida 786. "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . demasin 785. 329-bob.): "Sizlardan birortangiz "E.deb so'radi u odam. Ibn Abbos (r. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi".

333-bob.v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. Tasodifan Payg'ambarimiz (s. U odam Payg'ambar (s.a.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal. sening isming Bashir bo'lsin".v.)ning quchog'ida edi. deb buyurdilar. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi. 795.v. U kishi Payg'ambar (s.dedilar.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar. 796. deb buyurdilar. "bashir" esa.v.deb so'roqqa tutishi makruhdir". "Zahm" kulfat. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening. "Zahm". izn bering. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar".)ni ko'rgach. "Holinga voy bo'lsin sening. Rasululloh (s. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi.a.v.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.a. Mujohid (r. Oltinlar Bilol (r. deyish haqida 793. "Eshik bir tabaqalimidi yo www. dedilar. men adolat qilmasam. dedi. sabtiyangni tashla". Kishi yana o'sha javobini bergan edi. kim qiladi?" . Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim. deb marhamat qildilar. Anas ibn Molik (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.a.a.com kutubxonasi 124 . derdilar uch martadan. deb javob qildi u. "Holinga voy bo'lsin". Rasululloh (s. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" .) yana: "Min unga".dedilar. dedilar. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". xushxabar keltiruvchndir. Bashir aytdilar: Rasululloh (s.a.v. Uy qurish haqida 797.Al-adab al-mufrad. 794. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .v. ozor ma'nosida.a. Shunda hazrati Umar: "Ey. dedi. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi".a. 334-bob. derdilar. min unga".): "Holingga voy bo'lsin sening.v. adolat qiling!" .deb so'radilar.dedilar. Sabtiya . Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim.deb so'radi.a.ziyouz. Rasululloh (s.) undan: "Isming nima?" . dedilar.dedi.a. Rasululloh (s.a.Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar". Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar". deb buyurdilar.): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar. sabtiyali.a.v. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku".)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. dedi. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" .) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". Allohning Rasuli. Ul zot: "Yo'q. Ul zot yana: "Min bu tuyaga".v.

. Ibn Jurayj (r. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi". Sen sog' paytingda. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. U: "Bir tabaqali eshik edi". (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik.a. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803. deyish haqida 799. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar.a.dedim. Allohnng Rasuli.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa.) oldilariga kelib: "Ey. koshki rahbar bo'lmasaydik". Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. 801. Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798. dedi. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. o'z maskanlariga qaytib ketadilar. Sadaqani kechiktirib. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". Ibn Umar undan xojasi kimligini www. belini sindirib qo'yadi". 337-bob. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. shunday". 336-bob. dedilar. "Eshik nimadan yasalgandi?" . sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi".a. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. deb qoladilar". Hatgo dehqon dalasiga.deb so'radim. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. qizarib ketadi. axir. 335-bob. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi. eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" .ziyouz. Ul zot: "Otang haqi.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi".deb so'radim yana. 338-bob.com kutubxonasi 125 .v. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. "Otang haqi". Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.deb so'radi. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s. buni senga bayon qilinadi. deb javob berdi.v.. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin. dedilar".) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki.

ziyouz. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". 811.v.v.v. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q".a. dedilar va yana: "Ul zot oppoq.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". 809. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. Ibn Umar: "Unday demagin. Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p. 340-bob. dedi. 341-bob. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. mana shuni tark qilgan bo'lardi". Alloxdan keyin falonchi degin". Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman". asharot yomondir". xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . U g'azab bilan turib. ko'ngilxushliqdir".) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". dedilar. deb izohlaganlar. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi".Al-adab al-mufrad. notiqlar serob bo'ladi. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805.com kutubxonasi 126 . Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. dedilar".v. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. dedi. 806. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. sadaqa kam so'raladigan. 807. Rasululloh (s.a. Ibn Abbos (r. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. deb javob beribdi. Ya'ni. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi.a. Demoqchi bo'ldilar". unda faqihlar kam. hadya. U: "Alloh va falonchi". 808.deb so'radim.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding. Anas ibn Molik (r.s.) aytdilar: "Rasululloh (s. www. Shuni yaxshi bilingki. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. hadya. xatiblari kam. dedilar. dedilar. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik.): "Mening hech qanday o'yinermakka. Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. dedilar". Yagona Allohning o'zi xohlaydi".a. debdilar". go'zal va yoqimli yuzli edilar".a. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki.a. deganlar. U kishi: "Ha. So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6).

)dan: "Rasululloh (s.a.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. Insonga xitob 820. ey. Rasululloh (s. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".a. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi".v. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak.a. deb javob berdilar". Masalan. Alqama bin Voil (r. dedilar." degan misrani o'qir edilar". Balki "hubla". Oyisha (r. deyilgan.Al-adab al-mufrad.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida. Ikrimadan rivoyat qilindi.a.a.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a.): "To'g'ri yo'lda yurish. ya'ni "uzum" deng". Uzumni "karm" demaslik haqida 818. www.. anglapsh lozim. 155. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. unga o'lim tilab.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. 343-bob. aniq teva deyilgan.a. 344-bob. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.v.deb so'radim. 813. 712-betlar). Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. dedilar.v.v. nima tilayotganiga qarasin. Toshkevt-2003 y.a. Abu Hurayra (r.dedilar. birovni qarg'ab.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" .. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. xotin?" .): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa. faqat bunda hayvon emas. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di. Rasululloh (s. 346-bob.v.com kutubxonasi 127 .v. 342-bob. sen".): "Sizlardan hech kim "karm" demasin. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. dedilar.a.. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815.): "Nima bu.a.a. Rasululloh (s.

"Ul zot Jabroil (a. Amr ibn Sharid (r.).dedilar Rasululloh (s.v. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. Rasulalloh.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan. Ajabki. Erinchoqlik haqida 823. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim.v. dedim.v. "Ha". dedilar Rasululloh (s. Abu Zarr (r. Abu Zarr!" . o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir".v.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy 821.Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi. o'g'irlik qilsa hammi?" .v. baxtsizlikdan.deb so'radim.a. Abu Zarr!" . "Ey.) aytdilar: "Abu Talha (r. Anas ibn Molik (r.yana o'qi. Shunda ul zot: "Ha-ha!". Rasulalloh. ey Rasulalloh. So'ngra bir vodiyga chiqqach. degan xabarni yetkazib kelibdilar". dedim va bir bayt o'qidim.dedilar menga yuzlarini o'girib.deb so'radim. dedim.). 822.a. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. dangasalikdan. Men bir hojatlari bo'lsa kerak. "Ha". Rasululloh (s.a. dedi-lar.v. dedim.a. "Buni sezdingmi?" .a. kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" . Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim".a.deb so'radilar. "Jonim sizga fido bo'lsin. .ziyouz.) g'azot paytida Rasululloh (s. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi.) bir muddat o'tgach.a. 826. Namozdan forig' bo'lgach. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. yonidagi kishiga: "Ey. qo'rqoq-likdan. deb she'r o'qirdi.a. Rasululloh (s. ey.) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar.dedi va o'rnidan turdi. degan www.deb so'radilar Rasululloh (s.). men ham orqalaridan borardim. jonim o'zingga qurbon". Anas ibn Molik (r. "Zino qilsa ham.com kutubxonasi 128 . .v.a.v.a.). dedilar.a.v. odam! .dedim.) edilar.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar. deb bir chetga borib o'tirdim.pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Men: "Ey. dedilar". "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor .deb javob berdilar Rasululloh (s.a. 348-bob. Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. "Ha-ha" . "Ey. "Labbay.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida.s. 349-bob.v.a.v. degan ma'nodadir.) aytdilar: Rasululloh (s. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar. Men: "Ha". amringizga muntazirman". Farz namozini o'qir edi. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim. ojizlikdan. "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar.a. mollarini ko'paytirib. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman". 347-bob.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang.a. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar". Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi". dedilar.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. buyuring!" . chunki Payg'ambar (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan. panaroq joyga burildilar.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar.a. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" .

Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey. Ul zot Sa'dga: "Ot.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim". Sa'd ibn Hakim otasidan. aksincha.nafsim ifloslandi.a.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim. 352-bob. www. Oyisha (r. ota-onam senga fido bo'lsin!" .com kutubxonasi 129 . birodarimning o'g'li. Hz. dedilar". deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. 830. Abu Saqd Xudriy (r.) Rasululloh (s. Xabisat nafsiy .).nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori. Sa'd.a. degan ekan. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib. xoh kichik.deb murojaat qila boshladilar.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" .a. yo Rasululloh. Umar (r.degan ekanlar. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey. "Kim u?" .a. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. Allohdan shunday amr keldi".)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. o'g'lim!" . "Bu men.v.a.Al-adab al-mufrad. Buraydaman" . otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. desin".a. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. laqisat nafsiy . 831.a. undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa.s. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832. fidoyingiz bo'lay. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani. Rivoyat qilishlaricha.v.a.degandilar". deb atay boshladilar.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar.) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha. Anas ibn Molik (r. 351-bob. Hz. degan ma'noda. birodarimning o'g'li!" . Hz.v.dedim. Umu-man.deb so'radilar Rasululloh (s.v. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi. o'g'lim!" deyish haqida 829.)aytdilar: "Rasululloh (s. deganlarini eshitmaganman. 350 bob.v. Ali (k. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin.deb murojaat qildilar.a. 828. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. ot.ziyouz. Balki ul zot (s.a. So'ngra nasabimni surishtirib. Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi. "Mi-jozim buzildi".v.

Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . "Nojiya" . uni sen (Makkagacha) haydab bor". uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . 355-bob.) qavmdoshlari uni Abul Hakam.dedilar.v.v. deb chaqirayotganlarini eshi-tib.Alloh taolodir. Ehtimolki.deb so'radilar. sen Abdullohsan". mo'min-qobil degani. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma". Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach.najot topgan.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering". So'ng boshqa odam turdi. Rasululloh (s. dedilar.a.a. Biz o'tirgandik. Ul zot: "Yo'q. Deb javob berdi.v. Rasululloh (s.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. "Shurayh". dedi u.a.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar.deb so'radilar.ziyouz.v.): "Tuyani senga top-shiramiz. Bir kishi: "Men". ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi.a. Abdulhajar . urishganlari yarashib ketishadi".a. Shunda Rasululloh (s. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837.) asos solgandirlar.a. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar. dedilar. Abul Hakam kunyasi haqida 834.): "Bo'lmasa. 356-bob. dedi.v. Nega sening kunyang Abul Hakam?" .a. dedi. unga ham "O'tir". Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi. deb chaqirayotganlarini eshitib. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob. "Abdulxajar".) bir kishini odamlar "Abdulxajar. vallohu a'lzm. dedilar. 354-bob.v. dedilar. Ol-dimizga kelib to'xtagach. salom berdilar.com kutubxonasi 130 . deb ismini aytdi.a. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". Nojiya . bu fanta Rasululloh (s. U ham ismini aytdi. Ul zot: "Senga xush kalom. barcha xukm Unga oiddir. Rasululloh (s. dedilar.a. So'ng: "Farzandlaring bormi?" . "Isming nima?" .) juda ham shoshib keldilar. deb shoshilib keldim. sen Abul Shurayh bo'la-qol". lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim. Rasululloh (s. Ul zot: "Isming nima?" . deb javob berdi u. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin.v. mening oldimga kelishadi.) aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor".a.) dedilar: www.a.toshning quli. Ibn Abbos (r. Ul zot "O'tar".a. "Falonchi".) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835.deb so'radilar. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar.v. dedi.deb so'radilar. U: "Mening Shurayh. Tez yurish haqida 836.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.deb so'radilar. men o'rtalarida Hakamlik qilaman.) undan ham: "Isming nima?" . So'ng boshqasi turdi. Abu Hadrad (r.a.v. dedi. dedilar.v. Rasulul-loh (s.v. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. Ul zot undan: "Isming nima?" .

com kutubxonasi 131 . Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar.a.)ni xabardor qilgach. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari. * Horis . sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz".v.yer haydovchi.)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". Abu Hurayra (r. la'natlangan. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi". Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi. 860 va 862-hadislarda keladi. "Ismi nima?" . Birovning ismini kichraytirib. dedilar". U: "Falonchi". www. 838. 360-bob. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir".v.a. yo Rasulalloh". Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s. Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim.a.so'radilar ul zot. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. dehqon. ul zot: "Yo'q. *Moliku-l-amlok .g'ayratli.a. 357-bob.v.v. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz". Rasululloh (s. degandi.)ning tizzalariga qo'ydilar. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. *Murra . charchamas degan ma'noda.s. tinib-tinchimas. *Hammom . Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. Ismni o'zgartirish haqida 839. dedi. U kishi: "Men Nabiy (a.Al-adab al-mufrad.) Rasululloh (s.a. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. U odam bu haqda Rasululloh (s. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi. erkalab chaqirish haqida 841. *Harb .rad etilgan.v. uning ismi Munzir bo'lsin". dedilar.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" .v.mulklar egasi yoki shahanshoh.)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. dedik. ogoh qiluvchi. Bu orada Rasululloh (s. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim.xabar beruvchi. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar. *Munzir . deb ism qo'ygan".v. deganlarini eshitganman.bu o'rinda jangovor ma'nosida. ey Tulayq.v.a.a. 359-bob.a.deb so'radilar. 840.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan. bu haqdagi mazmun 859. yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi.ziyouz. dedilar. deb qo'ydi.a.

Biz: "Uni Harb deb nomladik". Rasululloh (s.bo'ysungan.a.baxtli degani. 362-bob. Sa'id .v. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.v.yaxshilik qiluvchi degani.qarg'a. Husayn tug'ilganda. G'urob . dedik. Rasululloh (s.dedilar. deganimizda. Zaynab qo'ying".v.a.v. "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib. Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring.a. u Muhsindir". Ul zot mendan: "Oting nima?" .dedilar. bugundan boshlab u Zaynab".v. U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar. "Harb".yaxshilik.deb so'radilar.)ning Shibr. "Yo'q. "Paygambar (s. Hasan . "G'urob" deganimda.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Unga Zaynab deb ot qo'ying". dedilar. Sarm degan ism haqida 845. dedilar.com kutubxonasi 132 . "Yo'q. dedik. kim fojira.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . www. dedilar". Ul zot ismini o'zgartirib. dedilar. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi.v. ismini nima deb qo'ydingiz?" .) o'zgar-targanlariday o'zgartirib.a. G'urob degan ism haqida 847. uni ham Harb deb nomladim. Hz. zero sizlardan kim pokiza.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. dedilar. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan".keskin ma'nosini anglatadi. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". Rasululloh (s. buni Alloh bilguvchiroqdir. dedilar.a. deb nomladilar. itoatkor. Sarm . Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. Rasululloh (s. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. Rasululloh (s. uning ismi Husayn".ziyouz. 363-bob. dedilar. 846. Zaynab deb nomladilar.) uni "Sa'id".a. deb javob berdi.Ummu Salama: "Bo'dtsi. So'ng: "Men bularni Horun (ax. uning ismi Hasan". Amr: "Uning ismi Barra". deb ism qo’ydim. dedim.v.v.a. "Yo'q. Muhsin . Rasululloh (s. Muslim . ezgulik degani. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". deb atamanglar. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. sening isming Muslim bo'lsin". "Yo'q.a. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. dedilar. Ali (k.v. dedilar. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s. Ummu Salamaga uylangan paytlarida. Ibn Umardan rivoyat qilindi. mening ismim Barra edi.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi. Biz: "Harb".Al-adab al-mufrad.

