Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

dedilar. sen istaganingni qilaver.a.Shunda Abu Hurayra (r.) bilan do’st bo’lgan edi.v.al. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. 21-bob. Alloh! Abu Hurayraning ham. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi.deb so’radi. madrasa. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r. odamlarga manfaati tegsin. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r. agar uzsang.Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" . mayli. deyilgan. uning uchun sadaqa qilsang. dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh (r.a.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik. Abu Hurayra (r. 38.a. degan edilar. sallani ham berib yubordingiz".Al-adab al-mufrad. nuring o’chadi".a. otang do’sti Umarning o’g’liman". Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma. Abu Hurayra (r. Silai rahm natijasi 42. dedilar". Amr.ziyouz.) o’zlari: "Ey.): "Ha. Muhammad ibn Sirin (r.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) yonlarida bo’ldik.): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab. masjid. deb javob berdilar".a. deydi.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" . Muhammad (a.a. Umar ibn Xattob (r.a. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi.) hikoya qiladilar: "Men Hz.deb so’radi.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la. Abdulloh ibn Abbos (r.a. degan ma'noda bo’lsa kerak.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki. Usmon (r. Amrga qarab: "Ey.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya. 41.v.a.v. ularga xayrixohlik qilishdir".a. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. Sa'd ibn Uboda (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 37.com kutubxonasi 9 .)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz". deb duo qildilar. savobi albatta tegadi".) a'robiyga: "Ha. Abdulloh ibn Dinor (r.s.): Rasululloh (s. Sadaqai joriya . deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar". dedilarda.v.a.a.a. Shu a'robiyning otasi Hz. www. siz eshakni ham. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin". Rasululloh (s.a. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang.a. 39. 20-bob. Yana Abdulloh ibn Umar (r. yo’l va boshqa binolar.)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. degan edi. shuningdek. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. Abdulloh (r.

degan oyat kelgan vaqtida.a. otangga.deb so’radilar. Abu Hurayra (r. Abu Abdurrahmon .a.v.): "Onangga.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi".com kutubxonasi 10 . Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey.)ning oldilariga keldi. dedilar. degan edilar. ey. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44.a. 1 Hz. deb nasihat qildilar.) bilan safarga chiqqan edik. degan hadis haqida 43.a.a.) shoyadki Rasululloh (s.a.v. Abu Bakir ibn Xazm (r.Umar ibn Xattob (r. 22-bob.v.a.v.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi. opa-singillaringga. Umr ibn Xattob (r.a. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" .a.a. va ey.) turib: "Ey.a. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45. ey. Abdulloh ibn Umar (r. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47.) bir sahobiydan rivoyat qildilar.a.a.a.a. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi. Ka'b ibn Luay bolalari.a. Rasululloh: "Ey. U sahobiy Rasululloh (s. U: "Bu . dedilar.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma.) Rasululloh (s.deb so’radilar.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214).Abdulloh ibn Umar (r.v. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". senga etarli nasihat qilgan bo’laman". deydilar.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r.otam bo’ladilar". Oyisha (r.v. 48. 23-bob.a. Muhammadning www. ey. "Otam". uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar. Abdu Manof bolalari. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" .ziyouz.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar.) ikki kishini ko’rib. 46. 25-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi. Abu Hafs . degan hadislarini rivoyat qilib bersam.): "Yo Rasululloh. Abu Hurayra (r. uning ismi bilan chaqirma. Sevgi nasliydir. Abu Hurayra (r. dedilar. Abu Abdurrahmon!" . suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar. Abu Hurayra (r.)ning kunyasi . Hoshim bolalari.a.a. 24-bob.) o’z otalari Hz.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver".Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga.deb so’radilar. Shahr ibn Havshab (r. Rasululloh (s.)ning kunyasi. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma. degan edi. falon! Yoningdagi kim?".v. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi. deb javob berdi. Rasululloh (s. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma".) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar".a.Al-adab al-mufrad.

Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan."Qo’lingni juda yozib ham yuborma". chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan". 26-bob. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh.dedi. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". Rahm .v. "U vaqtda malomatga qolasan". albatta". Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash . Alloh undan: "Nega turding?" . Agar mablag’i bo’lmasa.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a. 27-bob. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma".degan oyati haqida. dedilar. Rasululloh (s. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.)dan rivoyat qilindi.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www. rahm. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib.ziyouz. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) .a. 50.com kutubxonasi 11 . u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Silai rahm qilish haqida 49. aniqki.a.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil. Abu Hurayra (r.degan deb aytdilar".deb so’raganda.a. inshoalloh.)ning dinidan yuz o’girib.): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor.Al-adab al-mufrad.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Abu Hurayra (r.degan edi. Rabbim. mol kelib qolar. "Toliqib. deydilar. Alloh taoloning: "Qarindoshga. ya'ni hech narsam yo’q deb.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi . unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan. Shunda Alloh taolo: "Ey. deb oshkora nido qildilar. uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman". . qiynalib o’tirasan". johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir".v. Mablag’i bo’lsa. 51. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz.) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi.)dan rivoyat qilindi. chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma.v. ya'ni mana. berishdan qo’lingni tortma.a. . u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).a. dedi. Rasululloh (s. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" .baxil bo’lishiga kinoya. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . Abu Ayyub Ansoriy (r. rahm: "Ey.s. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi.v. uni men sizlardan uzmayman".deb so’raganida u: "Ey. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma.a. Abu Hurayra (r. miskin.dedi.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan. .

v. mening qarindoshlarim bor. www. dedilar. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan. 29-bob. 28-bob. Sen shu. ajali ta'xir qilinadi.) uch martaba takror qildilar.a. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan.) aytdilar: Rasululloh (s. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman". Ularga yaxshilik qilaman. Uni birov uzmasa. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.v.a. U kishi Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.v.a.a. binobarin.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Amr (r. qarindoshlikni uzadilar. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi". ular menga yomonlik qiladilar.a.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi".a.a. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi".) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir. Abdulloh ibn Umar (r.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan. dedi. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman". bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi. 55.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib.) aytdilar: Rasululloh (s. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib. Bu so’zni Rasululloh (s.a.v.v.v.a. 30-bob.a. dedilar.v. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi".a. Miqdom ibn Ma'di Karib (r.a)dan rivoyat qilingan. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin". moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi". u Abu Hurayra (r. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Rasululloh (s. men ularga silai rahm qilaman.) dan rivoyat qilingan.a. Abdurrahmon ibn Avf (r. Endi kim rahmni uzmasdan yursa.Al-adab al-mufrad. degan.ziyouz. ishingni davom ettiraversang. dedilar.): "Agar gaping to’gri bo’lsa.com kutubxonasi 12 .a. Alloh ham uni uzib tashlaydi.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. dedilar 54. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli.a. Oyisha (r.

a.a. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi. Hz.com kutubxonasi 13 . Alloh taolo unga albatta ajrini beradi. 62.a. hadis Abu Bakra (r. 32-bob. dedilar".)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi".a.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r.deb so’raganlarida.Al-adab al-mufrad.a. deb javob berdilar". 31-bob.)dan naql qilingan. ulardan ham ortsa. dedi. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi.deb so’radi. 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib.v.a. Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi".) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64. Sa'd ibn Sam'on (r. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi".a.a.a. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay. deb aytdilar". U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". der edilar.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan.)dan rivoyat qilinishicha.a. Abdullohibn Avn (r.) aytadilar: "Rasululloh(s. Lekin hech kim turmadi. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin".) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi.) Rasulullo? (s. Abu Hurayra (r. www. Yigit Abu Hurayra (r.v. Abu Hurayra (r. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.a. degan so’zlarini eshitdim". u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan".) oldiga borib so’raganda. deganlarini rivoyat qildilar. dedilar.a.)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi. 65.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta.ziyouz. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. Jubayr ibn Mut'im (r.a. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib.a. Usmon ibn Affon (r. Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63.a. dedi. Abdulloh ibn Umar (r.a. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla.): "Men Rasululloh (s.a.v. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" . endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" .

Al-adab al-mufrad. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir. 38-bob. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi. dedi.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating". uzoqligi bilinmaydi. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas.dedi. dedilar . 36-bob. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi".) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham. Rasululloh (s.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu . yomon ishlardan qaytarasan.v. Ammo u yaqin bo’lsa-yu. Rasululloh (s. mulikdan qutqazish esa. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" . faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan".)dan rivoyat qilindi.v.ziyouz. Alloh hamma narsani bilguvchidir. Abdulloh ibn Abbos (r. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69. Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan".uni qullikdan qutqazishing. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob.): "Yo’q.a.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib. yaqinligi qolmaydi.a. Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.) Hz.v. Umar ibn Xattob (r.a. Abdullohibn Amr (r.a.a.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". kishilarni yaxshi ishlarga buyurib.v.deb so’radi. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . 73. Haqiqiy silai rahm 68. 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan.) Rasululloh (s.a. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa. Barro ibn Ozib (r. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. jonliqni ozod qilish . O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72.a. uzoqlashtirilsa. Buni ham qila olmasang.v.a. u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz.). albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar". 35-bob. Jubayr ibn Mutim (r.a. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading. dedilar. dedilar.a. dedilar.) aytdilar: Rasululloh(s. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi. deyilmoqchi . Hakim ibn Hazom (r. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. ma'nosi goyat chuqur.com kutubxonasi 14 . Rasululloh (s. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi.a. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa.

Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. dedilar. uzoqlashtirilgan bo’lsa. "Rasululloh (sa.a.) Umar ibn Xattob (r. Payg’ambar do’stlari 75. degan edim. Hz. qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi". oramizda muohada qilishgan kishilarimiz.) uylaridan chiqib. 40-bob.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. Umarning qavmlari: "Ha.Al-adab al-mufrad. shular mening yaqinlarimdir. deb shu so’zni uch bor qaytardilar. Hz.v.v. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76.demak.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib.a. shunda u zot: "Unday bo’lsa.)ning eshiklari oldiga qo’yib.) Rasululloh (s. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa. ularni yaxshi axloq. dedilar.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". deb aytishing kerak". Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak". qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" . Ikki burun bilan to’ntarish .a.ziyouz. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak . singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor". keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib.a. 39-bob.v. ozod qilgan qullaridanman. 77.dedilar".a.v. Jobir ibn Abdulloh (r. degan gaplarini eshitdim".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r.v.a.a.a. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. uzoqligiga guvohlik beradi".deb so’radilar. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman". www. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi".) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" .v. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi. Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman".a. . yaqinligiga. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang. Umar (r.dedilar.a. dedilar. 41-bob. deb buyurdilar.v. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi".): "Muohada qilishgan kishilar.)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. Uqba ibn Omir (r.a.a.)dan rivoyat qildilar. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. deyishdi. deb javob qilganim-da.v.) ularni to’plab Rasululloh(s.): "Kimning uchta qizi bo’lib.a. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi". ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi. 78. Ozod bo’lgan qullar haqida 74.a. dedilar. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so’radilar. Rifa'at ibn Rofi' (r.v. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . Shundan. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa.com kutubxonasi 15 .a.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim". o’zlari Rasululloh (s.

a. Oyisha (r. Suroqa: "Yo Rasululloh. bolalari ko’z oldiga kelib. deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin".) oldiga kelib.v.)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" .) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. U kishi: "Men Iroq ahlidanman".a. degan edi.) Suroqa Ju'shum (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". bolalaringga.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83. 43-bob.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. suyumliroq emas.a. xayr-ehsoning hisoblanadi". deyish kerak". Hz. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" .a. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir".)dan rivoyat qilingan. Abu Said Xudriy (r. 42-bob.deb so’radilar. dedilar.Ibn Abi Na'im (r. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham".ziyouz. Qaysi masalada bo’lsin. otam: "Yo’q.a. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. 44-bob. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. 84. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". aytib bering!" dedilar. Rasululloh (s. Keyin eshikka chiqib keldilarda.a. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim.deb so’radi. 45-bob.v.v. azizroq. 81-hadis 80-hadisning takrori.a. 82. Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" . dedilar. 85. U kishi Rasululloh (s.) Rasululloh (s.v.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi.Al-adab al-mufrad.)dan: "O’zing yeganing.a. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib. dedilar.a.a.com kutubxonasi 16 . Rasululloh (s. degan jumlani ham qo’shdilar". Abdulloh ibn Umar (r. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".a.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r.a.deb koyigan edilar. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi. faqat u Muso ibn Suroqa (r. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79.deb so’radilar.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. dedilar". Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www. degan so’zlarini eshitdilar.deb so’radilar. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" .

dedi. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. Odam qoshshi. chunki ular Rasululloh (s.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar.)dan rivoyat qilindi.a.com kutubxonasi 17 . undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi. Jubayr ibn Nufayr (r. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi.a. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib.deb madh qildi. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir.)dan rivoyat qilindi.deb so’raydigan kishilar-dir. chibinni o’ldirsa. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir". U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r. sen ham uni sevgin!".v.a. Rabbim! Men buni sevaman. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro. deb so’ragan edi.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. u kishi: "Men Rasululloh (s.)ga bir kishi: "Sen www. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87.) yonlarida o’tirgan edik. dedilar.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. u janobga "Rasululloh (s. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti.a. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.deb kelayotganlarini ko’rgan edim".v. bu gunohdan qanday qilib qutiladi.a.v.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak". Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. degan so’zlarini eshitgan edim". Anas ibn Molik (r. Barro ibn Ozib (r.Al-adab al-mufrad.a. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli.a. . Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.a. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.) bilan Rasululloh (s.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir". dedilar Miqdom ibn Asvad (r.) huzurlariga bordik. Rasululloh (s. dedilar. Men nabiy muhtaram (s. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q.a. dedilar". O’z kishisini duo qilish haqida 88.a.a. 47-bob. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) .)ga g’alat tuyulgan . Shu vaqtda bir kishi kelib.v.v. 46-bob.)". 48-bob.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey.a. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r.v. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz.a.ziyouz. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi". boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib. Shunda Rasululloh (s.v.a.a. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi".

mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi". 51-bob.v.a.a. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi.a.a.a.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa. Rasululloh (s. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh.)ga bir xotin (tilanchi) keldi. 50-bob. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar.a.v.v.) kelganlarida Hz.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.a. Ona mehr-shafqatlidir 89.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar.a.a. "Adab" . der ekanlar.v. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob". degan edilar. Rasululloh (s. Oyisha (r. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib. u kishi aytdilar: "Hz.): "Men Rasululloh (s. dedilar".ziyouz. Oyisha (r. Hz. Anas (r. Rasulullo? (s.chaqirmoq ma'nosida bo’lib.Al-adab al-mufrad. dedilar. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi.v. dedilar". dedilar. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz".) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi". Abu Hurayra (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s. shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.a.a.v.) unga uchta xurmo bergan edilar. www. faqat Nu'monning o’zigagina berdim".a.dedilar.a. dedi. Bashir: "Yo’q. Oyisha (r.v. Yosh bolalarni o’pish haqida 90.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. yarimtadan bolalariga uzatdi. bittasini o’zi uchun olib qoldi. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida.) aytdilar: "Rasululloh (s. ulardan bittasini ham o’pgan emasman".) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar.) aytishlaricha. 91. Janob Rasululloh(s. yana onalariga qarashdi. boshqa odamlarni guvoh qil!" .a.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". 49-bob. deb atalgan .): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman.v.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey.a.a.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi. Valid ibn Numayir (r. Hz.a.v.) o’tirgan edilar. Bashir ibn Sa'd (r. siz shunga guvoh bo’ling". Rasululloh (s. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani. 92.a. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" . u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat.a.dedilar. U kishi: "Mening o’nta bolam bor. deb so’radilar.deb duo qildilar".a. Rasululloh (s. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".v. 93.a.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 18 . dedilar".) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim.) aytdilar: "Rasululloh (s.Rasululloh (s. a. Oyisha (r.v. Anas ibn Molik (r.

99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi. shunday bo’lishlarini xohlayman". unga ozor www. 54-bob. deyishdan murod . deb maqtadi.)dan rivoyat qilingan. bolangning ham haqi bor". 55-bob.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Abu Said (r. Umar (r.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib.a. degan edilar.): "Hz. faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r. 98-hadisda aynan takror kelgan. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. u Hz.a.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman". masalan. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan.v.a. iloji boricha moddiy yordam berishdan.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Unday bo’lsa. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda.v.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. Nu'monning o’zigagina berib. "Boshqalarni guvoh qil".ziyouz. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101.) rivoyat qildi: Rasululloh (s.): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror. deganidir.com kutubxonasi 19 . dedilar.v. boshqalarini mahrum qilishing durust emas". "Rahmat yuz bo’lakdir" 100. 90-hadis mazmuni esa.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s.a. v. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. Qushni haqi . boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda.a. Oyisha (r. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek. degan ma'nodir. Imom Buxoriy Rasululloh (s.a. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish.)dan rivoyat qilgan. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab. degan so’zlarini eshitdim". Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta. Rasululloh (s. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. hadyalar berish.a.v. . bolalaringdan bittasi . dedilar. deb o’yladim". 52-bob. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95. Oyisha (r.a.a.dedilar". Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. degan so’zlaridan.a. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz.a)dan rivoyat qilingani. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek. degan ma'no tushunilmasin. Abdulloh ibn Umar (r. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. dedilar. ahvolidan xabar olib turish. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. dedilar. 53-bob.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". Hz.a.

v. o’ng tomonidan qirq. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin. Rasululloh (s.a.. 102.deb so’raganimda. dedilar.v.a. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111.a. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa.dedilar.a.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa.a.v. 56-bob. Abdulloh ibn Umar (r.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor .a. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli. 58-bob. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor. deganlarida. 110. barcha tengdir .a. Abu Shurayx Hizoiy (r. dedilar". "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar. Oyisha (r. Rasululloh (s.com kutubxonasi 20 .v. Abu Hurayra (r. deyishdi.harom.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. qushnisiga yaxshilik qilsin. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www. Hasan Basriy (r. Umar (r.a. ammo bundagi hadis Hz..v. Men Rasululloh (s. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" . har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. ort tomondan qirq.): "Yaqindagi qo’shni qolib.)dan qo’shni haqida so’ralganda. o’shanga berasan".ziyouz. Ular: "Zino qilish harom.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so’radilar. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi.al. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r. 60-bob. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi".)dan rivoyat qilingan. Qo’shnichilikning hududi haqida 109.v. Miqdom ibn Asvad (r.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi.Al-adab al-mufrad. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar.) sahobiylaridan: "Zino nima?" . Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir". Rasu-lullo? (s. Yana Rasululloh (s. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan.v. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori.a. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. yaqindagisi bilan boshlanadi.a.a.a. Endi hozir esa.a. Ular: "O’grilik . Qo’shni haqi tugrisida 103. 105-hadis ham takror. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas. uzoqdagiga yuugurilmaydi.) bergan ta'limotga ko’ra. u. 107. 59-bob. u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. dedilar".): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". Hz.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" .a.

v.ikkinchi . Ya'ni ey. Solih qo’shni haqida 116.a. 63-bob.a.) Abdulloh ibn Zubayr (r.a.a. shundan minnat qilmay ularga ham ber. www. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi. u sen uchun nafl namozi bo’ladi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.a. degan so’zlarini eshitdim".a. unga iqtido qilasanda. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan. Abu Muso Ash'ariy (r. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi". Yashaydigan yerdan murod qabriston.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. uchinchi . O’zi to’q bo’lib. rostguylikni. qo’shnilaring ahvoliga qarab.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s.a. Solih kishi deb so’zida. 118. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. Alloh.a.)ga: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 62-bob. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113.a.a. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni.sho’rbo qilsang.) "Keng turar joy. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa. dedilar". deyilmoqchi.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir". Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman. Abu Zarr G’iforiy (r. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib. Qo’shnining yaxshisi haqida 115. Nofi' ibn Abdul Horis (r.v. suvini ko’proq qilib.ziyouz. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan .): "Kishi o’z qo’shnisini.Al-adab al-mufrad.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil. dedilar".v. dedilar". solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. qo’shnisi och o’tirmasin 112. dedilar. 61-bob. o’qimagan bo’lsang.v. Yomon qo’shni haqida 117. Sho’rboning suvini ko’paytirib.v.v. Abdulloh ibn Abbos (r. u kishi (chin) mo’min emasdir".) menga uch narsani buyurdilar: birinchi . deb da'vo qiladi". chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin".com kutubxonasi 21 . 65-bob. degan hadislarini eshitgan edim". yomon qo’shnini bizdan. Abu Hurayra (r.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. 64-bob.a.

): "Mayli.a. Bir xotin hz. Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim".Al-adab al-mufrad.): "Bu xotin jannat axlidan". kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi. chiroqni o’chirib qo’yish edi.v. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".a.a.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay. Abu Hurayra (r. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa.a. Oyisha (r. Rasululloh (s.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa. ikki soningai och". U xotin yana hz. Ammo eri bo’lsa. u jannatga kirmaydi". Rasululloh (s. Rasululloh (s.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa. u hech kimga ozor bermaydi".)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.v.v.v. deb kutib yotab uxlab qolibman. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar.a. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . 120. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi.a. 67-bob.v. Oyisha (r.a.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar.) aytdilar: Rasululloh (s. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" . dedilar. deyishdi.ziyouz.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir.): "Ey.a.a.v. gunohkor bo’ladimi?" . Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi.a. deganlar 122. dedilar".a. nonlarini oldilariga qo’yaman. u do’zax ahlidandir". taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib.): "Albatga gunohkor bo’ladi. u yo’q demasligi kerak".v.dedilar. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . Rasululloh (s.a.a.v.) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda.deb www. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha.) uyga kirdilarda. Buning oqibati qanday bo’ladi?" . xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.deb so’ralganda. Abu Hurayra (r.v.a.a.deb so’radi.a. dedilar. eshikni qulflab. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. hatto shundoqki. undan non yopdim. degan edim. Rasululloh? (s. dedilar. dedilar. Rasululloh (s. Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121.v. dedilar.v. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s.com kutubxonasi 22 . Rasululloh (s. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob.v.v. hz. Men senga Rasululloh (s.) namozlarini o’qib bo’lsalar.) aytdilar: "Rasululloh (s.) uyg’ondilarda: "Mayli. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". eri bilan yotaveradi. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib. nonni olib ketdi. undan qolgani ham kifoya qiladi.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. Rasululloh (s. Shu bilan birga. hz. Men ikki sonimni ochdim.deb so’radi.Shunda men Rasululloh (s.

v. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib. 126. kelibdi. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" . barakotlar.a. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi.a.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik.Harami sharif ichida.)dan rivoyat qilingan. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa. Rasululloh (s. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.dedi Ibn Amr. Jabroil (a.a. 69-bob. u menga ko’p ozor beradi".a.. deb maslahat berdilar. deb qasam ichdi. Rasululloh (s.com kutubxonasi 23 . faqat u Juhayfa (r.s.v. Jobir ibn Abdulloh (r.v.a.v.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www. ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y". Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman".)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor.a. 128. Odamlar yig’ilib: "Bu nima. rukni Yamoniy esa. dedilar".a.a. "Ey.ziyouz.)ning yonida edim. shu holda o’lsa. Maqomi Ibrohim . deb shikoyat qildi. dedilar. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin. faqat u Juhayfa (r. U Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. albatta. Mujohid (r.deb duoibad qila boshladilar.a.a. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin. Savbon (r.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. deb gumon qildim".deb so’rashganda. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi. nima hodisa bo’ldi?" . Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi. 70-bob. u Hazrat Jabroil edilar.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127. Abu Hurayra (r.a.deb so’radi. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham. .) unga: "Uyingga borib hamma buyum. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. albatta halokatga uchraydi". Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi.. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin. yigit! .

Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r.a. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" .dedi.a.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.v.) maqsadni anglatib.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s. deb izoh bergan edilar. fojirga ham shomildir". Islom dinini qabul qilib. Rasululloh (s. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".v. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi.v. Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a.Al-adab al-mufrad. deb javob berdi .v. Yaxshiga ham. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar. deganlarida.a. 75-bob. dedilar.s. dedilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" .ziyouz. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir.s.a.a.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir". Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131.a.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador. deyishdi.)ni zikr etdilar. deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. dedilar". Din bu o’rinda taqvogina emas. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. biz uni so’ramadik".a.) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman.a. goya va vijdon hamdir . kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir". 71-bob. Ular: "Yo Rasululloh.v. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar.Oyisha (r. Rasululloh (s. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin. Karam Haqida 129.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 72-bob.a. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s. dedilar.a.com kutubxonasi 24 .v.a. Yetim boqqan kishining ajri 133. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60).v.a.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.a.) Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi". 73-bob.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham. deb o’ylab qolganmiz". Abu Hurayra (r. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.v. www.deb so’rashdi. ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi". uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s.)dirlar".

Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r.al. ahllarim! Yetim bolalaringiz. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib. u o’z davlati. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling". Bolaning taomini olib kelinglar. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. Yana kimni istasang.ziyouz. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" . Ziyon qilgan bo’lmading . Imom Ismoil al-Buxoriy 134.)dan rivoyat qilindi.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim.)ga taomlari keltirildi.a. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi". Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim. orangizda adovat paydo bo’ladi. Ibn Umar (r.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. 77-bob.) ham ziyon qilmadilar". Uning o’zi ham insofga www.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. Abdurrahmon ibn Abza (r. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab.al. deb nasihat qilardi.a. 76-bob. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi.a. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan.a.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz".bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.Ibn Umar (r. Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib.Yetim asragan xonadonning xayri 137. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang. Uni axtarib topisha olmadi. Hasan Basriy (r. Hasan Basriy (r.) aytdilar: "Vallohi.Al-adab al-mufrad.a.com kutubxonasi 25 . dedilar". u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. faqat u Sahl ibn Sa'd (r.) aytdilar: "Hz.a.)dan rivoyat qilinishicha. Noiloj Abdulloh (r.)dan rivoyat qilingan.degan edilar". 136. deb buyurdilar. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138. Dovud (a.v. Abu Hurayra(r. U nega shunday qiladi? Axir. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan. Abdulloh ibn Umar (r. boradigan yerlariga jo’nashdi. lekin yetim bola yo’q edi. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. Rasululloh (s.) talqon bilan asalni keltirib.a.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi. sen ziyon qilgan bo’lmading".a. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan.a.a. deb edilar". 139.s. Kunlarning birida Abdulloh (r. .) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar .a.al. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku.

): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz".): "Men Rasululloh (s. .a. dedilar". deb Ibn Siringa aytdi.a.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" . 79-bob. Al-kashshof. 80-bob. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa.v. www. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.dedilar. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. dedi.a. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi. bu bolam haqiga duo qiling. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. Xolid Absi (r.) aytdilar: Rasululloh (s.a. qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin.a. Avf ibn Molik (r. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi".) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham. (Zamahshariy. deydilar.ziyouz.) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s.a. faqat yonidan o’tadilar". Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. 2-jild. 140. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. deb uraman".v. Shunda Rasululloh (s.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". 339-sahifa). Shunda Abu Hurayra (r. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. "Rasululloh: "Eridan beva qolib.)dan rivoyat qilindi. do’zax o’ti unga tegmaydi.a. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" . Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. Yetimga odob o’rgatish haqida 142. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi". Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)". dedilar. Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. 78-bob.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. men uchta bolamni ko’mdim".v. yomonlar ham kiradi. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). Abu Hurayra (r.deb so’radim. dedilar. 144.a.a. deganlar". dedilar". faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. 145. demoqchi bo’lsalar kerak.com kutubxonasi 26 . degan edilar". Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir".a.dedilar. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi.v.

a. Sa'sa'a ibn Muoviya (r. deb javob bergan bo’lur edilar".a. Abu Hurayra (r. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar. Abu Zarr. u jannatga kiradi".a. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman".v. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi". "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".a. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu.) Rasululloh (s.v.a. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r.) hech bola ko’rmagan edilar. Rasululloh (s. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa. deb javob berdi".a. dedilar. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori.a. 150. degan hadislarini eshitgan edim".)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . Jobir ibn Abdulloh (r. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. deganlarida. Rasululloh (s. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . 148. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.a. albatta.a. deganimda. Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa. Anas ibn Molik (r.v.) dan rivoyat qilingan. Biron kun bizni biron joyga to’plang.) aytdilar: "Rasululloh (s. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".v.deb so’radi. Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi". deb marhamat qildilar. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa.) kelib.v. Sa'sa'a. ularning savollariga javob berar ekanlar.a. Shunda u kishi: "Ey. 81-bob. dedi.com kutubxonasi 27 . Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. deb so’raganingizda.ziyouz. u kishi jannatga kiradi".a.deb so’raganda. deb javob berdilar. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham.)ga duch keddilar. Sahl ibn Hanzaliya (r.a. men farzand dogiga sabr etib www. 151. shunga sabr etgan bo’lsachi?" .): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz".a. men Rasululloh (s. faqat bunda Ummu Sulaym (r. deb marhamat qildilar. 146. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. Abu Zarr: "Ey .v.Al-adab al-mufrad. bu Alloh taoloning irodasi. dedilar". U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu.

82-bob. o’zidan keyin qoldirsa.v.deb so’radilar. dedilar". uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. manfaati o’zigadir. O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". saqlash va kutib turish.a.a.deb sahobiylardan so’radilar. bu albatga gunohdir.v. Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. u varasalar moli hisoblanadi. deyishdi. buning ajr-mukofotani Alloh beradi. dedim. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". albatga.): "Unday emas.v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan.a. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi. 155.a. dedilar".): "Bilib qo’yinglarki. savobdir. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir". Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi". kuzatib turadi.dedilar.v. Rasululloh (s. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. Men esa. dedilar.): "Bunday emas.) aytdilar: Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam.v.v. Rasululloh (s.a. . Ammo ular betafviq bo’lib. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. . Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bu albatta varasalar molidir". Rasululloh (s.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 153. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" . ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" . oxirida "Lo iloha illalloh. Shuning uchun Rasululloh (s.deb so’radilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Endi varasalar insofli bo’lib.a.a. Ali (k. Shunda Rasululloh (s. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". ya'ni bolalari o’laverib.ziyouz. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi".v. ya'ni kuzatish. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. dedilar. ma'azolloh. www.a.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi". men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman".a. Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz".com kutubxonasi 28 . ammo molparastlik tufayli uni yigab. degan edilar.v. dedilar".a. 154. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar.v. Hz.deyishdi. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" . deyishdi.

dedilar.v. u yaxshi kishi.Al-adab al-mufrad.a. 160. Amr (r.a. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim.a. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 157. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda. Umar huzurlariga bordi. Ali (k.a. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar". Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. tabib: "U kishi sehrlanganlar. Hz. bola uxlab qolib.a.ziyouz. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring.)dan rivoyat qilindi.). Abdulloh ibn Mas'ud (r. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. Hz. deb qo’ygan edilar. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. Abu Umomadan rivoyat qilindi. iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir.a. U erta bilan Hz.v.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. www. yomonlaringizni ham bilib oldik. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa.) aytdilar: Hz. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir . 161.) ikkita qul bolani olib keldilarda. Abu Umoma (r. Abu Dardo (r. Yaxshilaringizni ham. u yomondir". (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa. Hz.v. yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa. qabul qiling va musulmonlarni urmang". biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. Oyisha (r. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. namozni kanda qilmang.) Rasululloh (s. Oyisha betob bo’lib qoldilar. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang. "Bir kun Hz.a.): "Nima uchun bu ishni qilding. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar.a. Oyisha (r. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan".) aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 29 .Taklif xoh ziyofatga. dedilarda. Baytariy . Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa. 84-bob. dedi. "Rasululloh (s. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. 158. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa.v. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. dedilar.a. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. Ammo yaxshiligidan umid uzib.) aytdilar. hadya qilinsa. deb buyurdilar.mol do’xtiri demoqchi (t. 85-bob. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan". u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir". u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan".

a.ziyouz. ammo sharti umumiydir. dedilar".com kutubxonasi 30 .)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik. men uni ozod qilib yubordim".)ga safarlarida ham. Abu Hurayra (r. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s.a.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz".) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" .v.a.): "Agar mamluk o’girlik qilsa. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167. Qul o’g’irlik qilsa 165.a.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa.v. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir . dedilar". Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s.v. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar.v. Rasululloh (s.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak. dedilar.v. Xizmatkorga odob berish haqida 170. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s.)ga topshirdilar. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman". bola. xayrixoh bo’l". Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r.v. 90-bob.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r. 88-bob.a. 164.v. Anas ibn Molik (r. aytdilar: "Rasululloh (s. Xizamtkorni siylash haqida 168.a.)dan rivoyat qilindi.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil.a. deb meni Rasululloh (s. 89-bob.v. uni almashtirib kelish uchun yubordilar. dedilar.a. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. Abu Oliya (r.a. dedilar.a. degan edingiz. 87-bob. Rasululloh (s. o’rniga bir qo’yni so’yamiz".): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar".a.): "Sen men uchun qo’y so’yildi. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.deb so’raganlarida. 86-bob.a. ko’payib ketishini istamaymiz.G’ulom esa www. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada. sizga xizmat qilib yursin".) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim.a. Xizmatkor gunoh qilsa 166.a. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l.a. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor".

v. eshitish kabilar Odam (a. chunki Alloh taolo Hz.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi". "Rasululloh (s. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish.a. ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. dedim. 171.com kutubxonasi 31 . Abu Mas'ud (r. Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r.)da va uning avlodlarida ham bor. Jobir ibn Abdulloh (r. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi.a.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi.a. 173. Kim qulining yuziga ursa. 93-bob. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi. Abu Hurayra (r.)ni duoibad qilgan bo’ladi". deb qarg’amaslik haqida 172. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki. deb duoibad qilmanglar". deydilar.a.a. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib.a.v.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim. uni ozod qilsin 176. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin . Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim".v. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida.) Rasuli akram (s. yuziga ehtiyot bo’lsin". Bazilar suratdan murod sifatdir. Rasululloh (s.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa.ziyouz. deb talqin qilsalar.s.a. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi.)dan rivoyat qildilar. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar. Odam (a.a. dedilar".v.Al-adab al-mufrad. u vaqtda Odam (a.s.a.) unga qarab: "Cho’rining www. Abu Hurayra (r. deb aslo duoibad qilma. dedilar". Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar.a.v.a.s.a. 92-bob. dedilar". Yuzga urmaslik haqida 174.v. 175. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". degan ovozni eshitdim.s. Shunda Rasululloh (s.a. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" .v.a.)ni ham o’z suratida yaratgandir". ko’rish.)ning suratini iroda qilgan. Abu Hurayra (r.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin". Bilol ibn Yasof (r. 91-bob. shu paytda orqamdan: "Ey.) Payg’ambarimiz (s.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin.): "Agar buni ozod qilmaganingda.a.dedilar". Birovni yuzi qora bo’lsin.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.

a. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. Qulning qasos olishi haqida 181.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa.v. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa. Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi.) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar". Shunda Rasululloh (s. dedi qul.So’ngra yerdan oir cho’p olib.v. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. ozod qilsinlar". Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi. Ummu Salama ummul-mo’minin (r.v.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa.) uyidan chiqdi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi. boshqa xizmatchilari yo’q". deganlarini eshitganman". Rasululloh (s. dedilar. Men uning yuziga urgan edim. Og’ilxonaga qarasaki. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos.v. Abdulloh ibn Umar (r. 180. 94-bob.)dan rivoyat qilindi.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar.a.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi. albatta.) u zotning navbatida uylarida bo’lib.v. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach.a.v. uni ham chaqirib.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga. dedi". degan so’zlarini eshitdim. bizlar yetti aka-uka bo’lib.)dan rivoyat qilindi.a.a. 178. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. u qochdi. u holda uni ishlataversinlar. Rasululloh (s. deyishdi. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". o’sha qulni ozod qilsin". 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.): "Men Rasululloh (s. mollarga yetarli yem berilmagan. u kishi: "Men Rasululloh (s.a.): "Mayli. dedi".a. dedilar.ziyouz. Ahmad ibn Yasir (r. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim". Men u kishidan: "Ey.a. Ibn Umar (r.a.Al-adab al-mufrad. demishlar". Rasululloh (s.com kutubxonasi 32 . 184. 177.v. dedi.a. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar.)dan rivoyat qilindi. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir". dedilar.) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting.a. qulini ozod qilib yuborsinlar". men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi. "Ha".Otam meni ham.v. dedilar". ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan.a.)ning huzurlarida edik. 182. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi". Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi. o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar. 183.a.

Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". Abu Hurayra (r.v.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi. dedilar".ziyouz. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim.v. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan. dedim. Rasululloh (s.a. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. degan hadis haqida 187. www.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. 98-bob. Qul esa. Faqat bu hadislarda Rasululloh (s. degan so’zlari keltirilgan. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s a v. dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s. Burda .) bilan uning yonidagi quli bo’ldi. demoqchi bo’lsalar kerak . Rasululloh (s. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku".v. 97-bob.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa. 185. dedilar".).a.a. Men: "Ey. Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. dedilar. Ularga yaxshilik qiling. Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi.a. degan jumlani qo’shdilar.a. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilindi. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi.a.a. kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas".Qullarga yordam berish haqida 190.com kutubxonasi 33 . Abu Hurayra (r. deb qasam ichayapti".Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Ya'ni bu kiyimlarning narxi . ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin". amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz. qiyomat kuni undan qasos olinadi". 95-bob.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. Qullarni o’zingizdek kiyintiring. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. 191.a. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir".

com kutubxonasi 34 .) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar.): "Xotininga sarf qil". dedilar". quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber. 100-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 193..Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa.a.a. 101-bob.a.v. U kishi: "Yana bir dinor bor".a.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq.a. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi".) Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. Qul bilan taom yemakni xohlamasa. tirikchiligimizdan kim xabar oladi. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". albatga bor.a. o’sha taomdan uni siylasin".deb duoibad qildilar. 193-hadis Abu huray-radan. Abu Zubayr (r. Abu Hurayra (r.a. dedidar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Umar (r.ziyouz. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa. degan buyruqlari bormi?" . U kishi: "Yana bir dinor bor".v.Al-adab al-mufrad. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.a. hazrat Umar (r. 197. Umar (r. Rasululloh (s.a.) huzurlarida o’tirgan edim.a.v. 102. Abu Mahzura (r. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r.a.v.) oldilariga qo’ydi.deb so’ralganda. dedi.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib.a.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. 198.v. dedilar". Rasululloh: "O’zingga sarf qil".)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa. 201.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. O’z taomidan quliga ham bersin 199. dedilar.a. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. deb yuradigan bo’lib qolmasin".)dan: "Rasululloh (s. agar taom yemakka o’tirmasa. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". 99-bob. hz. dedi. bo’lmasa meni sotib yubor.) sadaqa qilishga da'vat qildilar.v.a.a.a. Abu Hurayra (r. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200. www. dedi. 196. dedi. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.) dedilar: "Rasululloh (s.. Jobir: "Ha.a. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi. sadaqadir 195. uning o’zini ham taomga taklif etsin. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber.) Jobir ibn Abdulloh (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.v.) aytdilar: "Men Hz. bo’lmasa meni taloq qil. uni taomga taklif qilsin. Bolalaringga. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang".

Abu Muso (r. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar". dedilar". Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. ikki barobar ajrga ega bo’ladi". Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r.a. birovning ixtiyorida bo’lgan qul. Lekin uni minib emas.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. har bir kishi o’z xonadoni uchun. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. o’ziga xotin qilib olgan kishi".ziyouz.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa.a. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi. 203.a. 202. ikkinchisi.)dan rivoyat qilingan.): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.Al-adab al-mufrad. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. 204.v. Abdulloh ibn Umar (r.v. balki haydab. degan edilar. Ummu valad . unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". dedilar. Abu Hurayra (r. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib.v.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib.a. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa.a. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa.a. faqat u Abu Burda (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206.) o’z otalaridan rivoyat qildilar.com kutubxonasi 35 ..)dan rivoyat qilindi. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun. deb gapirib yuramiz". Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi".v. o’z xo’ja-sining molini saqlab.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa..): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa.) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor. bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak. dedi. www.a. deganlar". Masalan. 207. dedilar.a. yetaklab olib boriladi. Unga osiy bo’lsa.) Rasululloh (s. yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib. inchunun Rasululloh (s. uchinchisi. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. 103-bob. dedilar". 104-bob.a.a. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. u Alloh taoloning haqini ham. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz".a. axli kitoblardan bo’lgan kishiki. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi. deb xabar qiladi.

Abu Hurayra (r.) muloyim va marhamatlik kishi edilar. yigirma kecha turib qoldik.v. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir". dedilar".)ga: "Siz bandalarning sayyidi. dedilar". Rasululloh (s. xo’jasisiz". Shunda Rasululloh (s. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik.a. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori.a. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib. Lekin g’ulomim.v. deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.)ga aytib berdik.)dan rivoyat qilindi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob.a.) bular o’z vatani.com kutubxonasi 36 .): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". 108-bob.v. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir".v. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. Rasululloh (s.v.a.a.v.Al-adab al-mufrad. Xo’ja ularni yigitim.v.a. 213.) huzurlariga keldikda. Abu Hurayra (r.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering. yigitim deb gapirilsa durustdir". 211.v.a. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208.v. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209.v. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".a. 107-bob.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s.a.) Rasululloh (s. Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin". qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. Rasululloh (s. dedilar". Rasululloh (s. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210.) huzurlariga keldim.v. dedilar".Namoz vaqti kelganda. deganlarida.a. dedilar.)dan rivoyat qilindi. Molik ibn Huvayris (r. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.ziyouz.v.a. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar. deyishdi.a. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www. 106-bob. Abu Hurayra (r.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin.a. ularga bilganlaringizni o’rgating. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s. qizim.

yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 215-hadis. dedilar".a.v. 216. Ya'ni u ikki barobar yolgondir . Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa. deganlar".a.a. aks holda yoshining e'tibori yo’q.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar".)dan: "Amallarning qaysi biri www. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.a.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". deb javob berdilar. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. mazmunan 206-hadisning takrori. dedilar". u kishi haqiga duo qiling.com kutubxonasi 37 . Abu Hurayra (r. Kim sizlarga yaxshilik qilsa. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz. undan tongan. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. Abdulloh ibn Umar (r. 112-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. uni duo qilingki. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa.a.a. 219.) Rasululloh (s.v. Birodarlarga yordam berish haqida 220. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. uni muhofaza qiling.) aytdilar: "Rasululloh(s. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217.a. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi".v. Anas ibn Molik (r. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. deyishdi. 113-bob. 110-bob.a. dedilar".a.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa.v.a. unga yordam qiling. 111-bob. unga ham yaxshilik qaytarilsin.a.)dan rivoyat qilindi. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring.v. Abu Zarr (r.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi". so’ragan narsasini bering. dedi".v. Ibn Umar (r. 109-bobdagi 214-hadis ham. Rasululloh (s. uni bering.a.a. Jobir ibn Abdulloh (r. yaxshilikni bilmagandek bo’ladi.ziyouz.v. u kishini g’oyibona maqtasin. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa.

dedilar. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221. Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.a.v. Usmon ibn Affon (r. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar". 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori.v.a.): "Unday bo’lsa. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi".a.v. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . Rasululloh (s.) oldilariga kelib.v.a.v. U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" .v.a.) huzurlarida edim.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak".) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini".v. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.v. 222.)dan qilgan rivoyat qiladilardir.) huzurlariga keldilar. menga nima ish qilishimni buyurasiz?" .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Men keyin qaytib joyimga bordimda. Harmala.a. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.a. dedilar. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh. Harmala ibn Abdulloh (r.deyildi. Rasululloh (sa. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" . "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www.v.degan edi. Rasululloh (s.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman". Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r.a.v.com kutubxonasi 38 .a.a. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" .deb so’radim.a. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" .Al-adab al-mufrad. undan o’zingni sa?la".dedilar.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. Jobir ibn Abdulloh (r.): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r.v. Abu Muso (r. Rasululloh (s.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam.a. Demak.v.deyishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi. dedilar".a.v. dedim: da. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s. Rasululloh (s. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim".a. dedilar. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi. dedilar.deb so’rashdi.a.) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi".): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq". yana Rasululloh (s. 114-bob. dedilar".) u kishini tanidilar.ziyouz. chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi.v. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim. degan hadis haqida 225. 115-bob.a. o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedilar".a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.a. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan".): "Ey.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s.)ning Hz. dedilar.a. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi. Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi. dedilar. dedilar. 226.

118-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi".)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar.a.a. deyiladi. jannatga kirasan".a.v. dedilar.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib.ziyouz.v.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida. dedilar".v. uning bandiga asolarini o’tkazib.Al-adab al-mufrad. 234-hadis Huzayfa (r. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r.deyishganda. dedilar. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar". 228-hadis 227-hadisning aynan takrori.deganlarida. ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan. 231.a. dedilar. 116-bob. Abu Hurayra (r. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". Anas ibn Molik (r. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. deb chetga olib tashladi.v. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis.) Rasululloh (s. Rasululloh (s.al.com kutubxonasi 39 . 225hadisning takroridir. dedilar".a.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. derdilar". o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay". Abu Barza Aslamiy (r. dedilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. 233-hadis 231-hadisning takrori.v.v. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi.a.) oralarida ixtilof borliga eshitildi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin. ajr va savob bo’ladi". 227.a.): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. yelkalariga ko’targan holda www. yomonlari ham menga ko’rsatildi.a. Shunda Rasululloh (s. deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. Shunda u kishi Salmonni axtardilar. Rasululloh (s. Salmon uni qabul qilmay. 231. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" . Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" . Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi". dedilar.)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki. chunki u Xadichani sevardi".a. tutgan ro’zamizni ham tutadilar. "Yaxshilikka buyuradi". 230.a. alhamdulilloh deganlaringiz . keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim".)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi.a. Abu Zarr (r.Deyishdi. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".a.) aytadilar: "Rasululloh (s.a. dedilar. Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab.v. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229.)dan rivoyat qilingan bo’lib. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. Abu Zarr G’iforiy (r.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh.

bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. Bizlar "xo’p" deb chiqdik.a.) bir daraxtga chiqib.a.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi". Umar ibn Xattob (r. 119-bob.a. Rabbim.v.s.a. dedilar. Abu Salama (r. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. Rasululloh (s.deb o’kindilar".) aytdilar: "Hz. Ekinzorga chiqish haqida 237. deb so’radilar. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi".Al-adab al-mufrad. Shunda Hz. dedim. Odam (a. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. 236.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" .a. Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.v. 120-bob. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting.v.a.deb iltijo qildi. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi.)ga xat yozaman". Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi.) shunga ishora qilganlar shekilli. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman". 236.) o’zlari: "Men Hz. Men ham u kishiga: "Ey. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Umarga xat yozaman. Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. deganlarida. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey.com kutubxonasi 40 .deb Allohdan so’radi". ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. bo’lmasa men Hz. dedilar. onasining o’g’li Salmon!" . Ubay ibn Ka'b: "Ey. dedilar". deya qo’ya qolar edim. Janobi Payhambar (s.a. shamol qo’zgaldi. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi". o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. Ummu Muso Hz. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. deb taklif qildidarda.) bolalaridan bittasiman.ziyouz. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" . dedilar". kesatib yurgan emish". Huzayfa.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi.a. Men Ubay ibn Ka'b (r.dedim. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring". degan edilar. dedim. Salmon. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar. deb aytishgan ekan. Shunda Rasululloh (s.a. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar".v. Umar (r. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar".v.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar". Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda.

241.a. ikkinchilan.)dan rivoyat qilindi. ziyoniga ko’zgu bo’lsa.v. Afv etish haqida 244-hadis. 123-bob.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi. degan ma'noda.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab. Anas ibn Molik (r.)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan.a.ziyouz.a.a.a.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 239. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin. deb so’ralganda. dedi. Rasululloh (s.v.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim. Abu Hurayra (r. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. 122-bob.) tayin qilgan odamga borgan edi. Keyin u Rasululloh (s. do’zax o’tiga mustahiqdir. u bir ulov berdi. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi. dedilar.)ga kelib.v. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa. dedilar. "Rasululloh (s.v.v.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi".akasi yo ukasidir.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. bir ulov bering".) aytdilar. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa.v. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi". Bittangiz birodarining asosini olsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Mustavrid ibn Shaddod (r. Lekin falonchiga borsang. dedilar. U birodarida bir aybni ko’rsa.): "Menda ulov yuq. Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida.a. 240. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". hazilning tagi zil bo’lib.)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s.a. u ehtimol senga ulov berar".a. Abu Mas'ud Ansoriy (r. dedilar.a.a. u e'tirof qildi).Al-adab al-mufrad.a.v.v.) go’shtdan yedilar.com kutubxonasi 41 . u odam ulov berganini aytganda. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak".): "Yo’q. dedilar". U kishi Rasululloh (s.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. 121-bob. dedilar". Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. Rasululloh (s.v.v. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi.a. Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243.a. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi.a. uni egasiga qaytarib bersin". o’ldirmanglar".v.v. degan gaplarni eshitdim". har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari . o’g’rilik bilan ayblansa. Rasululloh (s.a. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. Abu Hurayra (r.

ularga qiyin emas.a.v.a. dedilarda.)ning www. Abdulloh ibn Abbos (r. balki yomonlikni kechiruvchi. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) . jim turishga o’rganing". "Alloh taolo afv qilishni ol. demoqchi.a. Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". uni fosh qilinsa. "Ey. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". deyilgan.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 42 .ziyouz.a.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq".a. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. 249. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman". 245. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247.a. dedilar". Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. Pay-hambar! Darhaqiqat. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan". afv qiluvchisan. degan edi-lar.) bilan uchrashib.degan oyati karimani o’qib.a. Kishilar aybini qidirib. deb buyurdi.a. dedilar".a. yaxshilikka buyuring. Rasululloh (s.v.a. axloq tanazzulga yuz tutadi. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. 250. deyilgan. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. Sen badxulq va qo’pol muomalalik.)dan rivoyat qilingan. 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori. Abu Hurayra (r.a.Al-adab al-mufrad. deydilar. deb so’radim.v. 246.v. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r.a. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. dedilar.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. Unda yana: "Ey. U kishi Rasululloh (s.a. deb nom qo’ydim. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. hadis Abdulloh ibn Amr (r. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib.v. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. yengil yo’lni ko’rsatinglar.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim.)dan bir so’z eshitdim. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan". 124-bob. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi.) aytdilar: Rasululloh (s.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim".v. degan edilar.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini. qachon jahlingiz chiqsa. Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim".

a.) bolaga "Og’zingai och". dedilarda. dedilar". deb chiqib ketdilar.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey. dedilar.v.v. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. www. 125-bob.v. tabassum qilardilar.a. degan ekanlar.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan. Hz.v. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar. Rasululloh (s.v. Muhammad.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi. Rasululloh (s.a. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m.v.a.)ni ta'riflar edilar.) meni qachon ko’rsalar.)dan rivoyat qilingan.a.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.v.a. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" . dedilar".ich tomoni.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. 126-bob. dedim. men biladigan narsalarni bilganingizda.v.a.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim.ziyouz. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey. Beli oq degani . oz kulib. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak. Abu Hurayra (r.a. deb Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)".a.a. albatta. deb xursand bo’ladilar. Rasululloh (s. Oyisha (r. Rasululloh (s. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan". Rasulullohning yurishlari 256. yuragi toza.a.a. ko’p yig’lagan bo’lardingiz". ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz. Tabassum qilish haqida 251. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman".) Rasululloh (s.com kutubxonasi 43 .)gaAllohtaolo: "Ey.a.v. uning yuzida farshitalik belgisi bor".v.v.a. Qays (r.deb vahiy qildi.a. chunki men uni sevaman".): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi". Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi. ikki beli oq.)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r. Kulish haqida 253. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham". Bir kuni Rasululloh (s.a. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar".Al-adab al-mufrad. 255.v.a. 127-bob. 252. Abu Hurayra (r. Shunda Rasululloh(s.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi". Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor. Keyin Rasululloh (s. oq ko’ngilli ma'nosida.) aytdilar: "Rasululloh (sa.

noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. chunki jahl tarashlaguvchidir.)dan: "Sening xodiming bormi?" . Ulardan biri yaxshilikka buyursa.a. dedilar. www.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" .a. dedilar". O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz". deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.)dan rivoyat qilindi. deb o’qidilar".): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa.a. asossiz. Hasan Basriy (r. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar.v. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260. unga yaxshi qara". yaxshi maslahatgo’y ekan. dedilar.) Abul Haysam (r.a.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman.)ning "Bunga yaxshi hara". Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s.v. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi".v.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. degan edi.v. u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz. Shusda Rasululloh(s.a. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi.a. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz. dedilar". dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". Abu Hurayra (r.a. Rasululloh (s. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. balki dinni tarashlaydi". Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. 259.v. degan (42:38) oyatini o’qidilar.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim".v. 131-bob.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda.deb so’radilar. Abu Hurayra (r. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket".dedilar.al. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". Mana bu asirni olaqol.com kutubxonasi 44 .a. Mushovarat haqida 258. uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi".): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi. U kishi: "Yo’q".dedilar. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 129-bob.a. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. ya'ni u sochni tarashlamaydi. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi. dedilar. men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim. dedilar". 130-bob. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin".ziyouz. Amr ibn Dinor (r. U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" .) Ibn Abbos (r. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa.a.a.

Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. degandi.a.a. dedilar.v. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. uni albatta ayblagan bo’lardingiz".v. Rasululloh (s. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. demoqchi bo’lsalar kerak . 132-bob.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz". agar birortangiz shunday so’zni aytsa.) Rasululloh (s. U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" .a.) aytdilar: "Hz. degan so’zni so’zladilar.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin.v. Bakr ibn Abdulloh (r.a. 265.) aytdilar: Rasululloh (s.a. 269. deganda Rasululloh (s. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi".): "Axir. shishalarni sekinroq hayda".v. Anas ibn Molik (r. dedilar.a.a.) ham o’tirgan edi.v. 268. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" . Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".v.a. Abu Kuloba (r. dedilar".a. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263.) huzurlarida bir hazil qildilar.Arablar ayollarni nozik. hazil qilishaman. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.v.) bizning hazillarimizga www. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.a. dedilar". Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi".a. 134-bob.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s.a.a. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271.a. Hazil haqida 266. Mazkur hadisda Rasululloh (s.a.): "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan. 133-bob.com kutubxonasi 45 .v.ziyouz.a.v.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman".) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi.): "To’g’ri.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi". Ibn Ali Mulayka (r. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir".v. dedilar" . dedilar.deganida.a.a. ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik". dedilar".) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib.dedilar. Abu Hurayra (r.) "Shishalarni hayda.a.a.v.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar.a. 267.a. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar. 270. Oyisha (r.): "Ey Anjasha. Anas ibn Molik (r.v.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi. (r. Hz.a.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Abbos. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik". 264.a.v.a.a. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi". Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Umayr ibn Ishoq (r.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

Yaxshi kishiga halol mol 302.a. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. tayyorlanib kelsin. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob. Anas ibn Molik (r. dedilar".) Rasululloh (s. 306.a. dedilar. dedilar".a.): "Ha. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz". keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman.a. gunoh esa. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi. Mol va jon amniyati haqida 303.v. Sahobiylar Rasululloh (s. 143-bob.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi. dedim.a. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar.a. huzurlariga bordim.a. Rasululloh (s. qo'rqmanglar". Amr ibn Oss (r.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.v.) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir. Abu Zarr (r.a. Ko'ngal shodligi haqida 304.v. Jobir ibn Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad.a.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib. Rasululloh (s. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.) kiyim-boshlari va qurollarini olib. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r. Abu Talha (r.a. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".a.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak.v.a.a. Menga tikilib qaradilar-da. Muoz ibn Abdulloh (r. deb menga kishi yubordilar.v.) aytadilar: "Rasululloh (s. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi.a. ko'nglim shod".) aytdilar: Rasululloh (sa. dedilar".) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s.) xilqatda ham. Men buyurganlaridek tayyorlanib. (s. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi".a.) sahobiylar oldiga chiqdilar.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s. Bechoraga yordam berish haqida 308.v. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch. dedilar. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir". deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim".v.): "Ey Amr! Solih. Rasululloh (s.a. vijdonni chulg'ab olib. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi.a. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar.v.a. Rasululloh (s. alhamdulilloh. 142-bob.ziyouz.v. dedilar".v.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir.) tahorat qilayotgan ekanlar.v.a. 141-bob. Rasululloh (s.a. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi".v. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman".com kutubxonasi 50 . Navos ibn Sam'on (r.v. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh. dedilar. "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman.v.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin. 305. 307. Rasululloh.

dedilar". u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r.v. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". deb marhamat qildilar.a.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" . Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar.a. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" .Al-adab al-mufrad. dedilar va hz.a.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. deb javob berdilar.a. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz. 313.v. 311. Oyisha (r.deb so'radilar.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi". Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. dedilar.so'radi kimdir. ham sadaqa bera oladi".a. Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. Hz.v. dedilar.a.deb so'radilar. Abdulloh ibn Amr (r. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" .a.v.ziyouz.a. 314. deb marhamat qiddilar. Shunda Rasululloh www. Oyisha (r. deb marhamat qildilar. "Yaxshilik qilsin". Oyisha (r.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi". hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim". Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. nafsi ammoradan saqlashingni.v.a. dedilar". degan muborak hadislarini rivoyat qildilar. "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir".a. Shunda hz. dedilar. "Qo'llari bilan mehnat qilsin. dedilar. "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq".a. Hz. 145-bob. Oyisha (r.v. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi". 309.dedi o'sha sahobiy.v.v. Jobir ibn Abdulloh (r.a.Abu Muso (r. zero. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar". Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" .deb so'radik.a. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" .deb so'radilar. dedilar. 144-bob.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin).a.v.deb qarg'adim. deb buyurdilar.): "Rasululloh (s.a. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin.deb so'rashdi.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi".)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim".)ning kishilargagina emas.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi". ham o'ziga foyda.com kutubxonasi 51 . "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan".a. Ular zakotni ado etuvchidirlar.): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir".) Rasululloh (s. deb duo qilar edilar". dedilar.)ning axloklari qanday edi?" . "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" .a.a.) ko'pincha: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r.

a.): "Ey.v. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar. Ali (k. deb tasdiqladilar. Abu Dardo (r.v. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar". Hz. dedilar. 316.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir".a. dedilar. 321. ma'nosida.a.a. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi". Abu Hurayra (r.a.): "Ey. 320. Oyisha (r. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. ya'ni. Huzayfa ibn Yamon (r.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum". Marvon (r. 148-bob.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak".a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla". 147-bob.): "Ha. 317. Rasululloh (s.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". Imom Ismoil al-Buxoriy (s.com kutubxonasi 52 . Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan. deb uzr aytdilar". dedilar". La'natlovchi kishilar haqida 319.a.dedim.a. dedilar".a.). "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".a.v. og'ir bo'l.a. g'azabi va do'zaxi bo'lsin. www. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r. dedilar hz.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. bunday bo'lmasligi kerak".)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman". u kishi aytdilar. dedilar". 146-bob.a. dedilar". deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. Oyisha! Ko'y. Rasululloh (s. 318.a.ziyouz.Al-adab al-mufrad. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar".v. Abdulloh ibn Umar (r. Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.v.v. Dedim.a. unday dema. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. la'natlari o'z ustilariga yog'iladi".v. Samura ibn Jundub (r.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham. Buni Rasululloh (s. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir". "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a.v. deb duoibad qilmanglar!" dedilar".

Eng yomonlaringizni aytsam. begunoh odamlarga buzuqlik. dedilar. degan gaplarni eshitdim".)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. vallohu a'lam. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. dedilar. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". dedilar". uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". der edilar.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qiddi. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib.com kutubxonasi 53 . Gap tashuvchi haqida 325.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" .v. 151-bob. "Ular shunday kishilarki. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi. Ali (k. 328. la'nat etuvchi emas. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz. dedilar".)dan rivoyat qilindi. 326. u kishi: "Men hz. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. Rasululloh (s.): "Men duoibad qiluvchi.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . dedilar".a.ziyouz. 150-bob. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s.v.a.a. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. www.) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda.a. avval o'z ayblaringni esla!" . u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik. Allohni eslatadilar so'zvdan murod. Asmo' binti Yazid (r.a. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". Abu Hurayra (r. Hz.dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. aytib bering".a. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar.v. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". degan so'zlarini eshitganman.ikkisi gunohkorlikda barobardir" .Al-adab al-mufrad. Usmon (r. 152-bob. 331. deyishdi.dedilar. shu bo'lsa kerak . Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob.a.a.v. Kofirga la'nat o'qish haqida 324. Abdulloh ibn Abbos (r. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327. ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi.

falonchi". deyishdi.ziyouz. 338. dedilar". Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik. Akrama (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding".Al-adab al-mufrad. Alloh taolo seni ham halok etsin".v. kishilarga la'nat yog'diruvchi. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa. 337. zoniya". sizni ham mazax qiladilar.) aytdi: "Rasuli amin (s. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar. hz.a. deb duoibad qildilar". Abu Jubayra ibn Dahhok (r. degan so'zni avval aytib qo'ysin. deb chaqirdilar. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham.): "Rasululloh (s.a. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan". Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi".a.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. Abdulloh ibn Abbos (r.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 332. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib. Maqtash haqida 336.a. deb bir kishini chaqirdilar. Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11). der edilar". Rasululloh (s. dedilar. birovga ta'na qilsangaz. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz.a. qiyomat kuni albatta had uradi". U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. dedilar.com kutubxonasi 54 . Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar". Umar u kishini duoibad qishdilar).): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. Hz. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". 153-bob.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding".) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang". deb tafsir qildilar. bu shunday odam. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi. 335. deb hukm qilib bermoqlari durust emas".a. mening fikrimcha. 339. dedilar". Umar: "Bu kishini sen halok etding.a. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. deydilar".) bizning qavmga kelgandarida "Hay. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar. uyaltiruvchi. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r.v.a. Abu Muso (r.v. 334. Muhammad ibn Zayd bu www. u kishi: "Biz hz. dedilar. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir".a. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda.a. Shunda Rasululloh (s. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz.v.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi.

a. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda.v. ): "Abu Bakr Siddiq.v. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb.a.a. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan. Masjidda ruku'.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". Men: "Bu falonchi". deb uni maqtay boshladim.): "Bo'ldi.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi.): "Ey.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda. Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi.com kutubxonasi 55 .ziyouz. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi.a. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir". dedilar. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" .) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. dedilar". Rasululloh (s. Muoz ibn Jabal (r. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar. dedilar".a. Umar ibn Xattob. 154-bob. Ubayd ibn Huzayr. Rasululloh (s.a.deb so'radim.v. "Qani yur". 156-bob.v. 155-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v. Abu Ubayda ibn Jarroh.a. yaxshi muomala qildilar. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340.) bilan basraliklar masjidiga bordim. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz. Rasululloh (s. Abu Muammar (r.a. afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.a. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar". Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar.deb so'radilar.)dan rivoyat qilindi. U kirmasdan avval Rasululloh (s.v. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da.a.Al-adab al-mufrad.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. 344. Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi". dedilar. U huzurlariga kirgandan keyin. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib. kirolmay qaytib ketadi".a. dedilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.) Madinaga qarab turib "Ey. uni halok qilasan!" .a. Shunda Rasululloh (s.v.v. 341.v.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r. deb javob berdilar". dedilar. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u. Rajo ibn Abi Rajo (r. o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi". 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. Maoz ibn Amr ibn Jumux. Sobit ibn Shammos. She'riy madhiya haqida www.a.a.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi". Hz. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir".v.a. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik.dedilar. Oyisha (r.

Rasululloh (s. dedilar.) oldiga bir shoir keldi. Shoirga sadaqa 346. 158-bob.ziyouz.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda.a. Yana she'rimni o'qiy boshladim. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s. u kishi ikki yo uch marotaba keldi. U kishi yana keldi. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s.deb so'radim. deb buyurdilar.a.al. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan. Rasululloh (s.a. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . Shu vaqtda novcha. chiqib ketdi. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki.a. 159-bob. dedilar.v. 160-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi.a.a. www. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar. u kishi "Men Rasululloh (s.a.a. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading".)ga o'qiy boshladim.) yana menga "jim o'tir". v.deb so'raganda. Avs ibn Sari' (r. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi.v. Rasululloh (s. der ekanlar. 351. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar". shuning uchun tushirib qoldirildi.v. Unda nafl namoz o'qib. Imron unga bir narsa in'om qildi. Xullas.Al-adab al-mufrad. xonadon haqiga duo qilib ketdidar". Anas ibn Molik (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 345.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedi". Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" .a.)ning aytishiga qaraganda. deb ta'kidladilar".v. dedilar.com kutubxonasi 56 . Abu Hurayra (r. Imron ibn Husayn (r.v.a.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra.a. dedim. jim o'gir". Ziyorat qilish haqida 348. 157-bob. deydi.a.): "Allohhamdni sevadi".) menga: "Bo'ldi.a.) bilan ozgina so'zlashdida.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" .v.v. Keyin men she'rimni Rasululloh (s. dedilar. yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar". Ziyoratchining duosi 350.)dan rivoyat qilitsdi.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi.v. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang".v. Muhammad ibn Sirin (r. Shunda Rasululloh (s. dedilar" . Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha. taom yedilar. bu kishi Umar ibn Xattob edilar . Rasululloh (s.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim".

v. Abu Hurayra (r. dedi. dedim.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman. dedi.v.a.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman".a. dedilar".) ning jubbalaridir.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.a. Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355.a.a.v. "Ey. 164-bob.a. degan savolni berdim.v.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori.a. uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar".)dan rivoyat qilindi. 358. 359. Abdulloh ibn Amr (r.v. Rasululloh(s. Abu Zarr.com kutubxonasi 57 .) Rasululloh. Shunda Rasululloh (s.a. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.v. Anas ibn Molik (r. qaerga borayapsan?" . Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r. dedilar". faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman". 356.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan. Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi".)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedilar".)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu.): "Ey. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. dedilar". Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". dedi".): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa.a. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". U kishi: "Yo'q. sen sevgan kishing bilan bo'lasan".deb so'raganda.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www.v. Anas ibn Molik (r.a. (s. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. 161-bob. buning tasviriga qalam ojiz". dedi. Rasululloh (s. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q.a. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki. Imom Ismoil al-Buxoriy 352. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman".a. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi. 162-bob. lekin uni yaxshi ko'radi".): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" .a. u odam bizning qavmdan emas".deb so'radilar. dedilar.a. Alloh taolo meni atay senga yubordi. dedilar.): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki. Abu Zarr G'iforiy (r.): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". Asmo' (r.ziyouz. dedi.a. 357.)dan: "Ey. yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas". u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. 360. Asmo': "Bu Rasululloh (s. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin.v. Ziyoratning fazilati haqida 354. dedilar.a.v.) bir voqeani gapirib berlar.a. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" .deb so'radi. Hz.

a. dedim". o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi. 167-bob. Kichikroqlari boshliq bo'lsa.a. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. Keyin Rasululloh (s. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi.v. Abu Bakr Siddiq (r. deyishdi.a. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li . dedilar. Rasululloh (s. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan.a. chunki ular kofir. Shunda otam: "Nega aytmading. bilasizmi?" .v. deb qasam ichadi".v. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi.Al-adab al-mufrad. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz.a. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". 363-hadis 358. dedilar.a. 361-hadislarning aynan takrori.a. U meni tepdi". agar aytganingda. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi. Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach.a. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor.a. Qays ibn Osim ibn Sinon (r.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi".a.v. dedilar. 1 Hofizu-l-Qur'on .) va otam Umar (r.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim". Abdulloh (r. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. shu qaysi daraxt. Gapni ham. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi".a. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob. 166-bob.a.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi.a. 360. dedim.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir". o'sha ota o'rniga o'tadi. deb qasam ichsin".ziyouz. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz". Rasululloh: "Unday bo'lsa.deb so'radilar. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". Men: "Siz ham. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". dedilar. lekin Abu Bakr Siddiq (r. dedilar.v. deganlarida. Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366. 359. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa.a. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www. Rasululloh (s.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r.v.): "Kattarog'ingiz gapirsin".) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar. degan fikr mening xayolimga keldiyu.com kutubxonasi 58 .

a. Abdulloh ibn Ja'far (r.a.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim. men bilan o'ynardilar.).)dan rivoyat qilindi. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim". 171-bob.al. Go'dakning boshini silamoq haqida 372.com kutubxonasi 59 . Qizaloqni o'pish haqida 370. Ra-sululloh (s. 173-bob. chunki Rasululloh (s.a. 172-bob.a. 361hadislarning takrori. 373.v.v. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s.a. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369.Al-adab al-mufrad.v.)dan rivoyat qilindi.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.a. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358.a. 168-bob. quchoq ochdilar.v. 359. quchoqlariga olib. 360. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. qarama". Hasan Basriy (r.)dan rivoyat qilindi. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan. Ya'lo ibn Murra (r. ular qochib chiqib ketishardi.v. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) unga tomon chopib.) menga Yusuf ismini berdilar. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman). deb duo qilib. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. U vafotidan ilgari www.a. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar". boshimni silab erkaladilar". O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar.) esa kulib bolani quvardilar. desa bo'ladimi? 374. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil". u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r.) uyga kirib kelsalar. dedilar".a.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. Abu Ajlon Mahoribiy (r. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi.a.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. 170-bob.v. Rasululloh (s. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. dedilar.v.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey.) ning askarlaridan biri edim.ziyouz. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan.a.a. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib.v. 371.a. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r. Begona bolani o'g'ilcham.a. Amakivachcham vafot etdi.a. Husayn yaxshi nabiralardan biridir".

v. 376. degan gaplarini eshitdi.v. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber.) Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.Rasululloh (s. voqeani aytdik.)dan rivoyat qilindi. 379. deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar. dedilar.a. dedi. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. deb vasiyat qilgan ekan.a. deb vasiyat qilgan bo'lsa. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. Alloh taolo senga ham rahm qiladi". Hz.): "Ko'yga rahm qilsang. Mehr qo'yish . u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib. Abu Hurayra (r. lekin unga o'zimning rahmim keladi". kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. Jarir (r. www. Hz. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi". Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi.v. dedi.)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. dedilar.ziyouz. degan ma'noda 174-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. degan so'zlarini eshitgan edim".)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi". 378.a.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi.v.a. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. u kishi: "Rasululloh (s. Biz Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.) bilan unikiga borganimizda.a.a. deganimda.a. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman. dedilar".a.a. tevalarni shularga beraver. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori. bu haqda u kishidan so'raymiz". o'g'ilcham. 375. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi. Qurra ibn Ilyos (r. Umar (r. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman".a. deb hikoya qiladilar. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". dedilar. 175-bob. Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381.v. Unga Rasululloh (s.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar".v.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi .com kutubxonasi 60 . Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. Anas ibn Molik (r.a. Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib. Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.)dan rivoyat qilindi. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi.

a.): "Bir kishi yo'lda ketayotab.v. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir". dedilar". Abdulloh ibn Mas'ud (r. 386. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". Abdulloh ibn Umar (r. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh.tirik jonivor ma'nosida. azob.v. qayta quduqqa tushib. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. o' yoqilg'i sifatida ham. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon.v. Abdulloh ibn Amr Oss (r.v.): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.dedi. Rasululloh (s. "Bu qushni kim ranjitdi?" .a.v. 382. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi. Vayl .a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi. dedi. gunohini kechdi".a. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib. Yumshoq jigar .a. Abu Hurayra (r. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab. men uning tuxumini olgan edim" . Abu Umoma (r.v.deb so'radilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi. ya'ni.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi". 387.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang.): "U jonivorga rahm qil. 385. dedilar. Abu Hurayra (r.a.com kutubxonasi 61 . dedilar".) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi.a. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. 177-bob. Xudo bilsin. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi".a.a. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. www.a. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.xafalik.) bir joyga borgan edilar. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi .a. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib. deb marhamat qildilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb o'yladida. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara . 383.v. dedilar".a. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida.): "Kim rahmdil bo'lib. dedilar". Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad. 384.v. qattiq taisha bo'ldi.v.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman".a.v. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi. deb azoblansa kerak".ziyouz.a. dedilar. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay.) aytdilar: "Rasululloh (s. uning ichiga tushib suvidan ichdi. bu bechora menga o'xshash tashna ekan.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.): "Kishilarga rahm qilsangiz. So'z suzgichlari.

