P. 1
al_adab_oqshom_ziyouz_com

al_adab_oqshom_ziyouz_com

|Views: 565|Likes:
Dipublikasikan oleh yunus

More info:

Published by: yunus on Jul 20, 2011
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2013

pdf

text

original

Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

dedilarda.deb so’radi.a.) a'robiyga: "Ha. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. masjid.a.a. deydi. yo’l va boshqa binolar.) o’zlari: "Ey. Abu Hurayra (r.)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim. 38. Abdulloh (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40. Amr. dedilar. sen istaganingni qilaver. Shu a'robiyning otasi Hz.Shunda Abu Hurayra (r.) bilan do’st bo’lgan edi. odamlarga manfaati tegsin. shuningdek. o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. degan edilar. deb javob berdilar".): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi. Abu Hurayra (r.a.a.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r. siz eshakni ham. Silai rahm natijasi 42. otang do’sti Umarning o’g’liman".a. degan edi. Imom Ismoil al-Buxoriy 37. mayli. Sa'd ibn Uboda (r. agar uzsang.a. uning uchun sadaqa qilsang. Abdulloh ibn Dinor (r. Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi. Sadaqai joriya . 20-bob. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin".): Rasululloh (s. dedilar".a.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik. deb duo qildilar.) yonlarida bo’ldik. ularga xayrixohlik qilishdir". degan ma'noda bo’lsa kerak.deb so’radi. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi.s. Usmon (r.al. 41.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la.a.a. madrasa. deyilgan.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida.com kutubxonasi 9 . Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. Abdulloh (r. savobi albatta tegadi". sallani ham berib yubordingiz".v.a. Muhammad (a.) hikoya qiladilar: "Men Hz. www. Amrga qarab: "Ey.): "Ha.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz". Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad.ziyouz.a.Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" .v. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.) aytdilar: Rasululloh (s.v. Muhammad ibn Sirin (r. Yana Abdulloh ibn Umar (r. Alloh! Abu Hurayraning ham.a.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar.a.a.a.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki. nuring o’chadi".) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" .): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.a. 39. deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar".): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab. 21-bob.

v.)ning kunyasi. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.a. Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi. Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma.a.): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. 25-bob. Ka'b ibn Luay bolalari.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". Abu Hafs .v.com kutubxonasi 10 .a.a. Rasululloh (s.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214). 48.v. Abu Hurayra (r. 24-bob.a. deb nasihat qildilar.v. Otani kunya bilan chaqirish haqida 45. falon! Yoningdagi kim?". deydilar.): "Onangga.Umar ibn Xattob (r.a. ey. Abu Hurayra (r. Umr ibn Xattob (r. dedilar. Muhammadning www. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi.a. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar. 23-bob. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" . ey. uning ismi bilan chaqirma. 22-bob. degan hadislarini rivoyat qilib bersam. Rasululloh (s. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" .) bir sahobiydan rivoyat qildilar. opa-singillaringga.) ikki kishini ko’rib.otam bo’ladilar".Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki.a.)ning oldilariga keldi.a. dedilar. senga etarli nasihat qilgan bo’laman". dedilar. Rasululloh: "Ey.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s.a.v. otangga.a.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. degan edi.) shoyadki Rasululloh (s.a. Oyisha (r. Abu Abdurrahmon . va ey. degan edilar.a.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi". Abu Hurayra (r.a. 1 Hz.): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma.a. degan hadis haqida 43. U sahobiy Rasululloh (s.)ning kunyasi .a.) turib: "Ey.Abdulloh ibn Umar (r.) Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. ey. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver".): "Yo Rasululloh. Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga. degan oyat kelgan vaqtida.a.v.a. Abu Bakir ibn Xazm (r. Abu Abdurrahmon!" . 46. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar. Abdu Manof bolalari. Sevgi nasliydir.ziyouz.a.deb so’radilar.) o’z otalari Hz. deb javob berdi. "Otam".deb so’radilar. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi. Abu Hurayra (r. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma". Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r.deb so’radilar.v. Abdulloh ibn Umar (r.) bilan safarga chiqqan edik.a. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". U: "Bu . Shahr ibn Havshab (r. Hoshim bolalari.

yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma.a.degan deb aytdilar". miskin. Abu Ayyub Ansoriy (r.a. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan".) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi.v. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz.a. uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman".) aytdilar: Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan. Rabbim.v. uni men sizlardan uzmayman". qiynalib o’tirasan". deydilar. u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).a. mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil.a.): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi. Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan."Qo’lingni juda yozib ham yuborma".v. inshoalloh. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir".Al-adab al-mufrad. rahm.v. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 27-bob. Mablag’i bo’lsa. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi.a. ya'ni hech narsam yo’q deb.a. ya'ni mana.degan edi. Abu Hurayra (r.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi . berishdan qo’lingni tortma. Abdulloh ibn Abbos (r.)ning dinidan yuz o’girib.ziyouz. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi. Abu Hurayra (r.baxil bo’lishiga kinoya. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52. aniqki. Abu Hurayra (r. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . Rasululloh (s. dedilar. Shunda Alloh taolo: "Ey. . Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor.a.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan. rahm: "Ey. Alloh taoloning: "Qarindoshga. 26-bob. . "U vaqtda malomatga qolasan". 50. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib.dedi.) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". Silai rahm qilish haqida 49.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" .)dan rivoyat qilindi.s. Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash . . "Toliqib. johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. Rasululloh (s.a.degan oyati haqida. deb oshkora nido qildilar. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . Agar mablag’i bo’lmasa.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz. "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". albatta". Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.deb so’raganida u: "Ey.dedi.com kutubxonasi 11 . Rahm .deb so’raganda. dedi. chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh. 51. mol kelib qolar. Alloh undan: "Nega turding?" . miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) .

degan. 28-bob.v.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir.) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib.a. U kishi Rasululloh (s.a. Endi kim rahmni uzmasdan yursa. Rasululloh (s. Uni birov uzmasa.a.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh. Bu so’zni Rasululloh (s. Ularga yaxshilik qilaman.a.v. dedilar. Hz.v.v.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan. dedilar 54.) dan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin". www.) uch martaba takror qildilar. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.a.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi". Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib. ishingni davom ettiraversang. mening qarindoshlarim bor. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi".v. 29-bob. men ularga silai rahm qilaman. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r.a. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi. qarindoshlikni uzadilar.) aytdilar: Rasululloh (s. 55.a. dedilar.) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa. Abdulloh ibn Umar (r. Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi". moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi". u Abu Hurayra (r. Abdurrahmon ibn Avf (r.v.): "Agar gaping to’gri bo’lsa.a)dan rivoyat qilingan. ular menga yomonlik qiladilar.a. Sen shu. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56.com kutubxonasi 12 . ajali ta'xir qilinadi. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan.a. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi". dedi. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan.ziyouz. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi.a.a.a. Rasululloh (s. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. 30-bob. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman".a. Oyisha (r. Abdulloh ibn Amr (r. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa.) aytdilar: Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58.Al-adab al-mufrad. binobarin. dedilar. Anas ibn Molik (r.a. Miqdom ibn Ma'di Karib (r.v. Alloh ham uni uzib tashlaydi. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman".

Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. dedi.a. deb aytdilar". 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib.v. Hz. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi.a.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. hadis Abu Bakra (r. der edilar. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). ulardan ham ortsa. dedilar. 32-bob.a.a.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib. Imom Ismoil al-Buxoriy 61. 31-bob. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. dedilar".) Rasulullo? (s. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi". endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" . Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64.)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay. 62. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66. www. Sa'd ibn Sam'on (r. Abdullohibn Avn (r.a. Abdulloh ibn Umar (r. 65. Usmon ibn Affon (r.): "Men Rasululloh (s. deganlarini rivoyat qildilar.v. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla.deb so’raganlarida.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.a.a.a.a. deb javob berdilar".): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi". o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib.ziyouz.) aytadilar: "Rasululloh(s.deb so’radi.a.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim. degan so’zlarini eshitdim".v. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi.)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi.a. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". Abu Hurayra (r.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi. Abu Hurayra (r. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta.com kutubxonasi 13 . o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.a.a. Alloh taolo unga albatta ajrini beradi. Lekin hech kim turmadi.) oldiga borib so’raganda.)dan rivoyat qilinishicha. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" .v. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. dedi. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan". Yigit Abu Hurayra (r.)dan naql qilingan.a.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan. Jubayr ibn Mut'im (r.)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi".a.a. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi.

Haqiqiy silai rahm 68. Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69. 73. Abdulloh ibn Abbos (r.a. O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72. yomon ishlardan qaytarasan.) Hz.deb so’radi. faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". Abdullohibn Amr (r.a.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan.a. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70.Al-adab al-mufrad. uzoqlashtirilsa.).v.): "Yo’q.ziyouz.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu . jonliqni ozod qilish . ma'nosi goyat chuqur. uzoqligi bilinmaydi. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas.johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". Rasululloh (s. albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar". O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating".dedi. Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.) aytdilar: Rasululloh(s. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi.a. Rasululloh (s. Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan". foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. Hakim ibn Hazom (r. yaqinligi qolmaydi.) Rasululloh (s. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi.v. dedi. dedilar. Alloh hamma narsani bilguvchidir.a. Buni ham qila olmasang. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir.v. 38-bob. kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" .) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish.a. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa.v.a. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. Rasululloh (s. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi. dedilar .com kutubxonasi 14 . 36-bob. mulikdan qutqazish esa. 35-bob.)dan rivoyat qilindi. Umar ibn Xattob (r.a.a.uni qullikdan qutqazishing. Ammo u yaqin bo’lsa-yu. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding.a. deyilmoqchi .v.a. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz. dedilar.)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib. Barro ibn Ozib (r. Jubayr ibn Mutim (r. dedilar.

v. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi".a.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r.) uylaridan chiqib.v. Rifa'at ibn Rofi' (r. singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa. u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi".a. degan edim. dedilar. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor". Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman". qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi". Hz. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa. Umar (r.) Umar ibn Xattob (r.deb so’radilar.v. ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" .) Rasululloh (s. dedilar. dedilar. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman". degan gaplarini eshitdim". aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang.a.Al-adab al-mufrad. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak".v. ozod qilgan qullaridanman.v. Ikki burun bilan to’ntarish . deb shu so’zni uch bor qaytardilar. Hz. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76.a.v.v. 78.a. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi.a. Uqba ibn Omir (r. 77.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi. Jobir ibn Abdulloh (r. yaqinligiga. deb aytishing kerak". www. Abdulloh ibn Abbos (r.a. uzoqligiga guvohlik beradi". u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" . odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa. 41-bob. Alloh taolo benihoya xor qiladi demak . . kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. deb buyurdilar.)dan rivoyat qildilar. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r.)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim". Umarning qavmlari: "Ha.a.ziyouz.demak. shular mening yaqinlarimdir. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi". Shundan.a.deb so’radilar.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" . 39-bob.): "Kimning uchta qizi bo’lib. deb javob qilganim-da.a. u kishi aytdilar: Rasululloh (s. Payg’ambar do’stlari 75. deyishdi.) ularni to’plab Rasululloh(s.v.)ning eshiklari oldiga qo’yib. dedilar.v. "Rasululloh (sa. Ozod bo’lgan qullar haqida 74. shunda u zot: "Unday bo’lsa. ularni yaxshi axloq. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. o’zlari Rasululloh (s.a.a. uzoqlashtirilgan bo’lsa. 40-bob.dedilar". keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib.): "Muohada qilishgan kishilar. Shunda Rasululloh (s. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey.dedilar.com kutubxonasi 15 .

Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" .com kutubxonasi 16 . menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" .a.a.Al-adab al-mufrad.ziyouz. azizroq. xayr-ehsoning hisoblanadi". aytib bering!" dedilar. degan so’zlarini eshitdilar.deb so’radi.deb so’radilar.)dan: "O’zing yeganing. Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. 42-bob. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. degan edi.a. bolalaringga. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin". Rasululloh (s. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham". Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83. Abu Said Xudriy (r.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. Hz. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib. Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi.): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir". Qaysi masalada bo’lsin.v. 85.)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang. dedilar".deb koyigan edilar.)dan rivoyat qilindi.a.) oldiga kelib.) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. Oyisha (r. Abdulloh ibn Umar (r.a. "Bolalar yurakka yaqinroqdir". dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". deyish kerak".Ibn Abi Na'im (r.a. yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".v.v.a.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.a. faqat u Muso ibn Suroqa (r. 45-bob. 84. bolalari ko’z oldiga kelib. 43-bob. 81-hadis 80-hadisning takrori. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80.) Suroqa Ju'shum (r. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www.a. degan jumlani ham qo’shdilar".a. Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" . deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. dedilar. 82.) Rasululloh (s.a. U kishi: "Men Iroq ahlidanman".a. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79.deb so’radilar. 44-bob. Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" .)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r.v.)dan rivoyat qilingan. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. Keyin eshikka chiqib keldilarda. U kishi Rasululloh (s. dedilar.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . otam: "Yo’q.deb so’radilar. suyumliroq emas.a. Suroqa: "Yo Rasululloh.

Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz. bu gunohdan qanday qilib qutiladi. 48-bob.deb kelayotganlarini ko’rgan edim".a.a. deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar.a.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. dedilar".) bilan Rasululloh (s.v.)". Men nabiy muhtaram (s. Barro ibn Ozib (r.a.a.a. . Shu vaqtda bir kishi kelib. degan so’zlarini eshitgan edim". dedilar. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r.v. chibinni o’ldirsa.)dan rivoyat qilindi.v.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) . Jubayr ibn Nufayr (r.v.a. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi". chunki ular Rasululloh (s. dedi. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.deb madh qildi. deb so’ragan edi.a.a. Rabbim! Men buni sevaman. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi.a.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87. u kishi: "Men Rasululloh (s.a. dedilar Miqdom ibn Asvad (r. sen ham uni sevgin!". Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib. Rasululloh (s. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz.) yonlarida o’tirgan edik. Anas ibn Molik (r.deb so’raydigan kishilar-dir.v.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. u janobga "Rasululloh (s. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak".)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro.) huzurlariga bordik.Al-adab al-mufrad. ularni chin ko’ngil bilan sevmadi. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi". Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib.)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir".a.)dan rivoyat qilindi. O’z kishisini duo qilish haqida 88.a. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib.)ga bir kishi: "Sen www.v. Shunda Rasululloh (s. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. 47-bob. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir". Odam qoshshi.v.)ga g’alat tuyulgan .a. dedilar.ziyouz.com kutubxonasi 17 . endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti. 46-bob. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.

www.Al-adab al-mufrad. "Adab" . ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar. Rasululloh (s.) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s.a.v.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar".) unga uchta xurmo bergan edilar. Oyisha (r.v.ziyouz.)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.a.v.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". boshqa odamlarni guvoh qil!" . 51-bob.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi.chaqirmoq ma'nosida bo’lib. dedilar". degan edilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb atalgan . siz shunga guvoh bo’ling". Bolalar xurmolarini yeb bo’lib. bittasini o’zi uchun olib qoldi. Anas (r.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi".a.v.v.a. Ona mehr-shafqatlidir 89. Oyisha (r. 93.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi". shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob".v. 49-bob. a.com kutubxonasi 18 .a.a.) aytishlaricha.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 91.v.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s. Bashir ibn Sa'd (r. Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida.v.) o’tirgan edilar. u kishi aytdilar: "Hz.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim.Rasululloh (s.a. Oyisha (r. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .a.): "Men Rasululloh (s. ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. Hz. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh. deb so’radilar.a.deb duo qildilar". 50-bob.dedilar. Janob Rasululloh(s. Hz.v. yana onalariga qarashdi.a. Yosh bolalarni o’pish haqida 90. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi. Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . Rasululloh (s.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman.a. Rasululloh (s.dedilar. faqat Nu'monning o’zigagina berdim". dedilar. Abu Hurayra (r.v. Bashir: "Yo’q.a. ulardan bittasini ham o’pgan emasman". U kishi: "Mening o’nta bolam bor. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar. dedi. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman". Rasulullo? (s. dedilar".v.a. 92. Oyisha (r. yarimtadan bolalariga uzatdi. Rasululloh (s. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa. der ekanlar.v.a.a. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin.a. Anas ibn Molik (r. dedilar. bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz". Valid ibn Numayir (r.a.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar.)ga bir xotin (tilanchi) keldi.) kelganlarida Hz.a.a.

Imom Buxoriy Rasululloh (s. bolangning ham haqi bor".): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror.a.a)dan rivoyat qilingani. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. degan so’zlaridan.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang.v.com kutubxonasi 19 . Oyisha (r. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak.v. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda. u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol. deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. 90-hadis mazmuni esa. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish. Hz.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi".a. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. dedilar. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek.): "Hz. iloji boricha moddiy yordam berishdan. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi.a. hadyalar berish. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. Qushni haqi .)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman".a. degan so’zlarini eshitdim". Oyisha (r. deb maqtadi. masalan. Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s. bolalaringdan bittasi . degan ma'nodir. 52-bob.dedilar". faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r. 55-bob. deyishdan murod .) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da.v. dedilar. boshqalarini mahrum qilishing durust emas". 98-hadisda aynan takror kelgan.a. unga ozor www.a. u Hz. deb o’yladim". Abdulloh ibn Umar (r. degan edilar.a.)dan rivoyat qilgan. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. dedilar.)dan rivoyat qilingan. boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. Umar (r. ahvolidan xabar olib turish. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab.a. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi". undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib. . v. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta.a. Abu Hurayra (r. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz. 53-bob. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki.a. shunday bo’lishlarini xohlayman". degan ma'no tushunilmasin. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100.Al-adab al-mufrad.v.) rivoyat qildi: Rasululloh (s.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Said (r. deganidir. dedilar. Rasululloh (s. "Boshqalarni guvoh qil". 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. Nu'monning o’zigagina berib. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. 54-bob. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95.ziyouz.a.): "Unday bo’lsa.

a.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin.a.v. qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi. Ular: "Zino qilish harom. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir.v.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www.al. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar. Miqdom ibn Asvad (r. yaqindagisi bilan boshlanadi. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar. dedilar".Al-adab al-mufrad. Abu Shurayx Hizoiy (r.a. dedilar.)dan rivoyat qilingan.): "Yaqindagi qo’shni qolib. ammo bundagi hadis Hz. 56-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.v. Hz. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasu-lullo? (s. Men Rasululloh (s. Rasululloh (s. 59-bob. u.v.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir".dedilar.ziyouz. 105-hadis ham takror.com kutubxonasi 20 . 110.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . barcha tengdir .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111.v.a..deb so’radilar. faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r. 102. Umar (r. Yana Rasululloh (s.deb so’raganimda. 107. deganlarida. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" .a. 58-bob.a. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".. Abu Hurayra (r.a. Rasululloh (s. qushnisiga yaxshilik qilsin. Abdulloh ibn Umar (r.) bergan ta'limotga ko’ra. Hasan Basriy (r. 60-bob.a.a. 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori.v. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi.)dan qo’shni haqida so’ralganda. Ular: "O’grilik .a.a.a. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi". deyishdi. Endi hozir esa.v. Oyisha (r. o’shanga berasan".a. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" .a.a. u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi. Qo’shnichilikning hududi haqida 109.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. o’ng tomonidan qirq. uzoqdagiga yuugurilmaydi.) sahobiylaridan: "Zino nima?" . deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan.harom. dedilar". ort tomondan qirq. Qo’shni haqi tugrisida 103.

v. Abu Hurayra (r. dedilar". degan hadislarini eshitgan edim".a.v. Solih qo’shni haqida 116. dedilar".a. 62-bob. u kishi (chin) mo’min emasdir".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. www. degan so’zlarini eshitdim". poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan. rostguylikni. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. dedilar. unga iqtido qilasanda. suvini ko’proq qilib.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib.ikkinchi . 118. dedilar". 65-bob.sho’rbo qilsang.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Qo’shnining yaxshisi haqida 115.a. uchinchi . qo’shnilarga ham ulashish haqida 113. 61-bob.a. Solih kishi deb so’zida. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin".v. Alloh. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi".) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s. 64-bob. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa. Yomon qo’shni haqida 117. Sho’rboning suvini ko’paytirib.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir". Abu Muso Ash'ariy (r.a. O’zi to’q bo’lib.a. Abu Zarr G’iforiy (r. deyilmoqchi.a.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi.a.) "Keng turar joy.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. qo’shnilaring ahvoliga qarab.v.com kutubxonasi 21 .namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Ya'ni ey.)ga: "Men Rasululloh (s. u sen uchun nafl namozi bo’ladi". Abdulloh ibn Abbos (r. solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir". deb da'vo qiladi". Yashaydigan yerdan murod qabriston. yomon qo’shnini bizdan. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi . qo’shnisi och o’tirmasin 112.v. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni. o’qimagan bo’lsang. 63-bob. bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan .a. shundan minnat qilmay ularga ham ber.a.): "Kishi o’z qo’shnisini. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman.a. Nofi' ibn Abdul Horis (r. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan.v.) Abdulloh ibn Zubayr (r.a.

a.dedilar. Bir xotin hz. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" . Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim". hz. Rasululloh (s.ziyouz. Men ikki sonimni ochdim.a.Shunda men Rasululloh (s.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar.a. Rasululloh (s. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar.v. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. u hech kimga ozor bermaydi".) uyg’ondilarda: "Mayli. Rasululloh? (s. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . deb kutib yotab uxlab qolibman. Rasululloh (s. Rasululloh (s. 67-bob.a. eshikni qulflab. suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha. deyishdi.): "Bu xotinda yaxshilik yo’q. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib. Shu bilan birga. dedilar. Abu Hurayra (r. deganlar 122. nonlarini oldilariga qo’yaman.v. degan edim. dedilar. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi.com kutubxonasi 22 .a. Men senga Rasululloh (s. gunohkor bo’ladimi?" .v. Rasululloh (s.v.a. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa.) namozlarini o’qib bo’lsalar.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar.a. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda.a. Abu Hurayra (r.a.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash.deb so’ralganda.v.a.deb so’radi. 120. Rasululloh (s. Oyisha (r.v.): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa. nonni olib ketdi. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir.) aytdilar: "Rasululloh (s. Buning oqibati qanday bo’ladi?" . xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa. Ammo eri bo’lsa. hz.v.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda.deb www.v. dedilar.): "Mayli.a. u jannatga kirmaydi". Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121.a.) uyga kirdilarda. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib.a.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay.) aytdilar: Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. dedilar.v. undan non yopdim. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob. dedilar. hatto shundoqki. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" .): "Albatga gunohkor bo’ladi.v. Oyisha (r.): "Bu xotin jannat axlidan". chiroqni o’chirib qo’yish edi. u do’zax ahlidandir".) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi. ikki soningai och".a. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119. undan qolgani ham kifoya qiladi.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin". U xotin yana hz. eri bilan yotaveradi.v.deb so’radi.v.a. Rasululloh (s.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. u yo’q demasligi kerak". dedilar".): "Ey.a. Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib.v.

s.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb gumon qildim".)dan rivoyat qilingan. faqat u Juhayfa (r. ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124. 70-bob.a. yigit! . dedilar.a. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi.) unga: "Uyingga borib hamma buyum. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham. shu holda o’lsa.deb so’rashganda.a. kelibdi.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" .a. Jobir ibn Abdulloh (r.v. Mujohid (r.v.a. barakotlar.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Odamlar yig’ilib: "Bu nima.)dan rivoyat qilingan. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar. deb shikoyat qildi.deb duoibad qila boshladilar.dedi Ibn Amr.ziyouz.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor.deb so’radi. faqat u Juhayfa (r.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.a.Al-adab al-mufrad.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www.v. 69-bob. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. deb maslahat berdilar. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman". 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. Savbon (r. albatta.a. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib.. deb qasam ichdi.Harami sharif ichida. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.a. u Hazrat Jabroil edilar. Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi. Rasululloh (s. 126. albatta halokatga uchraydi".a.a.v. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa.) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127. rukni Yamoniy esa.a. Abu Hurayra (r. Jabroil (a. Maqomi Ibrohim .) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin. bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi. nima hodisa bo’ldi?" . ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi.com kutubxonasi 23 . dedilar". u menga ko’p ozor beradi". hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi. U Rasululloh (s.. maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin.)ning yonida edim. .a. "Ey. Rasululloh (s. 128.v.

s.Al-adab al-mufrad. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s.v. dedilar.a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman. Din bu o’rinda taqvogina emas. Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak. dedilar.a.a.v. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. Yetim boqqan kishining ajri 133. "Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60). deb izoh bergan edilar. 75-bob. Ular: "Yo Rasululloh.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi". Yaxshiga ham.a.v. dedilar".) maqsadni anglatib. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir". ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi".v. biz uni so’ramadik".a. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham. deb o’ylab qolganmiz". hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin.a.v. Abu Hurayra (r.dedi.a. goya va vijdon hamdir .v. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a.a.a.)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. Karam Haqida 129. shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar.)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" . barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi.s.v. deb javob berdi . Rasululloh (s.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s.ziyouz. 72-bob. 71-bob. uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. www. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.) Rasululloh (s.a. fojirga ham shomildir". shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir. Islom dinini qabul qilib. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131.)dirlar".com kutubxonasi 24 . Abu Hurayra (r. deganlarida. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi. Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi".deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.) Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s. deyishdi. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar.)ni zikr etdilar.Oyisha (r. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. 73-bob. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador.a. kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir".a.v.v.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.

al. Yana kimni istasang. Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir.) talqon bilan asalni keltirib. 136. U nega shunday qiladi? Axir.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan. Kunlarning birida Abdulloh (r. u o’z davlati. ahllarim! Yetim bolalaringiz. Dovud (a. boradigan yerlariga jo’nashdi. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r.a.v.a.) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar. Abdurrahmon ibn Abza (r. Rasululloh (s. Ibn Umar (r.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon.Yetim asragan xonadonning xayri 137. deb buyurdilar.Ibn Umar (r. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.Al-adab al-mufrad. 76-bob. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. Uning o’zi ham insofga www. faqat u Sahl ibn Sa'd (r. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.com kutubxonasi 25 . sen ziyon qilgan bo’lmading".) aytdilar: "Hz.a.a. Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang.)dan rivoyat qilindi.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib.)dan rivoyat qilingan.s.) ham ziyon qilmadilar". 139.a.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" .a.degan edilar". Abdulloh ibn Umar (r.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . Ziyon qilgan bo’lmading . Bolaning taomini olib kelinglar. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r. u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib. Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim.al. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan. 77-bob. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling". deb edilar". orangizda adovat paydo bo’ladi. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi".ziyouz.)dan rivoyat qilinishicha. dedilar".a.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab. Abu Hurayra(r.) aytdilar: "Vallohi.)ga taomlari keltirildi. deb nasihat qilardi. Hasan Basriy (r. Noiloj Abdulloh (r.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham.a.a. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha.a. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138.al. lekin yetim bola yo’q edi. . Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 134. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. Hasan Basriy (r. Uni axtarib topisha olmadi. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz".

dedilar.a. dedilar. dedilar". Xolid Absi (r. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham. 2-jild. Al-kashshof. Abu Hurayra (r. demoqchi bo’lsalar kerak.v. (Zamahshariy. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. deb Ibn Siringa aytdi.a. deydilar.) aytdilar: Rasululloh (s. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi". Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir". (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71). deganlar".) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s. Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r. 78-bob. . qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin.a. dedilar. 144. yomonlar ham kiradi. Shunda Abu Hurayra (r. 79-bob. katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi.a.com kutubxonasi 26 . do’zax o’ti unga tegmaydi.a. 145. Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa.Al-adab al-mufrad.ziyouz.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141.v.a. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang.a. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" . Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir".a.dedilar. degan edilar". faqat yonidan o’tadilar". 80-bob.)dan rivoyat qilindi.a. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang.v. www. deb uraman". Shunda Rasululloh (s. Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". men uchta bolamni ko’mdim".): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa. bu bolam haqiga duo qiling.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" . Avf ibn Molik (r. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143.a. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. Abu Hurayra (r. 140. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)". "Rasululloh: "Eridan beva qolib. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz". Yetimga odob o’rgatish haqida 142.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi".): "Men Rasululloh (s.deb so’radim. dedi.v. 339-sahifa).

149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. faqat bunda Ummu Sulaym (r. deb javob berdi". 151. Rasululloh (s.deb so’radi. Shunda u kishi: "Ey. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa. dedilar".a. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar.v. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham".a. deb so’raganingizda.v.a. Jobir ibn Abdulloh (r.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r. Biron kun bizni biron joyga to’plang. Sa'sa'a. Abu Zarr: "Ey . deb marhamat qildilar.Al-adab al-mufrad.a.ziyouz. deganlarida.a.a.a. albatta. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa. deb marhamat qildilar. bu Alloh taoloning irodasi. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu.v. Anas ibn Molik (r.) hech bola ko’rmagan edilar.v. Rasululloh (s.) dan rivoyat qilingan.)ga duch keddilar.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa. u kishi jannatga kiradi".)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa. 148. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". dedilar. shunga sabr etgan bo’lsachi?" .)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. deb javob berdilar. Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. men farzand dogiga sabr etib www.) kelib. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi".a. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman".) aytdilar: "Rasululloh (s. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)". degan hadislarini eshitgan edim".a.a. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu.a. 150. men Rasululloh (s. Sa'sa'a ibn Muoviya (r. deb javob bergan bo’lur edilar".): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz". Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi". 146.com kutubxonasi 27 .) Rasululloh (s.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. ularning savollariga javob berar ekanlar. jannatda xohlagan yerida yuraveradi . Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi.a. Abu Hurayra (r.v. 81-bob. Sahl ibn Hanzaliya (r.v. Abu Zarr. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib. deganimda. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib. Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. u jannatga kiradi".deb so’raganda.a. dedi.

v.v.a.v. Rasululloh (s.a.a. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi. 153. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Men esa.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" .v. Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa.): "Bilib qo’yinglarki.a. Ali (k.a. ya'ni kuzatish. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi".v.v. Ammo ular betafviq bo’lib.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Shuning uchun Rasululloh (s. dedilar".deb so’radilar. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa.ziyouz. dedim.a. 155. . ammo molparastlik tufayli uni yigab.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" . dedilar. Hz. .) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.v.v.): "Unday emas. degan edilar. kuzatib turadi. Endi varasalar insofli bo’lib. o’zidan keyin qoldirsa. deyishdi. savobdir.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. 154.a. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 28 . ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar. bu albatta varasalar molidir". Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. saqlash va kutib turish. deyishdi. Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi".a. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib.deb so’radilar. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. www.) aytdilar: Rasululloh (s. 82-bob.a. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar".v. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz". O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz.a.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey. oxirida "Lo iloha illalloh.a. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa. ya'ni bolalari o’laverib. albatga. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. dedilar". Shunda Rasululloh (s. bu albatga gunohdir. kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". u varasalar moli hisoblanadi. Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156.deyishdi. dedilar". Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi". Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam.v. ma'azolloh. buning ajr-mukofotani Alloh beradi. manfaati o’zigadir. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir".Al-adab al-mufrad.dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" . Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi.): "Bunday emas. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. Rasululloh (s. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". Abdulloh ibn Mas'ud (r.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi. Rasululloh (s. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib.deb sahobiylardan so’radilar.

U erta bilan Hz. 161. www. (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. Hz.) ikkita qul bolani olib keldilarda. yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir.a. dedi. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan. Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib. Oyisha betob bo’lib qoldilar. 85-bob. deb buyurdilar. Hz.v. Oyisha (r. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar.) aytdilar.): "Nima uchun bu ishni qilding. birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan".a.Al-adab al-mufrad.a.a.v.): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring. bola uxlab qolib. Yaxshilaringizni ham. Abu Umoma (r. Ali (k. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz. Hz.Taklif xoh ziyofatga. Amr (r.)dan rivoyat qilindi. dedilarda. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162. Imom Ismoil al-Buxoriy 157. Ammo yaxshiligidan umid uzib. dedilar. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa. u yaxshi kishi. yomonlaringizni ham bilib oldik. 160. namozni kanda qilmang.mol do’xtiri demoqchi (t.a. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. tabib: "U kishi sehrlanganlar.v. Umar huzurlariga bordi.com kutubxonasi 29 . deb qo’ygan edilar. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa.a. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". Oyisha (r. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim.) Rasululloh (s. dedilar. Abu Dardo (r. "Bir kun Hz. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan".).a. hadya qilinsa. "Rasululloh (s. u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir".ziyouz.v. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir . Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob. qabul qiling va musulmonlarni urmang". 84-bob. u yomondir". chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. Abu Umomadan rivoyat qilindi. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan".a. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa.) aytdilar: Rasululloh (s. Baytariy . 158.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan.) aytdilar: Hz. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar".

Rasululloh (s.a. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r. xayrixoh bo’l".) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi. Xizmatkorga odob berish haqida 170.a.)ga safarlarida ham.a. sizga xizmat qilib yursin". dedilar. Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s. dedilar. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.): "Sen men uchun qo’y so’yildi.v. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman".com kutubxonasi 30 . dedilar".v. Xizmatkor gunoh qilsa 166.v. Abu Oliya (r.): "Agar mamluk o’girlik qilsa. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir . Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz".a.)dan rivoyat qilindi. 87-bob. 90-bob. ammo sharti umumiydir. Qul o’g’irlik qilsa 165.G’ulom esa www. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim. men uni ozod qilib yubordim". 86-bob.) aytdilar: Rasululloh (s.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" .v.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik.v. 88-bob.v. uni almashtirib kelish uchun yubordilar. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor.a.)ga topshirdilar. Anas ibn Molik (r. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa.a. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor".) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib. o’rniga bir qo’yni so’yamiz".deb so’raganlarida. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.a.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak. Xizamtkorni siylash haqida 168. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l. ko’payib ketishini istamaymiz.a. Abu Hurayra (r. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r. deb meni Rasululloh (s. dedilar.a.v.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil.Al-adab al-mufrad.a.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".a.a. bola. deb ularga buyurilgan narsani muhrlab.a.ziyouz. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar. 164. degan edingiz.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim.a. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r. Rasululloh (s.): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar". 89-bob.v. Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada.

Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir".)ni ham o’z suratida yaratgandir".) Payg’ambarimiz (s. ko’rish. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar.s.a. dedilar". Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi. chunki Alloh taolo Hz.a.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin.)ning suratini iroda qilgan.) Rasuli akram (s.v.a. deb aslo duoibad qilma. Abu Mas'ud (r. deydilar. Birovni yuzi qora bo’lsin.s. degan ovozni eshitdim.v. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim".a. dedim. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin .) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar. uni ozod qilsin 176.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda. deb qarg’amaslik haqida 172. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi. yuziga ehtiyot bo’lsin". Rasululloh (s. eshitish kabilar Odam (a. Yuzga urmaslik haqida 174.v.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin". u vaqtda Odam (a.)ni duoibad qilgan bo’ladi".)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r. ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish. Shunda Rasululloh (s.v.s.a. Bazilar suratdan murod sifatdir. 173.a. Aks holda bu ish ribo hisoblanadi.a.ziyouz. Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" . dedilar". Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r. Bilol ibn Yasof (r. deb talqin qilsalar.a. shu paytda orqamdan: "Ey. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart. Abu Hurayra (r. Odam (a.a. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi.a. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Kim qulining yuziga ursa.v.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin.)dan rivoyat qildilar. Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar. Abu Hurayra (r.a. 91-bob.v.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. 92-bob. dedilar".a. deb duoibad qilmanglar". ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib.a. "Rasululloh (s. 93-bob. 175.dedilar".): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa.com kutubxonasi 31 . u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi.v. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida.s. Jobir ibn Abdulloh (r.) unga qarab: "Cho’rining www.): "Agar buni ozod qilmaganingda. 171.)da va uning avlodlarida ham bor.) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik.a.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim.

o’sha qulni ozod qilsin". Shunda Rasululloh (s.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi.)ning huzurlarida edik.ziyouz.a. bizlar yetti aka-uka bo’lib. deganlarini eshitganman".a. Men uning yuziga urgan edim.a.): "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach. 180.Otam meni ham. 183.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga.v. Men u kishidan: "Ey.v.Al-adab al-mufrad. biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi. Abu Hurayra (r.a. 94-bob.a. Abdulloh ibn Umar (r.a. 182. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi.a.)dan rivoyat qilindi. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir". uni ham chaqirib.a. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar.)dan rivoyat qilindi. Qulning qasos olishi haqida 181. Ummu Salama ummul-mo’minin (r. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki.a. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi". Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. degan so’zlarini eshitdim.com kutubxonasi 32 . Ahmad ibn Yasir (r. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa.)dan rivoyat qilindi. 178. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim". xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. mollarga yetarli yem berilmagan. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r. dedi".) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. 184. albatta. boshqa xizmatchilari yo’q". 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Ibn Umar (r.a. u kishi: "Men Rasululloh (s. u qochdi.a. u holda uni ishlataversinlar. dedilar.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa. demishlar".v. ozod qilsinlar". dedi". Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s.): "Mayli.a. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi.a. Rasululloh (s. dedi qul. Rasululloh (s. "Ha".) u zotning navbatida uylarida bo’lib.) uyidan chiqdi.v.) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar". 177. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". dedilar". Og’ilxonaga qarasaki. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar. dedi. ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim. dedilar. qulini ozod qilib yuborsinlar". o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar. dedilar.So’ngra yerdan oir cho’p olib. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar. Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi.a.v.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi. deyishdi.v.a.v. Rasululloh (s.