) uni Muti' deb nomladilar. Kimki Usmon (r. Uning ismi Al-Os edi. dedim.a.a.) ham shu yerda edilar. Shihob ismi haqida 848. gunohkor" degani bo'lib.a. "bo'ysinuvchi" .v. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r. olov. ul zot: www.) haqida bo'lsa. men shunga guvohmanki. Oyish! Jabroil (a.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin. senga salom yo'llamoqdalar". degan edilar.Al-adab al-mufrad.a. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar".Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab.v.com kutubxonasi 133 .v. ey.a. dedilar. Alloh taolo Rasululloh (s.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi. Muti'ning ismi ham shunday edi. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir.)ga Jabroil (a. Oyisha (r. "Muti'" esa.a. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850. Oyisha (r. ulardan Usmon ibn Affon (r.v. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.) buni eshitib: "Yo'q.v.a. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir. Rasululloh (s. "Sening isming nima?" .). "Zahm".) haqlarida fikringizni so'ra-di".a. Usm". "itoatkor" degan ma'nodadir. Usmon ibn Affon (r. dedilar.a. Rasululloh (s. 851.v. ular hali Islomni qabul qilmagandilar.)ning oldilariga kirib. Men bir kuni Rasululloh (s. dedilar.a.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi". “Al-Os” arab tilida' "osiy.)ni so'ksa. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.): "Ey.v. 365-bob.a. sening isming Bashir bo'lsin".a.kamtarlik.): "Yo'q. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin. yulduz.v.a. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".a. Rasululloh (s.) Usmon (r. deb chaqiripsharini aytdi. Zahm ismi haqida 852. 367-bob.) vahiy olib tush-gan edilar. Al-Os ismi haqida 849. 366-bob.deb so'radilar Rasululloh (s.ziyouz.s. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar".a.) haklarida so'rab chiqing.a.dedilar.s). dedim. deb javob berdi.a. Usmon (r.a.v.a.v. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi. Oyisha (r. dedilar. Payg'am-bar (s.) birga edim.a.a. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . shu'la.a. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.v. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. mana shu uyda. Shihob . Hishom .)ning yelkalariga urib: "Yoz.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a.v.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob.nur.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob. tovozelik.

lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. 857.baxtli. Maymuna .v. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. Payg'ambar (s. dedi. Yasor. Biroz yurgach.ziyouz. Aflah ismi haqida 856.a. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) Rasululloh (s. Men Abulqosimman" . dedim".) unga Maymuna ismini berdilar". 370-bob. dedilar. Raboh ismi haqida 858.v. qutlug'. Nofi'.) Ya'lo. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan. Rasululloh (s. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar". inshoalloh.a.) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa. 855.) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi. Rasululloh (s.a.a.v.) uni Juvayriya. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi.)dan kirishim uchun izn so'ra". Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman".a. (Bu bilan ism emas. So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar.a. 371-bob. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi .a.v.Al-adab al-mufrad.a. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" . So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa.) aytdilar: Rasululloh (s. Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor.a. 368-bob. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" .v.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar. Baraka. Jobir ibn Abdulloh (r. Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q.v.a. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). "Ey.v. dedim. Rasululloh (s. Raboh. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik.a. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859. deb marhamat qildilar.) aytdilar: "Payg'ambar (s.com kutubxonasi 134 . deb nomladilar". Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki.a. Abu Hurayra (r. Ibn Abbosdan (r. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori.v.v.deb buyurdilar. ummatlarimni dan qaytaraman". barcha xayrli ishlarni qildilar".a.a. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. 369-bob. Umar ibn Xattob (r. dedilar. dedilar. dedilar. deb javob beriddi. Jobir ibn Abdulloh (r. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi". Barra degan ism haqida 854. "Bu yerda emas". www.deb so'raganda.

a. "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. Jobir ibn Abdulloh (r. U kishi: "Ey. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman".a. dedilar". balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas. dedi.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib. 372-bob. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. Bu hadis mazmuni. dedi.a. 863. Ul zot unga qaradilar.v. Abulqosim".v. quchoklariga olib. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi".v. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach. Anas ibn Molik (r.ziyouz. arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi.v. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh".com kutubxonasi 135 . Ra-sululloh (s. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman".a. Sulaymon aytgan hadisda esa. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1. vallohu a'lam. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. bir kishi: "Ey. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. dedi.a.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar. dedi. Abu Muso (r. "Hazn". ismini Muhammad. men sizni chaqirmagandim". shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay. deb marhamat qildilar.): "Mening ismimni qo'yinglar.a.a. bu ism joriydir 3.a. rasulalloh. chunki. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi. 861.) aytdilar: "Rasululloh (s. kunyam bilan kunyalanmanglar". ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar. ammo kunyamni olmanglar.) uning ismini Ibrohim qo'yib.a.v.s). Rasululloh (s. 2. 862.)ning huzurlariga keltirdim.) bozorda yurgan edilar.) menga Yusuf nomini berdi-lar.a. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. Rasululloh (s. Sa'id ibn Musayyib otasidan.a. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar". dedi. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi".v. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi). Hazn ismi haqida 864. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. www. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. xurmo chaynab. dedilar. Modomiki. boshimni siladilar".v.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb atashni istagan edi".

v. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar. Go'daklarning kunyasi haqida 871. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. Ali (k. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma".)ga borib bu haqda arz qildi.v.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" . Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.a.a. Allohning Rasuli.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". Ismini Qosim deb qo'ydi. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. "Ha". uni o'ynab o'tirardi.) biznikiga kirdilar. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori. deyilgan edi. Rasululloh (s.v.v. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi.v. 376-bob.a. 377-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. vallohu a'lam. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl.v. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz.com kutubxonasi 136 . 860-hadisning takroridir.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi.a.a.)ning ism va kunyalari 866.) aytdilar: Rasululloh (s.deb so'radilar. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" . "Uning chumchug'i o'lib qoldi". deb kunya qo'ygandilar . 867. Anas ibn Molik (r. Abu Umayr. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. Uning bir chumchug'i bo'lib. dedi. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan.deb so'radilar.): "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl. www.a.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. Shunda ul zot: "Ey. ismimni ism kilib qo'ying.a. deyishdi. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir. 389-hadisda "maynachang". dedi. 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan. Abu Habobning nima deganini?" . Jobir (r. deb javob berdilar ul zot". 374-bob.a. Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872. Rasululloh (s.ziyouz. chunki men Qosimman". O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. deb kunya bergan bo'lsalar kerak.): "Juda yaxshi aytibdi. Ibrohim (r. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s.a.a.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi. ya'ni Sherbachchaning otasi. bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".v.v. 375-bob. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. Payg'ambarimiz (s.

a. Anas ibn Molik (r. deb javob berdi.a. Adab haqida 878. 381 -bob.dedilar.ziyouz. ne'matlari. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r. dedilar".a. 380-bob.a. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol". u: "Haklar".com kutubxonasi 137 .a. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" . dedi.)ga yoqimli ism Abu Turob edi.v.) kelib u kishini so'radilar.Al-adab al-mufrad. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi. Ali (k.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar.a. Rasululloh (s. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" . devorning tagida o'tirganlarini aytishdi. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz. Meni ham kunyalamaysizmi? . Abu Turob". dedilar. dedilar. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas. deganini eshitganman".v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. U kishini fa-qatgina Rasululloh (s. Payg'ambar (s. 378-bob.a.) u kishini turg'azib.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi".) u kishining oddilariga keddilar. Amr ibn Oss (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. Fotima (r. Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari. Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876.) yonlariga bordilar. xursand bo'lardilar.v.dedi. ey Bilol.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa.a.a. Bir kuni hazrat Ali hz.dedilar.a. Shun-da Muoviya.v. Payg'ambar (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bilol (r. u: "Ey. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" . dedilar.): "Men hech narsa eshitmayapman".dedilar. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan.a. 379-bob.a. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin.v.a. Bilol (r.)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi".v. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880.dedi. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi".a.a. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar.) Abu Talha (r. Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y". Hz.)dan xafa bo'lib.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. U ko'nmadi.v. deb javob berdilar.) bir qabrning yonidan o'taetib. Rasululloh (s.v.) bu kunya bilan ataganlar. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. Bilol (r. 879. balki Ali (k. www. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .

dedi".) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman". chunki u Rasululloh (s.a.a)ga: Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 138 . yiringa to'lgani yaxshiroqdir".): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. 882.dedilar Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".v. Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor".v. 883.ziyouz. dedim. 889.v.)ni mudofaa qilardi". dedilar".v. 884. 886. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. ko'pi ham kufrdir ". www.Al-adab al-mufrad.a. axloq-siz so'z kabidir". "Uni so'kmangiz.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor". Mushriklar Rasululloh (s. Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. hadisning boshini yodlabdi-yu. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" . "to'lmoq" lafzi kelmasdi.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". demoqchi (t. derdi".)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman..a. Hz.). bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881. dedilar".) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi. qabihi esa. she'r to'qir edilar. taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Oyisha (r. 382-bob.. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra. . Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. 885-hadis 883-hadisning takrori. Abu Hurayra (r.v. Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. Shunda Oyisha (r.v)ni hajv qilib.a. Oyisha (r. deb javob berdilar.a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin.deb so'raydi. 887. dedilar".a.a.a.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s.a. degandilar". dedilar".a. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s. oxirini yod olmabdi. Abdulloh ibn Amr (r. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar". yomon.v. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim".a. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" . Chunki unday hajviyalarning ozi ham.

Ibn Umar (r.v. 387-bob.a. Hz. faqat bunda roviy aniq emas. Imom Ismoil al-Buxoriy 890. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki.) aytdilar: "Rasululloh (s.Oyisha (r. dedilar. Ibn Abbos (r.386-bob. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir". unga ushbu istasno oyati ham tushdi" . Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224.) gapirdi. 897. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin. 225.)ning oldilariga keddi va ochiq. go'zal jumlalar bilan so'zladi.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r.a. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori.a.Al-adab al-mufrad. Umar (r. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. sehrli usuli haqida 896. Payg'ambar ^s.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s. 900.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi.) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir. dedilar".ziyouz. Urva naql qildi: "Hz. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. toki ular bilan munozara qila bilsinlar.v.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi.v. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar.com kutubxonasi 139 .v.v. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan. faqat bunda Rasu-lumoh (s.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar. www. dedilar. Yaxshisini oling. ularning sochlarini olib turginki.a.a. ezmalanib gapirdi.) turib so'zladilar va: "Ey. Bayonning jozibador. yuraklari baquvvat bo'lsin. dedilar.v. dedilar". 385-bob. Ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. 226) . 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898. ba'zi she'rlar hikmatdir". Oyisha (r. qisqa so'zlang.a.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". Anas ibn Molik (r.degan oyatlari tushgach. deb marhamat qildshar.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir". 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. axloqsizi ham. Ko'p gap haqida 899. axloqsizlarini tashlang". Shunda Rasululloh (s.a. Shoirlarga ergashmoq haqida 894.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi.a.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir". So'ng: "So'zning ham sexri bor".a. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori. Uzoq.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar.a. 388-bob.a. insonlar. bo'yinlari mustahkam bo'lsin. so'ng Rasululloh (s. Hz.a. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir.v. ularga go'sht berginki.a.

deyish haqida 906.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. deb marhamat qildilar.Rasululloh (s."so'kding". dedi. Rasulalloh."mo'ljalga tekkizding".v.) aytdilar: Rasululloh (s. dedi kelgan kishi.v. dedi.v.) safarlarining birida tuyalarini www.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir". Imom Ismoil al-Buxoriy 901. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik.a. ey.v. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s.)ni taklif qildik.a. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".dedilar. 393-bob.a.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar. sizni qo'riq-lash uchun keldim". Keyin Rasulul-loh (s.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. tuni bilan meni qo'riqyaasa". dedilar. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin.a.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. 389-bob. 392-bob.a. Ul zot: "Kim u?" . Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar". qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach. 391-bob. Abu Yazid (r. Oyisha (r. haqiqatda jozibador so'zlar bor". dedilar.a. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" .v. Rasululloh (s.ziyouz. Rasululloh (s. ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib.v.v. Piching gap qilish haqida 907. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi.a.a. Anas ibn Molik (r.v. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar".) boshqa bir masjidga ketganlar. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik. na ortidan keladigan bir manfaat bor". dedilar. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar.a. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar. Bildikki. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. "Uning asli yo'qtsir".a.). "Sa'dman. Orzu qilish haqida 902. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". 905. dedilar.) uxladilar. deyishdi. meni chaqi-ringlar". Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori.com kutubxonasi 140 . "Istaganini oldiga. Odamlar: "Ey. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" .v. dedilar Rasululloh (s.) uning bu gapidan ozorlanib. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.Al-adab al-mufrad. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904. Rasulalloh. Rasululloh (s. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik. Shunda hz.a. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. biz.)dan kohinlar haqida so'radilar.a.a.v.

Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. Baro ibn Ozib (r. deb she'r o'qirdi. uni shoshmasdan.a. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir.) huzurlariga keldim.ziyouz. gapirganing birovniki". Zuhriy (r.a. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" .a. Hz. 915. Sirni fosh etish haqida 910. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi".) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. 396-bob.Al-adab al-mufrad. 913.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada.a.) otalari hz.deb so'radim.v. 908. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. 395-bob. so'ngra uni malomat qilmagan-man. sovuqqonlik bilan qilginki. Abu Zarr (r.a. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib.a. Masxara qilish haqida 911. Oyisha (r. dedilar". Umar (r. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin.com kutubxonasi 141 . Amr ibn Os (r. Ishlarda shoshmaslik haqida 912. deb aytdilar". Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi".a. o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki.a. Abdulloh ibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. www.a. 397-5ob. u aqyali odam emasdir".) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. demoqchi (t. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s.). Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim. 394-bob. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. dedilar". (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Axir. Umar (r. Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.v.

Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. Muhammad!" . Zulmning jazosi haqida 918. Abdulloh ibn Abbos (r..v.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".a.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey. Men: "Shutsday-shuvday.s. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a.a. buzg'unchilik haqida 917. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916.v.a.v.v. Muhammad (s.a. Albatta. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar". Ibn Abbos (r.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. Aslzodalik.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir". Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. Rasululloh (s.deb so'ragan edi.v. oqsuyaklik haqida 920. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar. ya'ni karim o'g'li karim. 401-bob. dey-man". Ubaydulloh ibn Anas otasidan. U "Xo'p".): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir". Ibn Abbos (r.v. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir.v.Al-adab al-mufrad. 922. u esa bobosidan nakl qilgan. Usmon: "U nima dedi sizga?" . 921.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar. 400-bob. karim o'g'li karim. Rasululloh (s.deya yordam so'raysiz. Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey. Rasululloh (s. Zulm. 399-bob. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .deydi.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. www.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. o'tir". Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa.a.a.a. Rasululloh (s.) o'tib.a. Abu Hurayra (r.a.v. karim o'g'li karim. Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar." (49:13).a.. dedilar.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r.a.ziyouz. Ya'qub o'g'li Yusufdir".v. Payg'ambar (s.)dan rivoyat etilishiga ko'ra.a.)ga qarab kulimsiradi. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham. dedilar.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. dedi".) mening yonimga keldi".-v. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a. Roviy Muhammadning aytishicha. yo'q".) shunda unga: "Kel.a. 919. Rasululloh (s. Holbuki. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi". unga Allohning la'nati bo'lsin!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa. dedi.dedilar".com kutubxonasi 142 .

v. va (Allohdan) qo'rqsa.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar.ziyouz. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". 402-bob.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. dedilar".a.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.a.deb yubordilar. 403-bob.v. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh".v. Rasululloh (s. Qo'l bilan yerni silash haqida 929. Rasululloh (s. Hz. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" .a. gaplari gaplariga to'g'ri keladi.com kutubxonasi 143 .v.deb so'radim. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi. unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi".) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. dedilar.a. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" . Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa.a. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar. Abdulloh ibn Abbos (r. 404-bob.a. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi. (U yerda) tanishmaganlari esa.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan".): "Bunga men.deb so'radilar.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. Rasululloh (s. Hz.a. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan. Sahobiylar: "Ey. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli. Ul zot: "Amal kdling.) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas. As-lzodalik.a.): "Men Rasululloh (s. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.deydi". Imom Ismoil al-Buxoriy 923. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi. 928. Rasululloh.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r. saodat yo'li. Abu Bakr va Umar ishonamiz". bas.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. kimki badbaxtlardan bo'lsa. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927. unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi.a. Abu Bakr va Umar ishonamiz". Shunda odamlar "Subhanalloh!" . oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. Abu Qatoda (r.v. Ali (k.): "Kimki yolg'on hadisni www.a. deganlarini eshitdim". Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar". Abu Hurayra (r. 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib.v.a.a.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. deb qo'yi-ladi. 925-hadis ham hz.Al-adab al-mufrad. deb gapni muxtasar qildilar . Oyisha (r.

a.com kutubxonasi 144 . 408-bob. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". deyish haqida 932.a. azob kelgirishi ham mumkin. "Yomg'ir falon sababli yog'adi".) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24). 406-bob.v. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. qachonki.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi.deb so'radilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi.): "Qaerdan bilaman. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s.v. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa.a. Sannon haqida 905-hadis.a. dedilar". ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".a.a.v. men Rasululloh (s.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida.) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas. 931. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi". dedilar". Abu Hurayra (r.ziyouz. hovlidan uyga. Yo'q. Aslo shamolni so'kmangiz".)dan rivoyat qilingan.a.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" . www. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi. Umar (r. 405-bob.v.a. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi". deya marhamat qildi".)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi.v. Oyisha (r. 407-bob.a. dedilar. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi. Hz. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman". ul zot (s. dushmanni qiyratolmaydi. u rahmat keltirishi ham. deb javob berishdi.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. Umar (r.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar".a.v. Shamol tezlashgandan tezlashdi. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. Namozdan keyin Rasululloh (s. Rabbingiz nima dedi?" . Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir". anglab bo'lmadi.a. Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan.) ham bor edi. desa u Menga kofir bo'lib. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi". Oyisha (r. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi". voqea va sabab to'liq yoritilgan.dedi.a. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi. desa. deganlar.a.

Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar. Oyisha (r. Abdulloh ibn Soib (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.v. dedilar".) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www.a. vallohu a'lam.v. shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". 412-bob. duo qiling.a. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi.) aytdilar: Rasululloh (s.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q.) ustarani uloqgirib yubordilar.v.) unga barokat tilab duo qilar edilar. ey. o'zlarini kuydirmaydigan. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir".a. dedilar. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. Men: "Ha. Ukosha (r.deb so'rash-di.a.a.a. Yaxshilikka yo'yish haqida 939. dedim. Ular sehrgarlik qilmaydigan.v.) aytdi Rasululloh (s.): "Shumlanish shirkdir. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". buning sababini so'radilar. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi. Rasululloh (s. g'ayratsizligi 410-bob.a.a. Ibn Mas'ud (r.com kutubxonasi 145 .a. deb javob berishdi. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. deb marhamat qildilar. Rasulalloh. Parvardigorim.v. "Rozimisiz. 940. dedilar. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir". 411-bob.Al-adab al-mufrad. dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud (r. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". "Jinlardan sakdanish uchun". ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi .a. Rasululloh (s. Muhammad?" . deb duo qildilar.v.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. dedi.-v.a.a. Ul zot: "Allohim. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1. 413-bob.v.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. degan edi. 935.a. Ul zot (s. roziman".): "Ey. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash. menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi". Holbuki. Anas ibn Molik (r. dedilar.yaxshilikka yo'yishdir. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi". Hadis mazmuni.a.)ning oldilariga olib keli-shar. Shumlanish haqida 934. Jinlardan shumlanish haqida 938. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi".v.) shumlanishni yomon ko'rardilar". Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib. Alloh meni o'shalardan qilsin". Oyisha (r. eng to'g'risi . Oyisha (r.

imom Molik (r. boyo'g'li sayrasa. Hz.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. deb bilish lozim. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi.al. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. U yerda bizning so-nimiz haam.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. Oyisha (r. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. 1 Abdulloh ibn Umar (r. ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . deganlarini nakl kdildi".)dan rivoyat tsshingan bo'lib.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar. 943.a.a.kasallik. 1993. Shu ma'no-da xz. deb bilar edilar". Anas ibn Molik (r. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan. Albatga. xotinda va otda bo'ladi". Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. 151-6.v. Xalqning aqidasiga ko'ra.) aytdilar: "Rasululloh (s. Jumladan. ochlik. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar.a. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar.ziyouz. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . Oyisha (r.) huzurlariga kelib: "Ey.a.): "Shumlik hovlida. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. o'lim va boshqalar. Allohning Rasuli.com kutubxonasi 146 . agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa. uyning fayzidan. 944.a. Otdan shumlanish haqida 942. Sahl ibn Sa'd(r. T.a. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Oyisha (r. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi. mol-dunyomiz www.a.Al-adab al-mufrad. "oson". ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat. Movarounnaxr". bularning har birini shumlik.a.v.)ning: "Shumlik hovlida.. 414-bob.a. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan.v. (F. "engil" deganidir. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar.dedilar.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r.). Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha. Keyin Usmon ibn Affon (r.a.s). biz bir hovlida turardik. unga tosh otish kabi odatlar bor. Abdulloh ibn Umar (r. xotitsda va otda bo'ladi". jum-ladan.a.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz". Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. "Tafsiri Hilol".deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa. xotinda.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir.v.a. Rasululloh (s. bu Allohga osondir" (57:22). otda. Hz.a. kambag'allik.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida.a.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat .

sog'lik tila-moq. Abu Hurayradan (r. yomon ko'radi.a. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq. "Yarhamukalloh" .a.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. deydilar. vafot eda. "Alhamdulillah" desin.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. deydi.Al-adab al-mufrad. Musulmonning vojiblari haqida 948. janoza-siga bormoq.a. esnashni esa. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.a.v. shayton undan kuladi". aksa ursa. Abdulloh ibn Abbos (r. Rasululloh (s.v. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. 5) Mazlumga yordam bermak. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa.a. 2) Kumush idishlar tutmoq.com kutubxonasi 147 . 7) Chaqirgan joyga bormoq. desa.v. Rasululloh (s.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. chunki esnoq shaytondandir. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin.a. deb ko'rsatgan. 950.) dedilar: "Kimki aksirsa. borib ko'rmoq.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. u yerda sonimiz ham. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn".v. to'rtta. Aksirganda nima deyiladi 946. dedi. yetti narsadan qaytardilar.ziyouz.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s.a. maslahat so'rasa. Agar kjii (esnab) "haah" desa. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". 415-bob.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum".Alloh senga marhamat qilsin. Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. Shunday desa. 6) Salomni yoymoq. www. Agar shulardan birortasini tark qilsa.v. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. salom bermoq. u hovli xosiyatsiz ekan". 2) Janozada ishtirok etmoq. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib.a. 4) Ipak matodan libos kiymoq. dedilar.) bizga yetti narsani buyurib.a. Abu Hurayra (r.): "U yerdan ketinglar. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. 417-bob. Baro ibn Ozib (r. (to'g'ri) maslahat bermoq". kasal bo'lsa.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq. molimiz ham kamayib ketdi". 416-bob. Agar u "Rab-bil 'alamiyn". 3) Aksirganga rahmat tilamak. 947. chaqirsa qabul qilib bormoq. Aksirish haqida 945.a. deb javob qaytarsin".

955. Aksa uruvchining holati haqida 959.a. 419-beb.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. 956. Ali (k.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a. yag'firu lana va lakum".v. dedilar.) "Bu shamollab qolibdi".a. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa. dedi. Iyos ibn Salama (r.Al-adab al-mufrad. Ul zot: "U odam Allohni esladi. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman".com kutubxonasi 148 . Ul zot: "U odam aksirib. hamd aytmadi. bizni ham.v. Ul zot "yarhamukalloh". unga indamadilar.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin".a. 958.a. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. Allohga hamd aytdi.al. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin. dedilar". der edilar". men ham seni unutdim".v. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . sizni ham rahmat qilsin.v.a. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar. boshqa odam aksa urganda tiladingiz".) aytdilar: "Payg'ambar (s. Rasululloh (s. 421-bob.a.) huzur-larqda aksa urdi. U: "Ey. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi.v.v. sog'lik tilamadingiz. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Boshqa bir odam aksa urdi.) huzurlarida o'tirgandik. So'ng yana aksa urgandi. Rasululloh (s. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. 420-bob.a. Ya'ni Alloh bizni ham. men ham uni esladim. 961. sen esa Allohni unutding.). yeizni ham kechirsin (t. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi".)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari.) unga salomatlik tiladilar.a. Paygambar (s.dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob.a.v.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. dedilar. Abu Hurayra (r. Nofi' (r. www.) unga: "Yarhamukalloh".al. Hz. O'sha obro'lisi aksa urdi. dedilar". "yarhamu-na va iyyakum. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi. sen esa aytmading". duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Abu Jumra (r.ziyouz.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.

): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. 965.)ning oldi-lariga kirdim. Abu Musodan (r.v. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. 425-bob.a.)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir. men ham unga sog'lik tilamadim.a.)ning o'g'li aksa urib. O'g'lim aksa urib. Esnash haqida 969. hamd aytgandi. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin".a.)ning ortlaridan kelayotgandim.a.v. der edilar. hamd ayda. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s. Mujohid (r. agar Allohga hamd aytmasa. amringizga muntazirman) deb javob berdim.. "Ob" demaslik haqida 963. rahmat tilagan. dedilar". hamd aytmadi. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar.. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi.a. Abu Hurayra (r. dedilar. 426-bob. ularga salomatlik tiladilar.. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970.Al-adab al-mufrad. dedilar. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www.a. ikki va uch karra aksa ursa. Onam: "Barakalla. yaxshi qilibsiz". salomatlik tilamang". dedilar".) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s. dedi. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir.v.a. Agar yahudiy aksa ursa.) aytdilar: Men Ibn Umar (r.com kutubxonasi 149 .a.a. 966. U ayol aksa urib. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang.ziyouz.v. v. unga sog'lik tilabsiz". Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. Alloh senga rahmat qilsin".a.al. men ham unga salomatlik tiladim". Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz. 427-bob. unga salomatlik tilang. 428-bob. Makhul Azdiy (r. Muoz". ): "Ey. Ibn Umar: "Ob nima? . dedilar. uchtadan ko'paysa. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . "Labbayka va sa'adayka". Ummu Fazl aksa ur-gavda esa. 423-bob. aksa va hamdning orasida turadi". Abu Muso menga sog'lik tilamadilar.al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r..)ning yonlarida edim. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum". Bu haqda onamga gapirib berdim. 424-bob.a. Rasululloh (s. Bir necha marta aksa urgach. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. bu aksirish shamollash belgisidir". "06".)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib. a. dedilar.v. oddilarida aksa urishardi. Ummu Fazl aksa urgandilar. de-ganlarini eshitgandim. Men aksa urgandim. Ul zot (s. (Buyuring. Muoz ibn Jabal (r.a.Shaytonlardan birining ismi bo'lib.

Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman". Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r. Oyisha (r. uni o'pardilar. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi". 430-bob.a.a.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.v.v.v. ul zotning orqalarida www. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s.v.-v.a. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. So'ng biror soat yo'l yurilgach.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi.): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding".) unikiga borsalar salom berib. Payg'ambar (s. "Ey.v.v. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir". Men "Labbayka va sa'adayk". 974. Xudo haqi. ul zotni o'pib qo'ydi.a. Fotima ham agar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir". Payg'ambar (s. Anas ibn Molik (r.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar.a. so'ng ul zot (s. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s.v. Sa'd.a. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".a.v. dedilar.a.) bor edilar.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. u yig'ladi. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" . ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi. dedi.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. 972. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim. dedilar". bu safar kuldi.a.ziyouz.a.v.a. Hz.): "Turing. Jobir (r.com kutubxonasi 150 . suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s.a. Payg'ambar (s. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975. 429-bob.) aytdilar: "Men gapirishda.v. a. Muoz". 973. salom be-rib.a. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi.v.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini.v. dedim.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r.a. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib.v.dedi. Unga odam jo'natildi.) betob bo'lib qoldilar. deb chaqirdilar. So'ng: "Ey. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar. Abu Said Xudriy (r. dedilar.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi.a.a.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi.)chalik sevimli bo'lmagani holda.a. eshakka minib keldi.a.a. ul zot (s.v. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim". Fotimaning avval yig'lab. Rasululloh (s. dedim. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling".) aytdilar: "Rasululloh (s. salomlashib.a. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman". So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab. yana nimadir degandilar.

v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. Qays ibn Osim Sa'diy (r. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa". Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". Ibn Abbos (r.v. (birov) unga mone'lik qilmaydi. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi).a.a.com kutubxonasi 151 . 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r.deb so'radim. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa.deb so'radilar. degan ma'no chiqmaydi. ul zot o'tirib o'qidilar. ortiqchasini ehson qilgan . Ul zot: "Ulardan (sadaqa.v.a.)dan rivoyat qilingan bo'lib. bu ayolning Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.deb so'ra-dilar. o'zi ham uni yeb. "Ey.a. biror bir vodiy yo'qki. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . semizini so'ygan.sarf qilganing qoladi. dedilar. dedilar. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980. siz ham turib o'qing.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. siz ham o'tirib o'qing". Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. So'ng uyg'onib kuldilar.v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan. o'zlari esa tik turadilar. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. Bu ayol Uboda ibn Somit (r.ziyouz. dedim. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. Bunday qilmang. Ul zot: "Molingdan yeganing .): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" . ko'pi oltmishta. dedim. 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan. Abu Said Xudriy (r. bitga ikki yoshli tuya beraman". Bundan Rasululloh (s.a.v.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" .a. 431-bob. zero esnoq shaytondandir". "Bir erkak tuya va . biz namozni o'tirib o'qidik. 432-bob. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di. chunki shaygon kiradi". deya marhamat qildilar". (yo'qotganing) yoki berganing .a. u ko'ringan tuyani upshaydi". U ul zotga ovqat berdi.)ning nikohida edi. "Yiliga yuzta (tuya) beraman". 977.) aytdilar: "Rasululloh (s. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. dedim. o'tirishga ishora qildilar. dedim. Abu Said Xudriy (r. Rasulalloh. dedim". qaytib (uyimga) borsam. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik. faqatgana (molining) yaxshisini bergan. mening zimmamda soilning ham.a. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" .a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Shuningdek. "Molim".deb so'radilar. Rasululloh (s. Abu Bakr (r.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. www. yuzta mol egasining holiga voy.dedilar. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a.yo'q qilganing. albatga mollarim sonini kamaytiraman. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. qolgani esa vorislaringaikidir".v. "Ey. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" .a.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. Rasulalloh.-Keyin ul zot uxladilar. dedilar.a.a.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s. agar o'tirib o'qisa.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. 981. "Darhaqiqat.)ning odtsilariga keldim. de-dim". salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. Anas ibn Molik (r. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno".a.

Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey.deb so'radim. namozni birga o'qi. irokliklar. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi.a.v. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. dedilar. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat. o'qimayman". zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Bir ahmoqning bir ish qilib. Turmushingizni yaxshilang.a. dedi.a. Rasululloh (s. lablarini tishladilar.a.)ga tahorat suvi berdim. degan edilar". nima buyura-siz?" . Payg'ambar (s.v. qabrimni tekislab qo'ying. 986. U uyg'otishni.a.a.deb so'radim. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54).dedilar. debdilar". farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki. Hz.)ga tuhmat qilayapti. Meni dafn qilganingizda. men unga kursi berdim. Ali: "Ey. men o'qiganman. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi. Tilanchiliqdan saqlaning. Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. Uni Mag'ola qal'asi www.v. Ul zot bopsharini tebratab. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. Rasululloh. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin".v. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman". Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. O'lganimda aytib yig'lamang.v.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. 434-bob.a. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. "Namozni vaqgida o'qi. o'tirdi.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar. tiriltirishni xohlasa.v. Hz.com kutubxonasi 152 .)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . zero kattangazni boshliq qilsangaz. Bordi-yu.) hz. nasihatimni olin glar. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman.a.a. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi.a.v. dedilar. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. Shunda u tizzamga bir urib.) aytdilar: "Men hz. 435-bob.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman. Husayn (r. 433-bob. "Men o'qib bo'lganman. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz.ziyouz. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982.) Rasululloh (s. o'qimayman dema".)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. 984. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. sizga ozor berdimmi?" dedim.v. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. dedilar. Ali (k. deganlarini eshitganman".) va qizlari Fotima (r. uyg'onamiz".)ga ham aytib yig'lanmagan. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. Abu Hurayra (r. Ul zot: "Yo'q. Keyinroq eshitdimki. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz.a.a. Abdulloh ibn Umar (r. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar". sizlar meni Rasululloh (s. dedi. demagin". Zero.Al-adab al-mufrad. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. Katgangazni boshliq qilib saylang. farzandlarini to'pladi. Ularga: "Ey. Rasululloh (s. farzandlarim. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang.

siz ummiylarning payg'ambarisiz". Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. ismini Muhammad qo'idi.a.a.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda. gohida yolg'on)". Shunda Rasululloh (s.v. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.a. uning kimligi aniq bo'lardi".v. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir".".) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. dedilar. Abu Muhammad demaymiz". 989. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar. Jobir (r.a.com kutubxonasi 153 .Abdulloh (r.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa. qavmini ogoh etgan. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar..v.a. u nima?" .): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar. deyishdi.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. qo'lingdan hech narsa kelmay-di. birodarimning o'g'li.v. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman.v. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" .): "Onasi indamaganda edi. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni.dedi. Alloh esa bir ko'zli emas". Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir. Rasululloh (s. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. dedik.dedi. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim".dedilar. uning kallasini olay!" dedilar. www.)ga: "Ey. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar". Nuh (a. Rasululloh (s. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedi. dedilar. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi.a. Rasululloh (s. Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" .dedilar.v.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . Ansorlardan biri farzand ko'rib. dedilar". Ul zot: "Yo'qol.deb so'radilar. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz". dedi. dedilar. Hz.a. uni topishga qudrating yetmaydi!" .a..a.) ham beshak. Umar: "Ey.ziyouz. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib.deb so'radilar. Biz: "Ha". unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi". Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. mening sochim juda qalinda". Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi". 436-bob. dedilar. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". dedik.) va hz.) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. Abu Abdulloh.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey.v. Ibn Umar (r.v. dedilar. (Ya'ni sizni "Ey. ismini Muxammad qo'ydi. deb o'tirgandik. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki. Mening ismimni ko'yinglar.a.s. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan. dedilar".v. 987. u Dajjol bir ko'zlidir. izn bering.v.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" . Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi. deyishmoqchi. Hatto Rasululloh (s. Rasulalloh. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar.dedilar. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki. agar u bo'lmasa. Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz". Hasan ibn Muhammad Jobir (r.a. Ibn Sayyod: "Dux. u kelganlarni sezmadi. dedi.) agar junub bo'lib qolsalar.a.

com kutubxonasi 154 . Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang". kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa. 440-bob. uni gap bilan "uzib" olish kerak. 991.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. deb sotib olmasdigu.a. dedilar". Do'stlari otamga qarab turgan edilar. U kunyasi bilan chaqiril-maydi. Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990.Al-adab al-mufrad.a. dedi. deganlarini eshitganman" . Ibn Umar (r. www. Chunki Rasu-lulloh (s. Shunda mendan: "Sen kimsan?" .a.dedilar.al.v. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. Jobir ibn Abdulloh (r. 438-bob.deyishdi.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar.a. Qo'l berib so'rashish haqida 996.dedilar. deb javob berdim. dedilar".v.a. Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar".a.a. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar". Anas ibn Molik (r. "Men Bani Laysning xodimiman". xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor.)". "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" .Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi.a. bu yomon ishlarini tashlasin. qadrsizdir". "tishlash" dir. Shunda o'lib yotgan. 441-bob. Ul zot: "Allohga qasamki. deb javob berishdi. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" . holbuki. Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. Odamlar: "Yo'q". Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob.): "Muhammad (s. dedilar".v.deb so'radilar. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. Yana uch bor shunday deb so'radilar. 439-bob "Jannat mujdasi". odamlar atroflarini o'rab olishdi. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar. u o'limtik bo'lsa!" .dedilar. Oliya .ziyouz. Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib. unga otasining butlarga ibodat qilgani.)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. Odamlar: "Xudo haqi.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib.)ning oyoqlari uvishib qoldi. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. haqimga duo qildilar". quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar.

U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s.v.) ekan.)ga: "Qanday odam bo'ldik.a.)ga bay'at www.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa".ziyouz. U dedi: "Men Rasululloh (s.a.a. Unga: Jobir eshik oldida turibdi. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib. (toki) bizni hech kim ko'rmasin". Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi.a. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan. de-dilar.a. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning.v. 1002.Al-adab al-mufrad. U odam Abdulloh ibn Unays (r. Jobir ibn Abdulloh (r.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". Imom Ismoil al-Buxoriy 997. (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz.) aytdilar: "G'azotda edik. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. Quchoqlash haqida 999.. Baro bin Ozib (r. deyishdi. Jobir (r.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi.v. sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos".a. Men: "Ha".) huzuriga yubordilar. Ibn Umar (r.a. dedilar".a. qani. Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. duo qildilar. Asmo' binti Abu Bakr (r.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno . (urushdan) qochgan bo'lsak?" . Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s.a. 442-bob. degan oyati tushdi. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik.com kutubxonasi 155 .v. odam-lar qocha boshladilar. Ul zot: "(Io'q).) mening boshimni silab. 443-bob. U odam chiqib meni quchoqlab oldi. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa . Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. 445-bob. 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori. Oldiga borib salom berdik. qiyomat kunining) Egasiman. Biz: "Hech vaqosiz?" .)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi". dedilar".v. Va nihoyat Shomga yetib bordim. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". deb chopar jo'natdim.a.dedik. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. joyi jahannam bo'lur". men eshitmagan hadisni ayting". Ul zot: "Men ham sizlardanman".deb ajablandik.a. dedik. Ul zot: "Savoblar (berilib).dedim. Salama ibn Akva' ana shu". so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. Biz Rasululloh (s. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. Qo'l o'pish haqida 1001.a.a.)ga Rasululloh (s. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" . dedim. dedilar. de-dim. U payt-lar men yosh yigitcha edim".) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. jannatga kirolmaydi.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r. dedik.

)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim".) esa o'tiraverdi. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)". 447-bob.) vazminroq. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi". deyishdi. deb javob berdilar. degandilar. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha.a. deya marhamat qildilar". Sobit Anas ibn Molik (r. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006. oshkora qilish haqida 1008.s.a.a. 1009. Biz uning qo'lini o'pdik". Vazo' ibn Omir (r.a.a. 446-bob.a. 448-bob.v.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s.a.v. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" . Salomni keng yoyish.) o'rni-dan turdi. 449-bob. Abu Bakr (r.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" .) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik". U (Odam (a.a.a.)ni yaratdi. Abdulloh ibn Amr^ (r.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.a. dedilar". Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".) farishtalarga): "Assalomu alaykum".)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha". dedi.a. 1010. 1 Ziro' .): "Rahmonga ibodat kdling. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.a. Ali (k.) turgan joyga) keldik.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa. jannatga kirasiz". 1005.a.a.)ning Abbos (r. salomni keng yoying.com kutubxonasi 156 .v. Oyoqni o'pish haqida 1004. uning bo'yi 60 ziro'1 edi. (qorni ochlar-ni) taomlantiring.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha. "Albatga. Salomning boshlanishi haqida 1007.s.v. bir ziro' 75 santimetrga teng.a. dedi.a. Ular orasida Ibn Zubayr (r.v.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Odamlar: "Ana Rasululloh! (s. Baro ibn Ozib r. dedilar.dedilar.a. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol. Ibn Zubayr (r. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi.v.degandilar".)" deyishdi.a. dedi".) o'tirgandilar. 1003.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a. Shunda Muoviya (r. jidtsiyroq odam edi.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).v. Ibn Omir (r. u qo'llarini o'pdi. Alloh unga: "Bor. www. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman".a.v.uzunlik o'lchovi. dedi.): "Payg'ambar (s.v.a.): "Men hz.a.a.) aytdilar: "Rasuli akram (s.ziyouz. ey Allohning Rasuli". salomat bo'lasizlar".

1016.): "Do'stingiz salomni unutayozdi.) aytdilar: "Men Abu Bakr (r.v. 451-bob.)dan rivoyat qshshngan bo'lib. bas. piyo-da esa. 1013. .): "Ko'rdingmi. Umar (r.a-.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. dedilar". ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh".a. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh".a. Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar". 1014.a. Abu Hurayra (r. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob. dedilar".a. Oyisha (r. deya marhamat qildilar".a.)shshg ashoblaridan biri.Al-adab al-mufrad. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. dedi. Rasululloh: "O'nta hasanot". So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.a. ularga javob qanday bo'lishi kerak .) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum".)dan avval salom bera olmas edi". deb qo'ydilar.v. www.a. Alloh uni yer yuziga qo'ydi. Jobir (r. 1017-hadis ham hz.Abu Bakr (r. 1012. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019. salomni o'rtangizda yoyingiz".v.a.a. Hz.ziyouz.) huzur-lariga bordim.) ham men bilan birga edi.v. 1018.a.v.com kutubxonasi 157 . Ul zot: "Yigirmata hasanot". dedilar.) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi.)ning orqasidan ketayotgan edim.a. Rasululloh (s. turib ketishda (yana) salom be-ring.a. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi.a.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar.): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar". Salomning fazilati haqida 1015.a.Umar (r. joy ko'rsatilsa o'tiring. dedilar. Abu Bakr (r. Ag'ar: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. dedi. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas". birinchi bo'lib salom berganidir".v. Bashir ibn Yasor (r. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa. Abdulloh ibn Umar (r. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r. dedilar.a.) aytdilar: "Otliq piyodaga. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir". 452-bob. Ul zot: "O'ttizta hasanot". o'tirganga salom beradi.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yo'lda borar ekanmiz.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir.a.a. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum". Anas ibn Molik (r.Salom berganga alik olmoq farzdir". yuqoridagi hadisning aynan takroridir.) aytdilar: "Rasululloh (s. odamlar sendan oddin salom bermoqdalar. dedi".a. dedi.

454-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.com kutubxonasi 158 . ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir". U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman". Abdurrahmon ibn Shibl (r.)dan rivoyat qilingan bo'lib. salomni kim boshlashi muhim emas. deya marhamat qildilar". Abu Hurayra (r. birinchi bo'lib salom berdilar.a. 1031. kimdir "Allohga salom bo'lsin".a. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb.a.-v. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. dedi. Ibn Mas'ud (r. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda.a. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh". dedilar. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori. balki.a.a.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". deb ayting". 1026-hadis Fazala (r.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga. piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi".a.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Salomiga alik olinsa olindi.dedim.)dan. www. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020. deb kimaytdi? Alloh Salomdir. ozchilik ko'pchilikka salom bersin. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh.ziyouz. Jobir (r. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib. 1021. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir.): "Allohga salom bo'lsin". 458-bob.v. piyoda esa o'tirgan-ga.a.): "Kichiklar kattalarga.a.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". 1022-hadis mazmunining takroridir. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin. 1022-hadisning takroridir. Ibn Mas'ud (r.a.a. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q".v. bu hadisda esa.v. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. 456-bob. 1024. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib. Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" .a.

agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. dedi.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi.a. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.a. Shunda Abdulloh (r. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".) sotuvchimi.a.a. 1 Imom Nasoiy (r. dedim. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar.a. salom lafzini aytib turib.v.al) Jobir ibn Abdulloh (r. Undan ko'ra o'tir shu yerda. Muhammad ibn Ato (r. Albatta. zero u Alloh huzuridagi go'zal. 1035-hadis.Al-adab al-mufrad. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu".) va Qosim ibn Muhammad (r. 462-bob. 1032.a. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida.a.): "Salom bersangiz eshittirib bering. boshida qora salla bor edi". mo'min-lar amiri.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". kimning oldidan o'tmasin. bozorda o'tirmasang. Hasanni ko'rdim. miskinmi yo boshqami.a.a.): "Payg'ambar(s. Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.) o'tirgan yig'inga bordim. Asmo' (r. 460-bob. Ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob. 1034. dedilar. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.al. Salomni eshittirib aytish haqida 1036. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz". Ato ibn Abu Raboh (r. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar.ziyouz. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu".)lar yo'lga chiqdilar. unga salom berardi. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang.a. Bir kuni Abdulloh (r. deb xabar berdilar . u men-dan birga bozorga borishni so'radi.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". ey.a. muborak tahiyyotdir". suhbatlashamiz". dedilar".com kutubxonasi 159 . ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi".) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka. sariqqa belanib olgan.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim.): "Salom .) o'tib qolib.) huzurlarida o'tirgandim.a. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. xaridormi. 461-bob. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r.a.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar".a. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r. ishora bilan salomlashsa www. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r.): "Ey.a. Shunda Ibn Abbos (r.)ning oldiga borgandim. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang.

Islomdagi qaysi amal yaxshi. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. 1043. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. demoqchi (t. unda ko'chaning haqini berib o'tiring".)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar".a. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. qaytar chog'i ham salom bersin. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Tufaylning qorni chiqqan ekan. Turganda salom berish kishining haqidir 1041. salom bersin. Qaysi bir qavm to'planib. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 160 . 1039-hadis 1038-hadisning. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan.a. "Assalomu alaykum" degin. Ul zot: "Modomiki. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045. Qaysi Islom yaxshidir . (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038. Demak. Abdulloh ibn Amr (r. degan edilar". 1042.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa.a.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. unga salom bersin. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir.v.). xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". 468-bob. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" . 467-bob. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. 466-bob. dedilar". o'g'lim. vallohu a'lam.a. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. Namozda bo'lish.) aytdilar: Rasululloh (s. 465-bob. Abu Hurayra (r. dedilar.Al-adab al-mufrad.deb so'rashdi. deya marhamat qildilar.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r.a. 463-bob. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi.ziyouz.v. Allohni eslamay tarqasa-lar. toqatimiz yetmaydi". dedilar. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan. chiday olmas ekansiz. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. Allohning Rasuli. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas". Yo'l odobi 1046.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa.deb so'ragan edi.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". Unga alik olmagan kishi esa.v. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. 1051. haromdir. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. 1053. Hanafiy. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu".) shunda unga: "Bu ham yomon. 469-bob.v.v. Abdulloh ibn Amr (r. U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" . deb javob berdilar".v. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi.a. bu jahannam ziy-natidir".) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.v. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz. Keyin Rasululloh (s. Hasan Basriy (r. Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi.) bir qavmning odtsidan o'tdilar.a. www.a. dedilar. 1047.)ning huzurlariga keldi.v. Abdulloh ibn Amr (r. Rasululloh (s.a.ziyouz. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". 1048. Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. kamsi-tilgan bo'ladi. Rasululloh (s. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir. undan oddin salomni sen boshlay olsang.) ularga salom berib.Al-adab al-mufrad. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir. Rasululloh (s. dedilar. Hz.): "May ichuvchilarga salom bermangiz". haligi kishidan yuzlarini o'gardilar.al. U odam qaytib ketib. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh". Alj (k.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). 1050.)ning oldila-riga bir kishi keldi. Rasululloh (s. deb javob berdilar. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh".a. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. dedilar". ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. chunki shahmat qimordir". shunday qilgin". U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh".a. 470-bob.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". dedilar. dedim.v. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049.a. degandim. Garov tikib o'ynash esa. Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". shubhasiz. degandim.) undan yuz o'girdilar. dedilar. aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir".)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib.com kutubxonasi 161 . deb javob berdilar". qo'liga oltin uzuk taqqandi.a. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir.a.v.

Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi".a. "temirdan uzuk taqmoq harom emas.a. deb maktub bitardi.v.dedi. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r.a. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi. 1 Tunch . deb javob berdilar Rasululloh (s. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq.) uning salomiga alik oldilar. Bularni yechib tashlab boring-chi. ishlarida. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar). Umar va Usmon (r.a. deyishdi.a.a. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054.): "Ha.): "Rasululloh (s. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. Umar (r. tijoratqda uning foydasi bor. 1056.a.v.Al-adab al-mufrad. Amr. ikkita pishiq. dedi.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" .a. Umar ibn Abdulaziz (r.)larga ham xuddi www. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. Amr (r. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar.a.a.a.) unga: "Ey.dedi haligi odam. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. mo'minlar amiri. Unga uchrab: "Ey. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".) iroqliklar hokimiga maktub yozib. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .dedi. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2. ammo ziynat uchun ishlatilmas)".v. Umar bin Xattob (r. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r.a. Ular Ma-dinaga keldilar. Umar ibn Xattob (r. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber".) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum. aslzoda odamni yuborish-ni. Allohga qasamki.): "Bir odam Bahrayndan kelib.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r.)-ning xalifasi Abu Bakrdan". "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?".) sakrab turib Umar (r.a.com kutubxonasi 162 . shoyal salomingizga alik olsalar". birinchi bor hajga keldi. deyishdi. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da". Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi.bronza.deb so'radi u odam. amir!" .) huzurlariga kirib salom berdi.a. makruhdir 471-bob. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi.) esa: "Abu Bakr (r.a. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar.v.a.)ni ko'rishdi. Xudo haqi. biz mo'minlarmiz!" .).v.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan". Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber". zero u amir.) xalifa bo'lgach. men Abu Bakr.v.). Rasululloh (s.a. Usmon tiz cho'kib: "Ey. Amirga salom berish haqida 1055.a. mo'minlar amiri!" dedi.a.a. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" .v. Rasululloh (s. deb marhamat qildi-lar.a.dedim". Abu Said aytdilar (r.ziyouz. Xotini: "Rasululloh (s. deb yozardi. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r.) uning salomiga javob bermadilar. ey. dedilar Rasululloh (s. Rasululloh (s. Amr (r.

dedi. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r. 473-bob. Hz.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar".a. Antablus . Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. Bilishimcha. 1057. va rahmatulloh.ziyouz. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. Hz. u alik olsin!" . uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". dedi. 474-bob.v.). Bobi rahba . assalomu alaykum. Oyisha (r.a. Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. (lekin) salom bermadim".) aytdilar: Ammor (r. (Maslama Misr amiri edi).com kutubxonasi 163 .a. U Antablus1 ning amiri edi. 472-bob. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m.a.v.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak.dedi.salomxona. biz alik olardik. gaplarining ba'zisi to'g'ri. 1059. www. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar". Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. Ali (k. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi".v.)ga o'xshab yurib keldilar.v.) salom bermagan bo'lsalar kerak. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi.): "Xush kelding.a. Shunda Rasululloh (s. qizim". Jobir (r. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka.Al-adab al-mufrad. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar". Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060. dedilar. ey amir!" . ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar.dedi. zero. Bor endi.m. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". ayyuhal amir.a. Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi.v.a. 1063.a. ayyuhal amir. degan edilar. deb xitob qilasiz".) Rasululloh (s.a. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. Vallohu a'lam 1058. U dedi: "Assalomu alaykum. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning.

hech narsa deb javob qaytarma-di". dedilar.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi.a. Allohuni Yer yuziga qo'ydi. Jabroil (a. yo Rasulalloh". "G'ifordan". Zayd ibn Vahb Abdulloh (r.a.al. unga salom bersa. www. birodarimning o'g'li.a. Zero. deb xabar berdilar. Abu Zarr (r. Salomni orangazda yoyinglar.) Abu Zarr (r.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib. degandilar".) dedilar: "Rasululloh: "Ey.) huzrularida o'tirgandik. farzdir". "Vaalayka" demaginki. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz. dedilar. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi.a. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim.Al-adab al-mufrad. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa.a. jamoat salomga alik olsa. sen kimlardansan (ya'ni. dedi. 1065.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. 1072.s.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". dedi Ular: "Vaalaykum". Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. unga salom bergandim. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan".v. 1067. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. hech bokisi yo'q. 475-bob.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. Balki "Assalomu alaykum" degin". taro ma lo aro". Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh".ziyouz.) aytdilar: "Salom berish sunnat.al.al.) aytdilar: "Otam menga: "Ey.a. "Vaalayka. Abdulloh ibn Amr (r.): "Ey. 1066.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s. va rahmatulloh". urug'dansan)?" dedilar.) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064.a. dedi. 1068. dedilar". deb javob berdim". Hasan Basriy (r. Oyisha (r. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. o'sha jamoat darajada yuksaladi.v.a. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". Abu Salama (r. 476-bob. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh.): "Hz. Muoviya ibn Qurra (r. 1069. deb javob berdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . salom Allohning ismlaridan biridir. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa. o'g'lim. Abdulloh ibn Somit (r. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa.) senga salom aytayaptilar". 1071. qaysi qabila.com kutubxonasi 164 . alik olish esa. deb alik olardilar".a. Oyisha (r. Agar bir odam bir jamoatga uchrab. Oyisha. dedi. (Abu Zarr (r.

a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob. Abu Abdurrahmon". 480-bob. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r. U kishi (Abdulloh (r. "Ummu Honi". Ayollarga salom berish haqida 1079. Anas ibn Molik (r. 479-bob. www. dedilar".v. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar. Abdulloh (r.a. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. 1078-hadis. deb xabar berdilar.dedilar. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa. Eng ojiz kishi esa.a.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.a.a. Toriq ibn Shihob (r.v.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". Ul zot: "Kim bu?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. deydi". sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r.a.a. Hasan Basriy (r. namozga qomat aytilgani eshitildi.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.al.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi".ziyouz. duoda ojizlik qilgan odamdir".Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. Abu Hurayra (r.a. 478-bob. 1076-hadis. biz ham u bilan birga turdik.a.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim. Men ul zotga salom berdim. farzand beradi. salomga baxillik qilgan kishidir.) turdilar. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r.)ning huzurlarida o'tirgan edik.a.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar.al.)) nima qilsalar.Al-adab al-mufrad.v.a.) shunday qilardilar". deya marhamat qildilar".)ni1siga bordim.v. Ul zot: "Xush kelibsiz". Rasululloh (s. dedim. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob.a.) yonimdan o'tab qoldilar.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir.com kutubxonasi 165 . Rasululloh (s. ey. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim".a.): "Ehtimolki. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir".) ham yetkazdi". Men Rasululloh (s. dedilar. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Ummu Honi (r.v. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.deb so'radim. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073.a. Rasululloh (s. masjidga kirdik. salom berdilar va: "Rasululloh (sa.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. haqiqiy baxil esa. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075. Allohning Rasuli. dedi.) dan: "Ey.v. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.a. o'shani qildik.v. 1074.

agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi. Uch mahram vaqt haqida 1084.a. Rasululloh (s. 483-bob.m. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi". '"Ahzob" surasining 55.) yana qaytib tashqariga chiqdilar. odamlar hanuz shu yerda ekan. deb so'ra-gandi. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi. Men 10 yil xizmatlarini qiddim.) ahli oilalari oddiga qaytdilar. Tong otib.v. 59.a. (Anas (r. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi".) Madinaga kelganlarida Anas (r.a. Oyisha (r. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar.a.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar).) aytdilar: Rasululloh (s.a. 484-bob.a. "Nur" surasining 31.v.v.v.).a. Rasululloh (s.a. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi.a.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. Toriq: "Men so'rayman". yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi". Men ham qaytdim.v. Biz joyimizga borib.arablarning bir xil taomi.a.)ning ostonasigacha keldilar.a.dedik.v. Umar o'tirib.a. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori. Keyin Rasululloh (s. 482-bob.) (aylanib) yurib.dedilar.a. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman.a. men ham ortlaridan chiqdim.ziyouz. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . Shunda Umar (r. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan. Bir-birimizga "(Abdulloh (r.)ni nikohyaariga oldilar. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar. www. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi. So'ng endi ketishgandir. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim.a. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. Rasululloh (s.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar. Hz.) Zaynab binti Jahsh (r.)dan) kim so'raydi?" . deb o'ylab qaytdilar.v. Zaynabning hujralariga kirsak.a. Oyisha (r. tijorat keng tarqaladi. uxlashga yotib. biz bilan ovqatlandilar.a.com kutubxonasi 166 . Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083. Men ham (ortlaridan) yurdim. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi. hz. degan o'i bilan qaytib bordilar. hz. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. u kishi Rasululloh (s.a. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. (Kelsak.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. Xufton namozini o'qib bo'lib.) bilan xays yeb o'tirgandik. ilm-fan keng yoyiladi. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi.v. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi).a.a.v.v. men ham chiqdim. Oyisha (r. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r.) uni ovqatga chaqirdilar.)ning xizmatlariga bergan edilar.) 10 yoshlik o'smir edilar. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi. birga qaytdim.) o'tib qoldilar. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi.Al-adab al-mufrad. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085. dedi. Hays . Rasululloh (s.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s. Rasuli akram (s.v.

Imom Ismoil al-Buxoriy 1086.ziyouz.dedilar". Muso bin Talha (r. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa.deb so'radi. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim.a. Abdulloh ibn Umar (r. Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087. 485-bob. Oyisha onamizning aytishlaricha.a. 1088.a. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori.a.). imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. balkk erkaklarga ham tegishlidir". Go'daklar balog'atga yetsa. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi. 489-bob. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" . Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089.a.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin".a. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. deb kirsin". 487-bob. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi. 486-bob. Alqama (r. Abdulloh ibn Umar (r. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .a.v. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi". deb javob berdilar Abdulloh (r. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29. Rasululloh (s. www.)ga murojaat qilgan. Otam kirdilar. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.v. otam ko'ksimga chunonam urdilarki.) ayollarni benihoya hurmat qilar.): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas.al.a.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey. faqat savol beruvchi Huzayfa (r.a. 27). 488-bob.com kutubxonasi 167 . Ibn Abbos (r. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. 1090. odatga aylangan. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s. orqam bilan o'tirib qoddim. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar.. dedilar.a..

a.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha".v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar . bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". Abdullohibn Abbos (r. dedilar. ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" . 495-bob.a. "Assalomu alaykum". bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" .deb so'radim. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar".): "Bular (ya'ni farzand.ziyouz. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin. aka-ukalarining.a. www.a) aytdilar: Rasululloh (s. nima.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa." (22:59).bomdod namozidan ilgari.. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. go'dak-laringiz balog'atga yetsa. garchi u qari kampir bo'lsa ham. Ibn Jurayj (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi. dedilar. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey. 491-bob. demaguncha kirmasin"." (22:58). 1099.Al-adab al-mufrad. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir. unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi".): "Izn so'rash vojibdir"..) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir. uning ko'zini nishonga oddilar".a. Abu Hurayra (r. ko'zini o'yib olaver.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1101.) namozda turgan edilar.) aytdilar: "Kishi farzandining.. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. Ato (r. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. Abu Hurayra (r.a.a. deb qo'shimcha qilganlar. dedilar. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis. Abdulloh ibn Abbos: "Ha.a. 494-bob.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda". Jobir (r. deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. Yana Abu Hurayra (r.a.a.com kutubxonasi 168 . dedilar.dedilar. onasining. Anas ibn Molik (r.v. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak".a. bir kishi uylariga (nazar) tashladi.a.

Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. www. Sahl ibn Sa'd (r.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa.a. dedim. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik".a. 497-bob. men sizdan uch marta izn so'radim.alz. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu. ana shu unga berilgan izndir".a.v. boshqalarga. Shu payt Sa'd (r.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" . dedilar.a.a. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r. "Rasululloh (s. dedilar". Umar (r. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi". Abdulloh. Abu Said (r.) eshiklaridan yashirincha qaradi.deyishdi.com kutubxonasi 169 .) aytdilar: "Men hz.) Umar (r. yana javob bo'lmadi.v. Rasululloh (s. Men: "Yo'q.a.v.a. Umar (r. orqamga qaytdim. Umar (r. izn berilmagach.)nikiga bormoqchi edilar. dedilar. dedilar. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi.) bilan (yo'lga) chiqdik.v.ziyouz. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim. dedilar". orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)".): "Payg'ambar (s. So'ng uchinchi marta izn so'radilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s.a.) nima deganlarini aytdim.a. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . 498-bob.) aytdilar: "Men.a.) (yoki Abu Mas'ud (r. Abu Muso (r.a. dedilar. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. Abu Hurayra (r. Umar (r.)): "Albatta.a.a.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s.)ning huzurlariga bordi.a. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim".a. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.deb so'radilar. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey.a.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104. Allohga qasamki.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang.a. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim".) bora-di". deb javob berdim. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim. izn berilmagach.v. Rasululloh (s. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. dedilar. yana javob yo'q. 1106-hadis.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi". 1103.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman". Abu Muso (r. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi". Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob. Men ularga hz.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman".a.) dan".(Shunda Umar (r. Bordilar va salom berib. dedi".Al-adab al-mufrad. Umar (r.) (ishlaridan forig' bo'lgach.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". deb qaytdilar.a. Men bilan Abu Said Xudriy (r. Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. javob bo'lmadi.a. Hz.v. Hz. Hz.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa. kirishga izn so'radilar. Allohning Rasuli.a.

Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.com kutubxonasi 170 .a. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r.deb so'radim. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. 500-bob. (biroq) yana javob bo'lmadi. Ato (r.a. menga izn berilmadi. ey.a.ziyouz.dedilar".): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir".) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi". tarra va hadyalar olib keldilar.a. 1110. Rasuli akram (s.) huzurlariga kelib. "Assalomu alaykum.Makka fath qilingan kun. Umar ibn Xattob (r.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab. dedilar".a.. senga izn berilmasdi".v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar. ushbu xonadon egalari". Keyin uchinchi marta salom berdim. dedilar. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu.a. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. So'ng (yana) salom berdim.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. izn ham so'ramadim. 501-bob.Al-adab al-mufrad. eshikning ro'parasida turib olmas edilar.v. (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim. dedilar". Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz.v.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda.) aytdilar): "Men salom ham bermadim. shunda ul zot: "Qayt orqangga.a. dedilar". mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" ..v.) aytdilar: "Rasululloh (s. (Safvon (r. Eshikni taqqilatish haqida 1111.desa-yu.)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi.a. 502-bob. Payg'ambar (s. salom bermasa. Umar (r.a. salom bermasa: "Yo'q. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum.) vodiyning tepasida edilar.) Rasulullohga Fath kuni sut. 1114.a.deb ayt!" .v. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". tahorat oddilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.. O'shanda Safvon (r. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar.deb so'radim. aks holda (ya'ni. 1113. Men uyga kirdim.a. 499-bob.a. Fath kuni . Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing". Men: "Ey.): "Bavldan yoki boshqasidan".a. dedim. izn berilmasa) ketardilar". kirishga ijozat so'radim. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin". So'ng (hz. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r. dedilar". dedi.a. www. 503-bob. Abu Hurayra (r. Hz. Men: "(U) salommi?" ..): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .a. (yana) izn beril-madi. "Ha". Abu Said Xudriy (r. kirsam maylimi?" . Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim.a. deyishdi. Umar (r.a.)ning huzurlariga borib salom berdim.

Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" .a.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar. deyishdi. deyilsa 1119." (31:34).a. chunki u chiroyli izn so'ramadi". 1120.desin. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor.com kutubxonasi 171 . Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men.v.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar.) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar". Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. Jobir (r. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas.a.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim.a. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim.dedi. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas. Beshta narsa borki.)ning huzurlariga keldim. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. kirsam maylimi?" . Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori. Izn so'raganga "Salom berib kiring". "Salom bilan kiring". Rasuli akram (s. "Vaalaykum.Al-adab al-mufrad. 507-bob.a. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". vallohu a'lam (m.v.a. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116.dedim. eshikni taqqilatdim.. "Aesalomu alaykum. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115. Umar kiraversinmi?" 505-bob.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" .dedy.a. sizlarga salom bo'lsin.m). 504-bob. "Kim bu?" deganda. dedilar. Ibn Umar (r. www.v.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. (u chiqqach): "Assalomu alaykum. "Men" deyish haqida 1117. Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat.ziyouz. 506-bob. men!" deb qo'ydilar".a.) Rasululloh (s. Demak. Ibn Abbos (r.. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. kirsam maylimi?" .v. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz. "Men".a.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi".a. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan.) aytdilar: "Hz. Ul zot. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. dedim. kir" dedilar. Umar (r. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" .deb so'radim.