)dan rivoyat qilindi. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. U kishi: "Xoh chindan.a. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi". 181-bob. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi. dedilar". sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan".com kutubxonasi 62 . Aziyatga sabr etmak haqida 394. bu taqsim www. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. Kishi yolg'on gapiraversa.v.v.a.)dan riyuyat qilindi.): "Rost gapiringlar.a.): "Kishilarga aralashib.a. Abdulloh ibn Amr (r. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. U kishi "Nabiy muxtaram (s.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Abdulloh ibn Umar (r.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob. billohi.a.a. Kishi rost gapiraversa.a. deb xabar qildilar.)dan rivoyat qilindi. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393.v.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar.v. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388. deganlar". U kishi aytdilar: Rasululloh (s. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi.a. 179-bob.a. 180-bob. Abu Muso Ash'ariy (r. 392. dedilar.a. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. Abdulloh ibn Mas'ud (r. deganlar". xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham. Aqaba ibn Mu'zit (r.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp.a. Hishom ibn Urva (r. dedilar. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi.a. uni amalga oshirmaslik ham durust emas". 182-bob.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 395.v. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori.Al-adab al-mufrad. deb g'iybat qiladilar.a. biror narsa va'da qilib. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir".)ning qizi Ummu Qulsum (r. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor.v. Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi". mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi".

dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas". 186-bob.a.com kutubxonasi 63 . Munosabatlarni tuzatish haqida 396. Rasululloh (s.v.v.)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz".): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma".v. 188-bob. 187-bob.) aytdilar: "Ikkita narsa bor. Araz haqida 402. u zotga og'ir tushdi.): www. deb afsus qildim. yo Rasulalloh".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir.s.)ga yetkazaman. Abdulloh ibn Abbos (r.a. 183-bob. 184-bob. 397. asabiyatdan hisoblanadi". (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan". dedi. Hz.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir".a. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar. Rasululloh (s.v. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.a. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish". Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi. Rasululloh (s. Sahobiylar: "Aytib bering. Ibn Abbos (r.a.a. Oyisha (r. g'azablandilar. Abu Dardo (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v. dedilar".v. dedilar".deb so'radim.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. Muso (a.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa. dedilar".v. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash. Asabiyat .): "Men sizga namozdan.a.a.): "Ha.v.): "Hz. Abu Hurayra (r.a. Men bu gapni albatta Rasululloh (s. dedilar. ranglari ham o'zgarib ketdi. ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir".v. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . "Bir kishi: Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a. u kishi aytdilar: Rasululloh (s.) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar". deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401.a. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. 185-bob.a.a.a. deyishdi.ziyouz. degan hadislarini eshitdim".

Birovning qobiliyatsizligi. deb qasam ichdilar. Hz. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman".)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s.v. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi. Bu gap hz. dedilar. deb qasam ichdilar. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman.a.v. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" . bo'lmasa men unga hajr qilaman".a. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. Bu holat yana davom etavergach. Keyingi vaqtda hz. Oyishaularga: "Kiringlar". degan edilar. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". Anas ibn Molik (r. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar.deb ruxsat so'rashdi. www.v. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir". dedilar".) Rasululloh (s.v. dedilar". deb nazr qilgan edim. dedilar".Al-adab al-mufrad. dedilar. Uning uzrini qabul qiling. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa.)larga murojaat kdlib.)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. 405. 189-bob.com kutubxonasi 64 . Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas.a.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. Hz. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz".a. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar". Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa. Ey. biri u yoqqa.)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar. deb so'zlashmay yurdilar. va'da. Shunda hz. Hz.v. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" . Ey.)dan rivoyat qilindi. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403.Nazr qilmoq niyat. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas". Ikkalasi to'qnashib. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar.a.a. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar. nazr masalasi og'ir". Oyishaga yetkazildi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". 404.a. "Rasululloh (s. deyishdi. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s.a. Abu Ayub (r. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman. hz.ziyouz. u kishini quchoqlab yig'layverdi. hasad qilmang.a. 406. teskari qarab ketmang. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r.a. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir".a. Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik (r. avd qilmoq.deyiishdi.

Hz. dedilar. 408. Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar.a. Hz. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. Bu kishi: "Rasululloh (s.a. deganlarini xabar qiladilar. deysan".)dan rivoyat qilindi.a.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan.a. dedilar. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa. deb qo'ya qolganda.v. Abu Hurayra (r. dedilar. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". 192-bob. U kishi Nabiy muhgaram (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi".a. 415.a. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. Anas ibn Molik (r. 414.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang.)ga to'g'ri aytdingiz.)ning Rasululloh (s. Xaridorni aldash www. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.a.v. U kishi: "Men Rasululloh (s. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan.ziyouz.)dan rivoyat qilindi.Hz. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman". 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri.)dan rivoyat qilindi.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. Oyisha (r. 407.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. lekin faqat nomingiznigina aytmayman.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman".a.deb so'raganlarida.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" .com kutubxonasi 65 . deysan. ikkinchisi javob qaytarmasa. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar.)dan rivoyat qilindi. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir. Hz.Al-adab al-mufrad. degan gaplarini eshitdim". Ulardan qaysi biri avval yaxshilik.a. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi".v.a. gunohida kafforat bo'ladi. shayton javob qaytaradi". Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. deb hikoya qiladilar. degan gaplarini eshitdilar.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. Agar ulardan qaysi biri salom bersa.a. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. Ibrohim (a. Abu Xarosh Aslamiy (r.s. Oyisha (.v. dedim". Muhammad (a.a. ikkalasi ham jannatga kirmaydi. Abu Hurayra (r. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda.v. 190-bob. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.s.

. Abdulloh ibn Abbos (r. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham. deb janjallashmang. dedilar". dunyo ishlarida sendan men o'taman. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi. dedilar.v.dedilar. bir-biringizga teskari bo'lmang.a.): "Bizlar boshqa www. "Rasululloh (s. deyiladi 417. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang. Abu Hurayra (r.v. 196-bob. degan hadislarini eshitganman".a. Salomlashish haqida 419. 195-bob. "Ey. Abu Dardo (r. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". deyiladi". Abdulloh ibn Abbos (r.a.): "Uchta katta gunoh bor. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib.)dan rivoyat qilindi. biri ikkinchisini uchratib salom bersin. agar salomiga alik olinsa.ziyouz.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir". o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s. Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman.a. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang.v.)dan rivoyat qilindi. Ey.a.a. 194-bob. suvi ham.a. 193. Uch kun o'tgach.)dan rivoyat qilindi: Otam hz. 416. mobodo salomiga alik olinmasa. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang.a. ikkisi ham ajr topadilar. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi". Birinchisi . "Rasululloh (s. 418. kimda shu gunohlardan bo'lmasa.Al-adab al-mufrad.a. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar". Umar (r. deb marhamat qildilar.a. Bolalarni ajratish haqida 420.v. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. podachi. Abdullohibn Umar (r. dedilar".Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi.a. deb hikoya qiladilar.a.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir". Allohning bandalari. Abdulloh ibn Umar (r. derdilar". Abu Hurayra (r.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. ikkinchisi . boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.a.com kutubxonasi 66 .) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar.): "Har dushanba.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421.)dan rivoyat qilindi.

199-bob.a.)dan rivoyat qilindi. kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. Makr va aldash haqida 423. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi". unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi". Koyish va so'kish haqida 424. birovga hadya.a. munofiq esa aldovchi.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh.v.a. "Bir kishi Ummu Dardo (r. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda. 200-bob. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi. bu hukmga kirmaydi".ziyouz. dedilar".v. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim.a.a. Har bir shirin so'z bir sadaqa. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli.a.a. Bir qultum suv ichirish haqida 427.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. dedilar". Ummu Dardo (r. www.v.Al-adab al-mufrad. deb xabar berdi.v.)dan rivoyat qilindi.a. Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi.v.a. 197-bob. 198-bob.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi. Abdulloh ibn Abbos (r. 425. Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir. deb o'ylayman. Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.)dan rivoyat qildi. Rasululloh (s.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi. makkor va xasis bo'ladi". dedilar". dedilar".a.a. degan edilar".) o'tirgan edilar. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar". Abdullohibn Mas'ud (r.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar.v. dedilar".a. 426.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Shunda Rasululloh (s.a. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan".v. Abu Hurayra (r. desa. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 67 . dedilar. Abu Hurayra (r.) so'zlari bo'lsa kerak. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi". Shu vaqtda Rasululloh (s. So'kishish haqida 428. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa".) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.

) uyat gapni gapirmas. ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab.a.to'g'ri yo'lni qo'yib. Rasululloh (s. So'kishmoq fosiqlikdir 434. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.a. Nabiy muhtaram (s.a.) aytdshtar: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi".): "Bu . dedilar".a.v.a. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar.ziyouz.a. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.v.a.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir .Al-adab al-mufrad.a. deb menga vahy qildi".lug'aviy ma'nosi kamtarlik.): "Men Rasululloh (s. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi. Yana Rasululloh (s. dedilar. egri yo'lga kirib ketish.a.v. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim).v. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi". Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib. bilasizlarmi?" . 201-bob.v. 430.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".a. taominiham yemaydi.deb so'radilar.a. shu do'stining kiyimida tavof qiladi. Fosiqlik . Sa'id ibn Molik (r. nima qilay?" deb so'radim. 202-bob. . hadyalarini makruh ko'raman".)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori.haramlik. Tavoze' . buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish.v. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r. Yana Ayyoz ibn Hammor (r.): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Haramiy . Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". dedilar.v. bir kishi meni so'ksa. ya'ni.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin. 433.a.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Ayyoz ibn Hammor (r.com kutubxonasi 68 .) dan: "Yo Rasulalloh. dedilar".): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432. deb qo'ya qolar edilar". Rasululloh (s.a. Anas ibn Molik (r. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa. www. 431. dedilar". Manglayning tuproqqa yopishmog'i . 435. adablilik.deyishdi.

hatto yuzi qizarib.v.a. Abu Zarr G'iforiy (r.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. dedilar. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi.com kutubxonasi 69 . 440. dedi. 437. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi. koyisa. u: "Men xat yubordim. dedilar. deganimizdan keyin. deb chaqirsayu.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir". Yana Abu Zarr G'iforiy (r.v. men uning kalla-sini sug'urib olaman". Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa.a. haqorat qilsa. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi". Rasululloh (s.hozir chiqarib bermasang. ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi". Imom Ismoil al-Buxoriy 436.deb uning gapini qabul qilmadi". ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441. jahlidan tushadi".)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi. dedilar.): "Men bu kalimani bilaman. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. Shunda hz.a. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa.)dan rivoyat qilindi. Umar ibn Xattob (r. "Sen shu kalimani aytgin".a.v. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani. U kishi: "Men Rasululloh (s. men shu qavmdanman. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib.Al-adab al-mufrad.a.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan.v. bu mening otam. "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (sa.a.a. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib. deb da'vo qilsa. deganlarini eshitdim".)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar.a. 439.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . Payg'ambar (s.v. ruxsat bering.a. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor.a.a. deb malomat qilmasin. men maj-nunmanmi?" .deb so'raganlarida.a. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi".a.ziyouz.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar". Bu gap Rasululloh (s. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Shunda u: "Bor. dedilar". men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman". jo'na. deb da'vo qilsa. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi.v. Oyisha (r.v.v. degan gaplarni eshitdim".v. dedilar. 203-bob. Hz. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s.v.a.) huzurlariga olib keldik.v. 438.a.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. do'zaxdan o'zining joyini olaversin.

dedilar. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". degan emasmi?" .) aytdilar: Rasululloh (s. safarda ham ro'za tutish kerak emish.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. Ali (k.dedilar.a. Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad. Umar ibn Xattob (r. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q.v.a. 442. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. "Rasululloh (s.): "Xotib to'g'risini gapirdi.dedik. degan emasmi?" .a. Shunda Rasululloh (s. dedi. dedi.a.): "Xotib to'g'risini gapirdi.v. degan umid bilan xat yuborgan edim".): "Nima uchun shunaqa qilding?" .) albatta yolg'on aytgan emaslar.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi".v. xat yo'q.ziyouz.a. dedilar.a. deb o'ylashdi. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.deb so'raganlarida. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".v.) huzurlariga olib kel-dik. dedilar.v. uni hozir chiqarib bermasang. Hz. uylansin. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.a. Umar (r. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. Biz Rasululloh (s. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz.) men bilan Zubayr ibn Avom (r.v. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. Ba'zi taqvodorlarning fikricha. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar".v. dedi. janobi Payg'ambar (s.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" . uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. 204-bob. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s. u: "Men xat yubordim.a.) kallasini sug'urib ola-man. degan edilar". "Ey. deganlarida. ruxsat bering. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi.dedilar. U kishi chiqib ketganidan keyin.a. Bir ishni . Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. Rasululloh (s. www.a.) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . sizlarga jannat lozim bo'ddi. Shunda Rasululloh (s.) mana shu ishlarning aksini qildilar.) kallasini sug'urib olaman.a. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi. men uning kalla-sini sug'urib olaman". ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin.a. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor. munofiq" deyish haqida 443.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. Shunda hz. deganimizdan keyin.a.v.com kutubxonasi 70 .v. Umar (r. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". dedilar. Anas ibn Molik (r. Shundan keyin hz.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa. O'zini va tevasini tintib ko'rdik.deb uning yuziga solmas edilar.a. Shundan keyin hz. degan umid bilan xat yuborgan edim".a. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi.a. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra.v.v. Rasululloh (s.

bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. ibodatai Allohning o'zigagina qilib. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi". Rasululloh (s. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Isrof qiluvchilar haqida 449. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir". 450. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.a. Musulmonni kofir demoq haqida 444.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". Ibn Umar (r. Abu Hurayra (r. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. deb izoh bergan edilar. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446. dedilar".Al-adab al-mufrad.v.a.a. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa.a.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. dedilar". 206-bob. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga. 448.ziyouz.v.)dan rivoyat qilindi. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. ikkinchisi. Abu Hurayra (r.v.a.v. Isrof 447. (34:39) degan oyatga "isrof ham. 208-bob. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur.) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. 209-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 205.com kutubxonasi 71 .a.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. uchinchisi.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir". Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga.). bas.a. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. Ubayd (r. Abdulloh ibn Umar (r.a. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi". Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan.a.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir".a.a. 207.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 445. dedilar".

Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. 457. dedilar. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob.v. 210-bob. Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Rasululloh (s.s. Xabob ibn Arat (r. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim.a.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding".a.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 72 . ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz". Hz.v. Abu Hurayra (r. Uyning ichi o'n gaz. 212-bob. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Bu yerda qurilishdan murod .deb so'raganlarida. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi".)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi.a. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis. 455.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi".): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi".) aytdilar: "Men hz. u: "Bilmayman".a.) aytdilar: "Hz.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 451. Hz. Qurilishga sarf qilish haqida 452.a.a. balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. 456.s. Abdulloh ibn Umar (r. u kishi: "Otam hz. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz.) yashagan uyga kirsam.Toifi sharifdagi bir joy nomi.)dan rivoyat qilindi. dedim. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi".a. dedilar".a. Qasam bilan aytamanki. Shunda Ummu Talaq: "Ey. dedilar". Abdulloh ibn Amr (r. Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. Odam (a. uning og'zida jannatga kirib olgan. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa. Umar (r.ziyouz. Abdulloh Rumiy (r. dedilarda. www. Hasan (r. deb taxmin qildim.a.a.) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454.) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" . Shundan keyin Odam (a. dedi.)dan rivoyat qilindi.a.) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r. Jannatga kirib olgach. Vahat . Saqif .) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan".

dedi".arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi.) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim".a. Shu vaqtda Rasululloh (s.v. deb xat yuborganlar". sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s. 215-bob. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar. degan edim.a. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy.a. 459.ziyouz.a.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar. uyimizni isloh qilayo-tibman".v. Keng uy haqida 462.)ga qarashishdi. Nofi' ibn Abdulloh (r. "Kayy" . masjid. yaxshi qo'shni.a. Namozga yurib borish haqida 463-hadis. dedilar". U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik.) Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . www. dedilar". maktab. savoblarini to'liq. Tuproqdan murod .v. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir". Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib.com kutubxonasi 73 . Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi. dedilar". demoqchi bo'ldilar. shu qadar boyliklarga erishdikki.)ning huzurlariga kelishgan edi.deb so'radilar. kamaytirmay olgan edilar. Abdulloh ibn Amr (r. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik.a. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik.v. 213-bob. Rasululloh (s. 461.a. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat. Shunda aka-uka Rasululloh (s.a. 460.a. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi". Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.Al-adab al-mufrad. madrasa.v. 214-bob.v.o'limdir.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458. Men: "Yo Rasulalloh. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir.a. Ishdan murod . U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar.a.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s.v. Bizlar esa.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir".

): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi".v. Rasululloh (s. chin egalik va hamdlar unga xosdir. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi.Al-adab al-mufrad. deb yozdilar.v. lahul mulku va lahu-l-hamd. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q.a. Ey.v.deb so'rashganda.a.a. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. dedilar. Yana Rasululloh (s. Zoviya . qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling. u yolgaz.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa.a. 466. degan ekanlar". Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. 217-bob. Shunda mo'ljalga yetasizlar". lo sharika lah. Alloh! Sen nimani bersang. dedilar". www.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz.a. sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu. Keyin hz.deb so'rabdilar. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan.a. keyin "Ey. dedilar". "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan. Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda.com kutubxonasi 74 .v. amallarim meni ham qutqazmaydi".a.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim.a.a. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi". demakdan qaytarganlar. olib kelaver. Abu Huray (r. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar. Zayd. ko'p savol berishdan.v. ona va otalarga oq bo'lishdan. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar".)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor. Va huva alo kulli shay'in qadir. Mug'ira ibn Shu'ba (r.v.v. deb yozib yubordilar".a. 465.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb xat yubordilar. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. Imoratlarni naqshlash haqida 464. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor. dedilar. debdilar.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan.ziyouz. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor). Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin.v. Shunda Rasululloh (s. sherigi yo'q. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman".a.

Shunda u zot menga: ozgana sabr et. u aybli va nuqsonli bo'ladi". dedilar". ularni turg'azib qo'yinglar".) aytdilar: "Men o'jar.v. Hz. Yaxshi siyrat . 2005. Saranjomlik haqida 477. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. 471. Rasululloh (s. ko'rinishni yaxshi qilib yurish. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi". Oyishadan rivoyat qilingan.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l.Al-adab al-mufrad. www. har bir ish va harakatda. 472.xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish.a.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. 473.) huzurlariga kirdim. dedilar. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring". Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. chiroyli hay'at shaklni. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi".): "Yaxshi siyrat. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. dedilar".): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa. Imom Ismoil al-Buxoriy 470. 476. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi". iqtisod esa. Abu Hurayra (r.v. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon. Anas ibn Molik (r. Oyisha (r.a. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. Oyisha (r.ziyouz. dedilar".v.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. (Imom Buxoriy.a. 474. dedilar".): "Mayli. deyilgan va u ham hz. Abdulloh ibn Abbos (r.a.a.a.a. dedim. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". Abu Said Xudriy (r.v. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.a. 218-bob.a.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ular sizni albatga baxil. hamisha uyatga qo'yadi.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa.): "Yaxshi sifatlik.com kutubxonasi 75 .) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l. Adabu-l-mufrad. men lungamni yamab olay. Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi".v.a. salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa. Turkcha nashrda hz. 191-bet).v.v. Abu Dardo (r. dedilar".a.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir.a. zero muloyishik insonni bezaydi.a. 475. kimda muloyimlik bo'lsa. Tarjima.a.v. deb hisoblashadi. Oyisha (r. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa. o'zing bilasan. Hz.a. dedilar".a. dedilar".)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r.

bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi. deb atalgan. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim. Baro ibn Ozib (r. 484.com kutubxonasi 76 . 222-bob. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi".) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. 483. Hz. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi. deb isbot etishga harakat qildim.a. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. degan ekan".a. Muloyimlikning avloliga haqida 478. cho'chitib yubormang". Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. u. U dag'al bandasiga emas.)dirlar". Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz.)dan rivoyat qilindi.v.Al-adab al-mufrad. deb tayinlashdi. ularni xotirjam qiling. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib.a. 220-bob. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. Abdulloh ibn Amr (r. Cho'chitmaslik haqida 480. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 221.a. 481. Shu vaqtda hz. Abu Nazra (r.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan". Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r.v. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. dedilar". www. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori.a. yengil va osonlarini buyuring. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib. dedilar".Hz. Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim.)dan rivoyat qilindi.a. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz".a.u aytdilar: "Rasululloh (s. Yumshoq fe'lli bandasini sevadi. Anas ibn Molik (r. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. Abdulloh ibn Mug'fil (r.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi.deb so'radim. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik".ziyouz. Dunyo nimadan iborat.a.a.) aytdilar: "Alloh muloyimdir.

bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini.Al-adab al-mufrad. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi. 28 gr)ga teng. keyin: "Ey. Jobir ibn Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi.v.a. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa.a.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. www. Anas ibn Molik (r.ziyouz. Alloh. Jobir ibn Abdulloh (r. 224-bob. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. 493.v. Umar (r. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi".)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling. degan mazmundagi xatlari keldi". Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar". dedilar. Shundahz.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. dedilar". Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. u kishi Nabi muhtaram (s.v.a.a. Abu Said Xudriy (r.a.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey. Allohdan rizq so'rash haqida 489.com kutubxonasi 77 . jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.a. Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi. 487-hadis.)dan rivoyat qilindi. dedilar". deb eshitsang ham. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. Alloh. Madd . Dajjol chiqib qolibdi.a. uni so'yib yuborardik. uni tuzatib ekishga harakat qil. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". dedilar".a.o'lchov miqtsori bo'lib. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb. 491. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. 225-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".v. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori. tuzatinglar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. albatta ekib qo'ying".): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish.

bu so'zlarini men ham eshitganman". Shutayr: "Ha. deb aytgan dedilar".dedilar. deb o'ylayman. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. kiyimboshni mendan so'rang. Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r.a.ziyouz. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin". Ey. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz.a. 496. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat). Abu Duho (r. men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. 497. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". siz uni tasdiqlaysiz". zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. yolg'onchiga chiqaradi". Yaxshilik-ni emas.a. ularni sizga men o'zimgina beraman.a. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. deganda. Ey. Abu Hurayra (r. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". dedilar". U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. Alloh taologa hamdu sano aytsin. siz rivoyat qiling'. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. gunoxlarni kechiraveraman. bandalarim. Ey.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s.) Rasululloh (s. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa.a.a. men unga guvoh bo'laman!" . bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim. "Ha.) xabar berdilar. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib. degan so'zlarini eshitganmisiz? .a. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. taomni mendan so'rang! Men beraman.v. binobarin.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. Shutayr: "Mayli. dedilar. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. dedilar.dedilar. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. dedilar".v. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. dedilar. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. Ey. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar.): "Zulmdan saqlaning. Abu Zarr G'iforiy (r.v. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. bandalarim. Shutayr.): "Alloh taolo: "Ey. Baxillik va hirsdan saqlaning. Shutayr: "Ha.a. Men hech parvo qilmay. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 494. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r.Al-adab al-mufrad. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. dedilar. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz.com kutubxonasi 78 . yomonlikni uchratsa.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar. Yomon so'z va ishdan saqlaning.a. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. Binobarin. eshitganman".

501. U: "Bosh og'rig'i nima?" . Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak. dedilarda.v. dedi. dedilar". A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s.) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r. 500. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" . Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz". Rasululloh (s.deb so'radi.dedi.): "Miyada bir yel paydo bo'lib. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa.v. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.a. A'robiy: "Bezgak nima?" .a.a. men unday narsani bilmayman". unning badaniga. Huzayfa (r. xoh mo'minadir.v. dedi.a. Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi. 503. Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. kelmaydi". tomirlarga uradi". dedilar-da. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib.a. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim.deb so'radi-lar.a.) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" .a. 227-bob.ziyouz. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga".): "Agar xoh mo'mindir.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat". ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".a.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz. yarim kechada oldilariga kelishdi. dedilar. keyin ot egarining asboblarini sanadilar.v.) huzurlariga bir a'robiy keddi. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". dedilar.): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman". Nabiy muhtaram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi.v. Xolid ibn Rabi' (r.deb so'radi. Shunda Huzayfa (r. sabr etsa. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .)dan rivoyat qilindi.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499.v. Keyin Rasululloh (s.dedilar. Abu Hurayra (r. degan so'zni qo'shganlar.a.deb so'radilar. Rasululloh (s.a.dedilar. degan edilar.a.a. Tunda bemorni ko'rish haqida 504.dedi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi. deb marhamat qildilar.v. Abu Hurayra (r.a. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar.v.Al-adab al-mufrad. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi". Abu Hurayra (r. dedi. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi". a'robiy: "Yo'q.com kutubxonasi 79 .): "Bu qaysi vaqt?" . demoqchi bo'lsalar kerak.): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .a. dedilar". oilasiga. deb javob berganlarida.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ular: "Tun yarmi".

Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir.ziyouz.)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa.a.v. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa.v. Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa. bu kafandan yaxshirog'i beriladi. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin". 505. olib keddik". www. Makka fathida kasallanib. bu Ham joiz emas". Men: "Yo Rasulalloh. Oyisha (r. Bu hadisi sharif Rasululloh (s. Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi. Oyisha (r. Shundan keyin Rasululloh (s. Xasta mo'minning savobi 508.Al-adab al-mufrad. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa.com kutubxonasi 80 . 507. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Rasululloh (s.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s. 506.v.a.)dan duo so'ragan edi.v.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib.v.a.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa. dedilar".a. deb duo qildilar. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim.a.v. dedilar. Rasululloh (s.a. deganlarida.a. dedilar.a.v.a.v.deb so'radilar.a. Huzayfa (r. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib. dedilar Sa'd.a. Abdulloh ibn Amr (r.a.v.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar.a.a. shekilli. bir hissasini qizimga qoldirsam?" . Hz. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa.): "Yo'q.a. ya'ni bu kafan chirib.a. Shunda Rasululloh (s. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa. Anas ibn Molik (r. dedilar".dedim. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi". Ular: "Ha.a. shu kasallik bilan o'lib ketaman.v. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s.v. dedilar".): "Mayli.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman".)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi. mumkin emas". uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi.v. dedilar. 228-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?".)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s.): "Yo'q.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".) mening holimni so'ragani keldilar. Yana hz. Lekin uchdan biri ham ko'p". tuproqqa aylanadi". Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi".a.v. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi. Alloh! Sa'dga shifo ber.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. Rasululloh (s. dedilar". so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi.a.

Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin".v. senga jannat nasib bo'ladi.Men: "Ha. Ato ibn Abi Raboh (r.): "Xo'p.dedi. U xotin: "Sabr etaman.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. deb duo qildilar. Rasululloh (s.a.v. jannatga doxil qilur". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir. 229-bob.v.a.a. Alloh! Betoblikni kamaytir. demak shikoyat hisoblanadimi? 518.a. 514.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . Ular haqiga duo qilganingizdek. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib.a. "Men xastaman". jannatdagi huri aynlardan qilgin!" . Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. hamma yog'im og'riydi". mening haqimga ham duo qilsangiz".deb so'radilar. ammo ajru savobini ka-maytirma". deb iltimos qildi. dedilar. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)". chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi. u zot: "Ey. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. Shunda Rasululloh (s. U Rasululloh (s. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib.a. degan jumlani qo'shganlar. dedilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. istasang sabr etasan. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. Abu Hurayra (r. agar istasang.)ga borib shikoyat qilishdi.) duo qildilar". Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli.a.) ga bezgak kasalligi kelib. 511. degan edilar. Asmo': "Betobman.v. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. dedi.a.v. Alloh taolodan shifo berishini so'rab. Men uchun bir duo qiling!" . 513.a. otam ham shu ansorlardanmiz. Rasululloh (s. men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman. men ham.a. Rasululloh (s. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman. Alloh taolo senga jan-nat beradi". duo qildilar. bunday qilmagan. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz.a.) huzurlariga kirgan edik. degan edim. Abu Hurayra (r. U kishi: "Ey.a. dedi.v. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. o'z onamni esa. Rasu-lulloh (s.a. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida.deb duo qildilar. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa. uni rohatga muyassar qilur". Abu Nuhayla (r. dedi". Rasululloh (s. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan.v.v.deb so'radtsi.): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" .ziyouz.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. ko'rsating". Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman".): "Istasang sabr qilasan.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. 512. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". dedilar.com kutubxonasi 81 .

a.v.a.a.com kutubxonasi 82 . Asmo' (r. Betob bolalarni ko'rish haqida 521. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku". dedilar. deganlarida Rasululloh (s. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.a. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar.deb so'radilar. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa.v. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". deyilmoqchi. Shunda Rasululloh (s.a.v. shunga o'ralibgina yurgan. Rasululloh (s.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh. Qizlari qasam ichib: "Otam www. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi. Abu Bakr Siddiq (r. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi.a.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar.) isitmalanib.deb so'radim.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.a.ziyouz. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar. yonimda o'tirgan Rasululloh (s. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib. Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" . Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu. xursand bo'lish umidida edilar.)dan rivoyat qilindi. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan".)dan eshitildi. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib.v.v.)ning qizlari. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim. og'irlashdi. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim.a. Bu kishi Rasululloh (s. 231-bob. Rasululloh (s. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". Jobir ibn Abdulloh (r. shunday.a. 230-bob.a. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520.a.a. Rasul-ulloh (s. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib. Usoma ibn Zayd (r. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib.v. o'ddirishgacha olib borgan edi.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib. keyin undan taloq bo'lgan edilar.a. Rasululloh (s.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi. dedilar".): "Ha. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib. 519.v. deb Rasululloh (s. Senga bir reja taklif qilinsa. U zot xz Oyisha (r.v. dedilar. uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. hammasi o'zining mulkidir. dedilar.a.v. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan".a.v.) u kishiga: "Qizimga borib ayt.Ikki taraf . ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man.) tahorat qilib. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.)ga kishi yubordilar.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi". Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib.a.) hz. Abu Said Xudriy (r.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor.a.)dan katta edilar.a. U kishi Rasululloh (s.) bilan Abu Bakr Siddiq (r.

Endi u tuzalib qolgan bo'lsa. degan edilar.v.a. dedilar.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. inshoalloh. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s. Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku". 233-bob. Shundan keyin Rasululloh (s. albatga jannatga kiradi". A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi.a.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" .ziyouz. u kishi: "Rasululloh (s.a. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi.a. unday bo'lsa.com kutubxonasi 83 . Rasululloh (s. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim.a.a.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas.) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar.a.a. dedilar. degan gapla-rini men ham eshitganman. Sa'd ibn Abboda (r.v. 232-bob. deb hikoya qila-dilar. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. dedilar www. Rasululloh (s.v. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" .a. jumladan.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" . Shu vaqtda men Ummu Dardo (r. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan . Rasululloh (s. deb naql qiddilar.v.deb so'radilar.dedilar.a.v. 234-bob. Abu Bakr Siddiq: "Men". Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar.v. dedi.v. deb yana odam yubordilar. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r. dedilar".deb sahobiylarqdan so'ragan-larida.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.v. sening aytganing bo'lsin!" .)dan rivoyat qilindi. Bu seni.a. Men: "Xotinim hamon betob".) oldilariga borardim. Abu Hurayra (r.v. dedilar. degan edim. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".degan edilar. deb javob berdilar". Bemorni ziyorat qilish fazilati 524. dedilar". balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522. men senga taom berolmayman".) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?".): "Siz ham shunday kishilardan-siz.a.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Men: "Biroz tuzalib qoldi".a. albatta". deb umid qilaman".) bir necha sahobiylari. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi". desam.v.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . Rasululloh (s.a. dedilar. Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . gunoxlardan poklaydi"dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar".a.Al-adab al-mufrad. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi. Rasululloh (s.v.): "Xayr. Abu Bakr Siddiq: "Men". Abdulloh ibn Abbos (r.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa.v.a.dedilar".) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.a) bilan qizlarinikiga bordilarda.

Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa.a. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. u jannatning bog'ida bo'ladi".a.a.v. dedi. dedi xotin. Bemor kishini borib ko'rish. albatta.a. Agar borib so'ragan bo'lganingda. deb javob qaytarish". U kishi: "Ey. v.)dan rivoyat qilganlar. dedi.v. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. sen meni kelib ko'rmading". dedi. u kishi: "Rasululloh (s. Abu Asmo' bu hadisni Savbondan.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". dedi. "Isitma vujudimni kuydiryapti.com kutubxonasi 84 . yuqoridagi hadisning takroridir. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding".dedi. unga suv berganingda. dedi. "Senga nima bo'ldi? . xastalik haqida yomon so'z qilma.v. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".a. dedi". Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar.). Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan.)dan rivoyat qilindi. Jobir www. Abu Said Xudriy (r. Abu Hurayra (r. U banda: "Ey. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". dedilar Rasululloh (s. 236-bob. Hz. xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi". 528. dedilar".Al-adab al-mufrad. U kishi: "Ey.deb ahvol so'radilar xotindan. men senga qanday suv beraman?" .a. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. Imom Ismoil al-Buxoriy 525. unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin"). uni mening oldimda topar eding".) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r. Umar! Bizga bir hadis aytib bering". Yana Alloh taolo: "Ey. men Sening betobligingni qanday so'rayman". Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". dedi. 237-bob. u kishi esa Rasululloh (s.ziyouz. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. 527.v.a. 526. Odam farzandi! Betob bo'ldim. "Jim.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin".)ning o'zlaridan rivoyat qilingan.a. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. o'zing rabbil olamiynsan. deb so'rashganda. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. Bemorni ziyorat qilish savobi 530.): "Uch narsa bor.v. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding. vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa. Alloh taolo yana: "Ey. Alloh! Sen betob bo'lmaysan.v. dedi. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. uni albatta mening oldimda topar eding". unga: "Ey.): "Bemor kishini borib ko'ringlar.

v. deganidan keyin.a.a. degan she'rni o'qidilar.): "Ey.a.deb ahvollarini so'radim.a.v.v. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s. Juhfada Rasululloh (s. Rasululloh (s. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s.) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar. Ammo hz.Misr.a. Men bu holatlarini ko'rib.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi.v. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. "Aksincha. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil".a. Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.a. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".a. Hz.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib. "O'ylab gapir!" . 238-bob.a.)ga kelib aytgan edim.v.a. deb duo qildilar 536. Rasululloh (s.Abbos (r.537. bola musulmon bo'dtsi. Majna . Ato ibn Abi Raboh (r. Bunga chidashim qiyin". Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. agar u bemor yonida o'tirsa. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan.a.v. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi. gunohlaring to'kilmagay. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" . Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor". mening isitmam zo'r. Inshoalloh.Al-adab al-mufrad. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin". 535.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohning rahmatida yuradi.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin".v.)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r.) ko'rga-ni uyiga bordilarda.) kasal ko'rgani www.).) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar".a.a. Rasululloh (s. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi. dedilar". dedilar".a.xushbo'y o'simlik.v. demoqchi bo'ldilar. Juhfa . Anas ibn Molik (r.v. deb taklif qiddilar. Majna suvlariga tushish.dedilar Rasululloh (s. 239-bob. Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz".)ga xizmat qilib yurar edi. Izxir .v. undagi kasallarni tuzat. Shunda namoz vaqti bo'ldida.a. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor". O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir".a. Islom dinini qabul qil".ilga-ri bozor joy bo'lgan. dedi a'robiy. deb duo qildilar". Nofi' (r.com kutubxonasi 85 . Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. Oyisha (r.

Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. dedilar. U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar". Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad.Yamandagi bir shahar nomi. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)".a. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak. Rasululloh (s. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs". dedilar". Zayd ibn Arqam (r.com kutubxonasi 86 .a. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi. deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r. deb javob qildi.dedi". Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. 243.v.v. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang.543.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar". Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim.) ko'rgani keldilar-da: "Ey.a.) bu dunyodan ketdilar. 245-bob. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" . U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi.a.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". senga beriladigan savob jannat bo'ladi". u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s. Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541. Tabbola . Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim". Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi". Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. . Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r.v. Ammo Rasululloh (s. dedilar".a. Bemor uyida bir xotin bo'lib.deb so'radi.a. Kishilar uni ko'rgani borishganda. 242-bob.)ga qarashim uchun menga kerak edi.a. dedim.deb so'ragan edi. Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.a.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. U: "Durust". deyilsa. Betobning javobi 538-hadis. 244-bob.): "Ko'zing shu holatida qolib. demoqchi bo'lsa kerak www.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" .v. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539.ziyouz. men rozi bo'lmas edim". Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi. deydi.a. 241 -bob.

Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib.dedim. deydi".a. deb duo qilar edilar.deb so'radim. Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis. 547. Shunda u kishi Rasululloh (s. Hz. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik.)dan rivoyat qilindi.v. 246-bob.): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa.a.) Rasululloh (s. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman".a.) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" .Al-adab al-mufrad. Qars ikki qo'ldan chiqadi.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey. u bemor dardidan shifolanib ketardi". Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. keyin u shunga sabr qilsa.v. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . dedilar". Mujohid ibn Jubayr (r. keyin: "Ey. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa.a. Birovni yaxshi ko'rsa. yaxshi www.a. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin". Imom Ismoil al-Buxoriy 544. Ya'ni biron kishi uning salohiyati. Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. undan ahvolini so'radilar. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak.a.a.)dan rivoyat qilindi.a. degan hadislarini eshitdim".deb duo qildilar 247-bob. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi.a. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman". 545. Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" . dedilar. 548-hadisning mazmuni kabidir.v.v.a.v. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546. o'ziga bildirsin 552. badaliga jannatni beraman".ziyouz. Erkak uyida nima ish qiladi? 548.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar.v.): "Rasululloh (sa.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib.)dan rivoyat qilindi.v. yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. 553.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam.com kutubxonasi 87 .v. Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar".a. Oyisha (r. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib.a. u kishi aytdilar: "Men hz. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman".a. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Umoma (r. 248-bob. Oyisha (r.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". Hishom otasidan qilgan 550-hadis. deganlaridek.v. davomlidir.)dan: "Rasululloh (s.

dedi. Kishi birovni yaxshi ko'rsa.) ot ustida yurishni yaxshi biladigan."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. Shun-da Rasululloh (s. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www.ziyouz. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi". bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman". dedilar.s. o'pkada joylashgandir".) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. ikki narsaga buyurib. Birinchi . 249-bob. seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim. Aql qalbda bo'ladi 557. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".v. lekin uning aka-ukasi yo'q". Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.s.yurakda.): "Seni ikki narsadan. dedilar".) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman".a.) aytadilar: "Rasululloh (s. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma.a. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. u bilan janjallashma. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa. ikki narsadan qaytaraman.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. 554. Ayai (k. 250-bob. degan hadislari bo'lma-ganda. ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir".jigarda.): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa.v. "aybli. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. rahmdillik .a. uni surishtirib yurmasin 555. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.) huzurlarida o'tirgan edik. dedilar. degan gaplarini eshitdilar. Nuh (a.v. 556. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 88 . aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi". Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". dedilar". Yana hz Nuh (a.v.v.a.): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman".v. u kishi Hz. dedilar. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa.Al-adab al-mufrad.a. dedilar. Takabburlik haqida 558.s.)dan: "Aql . Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. Ikkinchidan. dedilar". "Bizda bir qiz bor. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib.a. Rasululloh (s. 251-bob. chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa.

deganimda. Uning to'r va tuzoqiari .) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedi". o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi".a. dedilar". bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". dedilar. 566.v. dedi".a.a.a. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak". Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.a. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi".v.) yana: "Yo'q". qudrat . 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. kibr bo'ladimi?" .a. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. dedi.v.com kutubxonasi 89 . Ali: "Yo'q.a.Al-adab al-mufrad. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. sen bi-lan birga qilaman". Rasululloh (s. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s.v.a. ularning sutini sog'aversa. teva kabi ulovi bo'lib.a.): "Haqiqatni. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. Shunda men: "Ey.v. 561. xohlagan bandalarimga marhamat qilib. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz.): "Io'q". dedi. "Ot. "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. dedilar. xachir.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi. dedi. 564. jannat! Sen mening rahmatim-san. dedilar.v.)dan rivoyat qilindi.a. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib. 562. Bularga Rasululloh (s. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. dedilar".mening pastki kiyimim va kat-talik esa. dedilar".ziyouz. Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi. Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey. Abu Hurayra (r. yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir.v. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. faqir bo'lgan kishilar kiradi". hz. Do'zax: "Menga zolimlar. jiddu jahd bilan ado qilardilar. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www.v. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".a. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman".a.): "Yo'q. Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir".) aytdilar: "Alloh taolo izzat. dedilar. degan so'zlarini eshitdim". do'zax! Sen mening azobimsan.deb so'raganda.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. 565.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Yo'q".): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa. 563. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray".kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi. Abu Hurayra (r.v.) Rasuli akram (s.a. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". Abdulloh ibn Umar (r. ularni kiyib yursa. 560. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. uni g'irchillatib kiyib yursa. men uni azobga solaman.v. u ayol aytdi: "Hz.a.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi. dedilar".

Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman. Hz. Hz. u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s.a.a. Shunda Rasululloh (s. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib.)dan rivoyat qilindi. Hz. dedilar".a.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim.a. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .): "Yo'q.v.)ni yubordilar.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar.v. bu Oyisha. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki.a.a. Shu paytda Rasululloh (s.ziyouz.) mening lungim.) hz. dedilar. dedilar.Al-adab al-mufrad.a. yana qaytib boring!" . 568.com kutubxonasi 90 . Rasululloh (s.v. degan edilar.a. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar.deb so'radilar.) huzurlariga keldi. Zaynab bint Jahsh (r. albatga. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" . iflos narsalardan ichiriladi".v. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi.-v.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz. Hz. Ustlarida lovillab olov yonib turadi.v.v. ayollarining iltimoslarini bildirdilar. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".v.) bu zotga: "Bor.a.v.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. Zaynab ham Rasululloh (s.)ning qgazlari hz.a.a.a. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s.a. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman". Shunda Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar.a.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay.a.)dan rivoyat qilindi.v. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a.a.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib. deb qo'ydilar".v.): "Ey. 570.) ga qarayverdim.v. Fotima (r.a. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi". Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569. Fotima Rasululloh (s.) tabassum qilib: "Ha.deyishdi. bu kibr emas. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan. 567.a. pastki kiyim va chodirimga o'ralib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. dedilar".): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin".v.a. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa.v. Shu bilan hz.v.)ga aslo gapirmayman". haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab. Abu Bakr Siddiqning qizlarida". Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s.a.v. u zot huzurlariga yubordilar. men bilan birga o'tirgan edilar. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki. jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi". Hz.v. Shundan keyin ular hz.a. Oyisha www.Fotimaga javoban Rasululloh (s.v. 252-bob.dedi. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz. Rasululloh (s. Oyisha (r.) kelib Rasululloh (s. degan umid bilan Rasululloh (s. dedilar.v. u kishi Rasuli amin (s.a. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi".

) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib.a. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz". Shunda hz.) aytdilar: "Hz. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20. Abu Hurayra (r. dedilar.deb duo qil-dilar.v.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . Rasuli akram (s. dedilar". Shunda hz..v. Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 91 . halokatga uchramasdi". hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s.) nazdi-larida hurmatli bo'lib.a.a. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay.a.): "Yo'q".)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi. Zaynab (r. yomg'ir yog'dirdi. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib.)dan rivoyat qilindi. Umar tik turib: "Ey. Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" .) bilan Rasululloh (s. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob.a. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim. Rasululloh (s. Abbos (r.v.)ning amakilari hz. 572. Keyin esa.a. 573. Umar Rasululloh (s.) bilan chiqib. Hz. Shunda hz.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz.a. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi.ziyouz. o'chingni olaver". ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571. Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. onamiz hz. Oyisha (r.a.v.a. Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.) otalaridek o'tkir fikrli. shunga muvofiq amal qilamiz".Ya'ni Oyisha (r. Rasululloh (s. shamol tuproqni kuldek sovurgan.a.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi.a.v.v. dedilar.a.Al-adab al-mufrad.a. Oyishaga hujum qildi. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)". Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi.v.deb iltimos qilishganda.a. dedilar.a.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. panoh topgan edilar. dedilar.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar.a.a. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s. dedilar".)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar.v. Oyisha (r.

undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi. O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas.v. yuqoridagi buyruqni bergan edim".deb so'rashganda. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib. 255-bob. Ali (k. deb qasam ichdilar. toymay turib aqlli. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi.) aytdilar: "Kishi qoqilmay. Salama ibn Akva' (r.ziyouz.a.a. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin.) aytdilar: "Rasuli akram (s. 257-bob. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. Muoviya oldilarida o'tirgan edim. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi. men uni buzishni xohlamayman". dedilar". Aka-uka tutintarish haqida www. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". dedilar. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. u kishi aytdilar: "Men hz. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . olim bo'la olmaydi".a. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi. Alloh uchun taomlantirmak 578. 576.)dan rivoyat qilindi.com kutubxonasi 92 . Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim.a.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. Rasululloh (s. dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". Hz. Tajribalar haqida 575. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Abdurrahmon ibn Avf (r. 254-bob.a. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq".v.v. 256-bob. Abu Said Xudriy (r. 574. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" .Al-adab al-mufrad.

mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. dedilar".v. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi.a. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor.)ni aka-uka tutintirdilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. demak. dedilar". Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda.dedilar. 260-bob. shirkdan toza-landi.ziyouz. Abu Hurayra: "Allohu akbar.a. Makkai mukarrama fath qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 580. Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib.Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib. imkoniyat toshuncha tu-raveradi.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di. echkilar barakali narsalardir 584.v. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. mening boshimga qo’ydi. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi.a.a. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q". Undan takabburlanish uchun men shunday qildim". Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha. uni bekor qiladi. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. Alloh taologa hamdlar bo'lsinki.v. Qo'y. deb aytgin!" . balki mustahkamlaydi. ya'ni hijrat qilsa.v. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi".a. Anas ibn Molik (r. 259-bob.a.): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. 581. o'zgartirmaydi. Shunda Rasululloh (s. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. Islom uni o'zgartirmay. bizni non bilan ham to'ydirdi. 258-bob. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa.a. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. dedilar.) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. unga yomg'ir suvini tekkizdilar. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.Al-adab al-mufrad.a. 3. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1.)dan rivoyat qilindi.v. Yana Anas ibn Molik (r. savobi bor.com kutubxonasi 93 .) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. deb iltimos qildi. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s. 2.deb so'raganimizda.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. Rasululloh (s. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. Ammo u kelgan kishilar bu www. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu.

Muso (a. Shunda u kishi: "Ey. hz. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish.v. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". Ammo qo'y egalariga esa.v. Men: "Ikki ming besh yuz". ikki bosh bo'lsa.)dan rivoyat qilindi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi. saxovatlik xislatlari o'tar ekan.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka. Abdulloh ibn Abbos (r.deb so'radilar. dedilar". Hz. www. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. Abu Hurayra (r. degan edilar". A'robiylashish haqida 590. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman. dedilar".) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. 587. 261-bob.)dan rivoyat qilindi. dedilar". 588.): "Hz. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. tumshuqlarini tozalab tur.a. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon.ziyouz. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari. yoki ustlaridagi chang. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda.v. 585.s. dedilar.a.Al-adab al-mufrad. qo'ylardagi kamtarlik. Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. boshqalarni mensimaydilar. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". men shunga taajjub qilaman". erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s.) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. g'uborlarni artib yur. Shunda Rasululloh (s. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. ikki baraka va uch bosh bo'lsa.a. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi. 262-bob. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. Ali (k. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz.a.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib. vallohi a'lam. 589. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. ularning yotadigan joylarini pokiza. senga keladigan daromad qancha?" . dedim. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". toza tut. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s.a. Abu Hurayra (r. bir vaqtlar keladiki. dashti biyobonlarga chiqib ketish)".a.com kutubxonasi 94 .

Umar (r.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz". lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)".a.a. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib.oqjundan to'qilgan mato bo'lib.v. 591-hadisning aynan o'zidir. agar hz.a. hz.a.v. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim.) dedilar: "Ey.a. Ixrom . 1 Arab tilidagi "ihrom". Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595. Umar (r.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. Hasan Basriy (r.) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar.a. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib.al. lekin hz.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" . Ali (k.a. Savbon (r. u kishi: "Hz. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir".) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim. 265-bob. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi. deb javob berdi. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim". "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .)dan: "Rasululloh (s. uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. Umar ibn Xatgob (r. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob. Shurayh aytdilar: "Hz. "ehrom" . Oyisha (r.com kutubxonasi 95 . Oyisha (r. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" . hammalarini to'g'ri. Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi".): "Albatta. dedilar. 594.deb so'radim. dedilar. Ali (k. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar". 266-bob. deganlarida.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman". ular yonida o'tirdilar. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. 264-bob. Ali ularga xalifa bo'lsa. Umar (r. deb qo'shimcha qiddilar. Hz. deb javob berdilar".hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596.a. Shunda hz.dedilaru.v.Al-adab al-mufrad. ular bilan ham o'tirishaver.a. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir".v. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma.deb so'radilar. dedilar". Abdurrahmon hz.buyuk inshoot. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi.a.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. undan bir o'g'li bilan bitga quli www.ziyouz. Shuning uchun hz.): "Bu fikring noto'g'ri. Umar (r.)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.

sabrli-chvdamli bo'l. (s. demoqchi. u: "Xo'p. Shunda Rasululloh (s.a. u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. Bunga qanday chidash mumkin. dedilar. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim.a.v. u aslo kechirilmaydi. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. lekin hozir emas. dedida voqeani bayon qilib berdi".): "Avvaldan bor bo'lgan".) aytdilar: "Rasululloh (s. bolani ko'rishi bilan salomlashib. dedilar. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi.)dan rivoyat qilindi. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida.ziyouz.a. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. deydi. Bola katta bo'lib. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir".dedim. bir xayolga borib qattiq g'azablandi.a.v.a. Halimlik haqida 597. u kishi uygonib qoldi-yu. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. 268-bob. Qul yo'l xarajatlari. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" . 599-hadis 598-hadisning takrori. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering".v. dedilar. deb qulga buyurdi. Abdulloh ibn Abbos (r.com kutubxonasi 96 .)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s.): "Ular halimlik va hayo". ilm o'rgataman!" . Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. 267-bob. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". ilm talab qilib kelganini aytganda. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. Keyin bola: "Men ilmga boraman. Men: "Ular nimadir. Ashaj Abulqays (r. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" . uyiga qaytib keldi. 598. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim.dedim. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. Rasululloh.v.Al-adab al-mufrad. o'zini to'xtatdi. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir". Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi".a. 600hadis 597-hadisning takrori. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi.deb va'da berdi. m)lar ham bir-biriga ta'addi www.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan". qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya". dedilar".deb so'radi. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" . Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas.a. dedilar. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa. Bola bir olim kishiga borib. Abu Said Xudriy (r.

Abu Hurayra (r. 3.v. o'zi-ni bejab. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu.)dan rivoyat qilindi. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi. ammo zulm qilish.v.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. dedilar.)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r.a.men hammadan kattaman. men Rasululloh (s. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. 608-hadis 607-hadisning takrori. u kishi: "Rasuli akram (s. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi.v. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi.com kutubxonasi 97 .)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim".ziyouz. 269-bob. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi". shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . 2. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi. begonalarga aralashib.)dan rivoyat qilindi. chetga qo'ydilar. Lekin u kishi bundan g'azablandi. Kattalik va izzat kiyimidan murod . U kishi: "Yaxshi qilding. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda. quvvatliman. dedim. Hadyani qabul qilish haqida 607. degan so'zlarini rivoyat qildilar.a.) bilan birga edim. deb da'vo qilgan kishi.Al-adab al-mufrad. bu kishi Rasululloh (s.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi".a. 603. menga achchiq qiladi. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. Muoviya ibn Kurra (r. deb nizo qilgan kishi. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. 604. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. Uning hasanasi qabul qilinsa. hadyani qabul qilmaslik haqida 609.a. Fuadul ibn Ubayd (r. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin.a.a. Rasululloh (s. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman.a. jannatga kiradi".a.) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1.a. Endi shu www. 605. uni olib tashladim. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman". dedilar".deb so'radilar. safarga chiqib kettanidan keyin.v. Islom jamiyatidan ajrab.v.v. 606.a.a. degan gaplarini eshitdilar. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib.)dan rivoyat qilindi. u kshpidan oldinroq borib. qiyomat kuniga qoldiradi. 270-bob. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi.)ga bir ona teva hadya kdldi.a. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi". Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy. Xafa bo'lib.

Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim. Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik".) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib.a. dedilar".deb so'raganlarida Rasululloh (s. www. xohlagan ishingni qilaver. deb qasam ichganlarini men eshitdim". chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi".) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar.v.) bilan hz.v. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir". Men ketganimdan keyin hz. Abu Said Hudriy (r. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s.a. 614.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang. uyatchanlik haqida 610.)dan rivoyat qilindi.)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz. 612. Abu Bakr Siddiq (r. Abu Bakr Siddiq (r. u kishi: "Rasululloh (s.a. xolisanilloh beradi.) Rasululloh (s.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay.v. Oyisha (r.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. Anas ibn Molik (r. Oyisha (r.a. shunday o'tiraverdilar. dedilar".a.) aytdilar: "Hz.)ning odatlaridan biri.a. dedilar".a. Rasululloh (s.v.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar.a.a.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Umar (r. balki qo'llarida bo'lsa. u zotga bir narsa hadya qilinsa.)ga bir narsa berib.a.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda.a. Oyisha (r. Usmon (r. Usmon ibn Affon (r.v.v.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz. Rasululloh (s.Hz. 271-bob. uyalib qaytib chiqib ketardi.a. dedilar. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar.a. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.a. 615.v.a.a.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra. Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi.a. Rasululloh (s.a.a.v.) kelib kirishga ruxsat so'radilar. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman".v. deb qo'rqib shunday qildim".ziyouz. Hayo.a.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar. dedilar.a. Usmonga kdldingiz?" . Shundan keyin hz.a. Abu Hurayra (r. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi.): "Usmon uyatchan odam. 611.com kutubxonasi 98 .Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir". u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.Al-adab al-mufrad.a. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r. uni olib hazm qilib ketaverish emas.v. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. dedilar".)dan rivoyat qilindi.

Abu Hurayra (r. U: "Abdulloh nima degandi?" . degan.com kutubxonasi 99 ." (11:80).. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . dedshar. Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www.a.v. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. qaytishimiz yana Uning huzurigadir".) dedilar: "Agar men Yusuf (a. der edilar". Uning sherigi yo'qtsir. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir. 274-bob. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". Oyishadan rivoyat qilingan.s. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim.Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha.a. tong ottirdik. dedilar.v. Tongdaga duo 619. Agar men u yerda bo'lmasam. Hz. Shuningdek. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi".ya'ni chaqirig'iga javob berib. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar".a.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki.deb so'radi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Lut (a.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. 273-bob.s. otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim.Al-adab al-mufrad. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) . U "Qani edi.a. der edilar.Allohga) sig'inishni istagandi.ziyouz. Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620. kechqurunga yetishdik..) turganchalik hibsda turganimda. sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam.. ammo u 614-hadisning takro-ri.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". U yagonadir. 272-bob. dedilar." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". Yusuf (a.v. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi .a.deydi (xotirjamlik bilan). 618.v. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. Rasululloh (s.. Ixlos bilan qilingan duo 621. Allohdan boshqa iloh yo'q. uning otasi ham.s. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 616. Abu Hurayra (r. Allohdan boshqa iloh yo'q. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi". menga odam jo'na-tar edilar.

Rasululloh (s. dedi. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi.a. deb javob berdi. Shunda Rasululloh (s. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar. U: "Ha". 627. meni azobga duchor qilmagin. yomg'ir yog'may qo'ydi.a.a. Rasulalloh.v.) oldilariga kelib: "Ey. dedilar.) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r.a.a. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring. qo'llarini ko'tardilar.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa. Abu Hurayra (r. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. dedi. karvonlar to'xtab qoldi". Allohim. Ikrima (r. qo'llarini ko'tarib: "Allohim.)dan natsl qilib.a. ul zot undan voz kechdilar.v.a.) janobi Payg'ambar (s.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. kaftlaringizsh yuzingizga surting".v.a.a.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi . xohlasang ber-gin". kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim". Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi". deb o'ylashgandi. 622-hadisning takroridir. dedilar". Darhol Madinada yomg'ir tindi. Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib.): "Allohim.v. 625. 276-bob.a.v.a.ziyouz. qat'iylik bilan qilsin.a.Al-adab al-mufrad.a. yomg'ir yog'may qo'ydi. ularni duoibad qiling". hayvonlar qirilib ketmoqtsa".v. yomg'irni bizning ustimizga emas.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s.deb so'radi. Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar. Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. duo qilib bo'lgach.) huzur-lariga kelib: "Yo.v. Anas ibn Molik (r.a. atrofimizga yog'dirgin". Jobir dedilar: "Rasululloh (s. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti. Allohning Rasuli. 626.a. 275-bob.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" . demasin! Zero. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib. buning uchun menga azob bermagin".v.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi.a. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi.v.)ga: "Ey. Jobir ibn Abdulloh (r.) Rasululloh (s. 629.) Alloh ansorlarni quvvatlagach. deya duo qildilar". behafsalalik bilan duo tsilmang.) qiblaga yuzlanib. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". dedilar.v. deganlarini aytgan. dedi.a. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori.com kutubxonasi 100 .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar". Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.v. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi.

deya takrorladilar". U kishi: "Rasululloh (s.) peshin namozini o'qidilar. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi.)ga aytib bergan edi. So'ng yuz martacha "Parvardigorim.) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir.a.a. (e'tirof etamanki). Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. Shuningdek.a. Hz.v.)ning "Allohga tavba qilinglar. Anas ibn Molik (r. 277-bob.a. "Parvardigoro. Sen mening Parvardigorimsan. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632.a. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa.a. qo'rqoqlikdan.v.a. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. deganlarini eshitdim". 637.Al-adab al-mufrad.a. (ey. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.v. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". 633.a.ziyouz. u ham jannatiydir". Va (e'tirof etamanki). uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil".) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib. deyildi". Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir. Abdulloh ibn Umar (r.): "Allohim. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar. Shunday ekan. albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". Abdulloh ibn Umar(r.v. yo'qdan bor qilding.a. Abu Hurayra (r. Shaddod ibn Avs (r. Al-lohim. Oyisha (r.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. dangasalikdan. Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. 636. gunohlarimni mag'firat qil. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir.) huzurlarida yig'ilib qolsak. 630. dedi. Allohim).deb so'radi.com kutubxonasi 101 . Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" . Meni chorlasa.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sendan boshqa iloh yo'q.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman.deb so'radi. Shubhasiz.v. men har kuni yuz marta tavba qilaman".a.v.a. Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".a. www. deya yuz marta takrorlardik". degan". gunoqlarimni kechirgan. Men u bilan birgaman".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar. deya duo qilardilar". deb marhamat qiddilar". Sen meni yaratding. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir".a. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman.v. dedi.)dan rivoyat qilindi.): "Biz Rasululloh (s. 634. Men Sening quling va mahluqingman.): "Allohim. meni yorlaqagan. 631.) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi". valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar". Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" . Rasululloh (s. Qaran degan yergacha sudralib keldida.v. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh.v.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

Abu Hurayra (r. Ul zot: "Allohim. Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673. lekin ijobat bo'lmadi".)ning: "Ey.v.a.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob.v. 285-bob.a. www. Duo qilinmasa. Vallohu a'lam 670. deb iddao qilmasa.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. deb duo qilganlar. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671.dedi.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. lekin duoim ijobat bo'lmadi. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deya marhamat qildilar. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak.a. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin". qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman".com kutubxonasi 106 . Mazmuvdan anglashshshcha. Ummu Sulaym (r. 103 nafar farzandimni ko'mdim. 672. 286-bob. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki.a.a. Amr ibn Shu'ayb otasidan.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a.a.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. deganlarini eshitdim.a.ziyouz. biz-ni duo qildilar. deydi". dedilar". uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin.) bizning . Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. albatta duosi ijobat bo'ladi". u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s.a.v.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis.) mening haqqimga uch borada duo qildilar.) uni duo qilib.v. 284-bob.v. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. Alloh unga g'azab qiladi". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. men Sendan dangasalikdan. Allohim.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa. (Vaholanki) u duo qildimu.v. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir.a. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. Rasululloh (s. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan. Allohning mag'firatidan umidvorman".a. Ummu Qays (r.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.v. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak.

Usmon (r. tavbamni qabul kdlgin. menga qarshi. dedilar". dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin". 682. Allohim.a. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. mudom Seni zikr qiluvchi.): "Ey. Allohim.a.v. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedilar.a.v. dedilar". Parvardigoro.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: Rasululloh (s.ziyouz. zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi".a. 684. 288-bob.)dan mana shu yogoch minbar usgida www. mening foydamga tadbir qilgin. tilimning. Shotir ibn Shakil (r. dedim. Menga nusrat ber. hujjatimni qat'iy qil. Imom Ismoil al-Buxoriy 677.)ga: "Yo. Ul zot: "Ey. deb ayt". Rasulullohning duolari 680. 683. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi.) minbardan turib: "Allohim.v. menga foydali bir duo o'rgating". Men bu so'zlarni Rasululloh (s. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. Parvardigoro. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". Abdulloh ibn Abbos (r.a. zararimga qilmagin. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". der edilar. g'uborni aritgin". meni quvvatli qil. 287-bob. menga nusrat ber.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik.a. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi.) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". dedilar".a.a. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . 685.v. Abu Sirma (r. desa. gunohimni kechirgin. Rasulalloh. Sen beraman desang.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz. Sahl ibn Sa'd (r. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 678. bardoshli qil. mening ziyonimga nusrat ber-magin.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.): "Allohim. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. duolarimni ijobat qil.com kutubxonasi 107 .): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim". degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Meni hech kim yenga olmasin. ko'zimning. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi. Hz. O'zingdan qo'rquvchi. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz.a.v.a.a.a. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir".v. Muoviya ibn Abu Sufyon (r.) aytdilar: "Ikki soat borki. menga hidoyat yo'lini osonlashtir.v. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin.)ning: "Parvardigoro. Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa. meni kuchli. menga qulog'imning. deb duo qilardilar". uni dinda faqih qilib ko'yadi.

): "Hadisda Payg'ambarimiz (s. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar". Hz.) uch narsadan panoh so'raganlar.a.a. www. deb so'radim. baxtsizlikning ta'qibqdan. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. baxillikdan. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman".a. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb so'rasalar. Parvardigorim.). 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori.a. Men unga bitta qo'shib qo'ydim.v. der edilar".v. Abu Hurayra (r.a.v. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir".)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir.a.a.Al-adab al-mufrad. 691.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin".Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. qalb fitnasidan va qabr azobidan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a.a. Gunohlarimni e'tirof qilaman. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r.a. Abu Hurayra (r.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. la ilaha illa anta". men Sening bandangman.): "Allohim.a. 694. dedi.): "Ey.ziyouz. deya duo qilardilar 696. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman".) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy.v. dedilar". 688. deb javob berishdi. ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin.a. Samoma ibn Huzin (r.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar. meni Parvardigorimsan. muahhar Zodan. Umar (r. deyishdir". Abu Hurayra (r. Qaqiqatda Sen muqaddam. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim". o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695. Abu Hurayra (r. 689.v.a. Yo. Allohim.a. deb javob bergan bo'lardim. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. Abu Hurayra (r. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 108 . Duo mazmuni: Allohim.) balolar mashaqqatidan. Duoning mazmuni: Allohim.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. mening gunohlarimni kechirgin".) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un".a. men Sendan hidoyat.a. deyilgandi. 690. yolg'izlikdan. "U Abu Dardo". men o'z nafsimga zulm qildim.

ammo biz eslab qololmadik. Anas ibn Molik (r. jismning salobatini. Ey.v. Rasululloh (s.) huzurlarida o'tirgan edik.v. Abdulloh ibn Umar (r. 706. 700.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.a. bizni jahannam azobidan saqla". iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi. ne'matingni zavolidan. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz. Allohim.a.a.a. ko'klarni va yerni to'ldirib.v. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. Agar suv muzdek bo'lsa.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. Imom Ismoil al-Buxoriy 697. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon.a. Abu Umoma (r.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin". qal-bimni dining uzra sobit. 702.v. dedik.a.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman". deya duo kdlardilar. Allohim.a. Biz payg'ambaring Muhammad (s. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir. Anas ibn Molik (r. nopoklik va zaiflik olib keladi.) aytdilar: Rasululloh (s. ofiyatingni o'zgarishidan. degan duo-ni ko'p takrorlardilar.a.a. Parvardigorim. 699.)-' "Ey. Ey. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. ey. Anas ibn Molik (r. ul zot juda ko'p duo o'qidilar.ziyouz. Ato ibn Soib (r.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s.a. 698. do'l va sovuq suv bilan poklagin!. der edilar". qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi".v. oxiratda ham ezgulik ato et. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". Suv esa.a.v. lekin eslab qololmadik.a.com kutubxonasi 109 . deb duo qilar edilar". gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey. Abdulloh ibn Abu Avfo (r.Al-adab al-mufrad. qalblarni aylantiruvchi Allohim.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. 703. ey Allohning Rasuli".)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. Abu Hurayra (r.a.) "Allohim.): "Allohim.v. www.v. 704. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir".)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan.) aytdilar: "Rasululloh (s. barqaror qil". Sendan faqirlik.a.)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi. Zero. 701.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. Allo-him. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur.v.): "Allohim. yetishmovchilik.a.v.a. der edilar. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman".

E'tirof qilaman. Abu Muso Ash'ariy (r.a. dedim.a.ziyouz. Sening zikringni qilishda. dedilar. Muoz!" dedilar. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. Oyisha (r. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi.dedilar. "Men seni yaxshi ko'raman". bularning barchasi menda mavjud. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". "Albatga. www.com kutubxonasi 110 . agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Allohim. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707. "Labbay. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. 708. zerikkan edi.Al-adab al-mufrad.a. gunohimni. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. Unga hamd aytardilar. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . Qays (r. yo Rasulalloh!" . bilimsizligimni. dedilar".) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. o'zingdan panoh tilayman". Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . darhol ishlarini tashlardilar.v. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. 711.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim.v. oshkora qilganimni ham kechirgin. der edilar". dedim. 289-bob. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. hazillarimni kechirgin.a.) qulimdan tugab: "Ey.v.a. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". deyiladi.dedim. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir. o'rgating".) aytdilar: "Rasululloh (s. 291-bob. 290-bob. "Xudo haqqi. bardosh bilan chidagan. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. Allohim. men ham sizni yaxshi ko'raman". Hz. kasalligi uzaygandan-uzaygach.a. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori. Allohim. Ul zot: "Ey. bu yomg'irni foydali qilgin". Muoz ibn Jabal (r.v.a. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. Ey. bardoshi tugab. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". deb ayt". Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. Shubhasiz har ishga qodirsan".yashirin qilganimni ham.

v.v. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar. dedi. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki.v. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" . odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713.a. lekin tahoratni mukammal qildilar. qabr azobidan panoh ber. qulog'imda bir nur qil.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.v.a. Aytdilarki. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi. Anas ibn Molik (r.Al-adab al-mufrad. Rasul-ulloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". o'ngimda bir nur qil. Sunani Termiziy. Men ham turdim. So'ngra namoz o'qidilar.a. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi".) turib hojatga chiqtsilar. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy.)ning2 uylarida tunab qoldim. Bilol (r. derdilar.a.a. Abu Ayub Ansoriy (r. 715. chunki Bilol Habashiy (r. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. Payg'ambarimiz (s. jahannam azobi-dan panoh ber.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s. deb jim bo'lib qolgan edi. Ibn Abbos (r. maqtovli Parvardigor. qalbimda bir nur qil. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi.v. so'limda bir nur qil.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www. Imom Ismoil al-Buxoriy 712. 1-jild. Rasululloh (s.v. Payg'ambarimiz (s. dedilar. ustimda bir nur qil. Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga. Shuvda men: "Yo Rasulalloh.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. der edilar". Ibn Abbos (r. o'rtacha tahorat oldilar. ostimda bir nur qil. oldimda bir nur qil.a. 120-121-betlar). Sendan yaramas. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".a.a.v.)ga yoqmadi.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey.a.a. lekin tahorat qilmadilar .). tahorat qilib. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib.v. Parvardigor.a. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim. Oyisha (r. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda.a. 1999. chirkin narsalardan panoh so'rayman".v.a. deb hisoblaydilar.a. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber. 1 Ibn Abbos (r.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim.) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka". dedi.v. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim". yotib uxladilar. Duoning mazmuni: Ey. Keyin turib namoz o'qvdilar.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. 716.a.ziyouz.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi". Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". "Adolat".a.deb so'radilar Rasululloh (s. Allohim.v.) namoz o'qidilar. Jimlik cho'kdi.a. Hz. Toshkent. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r. 714.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. Rasululloh (s. tahorat lozim bo'lmaydi. to u yotmagunicha.a.com kutubxonasi 111 . dedilar". Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda.

o'ngimdan va so'limdan saqlagin. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan.a. bizga ato etgan narsalarning ham. Sen haqdirsan. meni oldimdan. Sen to'sib man' qilsang. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 112 . www. mening avvalgiyu oxirgi. Sen yaqin qilsang. Senga imon keltirdim. qo'rquvimni aritgin. barcha hamd Senga xosdir. 719. siquvchi yo'qtsir. Ey. itoat etdim. Ibn Abbos (r. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. taslim bo'ldim.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi.v.a.a. Allohim.) shunday deb duo qilardilar: "Ey.ziyouz. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". binobarin. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. Osmonlar va yerning Rabbisi. va'dang haqdir.v. Allohim. jannat haq. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. Mushriklar chekinib. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. 720. Allohim. Allohim. Allohim. men Senga bo'ysundim. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. rahmat-marhamating. shumligidan panoh bergin. tarbiyat etuvchisisan. Yo Ilohal haq. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. uni qalblarimiz ziynati qilgin. uzoqpashtiruvchi yo'q. Sen o'zing mening ilohimsan. Senga hamd bo'lsin. O'zingga tavakkul qildim. №1.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. 718. 292-bob.a. qocha boshlagach. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. aybimni yopgan.a. orqamdan. do'zax haq. Senga yo'liqmoqlik haqdir. bizlarga kufr. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin.v. Ibn Abbos (r. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. O'zingga yo'naldim.a. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan.v. Allohim. Senga hamdu sanolar bo'lsin. Allohim. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. Allohim.v. ustimizga barakoting. Ey. der edilar". qiyomat haqdir. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sen yoyib. dedilar. Allohim.Al-adab al-mufrad. tepamdan. Parvardigoro. Allohim. barcha hamdlar Senga xosdir. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi.) aytdilar: "Rasululloh (s. bizlarni musulmon holatda o'ldirib. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. Allohim. Allohim. Parvardigor. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. Abdulloh ibn Umar (r. bizlarga imonni sevdir. bera oluvchi kimsa yo'q. Allohim. ahli kitob kofirlarni halok qil!" . Rasululloh (s.): "Saflaringizni tekislang. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin.deb duo qildilar".

a. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman". Istixora duosi haqida 724. turmushimga. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. turmushimda.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. ishim oqibatiga. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". Qudratingdan quvvat istayman.v.ziyouz. deyotgan edi. jismimni salomat qil.v.) aytayotganlarini eshitganman. Yo'q. dedilar". Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa. agar bu ish dinimga. Anas ibn Molik (r. Allohim. dedilar.a. albatta ijobat bo'ladi".a. dedilar". O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q". dedilar.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki. Allohim. deb bilsang. 727. 726. rahmatingdan umidvorman. deganingizni va yana: "Allohim.". Sen barcha narsalarni biluvchisan.a. Abu Bakr Rasululloh (s. men qodir emasman. Chunki. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki.. dedilar. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s.a. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". Mening butun ishlarimni. Allohim. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma. Allohim.Al-adab al-mufrad.v.com kutubxonasi 113 .a. deb duo qiling". ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". qodirsan.a. ko'zimni salomat qil. u duo ushbudir: "Ey. abadiy barhayot Zot! Ey. bugunim va istiq-bolimga zararli.. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar. Rasululloh: "Allohim. bolam. kufr va faqirlikdan panoh ber.a.) Fath masjidida dushanba. Allohim. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. qabr azobidan panoh ber". Imom Ismoil al-Buxoriy 722.v. uni mendan.) bilan birga edim. Jobir ibn Abdulloh (r. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sening har bir ishga kuching yetadi. So'ngra hojatini aytsin". Meni u bilan mamnun qilgin".) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. meni undan uzoqpashtir. men bularni Rasululloh (s. Sening buyuk karamingni tilayman. agar bu ish mening dinimda.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan.v.a. degandilar". g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan.a. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. 293-bob.v. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. ishimning oqibatida. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim. sha'nimni o'nglagin. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. 725. men bilolmayman. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. Jobir ibn Abdulloh (r. Shunda otala-ri: "To'g'ri. deb aytayotganingizni eshitganman".) aytdilar: "Rasululloh (s. bir kishi: "Ey. bugunim va kelajagimda xayrli. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. qulog'imni salomat qil. www.