97-bob.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192. Rasululloh (s. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa. Rasululloh (s. dedilar". degan so’zlari keltirilgan.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi.a. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz. degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan.). dedilar". Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. 191.a. demoqchi bo’lsalar kerak . kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas". Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang".v.v.a.a.Qullarga yordam berish haqida 190. Men: "Ey. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.a. degan jumlani qo’shdilar. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.v.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. dedim. degan hadis haqida 187. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". Ya'ni bu kiyimlarning narxi . 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. qiyomat kuni undan qasos olinadi". Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh". Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir". chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin". 98-bob.a. www.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil. Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik. Ularga yaxshilik qiling. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir. deb qasam ichayapti". ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. Abu Hurayra (r. 185. Qullarni o’zingizdek kiyintiring.)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r. Burda .com kutubxonasi 33 . dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa. Qul esa. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering".) aytdilar: "Rasululloh (s a v.ziyouz. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim. 95-bob. Faqat bu hadislarda Rasululloh (s.a. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. dedilar.a.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar.v.

dedilar". 193-hadis Abu huray-radan. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar. Abu Hurayra (r.a.) Jobir ibn Abdulloh (r. uni taomga taklif qilsin.): "Xotininga sarf qil". U kishi: "Yana bir dinor bor".v. sadaqadir 195. 100-bob. uning o’zini ham taomga taklif etsin.Al-adab al-mufrad.a.a. 99-bob.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r.) sadaqa qilishga da'vat qildilar. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.a. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber.)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga. O’z taomidan quliga ham bersin 199. degan buyruqlari bormi?" . Umar (r.v. hazrat Umar (r. Abu Hurayra (r.) Rasululloh (s. o’sha taomdan uni siylasin". Bolalaringga. dedidar. dedi. Qul bilan taom yemakni xohlamasa..a. agar taom yemakka o’tirmasa.a. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida. 102. dedilar.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa.) oldilariga qo’ydi. 197. Umar (r.ziyouz.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq.v.v.a. tirikchiligimizdan kim xabar oladi.v.. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor". bo’lmasa meni sotib yubor. bo’lmasa meni taloq qil. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". U kishi: "Yana bir dinor bor". hz.a.a.a. Jobir: "Ha. xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi". dedi.a. Abu Zubayr (r. albatga bor. dedilar". o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa. dedi.) dedilar: "Rasululloh (s.a. Rasululloh: "O’zingga sarf qil".v. www.a. Rasululloh (s.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori. deb yuradigan bo’lib qolmasin".a. Jobir ibn Abdulloh (r.Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa.)dan: "Rasululloh (s.deb duoibad qildilar. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang".a.a. 201. Abu Hurayra (r. 101-bob.) aytdilar: "Men Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.) huzurlarida o’tirgan edim. Abu Mahzura (r. dedi. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s.a.v.com kutubxonasi 34 .deb so’ralganda. 196. Imom Ismoil al-Buxoriy 193. 198.

u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. uchinchisi. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib..): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.v. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi".a. deb xabar qiladi. ikki barobar ajrga ega bo’ladi". yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar".a.ziyouz.v.a.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. deb gapirib yuramiz". Abu Hurayra (r. inchunun Rasululloh (s. yetaklab olib boriladi. dedilar". har bir kishi o’z xonadoni uchun. 203. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. Ummu valad . Lekin uni minib emas.. faqat u Abu Burda (r. Masalan. birovning ixtiyorida bo’lgan qul. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. dedilar. dedilar".a. 202. bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak.a. o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik. axli kitoblardan bo’lgan kishiki. Abu Muso (r.v.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. www.a. Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa. degan edilar. keyin uni o’ziga xotin qilib olsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.com kutubxonasi 35 . o’z xo’ja-sining molini saqlab.) Rasululloh (s.a. o’ziga xotin qilib olgan kishi". Unga osiy bo’lsa. Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206. 204.)dan rivoyat qilingan. ikkinchisi.v.a.a.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. u Alloh taoloning haqini ham. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa.a. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir". 207. Abdulloh ibn Umar (r. dedilar. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". balki haydab. qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar".) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor.a. 104-bob. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi.) o’z otalaridan rivoyat qildilar. deganlar". odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun. 103-bob. o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi.)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. Abdulloh ibn Umar (r. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa.

) bular o’z vatani.a.a.a. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak.Al-adab al-mufrad. Shunda Rasululloh (s. dedilar".) muloyim va marhamatlik kishi edilar. Abu Hurayra (r.a. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak.com kutubxonasi 36 . ularga bilganlaringizni o’rgating.a. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. xo’jasisiz".v. 108-bob. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209. dedilar.ziyouz. Rasululloh (s. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s.v. dedilar".a.v.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin".v. Rasululloh (s.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering.a. Lekin g’ulomim.a.a. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208.a. deganlarida.)ga aytib berdik. Molik ibn Huvayris (r. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz". qizim.v.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.) huzurlariga keldim. 107-bob. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori.a. deyishdi. 106-bob.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir". janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar. deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar.a. Rasululloh (s. Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa. Abu Hurayra (r.v.v.) huzurlariga keldikda.a. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210.v. Xo’ja ularni yigitim.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin.)dan rivoyat qilindi.v. bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin.)dan rivoyat qilindi. 211.a.a. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir". dedilar".)ga: "Siz bandalarning sayyidi. 213. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. yigirma kecha turib qoldik.v.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. yigitim deb gapirilsa durustdir".) Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob. Rasululloh (s. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s.): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir.Namoz vaqti kelganda. Abu Hurayra (r. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. dedilar". u kishi aytdilar: "Raslulloh (s.v.v.

)dan: "Amallarning qaysi biri www. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217.v. Anas ibn Molik (r. dedilar".a. 216. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. aks holda yoshining e'tibori yo’q. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. deb javob berdilar.a.v. dedilar".Al-adab al-mufrad. 112-bob.) Rasululloh (s.a.a. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin". 113-bob. so’ragan narsasini bering.v. 215-hadis.a. Jobir ibn Abdulloh (r. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. uni muhofaza qiling.a. unga ham yaxshilik qaytarilsin. mazmunan 206-hadisning takrori. Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215. unga yordam qiling.a.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar".)dan rivoyat qilindi.v. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring.)dan rivoyat qilindi.a. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. 109-bobdagi 214-hadis ham. dedi". Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218.v.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa.a. Abu Hurayra (r. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa. Abu Zarr (r.a. dedilar".): "Alloh taolo nafasga chiq dedi. uni duo qilingki. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi. Ibn Umar (r. undan tongan. deyishdi.a.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. 111-bob. u kishini g’oyibona maqtasin. u kishi haqiga duo qiling.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". deganlar". Abdulloh ibn Umar (r. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa.a.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi". uni bering.) aytdilar: "Rasululloh(s. 219. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 37 .v. Ya'ni u ikki barobar yolgondir . Kim sizlarga yaxshilik qilsa. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi". 110-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.ziyouz.a. Rasululloh (s.a.a. Birodarlarga yordam berish haqida 220.) aytdilar: "Rasululloh (s. yaxshilikni bilmagandek bo’ladi. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa.v. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa.v.

bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s. Men keyin qaytib joyimga bordimda.a. menga nima ish qilishimni buyurasiz?" .v. dedilar.v.com kutubxonasi 38 . U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s.) huzurlariga keldilar. Usmon ibn Affon (r.a. 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori.) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" . chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi. degan hadis haqida 225. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa.): "Unday bo’lsa.v.a.v.a.a. 114-bob.)dan rivoyat qilindi. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi. dedilar". Rasululloh (s.v.)dan qilgan rivoyat qiladilardir. dedilar.v. Harmala.): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".): "Ey. Rasululloh (s.dedilar.a. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www.ziyouz. Demak.a. So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" .deb so’rashdi. yana Rasululloh (s.degan edi.) huzurlarida edim.a.a. u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim. dedilar.v.a. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi".): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221. dedilar.a. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim". dedilar". 222.)ning Hz. dedim: da. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s.a.a. Rasululloh (sa. undan o’zingni sa?la".a.v. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi". Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi.a.v. 226.v. Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan". Abu Muso (r. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.v.v. Rasululloh (s.a. dedilar". dedilar.a.v.a. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" .): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak". o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa.v.deyishdi.a.) oldilariga kelib. Rasululloh (s.deb so’radim.v.a. ammo bu hadis Salmon Forsiy (r.v.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" .) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi".): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini". dedilar.Al-adab al-mufrad.) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman".a.deyildi. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r.) u kishini tanidilar. Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Harmala ibn Abdulloh (r. 115-bob.

u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. dedilar.a. alhamdulilloh deganlaringiz . Abu Zarr (r.a.a.a.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. derdilar". dedilar. Rasululloh (s. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. tutgan ro’zamizni ham tutadilar. 227. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi".): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" . yomonlari ham menga ko’rsatildi. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib.com kutubxonasi 39 . Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab.deyishganda. bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. 231. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. Salmon uni qabul qilmay.a.a. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim".)dan rivoyat qilingan bo’lib.v. Rasululloh (s. 233-hadis 231-hadisning takrori. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar. dedilar. Shunda u kishi Salmonni axtardilar.Deyishdi.v. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar. chunki u Xadichani sevardi". dedilar". chunki u xotin Xadichaning do’sti edi.v. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". Anas ibn Molik (r.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib. deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar.deganlarida.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytadilar: "Rasululloh (s.a. nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". ajr va savob bo’ladi". jannatga kirasan". Shunda Rasululloh (s. dedilar". 231. 230.): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi".al.) oralarida ixtilof borliga eshitildi. 234-hadis Huzayfa (r.ziyouz. dedilar. 225hadisning takroridir. dedilar". Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. Abu Barza Aslamiy (r. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay".v. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar". dedilar. uning bandiga asolarini o’tkazib.a. dedilar. 116-bob.v.a. ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan. yelkalariga ko’targan holda www.a.)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki.)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar.a. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" . 228-hadis 227-hadisning aynan takrori. Abu Zarr G’iforiy (r.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang.a.a. deb chetga olib tashladi.a. deyiladi.a. "Yaxshilikka buyuradi". 118-bob.v.) Rasululloh (s.

Umar (r.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar".v. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. 119-bob. deb taklif qildidarda. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar".deb Allohdan so’radi". Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. deb Rabbil olaminga iltijo qilaman".) o’zlari: "Men Hz. kesatib yurgan emish". Janobi Payhambar (s. degan edilar. Ekinzorga chiqish haqida 237.a.a. 236. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. Shunda Rasululloh (s.deb kinoya tariqasida menga xitob qildi.a.) aytdilar: "Hz. Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.)ga xat yozaman". Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. bo’lmasa men Hz.a. dedilar. dedilar".v. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib.a. Huzayfa. Abdulloh ibn Abbos (r. deb so’radilar. 236. Odam (a. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. dedilar". Men Ubay ibn Ka'b (r.): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi".v.a. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar".) shunga ishora qilganlar shekilli. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting. Salmon.) bir daraxtga chiqib. onasining o’g’li Salmon!" . Ummu Muso Hz. Shunda Hz.com kutubxonasi 40 . dedim. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey.a. shamol qo’zgaldi. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan. 120-bob. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi. Umar ibn Xattob (r. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas. Ubay ibn Ka'b: "Ey. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .a.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi.v. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib. Rabbim.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi.dedim. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. dedilar.deb iltijo qildi. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi". Men ham u kishiga: "Ey. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" .s. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi". Bizlar "xo’p" deb chiqdik. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi. dedim.ziyouz.Al-adab al-mufrad.) bolalaridan bittasiman.a.a. Rasululloh (s. Umarga xat yozaman. deganlarida.deb o’kindilar".v. deya qo’ya qolar edim. deb aytishgan ekan. Abu Salama (r. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring". ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam.

dedilar". 123-bob.a.a.): "Yo’q. Anas ibn Molik (r. deb so’ralganda.a.): "Menda ulov yuq.v. o’ldirmanglar".a.a. Lekin falonchiga borsang. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 241. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi". degan gaplarni eshitdim".v.) tayin qilgan odamga borgan edi.) aytdilar. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .a. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi.v.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir. Abu Mas'ud Ansoriy (r. bir ulov bering". dedilar.)dan rivoyat qilindi. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi". uni egasiga qaytarib bersin". ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa.a. hazilning tagi zil bo’lib.) go’shtdan yedilar. "Rasululloh (s. Afv etish haqida 244-hadis. Imom Ismoil al-Buxoriy 239. 121-bob. Bittangiz birodarining asosini olsa.a. U birodarida bir aybni ko’rsa. u ehtimol senga ulov berar".v.v.a. Rasululloh (s.a. Keyin u Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi.)ga kelib.Al-adab al-mufrad. dedi. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan. dedilar. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. U kishi Rasululloh (s. do’zax o’tiga mustahiqdir.v.Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab.)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s.ziyouz. o’g’rilik bilan ayblansa. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi.a. Mustavrid ibn Shaddod (r.): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa.v. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. Abu Hurayra (r.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim. u e'tirof qildi).)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.v. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin. Rasululloh (s. u bir ulov berdi.akasi yo ukasidir. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. ziyoniga ko’zgu bo’lsa. Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin. u odam ulov berganini aytganda.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ikkinchilan. Rasululloh (s. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak". dedilar".v.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa.com kutubxonasi 41 . Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. 240.a.a.v. 122-bob. dedilar.v. dedilar.a.a.a. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". degan ma'noda.a. Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243. Abu Hurayra (r.

U kishi Rasululloh (s. uni fosh qilinsa. deyilgan.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan".a.a. degan edilar. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s.a. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim".v.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.v.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz.v. deydilar. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman". Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. jim turishga o’rganing". axloq tanazzulga yuz tutadi.a. 246. dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.a.Al-adab al-mufrad. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r.v. Abu Hurayra (r. Sen badxulq va qo’pol muomalalik.ziyouz. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) . Pay-hambar! Darhaqiqat. deb buyurdi. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman". Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247.v.a. Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. deb so’radim.)dan rivoyat qilingan.v. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq".)ning www. hadis Abdulloh ibn Amr (r.a. yaxshilikka buyuring.a.) aytdilar: Rasululloh (s. qachon jahlingiz chiqsa. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r. 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori. Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman. 124-bob. Kishilar aybini qidirib. Unda yana: "Ey.a. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini.a. yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. balki yomonlikni kechiruvchi.a. degan edi-lar. dedilar". ularga qiyin emas. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. dedilarda.) bilan uchrashib. deb nom qo’ydim.degan oyati karimani o’qib.com kutubxonasi 42 . arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. 250. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 249. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". Rasululloh (s.)dan bir so’z eshitdim. yengil yo’lni ko’rsatinglar.v. demoqchi. u kishidan Tavrotda Rasululloh (s. afv qiluvchisan. 245.a.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim". Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. "Alloh taolo afv qilishni ol. deyilgan.

Rasulullohning yurishlari 256.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi".v.ich tomoni.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim. chunki men uni sevaman".v.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi".v. Abu Hurayra (r.a. degan ekanlar. Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s.v.a. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi. Rasululloh (s.a. deb Rasululloh (s. deb xursand bo’ladilar.v. Shunda Rasululloh(s. Kulish haqida 253.a.ziyouz. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham". Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey.v.a. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" . ikki beli oq.a. 255. Hz. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar. dedilar.v.a.)gaAllohtaolo: "Ey.v.) bolaga "Og’zingai och".a.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa. Abu Hurayra (r. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Muhammad. tabassum qilardilar.com kutubxonasi 43 . dedim. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)". 125-bob. yuragi toza. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar".a.a. Tabassum qilish haqida 251.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r.)dan rivoyat qilingan. deb chiqib ketdilar. Oyisha (r.a. ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor. Keyin Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r.) meni qachon ko’rsalar.a.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. dedilar".v.a. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman".)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka. oz kulib.) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. Rasululloh (s. albatta.a.) Rasululloh (s. Qays (r. dedilar". Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi.v.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan. ko’p yig’lagan bo’lardingiz". 127-bob. 252. 126-bob. www. dedilarda.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey.v. men biladigan narsalarni bilganingizda.a.v.)ni ta'riflar edilar. oq ko’ngilli ma'nosida.deb vahiy qildi. Bir kuni Rasululloh (s. uning yuzida farshitalik belgisi bor".v.) aytdilar: "Rasululloh (sa.a.a. Rasululloh (s. Beli oq degani . yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi.

dedilar. Mushovarat haqida 258. U kishi: "Yo’q".Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz".v.a. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob. Amr ibn Dinor (r. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim". Shunda Rasululloh (s. albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi. Abu Hurayra (r.) Abul Haysam (r. Abu Hurayra (r. dedilar". "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. yaxshi maslahatgo’y ekan.al. 131-bob.a. unga yaxshi qara". chunki jahl tarashlaguvchidir.a. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket".a. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi". balki dinni tarashlaydi".v.v. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart.deb so’radilar.a. 130-bob.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda. ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi. Hasan Basriy (r. Shusda Rasululloh(s.a. 259. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257. www.a.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib. Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260.) Ibn Abbos (r. dedilar".a. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.a. Abu Hurayra (r.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" . dedilar". u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli.)dan rivoyat qilindi. dedilar.)ning "Bunga yaxshi hara". Mana bu asirni olaqol. men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim.a.a.a.)dan: "Sening xodiming bormi?" . uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi".v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. degan (42:38) oyatini o’qidilar.ziyouz.dedilar. dedilar.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman. deb o’qidilar".com kutubxonasi 44 .): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa. asossiz. Ulardan biri yaxshilikka buyursa. 129-bob. O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz.dedilar. u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz.v. ya'ni u sochni tarashlamaydi.v.a. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar. U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" . albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi".): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi. degan edi.

)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos. Rasululloh (s.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir". 264. Mazkur hadisda Rasululloh (s.a. dedilar".)dan rivoyat qilindi.a.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. hazil qilishaman.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.): "Ey Anjasha. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi". Abu Hurayra (r.a.): "Axir.) aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. Abu Kuloba (r. 133-bob.v. Hazil haqida 266.v. degan so’zni so’zladilar. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi". ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".v. Rasululloh (s.a.v.) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi.a. Anas ibn Molik (r. degandi. 267.a.dedilar.a.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi". Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".) huzurlarida bir hazil qildilar. Anas ibn Molik (r.v. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263. deganda Rasululloh (s.a.) Rasululloh (s.v. Rasululloh (s.a.v. Ibn Ali Mulayka (r.a.deganida. 268. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.a. Oyisha (r. 265.): "To’g’ri. shishalarni sekinroq hayda". dedilar". dedilar".ziyouz.) ham o’tirgan edi.v. dedilar" .) "Shishalarni hayda. U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" . uni albatta ayblagan bo’lardingiz".a.a.): "Rasululloh (s. 134-bob.a.)dan rivoyat qilingan.) bizning hazillarimizga www.a.a.com kutubxonasi 45 .a. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s. dedilar. agar birortangiz shunday so’zni aytsa.v.Arablar ayollarni nozik. 269. dedilar.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar.a.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman". dedilar.Al-adab al-mufrad. Hz.v. 270.) aytdilar: "Hz. 132-bob. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.a. Bakr ibn Abdulloh (r.a.a. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .v. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik".v.a. Umayr ibn Ishoq (r. (r.a.a. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi". demoqchi bo’lsalar kerak .)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz". Rasululloh (s.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s. 141-bob. Abu Zarr (r.a.v.): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.v. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman". uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir". 306. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob. Menga tikilib qaradilar-da. deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim".a. Sahobiylar Rasululloh (s. tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa. Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (sa. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim".a. Ko'ngal shodligi haqida 304.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib.a.v.a. dedilar. 305.v.a.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 50 .v.): "Ha.a. Amr ibn Oss (r. Rasululloh (s.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak. dedilar".) Rasululloh (s. gunoh esa. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin.v.) tahorat qilayotgan ekanlar. Abu Talha (r.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir. (s. Rasululloh (s. Mol va jon amniyati haqida 303. huzurlariga bordim.v.): "Ey Amr! Solih.a. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir".v.a.) xilqatda ham. Men buyurganlaridek tayyorlanib.v. Muoz ibn Abdulloh (r. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi.) sahobiylar oldiga chiqdilar. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi".) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s.v. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. vijdonni chulg'ab olib. dedilar. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.a.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib.ziyouz. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi.a. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi. alhamdulilloh.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www. dedilar. dedilar". 307. Rasululloh (s. tayyorlanib kelsin. Yaxshi kishiga halol mol 302.a.) kiyim-boshlari va qurollarini olib. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh. Bechoraga yordam berish haqida 308.a. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi.) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir. deb menga kishi yubordilar.a. dedilar". "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz". dedim. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi".): "Kimki o'z oilasi ichida tinch.a. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar. qo'rqmanglar". Jobir ibn Abdulloh (r. 142-bob. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r.v.a.Al-adab al-mufrad. dedilar". Rasululloh (s.v.a. Rasululloh. Anas ibn Molik (r.v. ko'nglim shod". Navos ibn Sam'on (r.) aytadilar: "Rasululloh (s. 143-bob.

Jobir ibn Abdulloh (r.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi".): "Rasululloh (s.a. nafsi ammoradan saqlashingni.a. degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim. 144-bob.a.) ko'pincha: "Ey. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim". Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi".): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir". degan muborak hadislarini rivoyat qildilar. dedilar. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" . dedilar va hz. Oyisha (r. zero.a.) Rasululloh (s. Shunda Rasululloh www.a. "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq". 311.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi".)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi".a. Oyisha (r. dedilar.a. dedilar. Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan". Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.so'radi kimdir.Abu Muso (r.a.v. Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. deb javob berdilar.v. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r.a.a. Hz. Oyisha (r. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin. deb duo qilar edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".v.v.v.deb so'rashdi.ziyouz. Abdulloh ibn Amr (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.): "Rasululloh (s.a.deb so'radilar. 145-bob. dedilar".)ning kishilargagina emas. deb marhamat qildilar.)ning axloklari qanday edi?" . dedilar". deb marhamat qiddilar. deb buyurdilar.a. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi". 314. Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" . Hz. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". dedilar.v. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" . dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" .v. Rabbim! Men sendan tan sog'ligini. "Yaxshilik qilsin".com kutubxonasi 51 .dedi o'sha sahobiy. "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir". dedilar. Ular zakotni ado etuvchidirlar. Abdulloh ibn Umar (r. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini". 309. "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" .v.v.deb so'radilar.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .a. deb marhamat qildilar. Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar.deb so'radik.a.a.deb so'radilar.deb qarg'adim.) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? . ham o'ziga foyda.a. ham sadaqa bera oladi". Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310. "Qo'llari bilan mehnat qilsin.)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim".a. Shunda hz.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin). dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. 313.

ma'nosida. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322.a. Abdulloh ibn Umar (r. og'ir bo'l. unday dema. dedilar. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi".) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.a. "Rasululloh (s. dedilar hz. Abu Dardo (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. Samura ibn Jundub (r.v. 146-bob.a. Marvon (r.com kutubxonasi 52 . Dedim. Abu Hurayra (r.a. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan.).a.v. bunday bo'lmasligi kerak".)dan rivoyat qilindi. ya'ni. Buni Rasululloh (s.a.): "Ey. Rasululloh (s.v.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak".v. deb uzr aytdilar". shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar". qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar. u kishi aytdilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa. 321.v. Imom Ismoil al-Buxoriy (s.a.a. la'natlari o'z ustilariga yog'iladi". Oyisha! Ko'y.v.a. Huzayfa ibn Yamon (r. deb tasdiqladilar.ziyouz. dedilar. 318. Rasululloh (s.a.a.a.)dan rivoyat qilindi.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar.Al-adab al-mufrad. Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".a.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum".): "Ey.v. dedilar". ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.a.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir". 317. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar".a. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323.v. g'azabi va do'zaxi bo'lsin. La'natlovchi kishilar haqida 319. dedilar. Abu Hurayra (r.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". dedilar".) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q. www.dedim. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor. Ali (k. o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir".a. Oyisha (r. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi. 316. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla".)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman".): "Ha. Hz. 320. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa. 148-bob. dedilar". qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. dedilar". 147-bob. deb duoibad qilmanglar!" dedilar".

) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda. Gap tashuvchi haqida 325.Al-adab al-mufrad. vallohu a'lam.v. u kishi: "Men hz. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r. avval o'z ayblaringni esla!" . Allohni eslatadilar so'zvdan murod. dedilar. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". Asmo' binti Yazid (r.a. www.)dan rivoyat qilindi.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" .a.a. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang. deyishdi. dedilar". u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. shu bo'lsa kerak .v. 328. Eng yomonlaringizni aytsam.a. xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". der edilar. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi. 152-bob. aytib bering". Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi . Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. 151-bob.a.): "Men duoibad qiluvchi. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik.a. dedilar. Usmon (r.com kutubxonasi 53 . ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327.v. degan so'zlarini eshitganman. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329. shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz.dedilar. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir".)dan rivoyat qiddi.a.ziyouz.dedilar. Abu Hurayra (r. "Ular shunday kishilarki. Rasululloh (s. 326.a. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib. begunoh odamlarga buzuqlik.v. 150-bob. qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar. Kofirga la'nat o'qish haqida 324.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar".ikkisi gunohkorlikda barobardir" . la'nat etuvchi emas. dedilar". Ali (k. Hz. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda. 331. uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi". Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi.)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. degan gaplarni eshitdim".

dedilar". deydilar". shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar.a. Umar u kishini duoibad qishdilar). Alloh taolo seni ham halok etsin". Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir".) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. Maqtash haqida 336.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyishdi. uyaltiruvchi.) aytdi: "Rasuli amin (s.v. falonchi".a. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa.com kutubxonasi 54 . Hz.v. qiyomat kuni albatta had uradi". U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy. Akrama (r.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz.a. Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. dedilar. Muhammad ibn Zayd bu www. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11).a.v. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333.a. deb tafsir qildilar. Abu Muso (r. bu shunday odam.v. 334.): "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.) bizning qavmga kelgandarida "Hay. deb chaqirdilar.a. Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". hz. Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik. Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham. deb bir kishini chaqirdilar. Shunda Rasululloh (s. dedilar". Umar: "Bu kishini sen halok etding. u kishi: "Biz hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 332. sizni ham mazax qiladilar. der edilar". Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda. zoniya".a. dedilar.) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang".): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. kishilarga la'nat yog'diruvchi. deb hukm qilib bermoqlari durust emas". Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar.a. mening fikrimcha. 335. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib. Abu Jubayra ibn Dahhok (r. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan". Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. Rasululloh (s.ziyouz.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding".v. deb duoibad qildilar". dedilar. 337. degan so'zni avval aytib qo'ysin. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi. 339. 338. 153-bob.a.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". birovga ta'na qilsangaz. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar". shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi".a.

) Madinaga qarab turib "Ey. Abu Ubayda ibn Jarroh. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir".a. Abu Muammar (r. 155-bob. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma.a.a.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib.a. Shunda Rasululloh (s. 156-bob.a. deb uni maqtay boshladim. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340.ziyouz.a. deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar. U kirmasdan avval Rasululloh (s. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. dedilar". Umar ibn Xattob.a. Rajo ibn Abi Rajo (r. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar. 154-bob. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb.v. Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. 344.a. deb javob berdilar". lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar. Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan.a.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi".v.v. Rasululloh (s. Maoz ibn Amr ibn Jumux. Masjidda ruku'. yaxshi muomala qildilar.v. lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .v. Oyisha (r.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r.): "Bo'ldi.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda.v.v. Sobit ibn Shammos. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u. Muoz ibn Jabal (r.a.com kutubxonasi 55 . o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi". afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar". Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342. dedilar.deb so'radilar.v.a. Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi. Abu Hurayra (r. ): "Abu Bakr Siddiq. Men: "Bu falonchi". "Qani yur".a. kirolmay qaytib ketadi". uni halok qilasan!" .) bilan basraliklar masjidiga bordim. dedilar". Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir". dedilar.)dan rivoyat qilindi. dedilar.dedilar. Hz. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz.a. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. U huzurlariga kirgandan keyin. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar".v.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.v. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" .deb so'radim. She'riy madhiya haqida www.a.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi". U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da. dedilar. Rasululloh (s. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".): "Ey.a.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. Rasululloh (s. 341.a. Ubayd ibn Huzayr.

Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim". Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . dedilar" .a. der ekanlar. xonadon haqiga duo qilib ketdidar".a. Rasululloh (s.) oldiga bir shoir keldi. Yana she'rimni o'qiy boshladim.Al-adab al-mufrad. chiqib ketdi. Rasululloh (s. Rasululloh (s.): "Allohhamdni sevadi".a. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib. Shunda Rasululloh (s. dedim. 158-bob. dedi".) yana menga "jim o'tir". Ziyoratchining duosi 350. Ziyorat qilish haqida 348. dedilar. yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar".a. Avs ibn Sari' (r. Unda nafl namoz o'qib.a.)ga o'qiy boshladim.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. taom yedilar. Shoirga sadaqa 346.v.a. Abu Hurayra (r. v.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda.a.a. Shu vaqtda novcha.a. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki.v.v. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347.a. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" . U kishi yana keldi.) bilan ozgina so'zlashdida.)ning aytishiga qaraganda. u kishi ikki yo uch marotaba keldi. Imron ibn Husayn (r. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading".com kutubxonasi 56 .v.deb so'raganda. Muhammad ibn Sirin (r.v.a.deb so'radim. Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar". dedilar. Rasululloh (s.a. deydi. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha. deb ta'kidladilar". www. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s.ziyouz. Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar. shuning uchun tushirib qoldirildi. deb buyurdilar.v. dedilar.a. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan. u kishi "Men Rasululloh (s.v. Imron unga bir narsa in'om qildi. Xullas. 351. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman".al. Anas ibn Molik (r. dedilar.)dan rivoyat qilitsdi. 160-bob. 157-bob. Keyin men she'rimni Rasululloh (s.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" . Imom Ismoil al-Buxoriy 345.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. jim o'gir".v. 159-bob. bu kishi Umar ibn Xattob edilar .v. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang".) menga: "Bo'ldi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.

lekin uni yaxshi ko'radi".deb so'radilar.com kutubxonasi 57 .v. "Ey. dedilar". buning tasviriga qalam ojiz".a. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.v. yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas". Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar.v.a. Ziyoratning fazilati haqida 354. U kishi: "Yo'q. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q.v.deb so'raganda. 356. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi.a. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" . dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 352. dedi". Abu Zarr G'iforiy (r.): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki. Asmo' (r.a.v. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". 358. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz. Rasululloh(s.a. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi.a. sen sevgan kishing bilan bo'lasan". Abu Hurayra (r. dedi. Anas ibn Molik (r.v.a.a. 164-bob.a.): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi". faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www.deb so'radi. dedilar".)dan: "Ey. dedim.a. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. qaerga borayapsan?" . 162-bob. 360. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman". Abdulloh ibn Amr (r. dedilar. dedi.a.) ning jubbalaridir. Rasululloh (s.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" . o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori. 359. uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar". Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi".): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. Asmo': "Bu Rasululloh (s.ziyouz. Shunda Rasululloh (s.v.v.) bir voqeani gapirib berlar. (s. 161-bob. dedilar. Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi. Anas ibn Molik (r. dedilar".a.a.): "Ey. degan savolni berdim. Abu Hurayra (r.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. dedi. 357. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo meni atay senga yubordi.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan.)dan rivoyat qilindi. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi. u odam bizning qavmdan emas". Hz. dedi. Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki. Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori.a. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman". Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355.v.a.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r.) Rasululloh. Abu Zarr.

) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir". Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa.deb so'radilar. deyishdi.v. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir.Al-adab al-mufrad.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan. dedilar.)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. deb qasam ichadi". Qays ibn Osim ibn Sinon (r.v. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar. dedilar. Rasululloh: "Unday bo'lsa.a.a. Men: "Siz ham.a. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365. deb qasam ichsin". Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi.a. degan fikr mening xayolimga keldiyu. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www. Keyin Rasululloh (s.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar.) va otam Umar (r.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi.a. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364. yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz. dedilar.a. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi".) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r. chunki ular kofir.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob.a. dedim.a. Abdulloh (r. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s. agar aytganingda.com kutubxonasi 58 . Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366.a. ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r.a. o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz". Abdulloh ibn Umar (r. dedilar.a. yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar". Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach. Kichikroqlari boshliq bo'lsa.a.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim". 363-hadis 358. deganlarida.) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". dedilar.a.v. Rasululloh (s. Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s. shu qaysi daraxt. 167-bob. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi.ziyouz. Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. dedim".): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor.v.)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar".) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi". U meni tepdi". 359. Gapni ham. 1 Hofizu-l-Qur'on . 361-hadislarning aynan takrori. 166-bob. dedilar.v. o'sha ota o'rniga o'tadi. Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li .a.): "Kattarog'ingiz gapirsin". Shunda otam: "Nega aytmading. lekin Abu Bakr Siddiq (r. bilasizmi?" . 360.v.

deb duo qilib. Hz. Ya'lo ibn Murra (r.a. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.v. 173-bob. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar". 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358.a.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey. Rasululloh (s. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. desa bo'ladimi? 374.) menga Yusuf ismini berdilar. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan.a. 371. 360.) aytdilar: "Rasululloh (s.) ning askarlaridan biri edim. 170-bob.) unga tomon chopib.a.a. Husayn yaxshi nabiralardan biridir".) uyga kirib kelsalar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman). U vafotidan ilgari www.a.)dan rivoyat qilindi. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin. 359.a.)dan rivoyat qilindi.v. 361hadislarning takrori. Amakivachcham vafot etdi.Al-adab al-mufrad. Abu Ajlon Mahoribiy (r. ular qochib chiqib ketishardi. boshimni silab erkaladilar".ziyouz. Begona bolani o'g'ilcham. dedilar".a.al.a.)dan rivoyat qilindi.v.) esa kulib bolani quvardilar. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r. quchoqlariga olib. quchoq ochdilar.com kutubxonasi 59 .a.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan. Rasululloh (s. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim".a. 172-bob. 171-bob. Go'dakning boshini silamoq haqida 372. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi. Ra-sululloh (s.v.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim.a. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r. 373.a. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367. qarama".a. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar. Abdulloh ibn Ja'far (r.a. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. 168-bob.v.a. Hasan Basriy (r. dedilar.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. men bilan o'ynardilar. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. chunki Rasululloh (s.v.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik.v. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369. Oyisha (r.). Qizaloqni o'pish haqida 370.v. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil".v.

a. 379. Qurra ibn Ilyos (r. Anas ibn Molik (r. lekin unga o'zimning rahmim keladi". u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman. deb hikoya qiladilar. dedi. degan ma'noda 174-bob. Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". Hz.v. Mehr qo'yish . www. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi.)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi".) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar.Rasululloh (s. degan gaplarini eshitdi.)dan rivoyat qilindi. u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib.ziyouz. dedilar.)dan rivoyat qilindi. Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi.a.v.) Rasululloh (s. Alloh taolo senga ham rahm qiladi".buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Hz. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber.a.) bilan unikiga borganimizda.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar. dedilar. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. o'g'ilcham.v. 378. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim . 175-bob. Umar (r. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar". tevalarni shularga beraver. Biz Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey. dedilar". 376. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi". chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman".) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi.a. bu haqda u kishidan so'raymiz". deganimda. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. deb vasiyat qilgan bo'lsa. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. voqeani aytdik.a. Jarir (r. 375. Abu Hurayra (r. dedilar. degan so'zlarini eshitgan edim". Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377. Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi.v. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori.): "Ko'yga rahm qilsang.a. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib.a.a. Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi.)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi".v. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. deb vasiyat qilgan ekan. Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381. Unga Rasululloh (s.a. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi. dedi. u kishi: "Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 60 . Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.a.a.

v. Vayl .): "Kishilarga rahm qilsangiz. 382.): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi. 387.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab. men uning tuxumini olgan edim" . ya'ni. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin". Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh. dedilar". Abdulloh ibn Mas'ud (r. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi .) bir joyga borgan edilar. So'z suzgichlari. Shunda Rasululloh (s. Xudo bilsin. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon. gunohini kechdi". dedilar". Abu Hurayra (r.dedi.a.): "U jonivorga rahm qil.a. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Bir kishi yo'lda ketayotab.v. qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi".v. dedilar".) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman". Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib. Abdulloh ibn Umar (r. dedi.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi. Abu Umoma (r. 383. 384.a.a.xafalik.a. azob.): "Kim rahmdil bo'lib. Yumshoq jigar .v. qattiq taisha bo'ldi. bu bechora menga o'xshash tashna ekan.a. Abu Hurayra (r.Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.deb so'radilar. 177-bob.v.a.v. www.tirik jonivor ma'nosida.ziyouz. maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi". halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.a. dedilar. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v. uning ichiga tushib suvidan ichdi.a. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. "Bu qushni kim ranjitdi?" . Rasululloh (s. 385.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir . deb azoblansa kerak". 386. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara .v. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa.a. deb o'yladida. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi. dedilar. Abdulloh ibn Amr Oss (r. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi.v. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. deb marhamat qildilar".a.com kutubxonasi 61 . Rasululloh (s. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir".a. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi.) aytdilar: "Rasululloh (s. o' yoqilg'i sifatida ham. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y".): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang.a. qayta quduqqa tushib. xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu.