So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. Ayyon Xavorazmiy (r. Jobir ibn Molik (r. agar qarasa. biz quyib berdik. kechlik taomga ham erishdingiz".v.a. U (eshikdan nari) ketdi. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r. 1127.a. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir". u ham Allohning himoyasidadir..)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar.dedi. eshik tirqishidan mo'raladi. Savbon (r.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. ahling huzuriga kirsang.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s.) aytdilar: "Agar uyingga. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. )ning uylariga kelib. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa. dedilar. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir. u ham Allohning himoyasidadir". Kimki masjidga chiqsa. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim".) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa.a. yonlarida hech kim yo'q edi. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa. Abu Zubayr (r.v. Anas ibn Molik r.a. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi. Oldimizga ovqat qo'ydilar. a.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Jobir (r.a. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. dedilar. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa.v. biz yedik.a. Abu Umoma (r. deydi.a. 511-bob. 1124. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi. Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar.) dedilar: "Uchta (narsa borki. 1121.a. deydi. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" . shayton: "Boshpanaga erishdingiz".) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 172 .a. dedilar. 508-bob." (4:86). Anas (r. 1125.a. v..)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.) aytdilar: Men (Jobir (r. shayton: "Boshpanaga ham. namozga tik turmasin".) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber". 510-bob.Al-adab al-mufrad. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.): "Kir. ichdilar". 509-bob.ziyouz. deydi". a.al. iznsiz kirgan hisoblanadi.a. kechki taom ham yo'q".a. u fosiqdir". u Allohning himoyasidadir. Rasululloh (s.

514-bob.com kutubxonasi 173 .deyishdi.a. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz". dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey. unga salom yo'lladi. Mujohid (r. Ul zot: "U "Assomu alaykum".) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s.)dan eshitdim". Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib.v. uxlamoq kerak). 512-bob. Ularga birinchi bo'lib salom bermang. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . roviy "Rasululloh (s.a.a.v.a. Ummu Miskin ham: "Kiring". Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. dedilar.v. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom". Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. 1131.a. Abu Hurayra (r.a.) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). Keyin u yahudiy qo'lga olinib. Rasululloh (s. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos.a.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r.a. deyishdi. www.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar". 1138. Umar (r.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. so'roq qilingach.a.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". 515-bob.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi. salom yo'llabdi.a.) aytdilar: "Ibn Umar (r. Alqama (r. "Uning o'zi menga xat yozib.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". Ato (r. 1136. degan gapni qo'shgan. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132.v. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa. unga javob qaytarish haqida 1133. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas.)ni chaqirib kelishga yubordi. Abu Basra G'iforiy (r.a. Hz. Abu Hurayra (r. dedi".) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. dedi. Anas ibn Molik (r.a.a. men ham salomiga javob qaytardim". Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring". Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . deng".deb so'radi.) men bilan birga keldi.a.a. 513-bob.a. dedilar. dedilar".a. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar.

v. deb javob qaytaring". 518-bob. butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. Ul zot ularga salom berdilar". "Vaalayka va www.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. Bu yig'inda musulmonlar ham.)ga.Al-adab al-mufrad. 521-bob. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman.)ga imon keltirganing uchun).) aytdilar: "Yahudiy. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir. alik olinglar. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim.a.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141.a.ziyouz. 520-bob.s. U maktubni olib kelib o'qidi.)ning maktublarini keltirishni so'radi.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar). ham Muhammad (s. biz musulmonlarmiz"..) aytdilar: "Rasululloh (s.a. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . 1140.a. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". 517-bob. Zero. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. Muhammad ): "Ey. Islomga kirgilki. "Vaalayka". (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik. Uqba bin Omir Juhaniy (r.a. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. Abdulloh ibn Umar (r. u salom berdi. Abdulloh ibn Abbos (r. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.v. mushriklar ham. Agar qabul qilmasang. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir. Usoma ibn Zayd (r. salomatlikda qolasan. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.v. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144. deb aytib qo'yingiz!" (3:64)..a. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 174 .v. Va "Ayting (ey. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi. desa. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s.) eshakning ustiga egar qo'yib.a. Ibn Abbos (r.v. sizlarga salom bersa. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar." (4:86). dedilar".

Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r.a. 522-bob.a.. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. 526-bob. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. 1146. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa.ziyouz. dedilar". men senga berayin".senga ham. derdim. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir.a. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi.): "Qizim. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad. 525-bob.) bir nasroniyning yonidan o'tib. deb yozayot-ganlarini ko'rdim".) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. Shundan so'ng.a.a. unga salom berdilar.)ga maktub yo'lladilar. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar". Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. Oyisha (r. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim.a. U alik oldi. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". dedi. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152. Ibn Umar (r. "Barakalloh fika" . Maktubning javobi haqida 1150. Hz. 524-bob. Ibn Abbos (r. Oyisha binti Talha (r. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. unga javob yoz va hadya yubor.com kutubxonasi 175 .) aytdilar: "Hz. Senga salom bo'lsin. Abdulloh ibn Umar (r.a. Ibn Abbos (r. "Ammo ba'd" haqida 1153. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir".v. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. "va fika" . deb alik oddilar. dedilar. 527-bob.)ga: "Ey.deb so'radilar. deb o'ylayman". xola.a.". bu falonchining maktubi va hadyasi".a.. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. derdilar va berardilar. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim.): "Ud zot pok Parvardigorning www. Shunda hz.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu". Oyisha r. Ali (k.Alloh senga baraka bersin. Men hz. tong ottirdilar?" .a.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar.

u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". Qavm uni ko'rib qimirlab.a. Ali (k.a. keldi. 1167. biz buni Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. O'sha paytda men sening yoshingda edim.a. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach.) huzurla-riga yur.)ni janozaga chaqirishdi. Amr?" . Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" .a. shoshib.masjidga keldik. dedi. Men: "33 yoshga". agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz. qavmingga nima qilding?" . Xudo haqqi. (ey. men buni Rasululloh (s.v.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. deb javob berdi.): "Al-lohga qasamki. "Qalaysiz".a. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r.dedilar qatiylik bilan".v. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi.v.a. dedi". mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz. u kishi alik oldilar. Xudo haqi.dedi. Ali (k.dedi. dedilar. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz".com kutubxonasi 176 .dey-ishdi. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?").): "Xudo haqqi.): "Yo'q. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi. dedi Amr.a. ey. ularga shunday zamonlar keladiki. Biz bilan Rasululloh (s. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . Rasululloh (s. alhazar! Allohga qasamki. 1168.) hz.deb so'radilar.ziyouz.a. Fikrimcha. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.a. Amr ibn Sulay'.deb so'radi.)".) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim.) aytdilar: "Umar bin Xattob (r.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib.v.a.a. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar. Anas ibn Molik (r. 533-bob. so'ng: "Qalaysan?" . Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" . Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169.v.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. deb javob berdilar. Huzayfa (r.deyishsa. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan).)ga bir kishi salom berdi. U: "Xudoga shukr". dedilar". U odam: "Xudoga shukr". (qimirlamang). 532-bob. uning o'z to'dasi bor edi. ey. Shunda hz. (Biroq) Abu Said (r.a.v. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s.v. Huzayfa)?" .a. deyish haqida 1165.deb so'radilar. Biz Huzayfa (r. deb javob berdim. men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.a. U: "Bu mening ishim".v.a. Abbos bin Abdulmuttalib (r.a.v. "Men eshitmagan hadis-lar". alhazar. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" .)dan so'ramayman!" . 534-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". "Qanday tong ottirding". Lekin.dedi.)ning oldiga . men www. degangda nima deb javob berish haqida 1166.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abdulloh?" . Jobir ibn Abdulloh (r. Umar (r. ey.deb javob berardi". Rasululloh (s. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim".

dedi". Anas ibn Molik (r.Al-adab al-mufrad.a.v. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. 540-bob. Kengayib o'tirish haqida 1173.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi. "Nima ekan (u ish)?" . Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r.a.a. (u haqda) xabar berish uchun kelsam. Abdulloh ibn Umar (r. dedim. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. 535-bob.a.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir".)ning oldilariga borsak.a.a. Quyosh chiqib bo'lgach. 539-bob. degan-larini eshitganman". Abdulloh ibn Abbos (r. 537-bob. uni hovliga olib chiqdik. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172. deb javob berdilar.) menga: "Ey.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-.com kutubxonasi 177 .a. dan turib ketsa.) (oyoqlarini) yozib.a.) sajda qilmadi. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .v.a.a.a.a.a. dedim. Ummu Sulaym (r. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi.deb so'radi. birodarimning o'g'li. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.)ning sirlarini sauga". Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. Abdulloh (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Hz. O'rindan turib ketib.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir".): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s.a.dedi u.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. dedilar.a.v.v. Umar (r. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi". so'ng yana u yerga qaytib kelsa. Abdulloh ibn Amr (r. Jobir ibn Samura (r.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" .a. (Boshqalar ham) sajda qildilar. dedilar". Oxirida o'tirish haqida 1174. birimiz eng oxirida o'tirar edik".)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.ziyouz. balki kengayshib o'shringlar". 538-bob.deb so'rashgan edi. "Bu sir". 536-bob.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. yana qaytib kelish haqida 1171. dedylar". Qiblaga yuzlanish haqida 1170. Men ketdim. 541-bob. so'ng sajda qildilar.a. Abu Hurayra (r.v.a. mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel".v. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar".): "Rasululloh (s.a.a. borib meni kim yaralagani-ni. Hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.

ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". Umar (r. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". Alloh-ga qasamki.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". 543-bob.)ning oldilariga keldi. hz. Ka'b: "Shunday-shunday.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". u badbaxt bo'lib qoladi". Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir". odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir". 1177. Ubay ibn Ka'b (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. "Rasululloh (s. U odam kelib oldilarida o'tirgach. dedim. Umar undan): "Nima deyapsan?" .dedilar.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi".)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. U: "Rasululloh (s.a.a.a. bizni avf et". "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". Umarga yetkazaymi?" . odamlardan hatlab o'tib. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa.): "Allohim. Hatto. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang". dedi.v.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar.a. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. dim.a.a. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz. dedi. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim. Hari ibn Amr Sulamiy (r. Abdulloh ibn Abbos (r. A'robiylar kelishdi. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r. Umar (r. dedim. to'xtatib qolishdi. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi.a.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim.ziyouz. Rasulul-loh (s. dedi Ubay ibn Ka'b (r. dedilar. (Hz.a. dedim. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. U meni ko'rib. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178.v.deb so'radilar.) dedilar: "Menim-cha. dedi"'. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. Umar: "Yo'q. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi. Men: "Ey.). oyoqparini yig'ishtirdi.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. dedi.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. Chaqirildi. o'rnimdan turdim. dedilar. Men: "Aytganlaringni hz. Abdulloh ibn Umar (r.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir". deyishdi. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib.com kutubxonasi 178 . So'ngra Ubay ibn Ka'b (r.) kelib dedi: "Xudo haqi. dedim. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir".a).) boshlari yoniga o'tir-.a. "Nazarimda. Hz. deb aytayapman". Ul www. Muhojir esa. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. Men undan ruhlanib.v.a. Umar (r. Hz.a. 542-bob. siz) kelib o'tirishi uchun".): "Allohim.v. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi.a. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. dedilar". 1179. Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang".a. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi. Rasululloh (s. bizni kechir!" . 544-bob.deb so'radim. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz. Allohning Rasuli. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. (shu yerda) o'tirdim.

)larning qabrlari ham birga bo'ldi.) bolasini bir oz ushlab qoldi. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar. Hz.a.): "Ayt.a. Abu Hurayra (r.v.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.) ki-rib.)dan rivoyat qshshngan.) izn bergunlaricha kuting". quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi.a. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib.a. shu yerdamisan. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. dedim.v. shu yerdami-san. Hz.a.) keldi. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim.) hz.v.v.) uni quchib o'pdilar.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. dedim.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt".a. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. Usmon (r.a.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.v. buni sevganni ham sevgin".com kutubxonasi 179 . Umar (r. dedim. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s. Abu Muso Ash'ariy (r.a.a. vallohu a'lam.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar.v. .a. Ul zot hojatdan qaytib. kichkina?" deb chaqirdilar.. Foti-ma (r. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.v. dedilar. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda". dedim. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing". dedim. Rasululloh (s. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. Men ham izlaridan chiqdim.) keldi. ulardan alohida bo'ldi". Rasuli akram (s. Us-mon (r. bokisi yo'qdir.v. ularga qarama-qarshi. Rasululloh (s. 1185. quduq labiga keldilar.v. Men akam ham kelishini istar-dim.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki. Men Rasuli akram (s.a. Umar (r. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar". Sen bu bolani ham.a. U kutib turdi.a. So'ngra hz.a.a. U ham boldirlarini ochib.) aytdilar: "Rasululloh (s. lekin juda muhim xabarlar-ni. Umar (r.Al-adab al-mufrad.a.)ning eshik og'asi bo'la-man".) ham boddirini ochib. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" .a.) oldilariga kelib: "Ey.a.v. So'ng bolakay chopib keldi. Rasululloh (s.ziyouz. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar. "Sizga Rasululloh (s.dedilar.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.)ning hovlisida o'tirdilar.a. Keyin Fotima (r.)ning qabrlari esa. Abu Bakr. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim. so'ng: "Allohim.) kelib. Usmon (r. Usmon (r. Umar (r. Kelajak balolar. Boldirlarini ochib.a.a. Hz. "Payg'ambar (s. 546-bob.a.dedilar".) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar.v.bu Bakr (r.a.v. kirishga izn so'radilar. Na ul zot menga bir narsa dedilar.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori. Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . Rasulalloh. A.a. burilib. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.). faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.dedilar. www.a. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi.a. quduq ichiga osiltirib oldi. deyish bilan Rasuli akram (s.

552-bob.) aytdilar: "Raeululloh (s. oldi-sotti ham bormi?" . jon kirgiza olmaydi. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi". Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. unga jon kirgizishga majbur qilinadi. marhabo!" . So'rida o'tirish haqida 1193. Agar yuzlansalar. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. butun vujudlari bilan yuzlanar. "Yo'q". keyin ham ko'rmadim". Abu Zarr (r. 550-bob. ortlariga qarasalar. Men u kishiday insonni oldin ham. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189.) Raeululloh (s. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu . Shunda Abu Zarr (r.Al-adab al-mufrad. dedilar". kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. 1191.a.a.v.a.dedi.) dedilar: "Kimki biror surat chizsa.a. soch-soqollari qora.): "Qaerdan keddingiz?" .a.v. Ibn Umar (r. Birov joyini bo'shatib bersa. u yerga o'tirmas edilar". u yerga o'tirmasligi haqida 1186.deb so'radi. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang.Haysam ibn www.a.deb so'radi.): "Ishingiz shumi?" .deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar".a. "Qayerdan keldingiz".): "Unda yangidan ish boshlang".a. 551-bob.): "Bu ish bilan birga tijorat. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar". (oldi) tishlari chiroyli va zich. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq. mo'minlar amiri.)ning oldilariga bordik.v. badanlari (qizg'ish) oq.a. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". Abu Zarr (r. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar.a. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188. butun gavdalari bilan burilardilar. dedik. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar. azoblanadi. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. bog'lolmaydi. Otam Muoviya huzuriga kirgach.) bir kishini o'rnidan turg'azib. dedilar". U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . kipriklari uzun. dedik. Abu Hurayra (r.deb so'radilar. yelkalari keng va orasi uzoq. Biz: "Ha". desa bo'ladimi 1190.a. azoblanadi. Umar (r.com kutubxonasi 180 .dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob. deb javob berdik.a. desa. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi". Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" .) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. Men yosh bola edim. 553-bob. Ibn Abbos (r. Ibn Umar (r. u: "Xush keldingiz. 549-bob.ziyouz. Abu Zarr (r.a. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz.