So'ngra hojatini Allohdan so'rasak". ushbu so'zlar bilan duo qilsa. o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi". Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa.)".a.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.a. Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim.a. Abu Hurayra (r. 296-bob. deyishdi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. desin". Allohim. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 114 . Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir.a. 732. Sendan o'zga iloh yo'qtsir".a. www.) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. duosi ijobat bo'ladi: "Ey.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob.v. deb marhamat qildilar. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. Duoning fazilati haqida 733. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir. yetti qavat osmonning Parvardigori. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" . 729. 734. Sendan o'zga iloh yo'q". deyishdir".)dan rivoyat qilindi. dedilar Rasululloh (s. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis. Sendan o'zga iloh yo'qligi. "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz".a. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman.v. "Men Allohga duo qildim.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. Sening isming muborakdir.a.alz. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir". Uch karra o'qiladi".v. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.deb so'rashdi sahobiylar. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 295-bob.) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman.a.ziyouz. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman.v. Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. Zero Sen har ishga qodirsan".a.Al-adab al-mufrad. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi". 730. Abu Said Xudriy (r. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim".

denglar". Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis. "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey. momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi. Ikrima (r.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir".azob shamoli. bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin".) ning huzurlariga bordim.a. Ma'qil ibn Yasor (r.a.a.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. dedilar. Rasululloh (s. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis.v.).a. Allohim. 741. Shamol esganda duo qilish haqida 738. 298-bob.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. 736.a.a. Ubay ibn Ka'b (r. Ul zot: "Ey.a.v.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir.a.ziyouz. Allohim.v. 300-bob. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang".a.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. Anas ibn Molik (r. 299-bob.): "Shamol Allohning ruhidandir.a. azobing bilan bizni halok qilmagin.Al-adab al-mufrad. degan oyatni o'qidilar. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. 297-bob. deb javob berdilar". Allohim. 737-hadis. dedilar. So'ngra: "Menga duo qilinglar.a. bulardan avval bizga ofiyat bergin".v. Allohim. kechirgin".) aytdilar: "Rasululloh (s. Haqiqiy shamoldan murod . u azob yoki rahmat olib keladi.a. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Paygambar (s. deb ta'kidladilar". der edilar". Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). No''mon ibn Bashir (s. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman". Abu Hurayra (r. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman".) "Duo ibodatdir". der edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.a.a. der edilar". deb ayting. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir".a. dedilar". agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.) chaqmoq chaqishini ko'rib. Abu Bakr.) aytdilar: "Ibn Abbos (r. shuning uchun uni so'kmangiz.v.com kutubxonasi 115 . Salama (r.a. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan. Shubhasiz mo-maqaddiroq www. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s.) bilan Rasululloh (s.v. Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey. 739. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin.v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.v.a.v.

dedilar". dedim. unga qarab "So'rang". Abbos. dedilar.): "Subhanalloh! Bun-day demagin.v.) mana shu men turgan joyda turib. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r.v.) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". 302-bob. Buni eshshtan Rasululloh (s.a. bir-biringizga dushman bo'lmang.) aytdilar: "Rasululloh (s. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. ey. der edilar".a.v. deb duo qilardi. undan ofiyat so'ragin". Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. deb duo qildi. Yolg'ondan saklaning. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi. Allohim. u: "Ey. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748. Ul zot: "Ey. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13).v.a. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman". Rasulullohning amakisi. Abbos ibn Abdulmuttalib (r.) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi. Anas ibn Molik (r. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating.a.) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s. 301-bob.. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang. dedilar. O'zaro nizo chiqarmang.v. samimiylikni vasiyat qilaman.ziyouz. dedilar".". U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". oxiratda ham bizga ezgulik ato et. unga sabr qilib ajr olay". 749. "So'ng shunday degan edilar". dedilar.a. dedilar. Abbos. Allohning aka-ukadek ahil. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. Allohdan ofiyat so'rang".): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi. Allohdan so'rab. deganimda: "Ey.a.a. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir". Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang". bilasizmi?" -deb so'radilar.a.a. sadaqa qilay desam.a.com kutubxonasi 116 .v.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. dedilar.a.v. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar.a.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r. degan oyatni o’qirdilar.v. inoq bandalari bo'ling!" 746. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. dedilarda yig'lab yubordilar.a.a.a. u: "Allohim. Allohdan ofiyat so'rang. sen buning o'rniga bu dunyoda krm.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.) huzurlarida: "Allohim. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi. www. Rasululloh (s. 744." deyotganda.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda.v. menga bu dunyoda ham.a. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.v. men sendan sabr berishingni so'rayman".).) aytdilar: "Rasululloh (s. mol-dunyo bermading. deya Rasululloh (s.) Payg'ambar (s. derdi. demaysanmi".a. dedi.. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!.qilishim uchun biror nima o'rgating". albatta. olib keladi". duoqirdilar". oxiratda ham yaxshilik ato et. endi meni bir baloga yo'liqgirki. 747.v. Muoz ibn Jabal (r. yo Rasulalloh. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas. yomgarni ana shunday tutib..

) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi.) aytdilar: "Rasululloh (s. unga tuhmat qilgan bo'ladi.a. Shunda Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar. Ibn ummu Abd aytdilarki. 306-bob. 303-bob.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering. Alloh unga pshfo berdi". Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla". 304-bob.) bilan birga edik.a.v. dedim.) shiddatli sinovdan. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut".a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa.v. yana ziyoda qiling". G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756. o'zimni kuchli his qilayapman".Abdulloh ibn Mas'ud.a. demaysanmi?" . g'iybat qilgan bo'ladi. 305-bob. deb aytsin.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa. Ul zot egalari www. Jobir ibn Abdulloh (r. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar". har oyda ikki kun ro'za tut".dedilar. dedilar. "Ziyoda qiling. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752. dedim. Agar yana shu duoni aytsa.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim.a. Shunda Rasululloh (s.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir".a. Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman. yana ko'paytirib bering. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut".) bilan birga edik. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750.v. Rasululloh (s.a.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi. Agar yo'q narsani aytsa. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi-yu to'xtab qoddi.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi. deyilmoqda. bu o'shaning sassig'i". G'iybat haqida 753. Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa. "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi. ziyoda qiling. Abdulloh ibn Amr (r. Yana kupaytirib bering .v. 755. Qandaydir sassiq hid taraldi. 751. deb o'iladim.v. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi. dedilar. Ibn ummu Abd .com kutubxonasi 117 . Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman". Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin.v.a.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi. 754.a.v. dedilar ul zot.v.a. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. dedilar".a.ziyouz. Abu Hurayra (r.v. men o'zimni kuchli his qilayapman". dedilar".

Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". 307-bob. uni sindirdilar. 309-bob. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar.v. bolalarni uxlatdi. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" .a. itdek o'lib ketdi".v.a.a.Al-adab al-mufrad. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. Io'lda o'lib.v. osh bo'lsin". so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q.a. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q. Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir.v. der edi chin dildan.deb so'rasa.deb so'ra-dilar. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". Ittifoqo. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. O'likni g'iybat qilish haqida 758. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi. 757. Rasulalloh?" deb so'rashdi. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi. Shuqtsa er: "Taomingai keltir.)ning oldilariga bir necha bor keldi.com kutubxonasi 118 . Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" .) o'lib. dedilar. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar. Xotiniga Rasululloh (s. chiroqni to'g'rila. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". "Shu o'lgan eshakdan-a.a. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". dedilar". O'zaro mehr-oqibat haqida 760.) uni ayollari oddiga yubordilar. irib ketgan eshakka duch kelishdi. dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. ularni ux-lat". derdi. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir". dedi. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa.) ning mehmon-larini siylab. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s.) www. Shunda Amr: "Xudo haqqi.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar.v. Rasululloh (s. mana. chiroqni to'g'rila-di. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. uni Rasululloh (s.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. dedi. Ansorlardan bir kishi: "Men". dedilar".ziyouz. Rasululloh (s. dedi. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. U kishi och ekanligini aytdi. dedilar. qornini to'ydir. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi".v. dedi xotini. Rasululloh (s.a.v. Shunda ovqat egasi: "Mayli. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. Ayol taomni olib keldi. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761.) huzur-lariga bir kishi keldi. bolalar ovqat so'rashsa. Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi. qarangki.a.s. dedi. 310-bob.

. Abu Shurayh Adaviy (r. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir". Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib. dedilar". ul zot: "Bir kecha-kunduzdir.ziyouz.a.a.a.a. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling". yaxshi gap gapirsin yo jim tursin. qabul qiling.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s.v.Al-adab al-mufrad.deb so'radi. xohlasa o'taydi. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.com kutubxonasi 119 . xohlasa tark etadi". yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin".) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v.a.a. Mexmondorchilikuch kundir. Rasululloh?" . 315-bob. dedilar. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa.v. mehmonni e'zozlasin.v. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a.v.a.)ni to'yiga taklif qildi. .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Abu Shurayh Ka'biy (r. 765. U ayol: "Bilasizlarmi.) aytdilar: Rasulul-loh (s.) uchun qanday ichimlik tayyorladim? . O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi.) Rasululloh (s.): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar.a. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi. Abu Hurayra Rasululloh (s.. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin.deb so'radim. Uqba ibn Omir (r.a. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9). ey.v.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. www. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz.a. 312-bob. "Meh-monning muddati qancha. Rasulul-loh (s. dedilar". 766. Bundan oshig'i sadakdtsir. bas. Muddati bir kecha-kunduzdir. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" .) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a. 313-bob. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. 314-bob.v. 316-bob. Allohning Rasuli. men Rasululloh (s. Agar bunday qilmasalar.deb so'ralganda.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.v. 311-bob. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. Miqtsom Abu Karim (r. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767.. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas"..): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim". Mehmondorchilik muddati haqida 762.)dan: "Ey. Abu Usayd Soidiy (r.

deb so'radim.): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa.a. Men: "Rasululloh (s. 318-bob.a.Al-adab al-mufrad. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi".com kutubxonasi 120 . Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. dedi u kishi.v) ular haqida nima deganlar?" . dedilar". dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi". dedim. o'zi namozga turgan kishi haqida 768.deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q.v) aytganlaricha bor ekansiz!" .): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir". Ayoli kuloq solmadi. So'ng namozini tamomlab.deb so'radi. menda bir qancha dinor bor". deyishingdan umid qilardim". deb o'ilamagandim!" . kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. U: "Shunaqa dedim. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim. Abu Zarr unga yana qaytardi. "Ishdalar. bu gapingni qanday tushunishim kerak?" . Jobir ibn Abdulloh (r.a.a. ovqat yeya boshladi. dedim. ro'zg'oring but bo'ladi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 771. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib.dedim. Shunda Rasululloh (s. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan.a. U ruku'larni yengil (teztez) qildi. Demabmiding?" . dedi. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. "Menda undan-da ortiqchasi bor".ziyouz.) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Rasululloh. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang. "O'zing uchun sarf qil".a. haq yo'lni top-dingmi?" . Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim.a. dedi. dedi.v. meni addaysan. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir". Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . Mehmonga taom quyib. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. "Axir ro'zadorman.) huzurlariga kelib: "Yo. 1 dinorni miskinga bersang. Abu Zarr.dedi.v.a. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob. Men: "Ey.a. dedilar". sendan yomonrog'i ham bo'lmagan". dedilar ul zot.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedi va namozga turdi. Savbon (r. 770. Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. 772.dedim. kelib men bilan so'rashdi.a. ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. najot ham!" . deb javob berdi ayoli. dedi-lar. dedi. men ro'zadorman".dedi. dedim.v. U: "Nega endi. Abu Mas'ud Badriy (r. Men uylarida o'tirib turgavdim. Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir".a.v.deb so'radim. Na'im ibn Qa'nab (r. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. dedilar". Shundan keyin ayoli burilib kelib. hozir ke-lib qoladilar". ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham. "Ha". Rasululloh (s. Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor". ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di. Agar uni boshqara bilsang. www.v.a. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s.v. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q". "Menda undan ortiqchasi bor". U: "Xo'sh.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla". degandilar". Men: "Yo tavba. dedi yana u kishi.

Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha.v.v. dedilar".a. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. Hz. Ko'zimni uyqu bosdi. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" .deb so'radilar. G'iybat maqsadi bo'lmay. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. U odam Payg'ambar (s. dedilar". dedim. Abu Ruhm (r. Rasulalloh. men: "Ey.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi.a. deb o'ylab qoldim.a. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.v.ziyouz. Tuyam Rasululloh (s.)ga aytdim.deb so'radilar". 320-bob. deb yubordilar.a.a.a. deyish haqida 775. berayin. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. Rasululloh (s. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh".v.v.a.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi. uzun falonchi. biroq to'la anglab yeta olmadim.)dan izn so'radi.a. 777. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi".a. mag'firat qilayin".a.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan".v.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. Barcha sarfdan savob olish haqida 773. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. Abu Hurayra (r.a. Bir kecha Axdar tog'ida turib. www.v.) huzurlariga kirganida. degan andshpa meni qiynardi.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. G'ifor. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" .) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar. ijobat qilayin. Ular G'ifor o'g'illarimikin. ular Asmo' o'g'illaridan edilar". Men-dan biror narsa so'raydigan bormi. Oyisha (r. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" . dedim. 776. Mendan gunohini so'raydigan bormi.com kutubxonasi 121 . Ul zot: "Anavi ko'sa.a.dedilar. Rasulalloh. 321-bob.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi.Al-adab al-mufrad.v. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga.v. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r.a. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim. Men bu haqtsa gapirgandim. Ul zot unga izn berdilar".v. dedilar. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir".) u kishiga: "Bilginki.a.a.

) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi.deb so'radi.v.a.v.com kutubxonasi 122 . "Odamlar halok bo'ldi.v. Otalari aytdilar: Rasululloh (s. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" . Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r.ziyouz.a.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" .v.a. Shunda Rasululloh (s. bob.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 783.a.a. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir". dedilar. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s. bilingki. dedilar. u: "Yo'q. qavmimni kechir. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz". Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim.a. 326-bob. dedi".) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim. 325-bob.a.a. Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778.v. buzilib ketdi" deyish haqida 780.Al-adab al-mufrad.)dan: "Rasululloh (s. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782. Abu www.deb so'radilar.)dan: "Ey. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin".)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". Imom Ismoil al-Buxoriy 322. degandi". ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779.a.a. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi.v. Abu Mas'ud! Rasululloh (s.a.a.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 784.) aytdilar: Rasululloh (s. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar. ma'muriy rahbarlarni ham imom.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar.) bir kuni Abu Mas'ud (r. Ji'irrona . Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob. der edilar.a. Abu Abdulloh: "(Ha). 324-bob. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq.): "Munofiq odamni.deganlar. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir".)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" . Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. Abdulloh ibn Omir (r. rahbar. garchi u hurmatlirog'ingiz. deganlarini eshitganman".): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz. deb ataganlar.v.

Abu Rajo: "Topolmading". Islom aqidasiga ko'ra. Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir". "Olamlarning Parvardigoridir".) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. Boyagi kishi: "Jannat". demasin.a. Nuh (a. Ibn Abbos (r. Kamalak esa. Zamonni so'kmaslik haqida 790.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". dedi. degan hadis haqida 789.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. www. degandi. Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir". Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" . deb javob berdi Abu Rajo". bu zamondan ko'nglim qoldi". Somon yo'li galaktikasi haqida 787. Chunki Alloh zamondir.Al-adab al-mufrad. 327-bob. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". deyilgan. deb zamonni so'kmasin. demasin 785.com kutubxonasi 123 . Kamalak haqida 786.deb so'radi u odam. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". "U osmonning chiqish teshigidir. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. 328-bob. yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". deb xabar qildilar.deb so'radi. Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir.s.v. 331-bob. 788. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". deganini eshitdim.v. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". 329-bob. deganlarini eshitganman. 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. Somon yo'li esa. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s.): "Sizlardan birortangiz "E. "Allohim.a.a.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. Chunki Alloh. 330-bob. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha.ziyouz. Abu Hurayra (r.a. deb javob berdilar". "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" .

a.deb so'radi. Shunda hazrati Umar: "Ey.a.a.a. Rasululloh (s.a. Bashir aytdilar: Rasululloh (s.v. "Holinga voy bo'lsin". xushxabar keltiruvchndir. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. dedilar. kim qiladi?" .Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. deb buyurdilar. "Zahm" kulfat. Uy qurish haqida 797.a. min unga". Ul zot yana: "Min bu tuyaga". U kishi Payg'ambar (s.): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar. 796. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku".)ning quchog'ida edi. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .dedilar. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku".a.dedilar.v. 334-bob. men adolat qilmasam.v. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" .)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar. deyish haqida 793.): "Holingga voy bo'lsin sening.v. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792.a.a. izn bering. Anas ibn Molik (r. Ul zot: "Yo'q.v. U odam Payg'ambar (s.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi. dedi.deb so'roqqa tutishi makruhdir". dedilar. derdilar.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob.a. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . Tasodifan Payg'ambarimiz (s.Al-adab al-mufrad.v. 795. Sabtiya . 794.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s.deb so'radilar.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". sabtiyangni tashla". U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi". Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim. deb buyurdilar.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" . "Holinga voy bo'lsin sening.a.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar. Kishi yana o'sha javobini bergan edi. "Eshik bir tabaqalimidi yo www.a. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi.)ni ko'rgach. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar".) yana: "Min unga". oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi. Rasululloh (s. deb marhamat qildilar. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi.v.dedi. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar". dedi. dedi. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar". 333-bob. "bashir" esa. deb buyurdilar.com kutubxonasi 124 . Oltinlar Bilol (r. sabtiyali.v. Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim. Rasululloh (s. ozor ma'nosida.dedilar. dedilar.a. sening isming Bashir bo'lsin". Mujohid (r. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. Allohning Rasuli. "Zahm".) undan: "Isming nima?" .ziyouz. deb javob qildi u.v. derdilar uch martadan. Rasululloh (s. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening.v.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal. adolat qiling!" .

Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s.ziyouz. koshki rahbar bo'lmasaydik". 338-bob. Sen sog' paytingda. qizarib ketadi.v. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". "Otang haqi". To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.com kutubxonasi 125 . eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . Ibn Umar undan xojasi kimligini www. "Eshik nimadan yasalgandi?" . Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi.Al-adab al-mufrad.deb so'radim yana. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib.. dedilar". uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. . belini sindirib qo'yadi". Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. 335-bob. U: "Bir tabaqali eshik edi". Ibn Jurayj (r. deb javob berdi. 337-bob. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin.deb so'radim.) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi". dedi. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. Allohnng Rasuli. Sadaqani kechiktirib.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. buni senga bayon qilinadi. Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803.v. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s.a. 801. axir. deb qoladilar". dedilar. Ul zot: "Otang haqi. Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" . joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. deyish haqida 799. sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar.deb so'radi. 336-bob. *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798.dedim. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.a.a. o'z maskanlariga qaytib ketadilar. ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. ahamiyatsizrog'ini so'rasin.) oldilariga kelib: "Ey. shunday". Hatgo dehqon dalasiga. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi".

Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. Ibn Abbos (r. dedilar. 807. xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. deb izohlaganlar. Shuni yaxshi bilingki.a. dedilar".v. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz.v.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805. U g'azab bilan turib. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. Alloxdan keyin falonchi degin". 806.) aytdilar: "Rasululloh (s.s.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman". Ya'ni.a. hadya. notiqlar serob bo'ladi.a. asharot yomondir". hadya. 811. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" .deb so'radim. go'zal va yoqimli yuzli edilar". Anas ibn Molik (r. dedi. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki. 808. To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. 341-bob.a. sadaqa kam so'raladigan.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar. dedilar". So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". unda faqihlar kam. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6). dedilar. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q.v. xatiblari kam. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi. 340-bob.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding.ziyouz.com kutubxonasi 126 .a.) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s.a. Ibn Umar: "Unday demagin. debdilar".v. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p. dedilar va yana: "Ul zot oppoq. U kishi: "Ha. Demoqchi bo'ldilar". mana shuni tark qilgan bo'lardi". deb javob beribdi.Al-adab al-mufrad. deganlar.): "Mening hech qanday o'yinermakka. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. Rasululloh (s. www. dedilar. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". U: "Alloh va falonchi". degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. 809. ko'ngilxushliqdir". dedi. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi".

): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa.): "Nima bu. xotin?" . dedilar.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. Rasululloh (s. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. faqat bunda hayvon emas. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi".v. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815. Toshkevt-2003 y.a. Ikrimadan rivoyat qilindi.): "To'g'ri yo'lda yurish. anglapsh lozim.a.a. 813. ya'ni "uzum" deng". nima tilayotganiga qarasin.a. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. www. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. sen".a.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . dedilar. aniq teva deyilgan. Masalan. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s.a. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".)dan: "Rasululloh (s.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar.v.. unga o'lim tilab.ziyouz.a. 343-bob. 346-bob..dedilar.com kutubxonasi 127 . valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori.a..a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Balki "hubla"." degan misrani o'qir edilar". 344-bob. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. dedilar. Alqama bin Voil (r. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.Al-adab al-mufrad. Insonga xitob 820. deb javob berdilar". Uzumni "karm" demaslik haqida 818. Oyisha (r. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.v. 712-betlar). birovni qarg'ab. deyilgan.deb so'radim. 155. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi. 342-bob.v.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin.v. ey.v.a.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak.a. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra (r.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r.

Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. dangasalikdan.) bir muddat o'tgach. "Ha". Rasulalloh.a.v. amringizga muntazirman". Men: "Ey.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida. o'g'irlik qilsa hammi?" . "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. dedim va bir bayt o'qidim. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim.v.dedi va o'rnidan turdi.deb so'radim. jonim o'zingga qurbon".v. "Ha".a. "Ey. 822.com kutubxonasi 128 .pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi". "Ul zot Jabroil (a. 349-bob.v.a. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir".v. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar. Shunda ul zot: "Ha-ha!".Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan.). Namozdan forig' bo'lgach. o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon. deb bir chetga borib o'tirdim.a. "Jonim sizga fido bo'lsin. Abu Zarr!" .dedim. "Ha-ha" . "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar.a. ojizlikdan. dedilar. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. dedim.) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar.yana o'qi. Amr ibn Sharid (r. Farz namozini o'qir edi. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar". degan xabarni yetkazib kelibdilar". kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" .) aytdilar: "Abu Talha (r. qo'rqoq-likdan. mollarini ko'paytirib.). Abu Zarr!" . 347-bob.) edilar. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. men ham orqalaridan borardim.s.a. 348-bob. . chunki Payg'ambar (s. 826. Anas ibn Molik (r. yonidagi kishiga: "Ey.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 821. Erinchoqlik haqida 823.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang.v.) g'azot paytida Rasululloh (s. So'ngra bir vodiyga chiqqach. dedim. .a.v.ziyouz.v. ey. "Buni sezdingmi?" . "Zino qilsa ham.v.v.a. dedi-lar.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r. degan ma'nodadir.a. dedilar Rasululloh (s. Ajabki. degan www.a. panaroq joyga burildilar. odam! . So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi. dedilar".a. Men bir hojatlari bo'lsa kerak. Rasululloh (s. "Ey. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi".deb javob berdilar Rasululloh (s. Abu Zarr (r.). Rasululloh (s. Rasulalloh. deb she'r o'qirdi. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman".a. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar.v.dedilar Rasululloh (s.a. "Labbay.dedilar menga yuzlarini o'girib.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor .) aytdilar: "Rasululloh (s. buyuring!" .Al-adab al-mufrad. ey Rasulalloh.).deb so'radim.a. Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim". dedim.a. Men: "Ha".deb so'radilar Rasululloh (s.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar. dedilar. baxtsizlikdan.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" .

birodarimning o'g'li. degan ma'noda.v. aksincha.a.dedim.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim.com kutubxonasi 129 . Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey.deb so'radilar Rasululloh (s.deb murojaat qildilar.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib.v. Oyisha (r. fidoyingiz bo'lay. 352-bob.a. xoh kichik.)aytdilar: "Rasululloh (s.). Anas ibn Molik (r. 350 bob. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832. Hz.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani.nafsim ifloslandi. Umu-man. degan ekan.a.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi.deb murojaat qila boshladilar.v. Umar (r. "Kim u?" .) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". Ali (k. Xabisat nafsiy . Sa'd. Hz. Sa'd ibn Hakim otasidan.a. Buraydaman" .v. 830. laqisat nafsiy .a.ziyouz.s. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi.a. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a. deb atay boshladilar. Abu Saqd Xudriy (r.v. Ul zot Sa'dga: "Ot. So'ngra nasabimni surishtirib.degan ekanlar.a. www. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi.a. 828.) Rasululloh (s. Rivoyat qilishlaricha. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. 351-bob.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. o'g'lim!" .v. o'g'lim!" deyish haqida 829.a. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. "Bu men. "Mi-jozim buzildi". undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa. dedilar".)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. ot. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. deganlarini eshitmaganman. Hz. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. Allohdan shunday amr keldi". yo Rasululloh. Balki ul zot (s. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. ota-onam senga fido bo'lsin!" .nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori.Al-adab al-mufrad.degandilar".a. desin". 831. birodarimning o'g'li!" . "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi. Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" .) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim". G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha.

) asos solgandirlar. Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi. dedilar.najot topgan. deb ismini aytdi. ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi. Abdulhajar . Rasululloh (s.deb so'radilar.v. dedilar. uni sen (Makkagacha) haydab bor". Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. dedi. dedilar. unga ham "O'tir". 355-bob. Ul zot "O'tar".a. Tez yurish haqida 836. bu fanta Rasululloh (s. So'ng: "Farzandlaring bormi?" . Ul zot: "Senga xush kalom. Ehtimolki. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Ul zot: "Yo'q.): "Tuyani senga top-shiramiz. sen Abul Shurayh bo'la-qol".Alloh taolodir. Ul zot undan: "Isming nima?" . Nega sening kunyang Abul Hakam?" . Nojiya . urishganlari yarashib ketishadi". dedilar.deb so'radilar.): "Bo'lmasa. sen Abdullohsan". deb shoshilib keldim. Deb javob berdi.v. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. U ham ismini aytdi. Biz o'tirgandik. 354-bob.deb so'radilar.deb so'radilar.v. "Abdulxajar". dedi. U: "Mening Shurayh. men o'rtalarida Hakamlik qilaman.v.) bir kishini odamlar "Abdulxajar. 356-bob. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach.deb so'radilar. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar.a.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. "Isming nima?" . dedi.ziyouz. barcha xukm Unga oiddir. So'ng boshqasi turdi. dedi. dedilar.v. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor".) dedilar: www. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim.deb so'radilar.a. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma".v.a.v. deb chaqirayotganlarini eshitib. "Falonchi".) qavmdoshlari uni Abul Hakam.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad. "Shurayh". dedi u. Ul zot: "Isming nima?" . Ibn Abbos (r. uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . deb chaqirayotganlarini eshi-tib. Abul Hakam kunyasi haqida 834.a. Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . Rasulul-loh (s.a.v.dedilar. vallohu a'lzm. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. Rasululloh (s. Ol-dimizga kelib to'xtagach.a.a.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar.com kutubxonasi 130 . mo'min-qobil degani. mening oldimga kelishadi.) undan ham: "Isming nima?" .v. Rasululloh (s. salom berdilar.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering". Bir kishi: "Men". deb javob berdi u. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. Abu Hadrad (r.a. "Nojiya" . So'ng boshqa odam turdi.a.a.toshning quli.) juda ham shoshib keldilar. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin.v. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob.a.

sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz". la'natlangan. dedi.a.a.v. deb qo'ydi. yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi. bu haqdagi mazmun 859.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. dedilar". U: "Falonchi". *Moliku-l-amlok . o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar.bu o'rinda jangovor ma'nosida. 838. "Ismi nima?" . charchamas degan ma'noda.v. tinib-tinchimas.a.s. Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim. U odam bu haqda Rasululloh (s.a. dedilar. erkalab chaqirish haqida 841. 360-bob. deb ism qo'ygan".)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari.v.)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. * Horis . Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan. Birovning ismini kichraytirib. Ismni o'zgartirish haqida 839.xabar beruvchi. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi.yer haydovchi. uning ismi Munzir bo'lsin". eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir". Rasululloh (s.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni.a. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s. www. 860 va 862-hadislarda keladi. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar. dedilar. *Murra . degandi.a. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz".Al-adab al-mufrad. yo Rasulalloh". U kishi: "Men Nabiy (a. Bu orada Rasululloh (s.rad etilgan. dehqon.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" . Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim.deb so'radilar. 840. *Munzir . shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar. 359-bob.com kutubxonasi 131 .a. *Harb .) tazzalaridan olib ketishni buyurdi. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi".a.mulklar egasi yoki shahanshoh.v. ey Tulayq. Abu Hurayra (r. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. ul zot: "Yo'q.a.so'radilar ul zot.ziyouz.v. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim.) Rasululloh (s.g'ayratli.)ning tizzalariga qo'ydilar. ogoh qiluvchi.v.) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. 357-bob.v.)ni xabardor qilgach. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. dedik.v. deganlarini eshitganman. *Hammom .

Zaynab qo'ying". Muslim . G'urob degan ism haqida 847. dedilar. dedilar. Rasululloh (s. itoatkor. dedik. buni Alloh bilguvchiroqdir. Hasan . deganimizda. zero sizlardan kim pokiza. uning ismi Hasan".a. Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. 846. So'ng: "Men bularni Horun (ax.a.com kutubxonasi 132 .baxtli degani.qarg'a. "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib. sening isming Muslim bo'lsin".v.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Rasululloh (s. dedilar. Rasululloh (s. U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi.dedilar. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza.) o'zgar-targanlariday o'zgartirib.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan". Ibn Umardan rivoyat qilindi. deb nomladilar.a.yaxshilik qiluvchi degani. Ul zot ismini o'zgartirib. dedilar.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . Biz: "Uni Harb deb nomladik".v. Biz: "Harb".v.a. dedilar. 363-bob. Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring. dedilar. uni ham Harb deb nomladim. Sarm . deb ism qo’ydim.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. www.a. "G'urob" deganimda.) uni "Sa'id".v. u Muhsindir". Sa'id . mening ismim Barra edi. deb javob berdi. kim fojira.a. dedim. "Yo'q.v. "Yo'q. dedik.v. "Yo'q. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s. Ul zot mendan: "Oting nima?" . ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. Sarm degan ism haqida 845. Rasululloh (s. Husayn tug'ilganda. dedilar.v.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. "Paygambar (s. 362-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. dedilar. Ali (k. "Harb".dedilar. Rasululloh (s. Muhsin . Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. ezgulik degani. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani.v. Zaynab deb nomladilar.yaxshilik. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". deb atamanglar. Hz.keskin ma'nosini anglatadi.a. Ummu Salamaga uylangan paytlarida.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. G'urob . ismini nima deb qo'ydingiz?" .Al-adab al-mufrad. Amr: "Uning ismi Barra". dedilar". uning ismi Husayn". Rasululloh (s.v.)ning Shibr. bugundan boshlab u Zaynab". "Yo'q. Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi.deb so'radilar. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843.ziyouz. Unga Zaynab deb ot qo'ying".bo'ysungan.a.Ummu Salama: "Bo'dtsi.

deb javob berdi. Muti'ning ismi ham shunday edi.a.Al-adab al-mufrad.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir.a.). 367-bob.v.)ning yelkalariga urib: "Yoz. Rasululloh (s. 365-bob.a.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s. 851. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.v. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". Hishom .) vahiy olib tush-gan edilar.com kutubxonasi 133 . Rasululloh (s. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.v.a. shu'la. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s.a. yulduz. Oyish! Jabroil (a.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi". Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib.) ham shu yerda edilar. Oyisha (r.dedilar. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.nur. dedilar.a. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. sening isming Bashir bo'lsin".)ning oldilariga kirib.) Usmon (r. tovozelik. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob. Zahm ismi haqida 852. "itoatkor" degan ma'nodadir.a.a.): "Ey. dedim. Payg'am-bar (s. Usmon (r. Shihob ismi haqida 848. Men bir kuni Rasululloh (s. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir.v.s.)ga Jabroil (a. mana shu uyda.) haklarida so'rab chiqing.deb so'radilar Rasululloh (s.) haqlarida fikringizni so'ra-di". ey.): "Yo'q. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s.a. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar". gunohkor" degani bo'lib. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .a.)ni so'ksa.) uni Muti' deb nomladilar. men shunga guvohmanki.v.a. "Muti'" esa. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.a. Uning ismi Al-Os edi.) birga edim.a. dedilar.v.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi. olov. Oyisha (r. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".a.v. 366-bob. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.s). dedilar.a.v.kamtarlik.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob. ul zot: www.a. Shihob .a.a. senga salom yo'llamoqdalar". ular hali Islomni qabul qilmagandilar.a. "bo'ysinuvchi" .v. Usmon ibn Affon (r.v.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r.a.a.) buni eshitib: "Yo'q.v. dedim. Rasululloh (s. Oyisha (r. Usm". "Zahm".ziyouz. Alloh taolo Rasululloh (s. Al-Os ismi haqida 849. deb chaqiripsharini aytdi. ulardan Usmon ibn Affon (r. dedilar.) haqida bo'lsa.v. Kimki Usmon (r.a.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar. degan edilar. “Al-Os” arab tilida' "osiy. "Sening isming nima?" . uyatchanlik ma'nolarini anglatadi.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.

barcha xayrli ishlarni qildilar".a.a.a.v. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar". mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik. Rasululloh (s. Yasor.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz. 370-bob.a. Abu Hurayra (r. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859.a.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. (Bu bilan ism emas.)dan kirishim uchun izn so'ra".a.a. qutlug'.Al-adab al-mufrad. deb javob beriddi.a.baxtli. inshoalloh. dedilar. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa. 369-bob. Raboh ismi haqida 858. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi". Payg'ambar (s.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.a.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar. 371-bob. dedilar.) uni Juvayriya. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori. dedim.v. dedilar. Ibn Abbosdan (r. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi". Biroz yurgach. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). Aflah ismi haqida 856. dedi. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi.v.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa. "Bu yerda emas".) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s.) unga Maymuna ismini berdilar". Nofi'. www. deb marhamat qildilar. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. dedilar. deb nomladilar". Raboh.) aytdilar: "Payg'ambar (s.a.v. 368-bob. Rasululloh (s. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi.deb so'raganda.com kutubxonasi 134 . Men Abulqosimman" . Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman".deb buyurdilar.v. Maymuna . Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey.a. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q.v. 855. So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar.) Ya'lo. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar. dedim".) Rasululloh (s.v. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Umar ibn Xattob (r. "Ey. ummatlarimni dan qaytaraman".a.v. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi .v. Jobir ibn Abdulloh (r. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" . Rasululloh (s.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. Jobir ibn Abdulloh (r.) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi. 857. Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor. Baraka. Barra degan ism haqida 854.

) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach. Imom Ismoil al-Buxoriy 1. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi". u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s.a. deb atashni istagan edi". 863. Abulqosim". ismini Muhammad. Hazn ismi haqida 864. 372-bob. www. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. boshimni siladilar". "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. kunyam bilan kunyalanmanglar".): "Ismimni ism qilib qo'yinglar.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib. deb marhamat qildilar.) uning ismini Ibrohim qo'yib. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860.a. Sulaymon aytgan hadisda esa. Jobir ibn Abdulloh (r. vallohu a'lam. quchoklariga olib. chunki.com kutubxonasi 135 . "Hazn". dedi. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar. Sa'id ibn Musayyib otasidan. dedi.Al-adab al-mufrad.v. U kishi: "Ey. xurmo chaynab.s).a. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi". 862.a. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman". Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi.v. 861.a. dedilar". U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman". bu ism joriydir 3.v.v. Abu Muso (r. ammo kunyamni olmanglar. rasulalloh.) bozorda yurgan edilar.a.a. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. Bu hadis mazmuni. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan. Rasululloh (s. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan.a.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar.v.)ning huzurlariga keltirdim. 2. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay. dedi. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". Modomiki. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi). Rasululloh (s. arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar. Rasululloh (s. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.v.a. men sizni chaqirmagandim". dedi.v.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas.ziyouz.a. Ul zot unga qaradilar.) menga Yusuf nomini berdi-lar. dedi.a.): "Mening ismimni qo'yinglar. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". bir kishi: "Ey. dedilar. Ra-sululloh (s.

Al-adab al-mufrad.a. Abu Umayr.v. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori.v. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi. Uning bir chumchug'i bo'lib.a. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang. Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: Rasululloh (s. "Uning chumchug'i o'lib qoldi". Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. Allohning Rasuli.a.v. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan. 374-bob.v. 377-bob. Rasululloh (s. ya'ni Sherbachchaning otasi.)ga borib bu haqda arz qildi. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. 389-hadisda "maynachang". Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi.v. Ismini Qosim deb qo'ydi.a.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. 375-bob.) biznikiga kirdilar. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. 376-bob. deyishdi.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" .com kutubxonasi 136 .) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi. uni o'ynab o'tirardi. 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib.a.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.)ning ism va kunyalari 866. dedi. 860-hadisning takroridir. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. Rasululloh (s. deb kunya qo'ygandilar . O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. "Ha". deyilgan edi. Ali (k. vallohu a'lam.): "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl. www.v. Jobir (r.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" . shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. Abu Habobning nima deganini?" . 867.v.a. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma". Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872. dedi.deb so'radilar. Anas ibn Molik (r. Ibrohim (r. Go'daklarning kunyasi haqida 871.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". deb javob berdilar ul zot".a. chunki men Qosimman". bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".ziyouz.a.a. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar.a. Shunda ul zot: "Ey. ismimni ism kilib qo'ying. Rasululloh (s. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir.deb so'radilar.v. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz.): "Juda yaxshi aytibdi.

Rasululloh (s.v.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" .dedilar.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi". Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi". Bir kuni hazrat Ali hz. Hz. deganini eshitganman". Ali (k. U ko'nmadi. deb javob berdilar. 380-bob. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim. u: "Ey.v. Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. Fotima (r.) u kishini turg'azib.) yonlariga bordilar.v. U kishini fa-qatgina Rasululloh (s. Bilol (r.a. xursand bo'lardilar.a. 379-bob.dedi. 879.) aytdilar: "Rasululloh (s. ey Bilol.v. dedi. 378-bob.a.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar.Al-adab al-mufrad. Bilol (r. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol". ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir. balki Ali (k.dedilar. Anas ibn Molik (r. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin.v. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz.ziyouz. dedilar. Amr ibn Oss (r.a.) bir qabrning yonidan o'taetib.a.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. devorning tagida o'tirganlarini aytishdi.a. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". 381 -bob.a.): "Men hech narsa eshitmayapman".a.a. deb javob berdi.)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan.) Abu Talha (r.v. ne'matlari. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi". Meni ham kunyalamaysizmi? .a.a. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y".)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin.a.)dan xafa bo'lib. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. Adab haqida 878.a. Abu Turob". u: "Haklar". Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari.a.com kutubxonasi 137 .) u kishining oddilariga keddilar. Payg'ambar (s. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi.) kelib u kishini so'radilar. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" . Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" .) bu kunya bilan ataganlar. dedilar". Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" . www.v. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz. Payg'ambar (s. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 875.dedilar. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. dedilar.a.dedi. Bilol (r. Rasululloh (s. Shun-da Muoviya.

qabihi esa. Abu Hurayra (r. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman.v. Mushriklar Rasululloh (s. yiringa to'lgani yaxshiroqdir". taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa. www. Oyisha (r. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. .deb so'raydi. 883. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar". Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s. degandilar". 889. 884.a. axloq-siz so'z kabidir". Hz.Al-adab al-mufrad. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim".).ziyouz.a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.v.v. chunki u Rasululloh (s. Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh.a)ga: Abu Hurayra (r. Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor". Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. dedim. Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. "to'lmoq" lafzi kelmasdi.a. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".a. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" .): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z.)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. she'r to'qir edilar. Chunki unday hajviyalarning ozi ham. demoqchi (t. derdi". dedi". bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881..v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi.com kutubxonasi 138 . deb javob berdilar.a.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor".) aytdilar: "Rasululloh (s.v. yomon.a. 382-bob. Shunda Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi.a.a.a.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s. dedilar".v. 887.a. ko'pi ham kufrdir ". "Uni so'kmangiz.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman". Abdulloh ibn Amr (r. dedilar". hadisning boshini yodlabdi-yu.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". oxirini yod olmabdi. Oyisha (r.a. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" .v)ni hajv qilib. Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim.dedilar Rasululloh (s.)ni mudofaa qilardi". Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. 882.a. 886.v. 885-hadis 883-hadisning takrori. dedilar".a. dedilar". Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir..

odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. axloqsizi ham. 388-bob. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar. deb marhamat qildshar.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r. Ibn Abbos (r. 225.) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir.a.) gapirdi.)ning oldilariga keddi va ochiq.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi.a. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. ezmalanib gapirdi. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan.degan oyatlari tushgach.Oyisha (r. 385-bob.v. dedilar. Urva naql qildi: "Hz. bo'yinlari mustahkam bo'lsin. insonlar. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. dedilar.a.v. 897. Anas ibn Molik (r. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224. axloqsizlarini tashlang".a.v. go'zal jumlalar bilan so'zladi. Ibn Abbos (r. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir". Payg'ambar ^s. dedilar". dedilar.) turib so'zladilar va: "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s. Yaxshisini oling.a.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar. Oyisha (r. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. Bayonning jozibador.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir". faqat bunda roviy aniq emas.a. ularga go'sht berginki. Ko'p gap haqida 899. Ibn Umar (r. Hz.v.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir". Imom Ismoil al-Buxoriy 890.a.a. Shoirlarga ergashmoq haqida 894.v. yuraklari baquvvat bo'lsin. 387-bob.a. ba'zi she'rlar hikmatdir". faqat bunda Rasu-lumoh (s. qisqa so'zlang. Hz. dedilar". 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. ularning sochlarini olib turginki. so'ng Rasululloh (s.a.v.a.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898.a. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki. Shunda Rasululloh (s.a. 900.a. Uzoq. 226) . toki ular bilan munozara qila bilsinlar.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi".v.Al-adab al-mufrad.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r.com kutubxonasi 139 . www.ziyouz.386-bob. So'ng: "So'zning ham sexri bor". Umar (r. sehrli usuli haqida 896. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" .a. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan.) aytdilar: "Rasululloh (s. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin.a.

ham o'sha masjidga kirib o'tirdik. Bildikki.v. "Istaganini oldiga.)ni taklif qildik. Shunda Rasululloh (s. Piching gap qilish haqida 907.) boshqa bir masjidga ketganlar.v. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib. Oyisha (r.v.com kutubxonasi 140 . folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.a.a.)dan kohinlar haqida so'radilar.v. Anas ibn Molik (r.v. Abu Yazid (r. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" . ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori. meni chaqi-ringlar".) uning bu gapidan ozorlanib. Odamlar: "Ey. dedilar Rasululloh (s. deb marhamat qildilar.dedilar. haqiqatda jozibador so'zlar bor". 393-bob. 391-bob. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir". Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 901.Rasululloh (s.v. deyish haqida 906.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a. Rasulalloh.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. Keyin Rasulul-loh (s. 389-bob. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. dedilar. ey. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" . dedi. tuni bilan meni qo'riqyaasa". Rasululloh (s. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik.v. 905. biz. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik.) aytdilar: Rasululloh (s.a. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar".a."so'kding"."mo'ljalga tekkizding".a. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".a. "Uning asli yo'qtsir". na ortidan keladigan bir manfaat bor". qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach. dedilar. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin. Orzu qilish haqida 902. 392-bob.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. dedilar. deyishdi.a. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi.v. Shunda hz. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar.). Rasulalloh. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri.a. dedi kelgan kishi. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. "Sa'dman. Rasululloh (s.) uxladilar. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.ziyouz.a.a. dedi.): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar.v. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. sizni qo'riq-lash uchun keldim". Ul zot: "Kim u?" .) safarlarining birida tuyalarini www.v.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar".

397-5ob. Oyisha (r.a. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib. 396-bob. Hz.Al-adab al-mufrad. Ishlarda shoshmaslik haqida 912. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki. sovuqqonlik bilan qilginki. 395-bob. Masxara qilish haqida 911.) otalari hz. deb she'r o'qirdi. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".v.com kutubxonasi 141 . Axir. dedilar". Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar.a.a.a.a.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. Baro ibn Ozib (r. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914. Abu Zarr (r. deb aytdilar". (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. u aqyali odam emasdir". Zuhriy (r.deb so'radim. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q.) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar.) huzurlariga keldim. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" .a. Amr ibn Os (r. Sirni fosh etish haqida 910.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". Umar (r.a.v. 908.ziyouz. taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Umar (r. so'ngra uni malomat qilmagan-man. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir".a. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi".). uni shoshmasdan. demoqchi (t. www. 913. gapirganing birovniki". Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. Abdulloh ibn Umar (r. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. dedilar". 915. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a. 394-bob.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja.

) aytdilar: "Rasululloh (s.v. ya'ni karim o'g'li karim. yo'q". Rasululloh (s.v. Abu Hurayra (r. Aslzodalik.a. dedi.ziyouz.deydi. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham.com kutubxonasi 142 ..a. U "Xo'p". Zulmning jazosi haqida 918. Ibn Abbos (r.v. Men: "Shutsday-shuvday.a. Abdulloh ibn Abbos (r. dey-man".v. Holbuki.a.a.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. Muhammad!" .)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".v.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib. dedi".): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir.dedilar".-v. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. dedilar.v. buzg'unchilik haqida 917. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar".a. karim o'g'li karim.v. dedilar. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub.a. Zulm. Ibn Abbos (r." (49:13). Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey. Rasululloh (s.a.v.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat etilishiga ko'ra. Rasululloh (s. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a.a. u esa bobosidan nakl qilgan. Ubaydulloh ibn Anas otasidan.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. Ya'qub o'g'li Yusufdir"..) o'tib. 400-bob.) shunda unga: "Kel. Payg'ambar (s.) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir". unga Allohning la'nati bo'lsin!" . o'tir". www. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi". Albatta. 921.s.deb so'ragan edi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Usmon: "U nima dedi sizga?" .v. Abu Hurayra (r. Roviy Muhammadning aytishicha.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir.)ga qarab kulimsiradi.a.a.a.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa. 401-bob. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir". Rasululloh (s. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar.a. karim o'g'li karim. 399-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" . Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. 919. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey. 922.deya yordam so'raysiz. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a.a. Muhammad (s.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar.a. oqsuyaklik haqida 920. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916.a.) mening yonimga keldi".

v.a.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men. Rasululloh.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir.a. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar".a. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar. 404-bob.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 923. Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r.a. (U yerda) tanishmaganlari esa. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa.a. Hz. Abu Bakr va Umar ishonamiz". Ul zot: "Amal kdling. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi. Abu Qatoda (r. Oyisha (r. 402-bob. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" .deb so'radim. Sahobiylar: "Ey. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas.v. gaplari gaplariga to'g'ri keladi. 403-bob. Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.ziyouz. deb gapni muxtasar qildilar . As-lzodalik. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". Abdulloh ibn Abbos (r.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 143 . deb qo'yi-ladi.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan. va (Allohdan) qo'rqsa. unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir". Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi.deb yubordilar.deb so'radilar. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa. dedilar".a.v.a. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. bas. unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi.): "Kimki yolg'on hadisni www. bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi. oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. Rasululloh (s. kimki badbaxtlardan bo'lsa. deganlarini eshitdim". ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh".): "Men Rasululloh (s. 928. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924. Shunda odamlar "Subhanalloh!" .a. Qo'l bilan yerni silash haqida 929.v. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927. Ali (k. Abu Bakr va Umar ishonamiz". Abu Hurayra (r. Hz.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan".) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" .): "Bunga men. 925-hadis ham hz. dedilar.deydi".a. saodat yo'li. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli.

) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar.v. ul zot (s. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933.a. "Yomg'ir falon sababli yog'adi".) aytdilar: "Rasululloh (s. desa. dedilar". Umar (r.v. Shamol tezlashgandan tezlashdi. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman".) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. www. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. Oyisha (r. u rahmat keltirishi ham. deb javob berishdi.v. anglab bo'lmadi. Hz.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida.a. men Rasululloh (s. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24). bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r. Umar (r. 407-bob.Al-adab al-mufrad.ziyouz.a. qachonki. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s. deganlar. dushmanni qiyratolmaydi.)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir. 405-bob. deyish haqida 932. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. Abu Hurayra (r. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". Sannon haqida 905-hadis.com kutubxonasi 144 .)dan rivoyat qilingan. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas. 931.) (osmonda) bulugai ko'rsalar.v.a. Namozdan keyin Rasululloh (s.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" .v. desa u Menga kofir bo'lib. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi".a. deya marhamat qildi". Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir".v. 406-bob. Oyisha (r.a.a. Aslo shamolni so'kmangiz". kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi". Rabbingiz nima dedi?" .dedi. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi.): "Qaerdan bilaman. dedilar. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar".deb so'radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa. 408-bob. voqea va sabab to'liq yoritilgan. Yo'q. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar.a.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi.a. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi". Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan.a. dedilar".a.) ham bor edi. azob kelgirishi ham mumkin. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi.a. hovlidan uyga. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib. ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".a. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi.

a.-v. Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib. Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi". Shumlanmaslikning fazilati haqida 936. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim. Shumlanish haqida 934.a. Ibn Mas'ud (r. 411-bob. dedilar. deb marhamat qildilar.a.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1. Holbuki. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa. Anas ibn Molik (r.a.) unga barokat tilab duo qilar edilar. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi .) aytdi Rasululloh (s. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s.) shumlanishni yomon ko'rardilar". Abu Hurayra (r. vallohu a'lam. dedilar. buning sababini so'radilar. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: Rasululloh (s.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi. 413-bob. g'ayratsizligi 410-bob. Muhammad?" . shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir".) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www. Jinlardan shumlanish haqida 938. 412-bob.deb so'rash-di. Yaxshilikka yo'yish haqida 939.yaxshilikka yo'yishdir. "Rozimisiz. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". Ukosha (r.v. eng to'g'risi .a.Al-adab al-mufrad.v.): "Ey. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941.a. dedilar. deb javob berishdi.a. dedilar. duo qiling.a. Ular sehrgarlik qilmaydigan.ziyouz. ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q. dedilar.a. "Jinlardan sakdanish uchun".) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) ustarani uloqgirib yubordilar. 935. Men: "Ha.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Hadis mazmuni.v.a. Oyisha (r.a. 940.v. deb duo qildilar. Rasululloh (s. degan edi.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q.v.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". Abdulloh ibn Soib (r. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling. Ul zot (s.com kutubxonasi 145 . roziman". menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi".a.v. dedilar". o'zlarini kuydirmaydigan. Alloh meni o'shalardan qilsin".v. Parvardigorim. dedi.a. dedim. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir". Rasulalloh. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". Rasululloh (s.a.): "Shumlanish shirkdir. Ul zot: "Allohim. ey. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir".): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi".)ning oldilariga olib keli-shar. Oyisha (r.

jum-ladan. Oyisha (r. imom Molik (r. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. T. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar.kasallik. "oson". Keyin Usmon ibn Affon (r.) huzurlariga kelib: "Ey. U yerda bizning so-nimiz haam.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz".a.a. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir. (F.s). ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. "Tafsiri Hilol".v. 944.a.al. deb bilar edilar". 414-bob.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. o'lim va boshqalar.ziyouz. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib.): "Shumlik hovlida. 943. Oyisha (r.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat . Anas ibn Molik (r.a. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. Allohning Rasuli. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. Hz.Al-adab al-mufrad. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. unga tosh otish kabi odatlar bor. Otdan shumlanish haqida 942. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. xotitsda va otda bo'ladi". Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida. Sahl ibn Sa'd(r.a. 1993. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach.a. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor.com kutubxonasi 146 . Oyisha (r.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan. 1 Abdulloh ibn Umar (r. ochlik. boyo'g'li sayrasa. kambag'allik.a. Xalqning aqidasiga ko'ra. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha.v.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Abdulloh ibn Umar (r.a.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. mol-dunyomiz www.a. deganlarini nakl kdildi". biz bir hovlida turardik.a. Jumladan.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar.a. ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . 151-6.dedilar. Hz. otda. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar.a.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa.). agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa.)ning: "Shumlik hovlida.) aytdilar: "Rasululloh (s. Movarounnaxr". uyning fayzidan. Shu ma'no-da xz.)dan rivoyat tsshingan bo'lib. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r. bu Allohga osondir" (57:22). bularning har birini shumlik.v. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi.v. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z.a. Albatga.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. "engil" deganidir. deb bilish lozim.. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.a. xotinda. xotinda va otda bo'ladi". ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi. Rasululloh (s. Oyisha (r.

Baro ibn Ozib (r. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib.a.com kutubxonasi 147 . to'rtta. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. 416-bob. Rasululloh (s.Alloh senga marhamat qilsin.Al-adab al-mufrad. (to'g'ri) maslahat bermoq".) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. u hovli xosiyatsiz ekan".) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. maslahat so'rasa. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedi. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. yetti narsadan qaytardilar. "Alhamdulillah" desin.a. 7) Chaqirgan joyga bormoq. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq.v.a. molimiz ham kamayib ketdi".a. 4) Ipak matodan libos kiymoq. deb javob qaytarsin".Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq. Agar u "Rab-bil 'alamiyn".v. desa. vafot eda. deb ko'rsatgan.a. Aksirish haqida 945.a.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. aksa ursa.a. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. sog'lik tila-moq. Shunday desa. borib ko'rmoq. 947. chunki esnoq shaytondandir. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". Agar kjii (esnab) "haah" desa. kasal bo'lsa. "Yarhamukalloh" . 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i.v.v. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. yomon ko'radi. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. Agar shulardan birortasini tark qilsa.ziyouz. Rasululloh (s. Abu Hurayradan (r.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s. Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar.): "U yerdan ketinglar. janoza-siga bormoq. 2) Kumush idishlar tutmoq. 3) Aksirganga rahmat tilamak. www. 6) Salomni yoymoq. u yerda sonimiz ham. Musulmonning vojiblari haqida 948.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa. chaqirsa qabul qilib bormoq. 950. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. shayton undan kuladi". 2) Janozada ishtirok etmoq. Aksirganda nima deyiladi 946.) dedilar: "Kimki aksirsa. deydilar.a. 5) Mazlumga yordam bermak.a.a.) bizga yetti narsani buyurib. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. 415-bob. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. esnashni esa.v. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn". Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. salom bermoq. 417-bob. deydi. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq.

men ham uni esladim.a. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. Ul zot "yarhamukalloh".v. dedilar. Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . Rasululloh (s. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar.al.v. men ham seni unutdim".) unga salomatlik tiladilar. der edilar". www. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi.a. Ali (k.v. Ya'ni Alloh bizni ham. U: "Ey. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. 958.v.v. 961. Allohga hamd aytdi. Abu Hurayra (r. yeizni ham kechirsin (t. Iyos ibn Salama (r. Paygambar (s.a. Rasululloh (s. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin". dedilar". 956. sizni ham rahmat qilsin. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952.a. 955.al. 420-bob. Ul zot: "U odam Allohni esladi. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. Boshqa bir odam aksa urdi.v.a. 419-beb. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori.com kutubxonasi 148 . Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib. yag'firu lana va lakum". hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi".). Aksa uruvchining holati haqida 959. bizni ham. unga indamadilar.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib. dedi. O'sha obro'lisi aksa urdi. "yarhamu-na va iyyakum. dedilar.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari.a. Nofi' (r.a.v. Ul zot: "U odam aksirib. sen esa aytmading".Al-adab al-mufrad. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman". Abu Jumra (r. dedilar".ziyouz. 421-bob. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. dedilar.) unga: "Yarhamukalloh".dedi. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. So'ng yana aksa urgandi.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa.) huzurlarida o'tirgandik. sog'lik tilamadingiz.) huzur-larqda aksa urdi.a.) "Bu shamollab qolibdi". boshqa odam aksa urganda tiladingiz".) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi.a.) aytdilar: "Payg'ambar (s.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. Hz. sen esa Allohni unutding. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. hamd aytmadi.

O'g'lim aksa urib.v. 428-bob. oddilarida aksa urishardi..)ning yonlarida edim.a. (Buyuring. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. yaxshi qilibsiz".a.) aytdilar: Men Ibn Umar (r.a. Bu haqda onamga gapirib berdim. hamd ayda. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi. amringizga muntazirman) deb javob berdim. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. hamd aytmadi.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s. Bir necha marta aksa urgach. dedilar. agar Allohga hamd aytmasa. Onam: "Barakalla. ularga salomatlik tiladilar.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".a. Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir.ziyouz. Esnash haqida 969. unga sog'lik tilabsiz". iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin".a.v. "06". "Labbayka va sa'adayka". Abu Hurayra (r. Muoz". Men aksa urgandim. uchtadan ko'paysa.a. U ayol aksa urib. Rasululloh (s. Ibn Umar: "Ob nima? . dedilar. 965. Mujohid (r. v. a.)ning o'g'li aksa urib. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar. aksa va hamdning orasida turadi".Al-adab al-mufrad. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www.v. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa.a. men ham unga salomatlik tiladim".) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s. der edilar. Alloh senga rahmat qilsin".Shaytonlardan birining ismi bo'lib.)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.com kutubxonasi 149 . Muoz ibn Jabal (r. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r.a.v. dedilar". "Ob" demaslik haqida 963. bu aksirish shamollash belgisidir". dedilar.)ning oldi-lariga kirdim. unga salomatlik tilang. dedilar". Abu Hurayra (r.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . 424-bob.. Agar yahudiy aksa ursa. 425-bob.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 427-bob. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. dedilar. men ham unga sog'lik tilamadim. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962. Makhul Azdiy (r.. Abu Musodan (r.al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. ikki va uch karra aksa ursa. 426-bob.)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib. Ul zot (s. dedi. 966. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. ): "Ey. 423-bob.al. salomatlik tilamang". Ummu Fazl aksa urgandilar.v. rahmat tilagan.a.a. de-ganlarini eshitgandim.): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa.)ning ortlaridan kelayotgandim.. hamd aytgandi.a. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir.

Hz.a.a.a. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r.v. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s.ziyouz.a.v.a.a. Jobir (r.v. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman". Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. eshakka minib keldi. Unga odam jo'natildi. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi. Anas ibn Molik (r.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s. Fotima ham agar Rasululloh (s. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r.v. 973. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar. Payg'ambar (s. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi. deb chaqirdilar.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. yana nimadir degandilar. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" .Al-adab al-mufrad.a. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi".a. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir". ul zotni o'pib qo'ydi. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman". uni o'pardilar. Xudo haqi.v. 429-bob. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib.a. so'ng ul zot (s.v.) betob bo'lib qoldilar. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib. dedilar. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s.v. salomlashib.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".) unikiga borsalar salom berib.v.a. 974. Sa'd.v.) aytdilar: "Men gapirishda. 430-bob.): "Turing. Rasululloh (s.a. Oyisha (r.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . u yig'ladi.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi. Fotimaning avval yig'lab. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling". deganlarida xursatsts bo'lib kuldim".v. So'ng biror soat yo'l yurilgach.a. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s.): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding".v. dedim. ul zotning orqalarida www.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Payg'ambar (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir". Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman.a. Men "Labbayka va sa'adayk".a. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.a.a.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s. Abu Said Xudriy (r.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. dedilar. ul zot (s.) bor edilar.a. Payg'ambar (s. 972. a. dedilar". dedim.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi. bu safar kuldi. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar.com kutubxonasi 150 .a. dedi. "Ey. So'ng: "Ey.)chalik sevimli bo'lmagani holda.v.v.a. Muoz".-v.v. salom be-rib.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir".dedi.a. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini.

u ko'ringan tuyani upshaydi".a.a. Bunday qilmang. dedim.a.deb so'ra-dilar. ul zot o'tirib o'qidilar.a.)ning odtsilariga keldim. Rasulalloh.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak. dedilar. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa". Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. biror bir vodiy yo'qki.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. Ul zot: "Molingdan yeganing . Abu Said Xudriy (r. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . 977. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik.a. mening zimmamda soilning ham. ko'pi oltmishta. zero esnoq shaytondandir". Ibn Abbos (r. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. "Yiliga yuzta (tuya) beraman". ortiqchasini ehson qilgan . 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan.a.v.-Keyin ul zot uxladilar. albatga mollarim sonini kamaytiraman.a.a. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). www. qolgani esa vorislaringaikidir". Anas ibn Molik (r. (yo'qotganing) yoki berganing . Abu Said Xudriy (r. U ul zotga ovqat berdi. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno". So'ng uyg'onib kuldilar. Rasululloh (s. dedim. "Darhaqiqat. faqatgana (molining) yaxshisini bergan.)ning nikohida edi. chunki shaygon kiradi". 432-bob. semizini so'ygan. o'tirishga ishora qildilar. siz ham o'tirib o'qing".deb so'radim. Qays ibn Osim Sa'diy (r. salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi.v. 981.deb so'radilar.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" .a. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. 431-bob.a.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. Bundan Rasululloh (s. dedim. Shuningdek. o'zi ham uni yeb.Al-adab al-mufrad. Rasulalloh.a. Bu ayol Uboda ibn Somit (r.com kutubxonasi 151 . Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" .v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. Abu Bakr (r.yo'q qilganing. Ul zot: "Ulardan (sadaqa.ziyouz. de-dim". biz namozni o'tirib o'qidik.dedilar. deya marhamat qildilar". bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. (birov) unga mone'lik qilmaydi. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. yuzta mol egasining holiga voy.) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. "Ey. Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". o'zlari esa tik turadilar. agar o'tirib o'qisa. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. dedilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. "Ey. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa. "Bir erkak tuya va .sarf qilganing qoladi.v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. degan ma'no chiqmaydi. bitga ikki yoshli tuya beraman".v.v. siz ham turib o'qing. qaytib (uyimga) borsam.deb so'radilar. "Molim". dedim".a) aytdilar: "Rasulul-loh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. bu ayolning Rasululloh (s.a.a. dedilar. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r. dedim.

o'tirdi. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. Turmushingizni yaxshilang.a.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" .deb so'radim. dedi. Hz.v. Ul zot: "Yo'q. dedilar.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. "Namozni vaqgida o'qi. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. Hz. Rasululloh.) hz. 435-bob.a.a. Rasululloh (s. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat.a.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar. men o'qiganman. Abdulloh ibn Umar (r.v.a.deb so'radim.a. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar".ziyouz.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman. nasihatimni olin glar. dedi. Bir ahmoqning bir ish qilib. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. Husayn (r. debdilar". Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. demagin". nima buyura-siz?" . farzandlarim. Bordi-yu. Meni dafn qilganingizda. Uni Mag'ola qal'asi www. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz.v. Zero. O'lganimda aytib yig'lamang. tiriltirishni xohlasa. irokliklar. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. Ularga: "Ey. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982.) va qizlari Fotima (r.a.)ga tahorat suvi berdim.) Rasululloh (s. Shunda u tizzamga bir urib. zero kattangazni boshliq qilsangaz.v. Ali (k.a. 433-bob. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar. lablarini tishladilar.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. sizga ozor berdimmi?" dedim. "Men o'qib bo'lganman. o'qimayman".v. farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985. dedilar.a.Al-adab al-mufrad. men unga kursi berdim. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. uyg'onamiz".v.)ga ham aytib yig'lanmagan.) aytdilar: "Men hz. U uyg'otishni.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . dedilar. Ali: "Ey.a. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim.v. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman".a. 434-bob. namozni birga o'qi. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. Payg'ambar (s.dedilar. farzandlarini to'pladi. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. 986. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat. Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin.v.)ga tuhmat qilayapti. sizlar meni Rasululloh (s. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir. Tilanchiliqdan saqlaning. 984. Keyinroq eshitdimki. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman.com kutubxonasi 152 . degan edilar". Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. deganlarini eshitganman". o'qimayman dema". katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). qabrimni tekislab qo'ying. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. Ul zot bopsharini tebratab. Katgangazni boshliq qilib saylang.

v. mening sochim juda qalinda".deb so'radilar. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.a. dedilar.Abdulloh (r. Jobir (r. dedi. u Dajjol bir ko'zlidir. Ansorlardan biri farzand ko'rib.) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.)ga: "Ey. u kelganlarni sezmadi. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni. dedilar.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. 989. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi.a. Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi". Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. (Ya'ni sizni "Ey. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi.) agar junub bo'lib qolsalar. dedilar. Hatto Rasululloh (s. Rasulalloh. Umar: "Ey.) ham beshak.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" . Abu Abdulloh. Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" .v. uning kallasini olay!" dedilar.ziyouz. ismini Muxammad qo'ydi. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz".a. Rasululloh (s.a. 436-bob.v. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir". Mening ismimni ko'yinglar.) va hz.a.v.a.s.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey. www. Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir.v. dedik. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi". ismini Muhammad qo'idi.a. Rasululloh (s. uni topishga qudrating yetmaydi!" .) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz.dedilar.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha. deyishdi.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan. Rasululloh (s. gohida yolg'on)". Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" . so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim". Ibn Sayyod: "Dux.a. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda. siz ummiylarning payg'ambarisiz".dedi. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi.a.dedilar.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi".a. dedilar. Ibn Umar (r. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.dedilar. Biz: "Ha". Ul zot: "Yo'qol.a.): "Onasi indamaganda edi.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" .v. Hz. dedilar". birodarimning o'g'li. Shunda Rasululloh (s.v. Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz".Al-adab al-mufrad. uning kimligi aniq bo'lardi".deb so'radilar. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa.a. dedi. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib.com kutubxonasi 153 . qo'lingdan hech narsa kelmay-di. Hasan ibn Muhammad Jobir (r. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki.v.a.a. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . 987.". agar u bo'lmasa.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar. dedi. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar". Alloh esa bir ko'zli emas". Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. Abu Muhammad demaymiz".) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar. izn bering.v.. Nuh (a. u nima?" . deyishmoqchi. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar.dedi.v. deb o'tirgandik. dedilar". dedik.. qavmini ogoh etgan.

deb javob berishdi. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.a. deb sotib olmasdigu.)ning oyoqlari uvishib qoldi.): "Muhammad (s. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar.dedilar. qadrsizdir".a.)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. Odamlar: "Xudo haqi. u o'limtik bo'lsa!" . Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek. Shunda mendan: "Sen kimsan?" . holbuki.al. Oliya . 441-bob. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor.v.Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. www. odamlar atroflarini o'rab olishdi. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. U kunyasi bilan chaqiril-maydi. uni gap bilan "uzib" olish kerak.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. Qo'l berib so'rashish haqida 996. haqimga duo qildilar". deganlarini eshitganman" .)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar".) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s.a. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". 440-bob.a. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" .a. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. Ul zot: "Allohga qasamki. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib.ziyouz. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. Chunki Rasu-lulloh (s. Yana uch bor shunday deb so'radilar. 438-bob.com kutubxonasi 154 .v.Al-adab al-mufrad. deb javob berdim. dedilar". Do'stlari otamga qarab turgan edilar. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.dedilar. 991. Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. Ibn Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob.)". kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa.dedilar. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r.v. dedi. "Men Bani Laysning xodimiman". Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar.a. dedilar". Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. Anas ibn Molik (r. bu yomon ishlarini tashlasin. 439-bob "Jannat mujdasi". Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990. dedilar". Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. Shunda o'lib yotgan. Odamlar: "Yo'q". unga otasining butlarga ibodat qilgani.deb so'radilar.a. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" . otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. Jobir ibn Abdulloh (r. shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang". Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. "tishlash" dir. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar.a.deyishdi.

v. Biz Rasululloh (s. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz. de-dim.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". Ul zot: "(Io'q).a. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. 1002. Salama ibn Akva' ana shu". Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s. Jobir (r. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa". Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim. dedilar.) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi.dedik.v.v. Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi.) ekan.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi. men eshitmagan hadisni ayting". degan oyati tushdi.a. 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik.)ga: "Qanday odam bo'ldik. U payt-lar men yosh yigitcha edim". Ul zot: "Men ham sizlardanman". Jobir ibn Abdulloh (r. Quchoqlash haqida 999. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.. deyishdi. 443-bob. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning. de-dilar. U odam chiqib meni quchoqlab oldi. Asmo' binti Abu Bakr (r. Oldiga borib salom berdik. 442-bob. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. Men: "Ha".)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 997.deb ajablandik. Ibn Umar (r. dedik. Qo'l o'pish haqida 1001. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa .Al-adab al-mufrad.a.a.a.a. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik.) huzuriga yubordilar. dedilar".)ga bay'at www. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno . jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan.) aytdilar: "G'azotda edik.ziyouz.)ga Rasululloh (s. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. Unga: Jobir eshik oldida turibdi.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi. jannatga kirolmaydi. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" . (urushdan) qochgan bo'lsak?" . deb chopar jo'natdim. qani.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r. dedilar".a. (toki) bizni hech kim ko'rmasin".a. Baro bin Ozib (r. Va nihoyat Shomga yetib bordim.a. qiyomat kunining) Egasiman.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. dedik. 445-bob. duo qildilar.a. Biz: "Hech vaqosiz?" .) mening boshimni silab.a. dedim.v. U dedi: "Men Rasululloh (s.com kutubxonasi 155 .v. joyi jahannam bo'lur".a. U odam Abdulloh ibn Unays (r. sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos". Ul zot: "Savoblar (berilib). odam-lar qocha boshladilar.dedim.

mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman". Ibn Zubayr (r. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006. 1005.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).a.) farishtalarga): "Assalomu alaykum". U (Odam (a. Abu Hurayra (r.a.a. ey Allohning Rasuli". Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" .)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. "Albatga.): "Payg'ambar (s.a. salomat bo'lasizlar". dedi. dedi.) esa o'tiraverdi.) vazminroq.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim".a.)ning Abbos (r.a.uzunlik o'lchovi.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha".) o'rni-dan turdi.a.v. salomni keng yoying. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".v.v.v.v. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol. oshkora qilish haqida 1008. Shunda Muoviya (r.v. dedilar". u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" .a. Vazo' ibn Omir (r. bir ziro' 75 santimetrga teng.a.): "Rahmonga ibodat kdling.a.)ni yaratdi. Alloh unga: "Bor. 1003. degandilar.ziyouz. deb javob berdilar. 446-bob.a. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha.a.a. www. 1010. Salomni keng yoyish. 1 Ziro' . uning bo'yi 60 ziro'1 edi. jidtsiyroq odam edi. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi. dedi".): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 156 . deya marhamat qildilar". dedilar. 447-bob.v.a.)" deyishdi.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r.a.v. Ular orasida Ibn Zubayr (r.dedilar.s.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) turgan joyga) keldik.) o'tirgandilar. Baro ibn Ozib r.s. Sobit Anas ibn Molik (r. jannatga kirasiz". Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".a.) aytdilar: "Rasuli akram (s.): "Men hz. 449-bob.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr^ (r. Ali (k. 448-bob. deyishdi.degandilar". Salomning boshlanishi haqida 1007.a.a. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)".a. Ibn Omir (r. (qorni ochlar-ni) taomlantiring.a. 1009.v. u qo'llarini o'pdi. Abu Bakr (r. dedi. Biz uning qo'lini o'pdik". Odamlar: "Ana Rasululloh! (s.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r.a. Oyoqni o'pish haqida 1004.a.