182-bob. 179-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob.a. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". Abu Muso Ash'ariy (r. ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi.a. Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang.a. deganlar".)ning: "Kishilar orasini tuzatshp.v. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan". xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham. 180-bob. Hishom ibn Urva (r. U kishi: "Xoh chindan. Kishi rost gapiraversa.a.)dan riyuyat qilindi.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q.a. Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi. Abdulloh ibn Amr (r.a. bu taqsim www. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar. dedilar. deb g'iybat qiladilar.)dan rivoyat qilindi. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s.a. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki. Abdulloh ibn Umar (r. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi.a. biror narsa va'da qilib.)ning qizi Ummu Qulsum (r. billohi. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388.v.a.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash.a.)dan rivoyat qilindi.a.v. ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir". Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi".a.) Rasululloh (s. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. 181-bob. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390.): "Kishilarga aralashib.)dan rivoyat qilindi. 395. deb xabar qildilar. Kishi yolg'on gapiraversa.v.)dan rivoyat qilindi. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi".): "Rost gapiringlar. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi".a. Aziyatga sabr etmak haqida 394. U kishi "Nabiy muxtaram (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. uni amalga oshirmaslik ham durust emas".v. dedilar.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi.ziyouz. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. 392. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori. dedilar".com kutubxonasi 62 . Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.a. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor.Al-adab al-mufrad. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. Aqaba ibn Mu'zit (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. deganlar". U kishi aytdilar: Rasululloh (s. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash.

)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish".v.a. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash. Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas". Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar.) aytdilar: "Ikkita narsa bor.v. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim. yo Rasulalloh".v. 183-bob.v. asabiyatdan hisoblanadi". Rasululloh (s. dedilar". bu asabiyatdan hisoblanadimi?" .) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar". deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar.a. Oyisha (r.a. 397. Munosabatlarni tuzatish haqida 396.): "Hz.): "Men sizga namozdan.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir".ziyouz. 185-bob. Abu Hurayra (r. Ibn Abbos (r. Men bu gapni albatta Rasululloh (s. Rasululloh (s.)ga yetkazaman. u kishi aytdilar: Rasululloh (s.a.a. 186-bob.): "Ha.a. 187-bob. deb afsus qildim. Abu Dardo (r. (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan".v. deyishdi.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz".a.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. ranglari ham o'zgarib ketdi. Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi.a.): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma".a. Muso (a. degan hadislarini eshitdim". 188-bob.a.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. "Bir kishi: Rasululloh (s.a. Sahobiylar: "Aytib bering.deb so'radim. Hz. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s. u zotga og'ir tushdi.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir.v. dedilar". g'azablandilar. Araz haqida 402. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. Abdulloh ibn Abbos (r.v. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir". dedilar. 184-bob. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398.a.v. dedilar". Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401. dedilar".s.): www. Asabiyat . dedi.com kutubxonasi 63 .a.a.

deb qasam ichdilar. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi.v. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403. deb so'zlashmay yurdilar. degan edilar. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman". hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.deyiishdi. Abu Hurayra (r. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin. Hz. deyishdi. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .a. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*.)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas".a. Anas ibn Molik (r. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar. 404. Bu gap hz. Ey. 406. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz". Abu Ayub (r. va'da. deb nazr qilgan edim.a. biri u yoqqa. bo'lmasa men unga hajr qilaman".ziyouz.a. u kishini quchoqlab yig'layverdi. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s.a. Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". dedilar. Hz. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar.)dan rivoyat qilindi. Shunda hz. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar. deb qasam ichdilar. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir". ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin. Uning uzrini qabul qiling. deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. Ikkalasi to'qnashib. www. hasad qilmang.) Rasululloh (s. "Rasululloh (s.)larga murojaat kdlib. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" .)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. Oyishaga yetkazildi. hz. Ey. 189-bob. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar". dedilar". avd qilmoq. Keyingi vaqtda hz. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman.a. Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin.v.a.a. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz. 405.v.v. Bu holat yana davom etavergach.v.a.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. Birovning qobiliyatsizligi. nazr masalasi og'ir".a.Nazr qilmoq niyat.): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. dedilar". Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa.a.com kutubxonasi 64 . Oyishaularga: "Kiringlar". Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir".Al-adab al-mufrad. Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach. Hz.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas.deb ruxsat so'rashdi. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. dedilar". teskari qarab ketmang.

Anas ibn Molik (r.a. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan.)ning Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a. ikkalasi ham jannatga kirmaydi. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" .)dan rivoyat qilindi.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman". Abu Xarosh Aslamiy (r. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri.)dan rivoyat qilindi.v.a.Hz. ikkinchisi javob qaytarmasa. 414. deganlarini xabar qiladilar.a. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik.a. Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda. albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi.Al-adab al-mufrad.a.v. U kishi Nabiy muhgaram (s. 407. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.a. 408. 192-bob. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. deysan. chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. Abu Hurayra (r. Xaridorni aldash www.v. Hz.a.a.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. gunohida kafforat bo'ladi.a. Bu kishi: "Rasululloh (s. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". Oyisha (r. deb hikoya qiladilar. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. Hz. Oyisha (. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi". ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi". dedilar.v. dedilar. degan gaplarini eshitdilar.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim. dedim".a.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar.a. deb qo'ya qolganda. degan gaplarini eshitdim". shayton javob qaytaradi".) aytdilar: "Rasululloh (s.s.s. Abu Hurayra (r. U kishi: "Men Rasululloh (s.deb so'raganlarida.ziyouz. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. Hz.com kutubxonasi 65 .)ga to'g'ri aytdingiz. Agar ulardan qaysi biri salom bersa. Muhammad (a. deysan". lekin faqat nomingiznigina aytmayman. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. 415. dedilar. Ibrohim (a.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". 190-bob.v.

): "Bizlar boshqa www. Birinchisi .)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir".v.a. mobodo salomiga alik olinmasa.Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi. 195-bob. Bolalarni ajratish haqida 420.a. Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421. 416.a. deb janjallashmang.v. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Abdullohibn Umar (r. "Ey. Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. "Rasululloh (s. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar. derdilar".a. dedilar". deyiladi".a. degan hadislarini eshitganman".Al-adab al-mufrad. dedilar.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi. bir-biringizga teskari bo'lmang. kimda shu gunohlardan bo'lmasa. Umar (r. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi".) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir". dedilar". Abdulloh ibn Umar (r.): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas.): "Har dushanba. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi.a. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.v.)dan rivoyat qilindi. ikkinchisi .dedilar.)dan rivoyat qilindi: Otam hz. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi". Salomlashish haqida 419. o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s. . Abu Hurayra (r. 194-bob. deb hikoya qiladilar.a.)dan rivoyat qilindi. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi.a.a. Allohning bandalari. 418. Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. deyiladi 417. 196-bob.)dan rivoyat qilindi. 193.a. Ey.a.a.): "Uchta katta gunoh bor.a.com kutubxonasi 66 . podachi. Abdulloh ibn Abbos (r. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham.v.ziyouz.v. biri ikkinchisini uchratib salom bersin. suvi ham. ikkisi ham ajr topadilar. o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib. Abu Dardo (r. "Rasululloh (s. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. deb marhamat qildilar. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar". U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. Uch kun o'tgach. Abu Hurayra (r. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". agar salomiga alik olinsa. dunyo ishlarida sendan men o'taman.

ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir.a.a. dedilar. Makr va aldash haqida 423. desa.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan". Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa".): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi.): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli. 197-bob. 425. www. Abdullohibn Mas'ud (r.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".a.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi.v. birovga hadya. 199-bob.v. 198-bob. Bir qultum suv ichirish haqida 427.) o'tirgan edilar.)dan rivoyat qilindi. munofiq esa aldovchi. Har bir shirin so'z bir sadaqa.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa.v.a. deb o'ylayman. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar".v. Koyish va so'kish haqida 424.a.v. bu hukmga kirmaydi". Ummu Dardo (r.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. dedilar".v. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi". Abdulloh ibn Abbos (r. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda. degan edilar". Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi. So'kishish haqida 428.) so'zlari bo'lsa kerak. 426.a.a. "Bir kishi Ummu Dardo (r. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi". makkor va xasis bo'ladi".a. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik".) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a.a. dedilar". dedilar". Abu Hurayra (r. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. deb xabar berdi.a.a. Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan rivoyat qildi. Shu vaqtda Rasululloh (s. dedilar". Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli.a.v. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi. 200-bob. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor.com kutubxonasi 67 . Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.a.a. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi". kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar. dedilar". Shunda Rasululloh (s. Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.

taominiham yemaydi. Manglayning tuproqqa yopishmog'i .): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. hadyalarini makruh ko'raman".): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . Yana Ayyoz ibn Hammor (r.v.to'g'ri yo'lni qo'yib. egri yo'lga kirib ketish. Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib.deyishdi. dedilar". Anas ibn Molik (r. 433.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori. Ayyoz ibn Hammor (r. .a. So'kishmoq fosiqlikdir 434.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir . Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi".) aytdshtar: "Rasululloh (s.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim). 202-bob.ziyouz. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish.a. deb qo'ya qolar edilar". bilasizlarmi?" .a.a.a. 201-bob. nima qilay?" deb so'radim. deb menga vahy qildi". ya'ni. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab. dedilar".deb so'radilar. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi".) dan: "Yo Rasulalloh.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r.a. www. Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". Fosiqlik . Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi.a. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.com kutubxonasi 68 . dedilar".) uyat gapni gapirmas.a. Rasululloh (s. 430.v.v.v. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa.v. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar. Tavoze' .v. bir kishi meni so'ksa. Nabiy muhtaram (s.v.Al-adab al-mufrad. 431.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima. Rasululloh (s. ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir.lug'aviy ma'nosi kamtarlik. Haramiy . dedilar.a. Yana Rasululloh (s.): "Bu . 435. dedilar.): "Men Rasululloh (s. Sa'id ibn Molik (r. So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432.a.v. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.a. shu do'stining kiyimida tavof qiladi.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".a.haramlik.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin. adablilik.

deb da'vo qilsa.v. 440. Abdulloh ibn Mas'ud (r. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.a. "Rasululloh (s.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani. Shunda u: "Bor. deb da'vo qilsa.)dan rivoyat qilindi.a.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz". ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi".ziyouz.)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor. dedilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hz.a. men shu qavmdanman.a. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi. 439. Rasululloh (s. dedi. deb chaqirsayu.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. do'zaxdan o'zining joyini olaversin.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan.v. Yana Abu Zarr G'iforiy (r. men maj-nunmanmi?" . Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi.deb uning gapini qabul qilmadi". dedilar. men uning kalla-sini sug'urib olaman". agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa. u: "Men xat yubordim.deb so'raganlarida.a. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi.v. 438.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. bu mening otam. deb malomat qilmasin. dedilar".v.a.) huzurlariga olib keldik.): "Men bu kalimani bilaman.a.v.v. hatto yuzi qizarib. Abu Zarr G'iforiy (r. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" .): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. Umar ibn Xattob (r. U kishi: "Men Rasululloh (s. Bu gap Rasululloh (s. deganlarini eshitdim".a.) aytdilar: "Rasululloh (sa. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa.v.a. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi". 437.Al-adab al-mufrad. haqorat qilsa.v.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir". dedilar. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi. Payg'ambar (s. dedilar.com kutubxonasi 69 . men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman". deganimizdan keyin. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. "Sen shu kalimani aytgin". Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441.a.v. 203-bob.a. Shunda hz.)dan rivoyat qilindi. koyisa. Oyisha (r. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi. Shundan keyin Nabiy muhtaram (s. jo'na. Rasululloh (s. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www.v.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r. degan gaplarni eshitdim". dedilar.)dan rivoyat qilindi.a.v. ruxsat bering.a.)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar.hozir chiqarib bermasang. jahlidan tushadi". Imom Ismoil al-Buxoriy 436. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi".a.

dedik. 204-bob.dedilar. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar". junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" . deganimizdan keyin. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa. deganlarida.ziyouz.com kutubxonasi 70 . dedilar. U kishi chiqib ketganidan keyin. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku.a.deb uning yuziga solmas edilar. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz.a. Rasululloh (s. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin. degan umid bilan xat yuborgan edim".a.): "Xotib to'g'risini gapirdi. dedi.a.a. Rasululloh (s. men uning kalla-sini sug'urib olaman".): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa.a. bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar.v.): "Nima uchun shunaqa qilding?" . Ali (k. safarda ham ro'za tutish kerak emish. uylansin.) albatta yolg'on aytgan emaslar.a.) huzurlariga olib kel-dik. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi. degan umid bilan xat yuborgan edim".) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . dedilar. uni hozir chiqarib bermasang. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan. "Ey. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku. munofiq" deyish haqida 443. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi. u: "Men xat yubordim.) men bilan Zubayr ibn Avom (r.v.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".a. Shunda Rasululloh (s.v. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". Umar (r. uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.v. sizlarga jannat lozim bo'ddi. degan emasmi?" .a.a. ruxsat bering.a. Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. Biz Rasululloh (s. Shunda hz. O'zini va tevasini tintib ko'rdik.a. degan edilar". Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. Hz.v. Shunda Rasululloh (s. dedi.a.v. Ba'zi taqvodorlarning fikricha.) kallasini sug'urib ola-man. dedilar. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi.a. deb o'ylashdi.v.Al-adab al-mufrad.) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi".) aytdilar: Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q.deb so'raganlarida. Shundan keyin hz. 442. janobi Payg'ambar (s. Bir ishni . Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q. ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. www.) mana shu ishlarning aksini qildilar. "Rasululloh (s. Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz.v. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir".dedilar.) kallasini sug'urib olaman. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.): "Xotib to'g'risini gapirdi.v.v. dedi. degan emasmi?" .) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s.v. Umar (r.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra.v. dedilar. Umar ibn Xattob (r. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. Shundan keyin hz.) uzluksiz ro'zador bo'lishlik. xat yo'q.a. Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi.a.

deb izoh bergan edilar.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s.v.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". dedilar". ibodatai Allohning o'zigagina qilib. 209-bob. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi".v.a.a. to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. dedilar".) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi". Imom Ismoil al-Buxoriy 205. Abu Hurayra (r.): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz. 208-bob. Ubayd (r.a. Rasululloh (s. bas.a.ziyouz. ikkinchisi. Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan. 207. Musulmonni kofir demoq haqida 444. Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir". (Alloh) uning o'rnini to'ldirur. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". 448. Ibn Umar (r. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir".) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r. 445. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz". dedilar".a. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor.)dan rivoyat qilindi.a.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.a.com kutubxonasi 71 . Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi.). Abdulloh ibn Abbos (r. (34:39) degan oyatga "isrof ham. Isrof qiluvchilar haqida 449.v. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga.v. Abdulloh ibn Umar (r. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir".a.a. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda. 206-bob.Al-adab al-mufrad.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa. uchinchisi.a. 450.a. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. Isrof 447.): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. Abu Hurayra (r.

457.a. Shundan keyin Odam (a.ziyouz.) yashagan uyga kirsam.deb so'raganlarida.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi". Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa. Rasululloh (s. balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin. Abdulloh ibn Umar (r. dedi.a. Abdulloh Rumiy (r. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". dedilar. dedilarda. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding".a. dedilar". deb taxmin qildim. uning og'zida jannatga kirib olgan. Shunda Ummu Talaq: "Ey. Odam (a.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi".) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab. Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi".a. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi.)dan rivoyat qilindi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan". u: "Bilmayman". Abdulloh ibn Amr (r. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz". Hz.v. dedim. Hasan (r.) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib.a. Saqif . Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting.s. Uyning ichi o'n gaz.Toifi sharifdagi bir joy nomi.) aytdilar: "Hz. dedilar". 456. 212-bob.) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" . Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. www.v.a.a.a. u kishi: "Otam hz. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim.a.v. maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob. Abu Hurayra (r.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. Vahat . Imom Ismoil al-Buxoriy 451. Xabob ibn Arat (r. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454. 455. Hz. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi".com kutubxonasi 72 .a.s. Qurilishga sarf qilish haqida 452. Jannatga kirib olgach. Qasam bilan aytamanki.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi.a.)dan rivoyat qilindi. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz. Bu yerda qurilishdan murod .Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Men hz. Umar (r. Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r. 210-bob.

Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. Men: "Yo Rasulalloh.v. 460.a. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi.v. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir". U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik. 213-bob. sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.a. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. Abdulloh ibn Amr (r. www. masjid.a. dedilar". ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar. 459. madrasa. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat.v. shu qadar boyliklarga erishdikki.a.) Rasululloh (s. Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi".v.v. Bizlar esa. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi. yaxshi qo'shni.a.)ning huzurlariga kelishgan edi.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar.o'limdir.a. degan edim. savoblarini to'liq. Keng uy haqida 462.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458.Al-adab al-mufrad.)ga qarashishdi.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy.a. maktab. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir. dedilar". U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar. Rasululloh (s. Shu vaqtda Rasululloh (s. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay.com kutubxonasi 73 . Ishdan murod . kamaytirmay olgan edilar. uyimizni isloh qilayo-tibman". Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi.a. Shunda aka-uka Rasululloh (s. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s. Nofi' ibn Abdulloh (r.a.) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s. Rasululloh (s. Namozga yurib borish haqida 463-hadis.v. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . Tuproqdan murod . 215-bob. 214-bob. Rasululloh (s.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir". uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik. "Kayy" . 461. dedi".ziyouz.deb so'radilar.v. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib.a.v. demoqchi bo'ldilar. dedilar".arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi. U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar.a. deb xat yuborganlar".) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim".

deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan. deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman". sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . dedilar.a. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan. Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. lahul mulku va lahu-l-hamd. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor. Mug'ira ibn Shu'ba (r. Alloh! Sen nimani bersang. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting.v. Shunda Rasululloh (s.a. 465.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor. olib kelaver.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s. Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda. sherigi yo'q. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim. Imoratlarni naqshlash haqida 464. Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q. Yana Rasululloh (s.v.v.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi".Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.a. keyin "Ey.a.ziyouz. www. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s. 466. Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar".v.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" .) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu. deb yozdilar. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir. Shunda mo'ljalga yetasizlar". u yolgaz. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi.a. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob.v. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik. debdilar.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan. dedilar.v. chin egalik va hamdlar unga xosdir. Keyin hz.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. demakdan qaytarganlar. qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. dedilar". dedilar". degan ekanlar". Ey.a. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. lo sharika lah. Va huva alo kulli shay'in qadir. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi.a.a.v. Zayd. Zoviya . Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. deb xat yubordilar.v. amallarim meni ham qutqazmaydi". Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi". (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor). deb yozib yubordilar". ona va otalarga oq bo'lishdan.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin.a. 217-bob.a.deb so'rashganda. Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling.com kutubxonasi 74 .deb so'rabdilar. Abu Huray (r. ko'p savol berishdan.

o'zing bilasan. 471. 218-bob.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik". Imom Ismoil al-Buxoriy 470. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir. Abu Hurayra (r. dedilar".): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. Yaxshi siyrat . deyilgan va u ham hz. kimda muloyimlik bo'lsa. dedilar. Hz. dedilar".a. ularni turg'azib qo'yinglar".): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa.a.v. Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi". Turkcha nashrda hz. chiroyli hay'at shaklni. Oyisha (r. Hz. 475.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.): "Mayli. Oyisha (r. Abu Said Xudriy (r.v. Saranjomlik haqida 477. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi". Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". zero muloyishik insonni bezaydi.a.): "Yaxshi siyrat. dedilar".a. 191-bet). bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim. Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan. u aybli va nuqsonli bo'ladi". Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi". Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi". hamisha uyatga qo'yadi. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring".) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir".) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa.a. Shunda u zot menga: ozgana sabr et. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa. dedilar". ko'rinishni yaxshi qilib yurish. 476.v. Rasululloh (s. iqtisod esa.): "Yaxshi sifatlik. deb hisoblashadi. dedilar".a.v.a. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam. Abu Dardo (r. men lungamni yamab olay.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. Anas ibn Molik (r. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon.v. Oyisha (r.v. Oyisha (r. dedim. (Imom Buxoriy. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir. Rasululloh (s.)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.) huzurlariga kirdim. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Men o'jar. dedilar". 474.a.a. Tarjima.v.a.a.Al-adab al-mufrad. 2005. 472.a. Adabu-l-mufrad. ular sizni albatga baxil.xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish. 473. dedilar".ziyouz.v. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. www.a.com kutubxonasi 75 .)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l.a. Oyishadan rivoyat qilingan. Oyisha (r.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s.a.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. har bir ish va harakatda.) aytdilar: "Rasululloh (s. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi.

): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r.a. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi.a.Hz.a.)dirlar". Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz". Abdulloh ibn Mug'fil (r. Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib. U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. 484. Anas ibn Molik (r. U dag'al bandasiga emas. deb isbot etishga harakat qildim.) aytdilar: "Rasululloh (s. og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan". ularni xotirjam qiling. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik". deb tayinlashdi.v. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r. dedilar".)dan rivoyat qilindi. deb atalgan. degan ekan". Cho'chitmaslik haqida 480. Baro ibn Ozib (r.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi. dedilar". cho'chitib yubormang".u aytdilar: "Rasululloh (s. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485.v.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". Muloyimlikning avloliga haqida 478. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". 481.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi. Hz. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi.a.a.a. u. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim.a. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. dedilar". Yumshoq fe'lli bandasini sevadi.a. u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz.) aytdilar: "Alloh muloyimdir.a. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. 222-bob.a. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi. www. yengil va osonlarini buyuring. Shu vaqtda hz. Dunyo nimadan iborat. 220-bob. Abdulloh ibn Amr (r.com kutubxonasi 76 .deb so'radim. 483. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. 221. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi.) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. Abu Nazra (r.

Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. Umar (r. Abu Said Xudriy (r.a. albatta ekib qo'ying".a. Anas ibn Molik (r. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib.) aytdilar: "Rasululloh (s. 491. dedilar".): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish.v. Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib. www. dedilar. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". dedilar". Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi. 487-hadis.ziyouz. Jobir ibn Abdulloh (r. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. Jobir ibn Abdulloh (r. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan. keyin: "Ey.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. Dajjol chiqib qolibdi. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar".a.a.)dan rivoyat qilindi. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi. Madd . bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. Allohdan rizq so'rash haqida 489. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 28 gr)ga teng. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". degan mazmundagi xatlari keldi". 493. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb. uni tuzatib ekishga harakat qil. deb eshitsang ham. dedilar".v.com kutubxonasi 77 .v.a.a. u kishi Nabi muhtaram (s. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori.a.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa.a. 225-bob.Al-adab al-mufrad.o'lchov miqtsori bo'lib. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. dedilar". Shundahz. tuzatinglar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi". Alloh. 224-bob. Alloh. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.a.)dan rivoyat qilindi. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". uni so'yib yuborardik.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.

dedilar. deb o'ylayman. degan so'zlarini siz eshitganmisiz?".) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi. siz rivoyat qiling'.a.a. bandalarim. taomni mendan so'rang! Men beraman. Shutayr: "Ha. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa. bandalarim. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r. men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman".): "Alloh taolo: "Ey.a. Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. Shutayr.a. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. dedilar. Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. Ey. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi.a. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin". binobarin. dedilar". Abu Zarr G'iforiy (r. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2). gunoxlarni kechiraveraman. Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r.dedilar. ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. deb aytgan dedilar".v. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. eshitganman". Yomon so'z va ishdan saqlaning. Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. "Ha.com kutubxonasi 78 . Ey. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham.a. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q. dedilar.a. Men hech parvo qilmay. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. dedilar. dedilar.v. bu so'zlarini men ham eshitganman". yolg'onchiga chiqaradi". Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz. yomonlikni uchratsa. Shutayr: "Ha. kiyimboshni mendan so'rang. Baxillik va hirsdan saqlaning.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi. Ey.)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Shutayr: "Mayli. deganda. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz.Al-adab al-mufrad. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". 497. Binobarin. ularni sizga men o'zimgina beraman. siz uni tasdiqlaysiz".a. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib. dedilar". Alloh taologa hamdu sano aytsin.a.ziyouz.) xabar berdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 494. Ey. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat).v. Abu Ubayda ibn Jarrohning www. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. men unga guvoh bo'laman!" .): "Zulmdan saqlaning. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. Abu Duho (r. 496. Yaxshilik-ni emas.) Rasululloh (s.

xoh mo'minadir. dedilar. Nabiy muhtaram (s.com kutubxonasi 79 . 227-bob.dedilar. Abu Hurayra (r.v.deb so'radilar. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi. Abu Hurayra (r. Ular: "Tun yarmi".ziyouz. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" .)dan rivoyat qilindi. dedi. a'robiy: "Yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . demoqchi bo'lsalar kerak. kelmaydi".): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat".a. Huzayfa (r. Rasululloh (s.) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r.a. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib. U: "Bosh og'rig'i nima?" . U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .a. U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib.) huzurlariga bir a'robiy keddi.dedilar.dedi. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".v. dedi.dedi. Rasululloh (s.): "Bu qaysi vaqt?" .a. deb marhamat qildilar. dedi. Tunda bemorni ko'rish haqida 504. deb javob berganlarida. Keyin Rasululloh (s. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga". Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". tomirlarga uradi". 503.a.a. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar. Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz".): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" .): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman".Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499. degan so'zni qo'shganlar. dedilar-da. Abu Hurayra (r. dedilarda. Xolid ibn Rabi' (r. dedilar".Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz.a. unning badaniga.deb so'radi-lar. A'robiy: "Bezgak nima?" .a.v. men unday narsani bilmayman".v. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi".deb so'radi.v. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi". Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi.a. Shunda Huzayfa (r.a.v. oilasiga.): "Miyada bir yel paydo bo'lib.deb so'radi.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. sabr etsa.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib.Al-adab al-mufrad. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak. yarim kechada oldilariga kelishdi. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa.a. keyin ot egarining asboblarini sanadilar.v.): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi. degan edilar. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.a.): "Agar xoh mo'mindir. 501. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" . 500. dedilar. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s.

deb so'radilar.): "Mayli. dedilar". Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Huzayfa (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. 505. ya'ni bu kafan chirib.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. Men: "Yo Rasulalloh.a.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi.v.v.a. dedilar". Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi. dedilar.v.com kutubxonasi 80 .)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s.dedim. dedilar". Oyisha (r.a. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi". Lekin uchdan biri ham ko'p".Al-adab al-mufrad.): "Yo'q. so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi.a. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim.): "Yo'q. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman". Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa. Oyisha (r. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi". olib keddik". hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa. 507. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib.ziyouz.v.) mening holimni so'ragani keldilar. dedilar Sa'd. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi. 506.a.a.a. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman. Ular: "Ha.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi". yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. Anas ibn Molik (r.v.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar. Yana hz.a. Abdulloh ibn Amr (r. dedilar". Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir. deb duo qildilar. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi.a. u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin". 228-bob.a.a. dedilar. Bu hadisi sharif Rasululloh (s.v. Alloh! Sa'dga shifo ber.a.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa. Shunda Rasululloh (s. bu Ham joiz emas". Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi. dedilar.)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s.a.v. mumkin emas". shekilli.v.v. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi.a. bir hissasini qizimga qoldirsam?" .)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman". bu kafandan yaxshirog'i beriladi. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s. Shundan keyin Rasululloh (s. Rasululloh (s. tuproqqa aylanadi".v.a. Makka fathida kasallanib.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa. shu kasallik bilan o'lib ketaman.a. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?". deganlarida. Rasululloh (s.v.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa.v. Hz.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa. Xasta mo'minning savobi 508.a.a.a. www.)dan duo so'ragan edi. lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa.

a.deb so'radtsi. Alloh taolo senga jan-nat beradi".v.) huzurlariga kirgan edik. 511.) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. Rasu-lulloh (s. Rasululloh (s.com kutubxonasi 81 .v. hamma yog'im og'riydi". U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman". Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. duo qildilar.ziyouz. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa. Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir. Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)". 514. dedi. dedi. Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi". Shunda Rasululloh (s. 512.v. jannatga doxil qilur". Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib.a. Asmo': "Betobman. U kishi: "Ey. istasang sabr etasan. deb iltimos qildi.a.a. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi. Abu Nuhayla (r. Abu Hurayra (r. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir. uni rohatga muyassar qilur".)ga borib shikoyat qilishdi. Ular haqiga duo qilganingizdek. 229-bob. degan jumlani qo'shganlar.) duo qildilar".): "Istasang sabr qilasan. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida.) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib.Men: "Ha.a.Al-adab al-mufrad.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. dedilar.v.a. Rasululloh (s. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. otam ham shu ansorlardanmiz. Men uchun bir duo qiling!" .): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling. mening haqimga ham duo qilsangiz". degan edilar. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin".a. ammo ajru savobini ka-maytirma".a.a. dedilar. degan edim. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman.v. U Rasululloh (s. Ato ibn Abi Raboh (r. agar istasang.deb duo qildilar.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . o'z onamni esa. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r.a. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. bunday qilmagan. 513.v. dedi". 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib.a. Alloh taolodan shifo berishini so'rab. dedilar. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan. U xotin: "Sabr etaman. men ham. Rasululloh (s.deb so'radilar. Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida. u zot: "Ey. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" . men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman.dedi. senga jannat nasib bo'ladi. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin. "Men xastaman".a.): "Xo'p. Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". ko'rsating". Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun.) aytdilar: "Rasululloh (s. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. deb duo qildilar. Abu Hurayra (r.v. Alloh! Betoblikni kamaytir.a.a. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. demak shikoyat hisoblanadimi? 518.) ga bezgak kasalligi kelib.

Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" .v. 231-bob. o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin. uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. Rasululloh (s. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.a. dedilar. Rasululloh (s. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay. Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa. Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". Qizlari qasam ichib: "Otam www.a. yonimda o'tirgan Rasululloh (s. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku". shunga o'ralibgina yurgan.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib. Rasul-ulloh (s. U zot xz Oyisha (r. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim. Senga bir reja taklif qilinsa. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh. hammasi o'zining mulkidir.v. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib. deyilmoqchi. Shu gaplarimni qizimga yetkazgan".): "Ha. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida.v. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar. Asmo' (r.a.a. dedilar".a. Rasululloh (s. deganlarida Rasululloh (s.a. Usoma ibn Zayd (r. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib. og'irlashdi.v. deb Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r. Jobir ibn Abdulloh (r. Shunda Rasululloh (s. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. Abu Bakr Siddiq (r. Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520.a.ziyouz.)dan rivoyat qilindi.a.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi.Ikki taraf .deb so'radim.)dan katta edilar. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar. 230-bob.a.a.a.) hz.a. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar.a.)dan eshitildi. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu.v. Abu Said Xudriy (r.a.v.) bilan Abu Bakr Siddiq (r.a.a.com kutubxonasi 82 .) tahorat qilib.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib. dedilar. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida".)ning qizlari.v. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" .deb so'radilar.) isitmalanib. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. dedilar.v.v.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi".)ga kishi yubordilar.v. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. 519. o'ddirishgacha olib borgan edi.a.) u kishiga: "Qizimga borib ayt. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.a. xursand bo'lish umidida edilar. shunday.Al-adab al-mufrad. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man. keyin undan taloq bo'lgan edilar. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. Bu kishi Rasululloh (s.

Bu seni.a. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r.a. deb yana odam yubordilar. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman.a.a.com kutubxonasi 83 . unday bo'lsa. Sa'd ibn Abboda (r.a. dedilar www. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar". men senga taom berolmayman". deb naql qiddilar. degan gapla-rini men ham eshitganman.dedilar". Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku".): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas. Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. Endi u tuzalib qolgan bo'lsa.deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Shunda Rasululloh (s. Abu Bakr Siddiq: "Men". inshoalloh. dedilar". gunoxlardan poklaydi"dedilar. degan edilar.deb so'radilar. Abu Hurayra (r. dedilar. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Xayr. dedilar".) ikki ko'zlaridan yosh oqdi.a.v. deb hikoya qila-dilar.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" .) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?".a. deb javob berdilar".v. Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan . dedilar. deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". 233-bob. Rasululloh (s.)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.)dan rivoyat qilindi. sening aytganing bo'lsin!" . jumladan.dedilar. Rasululloh (s. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r.a.v. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar. Shundan keyin Rasululloh (s. Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi".): "Siz ham shunday kishilardan-siz. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524.v.a.v.a) bilan qizlarinikiga bordilarda. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi.Al-adab al-mufrad.ziyouz.) bir necha sahobiylari. 234-bob.a.a. 232-bob.a.) oldilariga borardim. Rasululloh (s. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522. desam. dedilar.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida. albatga jannatga kiradi". albatta".v. degan edim. Rasululloh (s.) Rasululloh (s.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s. u kishi: "Rasululloh (s.a.v.v.v. Men: "Xotinim hamon betob". dedilar. Men: "Biroz tuzalib qoldi".a. deb umid qilaman". dedi.degan edilar.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" . Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" .)dan rivoyat qilindi. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa. Abu Bakr Siddiq: "Men".a.) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" .v. Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar.a. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi.v.

235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib.a.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". Abu Hurayra (r. sen meni kelib ko'rmading".) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. Jobir www. U kishi: "Ey. o'zing rabbil olamiynsan. deb javob qaytarish".a. Agar borib so'ragan bo'lganingda. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. Bemor kishini borib ko'rish. Imom Ismoil al-Buxoriy 525. vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa.a. 527.a. U kishi: "Ey. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Bemorni ziyorat qilish savobi 530.a. dedi. Odam farzandi! Betob bo'ldim. 237-bob. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. Yana Alloh taolo: "Ey. xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi".a. dedi. men senga qanday suv beraman?" . uni mening oldimda topar eding". Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda. unga suv berganingda.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding".a. 528. U banda: "Ey. janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin". Abu Hurayra (r.a. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". dedi. dedilar Rasululloh (s. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading. u kishi esa Rasululloh (s. albatta. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir.a. Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa. Alloh taolo yana: "Ey. dedilar".): "Bemor kishini borib ko'ringlar. dedi. dedi.) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar. 236-bob.)dan rivoyat qilganlar. uni albatta mening oldimda topar eding". 526. men Sening betobligingni qanday so'rayman". albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding". Hz. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s.v. Umar! Bizga bir hadis aytib bering".v.Al-adab al-mufrad.v. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. dedi. Abu Asmo' bu hadisni Savbondan. Abu Said Xudriy (r. Jobir ibn Abdulloh (r. "Senga nima bo'ldi? .a. "Jim.). dedilar".v.com kutubxonasi 84 .): "Uch narsa bor.dedi. u jannatning bog'ida bo'ladi".)ning o'zlaridan rivoyat qilingan. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan.deb ahvol so'radilar xotindan. dedi. "Isitma vujudimni kuydiryapti. unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin").)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedi xotin.v. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding.a. Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. u kishi: "Rasululloh (s. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r.v. v. deb so'rashganda. xastalik haqida yomon so'z qilma. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim.)dan rivoyat qilindi. dedi".ziyouz. Alloh! Sen betob bo'lmaysan. unga: "Ey.a. yuqoridagi hadisning takroridir.

mening isitmam zo'r. Majna .v.a. dedilar".).) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar.)ga kelib aytgan edim.) ko'rga-ni uyiga bordilarda. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin". "O'ylab gapir!" .a. degan she'rni o'qidilar. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan. dedi a'robiy. Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.Abbos (r. Anas ibn Molik (r. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil.) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib.a.a.v. deb taklif qiddilar. undagi kasallarni tuzat. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. Rasululloh (s. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Shunda namoz vaqti bo'ldida.v.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa.dedilar Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. Majna suvlariga tushish. Hz. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol. Inshoalloh.a.a. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor".v. bola musulmon bo'dtsi. deganidan keyin.deb ahvollarini so'radim.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534. Rasululloh (s. Rasululloh (s.ilga-ri bozor joy bo'lgan. demoqchi bo'ldilar. Ato ibn Abi Raboh (r. Nofi' (r.a. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib.a.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin".ziyouz. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar". shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q. "Aksincha. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis.Misr. 238-bob.a.v.v. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. deb duo qildilar 536. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" . Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". gunohlaring to'kilmagay. 535. Islom dinini qabul qil". agar u bemor yonida o'tirsa. Men bu holatlarini ko'rib.xushbo'y o'simlik.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a.a. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish.): "Ey.a. O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir". Oyisha (r. dedilar". Izxir . Ammo hz. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang. Bunga chidashim qiyin".)ga xizmat qilib yurar edi. Juhfada Rasululloh (s.537. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi.com kutubxonasi 85 . Allohning rahmatida yuradi.a.v. deb duo qildilar". Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi.Al-adab al-mufrad. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil". rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s.) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak.v.v.) kasal ko'rgani www. 239-bob. Juhfa . uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor".

com kutubxonasi 86 .a. U: "Durust". Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak.a. senga beriladigan savob jannat bo'ladi". Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.a.v. 245-bob. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi.v. Bemor uyida bir xotin bo'lib. 242-bob. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)". 244-bob. u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s.a. Tabbola .543. . Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541. Rasululloh (s.): "Ko'zing shu holatida qolib.) ko'rgani keldilar-da: "Ey. Abdulloh (r. 243. deyilsa. Zayd ibn Arqam (r. Ammo Rasululloh (s. Kishilar uni ko'rgani borishganda. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" .deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . dedilar".) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim".)ga qarashim uchun menga kerak edi.)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" . men rozi bo'lmas edim". U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar". dedilar".dedi".a. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang. dedim. deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar".a. dedilar. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi.a.deb so'radi.) bu dunyodan ketdilar. deydi. Betobning javobi 538-hadis. demoqchi bo'lsa kerak www. deb javob qildi.Al-adab al-mufrad.Yamandagi bir shahar nomi.a. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi.v.ziyouz. 241 -bob.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar".): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs". Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r.a. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi".v. Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi.deb so'ragan edi.

a.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam. u bemor dardidan shifolanib ketardi". yaxshi www. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman". Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib.a.deb duo qildilar 247-bob.v. 548-hadisning mazmuni kabidir.v. Ya'ni biron kishi uning salohiyati. senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman". undan ahvolini so'radilar. Abdulloh ibn Abbos (r. Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis.a.) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.a. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak.v.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib. degan hadislarini eshitdim". yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin".a. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . deb duo qilar edilar.a. Qars ikki qo'ldan chiqadi. So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman". Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546.v.com kutubxonasi 87 . Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s. deganlaridek.)dan rivoyat qilindi.) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" . Anas ibn Molik (r. Shunda u kishi Rasululloh (s. Oyisha (r.v.ziyouz. dedilar". 248-bob. 246-bob. o'ziga bildirsin 552.a. 545.a.v. Abu Umoma (r. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa.a.a.v. keyin u shunga sabr qilsa.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar.)dan: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. 553. u kishi aytdilar: "Men hz. deydi". 547. Mujohid ibn Jubayr (r.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa. Imom Ismoil al-Buxoriy 544.a. Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" .) Rasululloh (s. Birovni yaxshi ko'rsa. Hishom otasidan qilgan 550-hadis. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.): "Rasululloh (sa.v. dedilar". keyin: "Ey.)dan rivoyat qilindi. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi. Erkak uyida nima ish qiladi? 548. dedilar.a.deb so'radim. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.dedim.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. Oyisha (r. davomlidir. badaliga jannatni beraman". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Hz.a.Al-adab al-mufrad.a.): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa.v. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik.

Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. u kishi Hz. dedilar". Ayai (k. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". dedilar. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi".) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. 250-bob.)dan: "Aql .a.) huzurlarida o'tirgan edik. Yana hz Nuh (a.a.a.v.ziyouz.yurakda. lekin uning aka-ukasi yo'q". Anas ibn Molik (r. dedilar. Aql qalbda bo'ladi 557.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman. Rasululloh (s.v. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman". dedilar. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".s. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi". u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa. degan gaplarini eshitdilar. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. 249-bob.s. u bilan janjallashma. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin". "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. dedilar. degan hadislari bo'lma-ganda.a. dedilar".Al-adab al-mufrad. dedilar". Takabburlik haqida 558. Ikkinchidan.com kutubxonasi 88 . 251-bob. ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir".): "Seni ikki narsadan. Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman".): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. "Bizda bir qiz bor. 556. ikki narsaga buyurib.v.s.) aytadilar: "Rasululloh (s. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa. Birinchi .): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman". dedi.v. Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan.jigarda. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma.v.a.) ot ustida yurishni yaxshi biladigan. ikki narsadan qaytaraman. uni surishtirib yurmasin 555. rahmdillik . 554.v. o'pkada joylashgandir". seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim. Kishi birovni yaxshi ko'rsa. chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib. Nuh (a. Shun-da Rasululloh (s. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi. "aybli. "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham.a. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz.

561. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s.)dan rivoyat qilindi. dedi". ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak".) aytdilar: "Alloh taolo izzat.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. dedilar". o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi".v. ularni kiyib yursa. uni g'irchillatib kiyib yursa. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. Bularga Rasululloh (s.com kutubxonasi 89 .a. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey. 563. Abu Hurayra (r. dedilar".) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.mening pastki kiyimim va kat-talik esa. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. dedi. "Ot.v. dedi. faqir bo'lgan kishilar kiradi".a. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. Uning to'r va tuzoqiari . Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey.v. xohlagan bandalarimga marhamat qilib.Al-adab al-mufrad. Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. dedi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa.a.a. bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi". Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir".deb so'raganda.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi.v.) yana: "Yo'q". dedilar. Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. 560. sen bi-lan birga qilaman". dedi". "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib. Do'zax: "Menga zolimlar.): "Io'q".v. "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib.a. degan so'zlarini eshitdim".): "Yo'q". 562.v.v.): "Yo'q. teva kabi ulovi bo'lib.a. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi".) Rasuli akram (s. hz. dedilar". deganimda. yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". qudrat . Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi.a. ularning sutini sog'aversa. 564. Abdulloh ibn Umar (r.a. dedilar. u ayol aytdi: "Hz.a.v. jiddu jahd bilan ado qilardilar.a.a.v. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi. Rasululloh (s.v. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman". Ali: "Yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray". 565. dedilar. xachir. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www. Shunda men: "Ey.v. ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. kibr bo'ladimi?" .ziyouz.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.a. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. men uni azobga solaman.): "Haqiqatni. "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s. dedilar. jannat! Sen mening rahmatim-san. 566. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. do'zax! Sen mening azobimsan.a. dedilar". uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar.

a. Oyisha www. Fotima Rasululloh (s. deb qo'ydilar".v. men bilan birga o'tirgan edilar.a.v. u kishi Rasuli amin (s.v. Hz. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar.)dan rivoyat qilindi. Hz.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz.a. u zot huzurlariga yubordilar. 570.a. Hz.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.deyishdi. dedilar. Ustlarida lovillab olov yonib turadi.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib.a. degan umid bilan Rasululloh (s.a.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar. Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib.v. Rasululloh (s.)ni yubordilar.a.deb so'radilar. Hz. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar.deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'.)ga aslo gapirmayman". u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s. dedilar. Hz. 568.a. dedilar".) tabassum qilib: "Ha.ziyouz.v.a. Rasululloh (s. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz.): "Ey. Oyisha (r.a. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".a.v. dedilar.Fotimaga javoban Rasululloh (s.a.) ga qarayverdim. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab.) hz. Shundan keyin ular hz. yana qaytib boring!" . bu kibr emas.Al-adab al-mufrad. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s.) huzurlariga keldi. Shu bilan hz. Rasululloh (s. Oyisha (r. Shunda Rasululloh (s.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin".a.v. Abu Hurayra (r.v.v.v. Zaynab ham Rasululloh (s. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki.v. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki. degan edilar. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan.v. ayollarining iltimoslarini bildirdilar.a. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim.dedi. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s.-v.v. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi.) bu zotga: "Bor. bu Oyisha. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman". jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi". Zaynab bint Jahsh (r.a.a. iflos narsalardan ichiriladi".)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" . o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi".a. 567. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".v. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s.v.a. albatga. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman.) kelib Rasululloh (s.)ning qgazlari hz.a.)dan rivoyat qilindi.) mening lungim.a. Shunda Rasululloh (s. Shu paytda Rasululloh (s.): "Yo'q. dedilar". Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569.a. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s.v. 252-bob.v.com kutubxonasi 90 .): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .a. Abu Bakr Siddiqning qizlarida".a. Fotima (r. pastki kiyim va chodirimga o'ralib.a.

v.. dedilar. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar. Keyin esa. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)".)dan rivoyat qilindi.a.a. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib.a. Abbos (r. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz". Hz.v.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar.) aytdilar: "Hz. Abu Hurayra (r.deb iltimos qilishganda.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib. Rasululloh (s. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571. dedilar. Zaynab (r. dedilar. dedilar".a. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. yomg'ir yog'dirdi. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi.ziyouz.v. Umar Rasululloh (s.)ning amakilari hz.) bilan Rasululloh (s.v.a.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi.a.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . Abdulloh ibn Umar (r.): "Yo'q".deb duo qil-dilar. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20.) nazdi-larida hurmatli bo'lib.a. dedilar". Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib.v. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib.com kutubxonasi 91 .v.a. Oyisha (r. Shunda hz.) bilan chiqib. Oyisha (r. shamol tuproqni kuldek sovurgan. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. 573.a. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. onamiz hz.a. Rasuli akram (s. u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s.a.a.) otalaridek o'tkir fikrli.v. o'chingni olaver". Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" .a.v. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib.Al-adab al-mufrad.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi.a. Rasululloh (s. Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. dedilar.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar. halokatga uchramasdi". Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. Rasululloh (s. 572.a. Oyishaga hujum qildi. ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim. Shunda hz. 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa.a. panoh topgan edilar. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib. Shunda hz. shunga muvofiq amal qilamiz".Ya'ni Oyisha (r. Umar tik turib: "Ey.

)dan rivoyat qilindi. 256-bob. olim bo'la olmaydi".) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib. Muoviya oldilarida o'tirgan edim.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa.) aytdilar: "Kishi qoqilmay.Al-adab al-mufrad. 574. xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim. Abdurrahmon ibn Avf (r. men uni buzishni xohlamayman". Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi.deb so'rashganda. 577-hadis 576-hadisning aynan takrori.v. yuqoridagi buyruqni bergan edim".a. O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas.ziyouz.com kutubxonasi 92 . dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" . Hz. dedilar. Aka-uka tutintarish haqida www. 255-bob. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq".): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. 576. Alloh uchun taomlantirmak 578.v. u kishi aytdilar: "Men hz. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" . deb qasam ichdilar. keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". Ali (k. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. Abu Said Xudriy (r. 254-bob.a. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi.) aytdilar: "Rasuli akram (s. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi. Salama ibn Akva' (r.a. Rasululloh (s. 257-bob.a. bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib.ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin. dedilar". Tajribalar haqida 575.v. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi.a. toymay turib aqlli.

mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib.deb so'raganimizda. deb iltimos qildi. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish.com kutubxonasi 93 . bizni non bilan ham to'ydirdi.a. Rasululloh (s. Ammo u kelgan kishilar bu www. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa. ya'ni hijrat qilsa. dedilar".) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". Alloh taologa hamdlar bo'lsinki. dedilar". Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.v. unga yomg'ir suvini tekkizdilar.)dan rivoyat qilindi. Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 580.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s.a.v. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583. Abu Hurayra: "Allohu akbar. 258-bob. 259-bob. 3.ziyouz. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi.v.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di. Islom uni o'zgartirmay.a. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. 2.a. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi.v. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim.a. imkoniyat toshuncha tu-raveradi.a. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa. Anas ibn Molik (r.Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib. shirkdan toza-landi. balki mustahkamlaydi. dedilar. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi". Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi. Makkai mukarrama fath qilindi. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi.v. Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. mening boshimga qo’ydi.a. echkilar barakali narsalardir 584. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda.Al-adab al-mufrad. demak.a. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib. 581. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu. deb aytgin!" .): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. Undan takabburlanish uchun men shunday qildim".dedilar. Qo'y.)ni aka-uka tutintirdilar". Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q". savobi bor. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. uni bekor qiladi. o'zgartirmaydi. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. Shunda Rasululloh (s.a. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1. Yana Anas ibn Molik (r. 260-bob. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha.

saxovatlik xislatlari o'tar ekan. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu. vallohi a'lam.)dan rivoyat qilindi. 588.v. A'robiylashish haqida 590. men shunga taajjub qilaman". shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. toza tut. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi.s. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon.a. Abu Hurayra (r. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. degan edilar".) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman.a. Shunda Rasululloh (s. tumshuqlarini tozalab tur. Men: "Ikki ming besh yuz".deb so'radilar. boshqalarni mensimaydilar. senga keladigan daromad qancha?" . bir vaqtlar keladiki.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar.a. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman. qo'ylardagi kamtarlik. minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi.v. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari.a. Abu Hurayra (r.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib.Al-adab al-mufrad. Hz.): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. yoki ustlaridagi chang.): "Hz. Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. dedilar". dedilar". unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". Abdulloh ibn Abbos (r. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver. viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". 587. 585. ikki baraka va uch bosh bo'lsa. Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. dedim. Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz.v. dashti biyobonlarga chiqib ketish)". www. hz. 589. Ammo qo'y egalariga esa. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro.a. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish.v. dedilar". Keyin Abu Hurayra menga: "Ey.ziyouz.a. Shunda u kishi: "Ey. g'uborlarni artib yur. ikki bosh bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. 262-bob. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. Ali (k. Muso (a. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi.com kutubxonasi 94 . u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. ularning yotadigan joylarini pokiza.) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. 261-bob. dedilar.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan.)dan rivoyat qilindi.

uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. "ehrom" . hz.oqjundan to'qilgan mato bo'lib.)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. Ixrom . deb javob berdi. Shunda hz. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591.Al-adab al-mufrad.deb so'radilar. Shurayh aytdilar: "Hz. ular bilan ham o'tirishaver.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Umar (r. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. Umar (r. Savbon (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" . lekin hz. dedilar. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir".)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar".al. 594. Hasan Basriy (r.a. Oyisha (r.): "Ular nima uchun Abulhasan (hz.a. agar hz. Abdurrahmon hz. Oyisha (r. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593.deb so'radim.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib. Ali (k. Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". hammalarini to'g'ri.v.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari.) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz". deb javob berdilar".v.a. 266-bob. Ali (k. u kishi: "Hz.buyuk inshoot. undan bir o'g'li bilan bitga quli www. Ali ularga xalifa bo'lsa. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi. dedilar.): "Bu fikring noto'g'ri.): "Albatta. Umar ibn Xatgob (r.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman". 264-bob.com kutubxonasi 95 .) dedilar: "Ey. deganlarida.)dan: "Rasululloh (s. 591-hadisning aynan o'zidir. 265-bob.a. 1 Arab tilidagi "ihrom". Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .a.a. deb qo'shimcha qiddilar.v. Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. Shuning uchun hz.) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim.a. ular yonida o'tirdilar.ziyouz. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" .a. Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim. Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595.v. Umar (r. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib. Hz. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)". (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. Umar (r.a. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan.dedilaru. dedilar". "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim".

dedida voqeani bayon qilib berdi".a.v. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan.a.com kutubxonasi 96 . Qul yo'l xarajatlari. Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi.v. Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" . ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida.a. Abdulloh ibn Abbos (r. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan.a. dedilar.deb va'da berdi. Halimlik haqida 597. u: "Xo'p.): "Avvaldan bor bo'lgan". sabrli-chvdamli bo'l.dedim.) aytdilar: "Rasululloh (s. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim. (s. Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. dedilar. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" .v. dedilar.a. Men: "Ular nimadir.dedim. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda.ziyouz. u kishi uygonib qoldi-yu. Rasululloh. Bunga qanday chidash mumkin. Shunda Rasululloh (s. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi.)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s.v. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. bir xayolga borib qattiq g'azablandi. ilm talab qilib kelganini aytganda. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya". 598. u aslo kechirilmaydi. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu. dedilar.) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan". deb qulga buyurdi. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi. 600hadis 597-hadisning takrori.a. uyiga qaytib keldi. ilm o'rgataman!" . Keyin bola: "Men ilmga boraman. lekin hozir emas. dedilar". Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" . o'zini to'xtatdi. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi. demoqchi.a. 599-hadis 598-hadisning takrori. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. deydi. Bola bir olim kishiga borib. u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. 268-bob. Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab. Ashaj Abulqays (r.Al-adab al-mufrad.deb so'radi.): "Ular halimlik va hayo". Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. 267-bob. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Abu Said Xudriy (r.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir".)dan rivoyat qilindi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". bolani ko'rishi bilan salomlashib. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi. m)lar ham bir-biriga ta'addi www. Bola katta bo'lib. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa.

608-hadis 607-hadisning takrori.)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r.v.)dan rivoyat qilindi. quvvatliman. 605. dedilar.) bilan birga edim.com kutubxonasi 97 . shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi".Al-adab al-mufrad. dedim.v. safarga chiqib kettanidan keyin. hadyani qabul qilmaslik haqida 609. Kattalik va izzat kiyimidan murod . 2.a. 269-bob. Xafa bo'lib.)dan rivoyat qilindi. 604. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan.)dan rivoyat qilindi.v. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim". ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi.a. bu kishi Rasululloh (s. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r.a. begonalarga aralashib. 270-bob. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r. 3. Hadyani qabul qilish haqida 607.v. Fuadul ibn Ubayd (r. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi.a. 603.a.)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa.a. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul.a. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi. degan so'zlarini rivoyat qildilar.v. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori. u kshpidan oldinroq borib.)dan rivoyat qilindi.men hammadan kattaman. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman".) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar.)ga bir ona teva hadya kdldi. Uning hasanasi qabul qilinsa.a.ziyouz. chetga qo'ydilar. Muoviya ibn Kurra (r.a. deb nizo qilgan kishi. Lekin u kishi bundan g'azablandi. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. menga achchiq qiladi. 606. U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi". Shunda men ham bir narsani ko'rdimda. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi. Endi shu www. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . ammo zulm qilish. qiyomat kuniga qoldiradi. o'zi-ni bejab.a. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi".v. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi". u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu. men Rasululloh (s.deb so'radilar. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa. dedilar". dedilar". u kishi: "Rasuli akram (s. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin. U kishi: "Yaxshi qilding. jannatga kiradi". uni olib tashladim. Rasululloh (s.a. deb da'vo qilgan kishi. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1. Islom jamiyatidan ajrab. degan gaplarini eshitdilar. Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman.a. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.

) kelib kirishga ruxsat so'radilar. Usmon (r. deb qo'rqib shunday qildim". dedilar.v.v.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib.v.v. Oyisha (r. u kishi: "Rasululloh (s. dedilar".v.a. Usmonga kdldingiz?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.a.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". dedilar". Men ketganimdan keyin hz.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi.Al-adab al-mufrad. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar. uni olib hazm qilib ketaverish emas.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar.a. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. dedilar". xolisanilloh beradi. Hayo.a. Rasululloh (s. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s.)dan rivoyat qilindi.a.v. Abu Bakr Siddiq (r. deb qasam ichganlarini men eshitdim".) yonboshlarini buzib o'tirdilarda. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s.ziyouz. Umar (r.a. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir".Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.)dan rivoyat qilindi. www. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.) bilan hz. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.Hz.a. uyalib qaytib chiqib ketardi. Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi. u zotga bir narsa hadya qilinsa. Oyisha (r.deb so'raganlarida Rasululloh (s.)ga bir narsa berib. 271-bob.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar. 615.v. 611.v.)ning odatlaridan biri. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. shunday o'tiraverdilar.com kutubxonasi 98 . Oyisha (r.) aytdilar: "Hz.a.a.a. balki qo'llarida bo'lsa.a. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi. Abu Said Hudriy (r.a.a.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar. dedilar". Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik". dedilar. 612. Rasululloh (s.a. xohlagan ishingni qilaver. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r.a. Shundan keyin hz. Abu Bakr Siddiq (r. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay.v.a.) Rasululloh (s.a. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman".)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra. Abu Hurayra (r.a. Usmon ibn Affon (r. deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir". uyatchanlik haqida 610.a. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi. Rasululloh (s.): "Usmon uyatchan odam.a.v. 614. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir.): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi".a. Anas ibn Molik (r.

a. (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi".s. Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad..)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. dedilar.Allohga) sig'inishni istagandi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. tong ottirdik. dedilar. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. dedshar. der edilar".a. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . Ixlos bilan qilingan duo 621.v.ya'ni chaqirig'iga javob berib. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shuningdek. Lut (a. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim.s. degan. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam. Agar men u yerda bo'lmasam. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) . kechqurunga yetishdik.ziyouz.a.v. 618.deb so'radi. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi.s.a." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". ammo u 614-hadisning takro-ri. U yagonadir.v. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi .Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi. 272-bob..) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki. qaytishimiz yana Uning huzurigadir". faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi". Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. 274-bob. Allohdan boshqa iloh yo'q.)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin. uning otasi ham. Abu Hurayra (r. U "Qani edi. der edilar. Tongdaga duo 619." (11:80).v. Abu Hurayra (r..com kutubxonasi 99 . 273-bob. Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620. Yusuf (a.. Uning sherigi yo'qtsir. U: "Abdulloh nima degandi?" . Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar".) dedilar: "Agar men Yusuf (a.) turganchalik hibsda turganimda. Oyishadan rivoyat qilingan. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". Allohdan boshqa iloh yo'q.a. otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir".deydi (xotirjamlik bilan). sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. menga odam jo'na-tar edilar. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki.) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir". Imom Ismoil al-Buxoriy 616.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob. Hz.

Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi. Jobir dedilar: "Rasululloh (s.a.a. demasin! Zero. deya duo qildilar".)dan natsl qilib.a. Rasululloh (s.ziyouz.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.deb so'radi. 627.v. deganlarini aytgan.a.a.Al-adab al-mufrad. qo'llarini ko'tardilar. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib. Shunda Rasululloh (s. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi.a. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar. dedilar". kaftlaringizsh yuzingizga surting".a.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. dedilar.a. xohlasang ber-gin".a. Jobir ibn Abdulloh (r.v. buning uchun menga azob bermagin".) huzur-lariga kelib: "Yo.) janobi Payg'ambar (s. Rasululloh (s. behafsalalik bilan duo tsilmang. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. Rasulalloh.a. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r. meni azobga duchor qilmagin. 626. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi. qo'llarini ko'tarib: "Allohim. dedi.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www.v. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar. dedilar.)ga: "Ey. yomg'irni bizning ustimizga emas.a.) Rasululloh (s. deb o'ylashgandi. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori. 275-bob. Allohning Rasuli. Abu Hurayra (r.) qiblaga yuzlanib.v. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim".v.a. dedi.) Alloh ansorlarni quvvatlagach.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. karvonlar to'xtab qoldi". Anas ibn Molik (r. yomg'ir yog'may qo'ydi.) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. qat'iylik bilan qilsin.v. ul zot undan voz kechdilar.v. duo qilib bo'lgach. Allohim. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin".) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. 622-hadisning takroridir.a.a.com kutubxonasi 100 . Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring.a.) oldilariga kelib: "Ey. 276-bob. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki. 625. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi". yomg'ir yog'may qo'ydi.v. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib.): "Allohim. hayvonlar qirilib ketmoqtsa". U: "Ha". Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" .a.v. ularni duoibad qiling". atrofimizga yog'dirgin".a.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi .)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s. dedi. dedilar". 629. Darhol Madinada yomg'ir tindi. deb javob berdi. Ikrima (r.

Sen mening Parvardigorimsan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men Sening quling va mahluqingman.a.): "Biz Rasululloh (s. Va (e'tirof etamanki). meni yorlaqagan.a. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey.a. Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir. deya takrorladilar".v. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman. Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".a.)ga aytib bergan edi.v.com kutubxonasi 101 . albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".) huzurlarida yig'ilib qolsak. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.a. Meni chorlasa. Rasululloh (s. deganlarini eshitdim". U kishi: "Rasululloh (s.a. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" . Abdulloh ibn Umar (r.a.) peshin namozini o'qidilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. dedi. uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil". Sendan boshqa iloh yo'q.)ning "Allohga tavba qilinglar. Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi.a.v. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. "Parvardigoro. u ham jannatiydir". dedilar. degan". dedi. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar. Shaddod ibn Avs (r. deya duo qilardilar". 277-bob.a. Qaran degan yergacha sudralib keldida. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. Hz. Anas ibn Molik (r. deya yuz marta takrorlardik". U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz".deb so'radi. jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir. Allohim). Oyisha (r. 631.a.v. (ey. 636.v.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.deb so'radi. gunoqlarimni kechirgan. 630.ziyouz. Shuningdek. gunohlarimni mag'firat qil. So'ng yuz martacha "Parvardigorim. imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman. men har kuni yuz marta tavba qilaman".) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi".v. Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. deyildi".a.a. deb marhamat qiddilar". qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar". 637.)dan rivoyat qilindi. dangasalikdan. yo'qdan bor qilding. 634.Al-adab al-mufrad. Shubhasiz. Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. Abdulloh ibn Umar(r.a. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" .): "Allohim. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632.v. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir.): "Allohim. Al-lohim. 633.a. Sen meni yaratding. Men u bilan birgaman".) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir.a. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir". qo'rqoqlikdan. www. (e'tirof etamanki). Shunday ekan.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

Alloh unga g'azab qiladi".v. albatta duosi ijobat bo'ladi". Kunlardan bir kuni yana kirdilarda.a.) uni duo qilib.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Allohning mag'firatidan umidvorman". Abu Hurayra (r. Amr ibn Shu'ayb otasidan. Ummu Qays (r. (Vaholanki) u duo qildimu. men Sendan dangasalikdan. Abu Hurayra (r.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.a.a. Abu Hurayra (r.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. Vallohu a'lam 670. Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. deya marhamat qildilar. deb iddao qilmasa. lekin ijobat bo'lmadi".a. 672. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob. 285-bob. biz-ni duo qildilar.a.) bizning .) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".a.v. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir. Ul zot: "Allohim. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a. Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673.a. dedilar". Duo qilinmasa. lekin duoim ijobat bo'lmadi. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman". odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. Anas ibn Molik (r. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671.v.com kutubxonasi 106 .) mening haqqimga uch borada duo qildilar. Allohim. Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Ummu Sulaym (r. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis. dedilar".a. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . 284-bob.ahli baytning oldimizga kirib turardilar. www.ziyouz.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669.a.v.Al-adab al-mufrad.a.): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa.v. deganlarini eshitdim. deydi". 286-bob.v.a. 103 nafar farzandimni ko'mdim. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki.)ning: "Ey.a. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.dedi. Mazmuvdan anglashshshcha. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. deb duo qilganlar. u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s.

a. duolarimni ijobat qil.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz. Sen beraman desang.ziyouz. menga qarshi.) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s. tavbamni qabul kdlgin. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil.a. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. der edilar. Abu Sirma (r. 682. Hz.a. deb ayt".): "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 678. ko'zimning. 287-bob.v.a. menga qulog'imning. duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz.v.) aytdilar: Rasululloh (s. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin". hujjatimni qat'iy qil. mening foydamga tadbir qilgin.a.) aytdilar: "Ikki soat borki.)ning: "Parvardigoro. Menga nusrat ber.): "Allohim. Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". 685. Abdulloh ibn Abbos (r. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. meni quvvatli qil.a.a. Allohim.) minbardan turib: "Allohim.a. dedilar". tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r. mening ziyonimga nusrat ber-magin. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi".a. zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". uni dinda faqih qilib ko'yadi. Mening ustimdan birovni g'olib qilma. Imom Ismoil al-Buxoriy 677. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi. Shotir ibn Shakil (r.v. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir".)dan mana shu yogoch minbar usgida www. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi.a. Rasulalloh. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi.a. Parvardigoro.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. tilimning. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. meni kuchli. dedim.)ga: "Yo. menga hidoyat yo'lini osonlashtir. 683.a. Rasulullohning duolari 680. O'zingdan qo'rquvchi. bardoshli qil. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi. dedilar. Ul zot: "Ey. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . gunohimni kechirgin. zararimga qilmagin. menga nusrat ber. mudom Seni zikr qiluvchi. desa.a. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". menga foydali bir duo o'rgating".v. Sahl ibn Sa'd (r.a.v. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". Meni hech kim yenga olmasin. Usmon (r. Anas ibn Molik (r. 288-bob. deb duo qilardilar".a. Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. Allohim.com kutubxonasi 107 . g'uborni aritgin". Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir.v. dedilar". Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa. Muoviya ibn Abu Sufyon (r. 684. Parvardigoro.

Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r. dedi.v. 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori. la ilaha illa anta". deya duo qilardilar 696.v. Yo. Gunohlarimni e'tirof qilaman. Abu Hurayra (r. Duo mazmuni: Allohim.): "Hadisda Payg'ambarimiz (s. Qaqiqatda Sen muqaddam.). www. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman".a.v.a. Anas ibn Molik (r. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". deb javob berishdi.a.a. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Parvardigorim. qalb fitnasidan va qabr azobidan.a. Hz. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim". 694.)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir.): "Allohim. Samoma ibn Huzin (r.): "Ey.a. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman".a. men Sendan hidoyat. deyilgandi. 688.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v.com kutubxonasi 108 .) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un". ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil. Allohim. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi. yolg'izlikdan.a. deb so'radim. mening gunohlarimni kechirgin".) uch narsadan panoh so'raganlar. Abu Hurayra (r. baxillikdan. deb javob bergan bo'lardim.a.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" .a.a.Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy.) balolar mashaqqatidan. 691. deyishdir". hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin".ziyouz.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan. 689.v. meni Parvardigorimsan. muahhar Zodan.a. baxtsizlikning ta'qibqdan. Abu Hurayra (r. men Sening bandangman. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Men unga bitta qo'shib qo'ydim.a. der edilar".a. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".a.deb so'rasalar. "U Abu Dardo". Abu Hurayra (r. men o'z nafsimga zulm qildim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Duoning mazmuni: Allohim. Umar (r. dedilar". 690.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695.a.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir.

barqaror qil". yetishmovchilik. Parvardigorim. jismning salobatini.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".a. Ey. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. 704.v. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi. Allohim. 701.)-' "Ey. ne'matingni zavolidan. do'l va sovuq suv bilan poklagin!.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir".a.) aytdilar: Rasululloh (s. degan duo-ni ko'p takrorlardilar. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir". lekin eslab qololmadik. menga bergan rizqingda qano-atli qilgin.) aytdilar: "Rasululloh (s. bizni jahannam azobidan saqla".a.ziyouz.)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r. qal-bimni dining uzra sobit. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz.v.v. Sendan faqirlik.a. ul zot juda ko'p duo o'qidilar.com kutubxonasi 109 . uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin". nopoklik va zaiflik olib keladi.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan. deb duo qilar edilar". ey Allohning Rasuli".): "Allohim. 702. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi.Al-adab al-mufrad. ey. Rasululloh (s. Agar suv muzdek bo'lsa. www. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Umar (r. der edilar". Suv esa.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 697. Ey. 700. dedik.a. Biz payg'ambaring Muhammad (s. ofiyatingni o'zgarishidan. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman".a. Allohim.v.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Zero. qalblarni aylantiruvchi Allohim.a. 698. 703. Abu Umoma (r.a.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz.) aytdilar: "Rasululloh (s.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim. ko'klarni va yerni to'ldirib. Allo-him.a.v.a. Ato ibn Soib (r. iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz.v.a.a. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi.) "Allohim. Anas ibn Molik (r. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin".a.): "Allohim.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.a. der edilar. Anas ibn Molik (r.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir.a.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: Rasululloh (s. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham. qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi".a.a.v. oxiratda ham ezgulik ato et. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon. Abdulloh ibn Abu Avfo (r. 706. deya duo kdlardilar. ammo biz eslab qololmadik. Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey.v. Allohim.) huzurlarida o'tirgan edik. 699.

bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. bardoshi tugab.a. Muoz!" dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. 708. bularning barchasi menda mavjud. Sening zikringni qilishda.Al-adab al-mufrad. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar.) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. "Albatga. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. hazillarimni kechirgin. "Labbay. dedilar. kasalligi uzaygandan-uzaygach. yo Rasulalloh!" . Abu Muso Ash'ariy (r. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi.a. 711. dedilar". deb ayt".com kutubxonasi 110 . dedim. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan. zerikkan edi. Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". gunohimni. darhol ishlarini tashlardilar.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori. Allohim. 290-bob.v.a. bu yomg'irni foydali qilgin". Unga hamd aytardilar.) qulimdan tugab: "Ey. Qays (r. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Hz. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". deyiladi.yashirin qilganimni ham. oshkora qilganimni ham kechirgin. Ey. E'tirof qilaman. Muoz ibn Jabal (r. 289-bob. Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim.dedilar.v.a.a. Shubhasiz har ishga qodirsan". dedim. Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman. Ul zot: "Ey.a. o'zingdan panoh tilayman". Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. der edilar". Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707. O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. Allohim. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi. men ham sizni yaxshi ko'raman". "Xudo haqqi.v. bilimsizligimni. U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Allohim. bardosh bilan chidagan. "Men seni yaxshi ko'raman". mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . 291-bob.a. o'rgating". www.dedim.a.ziyouz.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro. Oyisha (r.

ziyouz. Jimlik cho'kdi.v. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi".) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.a.v. oldimda bir nur qil.a. Payg'ambarimiz (s. qulog'imda bir nur qil. so'limda bir nur qil. tahorat qilib.) turib hojatga chiqtsilar. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. 716.a.)ning2 uylarida tunab qoldim.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s.) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi. maqtovli Parvardigor. dedi. o'ngimda bir nur qil.a. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib. chirkin narsalardan panoh so'rayman".a. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki.v.com kutubxonasi 111 .a. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim. 120-121-betlar). "Adolat". Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.a. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey. Ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www. yotib uxladilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v. lekin tahoratni mukammal qildilar.v.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi". So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar. Hz. Rasul-ulloh (s. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" . dedilar.a.v. Sendan yaramas. Ibn Abbos (r. Aytdilarki. Anas ibn Molik (r.a. Abu Ayub Ansoriy (r. deb hisoblaydilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman". Allohim.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey. Keyin turib namoz o'qvdilar. Bilol (r.a. Payg'ambarimiz (s.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r.deb so'radilar Rasululloh (s.v. Parvardigor. lekin tahorat qilmadilar . Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga. chunki Bilol Habashiy (r. So'ngra namoz o'qidilar. qabr azobidan panoh ber. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. Sunani Termiziy. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713.v.v.v. 1-jild. dedilar".a.a. Duoning mazmuni: Ey.v.a. der edilar".) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka". ustimda bir nur qil. jahannam azobi-dan panoh ber. 1999. 1 Ibn Abbos (r.a. Rasululloh (s.a. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". 714.a. Men ham turdim. derdilar. Shuvda men: "Yo Rasulalloh. Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim. o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim". ostimda bir nur qil.v. 715.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi". dedi. Rasululloh (s. to u yotmagunicha. o'rtacha tahorat oldilar. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa. qalbimda bir nur qil. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar.). tahorat lozim bo'lmaydi. hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".) namoz o'qidilar. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. deb jim bo'lib qolgan edi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 712. Oyisha (r.)ga yoqmadi. Toshkent.a.

Allohim.a.a. buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". Sen yaqin qilsang. ustimizga barakoting. qocha boshlagach.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.deb duo qildilar".v. Allohim. mening avvalgiyu oxirgi. orqamdan. Senga hamdu sanolar bo'lsin.) aytdilar: "Rasululloh (s. bizlarga kufr. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. aybimni yopgan. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Ibn Abbos (r. Sen o'zing mening ilohimsan. www.) aytdilar: "Rasululloh (s. itoat etdim. dedilar. uni qalblarimiz ziynati qilgin. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. bizga ato etgan narsalarning ham.a. shumligidan panoh bergin. va'dang haqdir.a. bizlarga imonni sevdir. fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. Senga yo'liqmoqlik haqdir. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. 720. Rasululloh (s. do'zax haq.v. tarbiyat etuvchisisan.): "Saflaringizni tekislang. Ibn Abbos (r. Allohim.) shunday deb duo qilardilar: "Ey. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan.a. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. bizlarni musulmon holatda o'ldirib. Senga imon keltirdim. barcha hamdlar Senga xosdir.a.v. Osmonlar va yerning Rabbisi. Allohim. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. Parvardigoro. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi.Al-adab al-mufrad. ahli kitob kofirlarni halok qil!" . Allohim. tepamdan. rahmat-marhamating. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim.v.com kutubxonasi 112 . Rasululloh (s. men Senga bo'ysundim. Yo Ilohal haq. Allohim. Ey. barcha hamd Senga xosdir. Allohim. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi.a. uzoqpashtiruvchi yo'q. O'zingga yo'naldim. jannat haq. Sen haqdirsan. Abdulloh ibn Umar (r. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. Sen to'sib man' qilsang. Allohim. №1. qiyomat haqdir. Senga hamd bo'lsin. O'zingga tavakkul qildim. Allohim. 719.v. bera oluvchi kimsa yo'q. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. Allohim.ziyouz. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". Parvardigor. Allohim. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. meni oldimdan. Mushriklar chekinib. siquvchi yo'qtsir. der edilar". binobarin. 718. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan. Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. 292-bob. qo'rquvimni aritgin. Sen yoyib. taslim bo'ldim.a. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. Ey. Allohim. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". Allohim.