)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim.a.v. Umar (r. Rasu-lulloh (s.a.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang. Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" .a.a. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi". yo Rasulalloh. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" .dedilar.) bilan birga o'tirgan edim.a.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. Uning ^stiga o'tirdilar. yo Abu Abdurrahmstn. dedi u menga. 1197. 1198.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim". Boshlari ostida esa.Al-adab al-mufrad. Allohning Rasuli" . Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad".) bilan so'rida o'tirdik". Hz.a. deb javob berishdi. dedi. Demak. ey.a. Anas ibn Molik (r.) u yerga kirib yig'ladilar. Umar (r.a. sen bu dunyo ularniki. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www. Ibn Umar (r.dedilar. 1200. Abu Rifoa Adaviy (r. Ul zot xutbalarini qo'yib. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar. Bir kursi olib keldi-lar. dedilar.a.com kutubxonasi 181 .): "Nega yig'lamayin.deb so'radim. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim".a. Ul zot: "Shuning uchun shunday" .v. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r. Men undan: "Ey. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. deb uyladim. "Alloh ishingizni o'nglasin. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz". xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib.) aytdilar: Rasululloh (s. dedi. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos.deb so'radilar. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r. Men: "Ey. dedim. shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". 1194. Abu Fu-lon. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi".) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. Umar. dedim.a. Umar (r.a. deb.)ning uylariga kirdim.v. 554-bob. 1195.a. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar. Dajjol qaerdan chiqadi?" .v. Men: "Bu odam kim?" .a.): "Ey.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. 1199. Shunda Rasululloh (s. ey Umar?" . Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r.dedilar.) issiq paytlari namozni kech o'qir.a.): "Albatta istayman. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar.ziyouz. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman".) oldilariga yetib keldim. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". 1196. Xudo haqi. egnilarida qizil libos bor edi".deb so'radim.a. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda.dedi. menga yaqinlashib keldilar. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar.v. Allohning Rasuli.): "Nega yig'layapsan.a.

a. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori.a. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q".v.Al-adab al-mufrad.) turdilar.. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak.) aytdilar: "Rasululloh (s.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.a. Munobaza esa. Bu esa.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi". Agar to'rt kishi bo'lsa. 559-bob. Abulmulayh (r.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir.a. "ixtibo"dir. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida".a.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Men: "Agar istasangiz (turavering)". Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar. dedim. 555-bob. eshikkacha kuzatib qo’ydim. Abdulloh ibn Salom (r. Ul zot yerga o'tirdilar. 558-bob. 557-bob. faqat unda Rasulumoh (s. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.)yushg oldilariga borib o'tirdim. degan so'zlari qo'shilgan.a. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan.com kutubxonasi 182 . dedilar. dedilar". Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210..) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar.ziyouz. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211.a. Abu Said Xudriy (r. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin". Mulomasa .): "Agar uch kishi turgan bo'lsa.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r.a. dedilar.v.v. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib.a.deb so'radik. Abu Burda ibn Abu Muso (r. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori.a. 1205. Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir. Abdulloh ibn Mas'ud (r.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www.) mening uyimga kirdilar.v. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori.a.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" . avrati ochilib qolishidir. Ikkinchi turi esa. Biz Ibn Umar (r. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. 560-bob.-v. Qaysning otasi Rasululloh (s. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir. 556-bob.v.a.

Allohning Rasuli!" .s. Rasululloh (s.v. 562-bob. Men: "Ey.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". "Besh kun".bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". Otasi Rasululloh (s.v. 1215.com kutubxonasi 183 . dedim.v. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.Al-adab al-mufrad. www. Yana: "Yo. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.a.)ni mana bunday qilib . Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. Ul zot: "Allohdan qo'rq. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.a.a.v. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.) aytdilar: "Rasululloh (s. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a. deya marhamat qildilar".dedim.ziyouz.) taglariga ko'rpacha to'shadi. Shunda ul zot: "Dovud (a. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. Men: "Rasulalloh!" .)ning oldilariga kelganimda.v.a.a.v.a.dedim. 1212. 1216.) taglariga ko'rpacha to'shadi.a. bir kun og'iz ochiq bo'ladi". qo'rquvdan titrab ketdim".a. "Yetti kun-chi?" . 561-bob. 563-bob. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.a. menga nasihat qiling".v.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".v.v. Qayla (r.dedim.a.) aytdilar: "Rasuli akram (s.v. "O'n bir kun".a. Rasululloh (s. Qayla (r. dedilar. "To'qqiz kun". Chordona qurib o'tirish haqida 1214. qo'rquvdan titrab ketdim".a.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. Rasululloh (s.a.) unga o'tirdilar. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.) unga o'tirdilar.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma. "Rasulalloh!" dedim.) uning otasi oldiga bordilar.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar.a.a.a.v. "Ey. Rasulalloh" . 562-bob. Cho'kka tushish haqida 1213. Al-lohning Rasuli.v. Rasulalloh!" .a.dedim.v. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar. Yana: "Ey. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. Otasi Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 561-bob. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama.) uning otasi oldiga bordilar.dedilar.a. Cho'kka tushish haqida 1213. dedi-lar ul zot. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.

) qavm bilan peshin namozini o'qidilar. Salom berilgach. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar.a. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219. so'rasin. Umar (r.)dan buni eshitib. dedilar".v. menga nasihat qiling". 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.a.) esa. 565-bob. Ul zot: "Allohdan qo'rq. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi.v. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. oyog'i bilan meni turtib: "Tur. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil. tanbih bersa. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Anas ibn Molik (r.a.a. dedi. Shunda hz.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.a.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". Rasululloh (s. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim".Al-adab al-mufrad.) hz. savobi senga bo'ladi.a.v. 1216. hayvonni ham so'kmadim". deya nasihat qildilar".a. Allohga qasamki. Allohning Rasuli.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib.v.) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.)ning oldilariga kelganimda. Hech narsani so'kma". So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa.a.a. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim.a. Chalqancha yotish haqida 1220. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir. So'ng: "Juda yaxshi. Men: "Ey. 563-bob.a. Jobir (r. mana shu o'rnimda ekanman.a. Anas (r.)ni mana bunday qilib .bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".v. siz nima so'rasangiz ham javob beraman".) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. 564-bob. Ra-sululloh (s. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.ziyouz. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.com kutubxonasi 184 . Islomni din deb. deb boshlagan. Yaxshi-likni ham. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. Umar (r. dedim.a. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir.a. ho'ngrab yig'lay boshladilar.a.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s.a. 1221. faqat bunda Abu Hurayra (r. Yuztuban yotish haqida 1222.v.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik". "So'rang!" deya takrorladilar. hech bir yaxshilikni arzimas sanama. marhamat. bunaqa yotish Allohning www. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215. dedilar".) gapirayotganda jim turdilar.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob.a.

) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib. degandilar. Abu Muso Ash'ariy (r. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur.) uylaridan chiqishda: "Allo-him. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar". Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". yoniga qo'yishi sunnatdir". 567-bob. der edilar.a. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi". O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225. tepamda Rasululloh (s. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. Agar shunday (narsa) topsa.) devor(li bir joy)da. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231. Nofi' (r. ayoliga jahl qilmasin.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman".a.v.a. 569-bob.a.a.v. 570-bob.) turgan ekanlar". Abu Umoma (r.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu. dedilar.v.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim. Boshimni ko'tarib qarasam.ziyouz. kaltak. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 185 . ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa.a.deb oyoqlari bilan turtdilar".)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. 571-bob. www. 1229. Ibn Umar (r.a.a.v.v. bermangiz ham".) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham. dedilar".a. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin.a. quduq og'zi-da. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r.a. 1223. 572-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin".a. Abu Umoma (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. dedilar.Al-adab al-mufrad. undan himoya soqit bo'libdi". Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224. zero u shaytonning amallaridandir". 1228. Abu Ayub (r. 568-bob. dedi.

) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel). uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi.a.a. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". Ra-sululloh (s.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. Abu Hurayra (r. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar.deb duo qildilar.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . deyishdi. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz.a. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir". Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. tezda yaqinlashdilar.v.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar. Umar?" . Qaytmoqchi bo'lib turgandim. Hz. Elchi-lar Rasululloh (s.a. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar. yurganlarida unga tayanardilar. cho'ktirib.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . barcha kuch-qudrat Allohnikidir . men sizlarni poylayotgan edim. "Ha".a. U kishi: "Marhabo. Qavm kengaydi. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" .a. yonboshlab. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik.deb so'radilar.v.a. izimdan kelib qolishdi". attuyutanu 'alal-lohi. La havla va la quvvata illa billahi". shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. deyishdi.v. "Ha".deb so'radilar. Rasululloh (s. yo'lda ulovini tezlatab. unga iltifot ko'rsat-dilar.com kutubxonasi 186 .v. oyoklarini uzatib olgandilar. Tarjimasi: Bismilloh. Ashaj kech qoddi. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.a.deb so'radilar.v. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj".): "Ana ular. yo.v.dedilar. yuklarimni tuyamga ortib. deb javob be-rishdi. 573-bob.ziyouz. Umar (r. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir". Ashaj ishini tugatib. ansorlar ham xursand bo'ldilar. Tong ottach. qora xurmo) deysizlarmi?" . Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.a. deb javob berdik.v. chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. Kecha Rasululloh (s.dedilar. degandilar. tuyalaringizning boshlari ko'rindi". Umar (r. dedi. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding). Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" .) shu gapni aytgach. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. kun chiqquncha yo'l yurdim. Rasululloh (s. ulug'larimiz bo'lishgan. So'ng yukdonini chiqardi. yuzida oyga o'xshash izi qojandi. Rasululloh (s.a. dedi-lar.) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" . dedilar". So'ngra ohista yurib keldi. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib. ey. ustidan safar kiyimini yechib. Bundan muhojirlar ham. (boshqa) libos kiydi. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. U tuyalar-ni to'plab. Elchilar kelishdi.a. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar.a. Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar.v.a.deb so'radi. dedi. deysizmi?" so'radilar yana. Keyin u odam tuyasining jilovini burib. "Ha". Rasululloh (s. Umar (r.deb so'radilar. xush kelibsiz. tezlatab ortiga qaygib.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin.Al-adab al-mufrad. deb atala boshlandi. der edilar. u odam salom ber-di.) aytdilar: Rasululloh (s.)ning huzurlariga borgach to'xtadi. Ashaj".v. biz alik oddik. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim. Ra-sululloh (s. Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo).a. deyishdi. Ular: "Ha". tavakkul Allohgadir.

a. 1241. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar).a.v. qaytishimiz faqat Ungadir".a.a. uxlamoqchi bo'lsa. 576-bob.a.a. der edilar". Allohim). Ularni kim o'qisa.a. Abu Zubayr (r.) aytdilar: Rasululloh (s. degani . Abu Hurayra (r. 1235-hadis 291-bobdagi 7.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Raslululloh (s. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim.ziyouz. 1245. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q.a.v. www.. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi.a.v. 1244-hadis 1242-hadisning takrori. Biz undan baraka topdik. Sening shohidligingda.com kutubxonasi 187 .a. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". 1238.deb ayt-sa. Anas ibn Molik (r.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. Biringiz xo'shagiga yotib. der edilar. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi. Sen yolg'izdirsan.) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Jobir (r. Tanzil. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi".) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. 575-bobdagi 1237."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin.a.): "Alif. Albatta. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. Naf-simni hisob qilar (ya'ni. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir".) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis.a. Sening hech qanday sheriging yo'q. Mim. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori. unga 70 hasaiot yoziladi. 1242. Abu Hurayra (r. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor. 1236. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Kimki 2 marta aytsa. dedilar". 1243. 574-bob. Huzayfa (r.v. So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi.) bandang va elchingdir" . Allohim. Sen Allohdirsan.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Kimki 4 marta aytsa.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan..v. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi. Sening isming bilan o'lib-tirilurman". Muhammad (s.v. Lom.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik.. der edilar. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk.

a.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. Abdulloh ibn Amr (r. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. qarzlarimdan najot bergin. agar ular zavolga yuz tutsalar. Allohim. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat. deydi. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi". boy qilgin". Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. shahid bo'lib o'tadi. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. Sendan keyin hech narsa yo'q. o'zing Botinsan. 1247.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. der edilar". Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir".a. o'zing Oxirsan. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi.a. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa.Al-adab al-mufrad.v) uxlagani yotsalar. ozgana mashg'ul bo'linadi". yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". 577-bob. Abu Hurayra (r.v.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. U halim va mag'firatli Zotdir. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan. faqir-likdan (qutqarib). o'zing Zohirsan. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. Tavrot.): "Ikki xususiyat borki.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.v. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey.a.deya so'rashdi. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. desa.a. ey. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi. dedilar. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga . Alllohning rasuli?" . Jobir (r. Senga xohish-istagim bor. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin". (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. Senga tayan-dim. 10 marta www.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. Sendan oddin hech narsa yo'q.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1249. unduruvchi). solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246.com kutubxonasi 188 . "Ular nima ekan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. Alloxim. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". Ular (bajarishga) oson bo'lib. Uning zikrini qilgan bo'lsa.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey.a.ziyouz. 578-bob.a. o'zingga yuz-landim. 1252.v. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". desa va o'lsa. rahm qil (Allohim).a. Baro ibn Ozib (r. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". o'zimni Senga taslim qildim. der edilar". Baro bin Ozibdan (r. Sendan mustasno hech narsa yo'q. e'timod qildim.

v. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar". dedilar". (og'zi yopiq) idishni ochmaydi.ziyouz. chiroqlaringizni o'chiring.deyishdi. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s.) kechasi uyg'onib ket-dilar.v. Ibn Abbos (r. Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar.) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s. faqat o'zidan xafa bo'lsin". dedilar.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib.v. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi.a.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. hamd va takbir aytgani esa. 584-bob. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255. 583-oob.a. 1260.a. dedilar. Qarasalar. deya marhamat qildilar.a. "Qanday ular behisob?" . der edilar".)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab. tegma unga". Abu Said Xudriy (r.a.a.a. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan. dedilar.a. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi.v. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar.a. 582-bob. Bu esa.): "May-li. Sichqon bo'lsa. (shunda u) eslamasin". "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. Abu Hurayra] (r. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. deya marhamat qildilar".): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa.v.): "Agar uxlashga yotsangiz. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori.Al-adab al-mufrad. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". siz-larni kuydiradi". shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi.)dan rivoyat qilini-shicha. Chiroqni o'chirish haqida 1257. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib. Ibn Abbos (r.a. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn".a.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". Shunda Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 189 . Rabi'a ibn Ka'b (r. 1258. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim.v. odamlarning uylarini yoqadi".)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. Rasu-lulloh (s. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi". 581-bob.v.)dan rivoyat qilinishicha. Zero.a. www. dedilar. chiroq piligini sudrab ketdi. 1259. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254. tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. "Urniga kirib yotganda tasbih. Rasululloh (s. tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi.

): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning. Eshiklarin-gizni berkiting. 586-bob.v. 590-bob. dedilar". chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar.): "Haqiqatda olov dushmandir. 589-bob. Umar (r. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin.v. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir". Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268.) aytdilar: "Ibn Umar (r.a. deb buyurdilar".a.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.ziyouz. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.a. Ibn Umar (r.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. Jobir (r. yotishdan oldin o'chirib yotardilar.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang. joriya.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar". 1262. Abdulloh ibn Abbos (r.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a. 587-bob.) ahl-ayollariga olov yoqib berar.v.a. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. Ibn Umar (r.a. 585-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. Ibn Abbos (r. Jobir ibn Abdulloh (r. 588-bob.v. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265. derdilar. dedilar".v.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring.a. hz.) yomg'ir yog'sa: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring"..a. www.a. kiyimimni. egarimni olib chiq".a.. zero.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar".a. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan.)day rivoyat qilinishicha." (50:9) oyatini o'qirdilar.a. dedilar. u ham dush-manning bir xilidir". deb marhamat qildilar. undan ehtiyot bo'ling".com kutubxonasi 190 . 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. Rasululloh (s.a. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi".Al-adab al-mufrad. 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori. Mujohid (r.a. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.

majusiylik. 592-bob.com kutubxonasi 191 .)ning huzurlarida burgani la'natladi. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading. Keyin ular Rasululloh (s. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir". Ul zot: "Burgani la'natlama.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar. www. zero.a.a. 594-bob. dedi".a. Abu Hurayra (r.v. Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". dedilar. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". Kun oxiridagi uyqu haqida 1278. Abu Talha (r. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir. bir kishi Payg'ambar (s.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz.a. yotib uxlang). Anas". Ular: "Kdchon?" . qimor. deya marhamat qildilar". So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. mayli. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" .) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. Umar (r.a.) aytdilar: "Hz.tentaklik. deyishdi. Hz. Soib bin Yazid (r.)dan rivoyat qilinishicha.a.) huzurlariga yo'l olishdi. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.deb so'radi.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring. Anas ibn Molik (r. Keyin salqinlab. . 1275. Borsalar. ey. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi.ziyouz. der edilar". 1276. g'usl qilishdi. Ular qaylula uchun turib ketdilar. qaylula qiling (ya'ni. 593-bob. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". Balli. qaylula qiling.v. dedi. 1277. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". u shaytonni ko'rgan bo'ladi. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". Peshin paytida uxlash haqida 1274. Anas ibn Molik (r. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob.a. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. folbinlik qat'iy man qilindi. haqqoniy gapni aytding". shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar.a. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi.v. Umar (r. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash . Burgani so'kmaslik haqida 1273. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". Haqiqatni ayt-ding. dedim.Al-adab al-mufrad.a. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing.dedim.

Oyisha (r. 597-bob. hz.).)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. U ser-tuk odam edi. kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz.a.): "Rasululloh (s.a. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar.a. 598-bob. Umar (r. Hz. u keddi.a.Al-adab al-mufrad. Hz. dedilar".de-dim.deyishdi. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel". dedilar".a.) ziyofatga chaqirganlarmi?" . 596-bob.a.a. Oyisha (r.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r.): "Bay-bay.)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. Ziyofat haqida 1279. www.. chiqarib yubo-ringlar shaytonni.s. Hz. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. deb Adiyga odam yubordilar.a.deb so'radilar. Hz. bu esa go'shtli sho'rva. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob. Abu Hurayra aytdilar (r.) bilan Shomga kelgani-mizda.): "O'zingta shukr. Umar (r. Allo-him.a. Hz.v. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi. Usmon (r. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" . chiqaringlar uni!" . Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. mo'minlar amiri. axir nonimiz yo'q-ku?" .a.ziyouz. sizga bir taom hozirlagandim.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar".com kutubxonasi 192 . Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz". "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar". xohlamagan yo'q". Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282. Abu Abdurrahmon.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. 600-bob. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi.a.dedi. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r. dedi Nofi' (r. Oyisha (r. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280.. dedilar".a. Usmon (r. Ayollarni xatna qilish haqida 1281.).) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. tozalang".a. Men: "Ey.): "Mayli". Umar (r. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. Abdulloh ibn Umar (r.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib. dedilar".a. dedilar Abdulloh ibn Umar (r. 1284.): "Ibrohim (a.dedilar.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. deguvchilar ham bor. nima uchun chaqiramiz. xursand bo'lardim. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" .a.a. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob. mana bu nimta-nimta go'sht. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli.

605-bob.a. 604-bob. dedi. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. xizmatlarida qolganligi aytilgan. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor. deb xurmo uzatdim.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda. Holbuki.a. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".s. Ibrohim (a.a. Muoviya ibn Qurra (r. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi". Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik.v. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar. og'ziga soddilar.a.s. Go'dak maza qildi.) birinchi xatna qidtsirilganlar.s.v. Parvardigorim?" . viqorimni ziyoda qilgin".deb so'radilar.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www.Al-adab al-mufrad.)ning tillaridan Ib-rohim (a.): "Parvardigorim. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar.v.a. ey. dedilar". Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. kiyimini tozaladi.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s.) (buni ko'rib): "Bu nima. 1 Abu Hurayra (r. 1287. Muso yemadi.al. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib.al. Alloh: "Viqor". Aytishlaricha. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib.) huzurlariga olib bordim.a.s. lekin ro'za-sini buzdi". Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. ulardan ba'zilari o'lganmish.com kutubxonasi 193 . 603-bob. 602-bob. Oldimizga ovqat olib kelishdi.a.a. Otam farzand ko'rganlarida. Uni Abu Qursofa deyishardi.a.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar. ularni bu borada hech 1288. Payg'ambarimiz (s. unda Rasululloh (s. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim.): "Ansor xurmoni sevadi". Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. Rasuli akram (s.s.v.Usmon (r. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. Muso ro'zasini ochdi".) aytdilar: Ibrohim (a. bir kuni tutmas edi. u paytDa qish edi. Mendan: "Xurmoing bormi?" . o'sha kuni ro'zador ekan. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Keyin Ibrohim o'rnidan turib. Ibrohim (a. U odam bir kuni ro'zador.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. Men: "Ha". Tuya xurmoni kavshay boshladi.a.deb so'radilar. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. val-lohu a'lam.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.ziyouz. ro'zador ekan.v. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. Anas ibn Molik (r. Abu Hurayra (r. Shutstsa Rsululloh (s.v. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar. Shundan keyin 80 yil yashadilar.

Ibn Umar (r.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib. Qolganlari esa quruq qoladilar.a.a. Hz. Hz. 610-bob. Uning dini. Hz. "La ilaha illaloh".dedim. deyish haqida 1298.a. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man.a.ziyouz. 609-bob. sadaqa bersin".) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar.a. 607-bob. Umar (r.a.) biron oilada farzand tug'il-sa.dedi. tirnoqni olish. sizlar "Omin".a. Abu Hurayra (r. Etstsi men duo qila-man. Bola sog'lom tug'ilsa. Do'stiga: "Kel.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. Umar r. Oyisha (r.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . desa. dedilar. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar. "Ha". Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman".v.a. Kimki do'stiga: "Kel.v. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz.a. ziyofat berdim. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. desin. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Maysir qimordir". derdilar.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. deb yuborsa. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. 611-bob. qasamida "Lot va Uzzo haqqi". Ibn Abbos (r. Mana shu qimordir". Xo'roz ustidagi garov haqida 1297.com kutubxonasi 194 . Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. Umar (r. ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar.Al-adab al-mufrad. 608-bob. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .a. Qimor haqida 1295. www. Men: "Sizlar duo qildingiz. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr".a. deb marha-mat qilganlar". Abu Hurayra (r. deyilsa. garov o'ynaymiz". o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. Ibn Umar (r. Xudoga shukr qilish haqida 1292. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. 1296. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". ular duo qilishdi. demoqchi. deb turing!" . 606-bob. garov o'ynaymiz".derdilar.

a.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. Burayda (r. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi.a. dedilar.com kutubxonasi 195 . Abu Hurayra (r. Abu Muso Ash'ariy (r. Rasululloh (s. U xushovoz edi.v.. dedilar. Kaptar qimori haqvda 1299. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". 616-bob. Dilxushlik zarardir".a. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi". nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar.) bino eshigidan chiqib.a. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.. 1306. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www.Al-adab al-mufrad.. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib. dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud (r.ziyouz.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. dedilar. Abu Hurayra (r. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. man qilingan kubdan saklaning. dedilar. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. qoni-ga cho'milgan kabidir".a.): "Salomni oshkora beringlar.. 613-bob. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi".behuda so'z(lar)ni sotib olurlar. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb.. Ali (k. Anshaja.v. 614-bob.a. 615-bob. ular bilimsizlik bilan.a. o'rinlaridan turib ketdilar. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305.v. zero u qimordir". dedi. Ashula haqida 1301." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir". 1302. 1307. 1303. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori.): "Ushbu ikki ni-shonli. Anshaja esa. Anas ibn Molik (r. deganlar. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa.) unga: "Ey. dedilar. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304. Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob. 617-bob. tezda bu ishingizni tashxang".)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz".

) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.v.a. 1316. 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori." degan. Alloh taolo: "Albatga.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". Yana Abu Hurayra (r. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki.a. may va qimor.a. qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir. u bizdan emasdir". Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309. Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi".): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. nardni sindirib tashlar edilar". oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312.a.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa. Hz. dedilar. Abu Hurayra (r.v. Rasuli akram (s.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi".. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir". dedilar. Abu Hurayra (r. dedilar".a.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi".): "Kimki kechasi o'q otsa. dedilar. 1310. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" .)dan rivoyat qilingan. dedilar. yuqoridagi hadisning takroridir. menga yetib kelgan xabarga ko'ra. 618-bob.v. Abu Hurayra (r. 619-bob.dedilar. majoziy ma'no ham bor.a. Inga chaqtirish . Makka ahli.a. (ya'ni.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar. 1311. Shunday. u bizdan emas".a.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. oqibati sochi va terisigadir..a. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.ziyouz. 1313-hadis Amr ibn Os (r.a. binobarin. uni urib. Bu juda muammodir. 621-bob.a. dedilar. aqlli odam xatoni takrorlamaydi .)dan rivoyat qilingan bo'lib. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. Nofi' (r. kimki bu o'yinni o'ynasa. dedilar.com kutubxonasi 196 .v. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315. Abu Hurayra (r. www. 620-bob.) aytdilar: Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.

): "Gumondan saqlanish. o'zingdan boshla!" . bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang.ziyouz. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik (r.a. dedilar. Vasvasa haqida 1320. Anas bin Molik (r. 623-bob. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". yonla-ridan bir kishi o'tdi.a.dedi. Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . dedilar ul zot". xolos".dedilar".a. Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. dedilar".): "Nura terimni yulib oldi".) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 197 . o'zing ham ulardan birisan. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki.a. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327.Al-adab al-mufrad. u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir". Ibn Umar (r.v. dedilar.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. deb yozdi.dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi".) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi". Rasuli akram (s. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor. uch marga takbir aytsin. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". Hz. zero gumon so'zlarning yolg'onidir. Falonchi.a. "Ha".)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. Josuslik qilmang. 624-bob. Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. deganlar".)ning huzur-lariga kirdim. Men esa faqat ochman. bu xotinim falonchi". bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. "Alloh hamma narsani yaratgan.v.v. "Bu sof imondir". Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r.a. dedi. 1324. Joriyalari soch olayotgan ekan. U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman".a.a. dedilar. Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.a.a. 1325. Allohning solih bandalari bo'ling!" .) uni chaqi-rib: "Ey. o'ladi-gandek". Rasulalloh. dedi. 1326. 1321. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa.a. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyi"di ular. 622-bob. dedi. www.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang.v.) ayollaridan biri bilan birga edilar. Oyisha uch marga takbir aytdilar. O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". o'zaro adovat qilmang. dedilar". biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. Oyishashshg huzurlariga kirdik. 1322. chuiki buni faqat mo'min his qiladi". men ularni qaerdan bilaman?" . Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi".deb so'radilar. Abu Hurayra (r. dedilar". Gumon qilish haqida 1323.

Zayd izn berdi. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. Zayd ibn Sobit (r. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar". 1337. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi". 626-bob. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar".)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. joriya uning sochini tarayotgan edi. ey. kirshp uchun izn so'radilar. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku. dedilar.): "Qo'y.a. Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. Kaptarni so'yish haqida 1336.a. Abu Tufayl (r. Hasan (r.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar".a. Ibn Umar (r. Hz. 629-bob. 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar". Oyisha (r.a.a.a. dedi. U: "Alloh uni kechirsin. 630-bob.a. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.)dan rivoyat qilindi: Hz. 627-bob. Sadoqat haqida 1331.a. 1335.m. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Umar (r.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi". bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s.a. Hz.v. so-chingai tarayversin".) aytdilar: "Hz.) bir kuni uning eshigiga kelib.a.v. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r. Tanishish haqida 1332.com kutubxonasi 198 . dedi. 1334.ziyouz. 628-bob.a. Abu Hurayra (r.a.a.Al-adab al-mufrad.) bilan bir ko'chada ketayotib. dedilar.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.). Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". Usmonr. Men: "Bu kim?" degandim.v. Umar (r. www.

635-bob.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s. 632-bob. kirsin. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin". Agar ro'zador bo'lsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. do'sti alanglayverdi. Abu Hurayra (r. dedi Zayd (r. bularga bir yuzi bilan borsa.a.a. dedilar".a. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi. dedilar".ziyouz.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. 633-bob.)ning huzuriga keldi. u qabilasining yomon biro-dari". dedilar. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir.v. 631-bob. dedilar.v. Haligi kirgach.) unga: "Xudo haqi.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin.).v. 634-bob. 1345.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa.): "Mening senga hojatim bor edi". ul zot: "Bu o'shalardandir". Oyisha (r. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348.a.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri".com kutubxonasi 199 .a.a.a. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". 1343. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi".a.a. Abu Hurayra (r.) bir kishini ko'rgani bordilar. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi".Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q". ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". dedilar". Uyga kirishgach.a.a. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ortiqcha so'zlash haqida 1344.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedilar. ularga boshqa yuzi bilan keladi". Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r.a. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340. u www. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi. Ammor ibn Yosir (r. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" .a. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 637-bob. Abu Hurayra (r. 636-bob.v. Ul zot: "Ayting. Umar (r. Hz.

Al-adab al-mufrad.)aytdilar: "Rasululloh (s. G'azab kelganda nima deyish haqida 1356. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353. 638-bob. deyilmoqchi. uni tark etgan kishidir". 639-bob. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s.a.) unga qaradilar. dedilar. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". Oyisha. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" .) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. jahli ketadi. Jafo haqida 1351.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Abu Bakra (r.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir. 640-bob.v.dedi.a. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar.a. Be-nomuslik jafodandir. Abu Mas'ud (r. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir". Imron ibn Xusayn (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. Nabiy muhgaram (s. Allohning rasuli. dedi. G'azab haqida 1354. dedilar.): "Hayo imondandir.a. Sulaymon ibn Surad (r. sen menga sahifangdan gapirasan-a". U odam ketgach: "Ey.v.ziyouz.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob.a.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. 641-bob. 1350. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi.a. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir".v. Ul zot: "Ey. Shunda boya-gi odam: "Nima. biri ko'tarilsa.v.a. 1352. dedilar".com kutubxonasi 200 . Abdulloh ibn Umar (r.a. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. Abdulloh ibn Umar (r. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s.a. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi". dedi.a. men senga jinnimanmi?" .a. bilganingni qil!" . saki-nat hayodandir". ko'zla-ri yirik edi.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi".)dan gapirsam. Jafo do'zaxdadir". www.a. Abu Hurayra (r.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt". Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar.v.dedim.v. Agar u odam shu kalimani aytsa. vallohu a'lam .v. Hayo haqida 1349. imon jannatda-dir.a. 1355.v.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s.ning boshlari kattagina. deb yozilgan".a. bu odam haqida boyagiday gapirib.a.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir.v.dedilar". dedilar. dedilar.

talofat-ni sog'inib qolasan".com kutubxonasi 201 . O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar. Hz. unga boladek bog'lanib qolasan.deb so'radilar. dedilar 2 marta". 644-bob. Ibn Abbos (r. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki. Umar ibn Xattob (r. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis. dedilar. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359. www. "Qanday qilib?" .) aytdilar: "Rasululloh(s. Agar yomon ko'rsang.): "Agar yaxshi ko'rsang. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin.v. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin.0 Internet uchun Umarbek.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz".a.a.ziyouz. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin".a.com 2007 www. Hz. o'sha do'stingga yomonlik.ziyouz.com/index. Ali (k. "G'azablansang. deya 3 marta takrorladilar. 645-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki. sukut qil".ziyouz. Umar (r. Hz.Al-adab al-mufrad. 643-bob.php?topic=588.a.v. Laylo va Doniyor tayyorlagan.