"As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019.Al-adab al-mufrad.)ning orqasidan ketayotgan edim.a. Ul zot: "Yigirmata hasanot". Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar".) ham men bilan birga edi.): "Do'stingiz salomni unutayozdi. birinchi bo'lib salom berganidir". odamlar sendan oddin salom bermoqdalar. 1017-hadis ham hz. Hz.) huzur-lariga bordim.ziyouz. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa. deb qo'ydilar. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". Abdulloh ibn Umar (r.) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. ularga javob qanday bo'lishi kerak .) aytdilar: "Men Abu Bakr (r.a.a. Umar (r. 451-bob. 1018.a.v.a. piyo-da esa.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob. turib ketishda (yana) salom be-ring. dedi. 1013.a.v. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. Ul zot: "O'ttizta hasanot". deya marhamat qildilar". Bashir ibn Yasor (r. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. Ag'ar: "Men Rasululloh (s. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu". dedi. Alloh uni yer yuziga qo'ydi. ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh". Yo'lda borar ekanmiz. 1012. salomni o'rtangizda yoyingiz".): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. 1016. Abu Bakr (r. o'tirganga salom beradi.a.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar.a.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r. 1014. dedilar. www. dedi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Oyisha (r. dedilar.a-.a. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r.com kutubxonasi 157 . Rasululloh (s. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir".Abu Bakr (r.): "Ko'rdingmi. dedi. Salomning fazilati haqida 1015.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum".) aytdilar: "Otliq piyodaga.): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar". dedi". dedilar. bas. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar.a.)shshg ashoblaridan biri.a. Rasululloh: "O'nta hasanot". dedilar".)dan avval salom bera olmas edi".) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 452-bob. Jobir (r. Anas ibn Molik (r. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas".Salom berganga alik olmoq farzdir".v.v.a. joy ko'rsatilsa o'tiring. Abu Hurayra (r. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. .v.a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.Umar (r.v.a.)dan rivoyat qshshngan bo'lib. dedilar". Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum".

ziyouz. 1022-hadisning takroridir. deb kimaytdi? Alloh Salomdir.): "Kichiklar kattalarga. dedi. Salomiga alik olinsa olindi. Abu Hurayra (r. U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman".a. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib. piyoda esa o'tirgan-ga. 1026-hadis Fazala (r. 1031.-v.a.a. dedilar. 456-bob. Abdurrahmon ibn Shibl (r. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027. ozchilik ko'pchilikka salom bersin. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r.Al-adab al-mufrad. Ibn Mas'ud (r. 1021.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. balki.a.a. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. bu hadisda esa. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori. kimdir "Allohga salom bo'lsin". 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r. Jobir (r.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga.a.v.a.a. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. 458-bob. 1022-hadis mazmunining takroridir. dedilar. alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q".v. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib. www. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020.a. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir".) aytdilar: "Rasululloh (s. deya marhamat qildilar".a. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh.v.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". birinchi bo'lib salom berdilar. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022.a. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin.a. Ibn Mas'ud (r.): "Allohga salom bo'lsin".)dan rivoyat qilingan bo'lib. salomni kim boshlashi muhim emas.)dan. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar".dedim. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir. 454-bob.com kutubxonasi 158 .)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh". deb ayting". 1024. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir.

a. bozorda o'tirmasang. Undan ko'ra o'tir shu yerda. Ato ibn Abu Raboh (r. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r.a. unga salom berardi. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. Hasanni ko'rdim. salom lafzini aytib turib. zero u Alloh huzuridagi go'zal. dedilar. miskinmi yo boshqami.) va Qosim ibn Muhammad (r.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". Bir kuni Abdulloh (r. boshida qora salla bor edi". 461-bob.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar".a.a. muborak tahiyyotdir". sariqqa belanib olgan. u men-dan birga bozorga borishni so'radi.a.a. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037.)ning oldiga borgandim.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". kimning oldidan o'tmasin.): "Salom bersangiz eshittirib bering. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r. 1034.a. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.al. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang.Al-adab al-mufrad.)lar yo'lga chiqdilar. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang.a.com kutubxonasi 159 .) sotuvchimi. Muhammad ibn Ato (r. mo'min-lar amiri.): "Ey. 1 Imom Nasoiy (r. Ibn Umar (r. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim.ziyouz.a.al) Jobir ibn Abdulloh (r. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi.) o'tib qolib.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.) huzurlarida o'tirgandim.a. Abdulloh ibn Zubayr (r. Shunda Ibn Abbos (r. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.a. dedi. Salomni eshittirib aytish haqida 1036. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob.): "Payg'ambar(s.a. 1032. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. 1035-hadis. 462-bob. Albatta. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz". Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida. xaridormi. dedilar".a. ishora bilan salomlashsa www. Asmo' (r. Shunda Abdulloh (r. deb xabar berdilar .): "Salom . va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu". dedim. suhbatlashamiz".a. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling". Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis. ey.a.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka.) o'tirgan yig'inga bordim. 460-bob.a.v. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi". Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu".

oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno. salom bersin.v. Qaysi Islom yaxshidir .)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa. degan edilar". Abdulloh ibn Amr (r. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r.a. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Allohni eslamay tarqasa-lar. 466-bob. Abu Hurayra (r.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. 467-bob. Yo'l odobi 1046.a.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar".a. Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. chiday olmas ekansiz. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. o'g'lim. 1039-hadis 1038-hadisning.) aytdilar: Rasululloh (s.Islomdagi qaysi amal yaxshi.a. unga salom bersin.v. Tufaylning qorni chiqqan ekan. Abu Hurayra (r. (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. Namozda bo'lish. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. Turganda salom berish kishining haqidir 1041. demoqchi (t. Allohning Rasuli.). toqatimiz yetmaydi".) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar". yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". unda ko'chaning haqini berib o'tiring". keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" . 465-bob. dedilar".a. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. 463-bob. qaytar chog'i ham salom bersin. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar. deya marhamat qildilar. vallohu a'lam. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas".a. "Assalomu alaykum" degin. dedilar. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir. 468-bob.deb so'rashdi.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey. Demak. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. Qaysi bir qavm to'planib. 1043. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045.com kutubxonasi 160 . bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan.a.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir".Al-adab al-mufrad. Ul zot: "Modomiki.ziyouz. 1042. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi. dedilar. Abu Hurayra (r.

v. dedilar". G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. Hanafiy. Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir". U odam qaytib ketib. Unga alik olmagan kishi esa. deb javob berdilar".a. bu jahannam ziy-natidir". U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" . 1048. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049.) shunda unga: "Bu ham yomon. deb javob berdilar.a. degandim. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir. Hz. Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum". Rasululloh (s. shubhasiz.) bir qavmning odtsidan o'tdilar.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. Alj (k.v. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.al. kamsi-tilgan bo'ladi. dedilar. Garov tikib o'ynash esa.a.v.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. dedilar. haligi kishidan yuzlarini o'gardilar.v. haromdir. Abdulloh ibn Amr (r. dedim. 1051. Hasan Basriy (r. dedilar.a. chunki shahmat qimordir". Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz.v. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh".v.): "May ichuvchilarga salom bermangiz".) undan yuz o'girdilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir.) ularga salom berib. 470-bob.a.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu".a.)ning oldila-riga bir kishi keldi. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa.a. deb javob berdilar". 469-bob.com kutubxonasi 161 . Rasululloh (s. 1047.a. shunday qilgin".deb so'ragan edi. qo'liga oltin uzuk taqqandi. degandim. 1050. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib. Abdulloh ibn Amr (r.Al-adab al-mufrad. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". Keyin Rasululloh (s. dedilar. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". 1053.)ning huzurlariga keldi.ziyouz. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi.v. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh".v.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh". undan oddin salomni sen boshlay olsang. www.

ammo ziynat uchun ishlatilmas)".v.dedi. Rasululloh (s. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar. Abu Said aytdilar (r.ziyouz. Umar (r. ishlarida.a.)ni ko'rishdi. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar.)larga ham xuddi www. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar. deyishdi. amir!" . "temirdan uzuk taqmoq harom emas. "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?".).a. Xotini: "Rasululloh (s.v. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi.a.a. Xudo haqi. Rasululloh (s. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. makruhdir 471-bob.v. tijoratqda uning foydasi bor. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber".) huzurlariga kirib salom berdi.deb so'radi u odam.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan".a. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos.a. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi. Ular Ma-dinaga keldilar. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2.a. mo'minlar amiri. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r. Amr. biz mo'minlarmiz!" . Umar ibn Xattob (r. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir.v. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin.a.bronza.com kutubxonasi 162 .a.dedi haligi odam. aslzoda odamni yuborish-ni. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" . Amr (r. Umar va Usmon (r.a.a. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi".a. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. birinchi bor hajga keldi.a. zero u amir.) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum.v. Allohga qasamki. Amr (r.a. dedi.).) uning salomiga alik oldilar. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. Bularni yechib tashlab boring-chi.)-ning xalifasi Abu Bakrdan". dedilar Rasululloh (s. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq. shoyal salomingizga alik olsalar".): "Rasululloh (s. 1056. mo'minlar amiri!" dedi.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar). Unga uchrab: "Ey.) esa: "Abu Bakr (r.) unga: "Ey.v.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r. ikkita pishiq. Amirga salom berish haqida 1055. ey.a.a. 1 Tunch .Al-adab al-mufrad.) sakrab turib Umar (r.a.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar.dedi.) uning salomiga javob bermadilar.a.): "Bir odam Bahrayndan kelib. Usmon tiz cho'kib: "Ey.a. deb maktub bitardi. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber".a. Umar bin Xattob (r. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da". 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki. Rasululloh (s. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" . Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r.v. deb marhamat qildi-lar. deb yozardi. men Abu Bakr. deyishdi.a. deb javob berdilar Rasululloh (s. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".): "Ha. Umar ibn Abdulaziz (r.) xalifa bo'lgach.) iroqliklar hokimiga maktub yozib.dedim".

ayyuhal amir. biz alik olardik.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m. Ali (k.): "Xush kelding. u alik olsin!" . ayyuhal amir. 1057. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar". 1059. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. gaplarining ba'zisi to'g'ri.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi.a. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar.dedi.salomxona. Vallohu a'lam 1058.v. ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. Hz. ey amir!" . 1063. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. Bor endi. degan edilar. (Maslama Misr amiri edi). qizim".)ga o'xshab yurib keldilar. Bobi rahba . Hz. 474-bob. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar".m.a. 473-bob.a. deb xitob qilasiz".a. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. U dedi: "Assalomu alaykum. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. assalomu alaykum.) salom bermagan bo'lsalar kerak. Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060.) Rasululloh (s. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning.) aytdilar: Ammor (r. so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar". Antablus . Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi. va rahmatulloh.v. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. dedilar. zero. Bilishimcha. Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. U Antablus1 ning amiri edi.a. dedi. www. Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. Oyisha (r.).v. Shunda Rasululloh (s. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir.Al-adab al-mufrad. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. (lekin) salom bermadim". uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s.v.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi".ziyouz.v.com kutubxonasi 163 . 472-bob. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061.a. dedi.a.a. Jobir (r. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r.dedi.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim.

salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi. farzdir". Agar bir odam bir jamoatga uchrab. Balki "Assalomu alaykum" degin". 1071. (Abu Zarr (r. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". o'g'lim.a. Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. jamoat salomga alik olsa.s.a.al. salom Allohning ismlaridan biridir. Jabroil (a. 1065. bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan. yo Rasulalloh". 476-bob. Zero.) dedilar: "Rasululloh: "Ey.a. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa.): "Ey. birodarimning o'g'li. Hasan Basriy (r.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s.v.) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. va rahmatulloh". deb alik olardilar". Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh".com kutubxonasi 164 . hech bokisi yo'q. Abu Salama (r.a. hech narsa deb javob qaytarma-di". yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa. 1066. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064. deb xabar berdilar. dedi.) Abu Zarr (r. www. 1067. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim.a. Allohuni Yer yuziga qo'ydi. "Vaalayka.Al-adab al-mufrad. deb javob berdilar. dedi Ular: "Vaalaykum".a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedi. o'sha jamoat darajada yuksaladi.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar".) huzrularida o'tirgandik.a. Zayd ibn Vahb Abdulloh (r. Abdulloh ibn Somit (r. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz. sen kimlardansan (ya'ni. Abu Zarr (r.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq.a. 1068.ziyouz.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib. deb javob berdim".) aytdilar: "Salom berish sunnat. dedilar. Oyisha (r.v. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. urug'dansan)?" dedilar. Muoviya ibn Qurra (r.): "Hz. "Vaalayka" demaginki. Salomni orangazda yoyinglar. Abdulloh ibn Amr (r.al. dedi.) aytdilar: "Otam menga: "Ey. unga salom bergandim.) senga salom aytayaptilar".yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi. Oyisha. dedilar. dedilar". 475-bob. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa. 1072. degandilar". qaysi qabila.al.a. 1069.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . alik olish esa. "G'ifordan". taro ma lo aro". unga salom bersa. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan". Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. Oyisha (r.

1074. Abdulloh (r. Rasululloh (s.v.a. biz ham u bilan birga turdik.) turdilar.a. haqiqiy baxil esa. Ayollarga salom berish haqida 1079. Abu Abdurrahmon". Rasululloh (s. salomga baxillik qilgan kishidir.dedilar. Anas ibn Molik (r.)ni1siga bordim.a. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075.v.deb so'radim.a. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum. 1078-hadis.v. 478-bob.a. Eng ojiz kishi esa. Toriq ibn Shihob (r.): "Ehtimolki.a.Al-adab al-mufrad.a.v.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. Allohning Rasuli.a. noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim".) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa. farzand beradi. Ul zot: "Kim bu?" .al.a. masjidga kirdik. 1076-hadis. namozga qomat aytilgani eshitildi. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob. deydi".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r. Men Rasululloh (s. ey.a. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .al.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim. www.) dan: "Ey.v.a. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081.a. o'shani qildik.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073.) yonimdan o'tab qoldilar. deb xabar berdilar.)) nima qilsalar. 479-bob. dedilar. Ummu Honi (r. salom berdilar va: "Rasululloh (sa.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men ul zotga salom berdim. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir".ziyouz. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r. Hasan Basriy (r. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis.com kutubxonasi 165 . dedilar".a.)ning huzurlarida o'tirgan edik. Abu Hurayra (r. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. "Ummu Honi". U kishi (Abdulloh (r. Rasululloh (s. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim.v. deya marhamat qildilar".)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob. duoda ojizlik qilgan odamdir".a. Ul zot: "Xush kelibsiz".) shunday qilardilar".a. 480-bob. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.v.) ham yetkazdi". dedim. dedi.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi". U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.v.a.a. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi.

1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori.a. (Anas (r.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Biz joyimizga borib.v. birga qaytdim.)dan) kim so'raydi?" .) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar).a.v. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. Hays . yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi".a. Zaynabning hujralariga kirsak. degan o'i bilan qaytib bordilar. Rasululloh (s.) 10 yoshlik o'smir edilar. Umar o'tirib. men ham chiqdim. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi.) bilan xays yeb o'tirgandik.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi. Men 10 yil xizmatlarini qiddim.dedik.a. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi. Rasululloh (s. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s.v.a.a. tijorat keng tarqaladi.a.) Zaynab binti Jahsh (r.v. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi.a. Hz. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi". sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . biz bilan ovqatlandilar.arablarning bir xil taomi.a. Xufton namozini o'qib bo'lib.ziyouz. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi.v.a.dedilar. odamlar hanuz shu yerda ekan. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m. '"Ahzob" surasining 55.) o'tib qoldilar.com kutubxonasi 166 . Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r.a. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad. 483-bob.a. Uch mahram vaqt haqida 1084. deb o'ylab qaytdilar. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi). Men ham (ortlaridan) yurdim. hz. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi.v.v.) Madinaga kelganlarida Anas (r. men ham ortlaridan chiqdim. Oyisha (r. Keyin Rasululloh (s.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar. Shunda Umar (r. Tong otib.) uni ovqatga chaqirdilar. So'ng endi ketishgandir.a. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi.) ahli oilalari oddiga qaytdilar.). Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi. Rasululloh (s.a.v.m. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar.) yana qaytib tashqariga chiqdilar. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi". u kishi Rasululloh (s. ilm-fan keng yoyiladi.)ning ostonasigacha keldilar. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. deb so'ra-gandi. Bir-birimizga "(Abdulloh (r. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan.a.v. "Nur" surasining 31. 482-bob. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar.a.a.)ning xizmatlariga bergan edilar.) (aylanib) yurib. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083.a.a. Rasululloh (s.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. 59. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. uxlashga yotib. (Kelsak. Rasuli akram (s. 484-bob. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim.v.)ni nikohyaariga oldilar. hz. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar.a.v. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. Toriq: "Men so'rayman". Oyisha (r.) aytdilar: Rasululloh (s. www. Men ham qaytdim.

a. otam ko'ksimga chunonam urdilarki.). 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori. odatga aylangan. Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. 1090.a. Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089. 486-bob. balkk erkaklarga ham tegishlidir". 489-bob.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa.a. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" .com kutubxonasi 167 .Al-adab al-mufrad. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r.a. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi.a. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar.a.dedilar".)ga murojaat qilgan. 27). hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar.a.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin".. 488-bob. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi. deb javob berdilar Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. 1088.a. Go'daklar balog'atga yetsa. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29.v. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi. www.): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. Abdulloh ibn Umar (r. Rasululloh (s. Otam kirdilar. Muso bin Talha (r. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". Abdulloh ibn Umar (r. 487-bob. Oyisha onamizning aytishlaricha.a. Alqama (r. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa.ziyouz.) ayollarni benihoya hurmat qilar. dedilar. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi".deb so'radi. orqam bilan o'tirib qoddim. deb kirsin". Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. Ibn Abbos (r.al. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey.v. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .. 485-bob.

Yana Abu Hurayra (r.a. Abu Hurayra (r. dedilar. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" . ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" . garchi u qari kampir bo'lsa ham.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob.dedilar. Anas ibn Molik (r.): "Izn so'rash vojibdir". nima. "Assalomu alaykum". unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". demaguncha kirmasin". 494-bob. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib.deb so'radim.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r..a. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak".a) aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 168 .." (22:59).bomdod namozidan ilgari.a. onasining. dedilar. Abdulloh ibn Abbos: "Ha. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis.a. uning ko'zini nishonga oddilar".a.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". Abdullohibn Abbos (r. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Kishi farzandining. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. deb qo'shimcha qilganlar. ko'zini o'yib olaver.a. dedilar. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar".a. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin.) namozda turgan edilar.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa. 1101.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda"." (22:58). Ato (r. 491-bob. 1099. aka-ukalarining. go'dak-laringiz balog'atga yetsa. 495-bob.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa.v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa.a.a. bir kishi uylariga (nazar) tashladi.): "Bular (ya'ni farzand.Al-adab al-mufrad.. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir. Jobir (r. dedilar.ziyouz. deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki.a. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi. Abu Hurayra (r. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar . men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. www.a. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. Ibn Jurayj (r.

Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey. Bordilar va salom berib.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r. dedilar".deb so'radilar.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni.a. So'ng uchinchi marta izn so'radilar. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki. Umar (r. Men ularga hz. deb javob berdim.)ning huzurlariga bordi.Al-adab al-mufrad. Hz. 497-bob. Men: "Yo'q. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r.a. Allohning Rasuli. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim. Hz.a.a.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi".)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang.)): "Albatta. Abu Muso (r. Allohga qasamki.ziyouz.a.a. Shu payt Sa'd (r.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman".)nikiga bormoqchi edilar.a. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik". men sizdan uch marta izn so'radim. yana javob yo'q. izn berilmagach.a.a. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi. Umar (r. dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s.(Shunda Umar (r. yana javob bo'lmadi. dedilar. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim. 1106-hadis.): "Payg'ambar (s. dedi".) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s. Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. dedilar. Sahl ibn Sa'd (r. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi".com kutubxonasi 169 .) aytdilar: "Men.v. izn berilmagach.a. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. kirishga izn so'radilar.v.) bora-di".a. Rasululloh (s.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa. Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" .v. boshqalarga.a.a. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman". 1103. dedilar. Umar (r. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim". ana shu unga berilgan izndir".) dan".) aytdilar: "Men hz. deb qaytdilar. orqamga qaytdim.v. javob bo'lmadi. Hz. dedilar.a. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.a. Abdulloh.) eshiklaridan yashirincha qaradi.a.) (yoki Abu Mas'ud (r. dedilar". Abu Muso (r.v. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu. Umar (r.a. Men bilan Abu Said Xudriy (r. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . www. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)". Abu Hurayra (r. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar. Abu Said (r. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi".) nima deganlarini aytdim.v. Rasululloh (s.) bilan (yo'lga) chiqdik. Umar (r.a. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey.) (ishlaridan forig' bo'lgach. 498-bob. "Rasululloh (s.deyishdi.) Umar (r. dedim.a. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim".alz.a.a.

Umar (r. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar.a.ziyouz.deb so'radim.) aytdilar): "Men salom ham bermadim. Abu Said Xudriy (r.desa-yu. tahorat oddilar. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. tarra va hadyalar olib keldilar.) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing".a. eshikning ro'parasida turib olmas edilar.. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r.a.a. 500-bob.) huzurlariga kelib. ey. dedi. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin".v. izn berilmasa) ketardilar". Abu Hurayra (r. Men uyga kirdim.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .dedilar". (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.a. O'shanda Safvon (r.v.a. deyishdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. (Safvon (r. 1110. Men: "Ey. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz. salom bermasa. Men: "(U) salommi?" . "Ha". menga izn berilmadi.a.) vodiyning tepasida edilar. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. Keyin uchinchi marta salom berdim.v. 502-bob. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring".a.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab.)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir".com kutubxonasi 170 .deb ayt!" . kirishga ijozat so'radim.a. 1114. Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109.a. www. dedilar". kirsam maylimi?" .a. Eshikni taqqilatish haqida 1111.deb so'radim. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" . Hz.v. dedilar". dedilar". "Assalomu alaykum.a.)ning huzurlariga borib salom berdim. 503-bob.a. senga izn berilmasdi". Umar (r.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar. So'ng (hz. ushbu xonadon egalari".Al-adab al-mufrad.) Rasulullohga Fath kuni sut.a. salom bermasa: "Yo'q. So'ng (yana) salom berdim.Makka fath qilingan kun. Umar ibn Xattob (r... aks holda (ya'ni. (biroq) yana javob bo'lmadi. Fath kuni . dedim. 501-bob.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda. Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.): "Bavldan yoki boshqasidan".) aytdilar: "Rasululloh (s.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi".a.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. shunda ul zot: "Qayt orqangga.a. izn ham so'ramadim. Rasuli akram (s.a. dedilar. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim. Ato (r. 499-bob. 1113. Payg'ambar (s.. (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum. (yana) izn beril-madi. dedilar".

oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan.deb so'radim.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab. dedilar. vallohu a'lam (m.a." (31:34).) aytdilar: "Hz. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . chunki u chiroyli izn so'ramadi". Rasuli akram (s.v. Ibn Umar (r. kir" dedilar. dedilar. "Men". dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin.a. "Aesalomu alaykum. dedim. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. 504-bob. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor.v.dedi. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. Umar kiraversinmi?" 505-bob.) Rasululloh (s.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" .m).) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s.a.desin. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. 1120. deyishdi. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. 506-bob. Jobir (r. deyilsa 1119.a.dedim..ziyouz. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz".a.a. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" . U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim.a. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat. Umar (r. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. www. dedilar. (u chiqqach): "Assalomu alaykum. eshikni taqqilatdim. sizlarga salom bo'lsin. "Kim bu?" deganda.. Demak.a. kirsam maylimi?" . men!" deb qo'ydilar". Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir.a. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115. Izn so'raganga "Salom berib kiring".a.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak. "Salom bilan kiring".) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar".v. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar.dedy. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz. Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men.v.com kutubxonasi 171 . Beshta narsa borki. "Men" deyish haqida 1117. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir.a.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab. "Vaalaykum.)ning huzurlariga keldim. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. Ibn Abbos (r. Abdulloh ibn Umar (r. Ul zot. 507-bob. kirsam maylimi?" .Al-adab al-mufrad.

ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber".): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. 510-bob. v. 1127. Abu Zubayr (r. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa.al.com kutubxonasi 172 .) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa. dedilar.a. 509-bob." (4:86). 1124.a. 511-bob. agar qarasa. Rasululloh (s. 1125. yonlarida hech kim yo'q edi. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. biz quyib berdik. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" . iznsiz kirgan hisoblanadi. kechlik taomga ham erishdingiz".dedi. a. U (eshikdan nari) ketdi. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s.a. Jobir ibn Molik (r. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar. deydi".v. Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. Abu Umoma (r. biz yedik. Jobir (r. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis.) aytdilar: "Agar uyingga. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi.a. u ham Allohning himoyasidadir".)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar.) dedilar: "Uchta (narsa borki.): "Kir. 508-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r. shayton: "Boshpanaga ham. Anas ibn Molik r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan.a. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas. u fosiqdir".a. Kimki masjidga chiqsa. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126. Ayyon Xavorazmiy (r. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi.v.a.) aytdilar: Men (Jobir (r. kechki taom ham yo'q". Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa. ahling huzuriga kirsang.a.a. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir.a. u Allohning himoyasidadir.a. a. ichdilar".ziyouz. Oldimizga ovqat qo'ydilar. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim". deydi.v.. Savbon (r.Al-adab al-mufrad.a. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir". )ning uylariga kelib. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. deydi. eshik tirqishidan mo'raladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1121. Anas (r. shayton: "Boshpanaga erishdingiz". u ham Allohning himoyasidadir.. dedilar. namozga tik turmasin". Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa. dedilar.

512-bob.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib.a. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132. 515-bob. Ummu Miskin ham: "Kiring". 1138. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey.) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s.a. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . Ul zot: "U "Assomu alaykum". so'roq qilingach.a. salom yo'llabdi.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar". unga salom yo'lladi. dedi. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos.) aytdilar: "Ibn Umar (r.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.a. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa. Keyin u yahudiy qo'lga olinib. 514-bob.) men bilan birga keldi.com kutubxonasi 173 . Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. unga javob qaytarish haqida 1133. dedilar". Ularga birinchi bo'lib salom bermang. roviy "Rasululloh (s.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. men ham salomiga javob qaytardim". Ato (r. Mujohid (r. deyishdi.v.a.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r. degan gapni qo'shgan.a. dedilar. Abu Basra G'iforiy (r.Al-adab al-mufrad.ziyouz.a. 1131. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. www.a. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz". vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas.a.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". dedi".deyishdi. uxlamoq kerak).)dan eshitdim".) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman").a.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r.)ni chaqirib kelishga yubordi. Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring".a.a. Abu Hurayra (r. Alqama (r. Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar. agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". 513-bob.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r.deb so'radi. dedilar. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom".v.a. Umar (r. "Uning o'zi menga xat yozib.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.a.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi.a. deng".) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. Abu Hurayra (r.v.v. Hz. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.a. 1136.

yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik. ham Muhammad (s.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum".) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz. 1140. u salom berdi. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Agar qabul qilmasang. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik.s. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.v. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi. Muhammad ): "Ey. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob. (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki.)ning maktublarini keltirishni so'radi.. Va "Ayting (ey." (4:86).v.a.) eshakning ustiga egar qo'yib.a. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144.com kutubxonasi 174 .v. sizlarga salom bersa. dedilar".)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. Zero. salomatlikda qolasan. U maktubni olib kelib o'qidi. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. Abdulloh ibn Abbos (r. biz musulmonlarmiz".a.v. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar).a. 521-bob.)ga. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". Ibn Abbos (r.a. Ul zot ularga salom berdilar". Abu Hurayra (r. Usoma ibn Zayd (r. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir. deb javob qaytaring".a. desa.a. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman.a. "Vaalayka va www.v..a.a. Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141.Al-adab al-mufrad. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s. alik olinglar. Bu yig'inda musulmonlar ham. mushriklar ham. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. Uqba bin Omir Juhaniy (r. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi. 517-bob. butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. "Vaalayka".)ga imon keltirganing uchun). 518-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Islomga kirgilki. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir. 520-bob. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga.) aytdilar: "Yahudiy.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz .ziyouz. deb aytib qo'yingiz!" (3:64).

Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa.): "Ud zot pok Parvardigorning www. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim.a.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar.) aytdilar: "Hz. Shundan so'ng. "va fika" . deb o'ylayman". (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". Shunda hz. "Barakalloh fika" . Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". U alik oldi.a. Senga salom bo'lsin. unga salom berdilar.Al-adab al-mufrad. dedilar. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. Hz.): "Qizim. Oyisha r.. Maktubning javobi haqida 1150.".Alloh senga baraka bersin.ziyouz. men senga berayin".com kutubxonasi 175 .)ga: "Ey.deb so'radilar. imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman".a. Oyisha (r.. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. tong ottirdilar?" . 525-bob. Ali (k.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. bu falonchining maktubi va hadyasi".v.)ga maktub yo'lladilar.) bir nasroniyning yonidan o'tib. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r.a. deb yozayot-ganlarini ko'rdim".)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. 1146. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan.a. 526-bob. derdim.senga ham. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". dedi.a. Ibn Abbos (r. Abdulloh ibn Umar (r. unga javob yoz va hadya yubor. 524-bob. derdilar va berardilar. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi.a.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq. xola. Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. 527-bob. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir. 522-bob. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. Ibn Abbos (r. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu". Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. Ibn Umar (r. deb alik oddilar. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir.a. "Ammo ba'd" haqida 1153. Men hz. Oyisha (r. Oyisha binti Talha (r.a. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar".a.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar. dedilar".

Biz bilan Rasululloh (s.ziyouz.v. ey. Lekin. U: "Bu mening ishim".a. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169.v.dedi. men buni Rasululloh (s.a.v. (ey. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi. deb javob berdim.v. dedilar.v. Fikrimcha. "Qalaysiz".) hz. dedi.a. 534-bob. "Men eshitmagan hadis-lar". U odam: "Xudoga shukr". Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" .a.a. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.com kutubxonasi 176 . Huzayfa (r. Xudo haqqi.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim. (Biroq) Abu Said (r.)dan so'ramayman!" . Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim". O'sha paytda men sening yoshingda edim. uning o'z to'dasi bor edi.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz". sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. shoshib. keldi.masjidga keldik. deyish haqida 1165. Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" .)ning oldiga .dedi. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. Qavm uni ko'rib qimirlab.v.)ga bir kishi salom berdi. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.)ni janozaga chaqirishdi. alhazar. Umar (r. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" . ey. Amr ibn Sulay'. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin. Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang. Rasululloh (s. dedi Amr. 533-bob.a. dedilar".a. Huzayfa)?" . degangda nima deb javob berish haqida 1166. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi.)". U: "Xudoga shukr".a. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?"). 1167.deb javob berardi".Al-adab al-mufrad.v. Men: "33 yoshga". odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar.a. ey.a.)ga "Qanday tong ottirdingiz?" . agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam.dedilar qatiylik bilan".v. ularga shunday zamonlar keladiki. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz. 532-bob. deb javob berdilar. Anas ibn Molik (r. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan.) aytdilar: "Umar bin Xattob (r. so'ng: "Qalaysan?" . Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r.a.): "Yo'q.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. Abbos bin Abdulmuttalib (r.deb so'radilar.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib.a.a. Rasululloh (s. biz buni Rasululloh (s.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi.v. Shunda hz. qavmingga nima qilding?" .deyishsa. Biz Huzayfa (r. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz. (qimirlamang).deb so'radi. Amr?" .) huzurla-riga yur. Abdulloh?" . dedi". u kishi alik oldilar.a.): "Al-lohga qasamki.a.a. Ali (k. u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.dedi. deb javob berdi. 1168. Ali (k.deb so'radilar. Jobir ibn Abdulloh (r. alhazar! Allohga qasamki.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. men www.dey-ishdi. Xudo haqi.a. "Qanday tong ottirding".): "Xudo haqqi. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi.

birimiz eng oxirida o'tirar edik". Anas ibn Molik (r. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar. degan-larini eshitganman". Abdulloh ibn Amr (r. Quyosh chiqib bo'lgach.) (oyoqlarini) yozib. Abdulloh ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172. 537-bob.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel".a. Qiblaga yuzlanish haqida 1170. "Nima ekan (u ish)?" .deb so'rashgan edi. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi".)ning sirlarini sauga". 536-bob.a.a. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. dan turib ketsa. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar".a. birodarimning o'g'li. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.a. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi. 535-bob. borib meni kim yaralagani-ni. 541-bob. 539-bob.)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.a. so'ng sajda qildilar. dedylar".a.v.v.) aytdilar: "Hz.v. Abu Hurayra (r. "Bu sir".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. yana qaytib kelish haqida 1171.dedi u.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .): "Rasululloh (s. Umar (r.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" . balki kengayshib o'shringlar". Oxirida o'tirish haqida 1174.a.v. so'ng yana u yerga qaytib kelsa.ziyouz.a.v.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi.a. Abdulloh ibn Umar (r. (u haqda) xabar berish uchun kelsam. dedilar".) sajda qilmadi. 540-bob.a. 538-bob. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir".a. Hz.) menga: "Ey.deb so'radi. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. deb javob berdilar. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. Abdulloh (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir". Abdulloh ibn Abbos (r.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-. uni hovliga olib chiqdik.a. dedi".) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. O'rindan turib ketib.a.a. Umar (r.a. Men ketdim. dedim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ummu Sulaym (r. Kengayib o'tirish haqida 1173.v.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedim. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. Jobir ibn Samura (r.a.a.)ning oldilariga borsak.a. dedilar.a.com kutubxonasi 177 . (Boshqalar ham) sajda qildilar.

dim. (shu yerda) o'tirdim. dedi. Men: "Ey. odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir". Men undan ruhlanib. dedi Ubay ibn Ka'b (r. U meni ko'rib. Umar (r. 1177.a. Muhojir esa.a.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. siz) kelib o'tirishi uchun".a. dedilar. "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz.) boshlari yoniga o'tir-. u badbaxt bo'lib qoladi". kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi.v. dedi.a.): "Allohim. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. Ka'b: "Shunday-shunday.). dedilar yana Abdullohibn Abbos (r. Umarga yetkazaymi?" . dedilar. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi. Hz. odamlardan hatlab o'tib.a). to'xtatib qolishdi. Umar: "Yo'q.a. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi. U: "Rasululloh (s. o'rnimdan turdim. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan.v.ziyouz.v. dedi.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". dedim.a.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang". dedim. Abdulloh ibn Umar (r. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa. Alloh-ga qasamki.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. Allohning Rasuli. dedim. dedilar. deyishdi. "Nazarimda. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz.a.a.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir".): "Allohim. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni. Ubay ibn Ka'b (r. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178. dedi"'. deb aytayapman".) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar. Umar (r.)ning oldilariga keldi.) kelib dedi: "Xudo haqi.a. Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi". Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. Hari ibn Amr Sulamiy (r. Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi. bizni kechir!" . oyoqparini yig'ishtirdi. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir". dedim. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir". Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. "Rasululloh (s. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". Rasululloh (s. 543-bob. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. Ul www. 542-bob.a. Chaqirildi. Umar (r. A'robiylar kelishdi. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim.v. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. bizni avf et". Rasulul-loh (s. 544-bob. Umar undan): "Nima deyapsan?" . hz.a.deb so'radim. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib.dedilar.a.) dedilar: "Menim-cha. Hatto.a. Abdulloh ibn Abbos (r. 1179. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar.a. Men: "Aytganlaringni hz. dedilar".com kutubxonasi 178 . Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang".v. U odam kelib oldilarida o'tirgach. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". (Hz. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. Hz. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman".a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180.

dedilar. Men akam ham kelishini istar-dim. Boldirlarini ochib. .). oyoqlarini quduqqa tashlab oldi. deyish bilan Rasuli akram (s. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib.) hz.v. 1185.a. quduq ichiga osiltirib oldi.. kirishga izn so'radilar. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s. bokisi yo'qdir. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi. Kelajak balolar.a. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki.v. Rasululloh (s.v. Sen bu bolani ham. Men Rasuli akram (s.v.a. Abu Muso Ash'ariy (r. Usmon (r.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. ularga qarama-qarshi.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar.a. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.)ning eshik og'asi bo'la-man". oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.a.Al-adab al-mufrad. So'ng bolakay chopib keldi.) ham boddirini ochib. so'ng: "Allohim. vallohu a'lam.) keldi.) keldi.a.): "Ayt. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda". Rasululloh (s. quduq labiga keldilar.a.a.) ki-rib. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. 546-bob. U ham boldirlarini ochib. A.a. Abu Bakr. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim.a. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184.a. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas.a. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" .dedilar. Usmon (r.a. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik. www. Men ham izlaridan chiqdim. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" .)dan rivoyat qshshngan. Usmon (r.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt". Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim.v.)larning qabrlari ham birga bo'ldi. Ul zot hojatdan qaytib. Hz. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori. dedim.com kutubxonasi 179 . Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r.v.) izn bergunlaricha kuting".v. dedim. dedilar.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi. Na ul zot menga bir narsa dedilar.a.a. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa.v.a. Us-mon (r.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach.a. dedim.v.a. Umar (r. Umar (r.dedilar". shu yerdami-san. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing". Rasululloh (s. dedim. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. buni sevganni ham sevgin". Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar". Rasuli akram (s. dedim.a.) oldilariga kelib: "Ey. U kutib turdi.) kelib. Hz. So'ngra hz.a.a.)ning hovlisida o'tirdilar.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.v. Foti-ma (r.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". Abu Hurayra (r. burilib. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. "Payg'ambar (s.v.a.) bolasini bir oz ushlab qoldi. Hz. ulardan alohida bo'ldi".a. "Sizga Rasululloh (s.a. kichkina?" deb chaqirdilar.v.bu Bakr (r.ziyouz.a.) uni quchib o'pdilar. shu yerdamisan.)ning qabrlari esa. Keyin Fotima (r. Umar (r. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar. Umar (r. Rasulalloh.) aytdilar: "Rasululloh (s. lekin juda muhim xabarlar-ni.a.

a. Otam Muoviya huzuriga kirgach.): "Unda yangidan ish boshlang". So'rida o'tirish haqida 1193.a. mo'minlar amiri. butun vujudlari bilan yuzlanar.a.a.a.a. 550-bob.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq. Men u kishiday insonni oldin ham. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar.v.) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. 1191. u yerga o'tirmas edilar".dedi.)ning oldilariga bordik.) bir kishini o'rnidan turg'azib.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. unga jon kirgizishga majbur qilinadi. badanlari (qizg'ish) oq. keyin ham ko'rmadim". desa bo'ladimi 1190. Birov joyini bo'shatib bersa. jon kirgiza olmaydi. bog'lolmaydi. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi". desa.a. u yerga o'tirmasligi haqida 1186. "Yo'q".) aytdilar: "Raeululloh (s.deb so'radilar.a. yelkalari keng va orasi uzoq. butun gavdalari bilan burilardilar.Haysam ibn www. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192.ziyouz. Ibn Abbos (r. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar.a. Abu Zarr (r. azoblanadi. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob. Umar (r. Ibn Umar (r.): "Bu ish bilan birga tijorat. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188.a. ortlariga qarasalar.deb so'radi. soch-soqollari qora. dedilar". uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar". Ibn Umar (r. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu .a. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. kipriklari uzun. Abu Zarr (r. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). "Qayerdan keldingiz". kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa.com kutubxonasi 180 . kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. dedik. Biz: "Ha".): "Ishingiz shumi?" .deb so'radi. azoblanadi.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar". 551-bob. dedik.v. 553-bob. Shunda Abu Zarr (r. marhabo!" . unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang. Abu Zarr (r. Men yosh bola edim. Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" . Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. u: "Xush keldingiz.v.) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam.dedi. (oldi) tishlari chiroyli va zich. Agar yuzlansalar. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi".a. 549-bob. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" .a.): "Qaerdan keddingiz?" . 552-bob. dedilar".) Raeululloh (s.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. oldi-sotti ham bormi?" . deb javob berdik.