Allohim.v. Jobir ibn Abdulloh (r. Shunda otala-ri: "To'g'ri.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. u duo ushbudir: "Ey. turmushimga. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r.a.v. turmushimda.)ga: "Menga bir duo o'rgatingki.) Fath masjidida dushanba. Abdulloh ibn Abbos (r. Sen barcha narsalarni biluvchisan. bolam. rahmatingdan umidvorman.a. kufr va faqirlikdan panoh ber. agar bu ish mening dinimda.a. Sening har bir ishga kuching yetadi. Imom Ismoil al-Buxoriy 722. albatta ijobat bo'ladi".) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar.ziyouz. Allohim. Anas ibn Molik (r. Istixora duosi haqida 724. deb bilsang. Meni u bilan mamnun qilgin". Abu Bakr Rasululloh (s.a. dedilar. Rasululloh: "Allohim. osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. ko'zimni salomat qil. meni undan uzoqpashtir.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Chunki.. Sening buyuk karamingni tilayman. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi". dedilar. deb aytayotganingizni eshitganman". deganingizni va yana: "Allohim. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". 727. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa.a.a. Qudratingdan quvvat istayman.) bilan birga edim. dedilar.Al-adab al-mufrad. degandilar".) aytayotganlarini eshitganman. sha'nimni o'nglagin. agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". Mening butun ishlarimni.". Allohim. bugunim va kelajagimda xayrli. agar bu ish dinimga. men bularni Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. abadiy barhayot Zot! Ey.v. 725. ishim oqibatiga..com kutubxonasi 113 . butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. qodirsan. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q". deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. Allohim.a. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. www. Yo'q.v. So'ngra hojatini aytsin". Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. qabr azobidan panoh ber". bugunim va istiq-bolimga zararli.a. men qodir emasman. deyotgan edi. bir kishi: "Ey. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan.a. Allohim. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin". Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. 726. men bilolmayman. uni mendan. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar.v. deb duo qiling". ishimning oqibatida. jismimni salomat qil. 293-bob. qulog'imni salomat qil. dedilar". Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim.v. chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman".

a.v. Ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. 295-bob.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.ziyouz.v.a. "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz". Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" .v. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa.) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q". Sendan o'zga iloh yo'qtsir".) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim.alz.a. Abu Hurayra (r. 729. Sening isming muborakdir. 296-bob. 730.deb so'rashdi sahobiylar. Sendan o'zga iloh yo'q". 732. Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir. Allohim.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.com kutubxonasi 114 .a.a. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman. Abu Said Xudriy (r. Ibn Abbos (r. deb marhamat qildilar. ushbu so'zlar bilan duo qilsa. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi". Sendan o'zga iloh yo'qligi. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.)". Sening panohingdan qudratli panoh yo'q.a. Zero Sen har ishga qodirsan".a.)dan rivoyat qilindi. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. desin". deyishdir".a. duosi ijobat bo'ladi: "Ey. "Men Allohga duo qildim. "Alloh ko'paytirguvchiroqdir".) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob. deyishdi. Abu Hurayra (r. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. www. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi".) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. Uch karra o'qiladi". Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman.a. dedilar Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". yetti qavat osmonning Parvardigori. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak".) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. 734. Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir. Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin. Duoning fazilati haqida 733.a.v.

Ubay ibn Ka'b (r. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.v. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin. Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). Haqiqiy shamoldan murod . 299-bob. Allohim. kechirgin".a. Rasululloh (s. Shamol esganda duo qilish haqida 738. So'ngra: "Menga duo qilinglar. dedilar. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis. Allohim. 300-bob. 739. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman".a. der edilar". "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.a. deb ayting. deb javob berdilar". Shubhasiz mo-maqaddiroq www.a. degan oyatni o'qidilar. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang".v.a. azobing bilan bizni halok qilmagin.) aytdilar: "Paygambar (s.a.) "Duo ibodatdir".): "Shamol Allohning ruhidandir.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey. denglar".a.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir.a.a. u azob yoki rahmat olib keladi. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. Hz.) aytdilar: "Rasululloh (s.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. No''mon ibn Bashir (s.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.v.com kutubxonasi 115 . Allohim.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. deb ta'kidladilar". Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s. momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey. dedilar. Ikrima (r.a.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir". 741.) chaqmoq chaqishini ko'rib.a. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan. Abu Bakr.a.azob shamoli.a. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman".). Anas ibn Molik (r.a.v. shuning uchun uni so'kmangiz.v. Allohim.) aytdilar: "Ibn Abbos (r. 737-hadis. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam.a. 298-bob.v.) ning huzurlariga bordim. shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir".a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Ey.a.Al-adab al-mufrad. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi. Ma'qil ibn Yasor (r. bulardan avval bizga ofiyat bergin". bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin".v.v.) bilan Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Oyisha (r. der edilar".): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. 736.a.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar. 297-bob. der edilar". Abu Hurayra (r. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis.v. Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey. Salama (r.

Allohim. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. 747.) mana shu men turgan joyda turib.. unga qarab "So'rang". Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima. dedi.a.a. dedilarda yig'lab yubordilar.a.) Payg'ambar (s.v.a.) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s.ziyouz. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan.v. degan oyatni o’qirdilar. dedilar".v.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. sadaqa qilay desam. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar. Anas ibn Molik (r.v.a.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda. 744.v. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating. endi meni bir baloga yo'liqgirki. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin". menga bu dunyoda ham. deb duo qildi. Muoz ibn Jabal (r. Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas.a.a. dedim.a. der edilar".a. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi. demaysanmi". So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi. deganimda: "Ey. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. O'zaro nizo chiqarmang. dedilar. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman".) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". yomgarni ana shunday tutib. Rasulullohning amakisi. 749. bilasizmi?" -deb so'radilar. samimiylikni vasiyat qilaman. Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r.) huzurlarida: "Allohim.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.a. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang. Allohdan ofiyat so'rang. Abbos ibn Abdulmuttalib (r. deya Rasululloh (s. men sendan sabr berishingni so'rayman". bir-biringizga dushman bo'lmang. dedilar." deyotganda.a. unga sabr qilib ajr olay".a. Allohning aka-ukadek ahil.Al-adab al-mufrad. dedilar. Rasululloh (s.) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim.v.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. 302-bob. "So'ng shunday degan edilar". Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar.. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748. Yolg'ondan saklaning.a. Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi. ey. duoqirdilar". mol-dunyo bermading. undan ofiyat so'ragin".v.v.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. inoq bandalari bo'ling!" 746.): "Subhanalloh! Bun-day demagin. oxiratda ham bizga ezgulik ato et.v.v. 301-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. u: "Allohim. Allohdan ofiyat so'rang". So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir". Rasululloh (s. Abbos. Abbos. olib keladi". Ul zot: "Ey. Buni eshshtan Rasululloh (s. derdi. dedilar". sen buning o'rniga bu dunyoda krm. www.). Allohdan so'rab. dedilar.qilishim uchun biror nima o'rgating". oxiratda ham yaxshilik ato et. Anas ibn Molik (r. Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang". yo Rasulalloh.): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi. deb duo qilardi.v.. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). u: "Ey.com kutubxonasi 116 . albatta.a.a.". dedilar.)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni.

a. g'iybat qilgan bo'ladi.ziyouz. har oyda ikki kun ro'za tut". unga tuhmat qilgan bo'ladi. U kishi Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa. Shunda Rasululloh (s. 304-bob. G'iybat haqida 753. dedim.v.a.dedilar. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Abu Hurayra (r. ziyoda qiling. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi.a. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut".): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar.) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi. Ul zot egalari www.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi. 306-bob. Qandaydir sassiq hid taraldi. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut".v. dedilar.v. dedilar". faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi.a. 751. 755. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman". o'zimni kuchli his qilayapman". Jobir ibn Abdulloh (r. deb o'iladim. "Ota-onam sizga fido bo'lsin.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. 754.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.v. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750. dedilar ul zot.a.Al-adab al-mufrad. demaysanmi?" . dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla".) shiddatli sinovdan. deyilmoqda. bu o'shaning sassig'i". Rasululloh (s. Alloh unga pshfo berdi". Yana kupaytirib bering . Ibn ummu Abd aytdilarki. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar". dedim. 303-bob. dedilar". yana ko'paytirib bering.a. Shunda Rasululloh (s.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s.)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak. Jobir ibn Abdulloh (r.a. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim. men o'zimni kuchli his qilayapman".a.a.Abdulloh ibn Mas'ud. o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa.a.v. yana ziyoda qiling". Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Ibn ummu Abd .) aytdilar: "Rasululloh (s. deb aytsin. 305-bob.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering.a.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756.v. Agar yana shu duoni aytsa.v.) bilan birga edik. Abdulloh ibn Amr (r. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin. "Ziyoda qiling.v. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan.com kutubxonasi 117 .a. dedi-yu to'xtab qoddi.) bilan birga edik. Agar yo'q narsani aytsa.

itdek o'lib ketdi".v.v. Ittifoqo. Ansorlardan bir kishi: "Men". So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. dedilar. Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos".a. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. dedilar.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar.a. Rasululloh (s. Io'lda o'lib. dedilar".a. Shuqtsa er: "Taomingai keltir.) ning mehmon-larini siylab.v. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. U kishi och ekanligini aytdi. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi". qarangki. dedi.a. ularni ux-lat". oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar. Rasulalloh?" deb so'rashdi. bolalarni uxlatdi.Al-adab al-mufrad. osh bo'lsin".v. Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi. uni Rasululloh (s. dedi xotini. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. Shunda Amr: "Xudo haqqi.) huzur-lariga bir kishi keldi. Xotiniga Rasululloh (s. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" .v. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". bolalar ovqat so'rashsa. "Shu o'lgan eshakdan-a. irib ketgan eshakka duch kelishdi. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi. dedi.a. chiroqni to'g'rila-di. qornini to'ydir. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q. dedi. Ayol taomni olib keldi. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. dedilar". mana.v. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. 757.) uni ayollari oddiga yubordilar. derdi.)ning oldilariga bir necha bor keldi.ziyouz. 310-bob. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" . uni sindirdilar. 309-bob. der edi chin dildan.a.v. Rasululloh (s. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". dedi. 307-bob.) o'lib. chiroqni to'g'rila.deb so'ra-dilar.deb so'rasa. O'likni g'iybat qilish haqida 758.a. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". Shunda ovqat egasi: "Mayli.) www. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 118 . Rasululloh (s. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir. musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir". dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi.s.

dedilar.v. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar.): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir. Agar bunday qilmasalar.a. 311-bob.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. 316-bob. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa.v.)dan: "Ey. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763. .a.. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin"..) uchun qanday ichimlik tayyorladim? . Allohning Rasuli. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas".ziyouz.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim". xohlasa o'taydi.a.a. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9). dedilar".) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. 315-bob.deb so'radi. Abu Shurayh Ka'biy (r..v. ul zot: "Bir kecha-kunduzdir. ey. Bundan oshig'i sadakdtsir.a. 313-bob. 765.Al-adab al-mufrad.) Rasululloh (s.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.a. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling". Abu Usayd Soidiy (r. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" . dedilar". bas.v.v.a. U ayol: "Bilasizlarmi. Mehmondorchilik muddati haqida 762. Rasulul-loh (s. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.. Muddati bir kecha-kunduzdir.v. Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767.a.a. Uqba ibn Omir (r.)ni to'yiga taklif qildi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. men Rasululloh (s. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa.v.v. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi. Mexmondorchilikuch kundir. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.deb so'ralganda. qabul qiling. mehmonni e'zozlasin. Rasululloh?" . Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.a. xohlasa tark etadi". 314-bob.a.deb so'radim.): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz. www. Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764. 312-bob.a. Abu Shurayh Adaviy (r. Abu Hurayra Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib.) aytdilar: Rasulul-loh (s.com kutubxonasi 119 . "Meh-monning muddati qancha. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir". o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. Miqtsom Abu Karim (r. 766.) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s.

dedi. dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi.): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla". Demabmiding?" .deb so'radim.a. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. "Axir ro'zadorman.a. deb javob berdi ayoli. dedilar".Al-adab al-mufrad. Men: "Yo tavba. Abu Zarr unga yana qaytardi. dedi u kishi.a.a. U: "Shunaqa dedim. ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham. "O'zing uchun sarf qil". bu gapingni qanday tushunishim kerak?" . Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir". Ayoli kuloq solmadi. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib. o'zi namozga turgan kishi haqida 768. sendan yomonrog'i ham bo'lmagan".) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob.deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim. menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". dedim. Shunda Rasululloh (s. 771. dedi-lar.v) aytganlaricha bor ekansiz!" .dedim.com kutubxonasi 120 .) aytdi: "Men Abu Zarr (r. Men: "Ey. kelib men bilan so'rashdi. "Ishdalar. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. hozir ke-lib qoladilar". Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor".v.a.a. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q".a.) huzurlariga kelib: "Yo.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi".): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. meni addaysan. deb o'ilamagandim!" . Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim.a. U ruku'larni yengil (teztez) qildi.a. Abu Hurayra (r. ovqat yeya boshladi. dedi. dedilar". 318-bob. Agar uni boshqara bilsang. dedim.v. Abu Mas'ud Badriy (r. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi".a. kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi. Jobir ibn Abdulloh (r. 770. Rasululloh. Mehmonga taom quyib. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang. "Ha". Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769. Rasululloh (s. dedi.a. deyishingdan umid qilardim".deb so'radi. Shundan keyin ayoli burilib kelib.a. ro'zg'oring but bo'ladi". sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. menda bir qancha dinor bor".a. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang.ziyouz.v) ular haqida nima deganlar?" . dedi yana u kishi.v. "Menda undan-da ortiqchasi bor". ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" . "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q. haq yo'lni top-dingmi?" . Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib.dedim. dedi va namozga turdi. dedilar ul zot.deb so'radim. 1 dinorni miskinga bersang. dedim. www.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. So'ng namozini tamomlab. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s. ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di. U: "Nega endi. Savbon (r. U: "Xo'sh. "Menda undan ortiqchasi bor". men ro'zadorman". Na'im ibn Qa'nab (r.dedi.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir". Men uylarida o'tirib turgavdim.v. degandilar". 772. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir".) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga. dedi. Men: "Rasululloh (s. najot ham!" . ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. dedilar". Abu Zarr.v. dedi.

) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi. Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. 776. deb o'ylab qoldim.deb so'radilar.Al-adab al-mufrad. deb yubordilar. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi. Tuyam Rasululloh (s.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi.)dan izn so'radi. ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi.v. biroq to'la anglab yeta olmadim. dedilar". Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. Rasululloh (s. dedim.a. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir". Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey. Mendan gunohini so'raydigan bormi.v.v.a. dedilar".)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan. Ul zot unga izn berdilar". 321-bob.a. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r. Ular G'ifor o'g'illarimikin.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s.v. degan andshpa meni qiynardi. G'iybat maqsadi bo'lmay.a. Ko'zimni uyqu bosdi.) u kishiga: "Bilginki. dedim. dedilar.a. Men-dan biror narsa so'raydigan bormi. bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" . Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob.v. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta.a. www.v.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar. U odam Payg'ambar (s. Oyisha (r. 320-bob.a.deb so'radilar".ziyouz.) huzurlariga kirganida. men: "Ey. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. Rasulalloh. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" .a.)ga aytdim. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".a. Abu Ruhm (r. berayin. G'ifor.v. uzun falonchi.a. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim.v. Men bu haqtsa gapirgandim. deyish haqida 775. Abu Hurayra (r.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan". Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. mag'firat qilayin". uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" . kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. Rasulalloh. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. Ul zot: "Anavi ko'sa. ijobat qilayin.a.dedilar.v.a. Barcha sarfdan savob olish haqida 773.com kutubxonasi 121 . ular Asmo' o'g'illaridan edilar". Bir kecha Axdar tog'ida turib.a. 777.

Al-adab al-mufrad. ma'muriy rahbarlarni ham imom.a. 783. deganlarini eshitganman". 325-bob. Abu www. dedilar.a. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir". Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s.a.a.) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi. Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor.) aytdilar: Rasululloh (s.v. 324-bob.v. 784.v. Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s.a.a. qavmimni kechir. Otalari aytdilar: Rasululloh (s.a.a. bob.): "Munofiq odamni. U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim. Abu Abdulloh: "(Ha). Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi. Imom Ismoil al-Buxoriy 322. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar. "Odamlar halok bo'ldi. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang.v.)dan: "Ey.a. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin". "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq. Abu Mas'ud! Rasululloh (s.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz. Ji'irrona .)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" . Abdulloh ibn Mas'ud (r. Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779.deb so'radi.v. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz".v. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay. dedilar.a.a.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" .v.deb so'radilar. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" . Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782.com kutubxonasi 122 . garchi u hurmatlirog'ingiz.) bir kuni Abu Mas'ud (r.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar. degandi". der edilar. o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir". Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r. deb ataganlar.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778. bilingki. buzilib ketdi" deyish haqida 780.deganlar. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib. u: "Yo'q.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. rahbar. 326-bob. Shunda Rasululloh (s. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida.a. dedi". Abdulloh ibn Omir (r.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi.a. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob.ziyouz.)dan: "Rasululloh (s.

330-bob. Somon yo'li galaktikasi haqida 787.ziyouz. Boyagi kishi: "Jannat".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin. Somon yo'li esa. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin. Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi".a. Ibn Abbos (r. 329-bob. deganini eshitdim. Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. deb javob berdilar". yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir".deb so'radi u odam. Abu Rajo: "Topolmading". Chunki Alloh zamondir. deyilgan. www.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi". "Allohim. Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. degan hadis haqida 789. deb javob berdi Abu Rajo".a.s.): "Sizlardan birortangiz "E. Abu Hurayra (r. Chunki Alloh. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir.deb so'radi. Nuh (a. Kamalak esa. "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir".v. dedi. 328-bob. bu zamondan ko'nglim qoldi". 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. deganlarini eshitganman.Al-adab al-mufrad. deb xabar qildilar. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. "Olamlarning Parvardigoridir".a. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" . deb zamonni so'kmasin. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. demasin 785.v.a. Kamalak haqida 786. demasin. degandi.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir".com kutubxonasi 123 . Islom aqidasiga ko'ra. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". 327-bob. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". Bilmagan narsasini "Alloh biladi". 331-bob.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. Zamonni so'kmaslik haqida 790. 788. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. "U osmonning chiqish teshigidir.

min unga". "bashir" esa.a. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar. halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .a.v. U kishi Payg'ambar (s.dedilar.a. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar". oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi. deb buyurdilar.dedilar. Mujohid (r. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" .deb so'roqqa tutishi makruhdir".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim. deb marhamat qildilar. "Holinga voy bo'lsin".a. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening. U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku".a. Tasodifan Payg'ambarimiz (s.)ning quchog'ida edi. dedi. Allohning Rasuli.v. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar. "Eshik bir tabaqalimidi yo www.v. Kishi yana o'sha javobini bergan edi.v. 795. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob. deb javob qildi u.deb so'radi.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". 794.a. U odam Payg'ambar (s. Rasululloh (s.v. 333-bob. ozor ma'nosida.a. Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim.a. Uy qurish haqida 797.) undan: "Isming nima?" . Bashir aytdilar: Rasululloh (s.) yana: "Min unga". dedi.deb so'radilar.): "Holingga voy bo'lsin sening. derdilar uch martadan. deb buyurdilar.a. izn bering. dedilar. sabtiyangni tashla". dedilar. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792. 334-bob.a.v.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar.a.)ni ko'rgach.dedilar. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi".) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.dedi.v. xushxabar keltiruvchndir.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal.)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar".ziyouz. sening isming Bashir bo'lsin". Tahoratimni yangilashim kerakmi?" . Anas ibn Molik (r. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku". 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar". "Holinga voy bo'lsin sening. derdilar. kamondan o'q qanday otilib chiqsa.v.v. adolat qiling!" . Sabtiya . Ul zot: "Yo'q. deyish haqida 793. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi.a. men adolat qilmasam. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. dedi. sabtiyali. Ul zot yana: "Min bu tuyaga". Oltinlar Bilol (r. "Zahm".): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. dedilar.v.Al-adab al-mufrad. deb buyurdilar. Shunda hazrati Umar: "Ey.a. "Zahm" kulfat.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik. Rasululloh (s. Rasululloh (s. kim qiladi?" . 796. Rasululloh (s.Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz.com kutubxonasi 124 .

338-bob. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" . U: "Qora archadan yoki sajdan* edi".deb so'radim yana. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802. Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar. buni senga bayon qilinadi. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s. Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq.com kutubxonasi 125 . ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar. "Otang haqi". 801. joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" . axir. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. Ibn Jurayj (r. zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi. Sen sog' paytingda. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". deyish haqida 799. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi".a. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. deb qoladilar". Ul zot: "Otang haqi.v. Allohnng Rasuli. koshki rahbar bo'lmasaydik". Ibn Umar undan xojasi kimligini www. deb javob berdi. o'z maskanlariga qaytib ketadilar.a.deb so'radi.deb so'radim. "Eshik nimadan yasalgandi?" . cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi".) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. belini sindirib qo'yadi".dedim. U: "Bir tabaqali eshik edi".ziyouz. qizarib ketadi. 337-bob. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi".) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. dedi.. kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak. 335-bob.v. Sadaqani kechiktirib. Hatgo dehqon dalasiga. 336-bob.) oldilariga kelib: "Ey. dedilar. shunday". . *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798. Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki.Al-adab al-mufrad. dedilar". Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin.a. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham.

808. dedi. sadaqa kam so'raladigan. hadya. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi. debdilar". www. unda faqihlar kam. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz.v. 807.) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s. asharot yomondir". dedilar".v. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. dedi.a.a. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. 806. Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p.Al-adab al-mufrad. Alloxdan keyin falonchi degin". U g'azab bilan turib. dedilar. ko'ngilxushliqdir". To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. Anas ibn Molik (r.s. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. U kishi: "Ha. 811. dedilar". So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir". deb izohlaganlar. Ya'ni. mana shuni tark qilgan bo'lardi". Demoqchi bo'ldilar". U: "Alloh va falonchi".a.a. Yagona Allohning o'zi xohlaydi".)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman". dedilar va yana: "Ul zot oppoq. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu. yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding.deb so'radim. go'zal va yoqimli yuzli edilar". 809.ziyouz. deganlar. 340-bob. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. xatiblari kam. xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi". notiqlar serob bo'ladi.a.v. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Ibn Abbos (r.a. Rasululloh (s. 341-bob. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6).): "Mening hech qanday o'yinermakka.v. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". Shuni yaxshi bilingki. 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. Ibn Umar: "Unday demagin. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . hadya. dedilar. deb javob beribdi. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar. Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. Sizlardan keyin bir davr keladi-ki.com kutubxonasi 126 .): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar.

Al-adab al-mufrad. anglapsh lozim. birovni qarg'ab.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.. 342-bob. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida.v.a. Ikrimadan rivoyat qilindi. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh. sen". Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di. Abu Hurayra (r. www.a. Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor. Oyisha (r.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin.a.a. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi".Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak. 344-bob.): "To'g'ri yo'lda yurish. ey.v.a.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. 712-betlar)..a.v.): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" . axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".com kutubxonasi 127 . ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. unga o'lim tilab.deb so'radim.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Rasululloh (s.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. xotin?" . "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. Toshkevt-2003 y.): "Nima bu. Rasululloh (s. dedilar. Insonga xitob 820. ya'ni "uzum" deng"." degan misrani o'qir edilar".a. 346-bob. Masalan. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. dedilar. Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. deyilgan. Balki "hubla". deb javob berdilar". Alqama bin Voil (r. 155.ziyouz.v. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817. Rasululloh (s.)dan: "Rasululloh (s.a.v. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan.v. nima tilayotganiga qarasin.a.. aniq teva deyilgan. 813. Uzumni "karm" demaslik haqida 818. 343-bob.a. dedilar.a. faqat bunda hayvon emas.dedilar.a.

"Ha". "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar. panaroq joyga burildilar.dedilar menga yuzlarini o'girib.a.v. 826. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim.deb so'radim. kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" .a. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. .deb so'radilar.a. Rasulalloh.a. Amr ibn Sharid (r.deb so'radilar Rasululloh (s.v. Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim". Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim.v. Men: "Ey.dedi va o'rnidan turdi.) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan.) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar.v. . dedilar. Namozdan forig' bo'lgach.a.dedim. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi". jonim o'zingga qurbon". Rasululloh (s. Men: "Ha". degan xabarni yetkazib kelibdilar". Abu Zarr!" .) g'azot paytida Rasululloh (s.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar". haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir".).v. 348-bob.a. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. Ajabki. Shunda ul zot: "Ha-ha!". "Ha-ha" . chunki Payg'ambar (s.) aytdilar: Rasululloh (s. degan ma'nodadir.pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi".) aytdilar: "Rasululloh (s.) edilar. Farz namozini o'qir edi. "Ul zot Jabroil (a. dedim va bir bayt o'qidim.v. So'ngra bir vodiyga chiqqach. deb bir chetga borib o'tirdim. "Jonim sizga fido bo'lsin. men ham orqalaridan borardim.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. yonidagi kishiga: "Ey. Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" . buyuring!" . "Ey. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Abu Zarr (r.a. mollarini ko'paytirib. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi.Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi.).) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar. o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon. ojizlikdan.). ey Rasulalloh.) bir muddat o'tgach. dedilar Rasululloh (s. Erinchoqlik haqida 823.v. "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor .).a. ey. 347-bob.v. dedim.Al-adab al-mufrad.v. dedilar".a. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan.a. "Labbay.deb so'radim.) aytdilar: "Abu Talha (r. "Buni sezdingmi?" . Anas ibn Molik (r. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman". Anas ibn Molik (r.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida.dedilar Rasululloh (s.com kutubxonasi 128 .a. amringizga muntazirman". "Zino qilsa ham.yana o'qi. degan www. "Ey. baxtsizlikdan. Rasululloh (s. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. 822. odam! .a.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang. dangasalikdan. "Ha". Imom Ismoil al-Buxoriy 821. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar.deb javob berdilar Rasululloh (s.a. deb she'r o'qirdi. dedi-lar. 349-bob. Men bir hojatlari bo'lsa kerak. qo'rqoq-likdan.v. dedim. o'g'irlik qilsa hammi?" . dedilar.a. dedim.ziyouz.s. Rasulalloh.a. Abu Zarr!" .a.

v. Hz.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim".)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . ot. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. degan ekan.a.a. u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey. Xabisat nafsiy . undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa.a. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. deganlarini eshitmaganman. 352-bob.nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. 828.v.degandilar". Sa'd ibn Hakim otasidan. "Mi-jozim buzildi". Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey. Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi.deb so'radilar Rasululloh (s. Umar (r. Buraydaman" . Allohdan shunday amr keldi".com kutubxonasi 129 . Oyisha (r. birodarimning o'g'li!" . laqisat nafsiy . "Bu men.a. desin". Ali (k. Hz. ota-onam senga fido bo'lsin!" .deb murojaat qila boshladilar. "Kim u?" .ziyouz.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim.v. Umu-man. 350 bob. Anas ibn Molik (r. birodarimning o'g'li. Hz. deb atay boshladilar. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey.Al-adab al-mufrad. 830. So'ngra nasabimni surishtirib. o'g'lim!" deyish haqida 829. degan ma'noda. www. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi.s. xoh kichik. Ul zot Sa'dga: "Ot.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin.degan ekanlar.a. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi.) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin". xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. yo Rasululloh.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar. 831. o'g'lim!" . deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. dedilar".v.a. Rivoyat qilishlaricha.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani.v.v.dedim.deb murojaat qildilar. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832. Sa'd.a. 351-bob.a. fidoyingiz bo'lay.). Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. Balki ul zot (s.a.) Rasululloh (s.nafsim ifloslandi.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi. Abu Saqd Xudriy (r. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a. aksincha.)aytdilar: "Rasululloh (s.

354-bob. Abul Hakam kunyasi haqida 834. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s.v. Bir kishi: "Men".) asos solgandirlar.v.a. So'ng boshqasi turdi. Nega sening kunyang Abul Hakam?" .a.a. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim. "Abdulxajar".v.toshning quli. Abdulhajar .) qavmdoshlari uni Abul Hakam. Ul zot undan: "Isming nima?" .) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering". dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. Deb javob berdi.v. dedilar.deb so'radilar. So'ng: "Farzandlaring bormi?" . deb ismini aytdi.najot topgan. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar. deb chaqirayotganlarini eshitib.a.deb so'radilar. Ul zot: "Yo'q.deb so'radilar. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor".v. so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin.): "Bo'lmasa. Rasulul-loh (s.) bir kishini odamlar "Abdulxajar. dedi. "Isming nima?" .): "Tuyani senga top-shiramiz.a. deb javob berdi u.a. ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi. xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma". Rasululloh (s. deb shoshilib keldim. U ham ismini aytdi. mo'min-qobil degani. barcha xukm Unga oiddir. 356-bob. dedilar.v. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. "Falonchi". Rasululloh (s. urishganlari yarashib ketishadi". Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach. dedilar. Ul zot: "Senga xush kalom. Ehtimolki. vallohu a'lzm. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s.v. Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" . deb chaqirayotganlarini eshi-tib. So'ng boshqa odam turdi. uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . sen Abdullohsan". uni sen (Makkagacha) haydab bor". "Nojiya" . Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". Tez yurish haqida 836.a. Biz o'tirgandik. dedilar. unga ham "O'tir".v.v. mening oldimga kelishadi.Al-adab al-mufrad. "Shurayh".ziyouz.deb so'radilar.v. Ibn Abbos (r. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob. dedi u. Ul zot "O'tar". dedilar.a.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835.a. dedi. bu fanta Rasululloh (s.dedilar.a.) juda ham shoshib keldilar. U: "Mening Shurayh.a. Ul zot: "Isming nima?" . Nojiya .) dedilar: www. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar. salom berdilar. dedi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Abu Hadrad (r.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar.a. Ol-dimizga kelib to'xtagach. men o'rtalarida Hakamlik qilaman. dedi. Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 130 .) undan ham: "Isming nima?" . 355-bob.deb so'radilar. sen Abul Shurayh bo'la-qol". Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi.Alloh taolodir.deb so'radilar.

*Moliku-l-amlok . Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi". *Munzir . bu haqdagi mazmun 859. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan. sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz". 357-bob.a.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar.)ni xabardor qilgach.) Rasululloh (s. U odam bu haqda Rasululloh (s. tinib-tinchimas.yer haydovchi.a. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi.ziyouz.a.xabar beruvchi. erkalab chaqirish haqida 841. Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s.)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*. yo Rasulalloh". ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon. 838. deb qo'ydi. ogoh qiluvchi. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar.v.bu o'rinda jangovor ma'nosida.v. Abu Hurayra (r. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir". U kishi: "Men Nabiy (a.v. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari.a. *Harb . dedi.v. degandi.a. 840.v.v.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi.v.so'radilar ul zot.s. deb ism qo'ygan". * Horis . yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi.rad etilgan. *Murra . ul zot: "Yo'q. uning ismi Munzir bo'lsin".a. ey Tulayq.com kutubxonasi 131 .)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar".g'ayratli.)ning tizzalariga qo'ydilar.Al-adab al-mufrad.a. Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz". Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim. *Hammom . Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim. Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. www.) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" . dedik. deganlarini eshitganman. 359-bob. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir. la'natlangan. dedilar. Ismni o'zgartirish haqida 839. dedilar".deb so'radilar. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842.mulklar egasi yoki shahanshoh. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim. 360-bob. Bu orada Rasululloh (s. Rasululloh (s. 860 va 862-hadislarda keladi.a. charchamas degan ma'noda. Birovning ismini kichraytirib. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi. "Ismi nima?" . dedilar.a. U: "Falonchi".) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. dehqon.v.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni.

U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". u Muhsindir". dedilar.a.)ning Shibr. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . mening ismim Barra edi.a.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. deganimizda. zero sizlardan kim pokiza. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza. dedilar. itoatkor.) uni "Sa'id". "Harb". "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib. Unga Zaynab deb ot qo'ying". dedilar. Rasululloh (s. uning ismi Husayn". Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi. dedik. Muhsin . sening isming Muslim bo'lsin". bugundan boshlab u Zaynab".dedilar. "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. uning ismi Hasan". "Yo'q. deb ism qo’ydim. Ibn Umardan rivoyat qilindi. Sarm . Biz: "Harb". dedilar.v. kim fojira.v.qarg'a. ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar.com kutubxonasi 132 . deb javob berdi. Sa'id . So'ng: "Men bularni Horun (ax.v.a. dedilar. buni Alloh bilguvchiroqdir. G'urob . Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". Hz. Sarm degan ism haqida 845.v. "Paygambar (s.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Muslim .) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.v. dedik.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim. 362-bob.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan".a.a. Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. Rasululloh (s. "Yo'q.deb so'radilar.yaxshilik.yaxshilik qiluvchi degani. Rasululloh (s. Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring.a. Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844.bo'ysungan. dedilar.) o'zgar-targanlariday o'zgartirib. Rasululloh (s. ismini nima deb qo'ydingiz?" .Ummu Salama: "Bo'dtsi. Ali (k. Biz: "Uni Harb deb nomladik". "Yo'q.v. Husayn tug'ilganda. Hasan . dedilar. Ul zot mendan: "Oting nima?" .v.v.a.ziyouz.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb. Amr: "Uning ismi Barra". ezgulik degani.a.keskin ma'nosini anglatadi. deb nomladilar. Rasululloh (s. Ummu Salamaga uylangan paytlarida. Rasululloh (s. "G'urob" deganimda. "Yo'q. Ul zot ismini o'zgartirib.v. 363-bob. dedilar.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. Zaynab qo'ying". 846. www. G'urob degan ism haqida 847. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. uni ham Harb deb nomladim. dedim.dedilar. deb atamanglar. dedilar". U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar. Zaynab deb nomladilar.baxtli degani.

Rasululloh (s. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s. deb javob berdi.a.a. Usmon ibn Affon (r.a.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi".a. 365-bob. Payg'am-bar (s.ziyouz. dedilar.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir.) aytdilar: "Rasululloh (s. senga salom yo'llamoqdalar".a. Usm".v.)ga Jabroil (a. Alloh taolo Rasululloh (s.a. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob.a.v.): "Yo'q.) haqlarida fikringizni so'ra-di".a.) Usmon (r. Usmon (r. “Al-Os” arab tilida' "osiy.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob.) birga edim. Muti'ning ismi ham shunday edi.a. 367-bob. tovozelik. "Sening isming nima?" . Al-Os ismi haqida 849. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.): "Ey.v.v.nur. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s.a. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar. "Muti'" esa. mana shu uyda.a.). ul zot: www.)ning oldilariga kirib.a.) haklarida so'rab chiqing.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". dedim. 851.kamtarlik. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r.) buni eshitib: "Yo'q. Oyisha (r. degan edilar.deb so'radilar Rasululloh (s.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r. gunohkor" degani bo'lib. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r.a.v.)ni so'ksa.s). shu'la. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r. Oyisha (r.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s.v.a. dedilar.) ham shu yerda edilar.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a. 366-bob.)ning yelkalariga urib: "Yoz.a.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi. dedilar. "itoatkor" degan ma'nodadir. deb chaqiripsharini aytdi.a. ey.v.v.) haqida bo'lsa. Oyisha (r.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab.v. Zahm ismi haqida 852. Shihob .a. "Zahm".a. dedilar.a.s. olov. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar". Kimki Usmon (r. "bo'ysinuvchi" .) vahiy olib tush-gan edilar. dedim.Al-adab al-mufrad.v.) uni Muti' deb nomladilar. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s.a. ulardan Usmon ibn Affon (r.v. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.a. ular hali Islomni qabul qilmagandilar. yulduz. Rasululloh (s.v. Oyish! Jabroil (a. Shihob ismi haqida 848. Hishom . Men bir kuni Rasululloh (s. Uning ismi Al-Os edi. sening isming Bashir bo'lsin". Rasululloh (s. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar". men shunga guvohmanki.a. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib.dedilar.com kutubxonasi 133 .

v. barcha xayrli ishlarni qildilar".) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi.a.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa.a.v. deb javob beriddi.a. Aflah ismi haqida 856.)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: Rasululloh (s. www. Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar.a. Maymuna . So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar. Raboh. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar".) unga Maymuna ismini berdilar". 857. qutlug'. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi. 371-bob.) Ya'lo.) aytdilar: "Payg'ambar (s. 855. Ibn Abbosdan (r. Raboh ismi haqida 858.a.v.a. dedilar. Abu Hurayra (r. ummatlarimni dan qaytaraman". U har bir xayrli ishga meni yo'lladi".) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. inshoalloh. 370-bob.baxtli.com kutubxonasi 134 .a. Jobir ibn Abdulloh (r.a. dedim". dedilar.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar.ziyouz. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori. "Ey. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. deb marhamat qildilar. dedi.a. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q.v.deb buyurdilar.v. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859. Nofi'. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" . Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor.) uni Juvayriya. deb nomladilar". so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). Rasululloh (s. dedilar. 369-bob. Jobir ibn Abdulloh (r. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki.v. So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa.deb so'raganda.a. Men Abulqosimman" . Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey. "Bu yerda emas".a.a. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. 368-bob. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Biroz yurgach.a. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi". dedilar. dedim.) Rasululloh (s.v. Payg'ambar (s. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman".v.)dan kirishim uchun izn so'ra". Barra degan ism haqida 854. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik.v. (Bu bilan ism emas. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r. Baraka. Yasor.

) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) uning ismini Ibrohim qo'yib. ammo kunyamni olmanglar. "Hazn". Sulaymon aytgan hadisda esa. (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi). Rasululloh (s. vallohu a'lam.Al-adab al-mufrad.v. Rasululloh (s.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib.a. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". xurmo chaynab.a.) menga Yusuf nomini berdi-lar. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi. u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar.): "Mening ismimni qo'yinglar. ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi".a. Rasululloh (s. dedi. www. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman". Abu Muso (r. boshimni siladilar".a. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan. 862. Abulqosim". dedi.a. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib.s). ismini Muhammad. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan. Hazn ismi haqida 864. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. rasulalloh. deb marhamat qildilar. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar". Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. dedilar. 863. Ra-sululloh (s. 372-bob.v. deb atashni istagan edi". dedi.v.)ning huzurlariga keltirdim.v. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1.com kutubxonasi 135 . arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar. Jobir ibn Abdulloh (r. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan. Ul zot unga qaradilar. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. U kishi: "Ey. Modomiki. chunki. 2.ziyouz. Sa'id ibn Musayyib otasidan. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh". "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi". dedi. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman".a. Bu hadis mazmuni. 861. Anas ibn Molik (r.v.a.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas. kunyam bilan kunyalanmanglar".a.a. quchoklariga olib.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach. men sizni chaqirmagandim".v.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar.) bozorda yurgan edilar. bir kishi: "Ey. dedilar".v. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi. bu ism joriydir 3.a.

Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi.): "Juda yaxshi aytibdi. 375-bob.) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.Al-adab al-mufrad. Anas ibn Molik (r. "Uning chumchug'i o'lib qoldi".v. Ali (k. ismimni ism kilib qo'ying. www.a. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl. deyilgan edi. 376-bob.a. deb javob berdilar ul zot". Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl. Jobir (r.a. ya'ni Sherbachchaning otasi. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan. U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma".v.)ning ism va kunyalari 866.a. Payg'ambarimiz (s.v. "Ha". bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz".a. 377-bob. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz. Ibrohim (r. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. Shunda ul zot: "Ey. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan.a.v. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" .v.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". Allohning Rasuli. deb kunya qo'ygandilar . 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. Rasululloh (s. Ismini Qosim deb qo'ydi.): "Ey.deb so'radilar.) aytdilar: Rasululloh (s.a. Abu Habobning nima deganini?" . Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872.v. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. uni o'ynab o'tirardi.com kutubxonasi 136 .) biznikiga kirdilar.ziyouz. Uning bir chumchug'i bo'lib. dedi.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" .) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi. Rasululloh (s.v. lekin kunyamni ism qilib qo'ymang. O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. deyishdi. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar.)ga borib bu haqda arz qildi.a. Abu Umayr. 860-hadisning takroridir. chunki men Qosimman".v. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. Go'daklarning kunyasi haqida 871. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob. dedi.deb so'radilar.a. 389-hadisda "maynachang". vallohu a'lam.a. 374-bob. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. deb kunya bergan bo'lsalar kerak. Rasululloh (s. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir. Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. 867.

Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi.a. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" . 879.a. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi". xursand bo'lardilar.a. U kishini fa-qatgina Rasululloh (s. Bilol (r. u: "Haklar".com kutubxonasi 137 .v. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r. devorning tagida o'tirganlarini aytishdi.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi". ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir.a. Bir kuni hazrat Ali hz.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar.a. Hz.) Abu Talha (r. Ali (k. ne'matlari.a. u: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. deb javob berdi. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol".dedi. uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" . U ko'nmadi. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz.a.v.a. balki Ali (k.Al-adab al-mufrad.ziyouz.a.): "Men hech narsa eshitmayapman". Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. deb javob berdilar. dedilar". dedi.) bu kunya bilan ataganlar. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi".)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan". Rasululloh (s. 380-bob.) bir qabrning yonidan o'taetib.) u kishining oddilariga keddilar.) kelib u kishini so'radilar. Meni ham kunyalamaysizmi? . Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim.dedilar. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa. www.a.) u kishini turg'azib. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi. Adab haqida 878. Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin.) yonlariga bordilar.a. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz.v. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880. Payg'ambar (s. 381 -bob.v. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan. Imom Ismoil al-Buxoriy 875.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. Shun-da Muoviya. Fotima (r. ey Bilol. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y". Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877. Amr ibn Oss (r.dedilar.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar. Bilol (r. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" .)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Bilol (r.v. dedilar. She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" . Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda". dedilar. 378-bob. Anas ibn Molik (r.v. dedilar. 379-bob.v. Rasululloh (s.dedilar. deganini eshitganman". Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876. Abu Turob".a.a. Payg'ambar (s.)dan xafa bo'lib.a.a.dedi. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz.

a. taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor". 884.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". yomon. dedilar". qabihi esa. bunday she'rlar maqbul hisoblanadi. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.v. yiringa to'lgani yaxshiroqdir".a.a.v. "to'lmoq" lafzi kelmasdi. dedilar". dedilar". Abdulloh ibn Amr (r. 382-bob. Hz. 887.a. Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar". dedim.v)ni hajv qilib. demoqchi (t.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s. Chunki unday hajviyalarning ozi ham.. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" .a. 889.dedilar Rasululloh (s. "Uni so'kmangiz. chunki u Rasululloh (s.ziyouz. 885-hadis 883-hadisning takrori. Shunda Oyisha (r.a.a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin. derdi".v.a. www..a. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" . bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881.v.a)ga: Abu Hurayra (r. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir.Al-adab al-mufrad. Mushriklar Rasululloh (s. 882. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".a. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman.v. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s.a.)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi. Oyisha (r. oxirini yod olmabdi.a. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh. axloq-siz so'z kabidir". dedi".): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. 886.) aytdilar: "Rasululloh (s.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi.)ni mudofaa qilardi". 883. Oyisha (r.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman". Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. deb javob berdilar." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi.a. ko'pi ham kufrdir ". she'r to'qir edilar.).deb so'raydi. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim".v. hadisning boshini yodlabdi-yu. degandilar". dedilar".com kutubxonasi 138 . Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi. .

deb marhamat qildshar. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. So'ng: "So'zning ham sexri bor".a.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r.a.a.) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi. ularga go'sht berginki. Shunda Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar.a.v.a. Oyisha (r. dedilar". 387-bob.a.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar.)ning oldilariga keddi va ochiq.v. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan. 897. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224. 385-bob.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r. so'ng Rasululloh (s.a.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir". insonlar.Al-adab al-mufrad.v. axloqsizi ham. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" .v. axloqsizlarini tashlang".a.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s. faqat bunda roviy aniq emas.com kutubxonasi 139 .a.a. ba'zi she'rlar hikmatdir".) gapirdi. dedilar.v.) turib so'zladilar va: "Ey. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. Ibn Abbos (r.degan oyatlari tushgach. 226) .a.v. 900. 225. Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar.v. 388-bob. Hz.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi". faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. Ko'p gap haqida 899. sehrli usuli haqida 896. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. qisqa so'zlang. ezmalanib gapirdi.a. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. dedilar". Hz.a. Uzoq. dedilar. bo'yinlari mustahkam bo'lsin. Yaxshisini oling. go'zal jumlalar bilan so'zladi.a. Anas ibn Molik (r. Shoirlarga ergashmoq haqida 894. Payg'ambar ^s. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki. toki ular bilan munozara qila bilsinlar.386-bob. yuraklari baquvvat bo'lsin.ziyouz. Ibn Umar (r.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi. Bayonning jozibador.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir".) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi. chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir".Oyisha (r.a. www.) aytdilar: "Rasululloh (s. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898. dedilar. Urva naql qildi: "Hz. Umar (r.) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir.a. ularning sochlarini olib turginki. Imom Ismoil al-Buxoriy 890. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin. faqat bunda Rasu-lumoh (s.

Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin.a. 389-bob. Shunda hz.). Imom Ismoil al-Buxoriy 901. Bildikki.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. dedi. dedilar. Shunda Rasululloh (s.a. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar.) uxladilar. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar"."mo'ljalga tekkizding". Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz. ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. Anas ibn Molik (r. Rasululloh (s.v. dedilar. Rasululloh (s. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi.v. meni chaqi-ringlar".a.) safarlarining birida tuyalarini www.)dan kohinlar haqida so'radilar.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. Ul zot: "Kim u?" .): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar. Orzu qilish haqida 902.com kutubxonasi 140 . dedilar Rasululloh (s. 905.) aytdilar: Rasululloh (s. ey.a. Odamlar: "Ey.a. Oyisha (r. dedilar. Rasulalloh. Keyin Rasulul-loh (s. deb marhamat qildilar.a. "Istaganini oldiga.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. dedi. dedi kelgan kishi. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. haqiqatda jozibador so'zlar bor".v. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" .Al-adab al-mufrad.a. ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor.v.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik.)ni taklif qildik. "Sa'dman. deyish haqida 906. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.ziyouz. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori.a. Abu Yazid (r.v.v.v.dedilar. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi.) aytdilar: Rasululloh (s.v. biz. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir". Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik.v. sizni qo'riq-lash uchun keldim".)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach.v.Rasululloh (s. Rasululloh (s. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".) uning bu gapidan ozorlanib. 391-bob. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.a."so'kding".a. 392-bob. Piching gap qilish haqida 907.a. masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar.) boshqa bir masjidga ketganlar.a. 393-bob. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar". tuni bilan meni qo'riqyaasa".a. Rasulalloh. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. dedilar. deyishdi. "Uning asli yo'qtsir". na ortidan keladigan bir manfaat bor". ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi". deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" .

Sirni fosh etish haqida 910.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib.): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.v. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar.a. Abu Zarr (r. dedilar". Zuhriy (r. sovuqqonlik bilan qilginki. Amr ibn Os (r.com kutubxonasi 141 .a. Ishlarda shoshmaslik haqida 912.a.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909.). deb she'r o'qirdi. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. gapirganing birovniki". 915. 908.a. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja.) otalari hz. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi.deb so'radim. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi". Umar (r.) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". Baro ibn Ozib (r. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim. 913.) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib.a. Oyisha (r.) huzurlariga keldim. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". uni shoshmasdan.a. 397-5ob.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s. demoqchi (t. 396-bob.v.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. 395-bob. www. Hz. deb aytdilar". taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Masxara qilish haqida 911. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. u aqyali odam emasdir". Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir". Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. so'ngra uni malomat qilmagan-man. Umar (r.a. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q. Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914.a.a.ziyouz.Al-adab al-mufrad. (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. Abdulloh ibn Umar (r. Axir. tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir. 394-bob. o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" . Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa.

a.ziyouz. Holbuki. oqsuyaklik haqida 920. Muhammad!" .v.deb so'ragan edi. Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) shunda unga: "Kel.-v. Payg'ambar (s. ya'ni karim o'g'li karim. Albatta.v. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi". Zulm. dedi". Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. Muhammad (s. Ibn Abbos (r. karim o'g'li karim.a. Rasululloh (s. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a..)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".a. Rasululloh (s. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir.v.a. yo'q".deydi. Roviy Muhammadning aytishicha.a..) o'tib. Abu Hurayra (r.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. Rasululloh (s. 922. 401-bob. 400-bob. Men: "Shutsday-shuvday. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham. dedilar. 921.com kutubxonasi 142 . Abu Hurayra (r. 399-bob.a. u esa bobosidan nakl qilgan. Rasululloh (s. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916. dey-man".) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir". karim o'g'li karim. dedilar.) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda.v. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub.) aytdilar: "Rasululloh (s.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik.a. Ibn Abbos (r.a. dedi.v.a.v. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir".s. Abdulloh ibn Abbos (r.a.a.v. buzg'unchilik haqida 917. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar. o'tir".a. 919.) mening yonimga keldi".v. dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar".a. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey.a.dedilar". Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey.a.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar.)dan rivoyat etilishiga ko'ra. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .v. Ubaydulloh ibn Anas otasidan.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. Aslzodalik. Zulmning jazosi haqida 918.deya yordam so'raysiz.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa.a. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar. Rasululloh (s." (49:13).)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. U "Xo'p".Al-adab al-mufrad.)ga qarab kulimsiradi. Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. Usmon: "U nima dedi sizga?" . www. Ya'qub o'g'li Yusufdir".

) aytdilar: "Men Rasululloh (s. unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa. As-lzodalik. 404-bob. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa.ziyouz.v. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924.v. Hz.deb so'radilar. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi.v. kimki badbaxtlardan bo'lsa.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan". Abu Bakr va Umar ishonamiz". bas. Shunda odamlar "Subhanalloh!" .) aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar.v.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" .) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik. Abu Qatoda (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 923. deb gapni muxtasar qildilar . unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r.) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar.com kutubxonasi 143 . 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi". oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. Ali (k.a. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas.v. Hz. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan. Rasululloh (s.a. Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar. 925-hadis ham hz. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar.a. 928. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda. ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh". (U yerda) tanishmaganlari esa. deb qo'yi-ladi.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi. Rasululloh (s.a. Rasululloh.v. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. dedilar".a. Qo'l bilan yerni silash haqida 929. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan.): "Men Rasululloh (s. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927.a.a. deganlarini eshitdim".a.): "Kimki yolg'on hadisni www. Oyisha (r. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" .a. Abu Bakr va Umar ishonamiz".deb so'radim. Abu Hurayra (r.deydi".v. Sahobiylar: "Ey. Abdulloh ibn Abbos (r.a. saodat yo'li. gaplari gaplariga to'g'ri keladi. va (Allohdan) qo'rqsa.v. 402-bob. Rasululloh (s. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir".a. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi.a. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7).): "Bunga men.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Amal kdling. 403-bob.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.Al-adab al-mufrad. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar".deb yubordilar.

desa u Menga kofir bo'lib. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar".v. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar.a. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24). 405-bob. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi". azob kelgirishi ham mumkin.v. Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa.a. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. deganlar. anglab bo'lmadi. Yo'q. 406-bob.ziyouz. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. Aslo shamolni so'kmangiz".a. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi".a. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi. u rahmat keltirishi ham. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi. dedilar.a. Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s. Namozdan keyin Rasululloh (s.a. hovlidan uyga. qachonki. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin".)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir. Rabbingiz nima dedi?" .a. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi". ul zot (s. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s. 408-bob. 407-bob. Umar (r. dedilar".deb so'radilar.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. dushmanni qiyratolmaydi.v. deyish haqida 932.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi. men Rasululloh (s. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir".): "Qaerdan bilaman.) aytdilar: "Rasululloh (s. voqea va sabab to'liq yoritilgan. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman".) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. Sannon haqida 905-hadis. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi.v. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi".a. dedilar". Abu Hurayra (r. ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".com kutubxonasi 144 . 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. Oyisha (r.Al-adab al-mufrad.a. 931.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" . Shamol tezlashgandan tezlashdi.a. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi.v. deya marhamat qildi". Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan. "Yomg'ir falon sababli yog'adi". Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r.v. Oyisha (r.a. www. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib. desa. deb javob berishdi. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas.a.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi.) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar.dedi.) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi.)dan rivoyat qilingan.a. Hz.) ham bor edi.

degan edi. duo qiling.-v.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir".v. shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". dedilar. Muhammad?" . "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. Parvardigorim. vallohu a'lam.com kutubxonasi 145 .yaxshilikka yo'yishdir. dedi. Men: "Ha.a. deb javob berishdi. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin".) aytdi Rasululloh (s.) unga barokat tilab duo qilar edilar.a. ey. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941.a. Abdulloh ibn Soib (r. Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. Oyisha (r. Oyisha (r.deb so'rash-di. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.ziyouz. 940.a. dedilar. o'zlarini kuydirmaydigan. Jinlardan shumlanish haqida 938. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling. Ul zot (s. "Jinlardan sakdanish uchun". buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". 413-bob. Rasululloh (s. 411-bob. Ul zot: "Allohim. dedilar. "Rozimisiz.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi.v. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir".v. deb duo qildilar. Yaxshilikka yo'yish haqida 939. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a. Alloh meni o'shalardan qilsin". dedilar. eng to'g'risi . Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib.a.) aytdilar: Rasululloh (s. Hadis mazmuni. dedim.a.a. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash. Anas ibn Molik (r.a. Ukosha (r. Ibn Mas'ud (r. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi". menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi".) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www. Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. Rasulalloh.) shumlanishni yomon ko'rardilar".a. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a. buning sababini so'radilar. ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936.): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir". Oyisha (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob.a. deb marhamat qildilar.): "Shumlanish shirkdir. g'ayratsizligi 410-bob. 412-bob.v. Holbuki.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1.): "Ey.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi".a. roziman".a.a. dedilar". Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa.v.v. Ular sehrgarlik qilmaydigan.a.v. Shumlanish haqida 934.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q.) ustarani uloqgirib yubordilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar. 935.)ning oldilariga olib keli-shar. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi .v.

otda.a. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Otdan shumlanish haqida 942. mol-dunyomiz www. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida. kambag'allik. Keyin Usmon ibn Affon (r. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. uyning fayzidan. Imom Ismoil al-Buxoriy edilar. Hz. "Tafsiri Hilol".v. Shu ma'no-da xz.a. T.al.a.s). Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. Anas ibn Molik (r. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa. 944. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Oyisha (r. Hz. xotinda.a.. ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" .) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. 151-6.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz". Allohning Rasuli. Oyisha (r.)ning: "Shumlik hovlida. jum-ladan. Movarounnaxr".com kutubxonasi 146 .v. Jumladan.a. 1 Abdulloh ibn Umar (r. Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi. xotinda va otda bo'ladi". ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa. U yerda bizning so-nimiz haam. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi. Sahl ibn Sa'd(r. boyo'g'li sayrasa. Rasululloh (s.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir. Abdulloh ibn Umar (r. "engil" deganidir. 414-bob. bularning har birini shumlik.)dan rivoyat tsshingan bo'lib. xotitsda va otda bo'ladi".ziyouz.a.v. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha. deb bilish lozim. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach. o'lim va boshqalar.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi.kasallik. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. deganlarini nakl kdildi".) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. deb bilar edilar".dedilar. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.a. "oson".): "Shumlik hovlida. 1993. bu Allohga osondir" (57:22).) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. biz bir hovlida turardik. imom Molik (r.a. ochlik.Al-adab al-mufrad. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. Xalqning aqidasiga ko'ra. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" .Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat .a.a.). 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. unga tosh otish kabi odatlar bor. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r.) huzurlariga kelib: "Ey. Albatga. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar.a.a. 943. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz. (F. Oyisha (r.

4) Ipak matodan libos kiymoq. deydilar.): "U yerdan ketinglar. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. Aksirganda nima deyiladi 946.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s.a. deydi. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik. deb javob qaytarsin". sog'lik tila-moq. 950. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i. Abdulloh ibn Abbos (r. janoza-siga bormoq.a.v.a. Agar shulardan birortasini tark qilsa. 3) Aksirganga rahmat tilamak.com kutubxonasi 147 .) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.Alloh senga marhamat qilsin.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq. Aksirish haqida 945. maslahat so'rasa.a. salom bermoq. yomon ko'radi.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. Rasululloh (s. "Alhamdulillah" desin. kasal bo'lsa. "Yarhamukalloh" . dedilar. chaqirsa qabul qilib bormoq. chunki esnoq shaytondandir.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi. 947.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor. deb ko'rsatgan. 7) Chaqirgan joyga bormoq. 416-bob. yetti narsadan qaytardilar. Rasululloh (s.a. esnashni esa. 415-bob. desa. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.v. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin.a. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. molimiz ham kamayib ketdi". 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". (to'g'ri) maslahat bermoq". 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. u yerda sonimiz ham.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 6) Salomni yoymoq. Abu Hurayradan (r. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi. shayton undan kuladi". Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq.) bizga yetti narsani buyurib. dedi. borib ko'rmoq.Al-adab al-mufrad.ziyouz. 2) Janozada ishtirok etmoq. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". Shunday desa.a. 417-bob. 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. Agar kjii (esnab) "haah" desa. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori.v. Baro ibn Ozib (r. Musulmonning vojiblari haqida 948. Abu Hurayra (r. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa.a.a.a. Agar u "Rab-bil 'alamiyn".v. vafot eda.) dedilar: "Kimki aksirsa. 2) Kumush idishlar tutmoq. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa. aksa ursa. www.v. to'rtta. u hovli xosiyatsiz ekan". 5) Mazlumga yordam bermak. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn".

419-beb. unga indamadilar. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori.com kutubxonasi 148 . men ham seni unutdim".a. Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin.) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r.v. Ul zot: "U odam aksirib.a.) aytdilar: "Payg'ambar (s. O'sha obro'lisi aksa urdi. yeizni ham kechirsin (t. Ul zot: "U odam Allohni esladi. So'ng yana aksa urgandi.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a. sen esa Allohni unutding.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib.v. bizni ham.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari.) huzurlarida o'tirgandik. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. 955. Aksa uruvchining holati haqida 959.a. U: "Ey. dedilar. 420-bob.v. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa.) "Bu shamollab qolibdi". dedilar". Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori.a. men ham uni esladim. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi".a. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. sen esa aytmading". boshqa odam aksa urganda tiladingiz". duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa.al.v. Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. sog'lik tilamadingiz. 421-bob. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar. Ali (k. 961.v. dedilar". sizni ham rahmat qilsin. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. "yarhamu-na va iyyakum. dedilar. hamd aytmadi.v. Hz.dedi. 956. Abu Jumra (r. www. Ya'ni Alloh bizni ham. Nofi' (r.Al-adab al-mufrad. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin".a.ziyouz. Allohga hamd aytdi.) unga salomatlik tiladilar. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib.a.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . Ul zot "yarhamukalloh".a. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi.) huzur-larqda aksa urdi.v. 958.al. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman".a. Iyos ibn Salama (r.) unga: "Yarhamukalloh". dedilar. Boshqa bir odam aksa urdi. Paygambar (s. dedi.). Rasululloh (s. yag'firu lana va lakum". der edilar".

deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar. aksa va hamdning orasida turadi".. amringizga muntazirman) deb javob berdim. dedilar". dedilar.a. 965. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin". dedilar". rahmat tilagan. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. unga salomatlik tilang.v.)ning ortlaridan kelayotgandim. Rasululloh (s. "Labbayka va sa'adayka". dedilar. men ham unga salomatlik tiladim".a.) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s. unga sog'lik tilabsiz". Alloh senga rahmat qilsin".a.a. Muoz".al. "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. (Buyuring.a. 425-bob.v. Makhul Azdiy (r. "Ob" demaslik haqida 963. oddilarida aksa urishardi. Bir necha marta aksa urgach.)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib.v.al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. ularga salomatlik tiladilar.a.Shaytonlardan birining ismi bo'lib. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. 426-bob. men ham unga sog'lik tilamadim.Al-adab al-mufrad.a. Men aksa urgandim. U ayol aksa urib. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. agar Allohga hamd aytmasa. Onam: "Barakalla.)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.)ning yonlarida edim. uchtadan ko'paysa. "06". dedilar. hamd ayda. a. Ummu Fazl aksa urgandilar.v.v. Agar yahudiy aksa ursa.) aytdilar: Men Ibn Umar (r. Abu Musodan (r. Abu Hurayra (r. de-ganlarini eshitgandim. hamd aytmadi. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi. 423-bob. 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir.a. 427-bob. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. salomatlik tilamang".): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. dedilar.a. O'g'lim aksa urib. 966. bu aksirish shamollash belgisidir".a.com kutubxonasi 149 .)ning o'g'li aksa urib. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".ziyouz. 424-bob. ): "Ey. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir. yaxshi qilibsiz". 428-bob.)ning oldi-lariga kirdim. dedi. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. Muoz ibn Jabal (r.. der edilar.a. Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz..) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s. Ul zot (s.a. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. v. hamd aytgandi. Mujohid (r. Bu haqda onamga gapirib berdim. Ibn Umar: "Ob nima? .. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962. Esnash haqida 969. ikki va uch karra aksa ursa.

) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s. 974. Jobir (r.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi. Fotima ham agar Rasululloh (s. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim".v.a. ul zotning orqalarida www. Muoz".) unikiga borsalar salom berib. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi".a. dedi. 973. u yig'ladi. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi".a. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. Payg'ambar (s.a. Rasululloh (s. "Ey.Al-adab al-mufrad.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling".v.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib.v.) aytdilar: "Men gapirishda.a.v. Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. So'ng: "Ey.v. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" . Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib. Men "Labbayka va sa'adayk". keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar. Xudo haqi.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir".) bor edilar. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975. deb chaqirdilar.a. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 150 . dedilar".v. Hz.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar. Fotimaning avval yig'lab. salomlashib. dedim. a. Sa'd.a.v. so'ng ul zot (s.a.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s. eshakka minib keldi.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . Abu Said Xudriy (r.ziyouz. yana nimadir degandilar. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini.v. Unga odam jo'natildi.a. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman".a.v.v. 972. 429-bob. dedilar.)chalik sevimli bo'lmagani holda. So'ng biror soat yo'l yurilgach.a.): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding". Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi.dedi. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r.v. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir". salom be-rib.a.a. Payg'ambar (s. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s. ul zotni o'pib qo'ydi.a. Payg'ambar (s. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib. dedim.a. Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman".v. ul zot (s. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. uni o'pardilar. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi. suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s.a. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir".a. 430-bob. bu safar kuldi.) betob bo'lib qoldilar. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim.-v.): "Turing.v.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s.

Bu ayol Uboda ibn Somit (r.ziyouz. deya marhamat qildilar". Shuningdek. zero esnoq shaytondandir". bitga ikki yoshli tuya beraman".) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa".deb so'radilar.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. biror bir vodiy yo'qki. ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . ul zot o'tirib o'qidilar. dedim. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r. faqatgana (molining) yaxshisini bergan.sarf qilganing qoladi.a.deb so'ra-dilar. "Darhaqiqat. dedim.a. degan ma'no chiqmaydi.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. o'zi ham uni yeb. "Yiliga yuzta (tuya) beraman".a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.a. bu ayolning Rasululloh (s. dedim. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno". 432-bob. o'zlari esa tik turadilar. dedilar. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1. (birov) unga mone'lik qilmaydi. Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi.a. yuzta mol egasining holiga voy.a.v.)dan rivoyat qilingan bo'lib. Bundan Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. qo'lingizni og'zingizga ko'ying. 981. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . Bunday qilmang. ko'pi oltmishta. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" . "Bir erkak tuya va .v.v. biz namozni o'tirib o'qidik.deb so'radilar. Qays ibn Osim Sa'diy (r. u ko'ringan tuyani upshaydi".a. "Ey. 431-bob. Ibn Abbos (r. de-dim". 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan. (yo'qotganing) yoki berganing . So'ng uyg'onib kuldilar. dedilar.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" .deb so'radim. dedim. Ul zot: "Ulardan (sadaqa. qolgani esa vorislaringaikidir".a) aytdilar: "Rasulul-loh (s. agar o'tirib o'qisa.v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan. siz ham o'tirib o'qing". mening zimmamda soilning ham.v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. 977. albatga mollarim sonini kamaytiraman. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a.a. Abu Said Xudriy (r. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. Abu Said Xudriy (r.a.a. qaytib (uyimga) borsam. www. Rasulalloh. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. "Ey. Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di.-Keyin ul zot uxladilar. o'tirishga ishora qildilar. dedim".Al-adab al-mufrad. siz ham turib o'qing. dedilar. ortiqchasini ehson qilgan . U ul zotga ovqat berdi.a.a.)ning odtsilariga keldim. balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. chunki shaygon kiradi". Rasulalloh.) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. "Molim".) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak. semizini so'ygan. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . Rasululloh (s.v.com kutubxonasi 151 .)ning nikohida edi. Abu Bakr (r.yo'q qilganing.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Molingdan yeganing .dedilar.

dedi.) va qizlari Fotima (r. sizga ozor berdimmi?" dedim.deb so'radim. Ali (k. 434-bob. nasihatimni olin glar. dedi. debdilar". Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . Uni Mag'ola qal'asi www.Al-adab al-mufrad. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. Hz. men unga kursi berdim. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985.a. u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. "Men o'qib bo'lganman.ziyouz.v. Abu Hurayra (r. Payg'ambar (s. U uyg'otishni. dedilar.v.v.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar.com kutubxonasi 152 . tiriltirishni xohlasa.v. O'lganimda aytib yig'lamang.)ga tuhmat qilayapti. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. Bordi-yu. 986. Katgangazni boshliq qilib saylang. o'tirdi.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Hz. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi.a. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. Meni dafn qilganingizda. ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar". barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor.a.a. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi.v.a. Ularga: "Ey.a. degan edilar". farzandlarini to'pladi. farzandlarim. dedilar.v. "Namozni vaqgida o'qi. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. demagin".)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. Turmushingizni yaxshilang. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir. 435-bob.dedilar. Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar.a. uyg'onamiz". Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. namozni birga o'qi.)ga tahorat suvi berdim. nima buyura-siz?" . o'qimayman dema". mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor. lablarini tishladilar.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi. men o'qiganman.v. Tilanchiliqdan saqlaning.a.deb so'radim.a. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. Keyinroq eshitdimki.a. Shunda u tizzamga bir urib. 433-bob. dedilar. Ul zot bopsharini tebratab. sizlar meni Rasululloh (s. Zero. Husayn (r. Ul zot: "Yo'q. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin". irokliklar. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54).) aytdilar: "Men hz.a.) Rasululloh (s. qabrimni tekislab qo'ying.)ga ham aytib yig'lanmagan. deganlarini eshitganman". Rasululloh (s. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman". Rasululloh. o'qimayman". Bir ahmoqning bir ish qilib.) hz. Abdulloh ibn Umar (r.v.a. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982. Ali: "Ey. Rasululloh (s. zero kattangazni boshliq qilsangaz. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar. 984.

a. ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda.com kutubxonasi 153 . Jobir (r. Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. Rasululloh (s. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib.. u kelganlarni sezmadi. Rasululloh (s. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar". Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir. deyishmoqchi.)ga: "Ey.) va hz. www. u nima?" . Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. dedilar. uning kimligi aniq bo'lardi".v.v. Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi.v.Abdulloh (r. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim".): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa. birodarimning o'g'li. u Dajjol bir ko'zlidir. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman.) ham beshak.v.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar. dedilar. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s. Abu Muhammad demaymiz".a.deb so'radilar. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Hatto Rasululloh (s.. dedilar. Umar: "Ey.a.Al-adab al-mufrad. Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" . Rasululloh (s.): "Onasi indamaganda edi.ziyouz.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha. Shunda Rasululloh (s.dedi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedilar. dedik. dedi. Hz. uning kallasini olay!" dedilar.a.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz. 987.deb so'radilar.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" . dedik.a. dedilar.v. dedilar. agar u bo'lmasa.a. Ibn Umar (r. Alloh esa bir ko'zli emas". 436-bob.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. mening sochim juda qalinda". ismini Muxammad qo'ydi. lekin kunyam bilan kunyalamanglar". dedi. Ul zot: "Yo'qol.)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi". Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar. Hasan ibn Muhammad Jobir (r.a. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. siz ummiylarning payg'ambarisiz". (Ya'ni sizni "Ey. qavmini ogoh etgan.) agar junub bo'lib qolsalar. Ansorlardan biri farzand ko'rib.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" .s. Biz: "Ha". ismini Muhammad qo'idi. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi".a. dedilar". Mening ismimni ko'yinglar. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" .dedi. Rasululloh (s. Nuh (a. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni.a. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir".) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s. Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi". Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi. deb o'tirgandik.dedilar. izn bering. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz".a. qo'lingdan hech narsa kelmay-di. dedi. Rasulalloh.)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan.v.v.". Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" . Abu Abdulloh.a. uni topishga qudrating yetmaydi!" .v. deyishdi.a. Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz". Ibn Sayyod: "Dux.a. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki. dedi. dedilar". gohida yolg'on)". 989.) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar.v.

a. dedilar". Do'stlari otamga qarab turgan edilar. bu yomon ishlarini tashlasin. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki. 439-bob "Jannat mujdasi".deb so'radilar.com kutubxonasi 154 .a.Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. dedilar". unga otasining butlarga ibodat qilgani. www. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob. Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi.a. u o'limtik bo'lsa!" .v.a.ziyouz.al. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar.v. Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. U kunyasi bilan chaqiril-maydi. Ul zot: "Allohga qasamki. Anas ibn Molik (r. Qo'l berib so'rashish haqida 996. odamlar atroflarini o'rab olishdi. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" .Al-adab al-mufrad. 991. "Men Bani Laysning xodimiman". Shunda mendan: "Sen kimsan?" . deganlarini eshitganman" . 440-bob. Oliya . Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. uni gap bilan "uzib" olish kerak.deyishdi. Chunki Rasu-lulloh (s. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek. Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar. Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995.a. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib. Anas ibn Molik boshimni uch marta silab.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar. qadrsizdir". Ibn Umar (r. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor. Shunda o'lib yotgan.a. "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" . Jobir ibn Abdulloh (r. shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang".)". dedilar". 441-bob.)ning oyoqlari uvishib qoldi. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s.dedilar. dedi. kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa.dedilar. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. 438-bob. Yana uch bor shunday deb so'radilar. holbuki.a. Odamlar: "Yo'q". haqimga duo qildilar".) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar". Odamlar: "Xudo haqi. deb javob berishdi. deb javob berdim.): "Muhammad (s. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". "tishlash" dir.a. deb sotib olmasdigu.dedilar.v. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim.)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar".

a.. 1002. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. Ibn Umar (r. Ul zot: "Men ham sizlardanman". "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.a. Ul zot: "(Io'q). deyishdi. Men: "Ha". U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning. 445-bob. jannatga kirolmaydi.deb ajablandik.a. men eshitmagan hadisni ayting".) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi. Ul zot: "Savoblar (berilib). Unga: Jobir eshik oldida turibdi. de-dim. Jobir ibn Abdulloh (r. Biz: "Hech vaqosiz?" . joyi jahannam bo'lur".a. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". Imom Ismoil al-Buxoriy 997. dedik.a. Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno .) aytdilar: "G'azotda edik.v. de-dilar. dedilar".) ekan.a. U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s. U dedi: "Men Rasululloh (s.v.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi. dedilar". Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi. Biz ul zotning qo'llarini o'pdik. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa". odam-lar qocha boshladilar. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. U odam Abdulloh ibn Unays (r. (toki) bizni hech kim ko'rmasin". Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar.a. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan.dedik.) huzuriga yubordilar.ziyouz.a.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi".) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r.v. Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. degan oyati tushdi. Va nihoyat Shomga yetib bordim.v.a. Salama ibn Akva' ana shu". (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz.a.a. Asmo' binti Abu Bakr (r.com kutubxonasi 155 . sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos".)ga bay'at www. dedilar. dedik. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik.) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar.v. Baro bin Ozib (r. qiyomat kunining) Egasiman.)ga Rasululloh (s. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s. Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi. Oldiga borib salom berdik.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. Jobir (r.a. Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. Biz Rasululloh (s. 442-bob. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" . dedim.)ga: "Qanday odam bo'ldik. 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori. duo qildilar.dedim. 443-bob. U odam chiqib meni quchoqlab oldi.Al-adab al-mufrad. (urushdan) qochgan bo'lsak?" . Qo'l o'pish haqida 1001. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa .) mening boshimni silab.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir". biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". U payt-lar men yosh yigitcha edim". Quchoqlash haqida 999. deb chopar jo'natdim. qani.a.

a. www.v. Ali (k. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)". Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" .) o'tirgandilar.s.Al-adab al-mufrad. (qorni ochlar-ni) taomlantiring. deyishdi.) esa o'tiraverdi.v.v.): "Men hz.a. Salomni keng yoyish.a.ziyouz. Ibn Omir (r.) farishtalarga): "Assalomu alaykum". Ibn Zubayr (r.v. Abdulloh ibn Amr^ (r. Ular orasida Ibn Zubayr (r. degandilar. 449-bob. U (Odam (a. Abu Bakr (r.) o'rni-dan turdi.) vazminroq.a. uning bo'yi 60 ziro'1 edi. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r. Biz uning qo'lini o'pdik". deya marhamat qildilar". 1 Ziro' . dedi. bir ziro' 75 santimetrga teng. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" .a.) aytdilar: "Rasuli akram (s.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r.a. 448-bob.s.a.com kutubxonasi 156 . "Albatga. Baro ibn Ozib r. salomat bo'lasizlar". deb javob berdilar. ey Allohning Rasuli". oshkora qilish haqida 1008.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r.a. dedi. jidtsiyroq odam edi. Sobit Anas ibn Molik (r. Alloh unga: "Bor. Vazo' ibn Omir (r. 1010. dedi. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".v.a.v. 1005. Oyoqni o'pish haqida 1004.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi".): "Payg'ambar (s.) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha. 1003.)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim". Shunda Muoviya (r.a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha".v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. dedilar". 447-bob. salomni keng yoying. 446-bob. Abu Hurayra (r.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a. u qo'llarini o'pdi.uzunlik o'lchovi. 1009. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol.)ning Abbos (r.dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman".)" deyishdi.v.degandilar".a.)ni yaratdi.a. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa.): "Rahmonga ibodat kdling.v.a.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha. Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".a.a.a. Salomning boshlanishi haqida 1007. dedi".a. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006.) turgan joyga) keldik.) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar). jannatga kirasiz".a.a.a.a.a. Odamlar: "Ana Rasululloh! (s. dedilar.a.

1017-hadis ham hz. Rasululloh: "O'nta hasanot". 1014. "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir".a.a. 1018. joy ko'rsatilsa o'tiring.v. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar".a. Abdulloh ibn Umar (r.Al-adab al-mufrad.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum". dedi. dedi.v.)shshg ashoblaridan biri.a. . birinchi bo'lib salom berganidir".) huzur-lariga bordim.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.a. Yo'lda borar ekanmiz.): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar". piyo-da esa. ularga javob qanday bo'lishi kerak .a.a.deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. 1016. Abu Hurayra (r. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. bas. 452-bob. Rasululloh (s.v.): "Do'stingiz salomni unutayozdi.Umar (r. Hz. Ul zot: "Yigirmata hasanot".a.) aytdilar: "Otliq piyodaga. ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh".)ning orqasidan ketayotgan edim. dedi". odamlar sendan oddin salom bermoqdalar. Abu Bakr (r. Anas ibn Molik (r. Alloh uni yer yuziga qo'ydi. 451-bob. dedilar.) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi.a.Abu Bakr (r.a. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar.ziyouz. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas".a.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. o'tirganga salom beradi. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum". dedi. dedilar. dedilar".a.v. 1013. Ag'ar: "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qshshngan bo'lib.a.) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r.a. dedilar".) aytdilar: "Men Abu Bakr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob.Salom berganga alik olmoq farzdir". www. yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Salomning fazilati haqida 1015.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi. salomni o'rtangizda yoyingiz".a.v. 1012.a-.)dan avval salom bera olmas edi". Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". turib ketishda (yana) salom be-ring. deya marhamat qildilar".a. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".) ham men bilan birga edi.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.): "Ko'rdingmi.v. dedi. Ul zot: "O'ttizta hasanot". Jobir (r. Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 157 . deb qo'ydilar. dedilar. Oyisha (r. Umar (r. Bashir ibn Yasor (r.

ziyouz. Abu Hurayra (r.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. kimdir "Allohga salom bo'lsin". alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q". 454-bob. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib.v. piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". ozchilik ko'pchilikka salom bersin. u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh. bu hadisda esa. U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman".a. salomni kim boshlashi muhim emas.a.Al-adab al-mufrad. 1026-hadis Fazala (r. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1021. www.-v. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib.a. Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" .)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin.com kutubxonasi 158 .a. 458-bob. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh".): "Allohga salom bo'lsin".a.)dan.a.a. Jobir (r.a. 1022-hadisning takroridir. 1031. balki.dedim. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r. dedilar". dedilar.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. deb ayting".a. dedi.a. Salomiga alik olinsa olindi. 1022-hadis mazmunining takroridir.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn Mas'ud (r. deya marhamat qildilar". Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga.a. Piyoda otliqqa salom beradimi 1027. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir". dedilar. 456-bob. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. 1024.)dan rivoyat qilingan bo'lib.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". deb kimaytdi? Alloh Salomdir. Ibn Mas'ud (r.) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa.): "Kichiklar kattalarga. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022.a. piyoda esa o'tirgan-ga.v. birinchi bo'lib salom berdilar. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori.v. Abdurrahmon ibn Shibl (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020.

sariqqa belanib olgan.) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". dedi.a. Abdulloh ibn Zubayr (r. Ibn Umar (r.)ning oldiga borgandim. va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu". Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r.a.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz".ziyouz.) o'tib qolib. 460-bob.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim. Shunda Abdulloh (r. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r.al) Jobir ibn Abdulloh (r.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi. deb xabar berdilar . Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob. 461-bob. Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r.al. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r. unga salom berardi.a.a.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi". xaridormi. dedilar. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang. ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi".) va Qosim ibn Muhammad (r. miskinmi yo boshqami.com kutubxonasi 159 . Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida.a.a. 1035-hadis. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r.) sotuvchimi.a. 1032. Hasanni ko'rdim. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".a. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi.a. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa. Ato ibn Abu Raboh (r.a.) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka.a.)lar yo'lga chiqdilar.a.) o'tirgan yig'inga bordim. boshida qora salla bor edi". kimning oldidan o'tmasin. Asmo' (r. muborak tahiyyotdir".a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz.v. 1 Imom Nasoiy (r. Bir kuni Abdulloh (r. Albatta.): "Salom . bozorda o'tirmasang. ey. salom lafzini aytib turib. Shunda Ibn Abbos (r.a. dedim. 1034. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar.a. zero u Alloh huzuridagi go'zal. ishora bilan salomlashsa www. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. dedilar". suhbatlashamiz".): "Ey. Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis. Undan ko'ra o'tir shu yerda.a.a.): "Payg'ambar(s. Salomni eshittirib aytish haqida 1036. Muhammad ibn Ato (r. u men-dan birga bozorga borishni so'radi. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu".) huzurlarida o'tirgandim.) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". mo'min-lar amiri.): "Salom bersangiz eshittirib bering. 462-bob.

chiday olmas ekansiz. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038.) aytdilar: Rasululloh (s. Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. Abu Hurayra (r. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. deya marhamat qildilar. uchrashganlaridan keyin ham salom bersin".v.ziyouz. dedilar.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. salom bersin.a. 468-bob. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045. Abu Hurayra (r. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir.a. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. o'g'lim. Turganda salom berish kishining haqidir 1041. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar". yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi". Qaysi Islom yaxshidir .)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa.a. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan. Qaysi bir qavm to'planib. dedilar. Allohning Rasuli.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. dedilar". qaytar chog'i ham salom bersin. vallohu a'lam.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas". toqatimiz yetmaydi". Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. Ul zot: "Modomiki. unga salom bersin. 465-bob. Yo'l odobi 1046. 463-bob. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi.deb so'rashdi. biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang.a. 1039-hadis 1038-hadisning.Islomdagi qaysi amal yaxshi. 467-bob.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. Demak. 1042. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 160 . 1043. Tufaylning qorni chiqqan ekan. Allohni eslamay tarqasa-lar. demoqchi (t. "Assalomu alaykum" degin. unda ko'chaning haqini berib o'tiring".v. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. degan edilar".a.).a. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. 466-bob. Namozda bo'lish. Abdulloh ibn Amr (r. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir". Abu Hurayra (r. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r.

Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir.) bir qavmning odtsidan o'tdilar. Unga alik olmagan kishi esa. 470-bob.deb so'ragan edi.v.a.ziyouz.a. Hasan Basriy (r. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. dedilar.v. dedilar.) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". 469-bob. 1048. chunki shahmat qimordir".a. degandim.)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa. U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh". U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" .al.a. haromdir. Garov tikib o'ynash esa. Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi. Hanafiy. haligi kishidan yuzlarini o'gardilar.v. dedilar. dedilar".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1050. dedim.a. 1053. 1051. undan oddin salomni sen boshlay olsang. shunday qilgin". aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir".v. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh". Abdulloh ibn Amr (r. Rasululloh (s.a. dedilar.) shunda unga: "Bu ham yomon. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish. Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum".) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz. U odam qaytib ketib. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh".) ularga salom berib. Hz.) undan yuz o'girdilar.)ning oldila-riga bir kishi keldi.): "May ichuvchilarga salom bermangiz". Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. deb javob berdilar. Rasululloh (s. Alj (k. deb javob berdilar". Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". degandim. www. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib.com kutubxonasi 161 . ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar.a. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu". G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052. deb javob berdilar". kamsi-tilgan bo'ladi. Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib.a.v. Keyin Rasululloh (s. Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir. 1047. bu jahannam ziy-natidir".v.v.)ning huzurlariga keldi.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s. qo'liga oltin uzuk taqqandi. shubhasiz.a.a. Rasululloh (s. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor".v. Abdulloh ibn Amr (r.

2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki.bronza. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi". "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .a.). Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. Umar ibn Xattob (r. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi.a.a. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum. Rasululloh (s.com kutubxonasi 162 . ammo ziynat uchun ishlatilmas)". Ular Ma-dinaga keldilar. Xotini: "Rasululloh (s.v.a.a.dedi.Al-adab al-mufrad. (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar. Usmon tiz cho'kib: "Ey. amir!" .a. Amr (r. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin.) esa: "Abu Bakr (r. mo'minlar amiri. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber". birinchi bor hajga keldi. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber". shoyal salomingizga alik olsalar".v.) sakrab turib Umar (r.)larga ham xuddi www. deb maktub bitardi. deyishdi.v.a. tijoratqda uning foydasi bor.). "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir.a. mo'minlar amiri!" dedi. Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r.a. deb javob berdilar Rasululloh (s. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. makruhdir 471-bob. "temirdan uzuk taqmoq harom emas. Rasululloh (s. Allohga qasamki.a. dedi.) huzurlariga kirib salom berdi. deyishdi.v.v.v.deb so'radi u odam.)-ning xalifasi Abu Bakrdan".) uning salomiga alik oldilar. Bularni yechib tashlab boring-chi. Umar (r. Amirga salom berish haqida 1055.) unga: "Ey.): "Rasululloh (s. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. 1 Tunch .a. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da".)ni ko'rishdi. ey. Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi.): "Bir odam Bahrayndan kelib. Unga uchrab: "Ey.) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar). "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi. ishlarida. Amr. 1056. dedilar Rasululloh (s.) xalifa bo'lgach. men Abu Bakr.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar.a.a. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar.a. Rasululloh (s.a. "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?". Umar ibn Abdulaziz (r.a. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar.a.): "Ha.ziyouz.a. deb yozardi.a. Amr (r.v. Abu Said aytdilar (r. ikkita pishiq. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r.dedim". zero u amir.dedi haligi odam.a.a.dedi.) uning salomiga javob bermadilar.) iroqliklar hokimiga maktub yozib. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" . Umar bin Xattob (r. deb marhamat qildi-lar. aslzoda odamni yuborish-ni. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan". Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r. Xudo haqi. Umar va Usmon (r. biz mo'minlarmiz!" .

gaplarining ba'zisi to'g'ri. u alik olsin!" . Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. biz alik olardik.a. Vallohu a'lam 1058.a.v. 1057.a. assalomu alaykum.)ga o'xshab yurib keldilar. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. U dedi: "Assalomu alaykum. Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060. Jobir (r. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik. Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi. 472-bob.v.a. Bor endi.ziyouz. 474-bob. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning.com kutubxonasi 163 . ayyuhal amir.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi. dedi.m. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. 473-bob. va rahmatulloh.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. (lekin) salom bermadim". zero.): "Xush kelding.a. Antablus .a.a.a. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". Oyisha (r. 1059. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar". deb xitob qilasiz". Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding.dedi.v.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim. 1063. Hz. va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi.v.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: Ammor (r. dedi. Bobi rahba . ey amir!" . Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r.v.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. (Maslama Misr amiri edi).dedi.salomxona.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar". Ali (k. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi. "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis. Bilishimcha. qizim".) salom bermagan bo'lsalar kerak. Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. Shunda Rasululloh (s. ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar. Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. U Antablus1 ning amiri edi.a.) Rasululloh (s. uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar".). Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". dedilar. www. ayyuhal amir.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m. Hz. degan edilar.

dedi. va rahmatulloh". Zayd ibn Vahb Abdulloh (r. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. Oyisha. Abu Zarr (r.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s. qaysi qabila. Oyisha (r. alik olish esa.a. Oyisha (r. "Vaalayka. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa.ziyouz. 476-bob. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa.al.v. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". farzdir".) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. Abdulloh ibn Amr (r. urug'dansan)?" dedilar. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi. 1068.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. hech bokisi yo'q. Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh". Jabroil (a.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib.al. Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim. 1066. 475-bob. Abdulloh ibn Somit (r. deb alik olardilar".a. Agar bir odam bir jamoatga uchrab. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka.) huzrularida o'tirgandik. "Vaalayka" demaginki.a. sen kimlardansan (ya'ni.): "Hz.) aytdilar: "Salom berish sunnat. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum". deb javob berdilar.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". dedilar". (Abu Zarr (r.) aytdilar: "Otam menga: "Ey.): "Ey. bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan.a. Allohuni Yer yuziga qo'ydi.) senga salom aytayaptilar". Muoviya ibn Qurra (r.) Abu Zarr (r.v. dedi Ular: "Vaalaykum". Balki "Assalomu alaykum" degin". 1072.a. dedilar. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz. degandilar". Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064.a. 1067.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. dedi.a.a. Hasan Basriy (r.com kutubxonasi 164 .) dedilar: "Rasululloh: "Ey. o'sha jamoat darajada yuksaladi. birodarimning o'g'li. 1069. o'g'lim. yo Rasulalloh".a. dedi. deb javob berdim". Zero. dedilar. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan". deb xabar berdilar. Salomga alik olmagan kishi haqida 1070. salom Allohning ismlaridan biridir. hech narsa deb javob qaytarma-di". taro ma lo aro". nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. 1065.Al-adab al-mufrad.al.s. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. Salomni orangazda yoyinglar. jamoat salomga alik olsa. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa. www. 1071. unga salom bersa. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . unga salom bergandim. Abu Salama (r.a. "G'ifordan".

Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .a. deydi".a. Eng ojiz kishi esa. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir.a. deya marhamat qildilar".Al-adab al-mufrad.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.) aytdilar: "Rasululloh (s. haqiqiy baxil esa.a.com kutubxonasi 165 . salom berdilar va: "Rasululloh (sa. Rasululloh (s.a. U kishi (Abdulloh (r. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi.) turdilar. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob. 478-bob. Ayollarga salom berish haqida 1079.) dan: "Ey.v.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi". salomga baxillik qilgan kishidir. Anas ibn Molik (r. Men ul zotga salom berdim.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar.deb so'radim. Abdulloh (r. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar.): "Ehtimolki. masjidga kirdik.) ham yetkazdi". 1078-hadis. namozga qomat aytilgani eshitildi.a. farzand beradi. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob.al. o'shani qildik.v. "Ummu Honi". Hasan Basriy (r.) yonimdan o'tab qoldilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. deb xabar berdilar. Rasululloh (s.v.v.a. 479-bob.v. Abu Hurayra (r.a. Men Rasululloh (s. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r. dedilar. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa. duoda ojizlik qilgan odamdir". 1074.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081.a.)) nima qilsalar. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis. Abu Abdurrahmon".)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". 1076-hadis. Allohning Rasuli.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. Toriq ibn Shihob (r.a.v. dedi. Ummu Honi (r.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar.)ni1siga bordim. dedilar". noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim". Ul zot: "Kim bu?" .dedilar. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r. dedim. shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir". Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar. 480-bob.a. Rasululloh (s.al.a. www.a.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r. ey. Ul zot: "Xush kelibsiz".a. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s.)ning huzurlarida o'tirgan edik. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi. Asmo' binti Yazid Ansoriy (r.) shunday qilardilar". biz ham u bilan birga turdik. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay.v.v.ziyouz.a. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim.

a.a.a. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi.a.) o'tib qoldilar.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar.). Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda.v. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. '"Ahzob" surasining 55.) uni ovqatga chaqirdilar.dedilar. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . men ham ortlaridan chiqdim.a.) ahli oilalari oddiga qaytdilar. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r. 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m. Xufton namozini o'qib bo'lib.v.v.a.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi.) Madinaga kelganlarida Anas (r.a.v.v. Rasuli akram (s. biz bilan ovqatlandilar.) Zaynab binti Jahsh (r.a. men ham chiqdim. uxlashga yotib. So'ng endi ketishgandir.a.a.a. Oyisha (r. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi). ilm-fan keng yoyiladi. Bir-birimizga "(Abdulloh (r.Al-adab al-mufrad. u kishi Rasululloh (s. Shunda Umar (r. degan o'i bilan qaytib bordilar.a. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi. 59. dedi. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi.) aytdilar: Rasululloh (s. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori. 483-bob. Oyisha (r.com kutubxonasi 166 . Keyin Rasululloh (s.a.) yana qaytib tashqariga chiqdilar.a. "Nur" surasining 31.a.a. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi.) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s. Umar o'tirib.v. www. tijorat keng tarqaladi. 482-bob. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi".dedik.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar). kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi". hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. 484-bob.v.arablarning bir xil taomi. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar.)ning ostonasigacha keldilar. Rasululloh (s. deb o'ylab qaytdilar.a. Tong otib. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085.)ni nikohyaariga oldilar. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik.a. hz.)ning xizmatlariga bergan edilar. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan.a.v.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar. odamlar hanuz shu yerda ekan. hz. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi. Uch mahram vaqt haqida 1084.v. Men 10 yil xizmatlarini qiddim.)dan) kim so'raydi?" . Biz joyimizga borib. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. deb so'ra-gandi. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi.) bilan xays yeb o'tirgandik.m.) 10 yoshlik o'smir edilar.ziyouz. Toriq: "Men so'rayman".) (aylanib) yurib. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi". (Kelsak. birga qaytdim.)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s. Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.v. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi. Men ham qaytdim. Rasululloh (s. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman. Hays . Men ham (ortlaridan) yurdim. Oyisha (r. (Anas (r.a. Zaynabning hujralariga kirsak.

Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey.)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi". Go'daklar balog'atga yetsa.a. 485-bob. Abdulloh ibn Umar (r. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29.com kutubxonasi 167 . imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona. Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham..)ga murojaat qilgan. dedilar.a.a. 486-bob. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". www.Al-adab al-mufrad. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r. 1088.): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. deb javob berdilar Abdulloh (r. Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089. otam ko'ksimga chunonam urdilarki. Muso bin Talha (r.a. Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. deb kirsin". uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .al. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar.a. orqam bilan o'tirib qoddim. Oyisha onamizning aytishlaricha.deb so'radi. Otam kirdilar.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa.a. 489-bob.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik. 488-bob.a.) ayollarni benihoya hurmat qilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1086.a.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin". Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091.v. Ibn Abbos (r. Abdulloh ibn Umar (r.ziyouz.).dedilar". Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. Rasululloh (s. 27). Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi. odatga aylangan.v. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi.a.. Alqama (r. 487-bob. 1090.a. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" . balkk erkaklarga ham tegishlidir".

ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" .v.a. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. 1101. 495-bob. uning ko'zini nishonga oddilar". Abu Hurayra (r. dedilar. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar .) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa.com kutubxonasi 168 . bir kishi uylariga (nazar) tashladi. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob. Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. ko'zini o'yib olaver.a.a. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin.dedilar. onasining.) namozda turgan edilar.ziyouz.) aytdilar: "Kishi farzandining. Yana Abu Hurayra (r.v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa. Salom bermay izn so'rash haqida 1098. bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" .): "Izn so'rash vojibdir". So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi." (22:58).deb so'radim.a. 1099. go'dak-laringiz balog'atga yetsa.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. www. Abdulloh ibn Abbos: "Ha. Anas ibn Molik (r. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak". unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi".a) aytdilar: Rasululloh (s.bomdod namozidan ilgari.a. nima.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis. Jobir (r. deb qo'shimcha qilganlar.a.a.a. dedilar. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki. Ibn Jurayj (r.. Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094.. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi. "Assalomu alaykum".)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa.a. garchi u qari kampir bo'lsa ham.a.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda". 494-bob. Abdullohibn Abbos (r. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar".. demaguncha kirmasin". aka-ukalarining. (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey.): "Bular (ya'ni farzand. Ato (r.a. Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100. dedilar. 491-bob." (22:59). dedilar.

)): "Albatta. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim".a.) (ishlaridan forig' bo'lgach. So'ng uchinchi marta izn so'radilar.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman".) nima deganlarini aytdim.v.) dan".Al-adab al-mufrad. "Rasululloh (s. Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102. 1103.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s. yana javob bo'lmadi.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman". Abu Said (r.) bora-di".(Shunda Umar (r. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman".a. izn berilmagach. javob bo'lmadi. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim". Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim.deb so'radilar.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. Umar (r.a. ana shu unga berilgan izndir". Rasululloh (s. men sizdan uch marta izn so'radim.): "Payg'ambar (s.) aytdilar: "Men hz.v. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r. Umar (r. dedilar. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim.) (yoki Abu Mas'ud (r.a. dedilar".a.a.a. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. Rasululloh (s. orqamga qaytdim. dedilar. 1106-hadis.alz.) bilan (yo'lga) chiqdik.a.a.ziyouz.v. Shu payt Sa'd (r.a. Sahl ibn Sa'd (r.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi". deb javob berdim. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik". Abu Muso (r. Umar (r.a. Men: "Yo'q. Allohga qasamki. Abdulloh ibn Mas'ud (r. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki. dedilar".) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey.com kutubxonasi 169 . Hz.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa.v.a.v. Umar (r. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. Allohning Rasuli. Abu Muso (r.a. dedilar. dedim.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi".a. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar.a. dedilar. orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)".)ning huzurlariga bordi.a. Bordilar va salom berib.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" . yana javob yo'q. dedi". Men ularga hz. Abdulloh. deb qaytdilar. izn berilmagach. 498-bob.a.) Umar (r.v.a. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r.a.a.) aytdilar: "Men. Abu Hurayra (r. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey.deyishdi. dedilar. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi". Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob. Men bilan Abu Said Xudriy (r. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi. Umar (r. Hz. www.a.)nikiga bormoqchi edilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Hz. kirishga izn so'radilar. boshqalarga.) eshiklaridan yashirincha qaradi. 497-bob.a.a. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu.

a.a. 499-bob.a. izn berilmasa) ketardilar".a. 502-bob.)ning huzurlariga borib salom berdim. Men: "(U) salommi?" .a. eshikning ro'parasida turib olmas edilar. senga izn berilmasdi". 1113. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin". balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. ey. izn ham so'ramadim. dedilar".a. salom bermasa. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz.a.a. www. Chaqirilgan uy egasi chiqquncha.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab.v. O'shanda Safvon (r. "Ha".) huzurlariga kelib. Umar (r.v. Eshikni taqqilatish haqida 1111. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. So'ng (hz.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir". Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. dedim. dedilar". tahorat oddilar..) Rasulullohga Fath kuni sut.v. Hz. Ato (r. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing".) aytdilar: "Rasululloh (s. Umar ibn Xattob (r.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda.deb so'radim. Rasuli akram (s. (Safvon (r.a..a.a.dedilar".a. (biroq) yana javob bo'lmadi. deyishdi..) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" .desa-yu. "Assalomu alaykum. Abu Said Xudriy (r. Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r. tarra va hadyalar olib keldilar.Makka fath qilingan kun. So'ng (yana) salom berdim. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r.a.a. kirsam maylimi?" . dedilar". 1110. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim. Keyin uchinchi marta salom berdim. shunda ul zot: "Qayt orqangga.): "Agar birov: "Kiraveraymi?" . 503-bob. aks holda (ya'ni.a.ziyouz. kirishga ijozat so'radim. Fath kuni .): "Bavldan yoki boshqasidan". (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum. (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim.v. dedi.) aytdilar): "Men salom ham bermadim. 500-bob. menga izn berilmadi.. Abu Hurayra (r.) vodiyning tepasida edilar.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. (yana) izn beril-madi. 501-bob. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". Umar (r. Men: "Ey.)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi. dedilar".) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi".a. ushbu xonadon egalari". salom bermasa: "Yo'q.deb so'radim. dedilar. Payg'ambar (s.deb ayt!" . "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar.com kutubxonasi 170 . So'ng oyoqlariga mash tortdilar. Men uyga kirdim.Al-adab al-mufrad.a. 1114.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

"Men" deyish haqida 1117. Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim.a. Izn so'raganga "Salom berib kiring".a. 507-bob.) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar.a. men!" deb qo'ydilar"..m). Rasuli akram (s.Al-adab al-mufrad. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". 504-bob.v. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim.a. Umar (r. www.com kutubxonasi 171 . (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas. sizlarga salom bo'lsin.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" . dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. 1120. Ibn Umar (r.) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar". Beshta narsa borki. Imom Ismoil al-Buxoriy 1115.ziyouz. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori.desin. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor.a.a. "Salom bilan kiring". Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men. deyilsa 1119. Ibn Abbos (r. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. eshikni taqqilatdim. "Vaalaykum. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur. Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir.a. vallohu a'lam (m. kirsam maylimi?" . Bir yilda bir oy ro'za tutasiz. dedim. 506-bob.dedy.v.) aytdilar: "Hz.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. chunki u chiroyli izn so'ramadi". Ul zot. kir" dedilar.v. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. "Men". Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r. kirsam maylimi?" . deyishdi. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas.) Rasululloh (s.)ning huzurlariga keldim.deb so'radim. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz.a. Jobir (r.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. dedilar. Demak. oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan. Umar kiraversinmi?" 505-bob.a. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. dedilar.. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" . dedilar. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat. "Aesalomu alaykum.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab. (u chiqqach): "Assalomu alaykum.dedim.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab.dedi. "Kim bu?" deganda.a." (31:34).v.

iznsiz kirgan hisoblanadi. biz quyib berdik. 509-bob. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa. Ayyon Xavorazmiy (r. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s.a. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham.a.. a. u Allohning himoyasidadir.) aytdilar: Men (Jobir (r. u ham Allohning himoyasidadir". Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" .a. U (eshikdan nari) ketdi. yonlarida hech kim yo'q edi.Al-adab al-mufrad. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128.) aytdilar: "Agar uyingga. deydi. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber". Rasululloh (s.a. a. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. kechki taom ham yo'q". 511-bob.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. Jobir ibn Molik (r. dedilar. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim". ahling huzuriga kirsang.dedi.a. 510-bob.a.ziyouz.): "Kir.a. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. u ham Allohning himoyasidadir.a. u fosiqdir".a.v. 508-bob.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. shayton: "Boshpanaga ham. agar qarasa. biz yedik. 1124.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. shayton: "Boshpanaga erishdingiz". 1127. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa.a. eshik tirqishidan mo'raladi.a. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. 1121. deydi". dedilar. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir".) dedilar: "Uchta (narsa borki.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r. ichdilar".com kutubxonasi 172 . )ning uylariga kelib. dedilar. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi. Anas (r. namozga tik turmasin".) aytdilar: "Rasululloh (s. Oldimizga ovqat qo'ydilar. Anas ibn Molik r. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r. Abu Zubayr (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa. Abu Umoma (r.v. kechlik taomga ham erishdingiz". Kimki masjidga chiqsa. v. 1125. Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir." (4:86). So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar.a. Jobir (r. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi.) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Savbon (r. deydi.al.v.)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar..) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas.

a.a. 512-bob.com kutubxonasi 173 . Mujohid (r.a.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132. "Uning o'zi menga xat yozib. Ularga birinchi bo'lib salom bermang. unga salom yo'lladi. dedi.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas. Rasululloh (s. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa. deng". dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey.v. Anas ibn Molik (r. Ummu Miskin ham: "Kiring". 514-bob.a. Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 1130.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r. degan gapni qo'shgan. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r. Umar (r.a.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. 1131.a.v. salom yo'llabdi. Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring".a. Ul zot: "U "Assomu alaykum".a.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman. so'roq qilingach.v.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar".): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi. Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom". roviy "Rasululloh (s.a.) men bilan birga keldi. ularni chetdan yurishga majbur qilingiz".) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s. 1138. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" . agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". dedi". unga javob qaytarish haqida 1133.a. men ham salomiga javob qaytardim".)dan eshitdim". 1136.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar. Abu Basra G'iforiy (r.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r.a. dedilar. Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. dedilar".a. 515-bob.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar".a. uxlamoq kerak).)ni chaqirib kelishga yubordi.a.) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). Ato (r.v.a. Alqama (r.) aytdilar: "Ibn Umar (r. 513-bob.deyishdi. Keyin u yahudiy qo'lga olinib. Abu Hurayra (r. www. deyishdi.ziyouz.a. Hz. Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. dedilar.deb so'radi.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi.

v.a. Uqba bin Omir Juhaniy (r. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi.) aytdilar: "Yahudiy. Islomga kirgilki.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik.a.a.a.Al-adab al-mufrad. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar".a. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. Usoma ibn Zayd (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot ularga salom berdilar". Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144. Va "Ayting (ey. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik.v. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir. ham Muhammad (s. butparastlar ham aralash o'tirgan edilar. "Vaalayka va www.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz.v. desa. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.)ning maktublarini keltirishni so'radi.v. biz musulmonlarmiz".v.a. 1140. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s. Muhammad ): "Ey. Abdulloh ibn Umar (r.ziyouz. Abdulloh ibn Abbos (r.a. U maktubni olib kelib o'qidi.)ga imon keltirganing uchun).com kutubxonasi 174 .a. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141. "Vaalayka". Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim.a. Zero. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar).)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a. u salom berdi.a. Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman. mushriklar ham. 517-bob.. deb javob qaytaring". (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki. 520-bob. To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin. Abu Hurayra (r. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139.s.a.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi. dedilar". sizlarga salom bersa. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142. Agar qabul qilmasang.. Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. 521-bob. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob.) eshakning ustiga egar qo'yib. 518-bob. Bu yig'inda musulmonlar ham. deb aytib qo'yingiz!" (3:64). biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar. alik olinglar. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik.)ga." (4:86).) aytdilar: "Rasululloh (s. salomatlikda qolasan.

deb o'ylayman". Maktubning javobi haqida 1150. deb yozayot-ganlarini ko'rdim". tong ottirdilar?" .) aytdilar: "Hz. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim. derdim. Hz. 525-bob.a.a.senga ham. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. "va fika" . Ibn Umar (r.com kutubxonasi 175 .a. Shundan so'ng. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir. Oyisha (r. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". men senga berayin".) bir nasroniyning yonidan o'tib. "Barakalloh fika" . Oyisha (r.a. 527-bob. 524-bob.): "Qizim. Oyisha binti Talha (r.. 522-bob. Ibn Abbos (r. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi.a. Shunda hz. Ali (k. 1146.a. deb alik oddilar. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148. dedilar". bu falonchining maktubi va hadyasi". imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar.)ga: "Ey.a. Abdulloh ibn Umar (r. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan".deb so'radilar. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152.Alloh senga baraka bersin. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi.Al-adab al-mufrad.ziyouz.. uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar".): "Ud zot pok Parvardigorning www.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. derdilar va berardilar.a. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. unga javob yoz va hadya yubor. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa.) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq.". Senga salom bo'lsin. "Ammo ba'd" haqida 1153. Men hz. U alik oldi.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. xola. 526-bob. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir. Ibn Abbos (r. Oyisha r.)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar.)ga maktub yo'lladilar.a.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. dedilar. unga salom berdilar. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir. dedi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu".v. Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r.

deyish haqida 1165.)".v. Xudo haqi. dedi".) aytdilar: "Umar bin Xattob (r. Shunda hz. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach.): "Yo'q.deyishsa. "Qalaysiz". Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" . Abbos bin Abdulmuttalib (r. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman.dey-ishdi. ey.a. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.dedi. Huzayfa (r.)dan so'ramayman!" . Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.a. dedi Amr.v. men qavmning oxiriga borib o'tir-dim.a. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi.Al-adab al-mufrad. u kishi alik oldilar.dedilar qatiylik bilan". men buni Rasululloh (s.a. Huzayfa)?" . sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. (qimirlamang).)ga "Qanday tong ottirdingiz?" . Rasululloh (s.a.v. U odam: "Xudoga shukr".) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. ey.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim.com kutubxonasi 176 . alhazar. degangda nima deb javob berish haqida 1166. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan. Anas ibn Molik (r. keldi. "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan). so'ng: "Qalaysan?" .)ni janozaga chaqirishdi.)ning oldiga . U: "Xudoga shukr". shoshib.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar.a. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin. (Biroq) Abu Said (r. men www.a. ularga shunday zamonlar keladiki. Biz Huzayfa (r.)ga bir kishi salom berdi.a. Ali (k. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib.a. Amr?" .a.deb javob berardi". 533-bob. 534-bob. dedi.v. deb javob berdi.deb so'radilar. uning o'z to'dasi bor edi.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. Jobir ibn Abdulloh (r.): "Xudo haqqi.a. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang.) huzurla-riga yur.deb so'radilar. O'sha paytda men sening yoshingda edim.dedi.): "Al-lohga qasamki. "Men eshitmagan hadis-lar". Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". Umar (r. biz buni Rasululloh (s. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim". u: "Allohga shirk keltirmaymiz" . u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar".v. qavmingga nima qilding?" .a.a. 1168. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz". 1167.deb so'radi. deb javob berdilar. Fikrimcha. dedilar". Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?"). Men: "33 yoshga".v. Amr ibn Sulay'. deb javob berdim. U: "Bu mening ishim". Qavm uni ko'rib qimirlab.v. ey. Ali (k. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r. Biz bilan Rasululloh (s.v. Xudo haqqi. dedilar. "Qanday tong ottirding".masjidga keldik.dedi. mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz.a. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar. Rasululloh (s. Lekin. (ey. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. 532-bob.a. Abdulloh?" .) hz. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169.a. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi.ziyouz. alhazar! Allohga qasamki.

dedylar".a.)ning oldilariga borsak. 541-bob. Umar (r.v. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175. yana qaytib kelish haqida 1171.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin. Kengayib o'tirish haqida 1173.) aytdilar: "Hz.a.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s. Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. Oxirida o'tirish haqida 1174. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir".v.v. "Bu sir". Abdulloh (r.a. Abdulloh ibn Abbos (r.v. Anas ibn Molik (r. 535-bob.): "Rasululloh (s.com kutubxonasi 177 . mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir".v. 540-bob. Jobir ibn Samura (r. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi. degan-larini eshitganman". (Boshqalar ham) sajda qildilar.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. borib meni kim yaralagani-ni.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedim.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.a.deb so'radi. birimiz eng oxirida o'tirar edik".)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim. 536-bob. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r.a.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" . dedi". uni hovliga olib chiqdik. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi". Ummu Sulaym (r. balki kengayshib o'shringlar".a.a.a. 537-bob.ziyouz.a.) sajda qilmadi. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172.a. Men ketdim.a. 539-bob. (u haqda) xabar berish uchun kelsam. Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar".v. so'ng yana u yerga qaytib kelsa.a.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi.a. so'ng sajda qildilar. dedim. birodarimning o'g'li. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. deb javob berdilar.)ning sirlarini sauga".a. dedilar.) (oyoqlarini) yozib.a.) menga: "Ey. Abdulloh ibn Amr (r. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. Hz.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". O'rindan turib ketib.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. "Nima ekan (u ish)?" . dan turib ketsa.a. Umar (r. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan. Abdulloh ibn Umar (r.a. Abdulloh ibn Umar (r. 538-bob.dedi u. Quyosh chiqib bo'lgach.deb so'rashgan edi. (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar.a.a.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. Qiblaga yuzlanish haqida 1170.Al-adab al-mufrad. "Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" .

siz) kelib o'tirishi uchun". bizni kechir!" .a. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. dedi. Hatto. Umar undan): "Nima deyapsan?" . Ul www. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r.v. Men: "Aytganlaringni hz.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir". hz. dedi Ubay ibn Ka'b (r. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir". Alloh-ga qasamki. Ubay ibn Ka'b (r. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. dedilar".): "Allohim. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa. Rasululloh (s. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang". Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi.a.com kutubxonasi 178 . 544-bob. kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". oyoqparini yig'ishtirdi. U: "Rasululloh (s.a. dedi.v. A'robiylar kelishdi.ziyouz. Umarga yetkazaymi?" . Hz.) boshlari yoniga o'tir-. dedim.deb so'radim. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz. dedilar. U meni ko'rib.) kelib dedi: "Xudo haqi. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir".)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". Umar: "Yo'q. dedilar.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Umar (r.a.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". Ka'b: "Shunday-shunday. U odam kelib oldilarida o'tirgach. Hz.a.a.deb so'radilar. odamlardan hatlab o'tib. deb aytayapman". Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. to'xtatib qolishdi. Chaqirildi. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering". "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz. 1179.a. "Nazarimda. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman". Umar (r. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir".a. Rasulul-loh (s. Muhojir esa. u badbaxt bo'lib qoladi". deyishdi.a). dedim.). dedim.a. qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi.a. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi. dedilar. (Hz. 1177.v. Hari ibn Amr Sulamiy (r. Abdulloh ibn Abbos (r.a. so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni.dedilar.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. 543-bob. bizni avf et". "Rasululloh (s. dim. 542-bob.v.Al-adab al-mufrad.a. o'rnimdan turdim. Umar (r.a. (shu yerda) o'tirdim.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. Abdulloh ibn Umar (r. dedi"'.)ning oldilariga keldi. Allohning Rasuli.): "Allohim. dedim.) dedilar: "Menim-cha.a. dedi. Men: "Ey. Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang". Men undan ruhlanib. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". (Hozir) u kishini o'rab olishibdi.v. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r. Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi". Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim.

com kutubxonasi 179 .) ki-rib.a. U kutib turdi. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki. so'ng: "Allohim.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. quduq ichiga osiltirib oldi.v. Abu Muso Ash'ariy (r. Na ul zot menga bir narsa dedilar. buni sevganni ham sevgin". Rasulalloh.v.v. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.dedilar. lekin juda muhim xabarlar-ni.a. Umar (r. Rasululloh (s. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa.) bolasini bir oz ushlab qoldi.a.v. Rasululloh (s.) kelib.)ning eshik og'asi bo'la-man".) keldi.v.a.Al-adab al-mufrad. ularga qarama-qarshi.a.a.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar".)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing".a.) ul zotning chap yonlariga o'tirdi. ulardan alohida bo'ldi".)dan rivoyat qshshngan. vallohu a'lam. Us-mon (r.a. Keyin Fotima (r.v.a. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s. kirishga izn so'radilar.a. burilib.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.a. shu yerdami-san.dedilar". dedim. Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim. dedim.a. dedilar.v.a.)ning qabrlari esa.)larning qabrlari ham birga bo'ldi. Umar (r. So'ngra hz. Men ham izlaridan chiqdim. Umar (r. dedim. quduq labiga keldilar. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi.v. Men akam ham kelishini istar-dim. Abu Hurayra (r. U ham boldirlarini ochib. Ul zot hojatdan qaytib.bu Bakr (r. Abu Bakr.)ning hovlisida o'tirdilar. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim. Rasuli akram (s. www. Usmon (r.a. deyish bilan Rasuli akram (s.a.): "Ayt.a.) izn bergunlaricha kuting". bokisi yo'qdir. Usmon (r.) izn bermagunlaricha joyingizda turing".a. Usmon (r.) uni quchib o'pdilar.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.a. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.v.a.dedilar. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi.v. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" . Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda". Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. Hz. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina.a. Hz. Foti-ma (r. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik.) hz.a. Boldirlarini ochib. Rasululloh (s.a. Umar (r. kichkina?" deb chaqirdilar.. Hz.a. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar.v. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi. A. 546-bob. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" . Men Rasuli akram (s.a.a.) ham boddirini ochib.) oldilariga kelib: "Ey. . So'ng bolakay chopib keldi. 1185. dedim.v. "Sizga Rasululloh (s.) keldi. dedim. shu yerdamisan.). Sen bu bolani ham.): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt". faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.ziyouz. Kelajak balolar. quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib.a.a. "Payg'ambar (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.

oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). Ibn Umar (r.a.) Raeululloh (s.a. azoblanadi.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar".): "Qaerdan keddingiz?" . dedik. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi".)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar.dedi.) aytdilar: "Raeululloh (s.Al-adab al-mufrad. 550-bob. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi".a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob. kipriklari uzun. Ibn Umar (r. kimki ko'rmagan tushini ko'rdim. keyin ham ko'rmadim". Agar yuzlansalar. Ibn Abbos (r. Biz: "Ha". desa. 552-bob. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang. u yerga o'tirmas edilar". bog'lolmaydi. dedilar". 1191.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa.)ning oldilariga bordik. Otam Muoviya huzuriga kirgach. Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar. Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar. u: "Xush keldingiz.a.v.a.dedi. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa. "Qayerdan keldingiz".deb so'radi. uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar". desa bo'ladimi 1190.a. u yerga o'tirmasligi haqida 1186.a. jon kirgiza olmaydi.a.) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. soch-soqollari qora. siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . yelkalari keng va orasi uzoq. azoblanadi. Shunda Abu Zarr (r. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan". Men u kishiday insonni oldin ham.ziyouz. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori.Haysam ibn www. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. 549-bob. Umar (r.): "Ishingiz shumi?" . mo'minlar amiri.a.a. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz. dedik.a.com kutubxonasi 180 . So'rida o'tirish haqida 1193. Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" . Abu Hurayra (r. (oldi) tishlari chiroyli va zich.): "Bu ish bilan birga tijorat. badanlari (qizg'ish) oq. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu . ortlariga qarasalar.a.a. Abu Zarr (r. Abu Zarr (r. Birov joyini bo'shatib bersa. deb javob berdik. unga jon kirgizishga majbur qilinadi.deb so'radi. 551-bob. oldi-sotti ham bormi?" . marhabo!" .) bir kishini o'rnidan turg'azib. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. 553-bob.deb so'radilar. "Yo'q". dedilar". Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi. Abu Zarr (r. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188.) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam. butun vujudlari bilan yuzlanar.): "Unda yangidan ish boshlang". Men yosh bola edim.v. butun gavdalari bilan burilardilar.

Umar. Shunda Rasululloh (s. Men: "Bu odam kim?" .v.v. Umar (r. Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r.a.a. dedi. Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r. Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201.deb so'radim.dedilar. Men: "Ey. 1200.dedilar.com kutubxonasi 181 . sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar".): "Nega yig'lamayin. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar. Boshlari ostida esa. 1195.a. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi". Bir kursi olib keldi-lar. Men undan: "Ey. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. dedim.Al-adab al-mufrad. egnilarida qizil libos bor edi".dedilar.a.v. Umar (r. Uning ^stiga o'tirdilar. Ul zot xutbalarini qo'yib.a.a. dedilar. oyoqlari temirdan bo'lsa kerak. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang.ziyouz.) bilan so'rida o'tirdik".): "Albatta istayman. deb.a. ey.a. dedi.)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim. dedim. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. Rasu-lulloh (s.a.) u yerga kirib yig'ladilar. Anas ibn Molik (r. ey Umar?" . 1196.): "Nega yig'layapsan.a. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman".) oldilariga yetib keldim.a. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi". Demak.a. Abu Rifoa Adaviy (r. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim". Ibn Umar (r. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar. Abu Fu-lon. 1197.deb so'radilar.deb so'radim.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. sen bu dunyo ularniki. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz".a. yo Abu Abdurrahmstn. Xudo haqi. Dajjol qaerdan chiqadi?" . shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. "Alloh ishingizni o'nglasin. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad".) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi". Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". deb javob berishdi. menga yaqinlashib keldilar. dedi u menga.) bilan birga o'tirgan edim. deb uyladim.dedi.a. Umar (r. Hz.): "Ey.)ning uylariga kirdim. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi. Allohning Rasuli.) issiq paytlari namozni kech o'qir.) aytdilar: Rasululloh (s.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim. Ul zot: "Shuning uchun shunday" .v. 1199.a. yo Rasulalloh. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar. 554-bob. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r.v. 1198. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos. 1194. Allohning Rasuli" . oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www. ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim". oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" .a.

Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r.) mening uyimga kirdilar. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.deb so'radik. 556-bob. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q".v.a. Qaysning otasi Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a. 1205.) turdilar.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin".a. Abu Said Xudriy (r.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi.a.a. Mulomasa .) aytdilar: "Rasululloh (s.-v. Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar.. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib. Abdulloh ibn Salom (r. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.v. dedilar.a. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210.ziyouz. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u.. 558-bob. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211. faqat unda Rasulumoh (s. Abu Burda ibn Abu Muso (r. Ul zot yerga o'tirdilar. 557-bob.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori. 559-bob.a.Al-adab al-mufrad. 555-bob. Biz Ibn Umar (r. "ixtibo"dir.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi. Bu esa. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. dedilar. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori. avrati ochilib qolishidir. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak.a. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori. Men: "Agar istasangiz (turavering)". Rasululloh (s. degan so'zlari qo'shilgan.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)yushg oldilariga borib o'tirdim.v.com kutubxonasi 182 .v. dedim. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" . kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir.a. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida". Ikkinchi turi esa. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.a. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan. Agar to'rt kishi bo'lsa.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. Munobaza esa. eshikkacha kuzatib qo’ydim. 560-bob.a.a.a. Abulmulayh (r.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi". dedilar".

a.v. Rasululloh (s.v.dedim. Qayla (r.a.a.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.a.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r. Rasulalloh" .a.v. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212.) aytdilar: "Rasuli akram (s.ziyouz. 561-bob.Al-adab al-mufrad.v.-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. Cho'kka tushish haqida 1213. Rasululloh (s. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar. Yana: "Yo. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi.) uning otasi oldiga bordilar. "Ey. Men: "Ey.) taglariga ko'rpacha to'shadi. dedim.dedim.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".a. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.a.v.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. 1215. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. Yana: "Ey. 1216. Otasi Rasululloh (s. "To'qqiz kun".) aytdilar: "Rasululloh (s.v.a.com kutubxonasi 183 .) unga o'tirdilar.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". Men: "Rasulalloh!" . Chordona qurib o'tirish haqida 1214. Qayla (r.) taglariga ko'rpacha to'shadi. 561-bob.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a. dedi-lar ul zot.dedim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. "Rasulalloh!" dedim. Rasulalloh!" .a. Rasululloh (s.dedim. Allohning Rasuli!" . dedilar. 562-bob.v. qo'rquvdan titrab ketdim".a.) uning otasi oldiga bordilar.) unga o'tirdilar. 1212. dedilar. 562-bob.v. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.s. bir kun og'iz ochiq bo'ladi". "Yetti kun-chi?" .)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda.a. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.a.)ni mana bunday qilib . Al-lohning Rasuli.a.dedilar.v.v. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama.a.a. Cho'kka tushish haqida 1213. Ul zot: "Allohdan qo'rq.v.v. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r. Otasi Rasululloh (s. 563-bob.a.)ning oldilariga kelganimda.v.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. deya marhamat qildilar".a. www. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Shunda ul zot: "Dovud (a.a.a. qo'rquvdan titrab ketdim". "O'n bir kun". "Besh kun".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. menga nasihat qiling".

namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi. dedilar".a.a.) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb. So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa. Men: "Ey.v. Ra-sululloh (s.) gapirayotganda jim turdilar. Anas (r. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r. Yaxshi-likni ham.a. hech bir yaxshilikni arzimas sanama. So'ng: "Juda yaxshi. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil.a. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219. marhamat.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib. hayvonni ham so'kmadim". so'rasin. "So'rang!" deya takrorladilar.v.v.Al-adab al-mufrad.com kutubxonasi 184 . Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". Allohga qasamki. Ul zot: "Allohdan qo'rq. dedi. siz nima so'rasangiz ham javob beraman". Salom berilgach.) hz.)dan buni eshitib.)ni mana bunday qilib .a.a.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".a. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.a.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. Umar (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Umar (r. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi. Jobir (r. Allohning Rasuli. 564-bob.)ning oldilariga kelganimda. deya nasihat qildilar". Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.a.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob. Yuztuban yotish haqida 1222.) esa. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir. 565-bob. 563-bob.v. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik".a. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r. Shunda hz. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim". savobi senga bo'ladi. Chalqancha yotish haqida 1220.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. oyog'i bilan meni turtib: "Tur. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.a. dedim. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. dedilar". faqat bunda Abu Hurayra (r. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim. Anas ibn Molik (r.v.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1215. Hech narsani so'kma".ziyouz.v.a.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s. tanbih bersa.a. 1221. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. Rasululloh (s. deb boshlagan. mana shu o'rnimda ekanman.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar. 1216. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. ho'ngrab yig'lay boshladilar.a. Islomni din deb. menga nasihat qiling". bunaqa yotish Allohning www.a.

572-bob. 1228. Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230.) uylaridan chiqishda: "Allo-him. ayoliga jahl qilmasin.v. Abu Ayub (r. Agar shunday (narsa) topsa. 568-bob.v. dedilar.a.a.ziyouz. Abu Umoma (r. 1229. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" . Boshimni ko'tarib qarasam.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. 571-bob.Al-adab al-mufrad. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib. yoniga qo'yishi sunnatdir".a. der edilar. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226. dedi.v. 569-bob. ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Abu Muso Ash'ariy (r.) turgan ekanlar". 1223. degandilar.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. Nofi' (r. www. quduq og'zi-da. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar". Abu Umoma (r.com kutubxonasi 185 . Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi". Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham. Ibn Umar (r. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas.a.v. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227. Abdulloh ibn Abbos (r. undan himoya soqit bo'libdi". dedilar.a. tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman".v.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin".a. bermangiz ham". 570-bob. kaltak.deb oyoqlari bilan turtdilar".a.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib. 567-bob. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib. Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231.) devor(li bir joy)da. tepamda Rasululloh (s.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu.a.a.a.a.a. zero u shaytonning amallaridandir". chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi".a. dedilar".

"Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. Ashaj kech qoddi. dedilar".): "Ana ular. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233.com kutubxonasi 186 . U kishi: "Marhabo. der edilar. "Ha".v. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding).v.dedilar. tuyalaringizning boshlari ko'rindi".a.v.v. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. Ashaj ishini tugatib. Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi.deb so'radilar. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim. "Ha".v.v. deb shoshilib o'rin-laridan turdilar.deb so'radi.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib. u odam salom ber-di.Al-adab al-mufrad.a. yuklarimni tuyamga ortib. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . Ashaj". U tuyalar-ni to'plab.v. Ra-sululloh (s. deb javob be-rishdi. Keyin u odam tuyasining jilovini burib.) shu gapni aytgach.v. Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" .) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.a. So'ng yukdonini chiqardi.v.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . qora xurmo) deysizlarmi?" . Umar (r. tezda yaqinlashdilar.a. deysizmi?" so'radilar yana.a. Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. yurganlarida unga tayanardilar. Qaytmoqchi bo'lib turgandim. tavakkul Allohgadir. ey.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. ustidan safar kiyimini yechib. Rasululloh (s.)ning huzurlariga borgach to'xtadi. La havla va la quvvata illa billahi". uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi. Bundan muhojirlar ham. ansorlar ham xursand bo'ldilar.) aytdilar: Rasululloh (s. deyishdi. biz alik oddik.a. Rasululloh (s.a. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". Ular: "Ha".deb duo qildilar. Tong ottach. Tarjimasi: Bismilloh. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" . Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. Umar (r. Elchi-lar Rasululloh (s. ulug'larimiz bo'lishgan. attuyutanu 'alal-lohi. unga iltifot ko'rsat-dilar. yuzida oyga o'xshash izi qojandi.deb so'radilar.a. yo. men sizlarni poylayotgan edim.a. cho'ktirib. (boshqa) libos kiydi. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. Qavm kengaydi. yonboshlab. Kecha Rasululloh (s.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib.a. Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.a. xush kelibsiz. dedi.deb so'radilar. degandilar. yo'lda ulovini tezlatab. Umar?" . "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). deb atala boshlandi. deb javob berdik. tezlatab ortiga qaygib. 573-bob. Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www.ziyouz. Ra-sululloh (s.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . deyishdi.dedilar. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj". Umar (r. barcha kuch-qudrat Allohnikidir . dedi. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib. Elchilar kelishdi. "Ha".) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi".v. oyoklarini uzatib olgandilar. deyishdi. Hz.) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi. izimdan kelib qolishdi".deb so'radilar. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir". Rasululloh (s. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik.a. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" . dedi-lar. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi. So'ngra ohista yurib keldi. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. kun chiqquncha yo'l yurdim.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel). Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar.a.

Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi. Anas ibn Molik (r. Naf-simni hisob qilar (ya'ni. Abu Hurayra (r. der edilar. 1243. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring. degani .a. Sening isming bilan o'lib-tirilurman".19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan. Huzayfa (r. Allohim). Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis. Mim. Alloh azza va jallani zikr qilsin". Lom.a.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim.a.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi. der edilar. www.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1241.a. darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi".v. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik.. 574-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Biz undan baraka topdik.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey. Biringiz xo'shagiga yotib.) bandang va elchingdir" .) aytdilar: Rasululloh (s.v. Sening shohidligingda."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk.a.) aytdilar: Rasululloh (s..a.v. der edilar".com kutubxonasi 187 . Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi. dedilar".a.) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir. Sening hech qanday sheriging yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir".) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. 1242. Tanzil. O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. 575-bobdagi 1237.. Allohim. Ularni kim o'qisa. So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey.a. Abu Hurayra (r.Al-adab al-mufrad. unga 70 hasaiot yoziladi. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi.a. Sen yolg'izdirsan.) aytdilar: Rasululloh (s. Kimki 2 marta aytsa. 1245.v. qaytishimiz faqat Ungadir".a.v. 1236. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar).) aytdilar: "Raslululloh (s. 1244-hadis 1242-hadisning takrori. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar. Sen Allohdirsan. Jobir (r. 1235-hadis 291-bobdagi 7. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir". 1238. Abu Zubayr (r.deb ayt-sa. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori.a. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin. Muhammad (s. uxlamoqchi bo'lsa. 576-bob.v. So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik. Albatta.): "Alif. Kimki 4 marta aytsa. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim.a.ziyouz.

o'zing Zohirsan. solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246. ozgana mashg'ul bo'linadi".a. Uning zikrini qilgan bo'lsa. o'zing Oxirsan. Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin". unduruvchi). Senga tayan-dim. 577-bob. Jobir (r. 578-bob. 1249. Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir. U halim va mag'firatli Zotdir. o'zingga yuz-landim. faqir-likdan (qutqarib).) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. der edilar". boy qilgin". ey.com kutubxonasi 188 . U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga .a.a. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. agar ular zavolga yuz tutsalar.a. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.deya so'rashdi. Ular (bajarishga) oson bo'lib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. Sendan mustasno hech narsa yo'q.ziyouz. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . der edilar". desa va o'lsa. (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. shahid bo'lib o'tadi. Alllohning rasuli?" . desa. 1247. o'zimni Senga taslim qildim.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey. Senga xohish-istagim bor. Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir". to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi. yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi.v) uxlagani yotsalar.v. Abdulloh ibn Amr (r.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi. Sendan oddin hech narsa yo'q. Baro bin Ozibdan (r. deydi. dedilar. Baro ibn Ozib (r.a. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib.a.a. 1252. 10 marta www. Allohim.v. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa. e'timod qildim.Al-adab al-mufrad.): "Ikki xususiyat borki.a.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. Tavrot. Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi".himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. Alloxim. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. o'zing Botinsan. Sendan keyin hech narsa yo'q. qarzlarimdan najot bergin. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". "Ular nima ekan.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan. rahm qil (Allohim). Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat.

580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan. Rasululloh (s. tegma unga". hamd va takbir aytgani esa. "Qanday ular behisob?" . Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim. chiroqlaringizni o'chiring. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn".): "May-li.ziyouz. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".v. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi. 582-bob.a. deya marhamat qildilar. 1260.v.a.a.) kechasi uyg'onib ket-dilar.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". Rasu-lulloh (s. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi.a.)dan rivoyat qilini-shicha. 583-oob. Jobir ibn Abdulloh (r. Ibn Abbos (r.deyishdi. dedilar. chiroq piligini sudrab ketdi. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa. siz-larni kuydiradi". 1259.com kutubxonasi 189 . shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi.) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s. 1258. Rabi'a ibn Ka'b (r. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar". Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi.v. tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar. dedilar. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar. dedilar". deya marhamat qildilar".a.a. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang". der edilar". bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab. Shunda Rasululloh (s. Sichqon bo'lsa. Abu Hurayra] (r. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib. "Urniga kirib yotganda tasbih.a. dedilar. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255. odamlarning uylarini yoqadi". Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar. Zero. (shunda u) eslamasin".v.v. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi.a.a. Ibn Abbos (r. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254.v. Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s. dedilar. 584-bob.): "Agar uxlashga yotsangiz.Al-adab al-mufrad. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. Bu esa.a. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi. Abu Said Xudriy (r.a.a.)dan rivoyat qilinishicha. www. 581-bob.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori. Rasululloh (s. faqat o'zidan xafa bo'lsin".v.a.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. Chiroqni o'chirish haqida 1257.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. Qarasalar.

Umar (r.v. 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori. 588-bob. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar". Jobir (r.a. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi".) ahl-ayollariga olov yoqib berar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261.a.a.a. joriya. Rasululloh (s. 585-bob.v. zero. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir".)day rivoyat qilinishicha.a.v. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266.a. Ibn Abbos (r. dedilar".a. egarimni olib chiq". Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267. 586-bob.. hz. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. www.a.a. 589-bob. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264. Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265.a. deb marhamat qildilar.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang. deb buyurdilar". zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz.): "Haqiqatda olov dushmandir. Mujohid (r. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz.ziyouz. dedilar. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring".a.Al-adab al-mufrad. 590-bob. Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan.a. undan ehtiyot bo'ling".) yomg'ir yog'sa: "Ey.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring. Ibn Umar (r. kiyimimni.a.com kutubxonasi 190 .v. derdilar.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268. Eshiklarin-gizni berkiting. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar".) aytdilar: "Ibn Umar (r.a. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. 1262. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar. Ibn Umar (r. u ham dush-manning bir xilidir".) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". yotishdan oldin o'chirib yotardilar. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin.a.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning. Abdulloh ibn Abbos (r.v." (50:9) oyatini o'qirdilar.. Jobir ibn Abdulloh (r. 587-bob.

Umar (r.com kutubxonasi 191 .a.v. Anas ibn Molik (r.v. Haqiqatni ayt-ding. Keyin salqinlab. deya marhamat qildilar". Allohtsan fazlu marhamatini so'rang. Hz. Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi".dedim. dedi".a. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. 594-bob. 1275.ziyouz. Ular qaylula uchun turib ketdilar. zero.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla.a. Balli. Kun oxiridagi uyqu haqida 1278.)ning huzurlarida burgani la'natladi. Anas".tentaklik. yotib uxlang).a. 592-bob. dedim. qaylula qiling. Abu Hurayra (r. Abu Talha (r.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring.a. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. g'usl qilishdi. qimor. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir".)dan rivoyat qilinishicha. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". bir kishi Payg'ambar (s.a. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. mayli. der edilar". 1277.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Hz. Borsalar. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob. 1276.a. Umar (r. qaylula qiling (ya'ni. Burgani so'kmaslik haqida 1273. Keyin ular Rasululloh (s. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. dedi. . So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. Peshin paytida uxlash haqida 1274.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim.) huzurlariga yo'l olishdi. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash .a. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing. www.a.deb so'radi. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir. Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" .) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. 593-bob. folbinlik qat'iy man qilindi. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading. Anas ibn Molik (r. Ular: "Kdchon?" . ey. haqqoniy gapni aytding". u shaytonni ko'rgan bo'ladi.Al-adab al-mufrad. majusiylik. deyishdi. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272.v.) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz. Ul zot: "Burgani la'natlama. (Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". dedilar. Soib bin Yazid (r.a.

deb Adiyga odam yubordilar. Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282.): "Ibrohim (a. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r. xohlamagan yo'q". Umar (r.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar". Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob.a. bu esa go'shtli sho'rva. Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi.).a. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi. 597-bob. Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. sizga bir taom hozirlagandim. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob.a. tozalang". Allo-him. Ziyofat haqida 1279.a.) ziyofatga chaqirganlarmi?" .) bilan Shomga kelgani-mizda. mo'minlar amiri. Hz.deb so'radilar.a.a. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . hz.a.a.): "Bay-bay.)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. axir nonimiz yo'q-ku?" .a.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. Abu Abdurrahmon.Al-adab al-mufrad. nima uchun chaqiramiz. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. dedi Nofi' (r. Hz. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli. 596-bob.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. Hz. chiqaringlar uni!" .): "Rasululloh (s. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. www.a.a. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel". 598-bob. 600-bob. dedilar". Umar (r.a.v. Oyisha (r. dedilar".a. 1284. xursand bo'lardim.)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey. Ayollarni xatna qilish haqida 1281.deyishdi. dedilar". Oyisha (r. Abdulloh ibn Umar (r.). "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar"... Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" .dedi.dedilar. deguvchilar ham bor. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz". Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283. u keddi. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim.com kutubxonasi 192 . U ser-tuk odam edi. Umar (r. Abu Hurayra aytdilar (r. Hz.a.a. dedilar Abdulloh ibn Umar (r. Usmon (r. Men: "Ey. Usmon (r.): "Mayli".) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz. Hz.ziyouz.a.de-dim. chiqarib yubo-ringlar shaytonni. Oyisha (r. mana bu nimta-nimta go'sht.) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib.s. kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi.): "O'zingta shukr. dedilar".

Go'dak maza qildi. Ibrohim (a. dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".com kutubxonasi 193 .) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar". Uni Abu Qursofa deyishardi. kiyimini tozaladi. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib.a.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan. Anas ibn Molik (r.al. val-lohu a'lam. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir. bir kuni tutmas edi. xizmatlarida qolganligi aytilgan. Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi". viqorimni ziyoda qilgin". Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar. og'ziga soddilar. 602-bob. ulardan ba'zilari o'lganmish. Keyin Ibrohim o'rnidan turib. Abu Hurayra (r.v.v.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib.a.s. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar.s. Rasuli akram (s. U odam bir kuni ro'zador. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289. 603-bob. Muso ro'zasini ochdi".a. 605-bob. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar.) huzurlariga olib bordim. Muoviya ibn Qurra (r.a. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz. Ibrohim (a. ularni bu borada hech 1288. lekin ro'za-sini buzdi". deb xurmo uzatdim.v. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. Alloh: "Viqor".a.a. Parvardigorim?" . ro'zador ekan.v. Shundan keyin 80 yil yashadilar.) aytdilar: Ibrohim (a. Muso yemadi. unda Rasululloh (s.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor. Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286. Otam farzand ko'rganlarida. Tuya xurmoni kavshay boshladi.a. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim.s. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. u paytDa qish edi. dedi.Al-adab al-mufrad. Aytishlaricha. Shutstsa Rsululloh (s.s. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan.) (buni ko'rib): "Bu nima.deb so'radilar. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. 1 Abu Hurayra (r. Oldimizga ovqat olib kelishdi.ziyouz.Usmon (r. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik.): "Parvardigorim. 1287. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. Mendan: "Xurmoing bormi?" .)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Payg'ambarimiz (s.a.al.)ning tillaridan Ib-rohim (a.): "Ansor xurmoni sevadi". ey. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a. Men: "Ha". 604-bob.a.) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s.) birinchi xatna qidtsirilganlar.v.deb so'radilar.s. dedilar".a. Holbuki.v. o'sha kuni ro'zador ekan.

dedilar. garov o'ynaymiz". kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". Xudoga shukr qilish haqida 1292.dedim. 606-bob.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". Uning dini.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish. 611-bob. Hz. Do'stiga: "Kel. www. Ibn Umar (r. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar.a. Hz. Umar r.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. 609-bob. deb turing!" . tirnoqni olish. sizlar "Omin". sadaqa bersin". Allohtaolo (molimga) barakot berdi.com kutubxonasi 194 . Mana shu qimordir".) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar. deyilsa. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. ular duo qilishdi. Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz. Men: "Sizlar duo qildingiz. ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar. Hz.a.a. "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .Al-adab al-mufrad. Ibn Umar (r.a. Qolganlari esa quruq qoladilar. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyish haqida 1298. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. deb marha-mat qilganlar".) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar". "La ilaha illaloh".a. Bola sog'lom tug'ilsa. desin.a. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. Umar (r.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib.a. 610-bob.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . qasamida "Lot va Uzzo haqqi".a. Umar (r. Abu Hurayra (r. deb yuborsa.derdilar. 1296. derdilar. Kimki do'stiga: "Kel. ziyofat berdim. desa. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. "Ha".v. Abu Hurayra (r. Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi.) aytdilar: "Maysir qimordir".) biron oilada farzand tug'il-sa.dedi. garov o'ynaymiz".v. 608-bob. Qimor haqida 1295. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Etstsi men duo qila-man. demoqchi. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar. 607-bob. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man.ziyouz.a.a. Ibn Abbos (r.

Dilxushlik zarardir". qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi"." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir".a. dedilar.): "Ushbu ikki ni-shonli. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www..Al-adab al-mufrad. Kaptar qimori haqvda 1299.): "Salomni oshkora beringlar. dedilar. zero u qimordir". Ashula haqida 1301. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". 1303.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz". Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.v. Anas ibn Molik (r..)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob. Abu Hurayra (r.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar.a. 1307. Burayda (r.a. dedilar. deganlar.. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb.) unga: "Ey. dedilar. dedilar. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar.a. dedi. qoni-ga cho'milgan kabidir". 616-bob.v. 614-bob. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori.com kutubxonasi 195 . dedilar. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi.a. 617-bob. tezda bu ishingizni tashxang". ular bilimsizlik bilan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa. 1302.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. Abu Muso Ash'ariy (r. Ali (k. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300. Anshaja esa.) bino eshigidan chiqib.a. Anshaja.v.a. 1306. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 615-bob. U xushovoz edi.a. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304. 613-bob. o'rinlaridan turib ketdilar. Rasululloh (s.. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar. Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz".ziyouz. man qilingan kubdan saklaning..

o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" . u bizdan emasdir".a.. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309. Abu Hurayra (r.a. kimki bu o'yinni o'ynasa. 619-bob.)dan rivoyat qilingan. 1310. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa.a. xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir".a. Inga chaqtirish . Hz. Bu juda muammodir.a.. Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di. dedilar. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. 1311.v.a. Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey. uni urib.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir. Nofi' (r. 1316. may va qimor. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315. u bizdan emas". unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi". Abu Hurayra (r. 620-bob. 1313-hadis Amr ibn Os (r.a.): "Kimki kechasi o'q otsa. dedilar". Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki. (ya'ni. dedilar. binobarin. Yana Abu Hurayra (r.) aytdilar: Rasululloh (s. Rasuli akram (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi". oqibati sochi va terisigadir.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi".com kutubxonasi 196 . 618-bob. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. Abu Hurayra (r. yuqoridagi hadisning takroridir.a.a.v. 621-bob. 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir.a.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar. Shunday. Alloh taolo: "Albatga." degan.a.v. majoziy ma'no ham bor. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312.a. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar.Al-adab al-mufrad. Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz.)dan rivoyat qilingan bo'lib.ziyouz. dedilar. Makka ahli.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". www. Abu Hurayra (r. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . nardni sindirib tashlar edilar". dedilar.dedilar. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham.v. dedilar.a. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. dedilar.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa.

Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar. 622-bob. dedilar ul zot".): "Gumondan saqlanish. dedilar. yonla-ridan bir kishi o'tdi. dedilar. Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi.a.com kutubxonasi 197 . Abdulloh ibn Umar (r. dedi. o'zingdan boshla!" . dedilar".a. Anas bin Molik (r.) uni chaqi-rib: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. 1326. Abu Hurayra (r. biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. Oyisha uch marga takbir aytdilar.a.v. dedi. u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir". Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . dedilar.deb so'radilar. Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi". Joriyalari soch olayotgan ekan. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327. Vasvasa haqida 1320.ziyouz. "Bu sof imondir". 624-bob. Men esa faqat ochman. o'zaro adovat qilmang. deb yozdi. dedilar".a.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi". Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman". deyi"di ular.)ning huzur-lariga kirdim. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor". xolos".) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi". O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang.) ayollaridan biri bilan birga edilar. chuiki buni faqat mo'min his qiladi".a.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo. www.Al-adab al-mufrad. "Alloh hamma narsani yaratgan. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. 623-bob.a. "Ha". Josuslik qilmang. men ularni qaerdan bilaman?" . 1321. Gumon qilish haqida 1323. Abu Hurayra (r. zero gumon so'zlarning yolg'onidir.v.a.dedi. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang. bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang. uch marga takbir aytsin. Ibn Umar (r. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor.a. bu xotinim falonchi". o'zing ham ulardan birisan.dedilar". Rasulalloh. dedilar". o'ladi-gandek". Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz.a. dedi. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar". 1325. Anas ibn Molik (r. 1324.)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. Rasuli akram (s.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib.): "Nura terimni yulib oldi".v. Falonchi. Hz. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki. 1322. Oyishashshg huzurlariga kirdik.a. Allohning solih bandalari bo'ling!" . deganlar".v. uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa.

yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar". (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. so-chingai tarayversin".a. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan". Men: "Bu kim?" degandim.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim. dedi.ziyouz. Hz. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar".a. 629-bob. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r.). 626-bob.a.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori.v. joriya uning sochini tarayotgan edi.m.) aytdilar: "Hz.a.a. Zayd ibn Sobit (r. Abu Hurayra (r.): "Qo'y. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s. Tanishish haqida 1332. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku.)dan rivoyat qilindi: Hz.a. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. Ibn Umar (r.a. Kaptarni so'yish haqida 1336.) aytdilar: "Rasululloh (s. U: "Alloh uni kechirsin. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir". 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. 1335. Hasan (r. Zayd izn berdi. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi".a. Hz.a. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. Sadoqat haqida 1331. Umar (r. 628-bob. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339. "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi".a.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar".a.)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. dedilar".v.v.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi". 1334.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Rasululloh (s.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib. dedilar. Umar (r. ey. kirshp uchun izn so'radilar.a. Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333. 627-bob. Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. dedi.) bir kuni uning eshigiga kelib. 630-bob.a. Oyisha (r. www.com kutubxonasi 198 . dedilar. 1337. Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.) bilan bir ko'chada ketayotib. Abu Tufayl (r. Usmonr. (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.

)ning huzuriga keldi. Uyga kirishgach. Ammor ibn Yosir (r. u www. dedilar". Oyisha (r.v.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. dedilar. Agar ro'zador bo'lsa.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s. 632-bob.) bir kishini ko'rgani bordilar. 631-bob.com kutubxonasi 199 .Al-adab al-mufrad. 637-bob.a.a.v. dedilar".). 633-bob. u qabilasining yomon biro-dari". Ortiqcha so'zlash haqida 1344.ziyouz. 1343. ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r.): "Mening senga hojatim bor edi".): "Ummatimning yomonlari bekorchi. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin". Ul zot: "Ayting.a.a. dedilar". Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342. Hz.a.a. Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q".) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin.a. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi". buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi". 634-bob. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" .a. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346. U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi. Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340. Abu Hurayra (r.dedilar. Haligi kirgach.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir.a. Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347. dedilar". bularga bir yuzi bilan borsa. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi. 636-bob. ularga boshqa yuzi bilan keladi".a. Umar (r.v.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi.a. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi.) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. 635-bob.a. dedilar. Abu Hurayra (r. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abu Hurayra (r. 1345.a. kirsin.) unga: "Xudo haqi. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri".a. Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r. do'sti alanglayverdi. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. dedi Zayd (r. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi". ul zot: "Bu o'shalardandir".

v. Abu Mas'ud (r.a. 641-bob. Abdulloh ibn Umar (r. vallohu a'lam .com kutubxonasi 200 . men senga jinnimanmi?" .): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi". Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. dedilar.v.a. biri ko'tarilsa. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. 1355. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353. dedi.ziyouz. G'azab kelganda nima deyish haqida 1356.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a.a. Oyisha. 1350.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi". 639-bob. dedilar".): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang. dedilar.v. 640-bob. Allohning rasuli. 638-bob.v. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s.a. Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" . www. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir".v. Imron ibn Xusayn (r. Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir".Al-adab al-mufrad.dedilar".)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s. Nabiy muhgaram (s. Abu Bakra (r.)aytdilar: "Rasululloh (s.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt". Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar. Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s. 1352. Hayo haqida 1349. Shunda boya-gi odam: "Nima.)dan gapirsam.a. sen menga sahifangdan gapirasan-a". imon jannatda-dir. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar".v.a.ning boshlari kattagina.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. dedilar. dedilar. bu odam haqida boyagiday gapirib. Abdulloh ibn Umar (r. deyilmoqchi.) aytdilar: Rasululloh (s. bilganingni qil!" . Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir.dedi. uni tark etgan kishidir".a. deb yozilgan". Agar u odam shu kalimani aytsa.a.v. Abu Hurayra (r. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. Sulaymon ibn Surad (r. jahli ketadi.v. Be-nomuslik jafodandir. dedi. saki-nat hayodandir". oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib.a.a. G'azab haqida 1354. U odam ketgach: "Ey.): "Hayo imondandir. Ul zot: "Ey.a.a. ko'zla-ri yirik edi.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir. Jafo do'zaxdadir". dedilar.a.dedim. Jafo haqida 1351.) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida.) unga qaradilar.a.v.

Do'stini me'yorida sevish haqida 1359.v. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis.) aytdilar: "Rasululloh(s. deya 3 marta takrorladilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedilar 2 marta". sukut qil". Ali (k.com kutubxonasi 201 .deb so'radilar. dedilar.0 Internet uchun Umarbek.com 2007 www.a. Hz. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358. talofat-ni sog'inib qolasan". 643-bob. Laylo va Doniyor tayyorlagan.a.Al-adab al-mufrad. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin".ziyouz. Hz. Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum.ziyouz. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin.php?topic=588. Hz.v. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar.com/index.): "Agar yaxshi ko'rsang. www.a.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz". "Qanday qilib?" . Umar ibn Xattob (r. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. Ibn Abbos (r. 645-bob. "G'azablansang. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki.a. unga boladek bog'lanib qolasan. Umar (r.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik. 644-bob. Agar yomon ko'rsang.ziyouz. o'sha do'stingga yomonlik.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->