) bilan birga o'tirgan edim.a. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar.dedilar.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". yo Abu Abdurrahmstn. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar.a. deb javob berishdi. Xudo haqi. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda. Allohning Rasuli. Demak. 1196.a. Allohning Rasuli" . shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s.) oldilariga yetib keldim.dedi.a. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". Abu Fu-lon. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . deb. Bir kursi olib keldi-lar.a. 1195. ey.a. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim".) u yerga kirib yig'ladilar.dedilar. Ul zot xutbalarini qo'yib. Anas ibn Molik (r.deb so'radim.a.) aytdilar: Rasululloh (s. "Alloh ishingizni o'nglasin. 554-bob.): "Albatta istayman.a.a. Umar.dedilar. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar.ziyouz. Men: "Bu odam kim?" .v. dedi. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar.a.v. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. dedilar. Abu Rifoa Adaviy (r. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi".a. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" . Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201.)ning uylariga kirdim. Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss".Al-adab al-mufrad.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. menga yaqinlashib keldilar.a.) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. Ul zot: "Shuning uchun shunday" .a. Uning ^stiga o'tirdilar.deb so'radim.v. 1197.v.): "Nega yig'layapsan. 1198. 1199. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r.) issiq paytlari namozni kech o'qir. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim". Ibn Umar (r. yo Rasulalloh. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz".a. Umar (r. dedi. sen bu dunyo ularniki. deb uyladim. 1200. 1194. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos.): "Ey. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www. Men undan: "Ey. Umar (r.a.a.a. dedim.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. Umar (r. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r. ey Umar?" . egnilarida qizil libos bor edi".com kutubxonasi 181 . Men: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad". burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman".): "Nega yig'lamayin.)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim. Shunda Rasululloh (s. Rasu-lulloh (s.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi".deb so'radilar. dedi u menga.) bilan so'rida o'tirdik". Boshlari ostida esa. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib. Dajjol qaerdan chiqadi?" . Hz. dedim. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r.

557-bob. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori.v. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim. Abulmulayh (r. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish.v.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. avrati ochilib qolishidir.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q". "ixtibo"dir. Mulomasa .a. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori.a.a..) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar.a.v. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. 555-bob. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r.a. Ikkinchi turi esa.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi. Munobaza esa. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210. 559-bob. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u.a. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Men: "Agar istasangiz (turavering)". yostiq ikkimiz o'rta-mizda www.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi".) mening uyimga kirdilar. Bu esa. faqat unda Rasulumoh (s. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib.) turdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak. Biz Ibn Umar (r. Abu Said Xudriy (r. 556-bob.v.Al-adab al-mufrad.a. dedilar.a.a. Qaysning otasi Rasululloh (s.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" . dedilar.v. Ul zot yerga o'tirdilar. eshikkacha kuzatib qo’ydim.) aytdilar: "Rasululloh (s. 560-bob. dedim. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211. 1205.a.-v. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan. Abu Burda ibn Abu Muso (r.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. dedilar".)yushg oldilariga borib o'tirdim.a. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida". Abdulloh ibn Salom (r. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. Agar to'rt kishi bo'lsa.ziyouz. degan so'zlari qo'shilgan. Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin".a. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir. 558-bob.deb so'radik.a.com kutubxonasi 182 .

a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.a. Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.a.ziyouz.a. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.v. Yana: "Ey. "Ey.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.v. Yana: "Yo. "Yetti kun-chi?" .a. www.) unga o'tirdilar.a. dedi-lar ul zot. Rasululloh (s. Qayla (r. 562-bob.a. "To'qqiz kun". Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. menga nasihat qiling".)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.dedim. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".v. qo'rquvdan titrab ketdim". 561-bob. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma.Al-adab al-mufrad.dedilar.)ning oldilariga kelganimda. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.a. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Otasi Rasululloh (s.com kutubxonasi 183 .v.v.a.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.a. Rasululloh (s. dedilar. deya marhamat qildilar".) aytdilar: "Rasuli akram (s.)ni mana bunday qilib .a.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". Cho'kka tushish haqida 1213. 1212. 562-bob.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.v.v. Rasululloh (s.) taglariga ko'rpacha to'shadi.dedim. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar.s. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. Men: "Ey. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.v.a. Qayla (r.v. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.) taglariga ko'rpacha to'shadi. Rasulalloh" .a. Allohning Rasuli!" .v. Cho'kka tushish haqida 1213. Rasulalloh!" . ul zot burdaga o'ralib olgan edilar.) uning otasi oldiga bordilar.) unga o'tirdilar. bir kun og'iz ochiq bo'ladi". 1215. Al-lohning Rasuli.v. "Rasulalloh!" dedim. "O'n bir kun".dedim. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.a. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. qo'rquvdan titrab ketdim".a.a.a. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.dedim. Men: "Rasulalloh!" . 561-bob.v. dedilar. Ul zot: "Allohdan qo'rq. Shunda ul zot: "Dovud (a. 563-bob. 1216. dedim.a.v. "Besh kun".)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".) aytdilar: "Rasuli akram (s. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.a. Rasululloh (s.) uning otasi oldiga bordilar. Otasi Rasululloh (s.

mana shu o'rnimda ekanman. dedim. tanbih bersa. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.a. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Islomni din deb. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. 565-bob. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil. faqat bunda Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) esa. Umar (r. Anas (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yaxshi-likni ham. deya nasihat qildilar". Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r.a.a. Allohga qasamki.v. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir.a. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. so'rasin.v.)ni mana bunday qilib . So'ng: "Juda yaxshi.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi.ziyouz. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. 1216.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. menga nasihat qiling". So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa. Men: "Ey.)dan buni eshitib. hech bir yaxshilikni arzimas sanama. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar.a.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. Ra-sululloh (s.) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb.v. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. dedilar".v. ho'ngrab yig'lay boshladilar. oyog'i bilan meni turtib: "Tur.a. Hech narsani so'kma". marhamat. bunaqa yotish Allohning www. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. deb boshlagan.) hz. "So'rang!" deya takrorladilar. Anas ibn Molik (r. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. savobi senga bo'ladi. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir.a. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". 563-bob. Jobir (r. Shunda hz.a.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". dedi.Al-adab al-mufrad. Yuztuban yotish haqida 1222. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik".a.a. dedilar". Umar (r. Chalqancha yotish haqida 1220.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. 564-bob.a. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.a. siz nima so'rasangiz ham javob beraman". Ul zot: "Allohdan qo'rq. Salom berilgach.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob.a. hayvonni ham so'kmadim".v.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar.com kutubxonasi 184 .)ning oldilariga kelganimda. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.v.a.a. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim". Allohning Rasuli. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.a. 1221. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215.) gapirayotganda jim turdilar.

Abu Muso Ash'ariy (r. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi".v. 569-bob. Nofi' (r. bermangiz ham".v.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s.a. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar".a.a. kaltak.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim. 568-bob. 570-bob. 1229. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas".)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224. Boshimni ko'tarib qarasam.a.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham.v.) devor(li bir joy)da. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225. degandilar. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" .): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin.com kutubxonasi 185 . 567-bob.) uylaridan chiqishda: "Allo-him.ziyouz. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r. Ibn Umar (r. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin". Agar shunday (narsa) topsa. undan himoya soqit bo'libdi". tepamda Rasululloh (s.a. dedi. dedilar.deb oyoqlari bilan turtdilar". Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227. 1223. Abu Umoma (r. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. Abu Ayub (r.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib.a. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226.a. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib.a. der edilar.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s.) turgan ekanlar". ayoliga jahl qilmasin. quduq og'zi-da. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur.Al-adab al-mufrad.a. 1228. Abu Umoma (r. dedilar".v. Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231. yoniga qo'yishi sunnatdir". zero u shaytonning amallaridandir". Abdulloh ibn Abbos (r. www.a. 572-bob.a. 571-bob. dedilar.v.

Tarjimasi: Bismilloh.v. La havla va la quvvata illa billahi". U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj". "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). So'ngra ohista yurib keldi. deyishdi. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. dedi-lar. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" .a. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" .deb so'radilar. xush kelibsiz.ziyouz.a. Bundan muhojirlar ham. ulug'larimiz bo'lishgan. Qaytmoqchi bo'lib turgandim.v.a. dedi. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi.v. "Ha". der edilar. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . Keyin u odam tuyasining jilovini burib.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim.a. Rasululloh (s. Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" . yuzida oyga o'xshash izi qojandi. oyoklarini uzatib olgandilar. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www. deb javob be-rishdi.v. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding). Imom Ismoil al-Buxoriy 1232.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib.deb duo qildilar.) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". yo'lda ulovini tezlatab. kun chiqquncha yo'l yurdim. qora xurmo) deysizlarmi?" . U kishi: "Marhabo.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) shu gapni aytgach. Elchi-lar Rasululloh (s. Umar (r. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. Ra-sululloh (s. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi. Rasululloh (s. yo. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib. u odam salom ber-di.deb so'radilar. Ashaj ishini tugatib. "Ha". ansorlar ham xursand bo'ldilar. So'ng yukdonini chiqardi. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . Rasululloh (s. "Ha".dedilar. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" .a. izimdan kelib qolishdi". yuklarimni tuyamga ortib. deysizmi?" so'radilar yana. (boshqa) libos kiydi. deyishdi. unga iltifot ko'rsat-dilar.deb so'radilar.a. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. tezda yaqinlashdilar. chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. Ra-sululloh (s.a.dedilar.a. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir".)ning huzurlariga borgach to'xtadi. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.v.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.v. deyishdi. tuyalaringizning boshlari ko'rindi".com kutubxonasi 186 . deb atala boshlandi.v.v. barcha kuch-qudrat Allohnikidir . 573-bob. men sizlarni poylayotgan edim. Umar (r.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel).a.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. Hz. Umar?" .a. yurganlarida unga tayanardilar. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik. Elchilar kelishdi. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir". Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. attuyutanu 'alal-lohi. U tuyalar-ni to'plab.a. Kecha Rasululloh (s. Rasululloh (s. ey. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz".) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Ashaj".v. dedilar". ustidan safar kiyimini yechib.Al-adab al-mufrad.a.): "Ana ular. tezlatab ortiga qaygib. Tong ottach. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. biz alik oddik. Qavm kengaydi. yonboshlab. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. dedi. Ashaj kech qoddi.a.deb so'radi. Ular: "Ha". degandilar.deb so'radilar. Umar (r. cho'ktirib.a. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar. deb javob berdik. uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. tavakkul Allohgadir.

"ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar. der edilar. 1238. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi.v. 1241. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi".a.v. Lom. 1245. Biringiz xo'shagiga yotib..v. 1242. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik. Sening shohidligingda. Sening hech qanday sheriging yo'q.) aytdilar: "Rasululloh (s. www.a.) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin.v. Jobir (r. Allohim.a. 1236.a.a. 575-bobdagi 1237. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik. 1235-hadis 291-bobdagi 7. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar). der edilar".a.a.deb ayt-sa. Mim.a. Biz undan baraka topdik.a.) aytdilar: Rasululloh (s. So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. degani . Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis. Sen Allohdirsan.): "Alif. Anas ibn Molik (r. Sening isming bilan o'lib-tirilurman".) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Allohim). 576-bob. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi. 574-bob. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori. 1244-hadis 1242-hadisning takrori. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim. Abu Hurayra (r. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor. Kimki 2 marta aytsa.) aytdilar: "Raslululloh (s. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 187 . Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi.a.ziyouz.) bandang va elchingdir" .) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey.a. 1243. der edilar. Naf-simni hisob qilar (ya'ni."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk. Albatta.. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi. Muhammad (s. Tanzil. Abu Zubayr (r.a. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring. Kimki 4 marta aytsa. unga 70 hasaiot yoziladi.v. Abu Hurayra (r. Sen yolg'izdirsan..) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan.a. qaytishimiz faqat Ungadir". Ularni kim o'qisa. Huzayfa (r. uxlamoqchi bo'lsa. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir". dedilar".v. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik.

): "Ikki xususiyat borki. unduruvchi). Senga tayan-dim. rahm qil (Allohim).) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. ey. 10 marta www. desa va o'lsa. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat.Al-adab al-mufrad.a. qarzlarimdan najot bergin. boy qilgin". Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. shahid bo'lib o'tadi. "Ular nima ekan. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh .a. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi". Sendan mustasno hech narsa yo'q. Uning zikrini qilgan bo'lsa.v. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi.v) uxlagani yotsalar. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. desa. to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat.v. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. Ular (bajarishga) oson bo'lib. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga . U halim va mag'firatli Zotdir. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir. Sendan keyin hech narsa yo'q. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q.com kutubxonasi 188 . Alloxim. Allohim. o'zing Zohirsan. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". Alllohning rasuli?" .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". Baro ibn Ozib (r. e'timod qildim. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. 577-bob. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa. der edilar". 1247.a. faqir-likdan (qutqarib). Tavrot. solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246. o'zingga yuz-landim. Jobir (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi.a.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. Sendan oddin hech narsa yo'q. Abdulloh ibn Amr (r. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin". Senga xohish-istagim bor. agar ular zavolga yuz tutsalar.a. o'zimni Senga taslim qildim.v. Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir".a.a. yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". ozgana mashg'ul bo'linadi". o'zing Botinsan.a. o'zing Oxirsan. Baro bin Ozibdan (r. dedilar. 1249. Abu Hurayra (r.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. deydi. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. 1252. 578-bob. der edilar".ziyouz.deya so'rashdi.

)dan rivoyat qilini-shicha. dedilar. chiroq piligini sudrab ketdi. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi. Chiroqni o'chirish haqida 1257. Ibn Abbos (r.v. (shunda u) eslamasin". tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi. Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar.a. Jobir ibn Abdulloh (r.a. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab.deyishdi.): "Agar uxlashga yotsangiz. chiroqlaringizni o'chiring.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. 582-bob.a.com kutubxonasi 189 .a. Abu Said Xudriy (r.v. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi". chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib.a. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi.a.a.a. 1258. 1260.)dan rivoyat qilinishicha. siz-larni kuydiradi".ziyouz. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. dedilar". 581-bob. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi.a.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". Rasu-lulloh (s. 583-oob. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. Sichqon bo'lsa. Ibn Abbos (r.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa. 584-bob.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. "Urniga kirib yotganda tasbih. www.) kechasi uyg'onib ket-dilar.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. deya marhamat qildilar".v. deya marhamat qildilar. 1259. der edilar".a. Rabi'a ibn Ka'b (r. Rasululloh (s. odamlarning uylarini yoqadi". Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255.v. faqat o'zidan xafa bo'lsin". ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi.a. hamd va takbir aytgani esa.v.): "May-li. Shunda Rasululloh (s. Zero. Abu Hurayra] (r. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. dedilar.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar.a. dedilar. tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. Bu esa.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. "Qanday ular behisob?" . Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". dedilar. tegma unga".v. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar".) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Qarasalar.v.a. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar.

585-bob. www.) yomg'ir yog'sa: "Ey. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. Rasululloh (s.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz.a. Abdulloh ibn Abbos (r. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. derdilar. joriya.Al-adab al-mufrad. dedilar". idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring". deb buyurdilar". 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori. hz. Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Haqiqatda olov dushmandir. Ibn Umar (r.a. Eshiklarin-gizni berkiting.a.a. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265.v. deb marhamat qildilar. undan ehtiyot bo'ling"..a. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan.a. egarimni olib chiq".a. yotishdan oldin o'chirib yotardilar. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. dedilar. 586-bob.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring. Mujohid (r.a." (50:9) oyatini o'qirdilar.com kutubxonasi 190 .a. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar.ziyouz. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. u ham dush-manning bir xilidir". Jobir ibn Abdulloh (r..) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. kiyimimni. zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266. 589-bob.)day rivoyat qilinishicha. Umar (r. Jobir ibn Abdulloh (r.a. dedilar". 1262. 590-bob.v.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar". Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.) ahl-ayollariga olov yoqib berar. zero.a.a.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning. Ibn Abbos (r.v. Ibn Umar (r. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264.a.a.) aytdilar: "Ibn Umar (r.a. Jobir (r. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir".): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". 587-bob.v. 588-bob.

deb so'radi.v.a. deyishdi. dedi". majusiylik. Ular qaylula uchun turib ketdilar. Abu Hurayra (r. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". mayli. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. Balli. Umar (r. der edilar".Al-adab al-mufrad. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". Haqiqatni ayt-ding.a. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" . deya marhamat qildilar". u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. Ular: "Kdchon?" .a.dedim. Ul zot: "Burgani la'natlama.a. dedim. dedi. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". 1276. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir".): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz. www.a. Borsalar. yotib uxlang).) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar. Keyin salqinlab. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. qaylula qiling. ey.)dan rivoyat qilinishicha.a. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. zero. folbinlik qat'iy man qilindi. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading. Keyin ular Rasululloh (s. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278.a. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash .tentaklik.)ning huzurlarida burgani la'natladi.) huzurlariga yo'l olishdi. g'usl qilishdi. haqqoniy gapni aytding".com kutubxonasi 191 .) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. Umar (r.) aytdilar: "Hz. qaylula qiling (ya'ni. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir. Peshin paytida uxlash haqida 1274. Anas ibn Molik (r.a. Burgani so'kmaslik haqida 1273. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing.v.v. qimor.a. Anas". (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. 594-bob. 1275. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir". 1277. Hz. 592-bob. u shaytonni ko'rgan bo'ladi.) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz.a. . Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob.ziyouz. Anas ibn Molik (r. Soib bin Yazid (r. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. Abu Talha (r. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". bir kishi Payg'ambar (s. 593-bob. "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272.

a.). Hz.a.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. dedilar"..a. xursand bo'lardim.) bilan Shomga kelgani-mizda.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r.deyishdi. Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282. 1284.dedi. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli. bu esa go'shtli sho'rva.): "Rasululloh (s. dedilar". Maymun ibn Mehron Nofi' (r.a. Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob. deb Adiyga odam yubordilar.a. Umar (r. Hz. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" . Hz. deguvchilar ham bor.a.s. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . chiqarib yubo-ringlar shaytonni. dedilar Abdulloh ibn Umar (r. 600-bob.) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. 597-bob. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. www. Hz.v. nima uchun chaqiramiz. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280.a.a.): "Ibrohim (a. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r. tozalang". so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel".a.).a. Abu Abdurrahmon.com kutubxonasi 192 . Ayollarni xatna qilish haqida 1281. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz". Usmon (r. u keddi. 596-bob. chiqaringlar uni!" . kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi.a.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. axir nonimiz yo'q-ku?" . hz.a.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib. Allo-him.a. Abdulloh ibn Umar (r. Hz. mo'minlar amiri. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob. Umar (r. Oyisha (r. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz. dedilar". Men: "Ey.dedilar. Ziyofat haqida 1279. mana bu nimta-nimta go'sht.) ziyofatga chaqirganlarmi?" . dedi Nofi' (r..): "O'zingta shukr.a. Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283.)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. Umar (r.deb so'radilar. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi.a. Abu Hurayra aytdilar (r. U ser-tuk odam edi.Al-adab al-mufrad. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib.de-dim. xohlamagan yo'q".a.): "Mayli".)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. 598-bob. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar. Oyisha (r. dedilar". "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar".ziyouz. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar". Usmon (r. sizga bir taom hozirlagandim.): "Bay-bay.

a.al.a. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik. Abu Hurayra (r.a. dedi.v.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar". Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor. lekin ro'za-sini buzdi".s.a. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Payg'ambarimiz (s. Tuya xurmoni kavshay boshladi. Parvardigorim?" . viqorimni ziyoda qilgin". Ibrohim (a. bir kuni tutmas edi. 1 Abu Hurayra (r.) huzurlariga olib bordim. Alloh: "Viqor".s. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach.v. Muso yemadi. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. kiyimini tozaladi.ziyouz. 604-bob. Oldimizga ovqat olib kelishdi. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar. o'sha kuni ro'zador ekan.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s. Otam farzand ko'rganlarida. og'ziga soddilar. 603-bob. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar.com kutubxonasi 193 . Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. Holbuki. Aytishlaricha.v. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286.v. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi".a. ey. Shundan keyin 80 yil yashadilar.s. Anas ibn Molik (r. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim. ro'zador ekan. Mendan: "Xurmoing bormi?" . Keyin Ibrohim o'rnidan turib.a. ulardan ba'zilari o'lganmish. Rasuli akram (s.): "Parvardigorim.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. Uni Abu Qursofa deyishardi. ularni bu borada hech 1288. 605-bob. val-lohu a'lam. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. Muoviya ibn Qurra (r. u paytDa qish edi. 1287.s.s. Shutstsa Rsululloh (s.) (buni ko'rib): "Bu nima.): "Ansor xurmoni sevadi". o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar.Usmon (r. xizmatlarida qolganligi aytilgan.a.a. 602-bob. Men: "Ha".deb so'radilar.v.)ning tillaridan Ib-rohim (a. U odam bir kuni ro'zador.a. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289.) birinchi xatna qidtsirilganlar. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. unda Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. deb xurmo uzatdim. Go'dak maza qildi.deb so'radilar.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar.al. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib. Muso ro'zasini ochdi".) aytdilar: Ibrohim (a.a.v. Ibrohim (a. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r.

derdilar.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. Uning dini. deb marha-mat qilganlar". Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib.dedi.a. 611-bob.dedim. 606-bob.derdilar. 609-bob. Do'stiga: "Kel. ular duo qilishdi. Oyisha (r. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz.) aytdilar: "Maysir qimordir". demoqchi. 607-bob. Hz. www.v. Umar r.a. Abu Hurayra (r.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. dedilar. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". sizlar "Omin". Xudoga shukr qilish haqida 1292. Etstsi men duo qila-man. Kimki do'stiga: "Kel.a.a. qasamida "Lot va Uzzo haqqi". deyish haqida 1298. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar.Al-adab al-mufrad. desin. 610-bob. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". tirnoqni olish. Umar (r.a. deb turing!" . So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. garov o'ynaymiz".a.v. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. Ibn Umar (r. 608-bob. Umar (r. deb yuborsa. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" .a.a.a. deyilsa. Bola sog'lom tug'ilsa. Qolganlari esa quruq qoladilar. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". ziyofat berdim. Hz. garov o'ynaymiz". Qimor haqida 1295. Hz. Ibn Umar (r. desa.com kutubxonasi 194 .a.) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim.ziyouz. Abu Hurayra (r. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. Mana shu qimordir". Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .a. ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar".) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib. 1296.) biron oilada farzand tug'il-sa. sadaqa bersin".) aytdilar: "Rasululloh (s. "La ilaha illaloh". Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. Ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Ha". Men: "Sizlar duo qildingiz.

Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar. Ashula haqida 1301. zero u qimordir". dedilar. 616-bob. ayollarning (tu-yalarini) haydardi.a.a. 1302.a.. Anas ibn Molik (r. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori.a. dedilar.. dedilar. 1303. o'rinlaridan turib ketdilar. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir".Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r..) unga: "Ey. 614-bob. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. U xushovoz edi. dedilar. 615-bob. 617-bob. Dilxushlik zarardir". man qilingan kubdan saklaning.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". dedilar.ziyouz. tezda bu ishingizni tashxang". Anshaja. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi".com kutubxonasi 195 . qoni-ga cho'milgan kabidir". Abdulloh ibn Mas'ud (r. Ali (k. Abu Hurayra (r.v. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar.): "Salomni oshkora beringlar. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa. Kaptar qimori haqvda 1299.a. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. deganlar. Anshaja esa. Burayda (r. Abu Muso Ash'ariy (r. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib..a. Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. Rasululloh (s. 1307. 1306. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. ular bilimsizlik bilan.): "Ushbu ikki ni-shonli.) bino eshigidan chiqib..a.a. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz".v.v. dedi. 613-bob.

ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. Abu Hurayra (r. 619-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki. may va qimor. 618-bob.a.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar. u bizdan emasdir".a. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . Bu juda muammodir. Inga chaqtirish . www. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" . Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi". oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Shunday. dedilar". Yana Abu Hurayra (r. u bizdan emas".v.a. 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori. oqibati sochi va terisigadir. dedilar.a. dedilar.ziyouz.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham.. 1310. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318.. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.v.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi".a.a. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. majoziy ma'no ham bor. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir".): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r.com kutubxonasi 196 . Hz. Abu Hurayra (r.) aytdilar: Rasululloh (s.)dan rivoyat qilingan bo'lib.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi". qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir.a. Nofi' (r. 1316. Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey.a. Makka ahli. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309.v. Alloh taolo: "Albatga. dedilar. nardni sindirib tashlar edilar".a. yuqoridagi hadisning takroridir.a.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". 1311.dedilar. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315.Al-adab al-mufrad. 621-bob. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilingan. Abu Hurayra (r.a. (ya'ni. Rasuli akram (s." degan. kimki bu o'yinni o'ynasa. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa. binobarin. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di.): "Kimki kechasi o'q otsa.a. uni urib. dedilar. 1313-hadis Amr ibn Os (r. dedilar. 620-bob.

Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. 624-bob. dedilar. o'ladi-gandek".): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib.a. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". Abdulloh ibn Umar (r.): "Gumondan saqlanish. Rasuli akram (s. o'zaro adovat qilmang.)ning huzur-lariga kirdim. 1326. U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman". dedilar". 1324. men ularni qaerdan bilaman?" . Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi". Rasulalloh. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang. deb yozdi. biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki. Allohning solih bandalari bo'ling!" . dedilar ul zot". xolos". Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar.): "Nura terimni yulib oldi". u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir".a. Gumon qilish haqida 1323. dedilar".a.) ayollaridan biri bilan birga edilar. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327. dedi. Anas ibn Molik (r. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". Josuslik qilmang.dedilar". Ibn Umar (r. dedilar". "Bu sof imondir".a. Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi.v. 1325. 1322. o'zing ham ulardan birisan.a. "Alloh hamma narsani yaratgan. bu xotinim falonchi".com kutubxonasi 197 . Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang.a.) uni chaqi-rib: "Ey. deyi"di ular.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. Vasvasa haqida 1320. deganlar".v.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi".a.a. dedilar. o'zingdan boshla!" . yonla-ridan bir kishi o'tdi. Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.a. zero gumon so'zlarning yolg'onidir. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. Anas bin Molik (r. Joriyalari soch olayotgan ekan.v. 623-bob.v.deb so'radilar. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa.dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi". O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". "Ha".) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. www. dedi. 622-bob. dedi. 1321. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. chuiki buni faqat mo'min his qiladi". uch marga takbir aytsin.dedi. Men esa faqat ochman. Oyishashshg huzurlariga kirdik. Oyisha uch marga takbir aytdilar.a. Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . Falonchi.ziyouz.a.

v.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. Kaptarni so'yish haqida 1336.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.)dan rivoyat qilindi: Hz.com kutubxonasi 198 .)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi". Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. 627-bob. so-chingai tarayversin".a. 626-bob.v. 1335. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. dedilar. kirshp uchun izn so'radilar. dedilar. Men: "Bu kim?" degandim. Hz. Abu Tufayl (r. dedi. www. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s.a. Hasan (r. U: "Alloh uni kechirsin. Umar (r.m.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".a.a. 629-bob.a. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Qo'y.) aytdilar: "Hz. joriya uning sochini tarayotgan edi.) bir kuni uning eshigiga kelib.) bilan bir ko'chada ketayotib.a. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar". Abu Hurayra (r. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". Zayd izn berdi.Al-adab al-mufrad.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim.a. 628-bob. Ibn Umar (r. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.a.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar". Tanishish haqida 1332. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida. 1337.a.ziyouz. ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329. Usmonr.a.). "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku. dedi.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi". 630-bob. Zayd ibn Sobit (r. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". 1334. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. Oyisha (r. Sadoqat haqida 1331.a.a. Umar (r. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi". 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedilar". Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r.v.

bularga bir yuzi bilan borsa. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346.v. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q". Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 634-bob.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. ularga boshqa yuzi bilan keladi".a. 633-bob.a. dedi Zayd (r.v.a.a. Ammor ibn Yosir (r.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342. 631-bob.a. ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir".a.v.) bir kishini ko'rgani bordilar. u qabilasining yomon biro-dari".) unga: "Xudo haqi.)ning huzuriga keldi.): "Mening senga hojatim bor edi". Oyisha (r. u www. 637-bob. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin".a. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi".Al-adab al-mufrad. Agar ro'zador bo'lsa. Ul zot: "Ayting. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir.ziyouz. dedilar. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. ul zot: "Bu o'shalardandir".a. 1343. Umar (r. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri". Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340.).v. kirsin.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. Hz.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Uyga kirishgach. dedilar. do'sti alanglayverdi.dedilar.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin.a.a.com kutubxonasi 199 . 636-bob.a. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r. dedilar". 632-bob. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi. dedilar". 1345. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. dedilar". Haligi kirgach.a. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" . Ortiqcha so'zlash haqida 1344.a. Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar". Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. 635-bob.

Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar. Abdulloh ibn Umar (r.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. Jafo do'zaxdadir". G'azab haqida 1354. sen menga sahifangdan gapirasan-a". Ul zot: "Ey. dedilar.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s.ziyouz. uni tark etgan kishidir". www. 1355.a. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. imon jannatda-dir. men senga jinnimanmi?" . Shunda boya-gi odam: "Nima. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir". bu odam haqida boyagiday gapirib. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353. Oyisha. dedi.a. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi".): "Hayo imondandir. 638-bob.)dan gapirsam.a.dedi.a. dedilar". dedilar. 641-bob. Allohning rasuli. 640-bob.com kutubxonasi 200 .ning boshlari kattagina. so'ng: "Men bir kalimani bilaman.a.) unga qaradilar.a. G'azab kelganda nima deyish haqida 1356. Agar u odam shu kalimani aytsa.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi.v.a. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s.v. deb yozilgan". u bilan muloyim gap-lashdingiz?" . Abu Mas'ud (r. 1350. dedilar. Hayo haqida 1349.a.a. Abu Hurayra (r.v.a.v. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir". Be-nomuslik jafodandir.Al-adab al-mufrad.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. saki-nat hayodandir". Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s.a. U odam ketgach: "Ey. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. vallohu a'lam . Abdulloh ibn Umar (r.a. deyilmoqchi.dedim. jahli ketadi. Jafo haqida 1351. biri ko'tarilsa.a.a.v.v. oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib. 1352. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s. Imron ibn Xusayn (r.v.)aytdilar: "Rasululloh (s. ko'zla-ri yirik edi.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir. dedi.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". Abu Bakra (r. 639-bob.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt". dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar. Sulaymon ibn Surad (r. Nabiy muhgaram (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.v.dedilar".v.a. bilganingni qil!" .a.): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi". dedilar.

) aytdilar: "Rasululloh(s. Ali (k. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358. dedilar. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin.): "Agar yaxshi ko'rsang.a. 644-bob.com kutubxonasi 201 .0 Internet uchun Umarbek.a.com 2007 www. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Umar ibn Xattob (r. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki.ziyouz. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik. Ibn Abbos (r. www. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar.com/index. Do'stini me'yorida sevish haqida 1359.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.Al-adab al-mufrad. "G'azablansang.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz". Laylo va Doniyor tayyorlagan.v. deya 3 marta takrorladilar. sukut qil".a. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum. Umar (r.a. 643-bob. Hz.ziyouz. o'sha do'stingga yomonlik. Hz. "Qanday qilib?" . Hz. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin".deb so'radilar. unga boladek bog'lanib qolasan. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. talofat-ni sog'inib qolasan". Agar yomon ko'rsang. 645-bob.ziyouz.v. dedilar 2 marta".php?topic=588.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful