Al-adab al-mufrad.

Imom Ismoil al-Buxoriy

AL-ADAB AL-MUFRAD
Imom Ismoil al-Buxoriy 1-bob. Ota-onaga e'tibor haqida Janobi rabbil olaminning: "Biz Hamma insonni ota-onasiga yaxshilik qilishni buyurdik" (29:8 ) degan oyati karimasi haqida. 1. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan qiladigan amallarimizdan Alloh taologa eng sevimlisi qaysi, deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Farz namozlarni o’z vaqtida o’tish", - dedilar. Men: "Undan keyin qaysi?" - desam, Rasululloh: "Undan keyin Alloh taolo yo’lida jihod qilish", dedilar. Abdulloh ibn Mas'ud: "Rasulullohdan men shularnigina so’radim. Agar savolimni davom ettiraversam, Rasululloh (s.a.v.) hammasiga javob beraverardilar". 2. Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Alloh taoloning rozi bo’lishi otaning rozi bo’lishiga va uning g’azabi ham otaning g’azabiga bog’liqdir", dedilar . 2-bob. Onani rozi qilish haqida 3. Bahz ibn Hakim (r.a.) otasi va bobosidan rivoyat qildi, bobosi aytdi: "Rasulullohdan: "Ey, Rasulalloh, men yaxshiligimni kimga qilsam bo’ladi?" - deb so’radim. "Onangga", dedilar. Men shu savolimni uch marotaba qaytarsam ham, Rasululloh: "Onangga", deyaverdilar. To’rtinchi marotaba so’raganimda: "Otangga va yaqin bo’lgan qarindoshlaringga", dedilar. 4. Ato ibn Yasor (r.a) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r.a.) oldilariga bir kishi kelib: "Men bir xotinga sovchi yubordim. U meni qabul qilmay, boshqa bir kishiga tegib ketdi. Jaxlim chiqib, u xotinni o’ldirgan edim. Endi nima qilsam Alloh taolo tavbamni qabul qiladi?" deb so’radi. Shunda Abdulloh: "Onang barhayotmi?" - deb so’radilar. U: "Yo’q, vafot etganlar", degan edi, Abdulloh: "Unday bo’lsa Alloh taologa tavba qil va toqating boricha toat-ibodat qilib, unga yaqin bo’lishga harakat qil", dedilar". Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbosga borib, siz nima uchun u kishidan onang tirikmi, deb so’radingiz", deganimda, u kishi Alloh taologa onani rozi qilishdek maqbulroq hech bir amal borligini bilmayman. Shuning uchun onang tirikmi, deb so’ragan edim", dedilar". Ya'ni onasi tirik bo’lib, bola haqida duo qilgan bo’lsa, odam o’ldirishdek katta gunoh bo’lsa ham, o’z fazlu karami bilan avf qilishidan umid qilardim, demoqchi bo’lsa kerak. 3-bob ham "Ota-onaga yaxshshik va e'tibor", deb atalib, undagi 5-6-hadislarda aynan 12-hadislardagi mazmun takrorlangan. 4-bob. Ota-ona zulm qilsa ham, ularga yaxshilik qilaverish haqida 7. Abdulloh ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilindi. "Qaysi bir musulmon farzandi savob umidi bilan ertalab ota-onasini ziyorat qilsa, Alloh taolo unga jannatdan ikkita eshik ochadi. Agar ulardan bittasini ziyorat qilsa, unga jannatning bir eshigini ochadi. Bola ota-onasidan qaysi birini xafa qilsa, uni rozi qilmaguncha Alloh taolo undan rozi bo’lmaydi", dedilar. Shunda bir kishi: "Agarda ota-onalar bolaga zulm qilsa, bola nima
www.ziyouz.com kutubxonasi 1

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

qilishi kerak?" - deb so’radi. Abdulloh: "Agar ular bolaga zulm qilsalar ham bola ularni ranjitmasligi kerak", dedilar. 5-bob. Ota-onaga muloyim gapirish haqida 8. Taysala ibn Mayyos (r.a.) aytdilar: "Men Najda ibn Omir Xorijiyning ashoblari bilan bo’lib gunohlar qildim. Shularni o’zimcha katta gunoh deb hisoblab, Abdulloh ibn Umar (r.a.)ga borib aytdim.Shunda Abdulloh ibn Umar (r.a.): "Bular katga gunoh emas, katta gunohlar to’qqiztadir, ular: Alloh taologa shirk keltirish, odamni o’ldirish, urush maydonidan qochish, afifa xotinni fohisha deb tuhmat qilish, ribo, yetimlar molini yemoq, Alloh taoloning borligini inkor qilish, odamlarni masxara qilish, kamsitish, otaonani xafa qilib yig’latish - mana shular katta gunohdir", dedilar. Keyin Abdulloh ibn Umar menga qarab: "Ey, Taysala! Sen do’zaxdan qo’rqib jannatga kirishni xohlaysanmi?" - dedilar. Men: "Jannatga kirishni albatta xohlayman", deganimda, u kishi: "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. Men: "Otam vafot etgan, ammo onam borlar", dedim. Abdulloh (r.a.): "Katta gunohlardan o’zingni saqlaganingdan keyin onangga qattiq gapirmasang, uning osh-ovqatini berib tursang, albatta jannatga kirasan", dedilar". Yamomalik Najda ibn Omir (yoki Uvaymir) Abu Hanifa mazhabiga e'tiqod quygan kishi edi. U xavorijlar ya'ni adashgan oqim) boshlig’i bo’lib, ularning e'tiqodicha, kishilar uchun imom (xalifa yoki amir) bo’lishi shart emas. Odamlarning o’zlari haqni nohaqdan ajrata bilishlari va o’z-o’zlarini, jamiyat yo’nalishini boshqara bilishlari kerak (Muhammad Abu Zuhra, "Al-Mazohib al-Islomiya", 33-bet). 9. Qur'on-i karimdagi Alloh taoloning rahimlilik yuzasidan ota-onangga kamtarlik qanotingni qoqib tur (17:24), mazmunidagi so’ziga Hishomning otasi Arat ibn Zubayr (r.a.): "Ota-onang nimani istasa, o’shani ijro qilishdan chekinish qilma", deb tafsir qilgan edilar. 6-bob. Ota-ona haqini ado qilish haqida 10. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bolaning otasi birovning quli bo’lgan bo’lsa, uni xo’jasidan sotib olib ozod qilmaguncha, uning haqini ado qilgan bo’lmaydi", dedilar". 11. Abu Muso Ash'ariy (r.a.)ning o’gli Abu Burda (r.a.)ning aytishlaricha, Abdulloh ibn Umar (r.a.) bir yamanlik odam o’z onasini opichlab, xonai Ka'bani tavof qildirib yurganini ko’rdilar. U odam quyidagi baytni ohang bilan o’qirdi: Onai zorim uchun bo’ynimni eggan tevaman. Tevaga mingan onam horsalar ham men charchamam. U shuni o’qib turib Abdullohga qaradida, ey, Abdulloh ibn Umar, mana shu xizmatim bilan men onamning haqini ado qila olmadimmi, deb so’radi. "Yo’q, bu xizmating seni tug’ish vaqtida onangni qiynab tutgan to’lg’oqlarining bittasiga ham barobar emas", dedi. Keyin Abdulloh ibn Umar (r.a.) xonai Ka'bani tavof qildilar va maqomi Ibrohimga borib, ikki rakat namoz o’qib olib, menga qarab: "Ey, Abu Muso Ash'ariyning o’g’li! Mana

www.ziyouz.com kutubxonasi

2

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

shu yerda o’qiladigan ikki rak'at namoz o’zidan ilgarigi gunohlarga kafforat bo’ladi", dedilar". 12. Abu Murra aytdilar: "Marvon ibn Hakam Madinadan biror joyga safarga ketganida o’z o’rniga Abu Hurayra (r.a.)ni qoldirib ketardi. Abu Hurayra (r.a.) Zu-l-Hulayfada turib, o’zlari bir xonada onalari boshqa xonada yashardi. Abu Hurayra (r.a.) qachon o’z xonalaridan tashqariga chiqadigan bo’lsalar, onalarining eshigi oldiga kelib salom berardilarda: "Meni yoshligimda tarbiyat qilganingiz uchun sizga Alloh taoloning rahmati bo’lsin", der edilar. Onalari ham u kishining salomlariga javob qaytarib: "Katta bo’lganingda menga yaxshilik qilayotganing, roziligimni olayotganing uchun senga ham Alloh taoloning rahmati bo’lsin", - der edilar. Abu Hurayra (r.a.) tashqaridan qaytib kelganlarida ham ona-bola o’rtasida shu muomala takrorlanardi". Abu Murra - Abu Tolibning qizi Ummu Xonining yoki Aqilning ozod qilgan quli edi . 13. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga hijrat qilmoq uchun bay'at qilishga keldi. Ammo ota-onasi uning ketishiga rozi bo’lmay, xafaliqdan yig’lab qolgan edilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Sen hozir ota-onang oldiga bor! hijrat qilaman deb ularni xafa qilganingdek, endi hijrat qilmaydigan bo’ldim, deb ularni xursand qil", - dedilar". Abu Murradan rivoyat qilingan 14-hadis 13-hadisshng mazmunan takrori, ammo unda Abu Hurayra (r.a.)ning asp ismi sharifi Muso ibn Ya'qubdan eshitgani bo’yicha Abdulloh ibn Amr ekashigi eslatshgadi. 7-bob. Ota-onaga oq bo’lish haqida 15. Abu Bakra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men sizlarga gunohlarning eng kattasini aytib beraymi?" - deb uch martaba so’radilar. Sahobiylar: "Ey, Rasululloh, aytib bering", deyishdi. "Alloh taologa shirk keltirish va ota-onaga oq bo’lish", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) shu vaqtda yonboshlab o’tirgan edilar, keyin yaxshilab o’tirib oldilarda: "Ogoh bo’linglar! Shu katta gunohlardan biri yolg’on gapirmoq, tuhmat qilmoqdir", dedilar. Shu oxirgi so’zlarini shu qadar ko’p takrorladilarki, men ichimda Rasululloh (s.a.v.) charchadilar, endi gaplarini to’xtatsalar ham bo’lardi, dedim". Ota-onaga oqq bo’lish - ota-onaga ozor berish, xafa qilish va buyruqlarini bajarmaslikdan iboratdir. Ularning farzandga seni oq qildim, deyishlari shart emas, dillari og’rishining o’ziyoq farzandning oq bo’lganidir . 16. Mug’ira ibn Shu'ba (r.a.)ning kotiblari Varrod aytdi: "Hz. Muoviya (r.a.) Mug’iraga: "Rasululloh (s.a.v.) dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor", deb xat yozdilar. Shu xatga javoban Mug’ira: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan eshitdim: ko’p savol so’rashdan, molni zoe qilishdan va asossiz gaplarni og’izdan og’izga naql qilib yurishdan qaytarar edilar” degan hadis-ni Mug’ira aytib turdilar va men yozib berdim" Ko’p savol so’rashdan murod biror ehtiyoj bo’lmay turib tilanchilik qilish yoki hayotda uchramaydigan voqea va masalalarni so’rash yoxud kishi o’ziga tegishli bo’lmagan behuda xabarlarni surishtirib yurish kabilardir. Ammo molni zoe qilish esa, uni noo’rin,

www.ziyouz.com kutubxonasi

3

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

dunyo va oxirat uchun ham foydasi tegmaydigan joylarga sarflashdan iboratdir, binobarin, isrofgarchilik Alloh taolo oldida gunoh hisoblanadi ). 8-bob. Ota-onasiga la'nat o’qiganga Allohning la'nati bo’lsin 17. Abu Tufayl Omir ibn Vosila (r.a.) aytdilar: Hazrat Ali (k.v.)dan so’ralganda, Hz. Ali (k.v.): "Payg’ambarimiz (s.a.v.)ning o’zimizga xos aytgan gaplari faqat mana shu qilichimning qinidagilardir", dedilarda, undan bir sahifa qog’oz chiqardilar. Bu sahifada: "Alloh taolodan bo’lak narsalar nomiga atab biror jonliqni so’ygan kishiga, ota-onasiga la'nat o’qigan kishiga va shariatda bo’lmagan narsalarni din nomidan paydo qilganlarga yo’l bergan kishiga ham Alloh taoloning la'-nati bo’lsin", degan hadisi sharif yozilgan ekan. Bu hadisda aytilgan tafsilot 27-hadisda keladi. Ota-onaga la'nat o’qish ularni so’kishdan va Allohning la'nati esa, o’z rahmatidan mahrum qilishi demakdir . 9-bob. Gunoh bo’lmagan hollarda ota-ona amriga itoat qilish haqida 18. Abu Dardo (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) menga quyidagi to’qqizta amalni buyurdilar va dedi-larki: "Garchi majaqlanib ketsang ham yoki o’tda yondirilsang ham Alloh taologa shirk keltirma, farz namozni qasddan tark qilma, uni qasddan tark qiluvchi kishilardan Alloh taoloning zimmasi ajraydi. Mast qiladigan harom ichimliklarni aslo ichma, chunki ular hamma yomonliklarning kalitidir. Ota-onangga itoat qil, agar ular dunyodan voz kech desalar ham hurmatlari uchun buyruqlarini ijro qil! Garchand ishboshi bo’lgan odamdan ko’ra o’zingni shu amalga munosibroq deb bilsang ham ular bilan amal talashma (itoat qil). Yoningdan askarlar qochsa ham va o’zing halokatga uchraydigan bo’lsang ham urush maydonidan qochma! qo’lingda bor mol-mulkingdan qaramog’ingdagi ahlu -ayollaringga sarf qil! Xotin va bolalaringga kaltak ko’tarma, to’g’ri yo’ldan yurmasa, bola-chaqalaringni Alloh taoloning qahri-g’azabiga duchor bo’lishlari bilan qo’rqit". Alloh taolo zimmasining ajrashi uni o’z panohida saqlamasligiga ishora Qur'onda aytilishicha, urish yo’li bilan bo’lsa hamki, ularga odob-axloq o’rgat, bo’ysunmaslaridan qo’rqsang nasihat ?al, nasihatni qabul qilmasalar, ularni o’zingdan chetlat va shunda ham bo’lmasa, urish bilan ularni qo’rqit, tahdid qil. 19-hadis 13-hadisning aynan takrori, faqat unda jihod qilmoqchi bo’lgan kishiga Rasululloh "Ota-onangni rozi qil", deb aytganlar. 20. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga jihodga borishni talab qilib bir kishi keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang tirikmi?" - deb so’radilar. U kishi: "Ha, ota-onam borlar", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onang uchun jihod qil!" - dedilar".Ya'ni mushriklar bilan qonli urushga chiqish shart emas, eng maqbuli keksa ota-onaga xizmat qilish, ularni rozi qilib, duolarini olish, tirikchiliklaridan xabardor bo’lib turishing o’zi sen uchun jihoddir. Jihodni faqat qonli urush ma'nosida tushinish Qur'on-i karim va hadis-i sharif ma'nolarini noto’g’ri anglashga olib keladi, binobarin, jihod faqat qonli urush emas, nafs sharoratini yengash, axloqiy buzilishlarga qarshi kurasha bilish ham jihodga kiradi .
www.ziyouz.com kutubxonasi 4

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

10-bob. Ota-ona duosini olmay jannatga kirib bo’lmas 21. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Xor bo’lsin, xor bo’lsin, xor bo’lsin!" - deb o’n martaba takror qildilar. Shunda sahobiylar: "Yo Rasululloh, kimni aytayapsiz?" - deb so’rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ota-onasining ikkalasi yoxud bittalari keksayib qolgan vaqtida (ularni rozi qilmay) o’zini do’zaxga tushishga mubtalo qilgan kishini", dedilar. 11-bob. Ota-onasini rozi qilgan kishining umri uzoq bo’lishi haqida 22. Saxd ibn Muoz (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Kim ota-onasini rozi qilsa, unga tubo nasib bo’lib, Alloh taolo uning umrini ham ziyoda qiladi", dedilar" Bandaning umri azaldan taqdir qilingan. Bu o’rinda umrning uzoq bo’lishi degan gap farovonlikka, rizqning mo’lligiga, dunyoviy ishlarning barakali bo’lishiga ishoradir. Tubo - jannatdagi bir daraxt nomi . 12-bob. Mushrik ota uchun Allohdan afv so’ramaslik haqida 23. Abdulloh ibn Abbos(r.a.) aytdilar: "Alloh taoloning: "Rabbingiz, Uning O’zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. (Ey, inson!) Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringda keksalik yoshiga yetsalar, ularga "uf"!.." dema va ularni jerkima. Ularga (doimo) yoqimli so’z ayt! Ular-ga mehribonlik bilan xorlik qanotini past tut va (duoda) ayt: "Ey, Rabbim! Meni (ular) go’daklik chog’imda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qil-gin"(17:23, 24), degan oyatlarning hukmi "Tavba" surasidagi: "Na payg’ambar va na mo’minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo’lsa ham - ularning do’zax ahli ekanlari ma'lum bo’lgandan keyin – istig’for (gunohlarini kechirishni) so’rashlari joiz emas", degan oyat bilan nasx qilingan (9:113)", dedilar". Uff - jerkish, sendan bezor bo’ldim, degan ma'noda. 13-bob. Ota-ona mushrik bo’lsa ham yaxshilik qilish haqida 24. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi: "Alloh taolo Qur'oni karimdagi to’rt oyatni mening haqimda tushirdi. Onam: sen Muhammaddan ajralmaguningcha men hech narsa yemayman ham, ichmayman ham, deb qasam ichgan edi. Shunda Alloh taolo: "Agar ular (ya'ni ota-onang seni o’zing bilmagan narsalarni Menga sherik qilishga zo’rlasalar, u holda ularga ito-at etma!.." Ammo ularga yaxshilik qilaverish buyurilgan. (31:15). Ikkinchi oyat: g’azotda olingan o’lja mollar ichida bir qilich menga yaxshi ko’rindi. Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan shu qilichni menga bering, deb so’raganim-da, Alloh taolo: "Sizdan (ey, Muhammad!) o’ljalar haqida so’raydilar...", degan "Anfol" surasining 1-oyatini tushirdi. Uchinchi: men betob bo’lib qolgan vaqtimda Rasululloh (s.a.v.) ahvolimni so’ragani keldilar. Shunda men: "Yo, Rasulalloh, men mollarimni taqsim qilib qo’ymoqchiman. Shundan yarmini Alloh taolo yo’liga vasiyat qilsam bo’ladimi?" - deb so’radim. Rasululloh (s.a.v.): "Yo’q, bo’lmaydi", dedilar. "Bo’lmasa ularning uchdan birini vasiyat qilsam", deganimda Rasulullo? (s.a.v.) sukut etdilar. Mana shundan keyin mollarimning uchdan birini vasiyat qilish joiz bo’ldi . To’rtinchi:
www.ziyouz.com kutubxonasi 5

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ansorlardan bir nechtasi bilan o’tirib ichkilik ichdik. Shunda ulardan bittasi tevaning iyagi bilan mening burnimga urdi. Keyin Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borganimda, Alloh taolo ichkilikni harom qilib oyat tushirdi (2:219) , dedilar. 1 Vasiyat haqida oyat yoq, bu haqdagi hukm Rasululloh hadislari bilan sobit bo’lgan . 2 Bir qator mufassirlar ichkilikning ma’n etilishi uch bosqichdan iborat ekanligini ko’rsatib o’tganlar. "Umar ibn Xattob . 25. Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning qizlari Asmo' (r.a.) aytdilar: "Onam biror narsa umidida huzurimga keldi. Shunda Rasululloh (s.a.v.)dan: "Onam kelib qoldi. Unga silai rahm qilib biror narsa bersam bo’ladimi?" - deb so’radim. "Ha, silai rahm qilsang bo’ladi", dedilar". Ibn O’yayna (r.a.) aytdilar:"Alloh taolo: "Din to’g’risida sizlar bilan urushmagan va sizlarni o’z yurtingizdan (haydab) chiqarmagan kimsalarga nisbatan yaxshilik qilishingiz va ularga adolatli bo’li-shingizdan Alloh sizlarni qaytarmas" (60:8), degan oyatni tushirdi". Asmo'ning onasi Qayla bint Abdu-l-Izzi Islomni qabul qilmagan edi . 26. Abdulloh ibn Umar (r.a.)aytdilar: "Otam Hz. Umar ibn Xattob (r.a.) ipakdan ikki qavat tikilgan bir kiyimni sotib olshpni janob Rasulullohga tavsiya qilib: "Yo Rasulalloh, buni jum'a kunlari va atrofdan elchilar kelganda kiyib chiqasiz", dedilar. Rasululloh (s.a.v.) otamning takliflarini qabul qilmay: "Bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", dedilar. Shundan keyin Rasululloh (s.a.v.)ning o’zlariga shunday kiyimlardan qanchasi hadya sifatida kelib qoldi-da, undan bittasini otamga yubordilar. Otam: "Yo Rasulalloh, buni men nima uchun kiyaman, axir o’zingiz bunday kiyimni oxiratdan nasibasi yo’q kishilar kiyadi", degan edingizku, deganlarida, Rasululloh: "Men sizga kiyasiz deb emas, balki sotib, aqchasini biror hojatingizga yaratarsiz yoki biror kishiga kiydirarsiz, deb yubordim", dedilar. Hz. Umar (r.a.) o’sha kiyimni hamon musulmon bo’lmagan bir birodarlariga yubordilar". Boshqa sahobiylar may aql va boylikni ketkazuvchi ofat ekanidan Payg’ambar (a.s.)ga shikoyat qilganlaridan keyin "Baqara" surasining mazkur oyati (219-oyati) vahiy qilingan. Ikkinchi bosqich-Abdurrahmon ibn Avf mast holda imomlik qilganlarida, oyatni qo’pol ravishda buzib qiroat qilgan.Shundan keyin "Niso" surasining 43-oyatida mast holatda namozga yaqinlashmaslik buyurilgan. Uchinchi va oxirgi bosqich - Atbon ibn Molik degan sahobiyning uyida ziyofat paytida mast bo’lib qolgan mehmonlar o’zaro janjallashib qolganlar. Shundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Allohga iltijo bilan:"Ey, xudoyim, may to’g’risida keskin bir hukm nozil et!" - deb duo qilganlarida "Moida" surasining 90-oyati bilan may ichish qa’tiy ma’n etilgan" (shayx Abdulaziz Mansur, "Qur'oni karim ma'nolarining tarjimasi va tafsiri, "Toshkent Islom universiteti matbaanashriyot birlashmasi, 2004, 34-bet). 14-bob. Ota-onani so’kmaslik haqida 27. Abdulloh ibn Amr Oss (r.a.) aytdilar: "Rasululloh: "Kishi o’z ota-onasini so’kishi katta gunohdir", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, kishi o’z ota-onasini ham so’kadimi?" deb so’rashganda, Rasululloh: "U kishi bir odamni so’kadi, u odam am avval so’kkan kishining otasini ham, onasini ham so’kadi", dedilar". Demak, kishi birovni so’ksa, keyin

www.ziyouz.com kutubxonasi

6

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

o’sha odam uning ota-onasini ham so’kadi, shu bilan u bilvosita o’z ota-onasini so’kkan bo’ladi. 28. Abdulloh ibn Amr (r.a.): "Kimki otasining so’kilishiga sabab bo’lsa, Alloh taolo oldida katta gunohga qoladi". dedilar. 15-bob. Ota-onaga oqq bo’lishning uqubati haqida 29. Abu Bakr (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.a.v.): "Azobuqubat qiyomat kuniga asrab qo’yilgandan tashqari, shu dunyoning o’zida ham insonning o’ziga jabr yetkazadigan gunoh - kishilarga zulm qilish va qavmqarindoshlarga qilinadigan silai rahmni uzib qo’yishdir", dedilar. 30. Imron ibn Husayn (r.a.) aytdilar: "Rasululloh sahobiylardan: "Zino qilish, mast qiladigan ichimliklarni ichish va o’g’rilik qilish haqida nima deysizlar?" - deb so’radilar. Ular: "Bularning hukmini Alloh taolo va uning Rasuli biladilar", deb javob berdilar. Shunda Rasululloh (s.a.v.): "Bular o’ta-ketgan qabohat ishlar bo’lib, oxiratda ham, bu dunyoning o’zida ham ularning uqubati, jazosi belgilangandir. Men sizlarga gunohlarning eng kattalarini aytib beraymi?" Ular: "Alloh rabbilolamiynga shirk keltirish va ota-onaga oqq bo’lish", dedilarda, suyanib o’tirgan holatlarini o’zgartirib tiz cho’kib oldilar va "hamda yolg’on so’zlash" , deb qo’shib qo’ydilar. 16-bob. Ota-onaning yig'lashi haqida 31. Abdulloh ibn Umar (r.a) "Ota-onaning yig'lashi boladan norozi bo'lganliklaridan dalolat beradi va bu esa katta gunoh pardadir", dedilar. 17-bob. Ota-oaning duosi haqida 32. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Uch toifa kishilarning duosi hech shubhasiz Alloh taolo qoshida maqbuldir: mazlum kishining duosi, musofirning duosi va ota-onaning duosi", deganlar". 1 Har qanday zulm haqsizlik, deb anglashilgani kabi musulmon tuzumiga qarshi borish ham zulm, deb tushuniladi . 2 Rasululloh (s.a.v.)ning: "Al kazzabu lo ummati", ya'ni yolg’onchi mening ummatim emas, degan hadislari mashhurligini muqaddislarning aksariyati rivoyat qiladilar. 33. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.a.v.)dan quyidagi hadislarni eshitdim: "Bibi Maryamning o’g’illari Hz. Iyso (a.s.) bilan Jurayjga so’zlagan boladan bo’lak hech bir bola beshikdaligida gapirgan emas", dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasulalloh, Jurayj va unga so’zlagan bola kim edi?" - deb so’rashganda, Rasululloh (s.a.v.) rivoyatni aytib berdilar: "Jurayj o’z ibodatxonasida ibodat bilan mashg’ul bir rohib bo’lib, ibodatxonasi atrofida bir podachi sigirlarni o’tlatib yurar edi. Shu ibodatxona joylashgan qishloqda turadigan bir xotin podachi yoniga kelib-ketib turardi. Jurayj bir kuni namoz o’qib turgan vaqtida onasi chaqirdi. Jurayj ancha xayolga cho’mdi: namozida davom etaversinmi yoki uni buzib, onasiga javob qilsinmi? U o’ylanib-o’ylanib, oxiri onasiga javob qaytarmadi va namozida davom etaverdi. Onasi ikkinchi va uchinchi martaba chaqirganda ham u javob qaytarmagach: "Alloh taolo seni fohisha xotinlarga
www.ziyouz.com kutubxonasi 7

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

yo’liqtirsin", deb duoyibad qilib, qaytib ketdi. Shundan keyin o’sha podachi oldiga kelib yuradigan xotin bir bola tug’ib qo’ydi. Uni podshoh oldiga keltirib so’roq qilinganda: "Bu bola ibodatxonadagi rohibdan bo’lgan", deb da'vo qildi. Podshoh: "Uning ibodatxonasini buzib, o’zini mening xuzurimga olib kelinsin", deb buyruq qildi. Podshohning buyrug’iga asosan ibodatxona buzilib, Jurayjning qo’lini arqon bilan bog’lab, podshoh huzuriga keltirdilar. Uni olib kelayotganlarida yo’lda tomosha qilib turgan fohisha xotinlarga ko’zi tushdida, bir kulib qo’ydi, Keyin podshoh undan so’roq qilib: "Bu xotin tug’ilgan bolani sendan bo’lgan, deb da'vo qilayotibdi", dedi. Jurayj xotinga qarab: "shundaymi? - dedi. Xotin: "Ha, shunday", dedi. Shunda Jurayj onaning bag’rida turgan chaqaloqqa qarab: "Ey, bola, sening otang kim?" - deb so’radi.Chaqaloq tilga kirib: "Otam podachi", deb javob berdi, uning gapini hamma eshitdi. Podshoh Jurayjga uzr aytib: "Endi ibodatxonani biz yangidan qurib beramiz", dedi. Jurayj buni qabul qilmagach: "Bo’lmasa kumushdan quraylikmi?" - dedi. Jurayj buni ham qabul qilmay: "Uni avvalgi holiga keltirib berilsa kifoya", dedi. Podshoh: "Xo’sh, menga aytchi, qo’lingni bog’lab olib kelayotganlarida nima uchun kulding?" - deb so’raganda, u: "Yuz bergan voqeani ko’zim bilan ko’rib kulgim qistadi, u ham bo’lsa onamning menga qilgan duoyibadi edi", dedida, bo’lgan voqeani podshohga va atrofdagi kishilarga hikoya qilib berdi. 18-bob. Nasoro onani Islomga da'vat qilish haqida 34. Abu Hurayra (r.a.) shunday hikoya qildilar: "Mening nomimni eshitgan har bir kishi, hatto yahudiy va nasroniy bo’lsa ham, meni yaxshi ko’rmay qolmaydi. Men onamning Islom dinini qabul qilishini istab yurardim, lekin u qabul qilmasdi. Bir kuni unga Islomga kirishni taklif qildim. U qabul qilmagach, Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga borib: "Yo Rasululloh, onam haqida bir duo qilsangiz", deb iltimos qildim. Rasululloh duo qildilar. Shundan keyin onam oldiga borsam, u eshikni qulflab olgan edi, meni ko’rishi bilan: "O’g’lim! Men Islom dinini qabul qildim", dedi. Men buni Rasululloh (s.a.v.)ga borib aytdim va ona-bola ikkalamiz haqimizga duo qiling, deb yana so’raganimda, Rasululloh (s.a.v.):"Ey, Alloh, bandang Abu Hurayra va onasining muhabbatini kishilar ko’ngliga solgin", deb duo qildilar". 19-bob. Ota-ona o’lgandan keyin ularga yaxshilik qilish haqida 35. Abu Ubayd (r.a.) hikoya qildilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida edik, shu vaqtda bir kishi: "Yo Rasululloh, ota-onamning hayot vaqtlarida qilgan yaxshiliklarimdan tashqari ularning vafotidan keyin yana nima qilsam shu yaxshiligim davom etadi?" - deb so’radi. Rasululloh (s.a.v.): "To’rtta narsani qilib yursang, ularga qiladigan yaxshiliging davom etavergan bo’ladi. Ularning birlamchisi, ota-onang haqiga duo qilasan va gunohlarini kechirmakni Alloh taolodan so’raysan, ikkilamchisi, ularning nasihat va shar'iy vasiyatlarini amalga oshirasan, uchlamchi, ularning do’stlarini hurmatlaysan va to’rtlamchi qavm-qarindoshlar bilan ular tufayli qaror topgan qarindoshlik aloqalarini uzmaysan", dedilar. 36. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi o’lgandan keyin yana nima uchundir uning nufuzi ko’tarilib qoladi. Shunda u taajjublanib: "Ey, Rabbim! Bu darajamning ko’tarilishi nimadan hosil bo’ldi?", deb so’radi. Alloh taolo tomonidan: "Ey, bandam, orqangda qolgan bola-chaqalaringning men uchun qilgan istig’forlarining natijasidir", deyiladi.

www.ziyouz.com kutubxonasi

8

Endi men onam uchun sadaq-ehson qilsam unga savobi yetadimi?" . agar uzsang. Shunda yonidagi kishilardan bittasi: "Bu kishi bir a'robiy. odamlarga manfaati tegsin.a.)ning shu duolariga kirib qolish uchun biz o’sha ona-bola (Abu Hurayra bilan onalari) haqiga istig’for etib yuramiz". o’zlarining tevalari ketida olib yurgan eshakni va boshlaridan sallani yechib a'robiyga berdilar. Yana Abdulloh ibn Umar (r.a. www. unga ikki dirham bersangiz ham kifoya qilardi.a.) aytdilar: "Kechalarning birida biz Abu Hurayra (r.v. Umar ibn Xattob (r. degan edi.) yonlarida bo’ldik.ziyouz. otang do’sti Umarning o’g’liman".) o’zlari: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 37. dedilar.) o’z ukasining o’g’liga suyanib orqasiga qayrildida. mayli. Muhammad ibn Sirin (r.) a'robiyga: "Ha. deyilgan.a.v. Shu vaqt Abdulloh ibn Salom (r.a. Muhammad (a.a. 39.a. Amr. Sadaqai joriya . savobi albatta tegadi". Alloh! Abu Hurayraning ham. dedilar.a. 38.) bilan do’st bo’lgan edi. Abdulloh (r. Abdulloh (r. 21-bob.) yonlariga kelib: "Sen falonchining o’g’li emasmisan?" . Amrga qarab: "Ey. Sa'd ibn Uboda (r.v.yo’q bo’lib ketguncha xalqlar foydasiga xizmat qiladigan (ko’prik.) aytdilar: "Qaysi bir safarda bir a'robiy Abdulloh ibn Umar (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): Rasululloh (s. 41.): "Banda vafot etgandan keyin undan uchta narsadan bo’lak amallari uzilib qoladi: sadaqai joriya.a. Allohning kitobida (bu so’zni ikki martaba qaytardi): "Otangga yaqin bo’lgan kishidan aloqani uzma. onasining ham gunohlarini kechirgin va ikkimiz uchun istig’for etgan kishilarning ham gunohlarini kechirgin". yo’l va boshqa binolar. ular bilan aloqani uzma! Agar aloqani uzsang. sen istaganingni qilaver. shuningdek. dedilar".a. Alloh taolo sening nuringni o’chirib qo’yadi.a.a.)ning o’g’illari Amr ibn Usmon ibn Affon bilan Madina masjidida o’tirgan edim.s.): "Otang do’st tutgan kishilarning do’stligini sa?la. Usmon (r. uning uchun sadaqa qilsang. foydasi tegadigan kitoblar kabi) narsalardan iborat. Abu Hurayra (r.a. degan ma'noda bo’lsa kerak.deb so’radi.a.): "Yo Rasululloh! Mening onam hech narsani vasiyat qilmay vafot etib ketdi. madrasa.Shunda Abu Hurayra (r. Ya'ni bu dunyoda topgan savoblaringni yuvib yuborasan.a. sallani ham berib yubordingiz". deb yozib qoldirgan ilmiy asarlari va o’zi haqiga duo qilib turadigan solih farzandlar". Rasululloh (s.a. Silai rahm natijasi 42.) aytdilar: Rasululloh (s. Shu a'robiyning otasi Hz.a.) hikoya qiladilar: "Men Hz. deb duo qildilar.)ni chin payg’ambar qilib yuborgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod etaman-ki.v. Abdulloh ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad. 20-bob. deb javob berdilar". masjid. degan edilar. nuring o’chadi". Abdulloh ibn Dinor (r.com kutubxonasi 9 .): "Otaga qilinadigan yaxshiliklarning eng afzali u sevgan kishilar bilan aloqani mustahkamlab.deb so’radi.al. Ota-onaning do’stlariga yaxshilik qilish haqida 40.): "Ha. Abu Hurayra (r. deydi. dedilarda. siz eshakni ham. ularga xayrixohlik qilishdir".

Qarindoshlikni uzmaslik haqida 47. Kulayb ibn Manfaa bobosi Kulayb Hanafiy (r.) Rasululloh (s.a. degan hadis haqida 43.) aytdilar: "Qur'oni karimda: "Yaqin qarindoshlaringizni (Alloh azobidan) ogohlantiring!" (26:214). 23-bob. Muhammadning www.): "Onangga. ey. va ey. Oyisha (r. Bu ish zaruriy burch va uzilmasligi kerak bo’lgan qarindoshlikdir". U: "Bu .): "Unday bo’lsa otangni ismini aytib chaqirma. opa-singillaringga. aka-ukalaringga va yaqin bo’lgan kishilaringga.deb o’z otasini kunyalari bilan chaqirdi.)dan keltirgan rivoyatlarida ham shu mazmun bor: bir kiish keksa yoshli hamrohi bilan Rasululloh (s.)ning kunyasi. uni so’kishlariga yo’l quyma!" deb nasihat qildilar.deb so’radilar.a. 22-bob. degan hadislarini rivoyat qilib bersam.a.)ning oldilariga keldi. degan edi.a. 24-bob.) o’z otalari Hz. degan edilar.a.Al-adab al-mufrad.a.a. uning ismi bilan chaqirma.Amr ibn Usmon Abdulloh ibn Salomga yaxshi iltifot qilmaganlari uchun bo’lsa kerakki. Abdu Manof bolalari.) shoyadki Rasululloh (s. dedilar.a. Ka'b ibn Luay bolalari. 46. Shahr ibn Havshab (r.) to’g’rilarida: "Ammo Abu Hafs Umar shunday hukm qilgan edilar". Abdulmuttallib bolalari! Sizlar o’zingizni do’zax o’tidan qutqaring! Ey. dedilar.otam bo’ladilar".a. Hoshim bolalari.v.a.a.v. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.v.a. unga kinoya bilan "Istaganingai qilaver". Otani kunya bilan chaqirish haqida 45. 48.a. Otani ismi bilan chaqirmaslik haqida 44. Abdulloh ibn Umar (r. degan oyat kelgan vaqtida. suhbatdoshlariga yuqorida keltirilgan nasihatini qildilar.a. Abu Bakir ibn Xazm (r.Umar ibn Xattob (r.)dan rivoyat qildi: U kishi Rasulullohdan (s. otangga.Abdulloh ibn Umar (r.a.v. yurishda undan ilgari yurma va undan yuqori joyda o’tirma". 1 Hz. Abu Hafs . U sahobiy Rasululloh (s. ey.) ikki kishini ko’rib.a. Abu Abdurrahmon .ziyouz.) bir sahobiydan rivoyat qildilar.)ning:"Do’stlik albatta meros bo’lib (nasldan naslga) o’tadi".): "Biz Abdulloh ibn Umar (r. 25-bob.a. men yaxshiligimni kimga qilishim kerak?" . Abu Hurayra (r. Umr ibn Xattob (r. ey. Abu Abdurrahmon!" .) bilan safarga chiqqan edik.deb so’radilar. Rasululloh: "Ey. senga etarli nasihat qilgan bo’laman".v.)ning kunyasi .a. deb javob berdi. Imom Ismoil al-Buxoriy deb aytdi.a. deydilar.v.v. ulardan bittasiga: "Bu kishi senga kim bo’ladi?" .com kutubxonasi 10 . Sevgi nasliydir. Ya'ni kim silai rahmni uzgan va kim uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh unga til beradi va bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qiladi. falon! Yoningdagi kim?". Shunda qaysi bir namoz vaqti bo’lganda o’g’illari Solim Abdulloh Ibn Umarga: "Namoz vaqti bo’ldi.)ning shu gaplarini eshitgan bo’lsalar.deb so’radilar. deb nasihat qildilar. Rasululloh (s. Rasululloh (s.) turib: "Ey. "U holda undan oldinda yurma! Undan yuqorida o’tirma. dedilar. "Otam".): "Yo Rasululloh.a. Abu Hurayra (r.

degan edi. seni uzgan kishilardan marhamatimni uzsam va uzmaganlardan uni uzmasam shunga rozi bo’lasanmi?" . johiliyat zamonidagi kabi buzuqlikka yo’l qo’yish va qavm-qarindoshlar bir-biri bilan urishib. Imom Ismoil al-Buxoriy qizi Fotima! Sen ham o’zingni jahannam o’tidan qutqaz! Menga e'timod qilma. qarindoshlikni batamom uzib yuborganliklari kabi holga qaytmag’ingizni tilaysizmi . rahm. Parvardigori olam! Men albatta bunga roziman". uzilib qolishdan panoh so’rovchi sifatida huzuringda turibman". Agar mablag’i bo’lmasa.a.deb so’raganida u: "Ey.)dan rivoyat qilindi. albatta". inshoalloh. amallarning eng afzali bo’lgan qarindoshlarga. berishdan qo’lingni tortma. ya'ni bor-yo’qingni berib ham yuborma. "U vaqtda malomatga qolasan". Bu oyatning ikkinchi tafsiri: "Muhammad (a.v.) shu Hadisni rivoyat qilganlaridan keyin:"Istasangiz "Muhammad" surasi 22-oyatni o’qib ko’ring! Bunda Alloh taolo: "Agar (imondan) bosh tortsangiz.a. 50. deydilar. Ammo sizlar bilan albatta qarindoshligim bor. yo’lovchilardan) yuz o’giradigan (yordam bermaydigan) bo’lsangiz.deb so’raganda. . Mablag’i bo’lsa. "Toliqib. qiynalib o’tirasan".v. Alloh taoloning: "Qarindoshga.)ning dinidan yuz o’girib. Abu Ayyub Ansoriy (r.degan oyati haqida.dedi. molingdan zakotni berasan va silai rahm qilasan".) huzurlariga bir sahobiy kelib: "Yo www. .a. dedi. Rahm . Alloh buyurgan namozlarni vaqtida ado qilasan.)ning safarlaridan birida bir a'robiy u zotga kelib: "Meni jannatga yaqin va do’zaxdan uzoq qiladigan amallarni menga aytib bering!" .) bu oyatni shunday tafsir qilganlar: "Bunda Alloh taolo haqlarning eng zarurini berishga buyurdi. Shunda Alloh taolo: "Ey. miskin va yo’lovchiga (xayr-ehson qilish bilan) haqlarini ado eting"(17:26) . u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. . mol kelishini kutib turibman kabi so’zlar bilan yaxshi va'da qil.a. unga hech narsani ibodatda sherik qilmaysan.a.v.qarindoshlik va bir-biriga bog’lanadigan nasab silsilasi .): "Alloh taolo xalqlarni yaratib bo’lganidan keyin rahm turdi.degan deb aytdilar". mol kelib qolar.ziyouz. Qarindoshlikni uzib yubormaslikning fazilati haqida 52. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: Rasululloh (s. Alloh undan: "Nega turding?" . "Qo’lingni bo’yiningga sirtmoqlab qo’yma". deb oshkora nido qildilar."Qo’lingni juda yozib ham yuborma". Rabbim. ya'ni hech narsam yo’q deb. Alloh taolo: "Mening va'dam senga shudir". chunki qiyomat kuni tashvishidan men seni qutqazishga qodir emasman. ya'ni berib qo’ygan kishilaring seni mashaqqatga solib qo’ygan bo’ladi.com kutubxonasi 11 .a. 26-bob. Abu Hurayra (r. miskin va yo’lda qolgan musofirlarga berishga da'vat qildi.a. aniqki. u holda ularga yumshoq so’z ayting!" (17:28).s. Abu Hurayra (r. "Agar Siz Rabbingiz (tomoni)dan bo’ladigan marhamatdan umidvor holingizda ulardan (qarindosh. chunonchi keyin kelganlarga bera olmaganing uchun seni malomat qiladi. 27-bob. Rasululloh (s. 51. yuqoridagi kishilarga qanday muomala qilish kerakligini o’rgatib. uni men sizlardan uzmayman". Qo’lni bo’iishta sirtmoqlash .a. Abu Hurayra (r. Silai rahm qilish haqida 49. Rasululloh (s. dedilar. rahm: "Ey.dedi.): "Alloh taoloning Uzigagina ibodat qilasan.)dan rivoyat qilindi.Al-adab al-mufrad. sizlar yerda buzg’unchilik qilarsizlar va qarindoshlaringiz (bilan ham aloqalaringiz)ni uzasiz.baxil bo’lishiga kinoya. ya'ni mana. miskin.v.

Alloh taolo sening yordamingda bo’ladi va ularning jabru jafosini daf qiladi".) aytdilar: "Kim Alloh taolodan qo’rqsa va qavmqarindoshlariga yondashsa.a.a.a. www. dedilar.a. degan. Oyisha (r. Alloh ham uni uzib tashlaydi.a. Silai rahm qilgan kishini Alloh Sevadi 58. u Abu Hurayra (r. 30-bob. binobarin. Abdulloh ibn Umar (r.) uch martaba takror qildilar.) bitta barmoqlarini egib: "Rahm so’zi Alloh taoloning Rahmon nomidan (shu barmogamdek) unib chiqqan bir shoxchadir.v.) aytdilar: Rasululloh (s. moli ko’payadi va ahli ayollari uni yaxshi ko’radigan bo’ladi".v.v.) aytdilar: Rasululloh (s.): "Agar gaping to’gri bo’lsa. Silai rahm umrni ziyoda qilishi haqida 56. Alloh taolo uzmaydi va kim uzib qo’ysa.a.a. ular menga yomonlik qiladilar. dedi. Kim silai rahmni uzgan-uzmaganligini ochiq bayon qilish uchun Alloh qiyomat kunida unga ozining qudrati bilan til beradi.Al-adab al-mufrad. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. Ular jabru jafo qilsalar ham ogirlik va sabr qilaman". Anas ibn Molik (r. 55-hadis 54-hadisning takrori bo’lgashshgi sababli tushirib qoldirdik.v. ularning ogziga qizdirilgan kulni solgandek bo’libsan.)dan quyidagi hadisni eshitdilarkim.a. Rasululloh (s.ziyouz. Endi kim rahmni uzmasdan yursa.a. men ularga silai rahm qilaman. ajali ta'xir qilinadi. Ularga yaxshilik qilaman. 59-hadis mazmuni 58-hadisdagidek aynan yana Abdulloh ibn Umar (r. Imom Muslim ham bu hadislarii naql qilgan. men undan rahmatimni uzmayman va kim uni uzib qo’ysa.v. 55. Rasululloh (s.a. Rahmon degan nomimning harflaridan tarkib topgan rahm so’zini unga ism qilib qo’ydim.): "Rizqi keng va farovon bo’lishni va hayoti uzoqqa borishni yaxshi ko’radigan kishi qarindoshlaridan o’zini uzmasin".com kutubxonasi 12 . mening qarindoshlarim bor. Yaxshilikni eng yaqin qarindoshdan boshlamoq kerakligi haqida 60.a.a.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh.)dan ham shunday hadis vorid bo’lganligini imom Muslim xabar qilgan.) dan rivoyat qilingan. qiyomat kuni rahmga Alloh taolo fasohatli. 28-bobdagi 57-hadis mazmuni aynan 56-hadis mazmuni bo’lib. Uni birov uzmasa. dedilar.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. 29-bob. Bu so’zni Rasululloh (s. ishingni davom ettiraversang. U kishi Rasululloh (s. Sen shu. Hz.a. bu til kimlarningdir foydasiga yo zarariga da'voni isbot qladi. dedilar. Abdurrahmon ibn Avf (r.a)dan rivoyat qilingan.)dan eshitdilar: "Alloh taolo sizlarga onalaringizga yaxshilik qilishni buyurdi".v. men hm undan rahatimni uzib qo’yaman".) aytmishlar: Alloh taolo "Men dunyodagi hamma borliqqa rahm qiluvchi Rahmonman va rahmni yaratib. 28-bob. dedilar 54. o’tkir va ochiq so’zlaydigan til beradi". Abdulloh ibn Amr (r.v. Keyin: "Otalaringizga va undan keyin yaqinroq bo’lgan qarindoshlaringizga ham yaxshilik qilishni buyurdi".a. qarindoshlikni uzadilar.

65.) payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bizga keldilarda.) aytadilar: "Rasululloh(s. Shu vaqtda o’z qarindoshlariga yondashmagan kishilarning amallarini Alloh taolo qabul qilmaydi". Abu Hurayra: "Buning alomati silai rahmning uzilishi.com kutubxonasi 13 .a.)dan rivoyat qilindi: U janob: "Kim Alloh taolodan savob umid qilib.v. 31-bob.Al-adab al-mufrad. dedilar".a.) oldiga borib so’raganda. der edilar. ulardan ortiqchasini yaqin qarindoshlarishta. Jubayr ibn Mut'im (r.): "Oralarida silai rahm qilmaydigan kishi bo’lgan qavmlarga Alloh taoloning rahmati nozil bo’lmaydi". www. Hz. Alloh taolo unga shunday javob berar ekan: "Seni uzganlarni tarqatib yuborasanmi va yaxshilik qilmaganlarga yaxshilik qilmasmisan?" 66. o’ziga qaram bo’lganlarga biror narsa sarf qilsa.a. Lekin hech kim turmadi. Abu Hurayra (r.a.a. dedi.a.v. Ibn Hasan Abu Hurayradan "Buning alomati nima?" .deb so’radi. u vaqtda istagan kishilaringga beraverasan". Abdullohibn Avn (r.) aytdilar: "Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 61.) shunday deb marhamat qilganlar: "Rahmon bo’lgan Allohdan insonlarga berilgan qarindoshlik rishtasi shunday der ekan: "Yo Rabb! Zulm ostida qoldim! Yo Rabb! Uzildim.a.)dan rivoyat qilinishicha. deb javob berdilar". Alloh taolo unga albatta ajrini beradi.ziyouz.a. Abu Hurayra (r.a. ulardan ham ortsa.a. degan so’zlarini eshitdim".)goshg ozod qilgan qullaridan Abu Ayyub Sulaymon (r. 62. 33-bobdagi 67-hadis mazmuni 66-hadisdagi mazmun takrori bo’lib. Ammasi taajjublanib: "Seni bizga qanday shamol uchirib keldi.a.) aytadilar: "Men Abu Hurayra (r. deb aytdilar". Rahm qilmaydigan kishining gunohi haqida 64. Sarf qilishni avval sen o’zingga qaram bo’lganlardan boshla.)ning yosh bolalar va aqli yetuk bo’lmagan.deb so’raganlarida. o’z qarindoshlariga yaqindan yondashmagan kishilar bizning oldimizdan albatta turib ketsinlar.a. engil tabiatli kishilarning amirlik mansabida bo’lib qolisharidan panoh so’rayotganlarini eshitdim. nima uchun u shunday deganining sababini so’ragin". Yigit Abu Hurayra (r. qancha vaqtlardan buyon kelmay yurib.v.a. Usmon ibn Affon (r. U ikki yildan buyon aloqani uzib yurgan ammasining uyiga borib unga salom berdi. dedi. deganlarini rivoyat qildilar.)dan naql qilingan. Yo Rabb! Menga nisbatan (shunday-shunday yomon ishlar qilindi). Abdulloh ibn Umar (r. to’gri yo’lga boshlovchi kishiga itoat qilinmay.): "Men Rasululloh (s.)ning: "Silai rahm qilmaydigan kishi jannatga kirmaydi". Abu Hurayra (r. 32-bob.) Rasulullo? (s. Darajasiga ko’ra yainlarga yaxshilik qilmoq haqida 63. Rasululloh (s.v.a.a.) bu so’zni uch martaba qaytarganlaridan keyin bir yigit turib ketdi.)dan: Har payshanbadan jum'aga o’tar kechasi bandalarning qilgan amallari Alloh taologa ayon bo’ladi. U: "Men Abu Hurayradan shunday gaplarni eshitganim uchun keldim". dedilar. hadis Abu Bakra (r. Ammasi: "Abu Hurayra oldiga qaytib borib. Sa'd ibn Sam'on (r. endi kelib qolishingning sababi nima bo’ldi?" .a.a. egri yo’lga boshlovchiga itoat qilinishi".

)ning minbar ustida turib gapirgan quyidagi gaplarini eshitdilar: "Urug-aymoqlaringizni bilib olib.a. chunki nasab uzoqbo’lsa ham uni yaqinlashtirilsa. Imom Ismoil al-Buxoriy 34-bob. "Sen xutbani qisqa qilgan bo’lsang ham masalani keng qilding.a.a. kishilarni yaxshi ishlarga buyurib. qul ozod qilish va sadaqa berish kabi ishlar bilan mashgul bo’lgan edim. keyin ularga silai rahm qiling! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a. Ya'ni johiliyat zamonida qilgan yaxshiliklaring behuda ketmaydi.a. dedilar. Jubayr ibn Mutim (r.a. Har bir qarindoshlik qiyomat kuni o’z egasining www.) aytdilar: Rasululloh(s. dedilar . Alloh hamma narsani bilguvchidir.a.v.a.)dan rivoyat qilindi. 73. dedi.): "Avval silai rahm qilgan kishiga keyin silai rahm qiluvchi bu .com kutubxonasi 14 . Zolim qarindoshiga silai rahm qilgan kishining fazilati 69. ma'nosi goyat chuqur. Rasululloh (s. uzoqligi bilinmaydi. foydalanish uchun muhtojlarga vaqannchaga berib turishing va qavmu qarindoshlarga yaxshshshk qilishingdir. 36-bob. 38-bob.) Rasululloh (s. Abdullohibn Amr (r. Ya'ni bergan savolingning shakli qisqa bo’lsa ham. deyilmoqchi .johiliyat davrida qilgan solih amallaring uchun Uning fazli karami bilan ajrsavob beriladi. mulikdan qutqazish esa.Al-adab al-mufrad. Umar ibn Xattob (r.): "Sen johiliyat zamonida o’tkazgan hamma yaxshi ishlaring bilan islom diniga kirgan bo’lasan". Abdulloh ibn Abbos (r. yomon ishlardan qaytarasan. uni qarzdorlikdan va jarima to’lashdan qutilishiga yordam berishingdir. Ammo u yaqin bo’lsa-yu. jonliqni ozod qilish .v. bir kishi o’z birodari bilan oralarida bir narsa (yomon so’z) o’tadi. 19-bobdagi 26-hadis mazmuni 37-bobning 71-hadisida aynan takrorlangan. A'robiy: "Bu ikkalasi bir gap emasmi?" .): "Yo’q. Jonliqni ozod yil va kishini qulliqdan qutqazgan".uni qullikdan qutqazishing. Barro ibn Ozib (r. Johiliyat davrida yaxshilik qilgan kishi haqida 70. Agar ular oralaridagi qarindoshlik aloqasi borligani bilganlarida edi. albatta bir-birlariga yomon so’z aytishdan va sha'niga tegishdan o’zlarini saqlagan bo’lardilar". dedilar. Haqiqiy silai rahm 68. dedilar. O’zingga margub bo’lgan sogin sigir (yoki quy)ni sutidan ichib.). u kishi: "Nasablaringizni yodda saqlang! Shundagina siz qarindoshlaringizga yaqindan yondashgan bo’lasiz.a.v. Endi o’sha ishlarim uchun menga ajr-savob bo’ladimi?" . 35-bob.dedi. Buni ham qila olmasang. uzoqlashtirilsa. Rasululloh (s. Hakim ibn Hazom (r.) aytdilar: Bir a'robiy kelib: "Yo Rasulalloh! Meni jannatga kiritadigan amalni o’rgating".v.haqiqiy silai rahm qiluvchi emas. Rasululloh (s.) dan: "Men johiliyat zamonida silai rahm qilish.) Hz.a.a. ahamiyati zo’r masalani o’rtaga tashlading.ziyouz. Chin silai rahm qilish deb silai rahm qilishdan bosh tortgan kishiga silai rahm qilishni aytiladi". yaqinligi qolmaydi.deb so’radi. faqat shirin so’zni tilingdan qo’ymaysan". O’z urug-aymoqini bilish kerakligi haqida 72.v. Agar bularni qilish ko’lingdan kelmasa.

u vaqtda Alloh taolo sizlardan yuz o’giradi". uzoqlashtirilgan bo’lsa. yaxshi muomala bilan tarbiyat qilsa.) Rasululloh (s. degan gaplarini eshitdim".demak. ularni yaxshi axloq. aks holda oqibat nima bo’lishini o’zlaringiz o’ylab ko’ring! qiyomat kuni odamlar (yaxshi) amallar bilan kelganda sizlar og’ir yuklarni (gunohlarni) ko’tarib kelmang.)ning eshiklari oldiga qo’yib. uzoqligiga guvohlik beradi".v. yaqinligiga.v. Rasululloh (s.a.) ularni to’plab Rasululloh(s. oramizda muohada qilishgan kishilarimiz.v. Men u kishiga: "Men Tiym tamim qabilasidanman".a. Bu voqeadan xabardor bo’lgan ansorlar eshitib: "Qurayshlar haqida biror vahy (oyat) kelgan bo’lsa kerak". 41-bob. singlimizning o’gli va ham ozod qilgan qullarimiz bor". Alloh taolo benihoya xor qiladi demak . ularning o’rtasida tik turdilar-da: "Oralaringizda begona kishilar bormi?" . 39-bob. Men: "Ularning ozod qilgan qullaridanman".)dan rivoyat qilindi. Jobir ibn Abdulloh (r. ularning tarbiyasidagi qiyinchilikka sabr etsa va topgan molidan ularning kiyimkechaklarini but qilsa.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.ziyouz.a. qizlari albatta uning jannatga kirishiga sababchi bo’ladi".a.)ga: "Mening oldimga qavmlaringni yigib kel". Umarning qavmlari: "Ha.a. deb shu so’zni uch bor qaytardilar. Agar sizlar shunday bo’lsalaringiz yaxshi.): "Muohada qilishgan kishilar. deb aytishing kerak".) uylaridan chiqib.a. deyishdi.a.v. Biz tarbiya qilgan kishi haqida 76. Imom Ismoil al-Buxoriy yoniga kelib yaqinlashilgan bo’lsa. Shundan.a.dedilar".)dan: "Kimda uchta qiz bo’lib. ozod qilgan qullaridanman.a. dedilar. Hz.a.dedilar. shular mening yaqinlarimdir. Abdurrahmon ibn Abi Habib (r. o’zlari Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. deb buyurdilar.com kutubxonasi 15 . Ikki burun bilan to’ntarish . singlimizning o’gli hamda ozod qilgan qullarimiz hammasi o’zimizniki va sizlar quloq solasizlar: Qaysilaringiz Alloh taolodan qo’rquvchiroq bo’lsa. Alloh taolo uni ikki burni bilan yerga to’ntaradi". u kishi aytdilar: Rasululloh (s. u janob: "Shu qabilaning o’zidanmi yoki ularning ozod qilgan qullaridanmi?" .v.a. Uqba ibn Omir (r. keyin Rasululloh muborak ikki qo’llarini ko’tarib.): "Har bir musulmon kishining ikkita qizi bo’lib.a.) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r. 77.v.a.a. odamlar! quraysh qabilasi ishonchli kishilardir. dedilar. Hz.Al-adab al-mufrad. kim ularga zulm va yomonlikni ravo ko’rsa. deb uni eshitish va ko’rish uchun ulardan bir qancha kishi ul janob huzurlariga keldi. degan edim. qurayshlar boshiga qo’ydilar: "Ey. ular bu kishiga do’zaxdan parda bo’ladi". dedilar.)dan rivoyat qildilar.v.deb so’radilar.): "Kimning uchta qizi bo’lib.) Umar ibn Xattob (r. Abdulloh ibn Abbos (r. . dedilar. www. shunda u zot: "Unday bo’lsa.a.) huzurlariga kirib: "Yo Rasululloh! qavmlarimni olib keldim". Payg’ambar do’stlari 75. ularni o’z qo’lida tarbiya qilib katta qilsa va ularga marhamat nazari bilan qarasa. 40-bob.a. deb javob qilganim-da.deb so’radilar. Rifa'at ibn Rofi' (r.v. "Rasululloh (sa. Ozod bo’lgan qullar haqida 74. 78.v.) mendan: "Sen qaysi qabiladan bo’lasan?" . Umar (r.

v. deb faqir va miskinlarga sadaqa bermay ziqnalik qiladi.com kutubxonasi 16 .a.)dan: "O’zing yeganing. Keyin eshikka chiqib keldilarda. dedilar. Abdulloh: "Bu kishini ko’ringlar! Ular (iroqliklar) o’zlari payg’ambari xudoning www.a. Qaysi masalada bo’lsin. bolalari ko’z oldiga kelib. bolalaringga.a.v. chibinning qoni to’g’risida savol qilayotganida men ham bor edim. otam: "Yo’q. Hz. Miqdom ibn Ma'di Karib (r. U kishi: "Men Iroq ahlidanman".) bir kuni "Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.)dan: "Senga sadaqa-ehsonlarning eng kattasini aytib beraymi?" . Men qasam iboralarining aynan o’zini qaytarib aytganimda. Hatto tilanchining qo’lini qaytaradi va ularni tarbiya qilish bilan mashg’ul bo’lib. Imom Ismoil al-Buxoriy jannatga kirishi albatta muqarrardir". Suroqa: "Yo Rasululloh.)dan rivoyat qilindi: bir nechta qizi bo’lgan bir kishi Abdulloh (r. Abu Said Xudriy (r. deyish kerak".v.a.v.deb so’radilar.) Suroqa Ju'shum (r. degan jumlani ham qo’shdilar". suyumliroq emas.Ibn Abi Na'im (r.a. "Bolalar yurakka yaqinroqdir".)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Uch qizini yoki uch hamshirasini tarbiya qilgan kishi shubhasiz jannatga kiradi". Shunda Abdulloh u kishiga qattiq g’azab bilan: "Qizlarning rizq-ro’zini sen o’zingning rizqingdan berasanmi?" . 44-bob.deb so’radi.a. azizroq. safarlarga chiqishdan (bu o’rinda Hijrat) qo’rqadi. degan edi. 82. Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. 42-bob. Abdulloh ibn Umar (r.a. 81-hadis 80-hadisning takrori.deb so’radilar.a. dedilar".a. xayr-ehsoning hisoblanadi". Shunda Abdulloh ibn Umar unga qarab: "Sen qaerliksan?" . Oyisha (r.)dan rivoyat qilingan. menga qarab: "Qizim Oyisha! Men qanday qasamyod qildim?" . deb avvalgi so’zlariga o’zgartirish kiritdilarda. Qizini va hamshirasini boqqan kishining fazilati 79.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh: "Ikkita bo’lsa ham". faqat u Muso ibn Suroqa (r.a. 85. aytib bering!" dedilar. bir ish qilmoqqa jur'at qilolmaydi. dedilar.a.) Rasululloh (s. U kishi Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.a.deb koyigan edilar. Shunda bir kishi: "Yo Rasululloh! Uning qizi ikkita bo’lsachi?" .Al-adab al-mufrad. Qaytib kelgan qizni tarbiya qilgan kishining fazilati haqida 80.) huzurlarida bo’lgan vaqtida ularining o’lishini orzu qildi. 45-bob. 84. dedilar. Qizining o’limini orzu qilishning makruhligi haqida 83.) oldiga kelib. degan so’zlarini eshitdilar. Rasululloh (s.ziyouz. xotiningga va xizmatchilaringga yedirganlaring hammasi sening qilgan sadaqang.a. 43-bob. Bolalar ota-onaning baxil va qo’rqoq bo’lishlariga sababchidirlar Ya'ni ota-ona "Bolalarimga bo’la qolsin". yer yuzida Umar ibn Xattobdan ko’ra menga suyumliroq kishi yo’q".): "Eridan chiqib senikiga qaytib kelgan va sendan bo’lak qarovchisi bo’lmagan qizingga qiladigan xayru ehsoning ehsonlarning eng kattasidir".deb so’radilar.

Al-adab al-mufrad. 47-bob.a.a. chunki ular Rasululloh (s.a. Ammo bu vaqt namoz vaqti emas edi".)".v.a.ziyouz. sen ham uni sevgin!".)dan: "Bular ikkalasi bu dunyodagi mening rayhonimdir".deb so’raydigan kishilar-dir.)ning muborak yuzlarini ko’rgan bu ikki ko’z qanday baxtli ko’zdir. Rabbim! Men buni sevaman. U zot haq bilan nohaqni ajratib beruvchi va ota bilan bolani ham bir-biridan ayirib ko’yuvchi qur'on-i karimni va Islom dinini olib keldilar.a. bizlar ham koshki siz ko’rganlarni ko’rgan va bo’lgan yerlaringizda bo’lgan bo’lsak edi".a. Men nabiy muhtaram (s. U kishining bu gapidan Miqdomning achchiqlari chiqqandek bo’ldi. johiliyat davri rivoj topgan va butlarga cho’qnishdan yaxshiroq din yo’q.v.) aytdilar: "Bir kuni biz Miqdom ibn Asvad (r. Alloh taolo sizlarni dunyoga keltirish bilanoq uni tanib.) huzurlariga bordik. chibinni o’ldirsa.a. Men u zotning jahllari chiqqanidan hayron bo’ldim.a. dedilar. undan xafa bo’lishga hech o’rin yo’q edi. degan so’zlarini eshitgan edim".)dan rivoyat qilindi. boshqa odamlar tortgan musibat va qiyinchiliklarni siz tortmadingiz. xotinlarimizdan va zurriyotlarimizdan bizlarga ko’z quvonchini baxsh et!" (25:74) . ularni chin ko’ngil bilan sevmadi.v. O’z kishisini duo qilish haqida 88. Rasululloh (s. o’lgandan keyin do’zaxga borishini bilgani sababli.a.deb kelayotganlarini ko’rgan edim". dedilar".a. boz ustiga Rasulullohning "Bular mening bu dunyodagi rayhonlarimdir".v. Jubayr ibn Nufayr (r.com kutubxonasi 17 . Shu vaqtda bir kishi kelib. deb so’ragan edi. dedi.a.)ga itoatsizlik qildilar va da'-vatlarini qabul qilmadilar.) keldilarda: "Sizlar bilan birgalikda bir namoz o’qib olsak".v. payg’ambari olib kelgan din va shariat qonunlarini tasdiq qildingiz. u kishi: "Men Rasululloh (s.)ga bir kishi: "Sen www. u janobga "Rasululloh (s. dedilar Miqdom ibn Asvad (r. Anas ibn Molik (r. dedilar. Odam qoshshi.a. bu gunohdan qanday qilib qutiladi. 48-bob.v. Shunda Rasululloh (s. Go’dakni yelkaga mindirish haqida 86. deb aytganlari nabiralarini qatl etgan odamlarning vakili chibin qoni haqida so’rashi Abdulloh ibn Umar (r. Keyin Miqdom u kishiga qarab: "Alloh taolo nasib qilmagan va o’tib ketgan ishlarni orzu qilishga kishini nima majbur qiladi? U orzu qilayotgan ishlarga erishgan taqdirda holi nima bo’lishini o’zi bilmaydi-ku! Men Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.)ga g’alat tuyulgan .) yonlarida o’tirgan edik.a. Solih farzand ko’z nuri ekanligi haqida 87.a.deb madh qildi. U kishi Makkai mukarramaga kirish uchun ehrom bog’lagan odam pashsha. Shu voqeani so’zlab turgan vaqtda Anas (r.)dan rivoyat qilindi. Imom Ismoil al-Buxoriy o’g’lilarini o’ldirib. Mana shular uchun Allohga tashakkur aytmaysizmi? Boshqa payg’ambarlarga nisbatan bizning payg’ambarimiz eng og’ir holda va payg’ambarlik uzilib. endi menga kelib chibinning qoni haqida savol berayapti. Mana shunday kishilar haqida Alloh taolo: "Parvardigoro.v.)ning imom Hasanni elkalariga mindirib: "Ey. U kishi aytdilar: "Bir kuni onam va xolam Ummu Hirom (r. Alloh taolo dilining qulfini iymon bilan ochgan bir banda o’zining otasi yo bolasi yoxud aka-ukalarining kofir bo’lib.a. 46-bob. chunki u kishining qilgan orzusi juda yaxshi bo’lib.) bilan Rasululloh (s. . deb e'tiqod qiladigan kishilar zamonida payg’ambar bo’ldilar. Barro ibn Ozib (r.)ni ko’rgan ba'zi kishilarni Alloh taolo do’zaxiylardan qildi.

ammo ularga odob-axloq o’rgatish otalari vazifasidir. 50-bob. ulardan bittasini ham o’pgan emasman". Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.v. Anas (r. kishilarni yaxshilikka da'vat qilgani.chaqirmoq ma'nosida bo’lib.a. "Bularning dunyo va oxiratini obod qilgin!" deb bizning xonadonimiz haqiga duo qildilar.a. ): "hamma bolalaringga ham shunday narsalarni berdingmi?" – deb so’radilar. dedilar".) o’z o’g’lilari Nu'mon ibn Bashirni ko’tarib Rasululloh (s. Oyisha (r. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r. Yosh bolalarni o’pish haqida 90. 93. Rasululloh (s.a.v. dedilar.) men uchun hamma yaxshiliklarni Allohdan so’rab va oxirida: "Ey. Rasululloh (s.v.a. Bolalar xurmolarini yeb bo’lib. Valid ibn Numayir (r.ziyouz. "Adab" .): "Men Rasululloh (s.) unga uchta xurmo bergan edilar.) unga qaradilar-da: "Marhamatlik bo’lmagan kishiga Alloh taolo ham marhamat nazari bilan qaramaydi".Rasululloh (s.v. deb so’radilar. www.a. Abu Hurayra (r.a.): "Shunday qilgan bo’lsang men bunga guvoh bo’la olmayman.): "Alloh taolo sening ko’nglingdan rahmatini tortib olgan bo’lsa. faqat Nu'monning o’zigagina berdim".v. Alloh! Anasning moli va farzandlarini ko’paytir va uni barakatlik qil!" .v. Bashir: "Yo’q.) huzurlariga bir a'robiy kelib: "Sizlar yosh bolalaringizni o’pasizmi? Bizlarda bunday odat yo’q". yana onalariga qarashdi. a. "Sen nega bundan ajablanasan? Ikki bolasiga marhamat. bittasini o’zi uchun olib qoldi. Rasululloh (s. Shundan keyin onam: "Yo Rasululloh.a. deb atalgan .)ning o’ng tomonlarida bo’ldim.a.deb duo qildilar". dedilar". siz shunga guvoh bo’ling". Ona mehr-shafqatlidir 89.) bir kuni nabiralari imom Husaynni o’pdilar. 92.a.dedilar.v.a.a.) bilan namozni o’qib bo’lganimizdan keyin.a. yarimtadan bolalariga uzatdi.) o’tirgan edilar.a.Al-adab al-mufrad.a. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o’qiyotganingda Rasululloh (s. o’tmish kishilar bolalarning solih-qobil bo’lishlari Alloh taoloning tavfiqi bilan bo’ladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ona qo’lida ushlab turgan xurmosini ikkiga bo’ldida. 91.a. shu vaqtda huzurlarida Aqra' ibn Hobis (r. yomonlikdan qaytargani uchun shu xislat "odob". bu kichik xodimchangiz Anas haqiga yana bir duo qilsangiz".) kelganlarida Hz. Bashir ibn Sa'd (r. u yonida olib kelgan ikki bolasiga undan bittadan berdida.a.) aytishlaricha.v.a. 51-bob. uni men qanday qilib sening ko’nglingga joylay olaman".v. 49-bob.)ga bir xotin (tilanchi) keldi. Farzandlarga odob o’rgatish haqida Odob barcha yaxshi va ezgu xislatlarni o’z ichiga oladi.) bu voqeani u janobga hikoya qilib bergan edilar. U kishi: "Mening o’nta bolam bor. Rasulullo? (s. dedi.v. Oyisha (r. der ekanlar.a. Hz. mehr-shafqat qilgani uchun Alloh taolo ham unga marhamat qiladi". Keyin: "Farzandlaringning hammasi senga bir xilda yaxshilik qilishlarini xohlaysanmi?" . Anas ibn Molik (r. u kishi aytdilar: "Hz. boshqa odamlarni guvoh qil!" . Hz. dedilar. degan edilar. Janob Rasululloh(s.a.v.dedilar.com kutubxonasi 18 .a.)ning qaysi tomonlarida eding?" deb so’radi. dedilar".a.) huzurlariga keldilarda: "Yo Rasulalloh! Men shu o’glim Nu'monga falon-falon narsalarni berdim.v.

deyishdan murod adolatsiz taqsimotga guvoh bo’lish insofdan tashqari. Abdulloh ibn Umar (r.) rivoyat qildi: Rasululloh (s. boshqalarini mahrum qilishing durust emas". boshqalariga bermasang ham bo’laveradi. ahvolidan xabar olib turish.Al-adab al-mufrad. Abu Said (r. bolalaringdan bittasi . faqat ular Jobir ibn Abu Usmon (r. masalan. kurganda ochiq yuzlik bilan muomala qilish.a.): "Unday bo’lsa. Ota farzandlariga yaxshilik qilishi haqida 94. Mana shu bir bo’lak ra?mat bilan hamma maxluqotlar bir-biriga rahm qilishadi. bolalariga ham yaxshilik qilgan edilar. undan to’qson to’qqiz bo’lagini o’zida qoldirib.a. bir bo’laginigina yer yuziga tushirdi. Nu'monning o’zigagina berib. bolangning ham haqi bor". deganidir.agar juda ham shu ishni qilmoqqa qasd qilgan bo’lsang. insofdan tashqari ishlar paygambarlik xislatlariga yotdir. "Rahmat yuz bo’lakdir" 100.a. hatto ot ham o’z toychogiga tegib ketmasin deb ayab. agar modsiy yordam qulidan kelmaganda.) aytdilar: "Alloh taolo marhamatni yuz bo’lak qilib yaratdi-da. dedilar. men uni hatto molimga ham merosxo’r qilib qo’ysalar kerak. 54-bob. Oyisha (r. . u holda adolatsizlikka tarafdor insofsiz odamlarni topa qol.a. Sening bo’yningda otangning haqi bo’lganidek.o’sha Nu'monga hamma narsangi berib. degan edilar. oyoqlarini yuqoriga ko’tarib turadi".a.): "Marhamat ?ilmagan kishiga marhamat qilinmaydi". Qo’shnichilikning ahamiyati haqida 101.) aytdilar: "Rasululloh (s. unga ozor www. iloji boricha moddiy yordam berishdan. degan ma'no tushunilmasin.)dan rivoyat qilgan. degan so’zlarini eshitdim". Abu Hurayra (r. degan ma'nodir. Imom Ismoil al-Buxoriy U kishi: "Albatta.): "Alloh taolo qur'oni karimda yaxshi bandalarni abror.a.a. degan so’zlaridan. ammo uni Abu Usmon Najdiy Hz. deb o’yladim".com kutubxonasi 19 . dedilar.): "Hz. Bu o’rinda guvoh bo’lmayman. v. 98-hadisda aynan takror kelgan. deyishdan murod . dedilar. 55-bob.ziyouz.a)dan rivoyat qilingani. Umar (r.)nish1 "Men bunga guvoh bo’lmayman".a. Oyisha (r.a. chunki ular otalariga yaxshilik qilganlaridek.a.v. shunday bo’lishlarini xohlayman".v. Jabroil qo’shni haqiga rioya qilish to’grisida menga shu qadar ko’p vasiyat (toshpiriq) qildilarki.)dan rivoyat qilingan. 90-hadis mazmuni esa.)dan rivoyat kdgshndi: "Rasululloh (s.quldan kelgancha unga yaxshilik ?ilish. Rasululloh (s.a. Hz. "Boshqalarni guvoh qil". u Hz. dedilar. deb maqtadi. 96-97-hadislarda 91-hadis mazmuni takrorlangan. boshqalar guvoh bo’lgan taqdirda.dedilar". Qushni haqi .v. Marhamatsiz kishiga marhamat qilinmaydi 95.v. Imom Buxoriy Rasululloh (s. hadyalar berish. 53-bob. 52-bob. 99-hadis mazmuni ham 90-hadis kabi.

faqat bunda Abdulloh ibn Amr (r.a. Abu Hurayra (r. Hasan Basriy (r. deyishdi.a. Men Rasululloh (s. 106-hadis 101-hadisning aynan takroridir.v. u.)ning qo’y so’yganda yahudiy qo’shniga ham go’shtdan ulush berdingmi.a.): "Kishi o’nta xotinni zino qilgani qo’shnisining xotinini zino qilgani gunohidan engilroqdir". uzoqdagiga yuugurilmaydi. Rasululloh (s. Ular: "Zino qilish harom.): "Har kim Alloh taologa va qiyomat kuniga ishonsa. 110. 57-bobdagi 104-hadis mazmuni 101-hadisda bor.): "Unta xonadondan o’grilik qilishi bitga qo’shni uyidan o’grilik qilishdan yengilroqdir". qo’shnichilikda din va millat tanlanmaydi. Qo’shnisini uyiga kiritmagan kishi haqida 111.)dan: "Yo Rasululloh! Mening ikkita qo’shnim bor . Qo’shnichilikning hududi haqida 109.deb so’raganimda. Miqdom ibn Asvad (r. 56-bob.Al-adab al-mufrad. Hz.a. unda gapirishdan tilini saqlasin" dedilar.v.) bergan ta'limotga ko’ra.): "O’grilik to’grisida nima deysizlar?" . dedilar". 60-bob.)dan qo’shni haqida so’ralganda.v.a. dedilar".deb so’radilar. shunday javob berdi: "Hovlining old tomonidan qirq hovli. Yana Rasululloh (s. 59-bob. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar.com kutubxonasi 20 . u vaqtda hech bir kishi o’z oltin-kumushini boshqa musulmon birodaridan azizroq hisoblamas edi.v. 107.) aytdilar: "Rasululloh (s. qo’shnichilik uzoqdagisi bilan emas. Rasululloh (s.): "Yaqindagi qo’shni qolib.) sahobiylaridan: "Zino nima?" .ziyouz.a. Endi hozir esa.a. uni Alloh taolo va uning Rasuli harom deb ataganlar".) aytdilar: "Rasululloh (s..a. ammo bundagi hadis Hz.al.)dan rivoyat qilingan. ort tomondan qirq. 105-hadis ham takror.v. Rasu-lullo? (s.) aytdilar: "Bizning yoshligimizda ko’rganimiz shunday ediki. har birimiz uchun oltin-kumush har qanday musulmon birodarimizdan yaxshiroq bo’lib qoldi.a. deb ayolidan ikki bor so’raganligi ta'kidlangan. Umar (r. o’shanga berasan".) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v. Qo’shni haqi tugrisida 103. "qaysi bittasining eshigi senga yaqinroq bo’lsa. mehmonini hurmat qilsin va shirin so’zli bo’lsin. Imom Ismoil al-Buxoriy beradigan ishlarni qilmaslikdan iborat.a.a.harom. Qaysi qo’shni yaqinroq bo’lsa. hadyani shulardan qaysi biriga berishim kerak?" .a. Agar aytadigan yaxshi so’zi bo’lmasa.. dedilar. 102.v. so’l tomondan qirq hovlining hammasi qo’shni hisoblanadi".a.a.)dan: "Bir qancha qo’shnilar qiyomat kuni o’z qo’shnilarining etagidan ushlab: "Yo Rabbi! Mana bu qo’shnim www. barcha tengdir . 108-hadis 107-hadisdagi aynan takrori. qushnisiga yaxshilik qilsin. Abdulloh ibn Umar (r.v. 58-bob. yaqindagisi bilan boshlanadi. deganlarida.a. Ular: "O’grilik . o’ng tomonidan qirq.dedilar. Oyisha (r. Abu Shurayx Hizoiy (r.

dedilar".a. 61-bob. dedilar". rostguylikni. degan so’zlarini eshitdim".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. O’zi to’q bo’lib. sen shu namozni (uyda o’qiganing uchun) ado qilgan bo’lasan. suvini ko’proq qilib.)ga: "Men Rasululloh (s. Abu Muso Ash'ariy (r. 114-hadisda 113-hadisdagi sho’rboga suv solib qo’shnilarga ham ulashish haqidagi hadis takrorlangan. qo’shnisi och holida o’tirgan bo’lsa. Solih qo’shni haqida 116.a. Yashaydigan yerdan murod qabriston.) Abdulloh ibn Zubayr (r. Nofi' ibn Abdul Horis (r. deb da'vo qiladi". bizni undan xalos qilmoqqa Sen o’zing qodirsan .Al-adab al-mufrad.namozlarni o’z vaqtida ado qil! Agar imom namozni o’qib qo’ygan bo’lsa.v.a. aka-ukalarini va hatto otasini o’ldiradigan vaqt kelmaguncha qiyomat-qoyim bo’lmaydi".a.): "Suhbatdoshlarning eng yaxshisi xushfe'l va ko’ngilga ma'quli va qo’shnilarning ham eng yaxshisi qo’shnisiga munosabatda mumtozidir".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. poklikni o’ziga dastur qilib olgan insonni aytilgan. 63-bob. o’qimagan bo’lsang.a. dedilar".): "Kishi o’z qo’shnisini. Ya'ni ey. dedilar.v. Sho’rboning suvini ko’paytirib. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rabibim va do’stim Rasululloh (s.)ning qilib yuradigan duolaridan biri shunday edi: "Ey. uchinchi . Qo’shnining yaxshisi haqida 115.a. shundan minnat qilmay ularga ham ber. qo’shnilarga ham ulashish haqida 113. 118. www. chunki foniy dunyodagi yomon qo’shnidan ko’chibgina qutilishing mumkin".ziyouz.a. Abdulloh ibn Abbos (r. qo’shnisi och o’tirmasin 112.v. Abu Zarr G’iforiy (r. Alloh.v.ikkinchi . Yomon qo’shni haqida 117. deyilmoqchi. unga iqtido qilasanda. u sen uchun nafl namozi bo’ladi".com kutubxonasi 21 . solih qo’shni va beozor ulov bo’lishi musulmon kishining saodatidir". yomon qo’shnini bizdan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 62-bob.a.a.a. ishida va umuman barcha hatti-harakatlarida to’g’rilikni.v. 64-bob. Alloh! Men yashaydigan yerdagi yomon qo’shnining yomonligidan panoh berishingni so’rayman.) "Keng turar joy. u kishi (chin) mo’min emasdir". qo’shnilaring ahvoliga qarab.Hatto agar burni va qo’l-oyoqlari kesilgan qul senga boshliq bo’lsa ham unga itoat qil.a.)dan: "Kim o’zining qorni to’q bo’lib.v. Imom Ismoil al-Buxoriy boshimga ish tushgan vaqtda yordam qilish o’rniga eshigini qulflab olgan edi.) aytdilar: "Rasululloh (s.sho’rbo qilsang.) menga uch narsani buyurdilar: birinchi . degan hadislarini eshitgan edim". Solih kishi deb so’zida. 65-bob.

): "Bu xotinda yaxshilik yo’q.a. Abu Hurayra (r. deganlar 122.a.a. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. qo’yi to’g’risida gapirib qo’shningga ozor bermagin!" . chiroqni o’chirib qo’yish edi. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy 66-bob.deb www.v.v.): "Bu xotin jannat axlidan". 67-bob.v. undan qolgani ham kifoya qiladi. uning maxsus eridan bo’lak a'zolaridan istaganicha foydalanish joizdir.) muborak yuzlari va boshlarini sonlarim ustiga qo’yib yotib ozgina isinib uxladilar. Lekin tili bilan qo’shnilariga ozor beradi. hz.a. xotinining jahli chiqib yoki kayfi choh turganidan erining talabini qabul qilmasa.a.a.a. dedilar. Rasululloh (s.a. uydagi namoz o’qiydigan joylariga bordilar.com kutubxonasi 22 . Rasululloh (s. Qo’shni xotinlarning bir-birlariga ozmi-ko’pmi narsalar berib turishlari o’zaro munosabatlarni yaxshilab boraveradi. dedilar.v.v. ana shu vaqtda qo’shnimizning uyda boqadigan qo’yi uyimizga kirib. Oyisha (r. Rasululloh? (s. Rasululloh (s. Rasululloh (s. undan non yopdim. gunohkor bo’ladimi?" . hatto shundoqki. musulmon xotinlar! Agar qo’shningizdan qo’yning pochasidek bir arzimas narsa chiqsa ham taxqirlamasin".): "Albatga gunohkor bo’ladi. Amr ibn Muoz buvisi Havvodan rivoyat qilishicha. Uning og’zidan nonni olib qolish uchun qilgan harakatimdan Rasululloh (s. Hadisga ikkinchi ma'no ham berilishi mumkin: hech kimsa qo’shnidan chiqqan narsani "Shu arzimaydigan narsani berdimi!" . Oyisha: "U vaqtda xotin ostki kiyimni kiyib olib.): "Ey. Men senga Rasululloh (s.)ning men bilan bo’ladigan kechalarida qo’l tegirmonida ozgina arpani tortib. u do’zax ahlidandir".v.a. nonni olib ketdi.a. Men ikki sonimni ochdim.v.v.)ga kelib "Er xotiniga yaqinlik qilishni ko’ngli tusab qolganda. dedilar. eshikni qulflab.)ning odatlari uxlash oldidan eshikni qulflash. deb kutib yotab uxlab qolibman. Shularni qilib bo’lgandan keyin yotar edilar.) dan: "Yo Rasulalloh! Falonchi xotin kechalari turib ibodat qiladi.deb so’radi.v.a. Rasululloh (s. dedilar.) uyg’ondilarda: "Mayli. u hech kimga ozor bermaydi".v. Rasululloh (s. Bir xotin hz.a. uyida o’zi bilan eriga faqat bitta to’shak yoki bitta ko’rpadan bo’lak yotadigan narsasi bo’lmasa. U xotin yana hz.Oyishadan: "Xotin xayz ko’rgan bo’lsa.deb so’radi. u yo’q demasligi kerak".): "Qaysi bir kishining yomonligi va ozor berishidan qo’shnisi tinchimaydigan bo’lsa. eri undan talab qilganda xotin nima qilsin?" . hz. Rasululloh namozni o’qib bo’lib sovuq qotdilar shekilli yonimga keldilarda. kunduzlari ro’za tutadi va odamlarga xayr-ehson va boshqa yaxshi ishlarni ham qiladi.) bilan qilgan ishimizni ochiq aytib bera qolay.a. u jannatga kirmaydi". dedilar". Qo’yning pochasi bilan bo’lsa ham qo’shniga hadya berish haqida 121.a. Ammo eri bo’lsa. eri bilan yotaveradi.a.) namozlarini o’qib bo’lsalar. Oyisha (r.v.) aytdilar: Rasululloh (s. nonlarini oldilariga qo’yaman. Shu bilan birga. meni uyg’otib: "Meni isitib qo’y". Men: "E Rasululloh! Men xayz ko’rib qoldim".ziyouz.dedilar. Buning oqibati qanday bo’ladi?" . 120.) uyga kirdilarda. agar er egar ustida o’tirgan chog’ida xam xotinidan talab qilib qolsa. degan edim.deb so’ralganda. deyishdi. Qo’shniga ozor bermaslik haqida 119. Yana: "Faloniy xotin farz namozini o’qiydi va eski kiyim-bosh kabi arzimaydigan narsalarini sadaqa qiladi. taom suziladigan idishlarni yerga to’ntarib.a.Shunda men Rasululloh (s.v.a. ikki soningai och". suv solinadigan meshning og’zini ip bilan bog’lash.v.): "Mayli. Abu Hurayra (r.

Quli bir qo’yni so’yish uchun sudrab olib ketayotgan edi. barakotlar. faqat u Juhayfa (r. chunki har kim o’z himmati va qudratiga yarasha hadya qiladi.)ga kelib: "Yo Rasululloh! Mening bir qo’shnim bor. uni o’z hovlisidan chiqib ketadigan holatga keltirsa. albatta halokatga uchraydi". maqomi Ibrohim bilan Rukni Yamoniy o’rtasida o’tirdida: "Yo Rasululloh! Ota-onam sizga fido bo’lsin.ziyouz. U Rasululloh (s.v. dedilar. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan. Imom Ismoil al-Buxoriy taxqirlamasin. Ka'baning o’ng tarafidaga kichik bir yer.dedi Ibn Amr.a. 125-hadisda 124-hadis mazmuni takror kelgan.Al-adab al-mufrad.a. deb gumon qildim". ular: "O’z qo’shnisiga ozor bergan bunday qo’shniga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" .a.a. Hadya oz bo’lgani uchun uni mensimaslik o’rtada adovatni qo’zg’atadi. rukni Yamoniy esa. nima hodisa bo’ldi?" . "Ey.)ning yonida edim.a. Maqomi Ibrohim . bittasi vafot etsa yoki ikkalasi ham yarashib olmay.)dan rivoyat qilingan. 69-bob. Bu mojarodan xabardor bo’lib qolgan o’sha yomon qo’shni o’zi kelib uzr so’radi va: "Yuklaringni uyingga kirgizib qo’yaver! Bundan keyin senga sira ozor bermayman". Abu Hurayra (r.): "Uni sen ko’rdingmi? Senga ko’p yaxshilik.. Qo’shni yahudiy bo’lsa ham.a.com kutubxonasi 23 . faqat u Juhayfa (r. ikkisi ham Allohning qahriga yo’liqadi. Qo’shnini ko’chib ketishga majbur qilgan kishi haqida 127. u menga ko’p ozor beradi". Savbon (r. Rasululloh (s. Jabroil (a.a. Odamlar yig’ilib: "Bu nima. yoningizdagi oq kiyim kiygan kishi kim edi?" .a.deb so’rashganda.deb so’radi. albatta.. 128. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 123-hadis mazmuni 122-hadisning aynan 68-Qo’shnidan shikoyat qilish haqida 124.v.) menga qo’shnichilik haqida ko’p ta'kid qildilar. u Hazrat Jabroil edilar. . ushyug o’ng tarafidagi burchak nomi. yigit! .a.s. dedilar".) aytdilar: "Ibn Abdulloh ibn Amr (r. hatto men qo’shnilarni birbiriga merosxo’r qilish haqida Alloh taolodan vahiy keltirdilar shekilli. 126. shu holda o’lsa. asbob-uskunalaringni ko’chaga chiqarib qo’y".) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.Harami sharif ichida. deb maslahat berdilar.) buyurganlaridek uyidagi narsalarini ko’chaga chiqarib qo’ydi. u bo’lgan voqeani ularga aytib bergandan keyin.) unga: "Uyingga borib hamma buyum. deb shikoyat qildi. Jobir ibn Abdulloh (r.v.)dan rivoyat qilingan.qo’yni so’yganing zahoti ulush berishni yonimizdagi yahudiy qo’shnimizdan boshlash esingdan chiqmasin!" Yonimizda turgan bir odam: "Yahudiyga ehson qilasanmi? Alloh seni isloh www. 70-bob.a.deb duoibad qila boshladilar.a. deb qasam ichdi.) ilgari janoza namozi o’qiladigan yer (maqomi Ibrohim)da oq kiyim kiygan bir kishi bilan ro’baro’ o’tirgan vaqtlarida bir odam o’z qo’shnisidan ko’rayotgan zulmdan shikoyat qilgani kelib.v. Qaysi bir qo’shni o’z qo’shnisiga zulm qilib.v.a.) aytdilar: "Ikki kishi bir-biri bilan uch kundan ortiq arazlashib yurib.) aytdilar: "Rasululloh (s. kelibdi. Rasululloh (s. Mujohid (r.

"Ehson (ezgulik)ning mukofoti fakat ehson (ezgulik)dir" (55:60).a. Ular yana: "Bizning savolimiz bu haqida ham emas edi". 73-bob. deb javob berdi .a. Karam Haqida 129.s.v.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. dedilar". biz uni so’ramadik".s. Yaxshiga ham.a.)ning o’zlaridan rivoyat qilingan.v. dedilar.a. hatto qo’shni bizga merosxo’r bo’ladimikin. Karam to’grisida savol bergan sahobiylarning maqsadlariga Rasulullohtushunib turgan bo’lsalar ham musulmon kishilar uchun avzal karamning yuqori qismi bo’lgan taqvoni eslatdilar. Yetim tarbiyalaganning fazilati haqida 131.) Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsin!" . shunda ham asosiy e'tiborni dinga qaratish keraklshmni uqtirdilar.v.ziyouz. deb izoh bergan edilar. deb o’ylab qolganmiz". uni yaxshi o’rganib va shunga muvofiq amal qilsa. barchaga ma'qul keladigan fel-atvorni ifoda etadi.v.a. Karam insonga xos bo’lgan viqor va fazilatlar. chunki arablar nasabning diniy tomoniga e'tibor bermay. Karam so’zi ko’p ma'noni o’z ichiga oladi.a. Islom dinini qabul qilib. Ular: "Yo Rasululloh. dedilar. 75-bob.com kutubxonasi 24 .)dan rivoyat qildilar: Rasululloh (s. jo?iliyat zamonida kim yaxshi bo’lgan bo’lsa. faqat 132-hadis to’qridan to’gri Hz.) rivoyat qildilar: "Sahobiylar Rasululloh (s. Rasululloh (s. degan aqidaga Muhammad ibn Alj(ibn Xanafiya): "Bu oyati karima mazmuni yaxshi kishiga ham. deganlarida.deb so’rashdi. Keyin nasabi paygambarlardan bo’lgan Yusuf (a.v. Fojirga ham yaxshilik qilaverish haqida 130.) Rasululloh (s. ularning yaxshi nomi karimliklari davom etaveradi". Rasululloh: "Odamlarning karimrog’I Hazrat Ya'qub payg’ambar o’g’li va Ibroxim xalilullohning nabirasi Hazrat Yusuf payg’ambar (a.): "Siz arablarning ma'dani qabilalari haqida so’rayotgan bo’lsan-giz kerak.v.a.Oyisha (r. kechasi ibodat bilan mashgul bo’ladigan kishilardek savobga egadir".a.a.): "Beva xotinlar va miskinlar ro’zgoriga (yordam qilish uchun) harakat qiluvchi kishi Alloh taolo yo’lida jihod qiluvchilar va kunduzi ro’zador.): "Etim bolaning tarbiyasini o’z ustiga olgan kishi jannatda men bilan shunday yaqin bo’ladi". Abu Hurayra (r.a. Savol berayotganlar uchinchi bor takrorlapshlarida Rasululloh (s. 72-bob.a. 71-bob.v. shunchalar ko’p tavsiya qilganlarki. www.a.) qo’shniga ehson qilishlikni tavsiya etganlarini eshitganman. Abu Hurayra (r. Yetim boqqan kishining ajri 133.)dirlar". deb o’rta barmoqlari bilan ikkinchi barmoqlari (ibhomlari)ni ko’rsatdilar. dedilar. faqat hukmronlik va mol-mulkda ustunlikni nazarda tutar edilar.a. Abdulloh ibn Amr: "Rasululloh (s.dedi. Din bu o’rinda taqvogina emas.): "Odamlarning eng karimi Alloh taolodan qo’rquvchirog’idir".)ni zikr etdilar.v.) maqsadni anglatib. deyishdi. Rasululloh (s. fojirga ham shomildir". Murratu-l-Faxriy ibn Amr (r. goya va vijdon hamdir .)dan: "Odamlarning eng karimi kim?" .Al-adab al-mufrad. 74-bobdagi 132-hadis mazmuni 89-hadisning aynan takroridir.

Yana kimni istasang. o’ttiz minglab aqcha bilan do’zax tagiga sho’ngib borayottanini ko’rasan. Hasan Basriy: "Men ko’p musulmonlarni ko’rgan edim. Hamza ibn Nujayx Abu Ammora (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Bir yetimni boqib olgan musulmon xonadoni xayrliqdir.) aytdilar: "Vallohi. boradigan yerlariga jo’nashdi. Hasan Basriy (r. Uning o’zi ham insofga www. ulardan bittasi erta bilan turib: "Ey. 135-hadisda 133-hadis mazmuni takrorlangan. Imom Ismoil al-Buxoriy 134.Yetim asragan xonadonning xayri 137.a.) o’zlari taomni yeb bo’lganlaridan keyin bola kelib qoldi. faqat u Sahl ibn Sa'd (r. Bolaning taomini olib kelinglar. dedilar".)dan rivoyat qilinishicha.a.al. Yana Hamza aytdilar: "Hasan Basriy so’zini davom ettirib: "Endilikda kimniki ko’rsang fosiq bo’lib. Endi yaxshi kishilaringizning umri tugab. Uni axtarib topisha olmadi.a. lekin yetim bola yo’q edi. Abu Bakr ibn Hafsning aytishlaricha. Eslagan vaqtingda senga yordami tegmaydigan va unutganingda seni eslamaydigan suhbatdoshdan panoh berishini Alloh taolodan so’rab yur!" .a. 136. Hasan Basriy (r.a.): "Etim bolaga o’z otasidek marhamatlik bo’l! Nima eksang o’shani o’rishingni yaxshi bil! Boylikdan keyin kambagal bo’lib qolish juda yomon. miskinlaringiz va qo’shnilaringiz xolidan xabardor bo’ling".com kutubxonasi 25 .degan edilar".s.) ham ziyon qilmadilar -chunki u kishi yaxshi gap bilan bolaning ko’nglini ko’tarib savobga ega bo’ldilar . Suhbatdoshingga bir narsa va'da qilsang. Ibn Umar (r. bu talqon bilan asal biz yegan taomdan yaxshiroqdir.bola oldiga qo’ydilarda: "Mana buni tanovul qila qol! Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki.)dan rivoyat qilingan.) aytdilar: "Hz.ya'ni taomdan kech qolgan bo’lsang ham. u o’z davlati.ziyouz. Yetimga otadek marhamatli bo’l 138. shayton yo’liga kirmoqchi bo’layotganini ko’rasan.Al-adab al-mufrad. deb edilar". Abu Hurayra(r. Abdurrahmon ibn Abza (r.) aytdilar: "Men Hasan Basriydan quyidagi gaplarni eshitdim. Yetim boqqan kishi men bilan mana shu ikki barmogimdek jannatda birga bo’ladi".)ga taomlari keltirildi.a.v. Bundan ham yomonroq narsa to’gri yo’lda bo’lib. Noiloj Abdulloh (r. deb buyurdilar. Ammo sizlar bo’lsa kundan-kun pastlashib ketayapsiz". .) biron yetim bola ishtirok etmaguncha dasturxondan taom yemasdilar.a.) ham ziyon qilmadilar".a. keyin egri yo’lga o’tib qolishdir. u kishi aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.al. Abdulloh ibn Umar (r. 77-bob. 76-bob.)dan rivoyat qilindi. ahllarim! Yetim bolalaringiz. 139.) taom yeydigan vaqtlarida bir yetim bola kelib. Dovud (a. sen ziyon qilgan bo’lmading". Musulmon xonadonining eng yomoni yetimni xor qilgan xonadondir. Rasululloh (s.Ibn Umar (r.al. Kunlarning birida Abdulloh (r. U nega shunday qiladi? Axir. o’shani amalga oshir! Va'da qilgan narsangni amalga oshirmasang. u janob bilan birgalikda ovqatlanardi. ammo taom tugab qolgani uchun uzr aytilgandan keyin Abdulloh (r. orangizda adovat paydo bo’ladi. u Alloh taolo beradigan nasibani arzimaydigan narsaga sotayaptiku. Ziyon qilgan bo’lmading .) talqon bilan asalni keltirib. deb nasihat qilardi.a.a. mol-mulkini o’rinsiz yerga sarf qilayotgan.a.

a.)dan rivoyat qilindi. dedi.v.a.) aytdilar: "Mening bir o’glim o’lib qolganda juda qattiq achindim va Abu Hurayraga borib: "Siz Rasululloh (s. u yetim bolani xam shuning uchun ur!" .v.) Rasulullohdan rivoyat qildilar. 339-sahifa).a. Ibn Abbos esa:"Do’zax ichiga kirmay. men uchta bolamni ko’mdim". degan edilar". dedilar. bolalarini sabr bilan tarbiya qilayotgan va turli mashaqqatlarga uchraganidan rangi sargayib ketgan xotin bilan jannatda shunday bo’lamiz". katta bo’lganida shu odobi tufayli hurmatga ega bo’ladi. faqat Alloh taolo Qur'onda: "Sizlardan har biringiz unga (jahannamga) tushuvchidirsiz. deb Ibn Siringa aytdi.a.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.a. Shumaysatu-l-Atakiya aytdi: "Hz.)dan: "Yosh bolalaringiz jannatdagi kichik chavaq (baliqcha)lardir". qo’lingdagi yetimga ham shunday qaragin. 2-jild. 79-bob. deganlar". Ya'ni bola yaxshi odob o’rgansa. "Rasululloh: "Eridan beva qolib.a.a. shunda u zot: "Men yetim bolani keyinchalik xursand bo’lsin. Ba'zi sahobiylar: "Do’zaxdan murod pulsirotdir". Xolid Absi (r.ziyouz. Bolalari o’lgan kishining fazilati haqida 143. Yetimga odob o’rgatish haqida 142. 80-bob.): "Qaysi bir musulmon kiishning uchta farzandi o’lgan bo’lsa.a. dedilar". 145. dedilar". demoqchi bo’lsalar kerak. O’z bolangni nima uchun uradigan bo’lsang. deydilar. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh: "Do’zaxga yaxshi kishilar ham.) aytdilar: Rasululloh (s. www. lekin u mo’minlar uchun sovuq va salomatlik bo’ladi". .a.): "Sen zo’r qalqon bilan do’zaxdan to’silib qolibsan". deb uraman". 144.): "Men Rasululloh (s. bu bolam haqiga duo qiling.com kutubxonasi 26 . yomonlar ham kiradi. Shuvda Ibn Sirin: "O’z bolangga qanday qaraydigan bo’lsang. faqat yonidan o’tadilar". Asmo' ibn Ubayd: "Ko’limda bir yetim bola bor". Shunda Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy kelmaydi va boshqalar ham unga nasihat qilmaydi (yoki boshqalar nasihatini qabul qilmaydi)".deb so’radim. "Bir xotin kishi Rasululloh huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh. Ya'ni shunday xotin jannatga kiradi va darajasi boshqa xotinlarga nisbatan mening darajamdek baland bo’ladi. deb ikki barmoqlarini bir-biriga jips qilib ko’rsatdilar. Avf ibn Molik (r. Al-kashshof. Oyisha Huzurlarida yetim bolaning odobi to’grisida bahs bo’ldi. 140. Shunda Abu Hurayra (r. 78-bob. (Zamahshariy.)dan o’lgan kishilarimiz haqida bizga dalda beradigan biror gap eshitganmisiz?" . Bu oyat tafsirida Jobir ibn Abdulloh (r.dedilar. degan qasami uchungina u kishi ham bir tushib o’tadi".v. do’zax o’ti unga tegmaydi.v. Umrini yetim bolalariga ba?ishlagan tul xotinning fazilati 141. (Bu) Rabbingiz (irodasiga binoan) vojib bo’lgan hukmdir" (19:71).a.dedilar.

ularning savollariga javob berar ekanlar. Abu Zarr. Sa'sa'a. dedilar". albatta. 149-hadis mazmuni 148-hadisda o’tdi. Chala tug’ilib o’lgan bola haqida 152. Imom Ismoil al-Buxoriy degan hadislarini eshitganman.v.Al-adab al-mufrad. deb marhamat qildilar.): "Kimning uchta bolasi vafot etsa.a. 150. jannatda xohlagan yerida yuraveradi .v. Alloh o’sha norasidalarga bo’lgan rahmatining lutfi bilan u kishini jannatga kiritadi". deb javob berdi".a. Kichik baliqchalar suvda istagan joyida suzib yurganidek.) shunday rivoyat qildilar: "Bir xotin Rasuli Xudoga huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh! Siz sahobiylaringiz bilan majlis qurib o’tirganingizda men so’zlashga jur'at qilolmayman. biz: "Yo Rasululloh Agar uning ikkita bolasi o’lib.a. deb javob berdilar. men farzand dogiga sabr etib www. Bir xotin: "Yo Rasululloh! Ikki bolasi o’lgan kishi ham jannatga kiradimi?" . Jobir ibn Abdulloh (r.a.deb so’raganda. Alloh taolo bolalariga marhamat qilib. 147-hadis 144-hadisdagi mazmunning aynan takrori. Rasululloh (s.a.)dan: "Qaysi bir musulmon kishining balogatga yetmagan uchta bolasi o’lsa. Mazkur hadisning roviysi Suhayl hadis to’plash va hadisga suyanib fikr aytishda benihoya zehnli edi.a. orada shu gapni aytdilar: "Orangizda kimning uch bolasi o’lgan bo’lsa-yu.) kelib. u jannatga kiradi". Xotinlar aytilgan kuni to’planishdi va Rasululloh (s. 148.v.) dan rivoyat qilingan. u kishi jannatga kiradi". deb so’raganingizda. Roviy Mahmud ibn Lobid dedi: "Jobirga: "Vallohi! Agar siz bitga bolasi o’lgan bo’lsachi. 81-bob. degan hadislarini eshitgan edim". Abu Hurayra (r. bu Alloh taoloning irodasi.a.a. Shunda u kishi: "Ey.v. 151. musulmon bolalari yoshligida vafot etgan bo’lsa. ammo o’sha kuni bu hadisni yozib oluvchi odam topilmadi". dedi.a. Biron kun bizni biron joyga to’plang.a. Rasululloh (s. deganlarida. 146.) hech bola ko’rmagan edilar. nechta bolangiz bor?" deb so’radilar. "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". Allohning irodasiga sabr qilib umid tutsa. Rasululloh: "Ikki bolasi o’lgan bo’lsa ham". Sahl ibn Hanzaliya (r.a. (savollarimizga sizdan javob ola bilaylik)".)ning shunday deb marhamat qilganlarini xabar qildi: "Bir musulmonning uchta bolasi norasida paytida o’lib ketgan bo’lsa.) albatta bitga bolasi o’lgan bo’lsa ham. shunga sabr etgan bo’lsachi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. u: "Vallohi! Men ham shunday deb o’ylayman".) Rasululloh (s.v. Anas ibn Molik (r. Sa'sa'a ibn Muoviya (r. Abu Zarr: "Ey .ziyouz. men Rasululloh (s.) qaerdadir suv idishini bo’yinlariga osib olgan Abu Zarr Giforiy (r.com kutubxonasi 27 .a.a. U kishi: "Alloh taolo menga Islom dinida chala tugilsa ham birorta farzand bersa-yu.deb so’radi. deganimda. deb sabr qilib va shu sabri uchun Allohdan savob umid qilsa. uni albatta jannatga kirgizadi va qaysi bir kishi bir musulmonni qullikdan ozod qilsa.v. dedilar.)ga duch keddilar. faqat bunda Ummu Sulaym (r. deb javob bergan bo’lur edilar".): "Falon kuni falonchining uyida to’planingiz". deb marhamat qildilar. uning har bir a'zosini ozod qilgan qulining a'zosi badaliga do’zax o’tidan saqlaydi".

www. dedilar". Ali! Menga hayvon kuragidan olib kel. Ali (k. varasalaringizga tegishli mol o’z molingizdan ko’ra yaxshiroq ko’rinadi. bu albatta varasalar molidir".deb so’radilar. albatga. men ummatlarim zalolatga tushmaydigan narsalarni yozdiraman". . Imom Ismoil al-Buxoriy shunga Allohdan bo’ladigan savobni umid qilsam.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. bu men uchun butun dunyodan va undagi hamma narsalardan ham yaxshiroq bo’lar edi". O’zingizdan ilgari yuborgan molbu sizning molingiz. ammo molparastlik tufayli uni yigab. saqlash va kutib turish. 155. kuzatib turadi.v. degan edilar. 153.a.): "Sizlar pahlavon deb kimni hisoblaysizlar?" .deb so’radilar. dedilar". Kishi hayotida molidan yaxshi ishlarga sarf qilsa. Muhammadu-r-Rasululloh" kalimasiga guvohlik berishga buyurdilarda: "Kim shu kalimaga ko’ngil bilan guvohlik bersa.)ning dardlari og’irlashgan vaqtida menga: "Ey.): "Bunday emas. deb vasiyat qildilar va jonlari chiqqunga qadar shunday so’zlarni aytib. Alloh taolo uning jasadini do’zax o’tiga harom qiladi".dedilar.deyishdi. Abdulloh ibn Mas'ud (r.): "Unday emas. raqub o’zidan ilgari birorta bolasini (qabrga) uzatmagan kishidir".v.a.a.com kutubxonasi 28 .ziyouz. zakotni beringlar hamda qo’l ostingizdagi kishilarga yaxshi qaranglar". Ular: "Biz kurashda hech kimdan yiqilmaydigan kishini pahlavon deb bilamiz". Hz. Birinchisi bolash yo’qiligidan qayg’urib. ikkinchisi o’zidan keyin bolalari qolib. Shunda Rasululloh (s. oxirida "Lo iloha illalloh.v.) u mol kishiga yaxshi ko’rinadi.v. otadan qolgan molni yaxshi ishlarga sarflasalar.a. balki jahli chiqqan vaqtida ham o’zini tiya oladigan kishini pahlavon deyiladi".a.v. o’zidan keyin qoldirsa. ma'azolloh. bu albatga gunohdir.a.a. Rasululloh (s.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Yo Rasululloh! Hammamizga ham uz moli merosxo’rlarining molidan yaxshiroqsir". dedilar".a. deyishdi.)shunda: "Namozni o’z vaqtida o’qinglar. dedilar. uni o’zidan ilgari yuborgan bo’lib. ya'ni bolalari o’laverib. Rasululloh (s.v. Shu vaqtda Rasulullohning muborak boshlari mening bilagim bilan yelkam ustida edi. Raqub lugatda ikki ma'noda: biri raqobatdan. deyishdi. Men esa. . buning ajr-mukofotani Alloh beradi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. 154.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sahobiylar: "Bizlar raqub deb o’zidan bola tug’ilmaydigan kishini aytamiz".deb sahobiylardan so’radilar. Endi varasalar insofli bo’lib. Rasululloh (s. ota molini yomon ishlarga sarflaydigan bo’lsalar. Shuning uchun Rasululloh (s.): "Bilib qo’yinglarki. yangi tug’ilgan bolasini ham avvalgalari qatori o’lib qolishidan qurqib. dedim. ikkinchisi bolasi tugmavdigan kishi ma'nosida. 82-bob. Alloh taolodan bola so’rab iltijo qilgani uchun savob kutsa.) aytdilar: Rasululloh (s.v. savobdir. ya'ni kuzatish.) sahobiylardan: "Sizlar raqub deb kimni aytasizlar?" .a.Al-adab al-mufrad. manfaati o’zigadir.a. uning haqida qiladigan duolari va xayr-ehsonlarini kutadi. Ammo ular betafviq bo’lib. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Ammo o’zingizdan keyin orqangizda qolgan mol esa.) sahobiylaridan: "Qaysilaringizga o’z molidan ko’ra varasalarining moli yaxshiro? ko’rinadi?" . kurakni olib kelgunimcha Rasulullohning olamdan o’tib qolishlaridan qo’rqib: "Yo Rasulalloh! Aytadigan gaplaringizni men yodimda saqlab qolaman". Mamluklarga yaxshi munosabat haqida 156. dedilar.v. u varasalar moli hisoblanadi.

u yaxshi kishi. Oyisha (r.ziyouz.)dan rivoyat qilindi. Baytariy .a. Amr (r. u kishi cho’rini chaqirib so’radilar. Yaxshilaringizni ham. u kishi aytdilar: "Kimki (qo’lidagi bor narsalaridan) kishilarga bermasa. qul bola qochib borib quduqqa yiqilgan. Abu Umoma (r. qabul qiling va musulmonlarni urmang". namozni kanda qilmang. Namoz o’qiydigan kishini urishdan Alloh meni qaytargan". birini Hazrat Aliga berib: "Buni urma.v.Al-adab al-mufrad. Oyisha betob bo’lib qoldilar. Tabibning so’zini Oyishaga aytilganda. Xizmatkorning gunohini kechirish haqida 163. Abu Dardo (r. U erta bilan Hz. Kimki odamlarning yaxshiligidan umidvor bo’lib.com kutubxonasi 29 . Umar bolaning yuzidagi cho’gning asarini ko’rib. Ali (k.): "Nima uchun bu ishni qilding. dedilar. yomonligidan qo’rqib yuradigan bo’lsa va ozod qilgan quliga yaxshilik va yordam qilmasa. dedilar. Qaramog’idagi kishilarga yomon qarash haqida 159. endi bundan keyin sen sira cho’rilikdan qutilmaysan". (safarda ovqatimga hamroxlarim sherik bo’lmasin deb) ovqatini o’zi yesa va qulini uradigan bo’lsa. hadya berilganda uni hazm qilib ketmay. Shunda u bolaning yuziga cho’q otgan.) aytdilar: Hz.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 157. 161. tabib: "U kishi sehrlanganlar.a. Hz. hadya qilinsa. "Bir kun Hz. 85-bob.a. xoh biror to’yga bo’lsa (basharti u yerda ichkilik kabi buzuq ishlar bo’lmasa) unga borish lozim.)ning so’nggi so’zlari shunday bo’ldi.v. dedilarda. 84-bob. Shunda akalarining o’gillari sudanlik yoki Hindistonlik bir lo’li tabibga u zotning dardini aytilganda. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. "Rasululloh (s.) ikkita qul bolani olib keldilarda. deb xabar qildilar: "Namozni kanda qilmang.) Rasululloh (s.v. musulmonlarni va shu jumladan qaramog’idagi kishilarni nohaq urish albatta haromdir . iloji bo’lsa yaxshiroq biror narsa berish albatta yaxshiroqdir. Cho’rini a'robiyga sotib yuborish haqida 162. 158. u zotni o’z cho’rilari sehr ?ilgan".a. www.v. Qaramog’ingizdagi kishilarga yomon munosabatda bo’lishdan Allohdan qo’rqing!" 83-bob.a. u kishi Allohning ne'matvorligani inkor qiluvchidir".mol do’xtiri demoqchi (t. Ammo yaxshiligidan umid uzib. yomonlaringizni ham bilib oldik. Cho’ri esa sehr qilganini e'tirof qildi. xo’jasining buyruqini bajara olmagan ekan. u yomondir". Hz. uni ozod qilib yuborishni buyurdilar". dedi.) aytdilar: Rasululloh (s. "Buni cho’rilariga yomon qaraydigan a'robiylarga sotib yuboringlar". deb qo’ygan edilar. Oyisha (r. U zot aytdilar: "Baytariy hayvonlarni qanday yaxshi bilsa. chunki biz kelganimizdan buyon uning namoz o’qishini ko’rdim. Umar huzurlariga bordi.) o’zlarining bir cho’rilariga: "Men vafot etganimdan keyin sen ozodsan".): "Birov sizni uyiga taklif qilsa boring.Taklif xoh ziyofatga. 160. biz sizlarni undan ko’ra ham yaxshiroq bilamiz.). Hasan Basriy aytdilar: "Bir kishi o’zining qul bolasiga tevani sug’orib kelishni buyurganda. yomonligidan amin bo’lib yuradigan bo’lsa.a. bola uxlab qolib. Hz. Abu Umomadan rivoyat qilindi.) aytdilar. Shar'iy yoki qonuniy hukm bilan bo’lmasa.a. deb buyurdilar.

): "Sen men uchun qo’y so’yildi. degan edingiz.): "Agar mamluk o’girlik qilsa.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.) huzurlariga olib borib: "Yo Rasululloh! Anas ziyrak. Qul o’g’irlik qilsa 165. 164.deb so’raganlarida. sizga xizmat qilib yursin". Birorta ishni noo’rin qilib qo’yganimda Rasululloh (s.G’ulom esa www. uni almashtirib kelish uchun yubordilar. dedilar.a. Xizamtkorni siylash haqida 168. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 30 . 88-bob.) Abu Zarrga: "Qul bola qalay?" .v. Men vafotlariga qadar Rasululloh (s. qachon cho’pon yangi tugilgan qo’zichoqni olib kelsa.a. safarda emas vaqtlarida ham xizmat qildim. o’rniga bir qo’yni so’yamiz".v.v. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. ko’payib ketishini istamaymiz.a. 86-bob. Otam Abu Talha mening qo’limdan ushlab Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkinchisini Abu Zarr (r. 87-bob. o’lchab va sanab berishga da'vat etilganmiz". Xizmatkorga odob berish haqida 170. 90-bob. Abu Zarr u qul bolani ozod qilib yubordilar.v.v.) o’zlarining gulomlariga oltin yoki kumush berib.a. aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. Qulga topshirilgan narsani muhrlab berish haqida 167.)ga berib: "Bunga yaxshilik qil.a. bola. Shu vaqtda podachi bir qo’zichoqni orqasidan itarib qo’yxonaga kiritayotgan edi. Abu Oliya (r. men uni ozod qilib yubordim". xayrixoh bo’l".): "Nega buni shunday qilding?" va bir ishni qilmay qo’ygan bo’lsam ham: "Nega buni qilmading?" deb aytgan emaslar".a. 89-bob. Bu o’rinda garchi qulga topshiriladigan ish haqida gap borsada.v. Osim ibn Luqayt ibn Sahra (r.a.a. Boshqalarga ish topshiradigan har bir kishi azbaroyi badgumon bo’lishdan xalos bo’lmoq uchun va birovlarni aybdor qilib qo’yish gunohidan forig bo’lmoq maqsadida buni o’z turmushida tadbiq etmogi zarurdir . deb meni Rasululloh (s.)ga safarlarida ham.a. 169-hadis 168-hadisning aynan takrori.a.Al-adab al-mufrad. ammo sharti umumiydir.)dan rivoyat qilindi. dedilar.a.a. dedilar".)ga topshirdilar.v.) aytdilar: "Men Paygambari Xudo huzurlariga yetib keldim. deb hisoblama! Bizda yuzta quy bor. Rasululloh (s. uni yigirma tangaga bo’lsa ham sotib yubor". deb ularga buyurilgan narsani muhrlab. Salmon Forsiy: "Xizmatkor menga xiyonat qilib qo’yishidan qo’rqqanim uchun uni go’shtlari shilingan suyaklar bilan hamisha siylab turaman". Xizmatkor gunoh qilsa 166. dedilar".) aytdilar: Rasululloh (s.a.a. Yazid ibn Abdulloh ibn Kusayt (r.a.v.) Madinaga kelgan vaqtlarida u kishiga xizmat qiladigan xodim yo’q edi. dedilar. u kishi: "Bunga xayrixoh bo’l.)dan rivoyat qilindi: "Bizlar xizmatchilarimiz yomon odatga o’rganmasin va o’zimiz badgumon bo’lmaylik.

a. pulning o’zini menga qaytarib olib kel!" . Yuzga urmaslik haqida 174. Bazilar suratdan murod sifatdir. Shuning uchun "Sening yuzishta o’xshagan yuzga ham" deganida. dedilar". 92-bob.a. Odam (a. dedilar".s.v.s. dedilar". Aks holda bu ish ribo hisoblanadi. deb duoibad qilmanglar".a. eshitish kabilar Odam (a. 175. uni ozod qilsin 176.)ning suratini iroda qilgan. chunki Alloh taolo Hz.Al-adab al-mufrad.): "Agar buni ozod qilmaganingda.) aytdilar: "Hech kimni Alloh taolo yuzingni va mening yuzimga o’xshagan yuzni xunuk qilsin.v. yuziga ehtiyot bo’lsin". Shunda Rasululloh (s. deydilar.a. degan ovozni eshitdim. Abu Hurayra (r.s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy uni nasyaga almashtirib kelganda. Alloh taoloning senga qodirligi sening qulingga qodirligingdan albatta zo’rroqdir". ya'ni Allohning sifatlaridan bazisi: bilish.v. deb talqin qilsalar. "Rasululloh (s. 93-bob.com kutubxonasi 31 . Bir cho’ri qiz chiqib bir kishiga nimanidir gapirdi. Abu Hurayra (r. Alloh taologa qarata aytgan bo’ladi. Uning ikki burun teshigidan tutun chiqayotgan edi. shu paytda orqamdan: "Ey. Jobir ibn Abdulloh (r.dedilar".a. Abu Mas'ud (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Shu onda men: "Yo Rasululloh! Allo? taoloning rizosi uchun bu gulomimni ozod qildim".a. deb aslo duoibad qilma.) "Shu ishni qilgan kishiga Alloh taoloning la'nati bo’lsin! Hech kim biron maxluqning yuziga tamg’a bosmasin va yuziga urmasin".a.v.)dan rivoyat qilindi: "Suvayd ibn Muqarrin (r.a. 173. u vaqtda Odam (a. Bunday qarasam ovoz egasi Rasuli Xudo ekanlar. Birovni yuzi qora bo’lsin. deb qarg’amaslik haqida 172.)da va uning avlodlarida ham bor.)ni ham o’z suratida yaratgandir". ba'zilar "(O’z surati) deb Odam (a.) aytdilar: "Men o’zimning gulomimni urayotgan edim. Shariati islomiya hukmida oltinni kumushga yoki kumushni oltinga almashtirlisa ikkalasi naqd va qo’lma-qo’l berilishi shart.) belgi qilish uchun yuziga tamg’a bosilgan bir hayvon yonidan o’tib qoldilar. Kim qulining yuziga ursa. Rasululloh (s. dedilar". Bilol ibn Yasof (r. ularga musht tegsa inson aybli va xunuk bo’lib qoladi. Abdulloh uni qamchin bilan urib: "hozir qaytib borib.)ni duoibad qilgan bo’ladi".)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh(s.)dan rivoyat qildilar.a.): "Qaysi biringiz o’z qulini ursa.) Rasuli akram (s. dedim. Abu Hurayra (r. Bu "o’z suratida" degan ibora manosida ulamolar har xil fikr bildirganlar. 171.v.a. u kishi cho’rining yuziga bir shapaloq urdi.a.v. ko’rish.s.) Payg’ambarimiz (s.: "Falonchining yuzini Alloh hunuk qilsin. Abu Mas'ud! Bilib qo’yki.a. Yuzda ko’zga tashlanadigan nozik a'zolar bor.a.) unga qarab: "Cho’rining www.a. Bu haqda yana boshqa e'timodli manbalarga murojaat qilish mumkin .ziyouz. Shunda Suvayd ibn Muqarrin (r. seni albatta do’zax o’ti kuydirar edi".) hovlisida kiyimbosh sotayotgan edik. 91-bob.v.

Men u kishidan: "Ey. boshqa xizmatchilari yo’q". biz Muqarrin o’g’illari yetti birodar edik va bizning birgina qulimiz bor edi.)ning huzurlarida edik. Ibn Umar (r.a. Abu Hurayra (r. Shundan keyin Abdulloh qulni ozod qildilar. Muoviya ibn Suvayd rivoyat qildilar: "Bir qulimiz bor edi.a. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. dedilar. demishlar".) uyidan chiqdi.Al-adab al-mufrad. Ul zotning bu gaplarini eshitgan ashoblar: "Yo Rasululloh! Ularning shu birgina xizmatchisi xolos. deganlarini eshitganman". Abdulloh ibn Umar (r. hatto shoxsiz qo’y uchun shoxlik qo’ydan ham o’ch olinadi". Cho’ri (darhol kelmay) ta'xir qilgani uchun Rasulullohning muborak yuzlarida g’azab alomati ko’rindi.a. dedi".v. albatta.v. Rasululloh (s. u holda uni ishlataversinlar.): "Mayli. deyishdi. Shunda Ummu Salama (yo’lakdagi) parda tomonga bordilar. 184.a. Men uning yuziga urgan edim.a. Zazan ibn Umar aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. cho’ri o’sha yerda o’ynab o’tirgan edi. 180.v.): "Qiyomat kuni zimmangizdagi haqni albatta o’z egalariga topshirasizlar.a. Kuylagini ko’tarib kuygan joyini ko’rdi va: "Ancha azoblandingmi?" -deb so’radilar.) u zotning navbatida uylarida bo’lib. mollarga yetarli yem berilmagan. Imom Ismoil al-Buxoriy yuziga urdinga.): "Men Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.ziyouz. qiyomat kuni albatta undan qasos olinadi". u kishi: "Kim o’z quliga zulm qilib uni noo’rin ursa. degan so’zlarini eshitdim. o’zlarining cho’rilari yoki Ummu Salamaning cho’risini chaqirdilar.a. qulini ozod qilib yuborsinlar". dedi.v. Bundan bir necha kunlar ilgari bir sabab bilan kuyib qolgan qulini chaqirdi. Og’ilxonaga qarasaki. men seni shu misvok bilan urgan bo’lardim". Ahmad ibn Yasir (r. Abu Abdurrahmon! Nega bunday deyapsiz deb so’radim. Rasululloh (s. Muhammad ibn Hasan bu hadisga: "Cho’ri bir uy hayvoni bilan www. u qochdi. dedilar.v. Rasululloh (s. 182.a. dedilar.a. bizlar yetti aka-uka bo’lib. "Ha". u kishi: "Men Rasululloh (s.v.)dan: "Kim o’z qulining yuziga ursa yoki qilmagan gunohi uchun unga tanbih bersa. Uning yuziga qaysi birimiz bir shapaloq urganda Rasululloh (s.) bundan xabar topib shunday marhamat qilgan edilar: "Ularga ayting. bu ishining kafforoti o’sha qulni ozod qilishdir". xizmatimizda bittagina cho’ri bo’lgan edi. qulga shunday dedi: "Gapning qisqasi shulki. bu qulni ozod qilishdan men uchun mana shu chup og’irligida ham savobi yo’q. Ummu Salama ummul-mo’minin (r.v. Qulning qasos olishi haqida 181. 177. o’sha qulni ozod qilsin".a. U qulini chaqirib: "Agar men oxiratdagi qasosdan qo’rqmaganimda senga tanbih bergan bo’lardim".So’ngra yerdan oir cho’p olib.a.) u cho’rini ozod qilib yuborishni buyurdilar". ammo bu hadis Sho’badan rivoyat qilingan.v. dedi". 183. birodarlarimizdan biri uning yuziga shapaloq tortib yubordi.a.Otam meni ham.com kutubxonasi 32 .)dan rivoyat qilindi. 94-bob. 178.a. uni ham chaqirib.)ning: "Kimningki quli ish paytida badanidan jarohat olsa yoki xojasi uning yuziga ursa. 179-hadis yuqoridagi hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi. ammo uning ishiga ehtiyojlari qolmagach.a. dedilar". Abu Layla rivoyat qildi: "Salmon Forsiy (r.a. dedi qul.) qo’llaridagi misvokni ko’rsatib: "qiyomat kunida o’ch olish xavfi bo’lmaganda edi. ozod qilsinlar".

). chunki Alloh uchun ishlayotgan kishi umidsiz qolmasin".a.ziyouz.com kutubxonasi 33 .a.a. 186-hadis 185-hadisning aynan takrori. dedilar".a. amaki! Unga maofiringizni bersangiz yoki uning maofirini olib o’zingizdagi burdani unga bersangaz.)dan rivoyat qilindi. Shunda birinchi yo’liqqan kishi Rasulullohning sahobiylaridan bo’lgan Abul Yusr (r.v. Abu Hurayra (r.) bilan uning yonidagi quli bo’ldi.a.)ning "Sizlar ularga og’ir keladigan ishlarni buyurmang". dedilar". degan so’zlari keltirilgan. Cho’rini Rasululloh huzurlariga olib kelib: "Yo Rasulalloh! Cho’ri sizning chaqirganingizni eshitmadim. Uboda ibn Somit aytdilar: "Men otam Valid ibn Uboda bilan ilm talab qilib ansorlarning mana shu ovuliga chiqdik.): "Ishlovchi kishiga o’z ishidan (kelgan hosildan) yordam qilganlar. www.v. 188-hadis Jobir ibn Abdullohdan. degan hadis haqida 187. 191. agar u bu ishimni ko’ngliga og’ir olsa. Qullarga kuchi yetmaydigan ish yuklanmasligi haqida 192. demoqchi bo’lsalar kerak . Ya'ni bu kiyimlarning narxi . kuchi yetmaydigan ishni bajarishga majbur emas". dedilarda: "O’g’lim! Mening shu ikki ko’zim Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. Qul esa. 97-bob. 96-bobdagi 188-hadis mazmuni va 96-bobdagi 189-hadis mazmuni ham 186-hadisda o’tdi.): "Kim kimni ursa yoki nimani ursa.a.v. 185. Imom Ismoil al-Buxoriy o’ynashib o’tirgan edi.a.) shunday deb marhamat qilmishlar: "qulning yemak-ichmagi va libosi xojasining zimmasidadir. qiyomat kuni undan qasos olinadi". Abu Hurayra (r.a.Qullarga yordam berish haqida 190. degan so’zlarini shu ikki qulog’im eshitgan va ko’nglim uni o’ziga joylagan. degan jumlani qo’shdilar. Abul Yusr burda bilan muofira kiygan va quli ham aynan shunday kiyingan edi. Burda . Bu voqea ularning halok bo’lishidan ilgari bo’lgan edi.qiymatida farq bo’lmasa ham birimizda bir xil. Ularga yaxshilik qiling. Rasululloh (s. dedim. deb qasam ichayapti". Kuchingiz yetmagan ishlarda ulardan yordam oling va ularning ham kuchlari yetmagan ishlarda yordam bering". Men: "Ey.) shunday deb marhamat qilgan ekanlar: "Qullaringiz sizlarning qardoshlaringizdir.v.Al-adab al-mufrad. Qullarni o’zingizdek kiyintiring. 98-bob. Faqat bu hadislarda Rasululloh (s.)ni ko’rgan va qullaringizga o’zingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan kiyimdan kiydiring. Men bu qulimga dunyo matolaridan berganim qiyomat kuni u savoblarimni olib qo’yganidan yaxshiroqdir". Shunda Abul Yusr boshimni silab: "BarakAlloh".) aytdilar: "Rasululloh (s a v. dedilar. ikkinchimizda boshqa xil bo’lgani uchun qulimning ko’ngliga kelmasin. Bir sahobiydan rivoyat qilinishiga ko’ra. qiyomatda men Alloh oldida javobgar bo’lib qolishimdan qo’rqib shunday qildim.kishi ustiga tashlab yuradigan yo’l-yo’l kiyim yoki to’rtburchak ma'nosida va maofira Yamandagi Maofir degan qabilaga mansub bo’lgan bir xil kiyimdir (t. har ikkovingizda ham bir juftdan kiyim bo’lardiku". 95-bob. 189-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan.

U kishi: "Yana bir dinor bor".v. Keyin u zot: "O’zlari bilan qullarining taom yeyishini xohlamagan kishilarga Alloh taoloning la'nati bo’lsin!" . 100-bob.a. deb yuradigan bo’lib qolmasin". o’tning issiqqa chidab taomini pishirib kelsa. 197.a. dedi. dedilar. dedilar".Har kim oilasiga va quliga sarf qilsa. dedidar. Miqdom ibn Ma'di Karib Kindiy (r. 196.v.) dedilar: "Rasululloh (s.a. tirikchiligimizdan kim xabar oladi.) huzurlarida o’tirgan edim.a.ziyouz. Rasululloh (s.) qullarni chaqirib taomni ular bilan birgalikda yedilar. Rasululloh: "O’zingga sarf qil". xotininga va xodimingga nima yedirsang ham sadaqa hisoblanadi". hz. 194-hadis Murur ibn Suvayddan rivoyat qilingan. Xizmatchini taomga taklif qilish haqida 200. Abu Mahzura (r.v. o’sha taomdan uni siylasin". Bolalaringga.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Jobir ibn Abdulloh (r.v. U kishi: "Yana bir dinor bor".a.a. uni taomga taklif qilsin. 193-hadis Abu huray-radan.a. 101-bob. bo’lmasa meni sotib yubor. Abu Hurayra (r. shunday marhamat qildilar: "qullarga uzingiz yegan taomdan yediring va o’zingiz kiygan libosdan kiydiring hamda Allohning yaratgan jonlariga ozor bermang".com kutubxonasi 34 .) oldilariga qo’ydi.a.v. Beradigan ehsoningni o’zingga qaram bo’lganlardan boshla: xotining ro’zg’orimni to’g’rilab ber.a. bo’lmasa meni taloq qil.) qullarga yaxshilik qilishga harakat qilishni buyurib.) aytdilar: "Men Hz. sadaqadir 195. 102. Agar kimki quli bilan taom yemakni xohlamasa taomidan uning xissasini bersin!" deganlar. Qul bilan taom yemakni xohlamasa.. dedi..a.) Rasululloh (s.deb so’ralganda.a.a. Abu Zubayr (r.a. dedilar". dedi. hazrat Umar (r. Shunda bir kishi kelib: "Menda bir dinor bor".): "Xotininga sarf qil". Umar (r. dedi. quling mening nafaqamni (obi taomimni) ber. O’z taomidan quliga ham bersin 199.v. Umar (r.) shunday deganlar: "Qay biringizga xizmatchi taom keltirsa. bola-chaqalaring bizga kim qaraydi. albatga bor. degan buyruqlari bormi?" .v.)dan rivoyat qilinishiga ko’ra Rasululloh (s. www. Jobir: "Ha.)dan: "Rasululloh (s. Shu vaqtda Safvon ibn Umayya chopon kiygan bir necha kishiga katta bir idishda taom ko’tartirib keltirdida.194-hadislar 192-hadisning aynan takrori.): "Sadaqaning yaxshirog’i keyinida muhtojlikda qoldirmaydiganidir va beradigan qo’l oladigan qo’ldan yaxshiroq. Abu Hurayra (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 193.a. 99-bob.deb duoibad qildilar.a.)ning bir kishining xizmatkori bir qancha mashaqqatga. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. agar taom yemakka o’tirmasa.) sadaqa qilishga da'vat qildilar. 198.Al-adab al-mufrad.) Jobir ibn Abdulloh (r.)ning shunday deganlarini eshitdi: "O’zing nima taom yesang sadaadir. uning o’zini ham taomga taklif etsin. "Xodimingga sarf qil! Shundan keyin uni kimlarga sarflash kerakligini o’zing yaxshiroq bilasan". 201.

bir jonliq molni hadya qilib u yerga yuborishi kerak.a. degan edilar. 202. Alloh azza va jallaga ham osiy bo’lgan bo’ladi". har bir kishi o’z xonadoni uchun. Qul xo’jasiga yaxshi xizmat qilsa. harami sharifga hadya qilib yuborgan tevasini o’zi mingan kishidek bo’ladi. 103-bob. ikkinchisi. dedi. 205-hadis 204-hadisning takrori bo’lib. Bundan kichikroq hadisni bilib olish uchun kishilar Madinagacha biror narsaga minib borardilar". 204.a.. Umarning bu so’zlarini eshitgan Safvon: "Vallohi. lekin o’zimizga va ularga ham yetadigan yaxshi taomni topa olmaganimiz uchun ularni chaqira olmaymiz". o’zi jinsiy aloqa qilib yurgan cho’risiga odob va ilm o’rgatib yaxshi odoblik.a..a. o’z xo’jalarining haqini ham ado qilgan bo’lsa. Unga osiy bo’lsa. dedilar.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga xayrixoh bo’lish bilan birga Alloh taologa itoatni yaxshilab bajarsa. birovning ixtiyorida bo’lgan qul.a. Abu Hurayra (r.a. ularga ikki barobardan ajr beriladi: birinchisi. o’z xo’ja-sining molini saqlab. uchinchisi.) o’z otalaridan rivoyat qildilar.)ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qildilar: "Rabbiga qulligini go’zal tarzda ado etgan kishiga.a. Shunga javob tariqasida Omir: "Menga Abu Burda (r. deb gapirib yuramiz". Abdulloh ibn Umar (r. deganlar". qul esa o’z xo’jasining moli uchun javobgardir: ogoh bo’lingizlar. Ummu valad . Shu hadisni rivoyat qilgandan keyin Omir Sha'biy u kishiga qarab: "Mana bu hadisi sharifni biz senga hech narsasiz quruqdan-quruqqa aytib berdik. dedilar". keyin uni o’ziga xotin qilib olsa. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. Masalan. u Alloh taoloning haqini ham. 203. Harami sharifga borish uchun niyat qilib ehrom bog’lagandan keyin bir uzr bilan bora olmay qolsa.)dan rivoyat qilingan.a. yaxshi ilmlik qilgandan keyin uni ozod qilib.a. Lekin uni minib emas.com kutubxonasi 35 .Al-adab al-mufrad.): "Qaysi bir qul o’z xo’jasiga itoat qilsa. o’z payg’ambari va Muhammadga ham imon keltirgan bo’lsa. Qul xo’jasining molini saqlovchidir 206.o’z xujasidan bola orttirgan cho’ri. dedilar. odamlarga posbon bo’lgan amir fuqarolari uchun. axli kitoblardan bo’lgan kishiki. Imom Ismoil al-Buxoriy Hz. o’ziga xotin qilib olgan kishi". www.ziyouz. yetaklab olib boriladi.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.a. balki haydab. biz qullar bilan taom yemakdan tortinmaymiz. Xurosonlik bir kishi Omir Sha'biy (r.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. hammangiz muhofazakor va muhofaza lozim bo’lgan narsalarning barchasi uchun javobgardirsizlar".v. faqat u Abu Burda (r. inchunun Rasululloh (s. 207.v. ikki barobar ajrga ega bo’ladi".): "Hammalaringiz o’z qaramog’ingizdagilarni muhofaza qiluvchilarsizlar va qiyomat kuni o’shalar uchun javobgardirsizlar.v. Abu Muso (r.v. u albatta Alloh paologa itoat qilgan bo’ladi. deb xabar qiladi.) sahobiylarga: "Uch toifa kishilar bor.a. dedilar". unga itoat etgan qulga ikki karra mukofot bordir".)ga: "Bizlar o’z oramizda bir kishi o’zining ummu valadini ozod qilib. 104-bob.

deb bizdan yurtimizda qolgan qavm-qarindoshlarimiz haqida so’radilar. u kishi aytdilar: "Raslulloh (s. 106-bob. bu hadisni imom Muslim ham naql qigan. dedilar". Lekin g’ulomim. Yoshi kattaroq bo’lgan kishi ilmda va qiroatda boshqalardan kam bo’lmagan taqdirda www.)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r.) muloyim va marhamatlik kishi edilar.Al-adab al-mufrad. Abu Hurayra (r. qul ham xo’jasini rabbim (tarbiyachim) demasin. janoblari" kabi hurmat tariqasida aytadigan gaplarini o’zlariga aytilishini istamas va shunlay muomala qilmaslikni ummatlariga ham o’rgatmoqchi edilar. Rasululloh (s.) nihoyatda tavozeli bo’lganlari uchun arablarning "Sayyiduna va Mavlono" deydigan va O’rta Osiyo xalqlarining "Taqsir.a. dedilar". Abu Hurayra (r. Qul xujasiga nima deb xitob qilsin? 210. Shunda Rasululloh (s.) huzurlariga keldim.)ga: "Siz bandalarning sayyidi.v.)ga aytib berdik.a.ziyouz.a. Rasululloh (s. 107-bob. "Endi o’z qavm-qarindoshlaringiz oldiga borib.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Musulmon bir qul Allohning va xojasining haqini halol o’tagan qulga ikki karra mukofot bordir". Vatanimizda qolgan oilalarimiz haqida Rasululloh (sa.) Rasululloh (s. qizim deyishi va qul esa xo’jam demagi kerak.a.a. Qulni nima deb chaqirish kerak? 209.a.) huzurlariga keldikda. 108-bob.com kutubxonasi 36 .) bular o’z vatani.) aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. dedilar. xo’jasisiz".v.v. qizim.): "haqiqiy sayyid Alloh taolodir". Shayton sizlarni o’z yo’liga yurgazib ketmasin".): "Hech biringiz qulim va cho’rim deb atamang! hammalaringiz Alloh taoloning quli va hamma ayollaringiz esa Allohning cho’risidir.Namoz vaqti kelganda. dedilar".v. Chunki haqiqiy tarbiyachi Alloh taoloning o’zidir".a.a.a. Ular yana: "Siz ortiqlikda hammamizdan afzalroqdirsiz va ehson qilishda ham hammamizning ulug’rog’imizsiz".v.v.v.v. Mutarrif rivoyat qildilar: "Otam shunday dedilar: "Men Bani Omir qabilasining vakillari bilan Rasululloh (s. deyishdi. Er xonadonning muhofazakoridir 212-hadis 206-hadisning aynan takrori. 211.v. hammamiz deyarli tengdosh yigitlar edik. deganlarida. 213. Rasululloh (s.a.a. ularga bilganlaringizni o’rgating.v.v.a. Shunda hamrohlarim Rasululloh (s.a.): "hech bir kishi qulim va cho’rim deb aslo aytmasin. Alloh va xo’jasining haqini o’tagan qul 208.): "Sizlar menga o’zlaringizning oddiy gapingizni gapiravering. Imom Ismoil al-Buxoriy 105-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. yigitim deb gapirilsa durustdir". bittangiz azon ayting va yoshda kattaroqlaringizdan biri imom bo’lsin. qavm-qarindoshlarini sog’inib qolgan bo’lsa kerak. Xo’ja ularni yigitim. namozni mendan ko’rganlaringizdek qilib o’qinglar. dedilar".v. Molik ibn Huvayris (r.a. yigirma kecha turib qoldik.

yaxshilikni bilmagandek bo’ladi. uni duo qilingki. Yaxshilik qilishga qurbi kelmasa. 216.a.)ning shunday deganlarini rivoyat qildi: "Kimki Allohga sigansa.) bu gapga: "Xayr! Ularni duo qilganingiz qadar va Madinada sizlarni quchoq ochganliklari uchun ularni maqtaganingiz uchun ham sizlarga mukofot bor". unga yordam qiling.Al-adab al-mufrad. siz ham o’shandoq yaxshilik bilan qaytaring.v. Imom Ismoil al-Buxoriy joizdir. Agar yaxshilik qilish uchun biron nima topa bilmasangiz.a. Abu Hurayra (r. Ibn Umar (r. faqatunda xotin kishi xonadonning muhofazakori ekanligi ta'kidlanadi. mazmunan 206-hadisning takrori. deyishdi.) Rasululloh (s.a.a. 112-bob. Kim sizlarga yaxshilik qilsa. 109-bobdagi 214-hadis ham.a.a. Birov sizga moddiy yaxshilik qilsa.v.v.v. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.): "Odamlarning qilgan yaxshiligi uchun tashakkur aytmaydigan kishi Alloh taologa ham tashakkur aytmaydi".a. Kim Alloh uchun biron nima so’rasa. Ya'ni u ikki barobar yolgondir .a. yaxshiligiga javob qaytargan bo’lasiz". dedilar".v.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb javob berdilar.a. u kishi haqiga duo qiling. aks holda yoshining e'tibori yo’q. dedilar". dedi". deganlar". Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Umar (r.)ularning ilmda va qiroatda tengligini bilganlari uchun bu shartlarni zikr qilmadilar. uni muhofaza qiling.a. unga ham yaxshilik qaytarilsin. Allohni vosita qilib biror narsa so’rasa.a. Birodarlarga yordam berish haqida 220. 113-bob.) aytdilar: "Rasululloh(s.)dan rivoyat qilindi.ziyouz.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. ikki qavat kiyim bilan o’ralgan hisoblanadi".a. Rasululloh (s. dedilar".): "Alloh taolo nafasga chiq dedi.): "Kim Alloh taoloning panohiga Sig’inib sizlardan yordam so’rasa. Kim o’zida yo’q narsani menda falon narsa bor deb maqtansa. 110-bob. 111-bob. nafas men chiqishni istamasam ham majburan chiqaman. Ammo u kishining yaxshiligini yashirsa.com kutubxonasi 37 . u kishini g’oyibona maqtasin.a.):"Kim moddiy jihatdan birovga yaxshilik qilsa.a.v. 215-hadis. toki u odamning qilgan yaxshiligi bekorga ketmaganini bilsin". uni bering. Anas ibn Molik (r. 219. Rasululloh (s.)dan: "Amallarning qaysi biri www. chunki maqtash tashakkur o’rnida o’tadi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga tashakkur aytmas 218.v. yaxshiligini qaytaring! Agar uni qaytarishga qodirbo’lmasangaz.) aytdilar: "Muhojirlar: "Yo RasulAlloh! Ansorlar o’z mukofotlarining barini olib ketdilar". Yaxshilikka yaxshilik qilish haqida 215. Yaxshilik qilganni duo qilish haqida 217. Abu Zarr (r. undan tongan. Jobir ibn Abdulloh (r. so’ragan narsasini bering.

)dan rivoyat qilindi. U kishi bir necha otliq hamroqlari bilan o’z yurtidan chiqib Rasululloh (s. Yaxshi hisoblangan ish sadaqa bo’ladi.a. dedilar.a. Rasululloh (s.)dan qilgan rivoyat qiladilardir.v.a. yana Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Bir oz turganlaridan keyingina Rasululloh (s.v. 115-bob. dedilar".) oldilariga kelib. Rasululloh (s.v.v.) huzurlariga keldilar. dedilar".a.): "Narxi qimmatroq va egasiga kerakliroq bo’lganini".a.)dan rivoyat qilindi.v. "U vaqtda muhtoj va mazlum kishiga qo’li yoki tili bilan yordam www.a. bu ham o’z joning uchun qilgan bir sadaqang bo’ladi".) yonlariga borib tursam ko’proq ilm o’rganaman".a. Dunyoda yaxshilik qilganlar oxiratda mukofotga ega bo’ladilar 221. Shundan keyin men o’z joyimga borib Rasululloh (s. dedilar. Harmala ibn Abdulloh (r.degan edi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.): "Ey.deb so’rashdi. piyoda yurib yonlariga borib tik turdim va: "Yo RasulAlloh.com kutubxonasi 38 .a.): "U vaqtda odamlarga ozor berishdan o’zingni saqlaysan.a. o’sha savobi tufayli gunohkor kishilarni shafoat qil ishga yo’l ochiladi. undan o’zingni sa?la". ammo bu hadis Salmon Forsiy (r. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. 222. "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasa ishlaydida.v. dedim: da.a. Sahobiylar yana: "Ishlashga ham qurbi yetmasachi?" . Harmala. 114-bob.) "Yaxshi deb hisoblanadigan har bir ish sadaqa bo’ladi". menga nima ish qilishimni buyurasiz?" . u zotga yaqinroq turdim va avvalgi savolimni yana qaytardim. dedilar. dedilar. Harmala! Kishilar oldidan chiqib kelganingda orqangda gapiradigan gaplardan qaysi biri senga ma'qul bo’ladigan bo’lsa. degan hadis haqida 225. Sahobiylar: "Sadaqa qilishga qodir bo’lmasachi?" . Jobir ibn Abdulloh (r.): "Unday bo’lsa. u hamma narsani o’z ichiga olgan purma'no so’zlar ekanini bildim". o’shani qil! Ammo ma'qul bo’lmaydigan bo’lsa.deyishdi. Bu hadisning ikkinchi ma'nosi: bu dunyoda kishilarga manfaati tekkan odamning u dunyoda ham manfaati tegadi.v.v.deb so’radim. Demak.v. Usmon ibn Affon (r. kambag’al va yetimlarga yordam berasan va ishini uddasidan chiqa olmaydigan hunarsiz kishilarning ishini qilib berasan".) yana xuddi o’sha javobni qaytardilar-da: "Ey.a.a.) u yerdan qo’zg’alganlaridan keyin dedi: "Men Rasululloh (s. Qo’baysa ibn Burma Asadiy (r.)ning shu qisqa nasihatlarini o’ylab ko’rsam.v.a. o’ziga ham foyda va undan boshqa faqir miskinlarga ham sadaqa bo’ladi". So’rovchi: "Agar shunga qodir bo’lmasa chi ?" .a.a. dedilar.v.v. bu dunyoda yaxshilik qilgani kabi u dunyoda ham yaxshilik qilgan bo’ladi.a.): "Bu dunyoda yaxshilik qilgan kishilar oxiratda yaxshilikka erishadilar va shariatda yomonlik deb sanalgan ishlarni qiluvchilar oxiratda yomonlikka duchor bo’ladilar". 226.) u kishini tanidilar.)ning Hz.v.) huzurlarida edim.deyildi. Men keyin qaytib joyimga bordimda.dedilar. yaxshi deb hisoblanadigan ishni qil va yomon deyilgan ishlardan o’zingni tort!" . Yana: "Qanday qulni ozod qilish yaxshi?" . 223-224-hadislar mazmuni 222-hadisning mazmunan takrori. Rasululloh (s.): "Alloh taologa ishonmoq va uning yo’lida jihod qilmoq".a. Rasululloh (s.v. chunki dunyoda manfaatga tekkani uchun Alloh taolo unga savob beradi.v.a. dedilar.a.a. Rasululloh (sa.a.v. U: "Bunga kuchim yetmasachi ?" dedi. Abu Muso (r. dedilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshiroq" – deb so’rabdi.): "Har bir musulmon kishi sadaqa qilishi kerak".ziyouz. Rasululloh (s. dedilar".

deyiladi.): "Yo’ldan odalarga ozor beradigan narsalarni olib tashlasang. chunki ular biz o’qigan namozimizni o’qiydilar.v.)ga: "E RasulAlloh! Davlati bor kishilar ko’p savoblarga ega bo’lishadi. dedilar. dedilar. uning bandiga asolarini o’tkazib. 225hadisning takroridir. dedilar. dedilar.sadaqa va har biringizning o’z jufti haloli bilan jinsiy aloqa qilib. Abu Zarr (r. Payhambar so’zlarini zehnga joylash haqida 235-hadis. bironta musulmonning oyoqiga ozor bermasin. alhamdulilloh deganlaringiz .) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. deyishgavda otam ko’katzor tomonga yo’l oldilar. Buning ustiga ortiqcha mollaridan sadaqa ham qiladilar".a.) aytadilar: "Rasululloh (s. yelkalariga ko’targan holda www. Ozor beradigan narsalarni chetga olib qo’yish haqida 229.deyishganda. u Aias ibn Molikdan rivoyat qilingan. 233-hadis 231-hadisning takrori.a.al. "Yaxshilikka buyuradi". derdilar".)ga: "Yo RasulAlloh! Menga bir amalni buyuringki. Ular: "Buni ham qila olmasachi?" . 234-hadis Huzayfa (r.) oralarida ixtilof borliga eshitildi.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Salmon uni qabul qilmay. Abu Barza Aslamiy (r.deganlarida. 231.a.a.a.v. Yaxshi amallar orasida ko’chada odamlarga ozor beradigan narsani chetga olib tashlanganini ko’rdim va yomon amallari orasida masjid ichiga tuflab. Mana shu ishi tufayli uning gunohi kechiriladi".a. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladi". dedilar. ozod qilgan cho’rilari Buqayrani xotin qilib oldilar. 230.a. Amr ibn Abi Kurra Kindiy aytdilar: Ogam Abu Kurra Salmon Forsiy (r.a. dedilar.v.)ga o’z sevgilisini xotin qilib olishni taklif qilgan edilar. dedilar". tutgan ro’zamizni ham tutadilar. 228-hadis 227-hadisning aynan takrori. buni faloniy xotinning uyiga yuboringlar. Abu Zarr G’iforiy (r. keyin ko’milmay ketilgan tuprukni ko’rdim". ammo bu Abdulloh ibn Yaziddan rivoyat qilingan.): "Ummatlarimning qilgan amallari yaxshilari ham. 231. 116-bob. Shunda u kishi Salmonni axtardilar. Shunda Rasululloh (s. Ular: "Yo RasulAlloh! Jinsiy aloqa qilish ham sadaqa hisoblanadimi?" .): "Alloh taolo sizlarga ham sadaqa hisoblanadigan ishlarni bergan emasmi? har bir subhonAlloh. yomonlari ham menga ko’rsatildi.)dan rivoyat qilingan bo’lib.v. chunki u xotin Xadichaning do’sti edi.) Rasululloh (s. jannatga kirasan".v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Bu ham kishi uchun sadaqa bo’ladi". o’shani qilsam jannatga kirishga sazovor bo’lay".): "Agar shahvatni haromga sarflasa gunoh bo’larmidi? Xuddi shunga o’xshash o’z haloliga sarflasa. Abu Hurayra (r.com kutubxonasi 39 .Al-adab al-mufrad.a. Otamga Salmon bilan Huzayfa (r. chunki u Xadichani sevardi". nafsini qanoatlantirish ham sadaqadir". dedilar".v.Deyishdi.a.a.)ga biror narsa keltirilsa: "Buni falonchi xotinga eltib beringlar. "Go’zal so’z" deb atalgan 117-bobdagi 232-hadis 225-hadisning takrori. 227.a. Salmon o’zlarining ko’katzorlariga ketdilar. dedilar". Rasululloh (s.): "Bir kishi ko’chada yotgan bir tikanni ko’rdida.v. Anas ibn Molik (r.a. deb chetga olib tashladi. ajr va savob bo’ladi". 118-bob. Yo’dda ko’katlardan zambilga solib.ziyouz. "Kishilarga yomonlik qilishdan o’zini saqlaydi. Ular: "Amri ma'ruf qilishni ham bilmasachi?" .

ziyouz. men "hamrohim Ubay ibn Ka'b: "Bu bulutning zararini bizdan nariga ketgazgin!" .): "Nima uchun kulayotibsizlar? Abdullohning oyoqi qiyomat tarozusida Uxud toqidan ham og’irroq bo’ladi".com kutubxonasi 40 .a. Abdulloh o’z zamonasining peshqadam muhaddis va faqih olimi sifatida mashhur edi. undan bir meva keltirishni Abdulloh ibn Mas'udga buyurdilar. deb so’radilar.s. Shunda Rasululloh (s. Shuvda to’satdan osmonni bulut bosib.v.) bolalaridan bittasiman. kesatib yurgan emish". Ummu Muso Hz. Men qavmlar orasida gina-adovat paydo bo’lib qolishini xoxdamaganim uchun: "Huzayfa aytadigan gaplarini o’zi yaxshi biladi".deb iltijo qildi.) aytdilar: "Men qadrdon do’stim Abu Said Qudriy oldilariga borib: "Bizlar bilan xurmozorga chiqib kelmaysizmi?" . 236.)ga xat yozaman".a. Umar: "O’zlaringiz qatorida bizlar uchun ham duo qilsalaringiz bo’lmasmidi?" . Alidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.) shunga ishora qilganlar shekilli. 236. deb qo’rqitganimdan keyin Huzayfa mendan xafa bo’ldi. o’sha koyishim va so’kishimni u kishi uchun rahmatga aylantirgan.v. ummatlarimdan qaysi birini noo’rin koyigan so’kkan bo’lsam. deb aytishgan ekan. Biz odsin ketganlarga borib qo’shildik. Imom Ismoil al-Buxoriy kelayotgan Salmonga uchrashdilarda. Ular: "Bizga kelgan qiyinchilik sizlarga kelmaganga o’xshaydi". deb taklif qildidarda.a.) o’zlari: "Men Hz. Men Ubay ibn Ka'b (r. ularning ko’ngan joylari yomg’ir tufayli ho’l bo’lib qolgan edi. onasining o’g’li Salmon!" .a. bo’lmasa men Hz.a. Musulmon musulmonning ko’zgusidir www. Odam (a.) bilan odamlarning keyinida qoldim. Huzayfa. Shuning uchun Huzayfa kelib: "Ey.a.a. Men ham u kishiga: "Ey. Bu o’rinda gap oyoq haqida emas.) bir kuni: "Bizni o’z qavmimizning yeriga olib chiqsanglar". Umarga xat yozaman.) bir daraxtga chiqib. Abu Salama (r.v. Salmon.v.a.deb o’kindilar". dedilar". dedilar. degan edilar. Ekinzorga chiqish haqida 237.v. dedim.) jahllari ustida ba'zilarga qilgan koyishlarini Huzayfa gapirib yurardi. 119-bob. Abu Said: "Xo’p" deb junli qora kiyimlarini ustilariga tashlab xurmozorga chiqdilar". Janobi Payhambar (s.a. u kishidan: "Huzayfa bilan oralaringizda nima gap o’tgan edi? Huzayfa: "Inson shoshilgan mahluq" degan (17:11) oyatni o’qib. Rabbim. Shunda Salmon otamga: "Cho’ringiz o’zi uchun yozib qo’yadigan to’shagi ustida o’tiring". deya qo’ya qolar edim. 120-bob.a. shamol qo’zgaldi. onasining o’g’li Huzayfa! Siz bu gaplarni naql qilib yurishdan qayting. Keyin Salmon otamni o’z uylariga olib bordilar. Ammo odamlar Huzayfaga borib: "Salmon sizning aytayotgan gaplaringizni tasdiq ham qilmaydilar va sizni yolg’onchi ham qilmaydilar".Al-adab al-mufrad. Otam u kishining eshigida bir sholcha to’shalganini va sholchaning yuqori tomonida bir necha guvala va egar turganini ko’rdilar. dedim. Abdulloh daraxtga chiqqan vaqtida boldirining ingichkaligidan ba'zilar kulishdi. bu shamollik bulugaing zahmatini bizdan nariga ketgazgin!" . deb Rabbil olaminga iltijo qilaman".) aytdilar: "Hz. Huzayfa bilan oralaridagi voqeani xikoya qila boshladilar: "Rasululloh (s. deganlarida. Ubay ibn Ka'b: "Ey.dedim. Umar (r. Rasululloh (s.deb Allohdan so’radi".deb kinoya tariqasida menga xitob qildi. Bizlar "xo’p" deb chiqdik. Abdulloh ibn Abbos (r. Umar ibn Xattob (r. dedilar. dedilar". Shunda Hz.

o’g’rilik bilan ayblansa. dedilar. Alloh ungu do’zaxdan shunday taom beradi.)dan: "Hech qaysingiz oshnasining narsasini hazil qilib ham olmasin.): "Yo’q.v.): "har bir mo’min o’z birodarining ko’zgusi. o’zida bo’lgan shunday aybni tuzatishga harakat qilishi kerak".v. Keyin yahudiyani olib kelindi (bunga zahar soldingmi. o’sha odamni tahqirlash hisoblansa.)dan rivoyat qilindi: "Bir yahudiy xotin Rasululloh (s.)ning qizil o’ngachlari (lakluklari)da qolganini his qilardim va sezib www.a.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 239.a. Rasululloh (s. dedilar. Abdulloh ibn Soibning bobosidan rivoyat qilindi: "Men Rasululloh (s. Rasululloh (s.v.ziyouz.): "Kimki bir musulmon kishi sababli taom yesa.v.a. ikkinchilan.)ga kelib.a. U kishi Rasululloh (s.) aytdilar: "har bir mo’min banda o’z birodarining ko’zgusidir.a. 241. Anas: "Men bu zaharlik go’shtning asari doim Rasululloh (s. Alloh unga do’zaxdan shunday kiyim kiydiradi va kimki bir musulmon kishi yonida riyokorlik O’rnida tursa. 123-bob. uni egasiga qaytarib bersin". U birodarida bir aybni ko’rsa. o’ldirmanglar". Keyin u Rasululloh (s. degan ma'noda.v.v.a. Musulmonning foydasiga ko’zgu bo’lish o’rniga. deb so’ralganda. Abu Hurayra (r.a. dedilar. Rasululloh (s.a. u e'tirof qildi).): "Kim bir yaxshilikka dalolat qilsa.a. dedilar".Riyokorlik bilan kishilarni yolgondan maqtab.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. o’sha yaxshilik qilgan kishiga berilgan savob barobarida savobga ega buladi".)dan rivoyat qilindi. Birovning narsasiga hazillashib olish birinchidan.)ga qo’yning zaxar solingan go’shtini olib keldi. dedi. Anas ibn Molik (r.a.a.v.v.a.v. Mustavrid ibn Shaddod (r.Al-adab al-mufrad. degan gaplarni eshitdim". Yaxshilikka dalolat qilish haqida 243. Alloh qiyomat kuni uni riyokorlik maqomida turg’izadi". dedilar".a. Rasululloh (s. ziyoniga ko’zgu bo’lsa. Joyiz bo’lmagan hazillar haqida 242. Lekin falonchiga borsang. bir ulov bering". Shunda: "Yo Rasululloh! Bu juhud xotinni o’ldiraylikmi?" deganlarida. u ehtimol senga ulov berar". u bir ulov berdi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 121-bob. shuning badaliga ulardan mukofot olsa yoki yaxshi bir musulmonni boshqa odamlar yomonlashayotganida ularga yaxshi ko’rinish uchun u ham yomonlasa.v. Abu Mas'ud Ansoriy (r. har bir mo’min ikkinchi mo’minning birodari .v. Va kimgaki bir musulmon sababli kiyim kiydirilsa. 122-bob.) aytdilar. shariat qonuni bo’yicha jazo olishi tayin. dedilar.a.a. Abu Hurayra (r. Afv etish haqida 244-hadis.v. u odam ulov berganini aytganda.akasi yo ukasidir. Bittangiz birodarining asosini olsa.com kutubxonasi 41 . do’zax o’tiga mustahiqdir. "Rasululloh (s. hazilning tagi zil bo’lib. ya'ni uniig aybi va kamchiliklarini tuzatish o’rniga boshqa dushmanlariga fosh qilsa va shuning evaziga ulardan taom va kiyimlar bilan mukofotlansa. uni zoe bo’lishdan saqlaydi va uni muhofaza qilib yuradi".) tayin qilgan odamga borgan edi.): "Menda ulov yuq. 240.) huzurlariga bir kishi kelib: "Men yo’lda toliqib qoldim.) go’shtdan yedilar.

qachon jahlingiz chiqsa. Rasululloh (s.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Unda yana: "Ey.degan oyati karimani o’qib. Unda bir gunoh o’rniga ikki gunoh qilib. Vahb ibn Kaysan dedi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. yomonlikka yomonlik qaytaruvchi emas. "Alloh taolo afv qilishni ol.a.) minbarga chiqib: "Afvni (qabul qilib) oling. yengil yo’lni ko’rsatinglar. deb buyurdi. dedilar". (Yana Tavrotda shunday sifatlangan): "O’qish va yozishni bilmaydigan xalqlar (arablar)ni muhofaza qiluvchi qilib yubordim". u kishidan Tavrotda Rasululloh (s.v. 124-bob. johillardan esa yuz o’giring!" (7:199) .a. dedilar". yaxshilikka buyuring. arablar "Lo iloha il-lolloh" kalimasini aytib. Abdulloh ibn Abbos (r. uni fosh qilinsa.) aytdilar: Rasululloh (s. 249. deb nom qo’ydim. garang quloqlarini va yaralangan dillarini ochmaguncha dunyodan ketmaysan".Al-adab al-mufrad.a. Imom Ismoil al-Buxoriy yurardim".v. Sen badxulq va qo’pol muomalalik. balki yomonlikni kechiruvchi. hadis Abdulloh ibn Amr (r.v. afv qilishni albatta ularning axloqidan olaman".a. deyilgan.a.)ning sifatlari haqida yozilgan gaplarni menga aytib bersangiz. Ya'ni uning ta'sirida Rasulullohga ba'zan betoblik oriq bo’lardi.a.) bilan uchrashib. deb "Ahzob" surasidagi 45-oyatni o’qidilar. Kishilarga ochiqyuzlilik bilan harash haqida 247. Abu Hurayra (r. Alloh taolo afv qilishni faqat kishilarning axloqidan olishga buyurdi. U kishi Rasululloh (s.): "Kishilarga islomni o’rgatinglar.): "Sen kishilarning aybi va kamchiligini surishtirib yursang ularni buzib qo’yasan". Sen Ibrohim xalilullohning o’zidan keyin buzilgan va o’zgartirilgan dinini barpo qilib. demoqchi.a.v. Men kishilar bilan suhbatlashar ekanman.v.)dan rivoyat qilingan.com kutubxonasi 42 .a.a. deb so’radim.)dan bir so’z eshitdim. ularga qiyin emas.)ning www. (jannat haqida) xushxabar beruvchi va (do’zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik". degan edi-lar. Muoviya ibn Abu Suf'yon (r.v. Uning nomi bilan qasamyod qilib aytamanki.a.ziyouz.a. dedilarda. Shu so’z tufayli Alloh taolo menga manfaat yetkazadi. afv qiluvchisan. Muhammad! Sen mening bandam va elchimsan.) aytdilar: "Rasululloh (s. deydilar. Ato ibn Yasor aytdilar: "Men Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r. 248-hadis 245 va 246-hadislarning takrori.a. deyilgan. axloq tanazzulga yuz tutadi. Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo’luvchi. oshkora qilinib yuradigan gunohlar maxfiylashadi. uni men qizil o’ngachlarining rangi o’zgarganidan yoki uning turtib chiqqanidan va yallig’lanishidan sezar edim. "Ey. 250. Kishilar aybini qidirib.v. 245. Shuning uchun men ularni buzib qo’ymay deb kamchiliklarini tekshirib yurmayman".)ning Qur'onda aytilgan sifatlari dan ba'zisi Tavrotda ham bor. shu kalima bilan ko’r ko’zlarini.) ikki qo’llari bilan imom ?asanning yoki imom Qusaynning ikki kaftidan ushlab ikki oyoqini o’z oyoklari ustiga qo’ydilar va unga "balandga chiq". 246. Shunda bola ikki oyoqini ko’tarib Rasululloh (s.a. jim turishga o’rganing". Men senga o’zimgagana tavakkul qiluvchi. degan edilar. Pay-hambar! Darhaqiqat. dedilar.

deb vahiy qildi.v. Muhammad.v. Ba'zi qavmlar bulutni ko’rganda bu bulut bizga yomg’ir olib keladi. Rasululloh (s. yuragi toza.)ning ovozlarini baland chiqarib kulganlarini sira ko’rmadim. Tabassum qilish haqida 251. www. Beli oq degani .a.) shunday deganini eshitdim: "Men musulmon bo’lganimdan beri Rasululloh (s. ummatlarim! Sizlarga shodlik bo’lsin! To’g’ri so’z bo’lingiz.) bulut ko’rsalar yoki shamolni tursa.)dan rivoyat qilingan.v.) aytdilar: "Jobir ibn Abdulloh (r. Abu Hurayra (r.v.a. dedilar".)dan hadis rivoyat qilgan vaqtlarida: "Menga ikki kiprigining mo’yi o’siq va ingichka. o’rta yo’lni tanlangiz!" dedilar". Bir kuni Rasululloh (s. men biladigan narsalarni bilganingizda.a. ammo shunday paytda sizning yuzingizda xafalik alomatini ko’raman". Sahobiylarning kulgisi yig’iga aylandi. tabassum qilardilar.)ning shunda gapirgan gaplarini mana shu ikki qulog’im eshitdi va qilgan harakatlarini ikki ko’zim ko’rdi". deb xursand bo’ladilar. 254-hadis 253-hadisning takrori va u ham Abu Hurayra (m.v.a.a. albatta.v. oq ko’ngilli ma'nosida.) Rasululloh (s. Rasulullohning yurishlari 256.) ularning oldiga qaytib chiqdilarda: "Ey.) aytdilar: "Bir qancha sahobiylar kulishib o’tirishgan vaqtida Rasululloh (s.v. Rasululloh (s.a.ziyouz.a. Rabbim! Bu bolaga o’z muhabbatingni yubor. 125-bob. 126-bob. nima uchun bandalarimni noumid qilasan?" .a.) bolaga "Og’zingai och". Oyisha (r. degan ekanlar. dedim. yuzlarida xafalik alomatlari sezilardi. ikki beli oq. oz kulib. Keyin Rasululloh (s. Hz.)gaAllohtaolo: "Ey.): "Yamanliklarning eng yaxshilaridan bo’lgan bir kishi mana shu eshikdan kirib keladi.com kutubxonasi 43 .) chiqib qoldilar-da: "Jonim qudrat qo’lida bo’lgan Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki. dedilar.v.ich tomoni.a.): "Bulutda biror azob bo’lmasligidan menga kim kafolat beradi? qaysi bir qavmlar shamol bilan azoblangan.) meni qachon ko’rsalar. kelayotganda va ketayotganda ham to’ppa-to’g’ri yuradigan zot so’zladilar.a.a. Abu Hurayra (r. ko’p yig’lagan bo’lardingiz".) aytdilar: "Rasululloh (sa.a.): "Tovush chiqarib kulishni kam qil! Chunki ko’p kulish dilni vayron qiladi".a.v.a. dedilar".a.Al-adab al-mufrad.v. u zot faqat tabassum bilangina kular edilar. Abu Hurayra (r.)ni ta'riflar edilar. Rasululloh (s. Birorta ko’z u zotdek kishini ko’rmagan va aslo ko’rmaydi ham".a. shu vaqtda eshikdan Jobir kirib keldi (ya'ni men kirib keldim)". Qays (r.a. 127-bob. Kulish haqida 253.v. 255.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy muborak ko’kraklariga qo’ydi. uning yuzida farshitalik belgisi bor". Shunda men: "Yo Rasululloh! Odamlar bulutni ko’rganda yomg’ir yoqsa kerak. 252. dedilarda.v. deb Rasululloh (s. chunki men uni sevaman". Rasululloh (s. deb chiqib ketdilar.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Shunda Rasululloh(s. deb xursand bo’lib turgan vaqtlarida yomshr o’rniga azob kelib qolgan". uni bo’sa qildilar va keyin: "Ey.

Al-adab al-mufrad. degan (42:38) oyatini o’qidilar.v.dedilar.a. u kishi: "qaysi bir jamoat (biror ishda) boshqa kishilardan maslahat so’rasa. albatta ularning ko’ngli eng yaxshi fikrga yo’l olgan bo’ladi". 129-bob. Shunda Rasululloh (s.v. Ulardan biri yaxshilikka buyursa. yaxshi maslahatgo’y ekan. unga yaxshi qara". asossiz. U kishi: "Yo RasulAlloh! O’zingiz men uchun tanlab bera qoling!" . www.v. dedilar. AbulHaysam: "Unday bo’lsa men uni ozod qildim". ikkinchisi unga yomonlikni tavsiya qiladi va shunday qilishdan tortinmaydi. 130-bob.a. dedilar".ziyouz. degan edi. U kishi: "Yo’q".a.deb so’radilar.a.al. u kishi do’zaxdan joyini olaversin" hamda "Bir musulmon birodari maslahat so’raganda noto’g’ri maslahat bergan kishi unga albatta xiyonat qilgan bo’ladi va kim birovga hujjatsiz.v. Keyin Abul Haysamning xotinlari: "Siz Rasululloh (s. Asirlar kelgandan keyin Abul Haysam ham keldilar. ya'ni u sochni tarashlamaydi. dedilar. Kishilar orasidagi muhabbat haqida 261. Abu Hurayra (r. Mushovarat haqida 258. Mana bu asirni olaqol.a.) Abul Haysam (r. sizlar musulmoni komil bo’lmaguningizcha jannatga kira olmaysiz.): "Mening nafsim qo’lida bo’lgan zot nomi bilan qasamyod qilaman. 259.v. Maslahat so’raladigan kishi amin bo’lishi kerakligi haqida 257.a. dedilar".)ning "Bunga yaxshi hara". albatta ularning ikkita sirdon maslahatguyi bo’ladi.dedilar.a. degan buyruklarini faqat asirni qullikdan ozod qilish yo’li bilangana bajarasiz". men uning namoz o’qiyotganini ko’rdim.): "Maslahat so’ragan kishi albatta amin bo’ladi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 128-bob. noto’g’ri fatvo bergan bo’lsa. chunki jahl tarashlaguvchidir. balki dinni tarashlaydi". O’rtalaringizda muhabbat paydo bo’lishi uchun salomni oshkora beringiz va birbiringizga jahl qilishdan saqlaningiz. Musulmoni komil bo’lishingiz uchun bir-birlaringizga muhabbat qo’ymoqingiz shart.a. deb javob qilganlaridan keyin: "Unday bo’lsa bizga asirlar kelganida bir kelib ket".a.)dan rivoyat qilindi.)dan: "Sening xodiming bormi?" .) Ibn Abbos (r.a. Abu Hurayra (r. uning gunohi o’sha fatvo bergan kishi ustiga tushadi". deb yaxshi sirdon maslahatgo’yiga o’xshatadilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Mana shunday yomon maslahatgo’y sirdondan saqlanib qolgan kishi boshqa yomonliklardan saqlanadi".): "Men aytmagan so’zni kim o’zidan to’qib mening nomimdan aytsa. deb o’qidilar". Amr ibn Dinor (r. dedilarda: "Ularning ishi o’rtalarida maslahat bilan bo’ladi". Shusda Rasululloh(s. Bu yerda Abu-l-Haysamning xotinini aqlli. Hasan Basriy (r.): "Mana shu ikkita asirdan birini o’zingga tanlab ol!" . Rasululloh (s.com kutubxonasi 44 .v. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qildilar: "Alloh taoloning "Ishda ular (Sahobiylar) bilan maslahatlashgin" degan (3:109) oyatiga Ibn Abbos "ba'zi" so’zini qo’shib.): "Alloh taolo har bir payg’ambar yoki uning xalifasini xalqqa yuborganda. "Ba'zi ishda ular bilan maslahatlashgin". 131-bob.a. dedilar". Noto’g’ri maslahat beruvchining gunohi haqida 260.a.

v. katga tevalarni urgochi tevalar tuqqan emasmi?" .)dan rivoyat qilingan.a. ko’ngillarining tez o’zgarib turishi va irodalari mustahkam emasligi uchun shishaga o’xshatadilar. Hz.a.a.) bizning hazillarimizga www.)ga: "Yo Rasululloh! Siz bizlar bilan hazil ham qilishasiz". Anas ibn Molik (r.v. 132-bob. deb o’z oramizda gapirishib yurar edik". dedilar". Bakr ibn Abdulloh (r. 265.): "Ikki mo’min banda bir-birini ko’rmay turib. 134-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Umayr ibn Ishoq (r. shishalarni sekinroq hayda". demoqchi bo’lsalar kerak .): "To’g’ri. agar birortangiz shunday so’zni aytsa.a. Go’daklar bilan hazillashish haqida 271. Ibn Ali Mulayka (r. Anas ibn Molik (r.a. Shunda ularning yonida Ummu Sulaym (r.a. dedilar" . U kishi: "Yo Rasululloh! Men urgochi tevaning bolasini nima qilaman?" . ammo ko’ngillarning bir-bi-riga yaqinligidek narsani biz ko’rmadik".com kutubxonasi 45 .Arablar ayollarni nozik.a.Al-adab al-mufrad. 267.) (bir kun) xotinlarning oldiga kirib qoldi-lar. 133-bob.v.) ham o’tirgan edi.v.v.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zisi Rasululloh (s.) huzurlarida bir hazil qildilar.) huzurlariga bir kishi minadigan ulov so’rab keldi. Hazil haqida 266. 264.a. dedilar.v. dedilar.v. Rasululloh (s. Abu Kuloba (r.a. Oyishaning onalari buni eshitib: "Yo Rasululloh! Oyisha Kinonadan tarqalgan bu elning ba'zi hazillaridan qilib qo’ydi".a.deganida.): "Ey Anjasha.v.a.): "Axir.) unga: "Minish uchun sizga urg’ochi tevaning bolasini beraman".a.v. 270. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. uni albatta ayblagan bo’lardingiz".) Rasululloh (s.) aytdilar: "Ne'matlar (yaxshiliklar) inkor qilinishi va rahmdillik uzilib qo’yilishi mumkin. Imom Ismoil al-Buxoriy 262-hadis aynan shu mazmunda Abu Yazid (r.ziyouz. 269. Ammo haqiqiy ishlarda ular chin er sifatlarida turishardi". Abdulloh ibn Abbos.) aytdilar: "Sahobiylar hazil qilishar va bir-birlariga qovuntarvuzlarni otishardi. dedilar". (r.a. Anas ibn Molik (r.a.): "Rasululloh (s.): "Balki bu shu elimizning o’zida bo’lib turadigan hazildan qildi".) aytdilar: Rasululloh (s. degan so’zni so’zladilar.a.a. 268.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Hz. deganda Rasululloh (s. Mazkur hadisda Rasululloh (s. hazil qilishaman.v.) aytdilar: "Odamlardan eng avval ko’tariladigan narsa ko’ngillarning yaqinligidir". degandi.a.v. Ko’ngillarning yaqinligi haqida 263. dedilar".a.a. Oyisha (r. Rasululloh (s. lekin mening hazilim aslida chin bo’ladi".a.a. Abdulloh ibn Amr ibn Oss (r.a. Abu Hurayra (r.v.a.) "Shishalarni hayda.a.v. dedilar.a.)dan rivoyat qilindi. ularning ruhlari bir kunlik yo’lda uchrashadi".) Anjashaga: Xotinlar oldida tovushingni pastroq qilib so’zla! Ularning ko’ngliga keladi.dedilar.

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

ham aralashar edilar. Hatto mening Abu Umayr kunyalik kichik ukamga: "Hoy Abu Umayr, maynachang (yoki bulbulchang) nima bo’ldi?" - deb hazillashib yurar edilar, dedilar". Abu Umayrning mayna yoki bulbuli bo’lib, u o’lib qolganda juda xafa bo’lib yurardi. Rasululloh (s.a.v.) bolaning gapini eshitish va ko’nglini ko’tarish uchun shu hazillarini qilar edilar. Abu Umayr Abu Talhaning o’g’li bo’lib, Anas ibn Molikning ona bir, ota boshqa shshsi edi, Abu Talha Anas ibn Molikka o’gay ota bo’ladi. 272. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) Hasanni yoki Husaynni (Alloh ulardan rozi bo’lsin) qo’lidan tutib, oyoqlarining ustiga chiqarib, "Qani, turchi!", dedilar". 135-bob. Yaxshi xulqlik bo’lish haqida 273. Abu Dardo (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qilishicha, Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshi axloqdan ko’ra tarozuni bosadigan hech narsa yo’qdir", deb marhamat qilganlar. 274. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) foqish ham, mutafahhish ham emas edilar va "Sizlarning yaxshilaringiz - axloqi yoqimli bo’lganlaringizdir", der edilar". Fohish - muomalada yoqimsiz kishi. Mutafahhish esa, shunday badxulqlikni qasddan qiluvchi kishi . 275. Abdulloh ibn Shu'ayb otasining Rasululloh (s.a.v.)dan shunday bir gapni eshitganini rivoyat qildi: Rasululloh (s.a.v.): "Men uchun eng sevimli bo’lganingiz va qiyomat kuni menga eng yaqin bo’luvchilaringiz kimligini aytib beraymi?" - deb so’raganlarida, Sahobiylar jim turishdi. Rasululloh (s.a.v.) bu savollarini ikki yo uch martaba qaytarganlaridan keyin, ular: "Yo Rasulalloh! Aytib bering", deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Ular axloqda (xalqqa) yoqimliroq bo’lganlaringizdir", dedilar. 276. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilishdi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Men yaxshi xulqlarni kamolotga yetkazish uchun payhambar bo’lib keldim", dedilar". Rasululloh (s.a.v.)ga birov ozor bersa, unga yomon jazo berish o’rniga insof, tavfiq so’rab haqiga duo qilar ekanlar. Ammo Alloh taolo qaytargan ishlarni qilinsa yoki buyruqlarini bajarilmasa, shariat qonuni bo’yicha jazo berar edilar. 277. Hz. Oyisha (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.)ga dunyoviy ikki ishdan birini ixtiyor qilish kerak bo’lganda, albatta ulardan gunohga oid bo’lmasa, yengilroqini ixtiyor qilardilar. Ammo u gunohga oid bo’ladigan bo’lsa, albatta undan o’zlarini uzoq tutardilar. O’z nafslari uchun hech kimdan o’ch olmaganlar. Lekin Alloh taoloning qudrati va hurmati poymol qilinadigan bo’lsa, u vaqtda albatta Allohu azza va jalla uchun o’ch olardilar". 278. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) aytdilar: "Alloh taolo azalda rizklaringizni taqsim qilib qo’ygani-dek, xulqlaringizni ham taqsim qilgandir. Alloh taolo bu dunyoda xohlagan va xohlamagan kishilariga ham davlat beraveradi. Ammo imonni faqat o’zi xohlagan bandasiga beradi. Kim davlatni sarf qilishga qizg’ansa, dushmanga qarshi jihod qilishdan qo’rqsa va kechalari (ibodat qilishdan) cho’chisa, "Lo iloha illAlloh va subhonAlloh valhamdu lilloh vallahu akbar" kalimalarini ko’p aytib yursin, dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

46

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

136-bob. Ko’z to’qligi haqida 279. Abu Hurayra (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)dan rivoyat qildilar. "Rasululloh (s.a.v.): "Boylik molning ko’pligi bilan emas, balki (chin) boylik nafsning boyligidir", deganlar". Nafsning boyligi topgan moliga qanoat qilish, uning barakotini Alloh taolodan so’rash, odamlarning qo’lidagi boyligidan tama' qilib, rabbil olamindan haram bo’lishdan panoh so’rashdan iborat. 280-hadis mazmuni 164-hadisda bor. 281. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) marhamatlik kishi edilar. U zotdan kim nima so’rab kelsa, darhol berar edilar, u narsa qo’llarida bo’lmasa, (falon kuni beraman deb) va'da qilardilar. Bir kun xufton namozini o’qish uchun muazzin takbir aytdi, shu vaqtda bir a'robiy keldida, Rasululloh (s.a.v.)ning kiyimlaridan ushlab: "Sizga aytadigan hojatimdan ozginasi qoldi, uni hozir aytmasam, unutib qo’yaman, deb qo’rqaman", dedi. Shunda Rasululloh (s.a.v.) u bilan chiqib, hojatini bitirib keldilarda, keyin namozga shuru' qildilar, deb xabar qiladilar". 282. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) har bir ishga "Xayr!" deguvchi edilar". 283. Abdulloh ibn Zubayr (r.a.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning ikkala qizlari Hz. Oyisha (r.a.) va Hz. Asmo' (r.a.)dan ko’ra saxiyroq xotinlarni ko’rmadim. Lekin bularning saxovati ikki xil edi. Hz. Oyisha (r.a.) ehson qilish uchun narsalarni yig’ibyig’ib borardilarda, ular ko’paygandan keyin bir yo’la hammasini faqir miskinlarga ulashar edilar. Ammo As-mo (r.a.) esa qo’llariga nima kelsa, ertasini kutmay, shu kunning o’zidayoq tarqatib yuboraverar edilar".Hz. Oyisha (r.a.) narsa ko’payganda sadaqa qilsam hammaga bemalol kifoya qiladi, degan fikrda bo’lsalar, Asmo' (r.a.) Rasululloh (sa.v.)ning "Ehson qiladigan narsangni to’plab yurma!" degan hadislariga amal qilgan edilar. 137-bob. O’ta ketgan baxillik haqida 284. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Alloh yo’lida qilingan g’azot vaqtida ko’tarilgan chang bilan do’zaxning tutuni hech bir bandaning ichida jam bo’lmaydi va o’taketgan baxillik imon bilan ham bir bandaning ko’nglida jam bo’laolmaydi", deganlar". Binobarin, dushmanga harshi g’azot paytida ko’tarilgan chang jangchilarga asar qilmagandek, do’zax o’tiga ham doxil bo’lmaydi. Xuddi shuningdek, saxiylik va baxillik bir joyda, bir axloqsa mushtarak bo’laolmaydi. 285-hadis 284-hadisnshg takrori, faqatbu Abu Said Xudriy (r.a.) dan rivoyat qilingan. 286. Abdulloh ibn Robi'a aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) oldilarida o’tirgan edik. Shu vaqtda bir kishi va uning axloqi haqida gap ketdi. Abdulloh (r.a.): "Siz u kishining boshini kessangiz, keyin uni o’z o’rniga qo’ya olasizmi?" - deb so’radilar. Utirganlar: "Yo’q, uni o’z o’rniga qo’yishga qodir emasmiz", deyishdi. Yana Abdulloh (r.a.): "Uning oyog’ini yoki qo’lini kesganingizdan keyin ularni joy-joyi-ga o’zidek qilib o’rnata olasizmi?" - dedilar. Ular: "Yo’q, albatta", deyishdi. Abdulloh (r.a.): "Demak, sizlar uning
www.ziyouz.com kutubxonasi 47

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

jismoniy hay’atini o’zgartirishdan ojiz ekansiz, axloqini o’zgartirishga albatta qodiremassiz. Erkak bilan ayoldan keladigan suv qirq kecha ona bachadonida turadi, keyin u qonga aylanib qotadi va keyin bir chaynam go’shtga aylanadi. Shundan keyin Alloh taolo unga bir farishta yuborib, rizqini va axloqini va o’zi baxtlik yoki baxtsiz bo’lishini ham yozdirib qo’yadi", dedilar". 138-bob. Yaxshi xulq samarasi 287. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Bir musulmonning xulqi yaxshi bo'lsa, butun kecha ibodat qilgan musulmonning darajasiga teng bo'ladi", dedilar". 288. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Islom jihatidan saviyasi balandlaringiz xayrli bo'lganidek, axloq jihatidan esa, eng yaxshilaringiz xayrlidir". 289. Zayd ibn Sobit (r.a.)ning ozod qilgan qullari Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Men odamlar bilan suhbatda viqorli, sabotli va mezbon sifatida ochiq yuzlilikda hamda mutoyiba qilishda Zayd ibn Sobitdan ilg'orroq kishini ko'rmadim". 290. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)dan: "Dinlarning qaysi biri Allohga sevimliroq?" - deb so'ralganda, Rasululloh (s.a.v.): "To'g'ri yo'ldagi, rost din, Ibrohimning hanif - haqqoniy dinidir" , dedilar". Qur'oni karimning "An'om" surasidagi 161-oyatga ishora 291. Abdulloh ibn Amr (r.a)dan rivoyat qilindi: u kishi: "Axloqning yaxshi bo'lishi, taomning pokizaligi, rostlik va omonatga xiyonat qilmaslik - mana shu to'rt xislatni Alloh taolo senga bergan bo'lsa, dunyoviy ishlardan chetda qolgan bo'lsang ham, zarari yo'qdir", dedilar. 292. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdi: Rasululloh (s.a.v.) sahobiylaridan: "Do'zaxga tushishga ko'proq sabab bo'ladigan narsa nima?" - deb so'radilar. Ular: "Buni Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar", deb javob berishgandan keyin, "U ikki kovak - avrat va og'izdir", dedilar. Yana: "Jannatga tushishga sabab bo'ladigan narsa nima?" - dedilarda, o'zlari: "U esa Alloh taolodan qo'rqish va yaxshi axloqli bo'lishdir", dedilar. 293. Ummu Dardo (r.a.) aytdilar: "Kechalarning birida Abu Dardo namoz o'qish uchun turdilarda, tong otguncha: "Ey, Alloh! Meni chiroylik qilib yaratga-ningdek axloqimni ham chiroylik qil!" - deb yig'lab chiqdilar. Shunda men u zotdan: "Ey, Abu Dardo! Nima uchun tun bo'yi qilgan duoingiz faqat axloqingizni chiroyli qilishi haqida bo'ldi?" - deb so'radim. Abu Dardo: "Bir musulmon banda o'z axloqini yaxshi qilishga harakat qilaversa, oxiri yaxshi axloqi uni jannatga kiritadi. Agar u axloqini yomon qilaversa, shu yomon axloqi uni do'zaxga kiritadi", dedilar. Abu Dardo so'zlarini davom ettirib: "Bir musulmon banda o'zi uxlab yotgan vaqtida gunohi kechiriladi", dedilar. Men: "Bu qanday gap, u uxlab yotsayu, gunohi kechirilsa?" - deb so'raganimda, u kishi: "Bir kishining do'sti kechasi turib tahajjud namozini o'qib, Alloh taolodan o'zining va do'stining ham gunohini kechirmog'ini so'rasa, shu duosi tufayli Alloh o'zining ham, do'stining ham gunoxlarini kechirib yuboradi", dedilar".

www.ziyouz.com kutubxonasi

48

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

294. Usoma ibn Sherik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.) huzurlarida bo'lgan vaqtimda uyoq-buyoqdan a'robiylar keldi-da, boshqa kishilar so'zlamay, faqat o'zlari gapirdi. Rasululloh (s.a.v.)ga: "Falon-falon ishlarni qilsak gunoh bo'ladimi?" - deb, unchalik ahamiyatli bo'lmagan narsalar haqida savol berishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Alloh taolo bandalaridagi gunohni (yozdirmay) qo'ygan (ya'ni, ularni gunohkor qilavermaydi). Ammo bir kishi ikkinchi kishini g'iybat qilib zulm qilsa, uni kechirmaydi. U gunohkor bo'ladi va halokatga uchraydi", dedilar. Ular 5ta: "Yo Rasulalloh! Biz dori iste'mol qilsak bo'ladimi?" - deyishdi. Rasululloh (s.a.v.): "Dori iste'mol qilinglar, chunki Alloh taolo qanday dard bergan bo'lsa, uning davosini ham albatga bergan. Faqat bitga dardning davosi yo'q, u ham bo'lsa keksalikdir", dedilar. Ular: "Yo Rasulalloh! Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi nima?" - deb so'rashdi. Rasululloh (s.a.v.): "Insonlarga berilgan fazilatlarning eng yaxshisi axloqtsir", dedilar". 295. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.) xayr-ehson qilishda hammadan ham saxiyroq edilar. Xususan ramazon oyi kelib, hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan paytlarida juda ham saxiy bo'lib ketar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) ramazon oyining hamma kechalarida Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga kelar, Rasululloh (s.a.v.) Jabpoil (a.s.)ga Qur'oni karimni arz etar edilar. Hz. Jabroil (a.s.) bilan uchrashadigan vaqtlarida Rasululloh (s.a.v.) Alloh taoloning rahmatini olib keluvchi tez esadigan shamoldan ham saxovatliroq bo'lar edilar". 296. Abu Mas'ud (r.a.)dan rivoyat qilindi, u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Sizlardan burun o'tgan paygambarlar ummatidan bitgasini hisob-kitob qilinganda undan hech yaxshi ish topilmagan, lekin u o'ziga xo'q kishi bo'lib, xalq bilan aralashib yurar va kambag'al kishilardan oladigan mablag'i bo'lsa: "U kambag'al bechoradan shu mablag'ni kechib yuboringlar!" - deb o'z kishilariga buyurardi. Shunda Alloh taolo: "Bu banda kambag'alga yaxshilik qilib, undan oladigan mablag'ni kechgan ekan, uning ham gunohlarini men albatta kechmog'im lozim", dedi". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 297-hadis 292-hadisning takrori. 298. Navos ibn Sam'on Ansoriy (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga yaxshilik bilan gunoh haqida savol berdilar. Rasululloh (s.a.v.): "Yaxshilik axloqning chiroylik bo'lishi, gunoh esa qaysi bir ishni qilishda ko'nglingda g'ashlik paydo bo'lib uni kishilar bilib qolishini xohlamaydigan bo'lsang, mana shu ishni qilmog'ing gunohdir", dedilar. 139-bob. Qizg'anchnqlik haqida 299. Jobir (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Salom o'g'illari! Sizlarning rahbarintaz kimdir?" - deb so'radilar. "Jud ibn Qays degan bir qizg'anchiqodam", deb javob berdik. "Qizg'anchiqpiqtsan ham yomonroq xastalik bormikin? Sizlarning ilgari rahbaringiz Amr ibn Jamuh joxiliyat davrida butlarga topinardi. lekin juda jo'mard bir odam edi", dedilar Rasululloh (s.a.v.). 300-hadis 16-hadisning deyarli takrori, ammo bu yerda ta'magirlik, ota-onani norozi qilish, johiliyat zamonidagi kabi qiz balolarni tiriklaysh ko'mib yuborish haqida fikr aytshgan. 301-hadis 282-hadisning aynan takrori.

www.ziyouz.com kutubxonasi

49

v.)dan ezgulik va gunohning mohiyatini so'radi.v. Alloh taolo qo'lingga g'animatlar tushirsin.v. deb o'yladilarda: "Yo Rasulalloh.a. u odamga go'yo bugun dunyo berilgan hisoblanadi".com kutubxonasi 50 .a. gunoh esa.)dan shunday rivoyat qildilar: "Sahobiylar www. 306. Amr ibn Oss (r. keyin: "Ey Amr! Seni askarlarga boshliq qilib yubormoqchiman. biz sizning ko'nglingizni shod ko'rayapmiz".): "Kishilarga qilinadigan har bir yaxshilik sadaqa hisoblanadi.) aytdilar: "Sahobiylardan biri Rasululloh (s.) tahorat qilayotgan ekanlar. Abu Talha (r. qobil kishida halol molning bo'lishi qanday yaxshi narsa!" dedilar. Kishilar o'sha tovush eshitilgan tomonga yo'l oldilar.v. Ko'rinishlarida g'usl qilganlik alomati bor edi. Rasululloh (s. qo'rqmanglar".) xilqatda ham. Rasululloh (s. 305. dedilar".a. uni odamlardan pinhon qiluvchi narsadir".a.): "Ha.a.) hammadan ilgari yelkala-riga qilich osib. vijdonni chulg'ab olib.) javob berib dedilar: "Ezgulik go'zal axlokdir.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. huzurlariga bordim. ko'nglim shod".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 140-bob.v.a. Bechoraga yordam berish haqida 308. 307.a. Mol va jon amniyati haqida 303.) aytdilar: Rasululloh (sa. Men siz bilan birga bo'lishga rag'bat qilib musulmon bo'lgan edim".a. hatgo bir birodaringga ochiq yuz bilan ro'baro' kelishing va chelagingdan uning idishiga (suv) solib berishing ham sadaqa bo'ladi".a.v.a. (s. eng javonmardi va eng shijoatlisi edilar. dedilar. Rasululloh (s. deb menga kishi yubordilar.v. Ke-chalarning birida Madinada qo'rqinchlik bir tovush eshitildi. Yaxshi kishiga halol mol 302.) sahobiylar oldiga chiqdilar. alhamdulilloh.a.): "Ey Amr! Solih. Menga tikilib qaradilar-da.ziyouz.a. Shundan keyin sahobiylar boylik to'g'risida gapirishdi. o'sha ovoz chiqqan yerdan qaytib kelayotganlarida yo'lda borayotgan kishilarga duch keldilarda: "Qo'rqmanglar.a. Abu Zarr (r. dedilar". 141-bob.) Rasululloh (s. deb ularga tasalli berdilar va Abu Talhaning otini maqgab: "Bu otni men dengizdek misoli ko'rdim". Navos ibn Sam'on (r. dedilar. dedim. dedilar".a. tayyorlanib kelsin.) ayollari bilan yaqinlik qilgan bo'lsalar kerak.v.a. dedilar. Ubaydulloh ibn Mihsan Ansoriy (r. dedilar". "Yo Rasulalloh! Men molga qiziqib musulmon bo'lgan emasman. Mana shunday kishilar uchun tan sog'lik boylikdan ham yaxshiroqdir va ko'ngil shodligi (Allohga tashakkur etish lozim bo'lgan) ne'matlardan biridir". Ko'ngal shodligi haqida 304.v.) kiyim-boshlari va qurollarini olib.) aytdilar: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.v.)ning egarlanmagan yalang'och otiga minib.) aytadilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.v.v.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a. Yana men senga foydalik mollardan ham bo'lishiga talabgorman". tani sog' bo'lib tursa va oldida shu kuniga yetarlik taomi bo'lsa. 143-bob. axloqda ham odamlarning eng yaxshisi.v.a.): "Boylik yomonliklardan saqlanadigan kipshlar uchun zararsizdir.v. Muoz ibn Abdulloh (r. 142-bob. Men buyurganlaridek tayyorlanib. Rasululloh.): "Kimki o'z oilasi ichida tinch. Sahobiylar Rasululloh (s.a. Jobir ibn Abdulloh (r.

dedilar. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. "Qo'llari bilan mehnat qilsin.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r.a.a.a. "Agar mo'min kishi sadaqa uchun biron narsa topolmasachi?" . Hz. Ular avratlarini (haromdan) saqpyuvchidirlar".Al-adab al-mufrad. Oyisha (r. "Yaxshilik qilsin".Abu Muso (r. deb duo qilar edilar". "Agar bundan ham ojiz bo'lsamchi? .): "Sadaqa barcha musulmonlarga vojibdir". Ular (behuda so'z va ishlar)dan yuz o'garuvchidirlar. 309. Mo'min odamlarni la'natlovchi bo'lmaydi 312. Alloh taolodan axloqini yaxshi qilishni so'ragan kishi haqida 310.v. 314.): "Alloh taolo yomon iboralar bilan so'kuvchi va og'zini shunday so'kishga o'rgatgan kishini yaxshi ko'rmaydi". zero.so'radi kimdir. dedilarda: "Sizlar "Mu'minun" surasini o'qiysizmi?" . 145-bob.) ko'pincha: "Ey. dedilar.a. dedilar.deb so'radilar. nafsi ammoradan saqlashingni. deb marhamat qildilar.a. degan muborak hadislarini rivoyat qildilar.deb so'radilar va menga: "Qani "Qad aflaha-lmu'minun" (Mo'minlar najot topdilar)dan o'qib ber-chi".) huzurlariga kirib: "Rasululloh (s.v. deb buyurdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s. "Insonlar-ni yomoshshkdan qaytar! Bu ham o'zing uchun sadaqadir".v. dedilar. "Mehnat qilish-ga kuchi yetmasasi?" .v.a.v. Shunda Rasululloh www. Oyisha (r.)ning axloklari qanday edi?" .com kutubxonasi 51 . Men "Ular namozlarida o'zlarini kamtar tutuvchidirlar. Oyisha (r.deb so'radilar. bu ham uning sadayoqasi bo'ladi".a. 144-bob.deb so'radilar.deb so'radik. dedilar". Shunda men: "O'lim o'zlaringizga bo'lsin va Alloh taoloning la'nati va g'azabi ham sizlarga bo'lsin!" .dedi o'sha sahobiy.)dan: "Amallarning qay biri xayrli?" .v.)ning kishilargagina emas. Jobir ibn Abdulloh (r. 311. "O'zini yomonlik qilishdan saqlasin.): "Rasululloh (s. O'zingga va xalqlaringga ishonchli bo'lishning yaxshi axloqli bo'lish va taqdirga rozi bo'lishga muyassar qilishingni so'rayman". "Al-lohga ishonmoq va Alloh yo'lida jihod qilmoq". dedilar va hz. ham sadaqa bera oladi". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. ham o'ziga foyda.v. hatto boshqa maxluqlarga ham la'nat aytganlarini sira eshitmadim".a. u kishi: "Men otam Abdulloh ibn Umar (r. Shundaylarini ozod qilolmasamchi?" . deb javob berdilar. Hz.a.a. Ular zakotni ado etuvchidirlar.)ning "Mo'min kishi aslo la'nat etuvchi bo'lmasligi lozim". dedilar. 313.)ning axloklari Qur'onda buyurilganning xuddi o'zi edi".ziyouz. deb marhamat qildilar. Ashoblar yana bunday savol berdilar: "Qul va cho'rilardan qay birini ozod qilish xosiyatli hisoblanadi?" "Xojalariga eng sadoqatlilarini". Rabbim! Men sendan tan sog'ligini.deb qarg'adim.a.): "Rasululloh (s. Oyisha (r.)ning axloklari xudtsi mana shu oyatlarda buyurilgatsdek edi".deb so'rashdi. "Bu ish ham qo'lidan kelmasachi?" . degan (23:1-5) oyatlarni o'qidim.a.a. deb marhamat qiddilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. Yazid ibn Bobanus aytdilar: Biz hz.) huzuriga yahudiylar kelib: "Assomu alaykum" (sizga o'lim bo'lsin). Solim ibn Abdullohdan rivoyat qilindi. "U holda bechora odamga yordam qilasan yoxud birovga yordam berolmagan odamning o'rniga shu ishni sen qilasan". Shunda hz.a. Abdulloh ibn Umar (r.a.) Rasululloh (s.v.

g'azabi va do'zaxi bo'lsin. dedilar". 146-bob.): "Ey.v. Men: "Yo Rasulalloh! Bularning gapini eshitmadingizmi?" . Huzayfa ibn Yamon (r.) qullaridan biriga la'nat o'qidilar. 316.v. 321. ma'nosida.a. www. bunday bo'lmasligi kerak".v.a. shafoat qiluvchi ham bo'la olmaydilar". o'sha insonlarga la'nat o'qigan kimsalardir".a. 315-hadis mazmuni 312-hadisda bor.): "Sen ham mening gapimni eshitmadingmi? Men ularga "va alaykum".a. deb uzr aytdilar". Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 52 . 318. dedilar". la'natlari o'z ustilariga yog'iladi". deb tasdiqladilar. Bir-biringizni duoibad qilmangiz 323. 320. Dedim.): "Bir mo'minning razil fe'li uning buzuqligidan dalolatdir". Imom Ismoil al-Buxoriy (s.v.dedim. 148-bob.v. Oyisha (r.): "Ey.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Alloh taolo mening ularga qilgan duoi badimni qabul qiladi. Buni Rasululloh (s.a. 147-bob. dedilar hz.)ga: "Men ikkinchi martaba shunday qilmayman". qiyomatda boshqa payg'ambarlar o'z vazifalarini ummatlariga yetkazganlari haqida guvoh bo'luvchi yoki ular fosiq bo'lgani uchun boshqa kishilar haqida guvohlik bersalar. dedilar. faqat bu hadis Abdullohdan rivoyat qshshngan.): "Ha.) aytdilar: "Otam Abu Bakr Siddiq (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s. qiyomat kuni qavm-qarindoshlari va do'st-birodarlariga shafoat qila olmaydilar.a.a.a.a.a.v. guvohliklari shariatda qabul qilinmaydi yoxud qiyomat kuni shohid kishilar qatorida bo'la olmaydilar va shafi' esa.a. "Rasululloh (s. U kishi: "Qaysi bir jamoat bir-birlariga la'nat yog'dirsa.Al-adab al-mufrad.) eshitib: "EyAbu Bakr! Allohga qattiq ishonuvchilar bilanla'nat o'quvchilar haqidagi gaplarim qaerda qoldi? Yo'q.v. deb ikki yo u uch marotaba takrorladilar. Abu Dardo (r.a. Abu Hurayra (r. qat-tiq muomala qilishdan va qarg'ashdan o'zingni sakla".)dan rivoyat qilindi. "Aytgan gaplaringiz o'zlaringizga bo'lsin".) aytdilar: "Rasululloh: "Kishilarga la'nat etuvchilar qiyomat kuni shohid ham. ammo ularning menga qilgan yomon tilaklarini qabul qilmaydi". Rasululloh (s. deb duoibad qilmanglar!" dedilar". 317.a. Samura ibn Jundub (r. Oyisha! Ko'y. Ko'ngli sof kishi la'nat o'qimas 322.a. Hz. ya'ni.)dan rivoyat qilindi. Otam o'sha kuniyoq qulni ozod qilib. dedilar. Abu Hurayra (r. "Birovga la'nat o'qiganlar o'zlari la'natlandilar".a. Rasululloh (s.).a.ziyouz. dedilar". dedilar". u kishi aytdilar. ummatlarim! Birbiringizni senga Allohning la'nati.): "Ikki yuzlama kishiga hech ishonmaslik kerak". Shohid "guvoh bo'luvchi" ma'nosida bo'lib. og'ir bo'l. La'natlovchi kishilar haqida 319. unday dema. Marvon (r. Ali (k.): "Allohga chin ko'ngil bilan qattiq ishonuvchi kishi boshqalarga la'nat yog'diruvchi bo'lmasligi kerak". dedilar.

"Ular shunday kishilarki. 328.v.a. beparvo bo'lgan odamlarni ogohlantirib.com kutubxonasi 53 .)dan rivoyat qiddi.v. darhol amri ma'ruf va naxyi munkar qiladilarda. degan gaplarni eshitdim". Shubayl ibn Avf aytdilar: "Eshitgan yomon gapini yoygan odam o'sha yomon gapni to'qib chiqargan kishi kabidir" 329. 151-bob. Gap tashuvchi haqida 325. halokat va mashaqqatga mubtalo bo'lishlarini izlovchi kishilardir". xafa qiluvchi bolalar va uzoq vaqt davom ladigan turli fitna va mashaqqatlar bor". Asmo' binti Yazid (r. Usmon (r. Hz.a. Ali (k.) sahobiylarga: "Men sizlarga eng yaxshilaringizni aytib beraymi?" . Sahobiylar: "Yo Rasulalloh.): "Men duoibad qiluvchi. la'nat etuvchi emas. begunoh odamlarga buzuqlik. Kofirga la'nat o'qish haqida 324. u kishi: "Sen bir birodaringaing ayblarini zikr qil-moqchi bo'lsang. deyishdi. u kishi: "Fohishani oshkor qilgan kishiga boshqalarga ibrat bo'lsin uchun jazo berish kerak". aytib bering".a. dedilar". uni (yomon niyatda) boshqalarga naql qiluvchi odam jannatga kirmaydi".ikkisi gunohkorlikda barobardir" .)ga yetkazib turadigan bir kishi haqida shikoyat qilindi. 326. vallohu a'lam. dedilar".a. Hammol ibn Horisdan rivoyat qilindi.a. 331. Eng yomonlaringizni aytsam. Ya'ni ular qachon kishilar orasiga kirsalar. dedilar". ular chaqimchilik bilan yurib do'stlar orasini buzuvchi. Imom Ismoil al-Buxoriy 149-bob.) dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alvdan: "Sizlar buzuq ishlarni qil-gan kishini uyaltirish uchun uning aybini oshkora qiluvchi va sirni ochuvchi bo'lmang.a.dedilar. balki marhamat qiluvchi bo'lib yuborilganman". qachon ko'rinsalar Alloh taoloni eslatadilar.Al-adab al-mufrad. www. Abu Tihyo Hakim Sa'ddan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Yo Rasulalloh! Mushriklar haqida duoibad qiling!" deyishganda. Shunda Huzayfa: "Men Rasululloh (s. shu bo'lsa kerak . 152-bob. Abdulloh ibn Abbos (r. dedilar.)dan rivoyat qilindi.a. Rasululloh (s. Odamlardan ayb izlagan kishi haqida 330. Abu Hurayra (r. u kishi: "Men hz. u kishi: "Biz Huzayfa ibn Yamon bilan birga edik.dedilar.v. Yomon so'z tarqatuvchi kishi haqida 327.)dan: "Yashirin ravishda kishilar gapiga quloq solib. avval o'z ayblaringni esla!" . shu vaqtda u kishiga odamlar gapini hz.): "Yomon so'zni aytuvchi bilan uni boshqalarga oshkora qiluvchi .v. chunki orqalaringizda sizni mashaqqatga soluvchi. 150-bob. der edilar. Allohni eslatadilar so'zvdan murod. dedilar.a. Ibn Jurayj Ato ibn Abi Raboh (r.ziyouz. Rabbi-l-izzat tomonga moyil bo'lishga da'vat qiladilar. degan so'zlarini eshitganman.

Abdulloh ibn Abbos (r. Muhammad ibn Zayd bu www.) aytdi: "Rasuli amin (s.Al-adab al-mufrad.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". deb bir kishini chaqirdilar.v.): "Uni shunday maqtashing bilan bo'ynini uzib qo'yding". Chunki uning haqiqiy holini Alloh taolo o'zi biladi.com kutubxonasi 54 .ziyouz.) Qur'ondagi "O'zlaringizni (bir-birlaringizni) mazax qilmangiz" (49:11) deyilgan oyatni "bir-biringizga ta'na qilmang". zoniya". Abu Bakra Nuffayyi' ibn Horis (r. yomon iboralar bilan so'kinuvchi va uyatsiz. shunda odamlar: "Yo Rasulalloh! Uni bu ismi bilan chaqirsangiz xafa bo'ladi". Umar: "Bu kishini sen halok etding. Umar u kishini duoibad qishdilar).a. deb chaqirdilar. Maqtash haqida 336. keyin: "Agar bittangiz bir birodarini (haqiqatdan bor bo'lgan xislatlari bilan) maqtamoqchi bo'lsa.) huzurlarida bir kishi ustida gap bo'ldi va uni kimdir maqtadi. Akrama (r.a.v. Hz. sizni ham mazax qiladilar. dedilar. birovga ta'na qilsangaz.v. qiyomat kuni albatta had uradi". 334.): "Bir-birlaringizni laqablar bilan atamangiz" (49:11). kishilarga la'nat yog'diruvchi. 153-bob. Ibrohim Taymiy otalaridan rivoyat qildilar. sizga ham ta'na qiluvchilar topiladi 333.a. Abu Jubayra ibn Dahhok (r. Alloh taolo seni ham halok etsin". deb hukm qilib bermoqlari durust emas". Abu Muso (r. 339. (Kishining yuziga maqtashda halokat borligi uchun hz. deyishdi. dedilar". falonchi". Umar ibn Xattob oldilarida o'tirgan edik. deb duoibad qildilar".v. bu shunday odam.a. 337.a. U kishining joriyalari xizmat qilib turgan paytida uni "Hoy.v. deb tafsir qildilar. deydilar". degan so'zni avval aytib qo'ysin. Ya'ni kishilarni mazax qilsangiz. Bu oxirgi so'zni aytgan kishi Ibn Abbos edilar". Rasululloh (s. Va shu gaplarini necha marta takrorladilarda.) bir odam ikkinchi odamni oshirib maqtayotganini eshitsalar: "Sen u odamni halok qilding" yoki "Sen o'sha odamning belini sindirding". Abdulloh ibn Mas'ud aytdilar (r. dedilar. uyaltiruvchi.a.a. Umarning shunday deganlarini xabar qildi: "Odamlarni oshirib maqtash ularni bo'g'izlashdir".a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos yoki Abdulloh ibn Umar ikkalalaridan biri ikkinchilarini taomga da'vat qiddi. Ibn Aslamiy ham otasidan rivoyat qilib.a. Bandalar bir-birlarini Alloh taologa bu kishi albatta pok. dedilar. shunda bir kishi ikkinchi kishini o'zining yuziga maqtadi. hz. mening fikrimcha. Yana u kishi "Bizda har bir kishining ikkitadan ismi bo'lgan. 335. deyilgan oyati karimasi Bani Salama qavmi haqida kelgan". Shunda u kishining hamtovoqlari: "Unday demang! Joriya sizning ta'nangiz uchun bu dunyoda had urolmasa ham. tili achchiq bo'lishi ham mumkin emas". u kishi: "Biz hz.) bizning qavmga kelgandarida "Hay. Shunda Rasululloh (s. Joriyani zinokor degan kishi: "Agar u haqiqatda zinokor bo'lsachi?" degan edilar.a. 338. Imom Ismoil al-Buxoriy 332.): "Rasululloh (s. u kishi: "Alloh birovlarni yomon ibora bilan so'kinuvchi hamda so'kishga odat qilgan kishini sevmaydi.): "Mo'min kishi odamlarni ta'na qiluvchi. der edilar".

) Madinaga qarab turib "Ey.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. Rasululloh (s.a. Maoz ibn Amr ibn Jumux. Imom Ismoil al-Buxoriy so'zlarning ma'nosini tushuntirib: "Maqtalgan odam maqtovchining gapiga ishonib g'ururlanadi.v. Shaharga Dajjol kirmoqchi bo'ladi.)larni: "Bular hammasi juda yaxshi odamlar".deb so'radilar.v.): "Bo'ldi. U huzurlariga kirgandan keyin. 154-bob. Rasululloh (s. deb bu so'zlarni uch marotaba takrorladilar".a.v.a. Kishi o'zi ishongan odamni maqgashi haqida 340. Ikkimiz birgaliqda Uhud tog'iga chiqtsik. Sobit ibn Shammos. Men: "Bu falonchi".a. Ubayd ibn Huzayr.v. She'riy madhiya haqida www.com kutubxonasi 55 . afsus! Bu shahar eng obod bo'lgan bir vaqtda egalari tashlab ketadilar. Maqtovchilar betiga tuproq sochish haqida 342. U kirmasdan avval Rasululloh (s. 344. Shunda Rasululloh (s. lekin o'ziga yaxshi muomala qildingiz.Al-adab al-mufrad. yaxshi muomala qildilar. Rasululloh (s. Ammo ikkinchi kishini avval maqgadingiz-u.): "Ey. bunday maqtovingni uning o'ziga eshittirma. Umar ibn Xattob. dedilar.) aytdilar: "Men bir kuni Mahjon Aslamiy (r.) bilan basraliklar masjidiga bordim.a. U ham chiqib kettatsdan keyin men: "Yo Rasulalloh! Siz falonchi kelganda yomon odam deb.ziyouz.a.): "Bu o'z qabilasining yomon farzandi".a. ): "Abu Bakr Siddiq.a.a. "Qani yur".v. Shunda Miqdom ibn Asvad uning yuziga tuproq sochdilarda. Mahjon Buraydaga javob qaytarish o'rniga Payg'ambarimiz (s. 341.) bir kun mening qo'limdan ushladilarda.) ortiqcha maqgovchilarga shunday tuproq sochmog'imizni buyurganlar. Rasululloh (s.a. o'ziga bino qo'ayadi va natijada halok bo'ladi". dedilar. 155-bob. kirolmay qaytib ketadi". Oyisha (r. dedilar. Masjidda ruku'. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.v.v.a.) aytdilar: "Bir kishi tik turib amirlardan bittasini maqgadi. Abu Ubayda ibn Jarroh. Abu Hurayra (r. uni halok qilasan!" . lekin huzuringizga kirganda avvalgisqdek muomala qilmadingiz?" .v. Rajo ibn Abi Rajo (r.a. 156-bob. deb maqtadilar va "falonchi falonchilar" deb yetti kishining nomini tilga olib: "Bular yomon kishilar". deb javob berdilar". Keyin tog'dan pastga tushib masjidga bordilar. deb uni maqtay boshladim. Keyin ozgina yurib hujralari (ayollarning xonasi) oddiga bordilar va muborak qo'llarini silkitib turib: "Dinimizdagi amallarning eng yaxshisi yengil va oson bo'lganidir". Burayda Aslamiy masjid darvozalaridan biri oldida o'tirgan ekan.): "Bu o'z qabilasining yaxshi kishisi". deb o'zlari bilan piyoda olib ketdilar. dedilar".dedilar.) bilan bo'lgan bir voqeani hikoya qilib berdi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Lekin hamma darvozalarida farishtalar turganini ko'rib. Hazil qilishga o'rgangan Burayda masjidda namozni uzoq o'qiyotgan Sakba-ni Mahjonga ko'rsatib: "Sen ham shu Sakbadek namoz o'qiysanmi?" .deb so'radim.v. Abu Muammar (r. Hz. lekin unga avvalgi kishiga qilgan muomalalaridek yaxshi muomala qilmadilar. 343-hadis yuqoridagi hadisning takroridir. dedilar. Oyisha! Yomon odamlarga yaxshi muomala qilmoq baloning oldini olmoqtsir".a.a.a. sujudlarini yaxshilab namoz o'qiyotgan bir kishiga ko'zlari tushdida: "Bu odam kim?" deb mendan so'radilar. dedilar". Muoz ibn Jabal (r. U kishi chiqib ketgandan keyin yana bir kishi kelib ruxsat so'ragan-da.

v. dedilar. v.v.a. Avs ibn Sari' (r. Muhammad ibn Sirin (r.v.) ansorlardan birining xonadoniga kirdilarda. Do'stingizni malol keladigan darajada e'zozlamang 347. Ziyorat qilish haqida 348.a. Unda nafl namoz o'qib. Yusuf ibn Abdulloh ibn Nujayd aytdilar: "Otamning aytishicha.a.) oldiga bir shoir keldi.) menga: "Bo'ldi. 351. Rasululloh (s.deb so'raganda. Imron ibn Husayn (r. Shunda kimdir unga: "Shoirga ne uchun ehson berdingiz?" . 158-bob.a.com kutubxonasi 56 .deb so'radim. Xullas. Shoirga sadaqa 346.): "Allohhamdni sevadi".a.v. Ziyoratchining duosi 350. xonadon haqiga duo qilib ketdidar".ziyouz. 1 Roviylarning bergan xabarlariga ko'ra. chiqib ketdi. der ekanlar. jim o'gir". 160-bob. 349-hadisda Salmon Forsiyning nomunosib kiyinishi haqida gap boradi va ehtimolki kotiblar ko'chirishi natijasida ma'no anglashilmay qolgan.a.a. Rasululloh (s.v.Al-adab al-mufrad.v. deb buyurdilar. U kishi yana keldi.al. Keyin men she'rimni Rasululloh (s. Rasululloh (s. shuning uchun tushirib qoldirildi. dedilar. musulmonlar bir-birlarini ziyorat qilishga borganlarida yasanib. u: "Men o'z obro'yimni saqlash uchungina shoirga in'om qilaman". Imom Ismoil al-Buxoriy 345.v.a.a.) bilan ozgina so'zlashdida.)dan rivoyat qilitsdi. www.a. dedilar" . Shunda Rasululloh (s.)ning aytishiga qaraganda.) esa har kelganda meni jim turishga buyurardilar.v. u kishi ikki yo uch marotaba keldi.)ga o'qiy boshladim.) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s. Alloh taolo unga: "Hayoting yaxshi o'tsin! Yaxshi ish qilding va jannatdan o'zing uchun joy hozirlading". deb ta'kidladilar".) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'radi. Shunda Abul Oliya unga: "Bu nasoro rohiblarining kiyimi. Yana she'rimni o'qiy boshladim. u kishi "Men Rasululloh (s.v.): "Bir kishi do'stini ziyorat qilsa.) huzurlariga kelib: "Yo Rasulalloh! Men she'r bilan Alloh taoloni va sizni maqtadim". Solih ibn Umar aytdi: Abdulkarim Uba Umayya yungdan bo'lgan kiyimlarini kiyib Abul Oliya huzurlariga keldi. Shunda bir sholchaga suv sepib keltirildi.v. Shu vaqtda novcha.): "Bu kishi botil gapni (she'rni) yaxshi ko'rmaydigan odam" .a. har kelganda meni o'qishdan to'xtatdingiz?" . bu kishi Umar ibn Xattob edilar . yaxshi kiyimlar kiyib borar edilar". dedim. Abu Hurayra (r.a. deydi. 157-bob.a. Anas ibn Molik (r. sahobiylar: "Do'stlaringizni ularga malol keladigan darajada e'zoz qilmang". Imron unga bir narsa in'om qildi.a. dedi". Keyin chiqib ketayotganlarida: "Bu yerga bir joynamoz keltirsanglar". taom yedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. boshining old tomonida sochi yo'q bir kishi kelib Rasululloh (s.a. Keyin u kishi kirib Rasululloh (s. Keyin men: "Yo Rasulalloh! Bu kshpi kim bo'ladiki. dedilar. dedilar. 159-bob.) yana menga "jim o'tir".

a. 164-bob. "Ey. degan savolni berdim. Asmo' menga uylaridan uringan bir jubba olib chiqib berdilar. U: "Men qiyomat kuni uchun deyarli katta bir amal tayyorlaganim yo'q.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. yoshi ulug'larimizni hurmat qilmagan kishi bizdan emas".Al-adab al-mufrad. dedi.v. dedi. Anas ibn Molik (r.): "Kichiklarimizga rahmdil bo'lmagan.)ga: "Yo Rasululloh! Bir kishi bir qavmning amalini qilishga qodir bo'lmaydi-yu. U: "Shu qishloqtsa yashaydigan bir do'stimni ko'rgani ketayapman".): "Kimki yoshi kichiklarimizga rahmdil bo'lmasa va kattalarimizning qadr-qimmati va haqini bilmasa. Ziyoratning fazilati haqida 354. dedim.deb so'radilar. men uni faqat Alloh uchun yaxshi qo'raman. 356. Abu Zarr G'iforiy (r. U kishi: "Yo'q.)dan rivoyat qilindi. dedi. 360. Imom Ismoil al-Buxoriy 352. shuning uchungina ziyoratiga bormoqchiman".)dan: "Ey.a.a. Shunda Rasululloh (s.a. Abu Hurayra (r. dedilar". qaerga borayapsan?" .a. etaklarida ham shunday qabariq gazlama tikilgan edi. dedilar".v. Allohnieg payg'ambari! Qiyomat kuni qachon bo'ladi?" . Farishta: "Do'sting senga biror yaxshilik qilgan yoki undan biror manfaat ko'rgan bo'lsang kerakki.a. buning tasviriga qalam ojiz".a. Asmo' (r. dedilar".v.a. uni odatda juma kuni yoki elchilar kelganda kiyar edilar". faqat Allohtaoloni va uning Rasulini sevaman".): "Bu so'zni eshitgan musulmonlar shu qadar xursand bo'ldilarki.)ning ozod bo'lgan quli Abdulloh aytdi: "Hz.) bir voqeani gapirib berlar.a.v.v. Anas ibn Molik (r.deb so'radi. 353-hadis 13-bobdagi 26-hadisning aynan takrori. Abu Kinona Abu Muso Apgariy (r. Abu Zarr! Sen yaxshi ko'rgan kishing bilan birga bo'lasan". dedi. Alloh taolo unga bir farishtani yubordi. Alloh taolo meni atay senga yubordi. Hz.v.a. dedilar.a. Abu Hurayra (r.a.a. (s. dedilar. Abu Zarr. 162-bob. Jubbaning yoqasi qabariq bir gazlamadan edi. 358.): "Ey.deb so'raganda. dedilar". Asmo': "Bu Rasululloh (s.a.) ning jubbalaridir. 359.ziyouz. Abdulloh ibn Amr (r.): "Sen qiyomat kuni uchun qanday amallarni tayyorlab qo'yding?" .com kutubxonasi 57 .a.): "Har bir kishi o'zi sevgan kishisi bilan birga bo'ladi".)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Yoshi ulug'larni hurmat qilish haqida 362.a.v. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s. dedilar.)dan rivoyat qildilar: U kishi: "Soch-soqollariga www.a.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. 361-hadislar yuqoridagi hadisning aynan takrori. u odam bizning qavmdan emas". Men yana: "Men Alloh taoloni va uning Rasulini yaxshi ko'raman". dedi". 357. Sen uni xolisanilloh sevganing uchui Alloh taolo ham seni sevadi". Kishi sevgan odami bilan birga bo'lishi haqida 355. 161-bob. Farishta undan: "Yo'l bo'lsin. sen sevgan kishing bilan bo'lasan". lekin uni yaxshi ko'radi". Rasululloh(s.v.v. U quyidagicha: "Bir kishi boshqa bir qishloqtsa turadigan do'stini ziyorat qilish uchun yo'lga chiqdi.) Rasululloh. o'shaning xotirasi uchun borayapsanda". Rasululloh (s. Shunda farishta: "Men Atlohning elchisiman.

)dan rivoyat qilindi: "Bir kuni Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy oq tushgan musulmon kishini.): "Kattarog'ingiz gapirsin". deb qasam ichsin". agar aytganingda. deb qasam ichadi". Yoshi ulug'larni ishboshi qilish haqida 366. shu qaysi daraxt. 166-bob. o'z tengdoshlari o'rtasida uyat va haqoratga qoladi.) aytayotgan bu daraxtlari xurmo ekanligi xayolimga kelgan edi".)lar javob qaytarmaganlari uchun men buni aytmoqni o'zimga ma'qul ko'rmadim. Yoshi kattaroklaringizni o'zlaringizga boshliq qilinglar. Abdulloh (r.Husaya va Muhayyasalar Rasululloh (s. Rasululloh (s. Rasululloh (s.) huzurlariga kelib Abdulloh ibn Sahlning o'ldirilganligi haqida xabar berishdi. Shunda otam: "Nega aytmading.a. 359. Alloh taolo amri bilan u daraxt hamma vaqt mevasini beraveradi va yerga to'kilmaydi.v.a. deyishdi.) aytdilar: "Abdulloh ibn Sahl bilan Muhayyasa ibn Mas'ud (r.Qur'on suralarini to'liq yod oluvchi qori anglashiladi 165-bob.): "Kishilarga zarar yetkazmaslikda musulmon kishiga o'xshagan bir daraxt bor.)lar Xaybarga kelib u yerdagi xurmozor ichiga kirib ketishdi. dedilar.): "Birodaringizni o'ldirgan kishi noma'lum bo'lgani uchun sizlardan ellik kishi Abdulloh ibn Sahlni yahudiylar o'ldirgan. Qaysi qavmga yoshi ulug' kishi boshliq bo'lsa. Gapni ularning eng kichigi bo'lgan Abdurrahmon boshlagan edi.a. dedilar.v. bilasizmi?" . Ular bo'lgan voqeani bayon qilib bo'lgach.) ham so'zlamaganlaringizdan keyin men gapiripshi o'zimga munosib ko'rmadim". Qur'oni karimga amal qilishdan yuz o'girmaydigan hofizul-Qur'onni va adolat bilan ish olib boradigan amaldorni hurmat qilmoq Alloh taoloni hurmat qilmoqning belgisidandir". ular: "Biz yahudiylar qasamiga ishonmaymiz. chunki so'rashlik kishining eng oxirgi noilojlik holatidir. dedim. chunki mol saxiylar darajasini ko'taradi va baxillarga muxtoj qilmaydi. 363-hadis 358. Sahl Abi Xasma: "Men o'sha tevalardan biggasini uchratdim.a. degan fikr mening xayolimga keldiyu. 361-hadislarning aynan takrori. 1 Hofizu-l-Qur'on . yahudiylardan ellik kishi uni biz o'ldirgan emasmiz. men uchun falon-falon narsalardan ham yaxshiroq bo'lar edi".v. Men vafot etganimda ovoz chiqarib www. dedilar.a. lekin Abu Bakr Siddiq (r. 360.v. dedim".a.deb so'radilar. Men: "Siz ham.a. Shundan keyin men otam bilan chiqib ketayotganimda otamga: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Bu xurmo daraxtidir".Al-adab al-mufrad.) o'lim oldida bolalariga vasiyat qildilar: "Alloh taolodan qo'rqinglar. Molni topish va uni rasamadi bilan ishlata bilish harakatida bo'linglar. ishni ham yoshi ulug' kishi boshlaydi 364.a. o'sha ota o'rniga o'tadi. Kishilardan biror narsa so'rashdan o'zingizni sakdang.v.com kutubxonasi 58 . Rasululloh: "Unday bo'lsa.a. deganlarida. dedilar.a. deganlaridan keyin Rasululloh baytul-moldan uning xunini to'ladilar". yolg'ondan qasam ichmoqtsan qo'rqmaydilar".) o'zlari: "Bu xurmo daraxtidir". Shu yerda Abdulloh ibn Sahl o'ldirildi. U meni tepdi". Qays ibn Osim ibn Sinon (r.v. dedilar. Kichikroqlari boshliq bo'lsa.ziyouz.a. Rofi' ibn Xudayj va Sahl ibn Abi Xasma (r. 167-bob. Abdulloh ibn Umar (r. Keyin Rasululloh (s. Abu Bakr Siddiq (r. Shunda Abdurrahmon ibn Sahp bilan ibn Mas'udning ikki o'g'li . dedilar. chunki ular kofir. Gapni ham.) va otam Umar (r. Kattalardan avval fikr aytmaslik haqida 365.a. Ular: "Yo Rasu-lalloh! Biz uni yahudiylar o'ldirganini ko'rgan emasmiz".a.

a. keyin atroflaridagi bolalardan kichikroqlariga shu xurmodan berar edilar". U vafotidan ilgari www. Husayn yaxshi nabiralardan biridir".v. o'lganimda Bakr ibn Voil qabilasi qabrimni bilmasin. 171-bob. 361hadislarning takrori. Hasan Basriy (r. 371. men bilan o'ynardilar. quchoq ochdilar.)ga ham ovoz chiqarib yig'lanmadi. 168-bob. Amakivachcham vafot etdi. Abu Ajlon Mahoribiy (r. U kishi: "Xotining yoki qizchangdan bo'lak bola-chaqalaringdan birortasining sochiga ham qaramaslikning uddasidan chiqa olsang. Ra-sululloh (s.al.com kutubxonasi 59 .a.v.). chunki Rasululloh (s.) uyga kirib kelsalar. 169-bobdagi Amr ibn Shu'aybdan rivoyat tsilingan 368-hadis 358.v.a.a.a. Qizaloqni o'pish haqida 370.v.v. u kishi hikoyat qiddilar: "Biz Rasululloh (s. Pishgan mevalardan atrofdagi go'daklarga berish haqida 367. Oyisha (r. Oxiri uni tutib oldilar va bir qo'llari bilan qulog'idan.)ning o'zlari o'rtoqlarimni mening oldimga yuborardilar va ular ham kelib. boshimni silab erkaladilar".v.)ga yangi pishgan xurmodan olib kelinsa: "Ey. 173-bob.) ning askarlaridan biri edim. Sayyiduno Husayn ko'chada o'ynab yurgan ekan. desa bo'ladimi? 374.a. 373.v.) bilan mukallif bo'lgan joyga borish uchun uydan chiqdik. Go'dakni sevib quchoqlash haqida 369.)dan rivoyat qilindi. dedilar".a.v. ular qochib chiqib ketishardi. Imom Ismoil al-Buxoriy yig'lamang.) menga Yusuf ismini berdilar. u kishi aytdilar: "Men Abdulloh ibn Zubayr (r. quchoqlariga olib. chunki men johiliyat zamonida ular1 g'aflatdaliklaridan foydalanib mol-mulklarini talagan edim".)dan rivoyat qilindi. qarama".Al-adab al-mufrad. dedi Mahramaning otasi Bakkir (r.a. 359.a.a. deb duo qilib. Begona bolani o'g'ilcham.a. Hz. bola esa u yoq-bu yoqqa qochar va Rasululloh (s. Rasululloh (s.)ning yonlarida qo'g'irchoqlarim bilan andarmon bo'lardim. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r. dedilar.) unga tomon chopib. Go'dakning boshini silamoq haqida 372.a. Abdulloh ibn Ja'far (r. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s. 170-bob.) esa kulib bolani quvardilar.ziyouz. O'rtoqlarim ham men bilan o'ynardilar.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.v. 360.a. 172-bob.a. Husaynni yaxshi ko'rgan kishini Alloh taolo yaxshi ko'radi. Alloh! Madina ahllariga va ularning rizqi ro'ziga barakot ber va ularning katta-kichik o'lchovlariga ham ko'p-ko'p baraka bergil".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Ya'lo ibn Murra (r.) Umar ibn Abi Salmaning ikki yoshga to'lar-to'lmas qizchasi Zaynabni o'payottanini ko'rdim. Rasululloh (s. ikkinchi qo'llari bilan boshidan ushlab quchoqladilarda: "Husayn mendan (mening bolam) va men Husayndan (uning bobosiman).

Ibrohim degan o'g'lilari Madinaning bir chekkasiga sut emish uchun yuborilgan edi. Ammo bu Abu Ajlon va uning sheriklari Abdulloh ibn Zubayr yo'lidadir. deb vasiyat qilgan ekan.ziyouz. Biz Rasululloh (s. Yer yuzidagi maxluqlarga marhamatli bo'l 377.a. dedi.com kutubxonasi 60 . dedilar. degan gaplarini eshitdi. deb shu so'zlarini ikki martaba qaytardilar. dedi.v. deb hikoya qiladilar.Rasululloh (s. uyning ichi tutun bilan to'lganiga qaramay Rasululloh (s. deganimda. Unga Rasululloh (s.a.a. Qurra ibn Ilyos (r. Imom Ismoil al-Buxoriy o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin. Boshqalar aybini yashirib yurmaydigan kishining ham aybini yashir-maydi. tevalarni shularga beraver. Shu bilan ikkimiz Abdulloh ibn Umarga borib.a. qilinadigan har bir yaxshi ish Allohning yo'liga deb hisoblanadi. voqeani aytdik.): "Ko'yga rahm qilsang. Umar (r. Alloh taolo senga ham rahm qiladi". Jarir (r. haromlardan hazar qilmagan kishi muhofaza etilmaydi".a. qachonki musulmonlar mushriklar bilan g'azot qilayotganini ko'rsang. Abdulloh ibn Umar amaki-vachchamning o'g'liga qarab: "Ey. www. lekin unga o'zimning rahmim keladi".)dan rivoyat qilindi.v. 380-hadis 375-hadisning aynan takrori.buyruqlari amalga oshirilishi zarur bo'lgan boshliq deyilmoqchi . Mehr qo'yish . Boshqalar gunohini kechirmaydigan kishining ham gunohi kechirilmaydi va sirni saqlamaydigan kishi saqlanmaydi. Otang o'z tevasini Alloh yo'liga sadaqa qilinsin.)ning: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi".a.Al-adab al-mufrad.) ahli ayollarga juda rahm-dil kishi edilar. 175-bob. u kishi: "Men rostgo'y va rostgo'yliklariga ishonilgan Abulqosim .)dan rivoyat qilindi. tavba qilmagan kishidan tavba qabul qilinmaydi. dedilar". Abu Hurayra (r.) bilan unikiga borganimizda. Bolaga sut emizadigan xotinning eri izxir yoqib tirikchilik qilardi. dedilar. u kishi: "Rasululloh (s. kechirmaydigan kishi kechirilmaydi. Hz. deb vasiyat qilgan bo'lsa.) dedilar: "Marhamatsiz kishiga Alloh taolo ham marhamat qilmaydi.v.) bolani o'par va bo'yini iskar edilar". 376. 375. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi.a.a.v.v. degan so'zlarini eshitgan edim".v. degan ma'noda 174-bob.)dan: "Rahm-shafqat bad-baxt kishidan bo'lak hech kimdan tortib olinmaydi". bu haqda u kishidan so'raymiz". o'g'ilcham. chunki men Abdulloh ibn Zubayrning lashkarida xizmat qilib turibman". Hz. Umar dedilar: "Marhamat qilmagan kishiga marhamat qilinmaydi.a. Ya'ni yomon ishlardan saqlanib tavba qilmaydigan kishini Alloh taolo o'zining azobidan saqlamaydi. Men shu amakivachchamning o'g'liga: "Tevani menga ber.a. u: "Abdulloh ibn Umar huzuriga borib. Bular har qaysisi mehr qo'yishni istaydigan kishilardan". Ahli ayollarga rahmdil bo'lish haqida 381. dedilar. 379. u kishi: Bir kishi: "Yo Rasulalloh! Men qo'y so'yaman.) Rasululloh (s. 378.

387. Abu Hurayra (r.deb so'radilar. sirni suzgichga o'xshab o'z ichida saqlamay.) bir joyga borgan edilar. Abu Hurayra (r. halokat va do'zax ma'nosida ishlatiladi. dedilar. Abu Umoma (r.): "Sen shu bolangga qancha marhamatli bo'lsang. chayon kabilardan bo'lak hamma jonivorlarga yaxshilik qilish va ozor bermaslik kerakligi namoyoi bo'ladi. tuxumini o'z joyiga qaytarib qo'y". U kishining qijan ishi Alloh taologa maqbul bo'lib.a.v.tirik jonivor ma'nosida.xafalik.) undan: "Bolangga rahm qilasanmi?" deb so'raganlarida u: "Albatta rahm qilaman".v. Shunda u kishi: "Yo Rasulalloh.hajmi va shakdla chumchuqqa o'xshavdigan bir qush nomi. Xudo bilsin. Abdulloh ibn Amr Oss (r. Alloh taolo ham sizning xato va gunohlaringizni yashiradi. dedilar. Rasululloh (s.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. So'z suzgichlariga va o'zlari bilib turib qiladigan yomon ishlarida davom etaveradigan kishilarga Ham vayl bo'lsin".): "Bir kishi yo'lda ketayotab. tashqariga chiqarib yuboradigan kishi . Vayl . qiyomat kuni Alloh taolo unga marhamat qiladi".a. o' yoqilg'i sifatida ham. tom yopish uchun qamish o'rnida ham ishlatiladi.v. 177-bob. Shunda Rasululloh (s.dedi.a. Abdulloh ibn Umar (r. deb azoblansa kerak".v. So'z suzgichlari. azob.v. qattiq taisha bo'ldi. 383. Yumshoq jigar .a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Quduqdan qaytib chiqqan vaqtida bir it tashnaligidan hansirab. "Bu qushni kim ranjitdi?" . dedilar".): "Bir xotin urg'ochi mushukni ochlikda saqlab o'ldirganligi uchun do'zaxga tushdi. Imom Ismoil al-Buxoriy Izxir .Al-adab al-mufrad. 382.a. Bu hadis mazmunidan shariatda o'ldirishga buyurilgan ilon.a.ziyouz. uning ichiga tushib suvidan ichdi. dedilar".v. gunohini kechdi".Arabistonda o'sadigan xushbo'y o't.): "Kishilarga rahm qilsangiz. qayta quduqqa tushib. Shu yerda bir kishi hummaraning tuxumini oldi. Alloh taolo senga undan ham marhamatliroq bo'ladi.v. deb o'yladida.a.a.v. Hummaraning tuxumini olish haqida Hummara .a.a. Shunda sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Hayvonlarga qilingan yax-shiligimiz uchun ham bizlarga savob bo'ladimi?" deb so'rashdi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. hatto so'yiladigan hayvonga ham rahmi keladigan bo'lsa. Rasululloh u qushning o'z ustlarida qanot qoqib turganini ko'rib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. ya'ni. 384.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kim rahmdil bo'lib. chunki u hamma mar-hamatlilarning marhamatlirog'idir".a. men uning tuxumini olgan edim" .) aytdilar: "Rasululloh (s. www. Rasululloh (s.a. Yo'lida bir quduq ko'rinib qoldida.v. bu mushukni qamab qo'yganingda na taom va na suv bermading yoki yerdagi hasharotlardan tutib yemog'i uchun o'z holiga qo'ymading. bu bechora menga o'xshash tashna ekan. Rasululloh (s. dedilar".a. dedilar". maxsisiga suvdan to'ldirib chiqib itga ichirdi.a.com kutubxonasi 61 . 385. dedi.): "U jonivorga rahm qil. deb marhamat qildilar". xo'l tuproq yalayotganini ko'rdi-yu. 386.) huzurlariga bir kishi yosh bolasini quchoqlagan holda olib keldi.): "Har bir yumshoq jigarga qilingan yaxshilik uchun savob bo'ladi".

a. deb g'iybat qiladilar.a. u kishi : "Ibn Zubayr Makkada bo'lgan vaqtlarida shunga guvoh bo'ldilarki. Odamlarning ozoriga sabr etmak haqida 393. Hishom ibn Urva (r.)dan rivoyat qilindi.v.)dan rivoyat qilindi.a. Yolg'on gapirmoq durust emas 391. uni amalga oshirmaslik ham durust emas". Abu Muso Ash'ariy (r.a. mana shu uch holatdan bo'lak vaqtda kishilar orasida bo'ladigan yolgon gaplardan hech biriga ruxsat berganlarini eshitmadim". 181-bob. Abdulloh ibn Amr (r.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v. Bu kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. deganlar". Yolg'on gapirishdan o'zlaringizni saqlang. Alloh huzurida yolg'onchi bo'lib yozilib qoladi". ulardan yetadigan ozorga sabr kdlgan mo'min banda beradi-gan ozorlarga chidamay. Imom Ismoil al-Buxoriy 178-bob. 182-bob. Qushlarni qafasda saqlash haqida 388.Al-adab al-mufrad. Shunga qaramay Alloh taolo ularga sihatsalomatlikni va rizqparini beraveradi". Aziyatga sabr etmak haqida 394. u Alloh taolo huzurida juda rostgo'y deb yozilib qoladi. chunki yolg'on gapirish hamma buzuqliklarga olib boradi. deganlar".a.): "Odamlardan eshitadigan ozorga Alloh taolodan ko'ra chidamlirog'i yo'q. er o'z xotinining ko'nglini ko'tarish uchun unga yolg'ondan va'da qilish va xotin erining muhabbatini o'ziga jalb qilish uchun ba'zan yolg'on gaplarni so'zlash.a.a.ziyouz. degan hadislarini eshitab rivoyat qiladilar. 179-bob.a. bu taqsim www.com kutubxonasi 62 . Shunda ansorlardan bir kishi: "Vallohi. chunki rostgo'ylik yaxshiliklarga boshlaydi va bu yaxshiliklar esa jannatga yo'llaydi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 395.v.a. Kishi yolg'on gapiraversa. dedilar". billohi.): "Kishilarga aralashib. Odamlar orasida yaxshilik tarqatish haqida 390.v. 180-bob. Ummu Qulsum: "Men Rasululloh (s. Abdulloh ibn Umar (r. buzuqlik esa do'zaxga yo'llaydi.) har vaqtdagidek g'animatlarni taqsim qildilar. sahobiylar qushlarni qafasda ko'tarib olib yurishar ekan".)ning qizi Ummu Qulsum (r. Abdulloh ibn Mas'ud (r.)dan riyuyat qilindi.v.a. U kishi "Nabiy muxtaram (s.) Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. xoh hazil tariqasida yolg'on so'zlamoq ham. dedilar.)dan rivoyat qilindi. Kishi rost gapiraversa.a. U kishi aytdilar: Rasululloh (s. U kishi: "Xoh chindan. biror narsa va'da qilib. 392.v. deb xabar qildilar.): "Rost gapiringlar. Aqaba ibn Mu'zit (r.a.)ning: "Kishilar orasini tuzatshp.)dan odamlar orasini isloh qilish uchun yolgon so'zlash.a. sulhga keltirish uchun "yaxshiliklarini gapiradigan kishini yolgonchi deb aytilmaydi". ularga aralashmay yuradigan kishilardan yaxshiroqtsir". dedilar. 389-hadis 134-bobdagi 271-hadisning takrori. Odamlar Alloh taoloning bolasi bor.

Amalga oshirolmaydigan narsani va'da qilish haqida 399. ranglari ham o'zgarib ketdi. Araz haqida 402. Rasululloh (s.a.a.a.)dan bir kishi o'z qavmiga zulm qilishga yordam bersa.a. ro'zadan va sadaqadan ham darajasi ortiqroq narsani aytib beraymi?" dedilar. Oyisha (r. Muso (a. dedilar". 183-bob. Fasida degan xotinning otasi aytdi: "Men Rasululloh (s.v.a.v.a.): www. yo Rasulalloh". 188-bob. Abu Dardo (r. Ansoriyning gapini sekin quloqpariga aytdim.v.a.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Qur'ondagi "Allohdan qo'rqingiz va oralaringizni tuzatingiz".)ga yetkazaman. deb afsus qildim.) aytdilar: "Ikkita narsa bor. 397.s. dedilar. Rasululloh (s.): "Hz.): "Ha. biri O'lgan kishi uchun ovoz chiqarib yig'lash.): "Men sizga namozdan.a. Sahobiylar: "Aytib bering. Abu Hurayra (r. u kishi aytdilar: Rasululloh (s.com kutubxonasi 63 . Asabiyat . 185-bob.)ning: "Gapingga qattiq ishonadigan birodarlaringga yolg'on so'zni aytmog'ing katta xiyonatdir". Hatto men bu xabarni yetkazmasam bo'lar ekan.v. Kishi o'z qavmini sevishi haqida 401. Imom Ismoil al-Buxoriy Alloh rizosi uchun qilingan taqsim emas". 184-bob. Oyisha bir narsa sotganlari yoki xayr-ehson qilganlari uchun Abdulloh ibn Zubayr (r. Uning buzuq bo'lishi hamma yaxshi narsalarni taroshlaguvchidir".a. deb huzurlariga borganimda sahobiylar bilan o'tirgan ekanlar. ummatlarim shu ikkita narsani tark qilolmayaptilar. u zotga og'ir tushdi.v. Rasululloh (s. "Bir kishi: Rasululloh (s. Hz.ota tomonidan bo'lgan qarindoshlarni himoya va mudofaa qilish. bu asabiyatdan hisoblanadimi?" . Men bu gapni albatta Rasululloh (s. g'azablandilar. Abdulloh ibn Abbos (r.): "Birodaring bilan janjallashma va hazil qilishma hamda ijro etolmaydigan narsani unga va'da qilma".) bundan ham ko'proq ozor chekkan bo'lsalar ham sabr qilgan edilar".) aytdilar: "Rasululloh (s.a.a. (8:1) degan oyatida mo'minlarning Allohdan qo'rqishi zarurligi va munosabatlarini tuzatishlari kerakligi ta'kidlangan". ikkinchisi nasablar haqida bir-birlariga ta'na qilish". dedilar".a.a. 187-bob. deyishdi.v.v. degan hadislarini eshitdim". dedilar".v. dedilar". dedi.): "U esa kishilarning orasi tuzuk bo'lishidir. Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v.deb so'radim. 186-bob. So'zingga ishonuvchi kishiga yolg'on gapirish haqida 398. Nasablar to'g'risida ta'na qilish haqida 400.a.a.ziyouz.)dan rivoyat qilindi. Suf'yon ibn Us'yad Hadramiydan rivoyat qilindi.)ningjiyaBlari (akalariningo'g'illari) Avf ibn Horis rivoyat qildi: Hz. Munosabatlarni tuzatish haqida 396. asabiyatdan hisoblanadi".

Ich-kariga kirish bilan Abdulloh ibn Zubayr Oyishaga ro'baro' bo'lgach. dedilar".deb ruxsat so'rashdi. Oyisha oralarida Abdulloh ibn Zubayr ham borligini bilmay qolib: "Hammangiz kiraveringlar".v. Anas ibn Molik (r.a. Ey. Ikkalasi to'qnashib.v. deb so'zlashmay yurdilar. Hz. 405.a. 404.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. degan edilar. Keyingi vaqtda hz. Abdulloh yarashtirib qo'yish uchun muhojirlarni vosita qilsa ham Oyisha: "Bu to'g'rida hech kimning vositachiligini aslo qabul qilmayman va o'z-o'zimga olgan nazrimni ham sira buzmayman".v. "Rasululloh (s. Shunda Musavvar bilan Abdurrahmon ikkovlari Abdulloh ibn Zubayrni o'z ridolariga o'raltirib hz. Shu paytda Musavvar bilan Abdurrahmonlar: "Endi siz Ab-dulloh ibn Zubayr bilan yarashmasangaz bo'lmaydi. ikkinchisi bu yoqqa yuz o'garishib ketmasin.Al-adab al-mufrad. deb nazr qilgan edim.deyiishdi. Oyisha: "Men u bilan so'zlash-mayman. Rasulullohning: "Kishi uch kundan ortiq o'z birodari bilan arazlashib yurmog'i durust emas". Hz. biri u yoqqa. www.a.a.)dan rivoyat qilindi:Rasululloh (s. Bu gap hz. men u bilan aslo gaplashmaslikni o'zimga nazr qildim". Anas ibn Molik (r. bu narsa darhol ularning oralarini ajratib yubormasin"*.a. dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy "Oyisha bunday qilishdan tiyilsin. 406.) bilan Abdurrahmon ibn Asvad ibn Yag'us (r. deb qasam ichdilar. Bular ko'p yalinaverganlaridan keyin hz.ziyouz.)ga ona tomonidan qarindosh bo'lgani uchun hazrat Oyisha ularni juda sevardilar. degan so'zlarini o'zingiz yaxshi bilasiz". 189-bob.): "Hech bir kishi o'z birodaridan uch kundan ortiq arazlab yurmog'i halol emas.): "Bir-biringiz bilan achchiqdashmang. dunyo moli uchun bir-biringiz bilan musobaqa qilmanglar. deyishdi.Nazr qilmoq niyat. Alloh taoloning bandalari! Bir-birlaringiz bilan aka-uka bo'linglar. Oyishaularga: "Kiringlar".a. ular: "Hammamiz kiraveraylikmi?" .)ning shun-day deganlarini xabar qildi: "Birbiringizga yovlik qilmang. Hz. Oyisha huzuriga kirishlarini iltimos qildilar va mendan aloqani uzaman.v. Abu Ayub (r. dedilar. qilgan nazrlaridan qutilish uchun qirqta qulni ozod qildilar. Birovning qobiliyatsizligi.com kutubxonasi 64 . deb qasam ichdilar. avd qilmoq.a.a. Musulmonning arazlab yurishi haqida 403.Bani Zahra qabilasi Rasululloh (s. deb yig'ladilar va oxiri u bilan so'zlashdilar. Bu holat yana davom etavergach. dedilar". Allohning qullari! Qardosh bo'linglar". Shunda hz.)larga murojaat kdlib. teskari qarab ketmang.a. nazr masalasi og'ir". Oyishaning so'zlashmay yurishlari uzoqqa cho'zilgandan keyin. Oyishaga yetkazildi.) Rasululloh (s.v. dedilar". deb nazr qilmoq Oyishaga durust emas. bo'lmasa men unga hajr qilaman".): "Ikki kishi Alloh taolo uchun yoki Islomda bo'lganlari uchun bir-biri bilan do'st tutingan bo'lsa. Uning uzrini qabul qiling. Oyisha bu voqeani eslab yig'lar.a. Abdulloh Bani Zahra qabilasidan bo'lgan Musavvar ibn Mahrama (r. hasad qilmang. Ey. hz. Abu Hurayra (r. aqliga xalal yetganligi yoki yoshi kichikligi tufayli savdo-sotiq ishlariga bevosita aralashishdan man qilib qo'yish istilohda hajr deyiladi.)dan rivoyat qilindi. Hech bir musulmon kishi o'z birodaridan uch kechadan ortiq arazlab yurishi joiz emasdir". va'da. Oyisha huzurlariga kelib salom berib: "Kirsak mumkinmi?" . Oyisha: "Abdulloh ibn Zubayr shunday degan bo'lsa. ularning yaxshirog'i avval salom berganidir". u kishini quchoqlab yig'layverdi. bittalaridan bir gunoh o'tib qolsa. hatto ko'z yoshlari bilan ro'mollarini ho'l qilib yuborgan edilar.

)ning Rasululloh (s.)ning parvardigori bilan qasam ichib aytaman". 192-bob.deb so'raganlarida. lekin faqat nomingiznigina aytmayman. Shu ikkalasi shunday holatda bo'lgan davrda haq yo'ddan chetlashgan bo'ladilar.)ning amakivachchalari Hishom ibn Omir (r. fatsat u Imron ibn Abu Anasdan rivoyat qilingan. Agar ulardan qaysi biri salom bersa. demoqchi bo'ldilar va shu bilan Rasulullohning ko'ngillarini shod qildilar. 408.Al-adab al-mufrad.a. Do'stidan kamchilik o'tishi bilanoq ajralib ketadigan do'stning do'stligi haqiqiy emas.a. U kishi: "Men Rasululloh (s. deysan. Birodari bilan bir yilgacha gaplashmay yurgan kishi haqida 409-hadis. Rasululloh: "Mendan rozi bo'lgan vaqtingda savolimga: "Ha. go'yo uning qonini to'kkandek bo'ladi". ikkinchilarga ikkinchi yuz bilan qaraydigan ikki yuzlamachi kishi bo'ladi". albatta Rasulullohga og’ir tuyulardi.com kutubxonasi 65 . 190-bob. 414. Hz. deysan".ziyouz. Oyisha Rasulullohning to'g'ri aytganlarini tasdiqlab: "To'g'ri. dedilar. Oyisha (.Hz. 407. mehr-shafqat qilish tomoniga o'tsa. U zot aytdilar: "Rasululloh menga: "Sening mendan g'azablanganligingni ham. gunohida kafforat bo'ladi. dedilar.a.v. deb qo'ya qolganda. salom berganiga farishta va javob qaytarmaganiga esa. Ibrohim (a.a.)ning: "Kishi o'z birodari bilan bir yilgacha so'zlashmay yursa. ikkalasi ham jannatga kirmaydi. 191-bobdagi 411-hadis 404-hadisning aynan takrori. do'stlari albatta uni kechirmoqlari lozim.s. deb hikoya qiladilar.v. Hz.a.v. Abu Hurayra (r. dedim". chunki gumon bilan aytilgan gap gapning eng yolg'oni bo'ladi. degan gaplarini eshitdim". Oyisha (r.a.a. shayton javob qaytaradi".a. U kishi Nabiy muhgaram (s.a. Anas ibn Molik (r.): "Qiyomat kuni Allohtaolo huzurida odamlarning eng yomonlaridan birovlarga bir yuz bilan.a. 412-hadis ham 'oqoridagi hadislarning mazmunan takroridir. Xaridorni aldash www.)ning parvardigori bilan qasamyod qilaman".)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi.): "Hech bir kishining ikkinchi musulmon birodari bilan uch kechadan ortiq gaplashmay yurishi joiz emas. Imom Ismoil al-Buxoriy Ya'ni bunda xato va kamchilikdan holi bo'lmaydi. deganlarini xabar qiladilar. Mendan arazlaganingda esa: "Yo'q. 415. Bu kishi: "Rasululloh (s. degan gaplarini eshitdilar. Muhammad (a. Ulardan qaysi biri avval yaxshilik. 410-hadis 409-hadisning aynan takrori bo'lib.a.)ga to'g'ri aytdingiz. dedilar. Abu Xarosh Aslamiy (r.s. Hz.)dan rivoyat qilindi. Adovat haqida 413-hadis 189-bobdagi 405-hadisning aynan takrori. Ular shunday gaplashmay yurgan holicha dunyodan o'tsalar.): "Gumonsirashdan o'zingizni saqpang.v.)dan rivoyat qilindi. Oyisha: "Uni qanday bilasiz?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.v. rozi bo'lganligingni ham albatta bilaman". Keyingi so'zlari bilan hamma vaqt ko'nglim sizda. Abu Hurayra (r.a. ikkinchisi javob qaytarmasa.

Umar (r. o'tlari ham ko'p narigi yaylovga olib borsang bo'lmaydimi?" degani haqida men Rasululloh (s.com kutubxonasi 66 .): "Ikki mo'minning uch kecha-yu uch kunduz gaplashmay yurishi halol emas. 196-bob. dedilar".Alloh taologa shirk keltirib o'lgan kishi. Abdulloh ibn Umar (r. 418.a. "Ey. Ya'ni Alloh taolo tomonidan gunohlarini yozadigan va o'chiradigan muakkil farishtalariga: "Bular yarashmaguncha gunohlari kechirildi.a. ikkinchisi . Uch kun o'tgach. . chunki bir hovlida jam bo'lsangiz uzilishib qolishlaringizdan yoki boshqa bir yomonlik paydo bo'lishidan qo'rqaman. Bir-biringizga hasad va adovat qilmang.)dan rivoyat qilindi. Abu Dardo (r.a. hammangaz aka-uka bo'linglar!" dedilar".a.a. deb marhamat qildilar. Allohning bandalari.a. deb hikoya qiladilar. deb yozib qo'yishdan to'xtab turinglar". "Rasululloh (s. Birinchisi . o'tlari ham oz yerda qo'ylarini boqib yurganini ko'rib. Abu Hurayra (r. deyiladi 417. 195-bob. Ey. lekin oralarida qattiq adovati bo'lgan ikki kishi yarashib olmaguncha gunohlarini o'chirishni to'xtatib turinglar.) o'g'illariga: "Erta bilan turganingizda bir-biringizdan ajrashinglar.v.a.v. uchinchisi o'z birodariga gina va hasad qilgan kishi". mobodo salomiga alik olinmasa.a.a. Salomlashish haqida 419.a. qo'ylaringni bu yerdan ko'ra suvi ham. dedilar.v. U kishi aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. suvi ham. 416.): "Sizlarga sadaqa va ro'zadan ham xayrliroq bir narsani aytaymi? Bir-biriga adovati qattiq bo'lgan yoki arazlashgan ikki kishini yarashtirmoqtsir". Yomon o'rnak bo'lishni makruh ko'rgan kishi haqida 422. dunyo ishlarida sendan men o'taman.a.ziyouz. deb janjallashmang.)dan rivoyat qilindi: Otam hz. "Rasululloh (s. payshanba kunlari jannatning darvozalari ochiladi va Alloh taologa shirk keltirgan kishilardan bo'lak hammaning gunohi mag'firat qilinadi. hammangiz bir hovlida jam bo'lmang. biri ikkinchisini uchratib salom bersin.): "Bir podachi atrofida suvi va o'tlari ko'p yaylov turib.)dan rivoyat qilindi.)dan: "Har bir podachi o'z qaramog'idagi mollari uchun javobgardir". Abdulloh ibn Abbos (r. ikkisi ham ajr topadilar. salom bergan kishi ba'zi gunohlari-dan forig' bo'ladi". Imom Ismoil al-Buxoriy uchun o'zingiz olmaydigan molning narxini oshirmang. Abu Hurayra (r. 193.a.dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deyiladi". 194-bob.v. Bolalarni ajratish haqida 420. derdilar". kimda shu gunohlardan bo'lmasa. Abdullohibn Umar (r.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Abbos (r. Birodari maslahat so'ramasa ham maslahat bergan kishi haqida 421. bir-biringizga teskari bo'lmang. agar salomiga alik olinsa. degan hadislarini eshitganman". podachi.): "Uchta katta gunoh bor. boshqa gunoxlarini Alloh taolo xohlasa kechirib yuboradi.sehrgarlik bilan shug'ullanadigan va ularga tobe' bo'lgan kishi.v. dedilar".a.Al-adab al-mufrad.): "Har dushanba.): "Bizlar boshqa www.

Shu hadisni Abdulloh ibn Mas'ud (r. Har bir shirin so'z bir sadaqa. dedilar". kkshi birodariga yordam qilmog'i ham bir sadaqa. Makr va aldash haqida 423. Abdulloh ibn Abbos (r.a. 200-bob. 199-bob.a. Shunda Rasululloh (s. degan edilar".v. dedilar". www.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. U kishi aytdilar: "Rasululloh (s.a. 426.)dan rivoyat qilindi. ikkalasidan bittasi Islomdan chiqib qoladi yoki u o'sha birodaridan ajrab ketgan bo'ladi".v. desa.v.) birdan o'rinlaridan turib ketdilar.v.): "Bir-biri bilan so'kishuvchi kishilarning aybi so'kishni avval boshlagani ustiga tushadi. deb o'ylayman. 425. dedilar". So'kishish haqida 428.a. dedilar". Abdulloh ibn Abbos (r.a.): "Mo'min banda(lardan ba'zilari) dunyo ishlarida aldanuvchi va lekin o'zi saxovatli. tuhfa berib keyin hadyasini qaytarib oluvchi kishi o'zi qusib tashlagan qusig'ini yegan itga o'xshaydi".a. makkor va xasis bo'ladi". 198-bob. Abdullohibn Mas'ud (r.a. dedilar. Sahobiylar: "Yo Rasu-lalloh. Abu Hurayra (r.a. dedilar".a. Har bir odam bolasining badanida uch yuz oltmishta mayda so'ngak va bo'g'inlar bor.a.com kutubxonasi 67 . Bu kishi jim turgan vaqtda farishtalar avvalgi so'kayotgan kishiga raddi badal qilib turgan edi.v. ikkinchisi ham uni so'ka boshladi.) so'zlari bo'lsa kerak.v.a. nima uchun turib ketdingiz?" deb so'rashganda.) oldiga kelib: "Xalifa Abdumalik ibn Marvon huzurida bir kishi sizga ta'na qildi".): "O'zimizda bo'lmagan ayblar bilan tuhmat qilinsak mayli. Ibroxim ibn Abu Abla Ummu Dardo (r.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilgan Qays degan kishi aytdi: "Keyin menga Abu Hurayra Abdulloh ibn Mas'udning shu so'zlarini aytib oxirida: "Ammo tavba kdlgan bo'lsa.) aytdilar: "Bir kishi birodariga sen mening dushmanimsan". deb xabar berdi.a.ziyouz. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qildi.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. bu hukmga kirmaydi". basharti ikkinchisi so'kishni haddan oshirib yubormasa". Imom Ismoil al-Buxoriy odamlarga yomon o'rnak bo'lishimiz durust emasdir.): "Farishtalar turgani uchun men ham turdim.a.a.) vaqtlarida ikki kishi so'kishdi. Ular shu so'ngak va bo'g'inlar uchun har kuni bir sadaqa qilmokdari lozim. Ularning bittasi so'kdi va ikkinchisi jim turdi.) o'tirgan edilar.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Bir qultum suv ichirish haqida 427. birovga hadya. Ummu Dardo (r. O'zimizda yo'q madhlar bilan ko'p maqtalgan ham edik". munofiq esa aldovchi. Bu ham so'ka boshlagani uchun o'sha farishtalar o'rinlaridan turib ketdilar". "Bir kishi Ummu Dardo (r. unga bir qultum suv ichirishi ham bir sadaqa va kishilarga ozor beradigan yo'ddagi narsalarni chetga olib tashlash ham bir sadaqa hisoblanadi". Shu hadis roviylaridan imom Lays: "Bu hadis Rasululloh (s. 197-bob. Koyish va so'kish haqida 424. Shu vaqtda Rasululloh (s.

ziyouz. Yana Ayyoz ibn Hammor (r. dedilar".a. Fosiqlik . bilasizlarmi?" . taominiham yemaydi.deyishdi.a. Tavoze' . dedilar". 202-bob. 433.): "Bu . So'kishadigan ikki kishi shaytondir 432.yerga yiqilmoqqa yoki boshshsh sajdaga qo'ymoqqa kinoyadir yoki o'z ma'nosini iroda qilinmay til bilangina aytilaveradigan iboralardan biridir .a.to'g'ri yo'lni qo'yib.a. deb menga vahy qildi". dedilar.a.a. ularning yordamiga hamma vaqt ehtiyoji borligini e'tirof qilmoqtsan iboratdir. shu do'stining kiyimida tavof qiladi. Imom Ismoil al-Buxoriy Anas ibn Molik (r. 430.a.): "Men Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Nabiy muhtaram (s.a.)dan rivoyat qilingan 429-hadis 428-hadisning takrori.v. Yana Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 201-bob. adablilik. Xonai Ka'bani tomosha qilishga kelganida shu do'stining kiyimlarini kiyib va taomlarini yeb turadi va o'z kiyimini kiymaydi.) uyat gapni gapirmas. Jahllari chiqqan vaqtda: "Unga nima bo'ldi? Manglayi tuproqqa yopishkur". Ayyoz ibn Hammor (r.haramlik. Istilohiy ma'noda Alloh taologa bandalikni izhor qilib. boshqa kishilardan o'zini ustun bilmay.odamlarning orasini buzish uchun gapini birbirlariga naql qilib yurishdir".a. So'kishmoq fosiqlikdir 434. Rasululloh (s. deb qo'ya qolar edilar".a. Makkada yashamaydigan bir kishi Makkada (haram sharifda) turadigan odam bilan do'stlashadi.) aytdshtar: "Rasululloh (s.a.) bilan urushgan va u zotga qarshi harakat qiluvchi odam edim (boshqa rivoyatda: haramiy edim).) aytdilar: "Men Rasululloh (s.deb so'radilar. www.): "Alloh taolo tavoze'lik bo'linglar va biringiz ikkinchi kishiga zulm qilmasin.v.v.): "Bir-birini so'kuvchi ikki kishining ikkalasi ham shaytondir. Sa'id ibn Molik (r.) dan: "Yo Rasulalloh.com kutubxonasi 68 . ya'ni. Rasululloh (s.): "Musulmon kishining so'kishishmog'i fosiqliqdir" . 431. insoniylik jihatidan hammani teng huqukli hisoblab. Sahobiylar: "Buni Alloh taolo va uning Rasu-li yaxshiroq biladi".v. 435. hadyalarini makruh ko'raman".v. fosiqlik kofir va munofiq ma'nosida ham ishlatiladi.a.) sahobiylaridan "Tuhmat yoki chaqimchilik nima.v. Musulmon bo'lishimdan ijari u zotga bitga urg'ochi teva hadya qilganimda qabul qilmadilar va: "Men mushriklarning tuhfa. buyruqlarini bajarish va qaytargan ishlaridan qaytish. nima qilay?" deb so'radim.a. dedilar.lug'aviy ma'nosi kamtarlik.v. dedilar". bir kishi meni so'ksa. birovlarga la'nat o'qimas va ularni so'kmas edilar.Al-adab al-mufrad. .v. Haramiy . egri yo'lga kirib ketish. Ular yomon gapni gapiradi va yolg'on so'zlaydi". Manglayning tuproqqa yopishmog'i .

v. ulardan bittasi albatta kofir bo'lib qoladi". Hz. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".)ga ma'lum bo'lganidan keyin jahllari chiqdi va masjidda xutba o'qidilar. bu mening otam. 438. Alloh taologa hamdu sano aytib bo'lgach: "Nima uchun ba'zi odamlar men o'zim qilayotgan ishni qilishdan tortinadilar? Alloh taolo nomi bilan qasamyod qilamanki.v. Bu gap Rasululloh (s.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. degan gaplarni eshitdim". hatto yuzi qizarib. "Sen shu kalimani aytgin".v.)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi.a. Shunda hz. 437.a.v.) bir ishni qildilar va shuni qilmoqni ashoblarga ham ruxsat berdilar. Men-da biror kasallik bor deb o'ylaysanmi.) Xotibga: "Butsday xat yozib ushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . do'zaxdan o'zining joyini olaversin.a.a.a.)ning sahobiylaridan Sulaymon ibn Surad (r.v. Rasululloh (s. u: "Men xat yubordim. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshlarini ximoya qiluvchilari bor.)dan rivoyat qilindi. U kishi: "Men Rasululloh (s.) huzurlarida ikki kishi bir-biri bilan koyishdi. ahvoli ham o'zgardi va Rasululloh huzurlaridan chiqib ketdi. ruxsat bering. Odamlarning aybini o'z yuziga aytmagan kishi haqida 441.a.v. dedilar.v.a. junlik shalvorining bog'ichini yechib undan xatni olib berdi. 203-bob.a. men uning kalla-sini sug'urib olaman".) aytdilar: "Rasululloh (sa.v. deb da'vo qilsa.)dan: "Bir kishi boshqa odamni o'zi bila turib. fosiqlik va kofirlik malomat qiluvchining o'ziga borib tegadi". dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Payg'ambar (s. dedilar. men Allohning buyruq va ta'kidlarini ulardan ko'ra yaxshiroq biluvchi va undan qo'rquvchiroqman".deb so'raganlarida.a. Birovni kofir yoki Alloh taoloning dushmani.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. jo'na. Agar u malomat qilgan kishi haqiqatan o'shanday bo'lmasa. Alloh taoloning qo'ygan o'sha pardasini yirtgan bo'ladi va bittasiga sen kofirsan desa. Shunda u: "Bor.): "Men bu kalimani bilaman. Yana Abu Zarr G'iforiy (r. koyisa. deganlarini eshitdim".a.): "Musulmon kishining so'kishmog'i fosiqlik va birovni o'ldirmog'i kufrdir".v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Alloh taologa kufroni ne'mat qilgan bo'ladi.com kutubxonasi 69 .Al-adab al-mufrad.a.a. lekin u haqiqatdan shunday bo'lmasa. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qildi. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni www. deb da'vo qilsa. Rasululloh (s. 439. Umar ibn Xattob (r. jahlidan tushadi".v. deb malomat qilmasin. "Rasululloh (s.)dan: "Bir kishi ikkinchi kishini fosiq va kofir. 440. deganimizdan keyin. agar bu jahli chiqqan kishi shu kalimani aytsa.a. dedi.deb uning gapini qabul qilmadi". Abdulloh ibn Mas'ud (r. bu chaqiruvi uning o'ziga borib taqaladi". Shundan keyin Nabiy muhtaram (s. Agar ulardan bittasi ikkinchisiga yomon gap aytsa. men shu qavmdanman.a. U kishi: "Musulmonlardan har ikki kishining o'rtasiga (aybini bir-biriga ko'rsatmaslik uchun) Alloh taolo tomonidan parda qo'yilgan.a. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q. dedilar".a.ziyouz. Ammo ba'zi kishilar bu ish kamolotga zid deb bu ishni qilishdan bosh tortishdi.)ning bu gaplarini kimdir unga borib aytdi va u kalima "Auzu billohi mina-shshaytonir rajim" ekan.hozir chiqarib bermasang.) huzurlariga olib keldik. Bir kishi qavmdan bo'lmay turib. haqorat qilsa. deb chaqirsayu. Imom Ismoil al-Buxoriy 436. Shunda bittasining qattiqjahli chiqib. men maj-nunmanmi?" .v. Abu Zarr G'iforiy (r. dedilar. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.a. dedilar. Oyisha (r.

Unda o'ziga surtgan xushbo'y sariq narsaning asari bor edi. U kishi chiqib ketganidan keyin. degan emasmi?" .v. dedilar. www. Ali (k. Imom Ismoil al-Buxoriy himoya qiladigan kishilari yo'q. dedilar.mazkur asar sharhdovchyasi Fazlulloh Jiyloniy izohiga ko'ra. Anas ibn Molik (r.) aytdilar: Rasululloh (s. uni hozir chiqarib bermasang.deb so'raganlarida. ruxsat bering.a.) ikkimizni otga mindirib jo'natdilar: "Ikkalangiz Makka yo'lida.a. O'zini va tevasini tintib ko'rdik. uning Rasuliga va mo'min-lariga xiyonat qiddi. safarda ham ro'za tutish kerak emish. axir u Badr muhorabasida qatnash-ganlardan-ku. munofiq" deyish haqida 443.a. sizlarga jannat lozim bo'ddi.) mana shu ishlarning aksini qildilar. deganlarida.v.a.) aytdilar: "Biron odam noma'qul ish qilib qo'yganda ham Rasululloh (s. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". "Rasululloh (s.dedik. janobi Payg'ambar (s. 442. Alloh taolo Badrda qataashgan-larga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. lekin bu xatda Allohga va uning Rasuliga zarari tegadigan hech so'z yo'q.Al-adab al-mufrad.v. Umar (r.) kallasini sug'urib olaman.) tayin qilgan joylarda u xotinni tevasiga minib ketayotgan holatida uchratib: "Olib ketayotgan xatingni bizga ber!" .dedilar. Bir ishni . bir umr beva o'tishlikka qarshi chiqqanlar. Biz xatni u xotin bilan birga Rasululloh (s.a.com kutubxonasi 70 .v. Shundan keyin hz. Shuning uchun mushriklar ularni himoya qilarmikan. Hz.a. o'zingai yalang'och qilib qaray-miz".a. Ba'zi taqvodorlarning fikricha.) kallasini sug'urib ola-man. sizlar-ga jannat lozim bo'ldi.v.): "Nima uchun shunaqa qilding?" .v. xat yo'q.a. dedi. junlik shalvorining bo-g'ichini yechib undan xatai olib berdi. Xotin: "Menda hech qanday xat yo'q". Umar (r. degan umid bilan xat yuborgan edim". ro'zasi ochilmaydi va safarda tutmaslik yaxshi. O'sha xotinni ushlab mening huzurimga olib kelasizlar".) sahobiylariga: "Bu odam shu xushbo'y sariq narsani surtmasa (ikkinchi rivoyatda: ishlatmasa) yaxttti edi".) uzluksiz ro'zador bo'lishlik.): "Xotib to'g'risini gapirdi. Rasululloh (s. Shunda Rasululloh (s. dedi. Rasululloh (s.) Xotibga: "Bunday xat yozib mushriklarga yuborishga seni nima majbur qildi?" . Umar ibn Xattob (r. Madina yaqinidagi Xox degan boqqa borasiz. "Ey. ba'zi kishilar bu ish bilan kamolotga erishib bo'lmaydi. dedilar.) men bilan Zubayr ibn Avom (r. dedilar.v. Shunda hz.a.a. dedi. axir u Badr muhorabasida qatnashganlardan-ku.): "Xotib to'g'risini gapirdi. Biz Rasululloh (s. Shundan keyin hz.v.a.a.v. Alloh taolo Badrda qatnashganlarga: "Endi nima ish qilsangiz ixtiyorlisiz. u: "Men xat yubordim.v.a. Rasululloh (s. degan so'zlariga afsus qilib yig'ladilar va: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir". uzluksiz ro'zador bo'lish va o'z ayolini bo'sa qilmaslik. Faqat siz bilan kelgan hamma muhojirlarning Makkada qolgan qarindoshla-rini himoya qiluvchilari bor. deb o'ylashdi. degan emasmi?" .a.a.v. 204-bob.deb uning yuziga solmas edilar. ro'zador kishi ayolini bo'sa qilsa. Shuning uchun mush-riklar ularni himoya qilarmikan. Ammo mening aslim makkalik bo'lmagani uchun u yerda turgan qarindoshlarimni himoya qiladigan kishilari yo'q.ziyouz.a.) huzurlariga olib kel-dik.dedilar. deganimizdan keyin.v. men uning kalla-sini sug'urib olaman". Xuddi o'sha yerga yetganingizda Xotib ibn Abi Balta'adan Makka mushriklariga yozilgan bir maktubni olib ketayotgan xotinni uchratasiz. degan edilar".) albatta yolg'on aytgan emaslar.): "Bu Xotib ibn Abi Balta'a Alloh taologa. degan umid bilan xat yuborgan edim". Shunda Rasululloh (s. Bir kuni huzurlariga bir kishi kirdi. ya'ni kishi uzluksiz ro'za tutmasin. uylansin.

) shunday deganlar: "Agar bir mo'min birovni kofir desa.a.v.)dan rivoyat qshshndi: "Rasululloh (s. 208-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 205.a. dedilar Abdulloh ibn Abbos (r. Abu Hurayra (r. ikkisidan biri albatga kofir bo'ladi. Ubayd (r.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Mas'ud (r. Turar-joylarni ta'mirlash haqida www. Bu ikkita hadis mazmuni 437-438-hadislarda ham qisman bor va ular Abu Zarr G'iforiydan rivoyat qilingan.ziyouz.a.a. Isrof 447. (Alloh) uning o'rnini to'ldirur. Abu Hurayra (r. Isrof qiluvchilar haqida 449.a. ibodatai Allohning o'zigagina qilib.)dan rivoyat qilindi. "Isrofgarchilik pirting-chirting joylarga ham molni (mablag'ni) sarflashdir". Bu hadisning qisman mazmuni 16-hadisda ham bor. dedilar". Agar aytgani to'g'ri bo'lmasa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. 209-bob. Rasululloh (s. dedilar". Abdulloh: "U molni nohaq yerlarga sarflaydigan kishilardir".): "Alloh taoloning: "Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz. ikkinchisi.): "Sizlarning uchta ishin-gaz uchun Alloh taolo rozi va uchta ishingiz uchun g'azablik bo'ladi: birinchisi. bo'lar-bo'lmas gapni naql qilishib yurmog'ingizga. Abdulloh ibn Abbos (r. shu so'z tufayli ikkisidan biri kufrga ketadi".a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ko'p surishtiravershplik yoki so'rashlik (gadoylik qilish) va molni noo'rin yerlarga sarf qilib zoe qilmog'ingizga g'azablanadi". to'g'ri aytgan bo'lib chiqadi. aytgan odamning o'zi kufrga ketgan bo'ladi". uchinchisi.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.a.a. 207. 450. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir".v. Ibn Umar (r. 448. Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 71 .): "Qaysi bir kishi musulmon birodariga qarata kofir desa.a. dedilar".a.) Alloh taoloning yomon qazoyi kadaridan va dushmanlarga kulgi bo'lishdan panoh so'rardilar". 445. Alloh taolo sizga boshliq qilib qo'ygan kishiga xayrixoh bo'lmog'ingizga rozi bo'lsa. boshqa narsalarni unga sherik qilmasli-gangazga. bas. 206-bob.a. Musulmonni kofir demoq haqida 444. Alloh taoloning dini va Kur'oniga e'tiqod qilmog'ingizga. deb izoh bergan edilar. Agar kofir dedigi kishi haqiqatdan ham kofir bo'lsa.v.v. (34:39) degan oyatga "isrof ham. Dushmanlar kulgisidan Allohtsan panoh so'rash haqida 446.Al-adab al-mufrad. tanglik ham qilmasdan sarflasangiz".a.)dan "isrofgar" degan so'zning ma'nosini so'raganimda.).

Iblisga jannatga kirish man qilingan vaqtda u ilonni avrab.)ga vasvasa qildi va hatto ayollari bilan jannatdan quvilish-lariga sababchi bo'ldi. Qasam bilan aytamanki. Xabob ibn Arat (r. dedilar".ziyouz. Binolarni baland qilish bilan maqtanish haqida 454. Ishchilar bilan qo'shilishib ishlash haqida 453-hadis. 455. Imom Ismoil al-Buxoriy 451.) minbarga chiqib: "Ey odamlar! Turar joylaringizni tuzatinglar.v. Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi.a. Shundan keyin Odam (a. Uylarining eni hujraning eshigigacha olti yoki yetti gaz. deb taxmin qildim.Toifda yashaydigan bir qabilaning nomi.) yashagan uyga kirsam. Vahat . Umar o'zlarining atrofdagi voliylariga binolaringizni baland qilmang. balandligi esa yetti-sakkiz gazga yaqin.) aytdilar: "Har bir kishi qurilishga ruju qo'ysa gunohga botadi".a. Saqif . Dovud ibn Qays Abu Sulaymon Dabbog' (r.a. Ilonlarning musulmonlari sizlarga ko'rinmaydi. Abdulloh Rumiy (r. Uyning ichi o'n gaz.s.com kutubxonasi 72 . Hz.s.a.o'zi va oilasiga yetarli binosi bo'la turib. 456.): "Odamlar imoratla-rining balandligi bilan bir-birlariga maqtanadigan davr bo'lmaguncha qiyomat qoyim bo'lmaydi". dedilar". 457. uyning shipiga qo'lim bemalol yetdi". maqtanish uchun ortiqcha qilinadigan binolar nazarda tutilmoqda 211-bob.) aytdilar: "Men hz. Oyishaning eshiklari Mag'rib tomonga qaragan edi". Shunda Ummu Talaq: "Ey.) Vahatdan kelgan akalarining o'g'lidan: "Mardikorlaring ishlayaptimi?" .a. Abu Hurayra (r.a. tashqarisidan yung lattalari bilan qoplanganligini ko'rdim. www.a. Umar (r. keyin bizlarga qarab: "Kishi mardikorlari bilan birga hovlisida (ikkinchi rivoyatda: molida) ishlasa.a. Abdulloh ibn Umar (r. Hz.Al-adab al-mufrad. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v. Bu yerda qurilishdan murod . Qurilishga sarf qilish haqida 452. Hasan (r. Alloh taolo uchun ishlagan kishilardan bitgasi bo'lib hisoblanadi". dedim.) bilan ilon o'rtasida adovat paydo bo'ldi. uning og'zida jannatga kirib olgan. ilonlar bilan oramizda adovat paydo bo'lganidan buyon biz sira yarashgan emasmiz". dedi.a. o'g'ilcham! Amir al-mo'minin hz.deb so'raganlarida. 210-bob. Usmon ibn Affonning xalifalik zamonida Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr: "Agar sen Saqif qabilasidan bo'lganingda mardikoring nima qilayotganini albatta bilgan bo'lar eding".a.) aytdilar: "Men Ummu Talaq degan ayolning uyiga kirdim-da: "Uyingizning shipi juda past ekan".) oilalarining hujralari xurmo daraxtining shoxlaridan yasalgan bo'lib. u: "Bilmayman". u kishi: "Otam hz.) aytdilar: "Hz.v. Abdulloh ibn Amr (r. dedilar.Toifi sharifdagi bir joy nomi.)dan rivoyat qilindi. Odam (a. dedilarda. Uy ilonlari sizlarni qo'rqitishdan oddin o'zingiz ularni qo'rqiting. Jannatga kirib olgach.a. 212-bob.

Qays ibn Abi Hozimdan rivoyat qilindi. yaxshi qo'shni.) imoratning devorini (boshqa rivoyatda: uyni) tuzatayotgan edilar.ziyouz. kamaytirmay olgan edilar.a. yaxshi ot (boshqa rivoyatda: itoatkor xotin) musulmon kishining shodligidir".v.v. "Kayy" .) aka-uka ikkalasi Nabiy muhgaram (s.v. ya'ni buzilmay turgan uyingni tuzatgu-ningcha balki o'lim kelib qolar.deb so'radilar.) uylarini ta'mirlaganlari haqida 458.arablardagi eski tabobatda ba'zi kasalliklarni davolash uchun kuydirilar edi.) Rasululloh (s.a.) o'zimizga o'lim tilashni man qilmaganlarida men albatta o'zimga Alloh taolodan o'lim so'ragan bo'lardim". U zot o'zlariga qarashli (yoki uyning) bir devorni tuzatayotgan edilar. dedilar".v.v. Uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik -ya'ni hammamiz boy bo'lib.Al-adab al-mufrad. U kishi: "Bizdan ilgari o'tgan birodarlarimiz dunyo maishatiga berilmay.a.)ga qarashishdi. Shunda aka-uka Rasululloh (s. Keng uy haqida 462. dedilar". Shunda: "Musulmon kishiga tuproqqa ketkazadigan sarfidan bo'lak hamma sarflari uchun albatta ajru savob beriladi". Rasululloh (s.a. Rasululloh (s. maktab.)ning huzurlariga kelishgan edi.a.a. uyimizni isloh qilayo-tibman". Namozga yurib borish haqida 463-hadis. 213-bob.a. Ishdan murod . dedilar".a.com kutubxonasi 73 . U kishi aytdilar: "Bizlar Xabob ibn Aratning betobligini so'rashga kirdik.maqganish uchun hojatdan tashqari qilinadigan imoratlar. Buni tuzatishdan ko'ra amalni tu-zat. www. shu qadar boyliklarga erishdikki. Imom Ismoil al-Buxoriy chunki binolarning baland bo'lishi yomon kunlaringizdan biri ekanligining alomatidir. Shu vaqtda Rasululloh (s. uni tuproqdan bo'lak qo'yadigan joy topmadik.v. Qays ibn Abi Hozim aytdilar: "Biz ikkinchi marotaba Xabob ibn Aratning huzurlariga keldik. madrasa. Men: "Yo Rasulalloh. Sobit ibn Qaysdan rivoyat qilindi. Nofi' ibn Abdulloh (r. Tuproqdan murod .a. Abdulloh ibn Amr (r. savoblarini to'liq. U kishi qorinlarini davolash uchun yetti martaba kayy qildirgan edilar. demoqchi bo'ldilar.)-ning shunday deb marhamat qilganlarini rivoyat qila-di: "Keng uy. degan edim.a. masjid. Shu vaqtda azon tovushi eshitilib qoldi.) o'tib qoldilar-da: "Nima qilayotibsiz?" . Rasululloh (s. sadaqani qabul qiladigan kishi qolmadi. 214-bob. u kishi aytdilar: "Men Anas ibn Molik bilan u kishining Zoviyadagi boloxonasida edik. yetimxona va yotoqxona kabi sadaqai joriya niyatida qilinadigan binolar bunga kirmaydi. Habba ibn Xolid bilan Savo ibn Xolid (r.): "Ish bun-dan ko'ra tezroqdir". Bizlar esa. 461. 460.o'limdir. deb xat yuborganlar". 459. 215-bob.v. qayta) tuzatayotgan vaqtimda Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Men o'zi-mizning cho'p va qamishdan qilingan uyimizni (bu-zib.a. dedi".

a.a.): "To'g'ri yo'lda bo'linglar.ziyouz.a. Zoviya . Alloh! Sen nimani bersang. so'ng hikoya qildilar: "Men Zayd ibn Sobit bilan birga edim. olib kelaver.): "Namozga borayotganimizda tashlayotgan qadamimizning soni ko'p bo'lsin. Mug'ira ibn Shu'ba (r. ona va otalarga oq bo'lishdan. debdilar.deb so'rashganda.a.v. 465. Muoviya Mug'iraga Rasululloh (s. deb yozib yubordilar". dedilar". dedilar". Erta bilan va kechqurun va kechaning bir qismida ibodat bilan mashg'ul bo'ling.)ning kotiblari Varrod aytdilar: "Hz.deb so'rabdilar.com kutubxonasi 74 . Kalimaning ma'nosi: Allohdan bo'lak xudo yo'q. lo sharika lah. "Al-adabu-l-mufrad"ning turkcha nashrida (2005 yil) 468-hadis Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qshingan. 466.)dan eshitgan hadislaringdan menga yozib yubor.) har bir farz namozning oxirida yoki undan keyin: "Lo iloha illallohu vahdahu.a. Rasululloh (s.a. lahul mulku va lahu-l-hamd. Bu hadis mazmuni 16-hadisda va 447-hadisda qisman bor.v.): "Hech biringizni dunyoda qilgan amallari do'zaxdan qutqazolmaydi". Allohumma lo mone'a limo a'taytaa va lo mu'tiya limo mana'ta va lo yanfa'u za-l-jaddi minkal-jadd" ka-limalarini aytar edilar. Imoratlarni naqshlash haqida 464. (Dunyoda) boylikka erishgan kishilarga boyligi (oxiratda) foyda ber-maydi (bunga boshqa izohlar ham bor). Imom Ismoil al-Buxoriy Ikkimiz boloxonadan tushdik.v. www. Shunda Mug'ira: Nabiy muhtaram (s.a.): "Alloh taolo menga rahm qilmasa. amallarim meni ham qutqazmaydi". sizning ham amallaringiz qutqazmaydimi?" . Abu Huray (r. Va huva alo kulli shay'in qadir.): "Odamlar uylarini naqshlar bilan bezaydigan davr kelmaguncha qiyomat bo'dmaydi".Al-adab al-mufrad. dedilar.a. chin egalik va hamdlar unga xosdir. Abu Hurayra (r. deb yozdilar. Yana u kishi shu xatida Rasululloh (s. mening shunday yurishimning sababini bilasanmi?" . qiz bolalarni tiriklayin ko'mishdan va so'ragan kishilarga bermay. shunda Zayd: "Alloh taolo va uning Rasuli yaxshiroq biladilar". Sahobiylar: "Yo Rasulalloh. keyin "Ey. degan ekanlar". deb shunday mayda qadam tashlab yurayotibman".v.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. uni hech kim man' qilolmaydi va man' qilganingni boshqalar beraolmaydi. Shunda mo'ljalga yetasizlar".a. Muloyim bo'lish haqida 467-hadis 414-hadisning aynan takrori. Ey. molni noo'rin yerlarga zoe qilishdan.a. dedilar.Madinai munavvaraning chekkasidagi bir joy nomi 216-bob. Anas mayda qadam tashlab yura boshladilarda. deb ko'rsatilgan va imom Muslim ham naql qilgan.v. imorat qilishda ham o'rtacha holni tuting. Zayd. sherigi yo'q.) bo'lar-bo'lmas gaplarni naqya qilib yurishdan.v.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 217-bob. Shunda u kishi ham xuddi men hozir yurganim-dek yurdilar va Rasululloh ham shunday sekin-sekin yurib. demakdan qaytarganlar. Shunda Rasululloh (s. u yolgaz. deb xat yubordilar. 469-hadis ayni shu hadislarning takrori va keyinda keladi-gan hadis shu hadislardagi mazmunni ifoda etadi.a.v. ko'p savol berishdan. Keyin hz. Alloh taolo o'zi xohlagan narsani qilishga qodir. Yana Rasululloh (s.

Turkcha nashrda hz. deb hisoblashadi. www. Kdyomat kuni mo'min bandaning tarozusini og'ir qiladigan narsa yaxshi axloqdir.a.v. dedilar".a. Abu Said Xudriy (r. chiroyli hay'at shaklni.a.ziyouz. 476. dedilar. 2005. Abdulloh ibn Abbos (r. (Imom Buxoriy. hatto ibodatda ham o'rtacha holda bo'lishlik-ni kishi o'ziga lozim tutishidan iboratdir. Oyisha (r.) parda ichida o'tirgan qizdan ham uyatchanroq edi-lar.a. Rasululloh (s. dedim. Men u zotga agar bu voqeani chiqib odamlarga gapirsam. Oyisha (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. deyilgan va u ham hz. dedilar". Abu Dardo (r. iqtisod esa.v. ko'rinishni yaxshi qilib yurish.) aytdilar: "Rasululloh (s. Birovga zulm qilishlik qiyomat kuni zolimni qorong'ulikka tushiradi".a.) huzurlariga kirdim. o'zing bilasan. bo'yin bermaydigan tevaga mingan edim.): "Yaxshi siyrat.a. Yaxshi siyrat .)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Kimgaki muloyimlikdan nasiba berilgan bo'lsa. ularni turg'azib qo'yinglar". Alloh taolo latif va muloyimlikni sevadi".xalq bilan yaxshi muomalalik bo'lish.v. 474. Shunda u zot menga: ozgana sabr et.) aytdilar: "Men o'jar. Kupollik kishini xunuk ko'rsatadi". dedilar".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 470. tahrir va ta'-liq etuvchi Rauf Pahlavon. Anas ibn Molik (r. har bir ish va harakatda.a.a.a. Tarjima. 472. u aybli va nuqsonli bo'ladi".Al-adab al-mufrad. men lungamni yamab olay. chunki baxillik sizdan ilgari o'tgan kishilarni halok qilgan. zero muloyishik insonni bezaydi. Alloh taolo yomon so'z va yomon fe'llik kishiga albatta g'azab qiladi".a. Oyisha (r. Saranjomlik haqida 477. Oyisha (r. 218-bob.v. yaxshilikdan ham mahrum bo'lgan bo'ladi. Kasir ibn Ubayd aytdilar: "Men ummu-l-mo'minin hz. kimda muloyimlik bo'lsa.)ning bir narsadan ko'ngillari olinganini ranglari o'zgarganidan bilar edik". Shu baxilliklari tufayli ular bir-birlarining qonini to'kkan va qarindoshlikni uzib qo'yishgan.)dan quyidagi hadis rivoyapg qshingan: "Muloyim bo'l. Shu hadis yuqorida ko'rsatilgan turkcha nashrda "Solih amal sohibi bo'lgan kimsalarnshg kichik xatolarini kechirib yuboring".a. Hz.a. ular sizni albatga baxil. dedilar".): "Kimda axmoqlik va nodonlik bo'lsa.v. hamisha uyatga qo'yadi.) uni urganimni ko'rib: "Muloyim bo'l. dedilar".a. Eski kiyim kiymaydigan kishida yangi kiyim bo'lmaydi". salohiyatlik kishilar Qoqilib ketsa.) aytdilar: "Nabiy muhtaram (s. 475.)dan rivoyat qilindi: "Rasuli akram (s.a. 473.a. Hz.v. Oyisha (r.): "Mayli. husn va kamolotga erishadi va kimda muloyimlik xislati bo'lmasa.com kutubxonasi 75 .v. unga yaxshilikdan nasiba ato qilingan bo'ladi va kim undan maxrum qilingan bo'lsa. chiroyli hay'at va har bir ishda iqtisodchilik yetmish xislatdan bir bo'lagidir". Abu Hurayra (r. 191-bet). 471.): "O'ta baxillik va mol-mulkka xirs qo'yishdan saklaning. Rasululloh (s.): "Yaxshi sifatlik. dedilar". Oyishadan rivoyat qilingan.v.)rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. dedilar".a. Adabu-l-mufrad.

a. bilasizmi? Oxiratga erishmoq yoki oxirat uchun zod-roxila tayyorlamoq shu dunyoda bo'ladi.It o'zi vovullamasa ham qornidagi bolalari akillashdi. Cho'chitmaslik haqida 480. Molni tejash va ko'paytirish haqida 485. unga egalari "Mehmonimizga vovullab uning tinchligani buzmagan". Ularning hovlisida bir urg'ochi it bo'lib. degan ekan". U zot bilan bo'lgan suhbatimiz orasida men bu foniy dunyo haqida gapirib.) aytdilar: "Alloh muloyimdir.ziyouz.a.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Mug'fil (r. Shunda men: "Yo amir al-mo'minin! Bu yoningizdagi kishi kim bo'ladilar?" . Shu vaqtda hz.a.): "Kishilarga dindagi og'ir mashaqqatli amallarni emas. Abdulloh ibn Amr (r.a. Kelgan vaqtim kechasi bo'lgani uchun huzurlariga erta-si kuni erta bilan kirdim.u aytdilar: "Rasululloh (s. Oxirat kuni jazosini ko'radigan yaxshi-yomon ishlarimizni mana shu dunyoda qilamiz". Muloyimlikning avloliga haqida 478. Anas ibn Molik (r. 481.a. asl matndagi sarlavhani qo'ydik. deb atalgan. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy 219-bob. Hz. Yumshoq fe'lli bandasini sevadi. www. Alloh taoloning menga bergan so'zga ustaligi va ziyrakligi bilan bu dunyoni hech arzimaydigan haqir bir narsa. cho'chitib yubormang". u kishi shunday hikoya qildilar: "Bizlar(ning qabilamiz)dan bo'lgan Jobir (yoki Juvaybir) degan kishi aytdi: "Men hz. muloyim fe'lli bandasiga ajr-mukofot beradi". 484.)dirlar". 221.v): Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun rozi va xursand bo'lmaslik va unga shukrona qilmaslik katta gunohdir". yengil va osonlarini buyuring.a. dedilar".v.com kutubxonasi 76 . Umar yonlarida oq kiyim kiygan oq sochli bir kishi o'tirgan edi.) aytdilar: "Rasululloh (s.Hz. Dunyo nimadan iborat. Ular orasidagi nodonlari donolari ustidan hukmronlik qiladi". og'ir amallarni buyurib dindan Qo'rqitib. dedilar". 222-bob.Al-adab al-mufrad. 483. payg'am-barlari: "Bu hol sizlardan keyin bo'ladigan bir mshshatning holiga o'xshaydi. ularni xotirjam qiling. U dag'al bandasiga emas.a.a. deb tayinlashdi. 220-bob. Abu Nazra (r. deb isbot etishga harakat qildim.a. deb dunyoning yaxshi tomonlarini mendan ko'ra yaxshiroq bilishini isbot qildi. u.)dan rivoyat qilindi. aytdilar: "Bani Isroil qavmidan bir kishining uyiga mehmon keldi.v. Umar: "Bu musulmonlarning sayyidi Ubay ibn Ka'b (r. Oyishadan rivoyat qilingan 482-hadis turkchadagi 475hadis va bizning nashrimizdagi 475-hadisning qisman takrori. Shunda ular bu voqeani o'z payg'ambarlariga zikr qilganlarida. Nazokatlilik haqida Bu bob Shamsuddinxon Boboxonov tarjimasida "Ahmoqlik va johil-lik".) aytdilar: "Qaysi birimizning biyamiz qulunlasa. Baro ibn Ozib (r.a. Umarning xalifalik vaqtlarida u kishidan bir hojat talab qilib Madinai munavvaraga keddim.deb so'radim. ammo bu dunyoni shu qadar tahqirlashingiz uncha ma'qul emas. Men gapimni tamom qilganimdan keyin u kishi menga qarab: "Hamma gaplaringiz aqlli. Horis ibn Luqayt Naxa'iy (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.

uni so'yib yuborardik. Alloh. deb Allohdan so'ragan-larini eshitdim. Alloh.v. Jobir ibn Abdulloh (r. 223-bobdagi 488-hadis "Ota-onaning duosi" degan 17-bobdagi 32-hadis-ning aynan takrori.a. 224-bob. Allohdan rizq so'rash haqida 489. 28 gr)ga teng.a. keyin: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning minbar ustida Yaman tomonga qarab: "Ey.o'lchov miqtsori bo'lib. Abu Said Xudriy (r.a.)dan bizga: "Alloh taolo sizga bergan rizqni isloh qiling.a.com kutubxonasi 77 . dedilar".Al-adab al-mufrad. degan mazmundagi xatlari keldi".v. u kishi Nabi muhtaram (s. qoim bo'lishidan ilgariroq uni ekib olishga ko'zingiz yetsa. Iroq tomonga va boshqa hamma tomonlarga ham qarab shunday duo qilib. 493. Mo'min bandalarning har biri dunyodagi o'z joyiga adashmay borishda qanchalik mohir bo'lsa. bunisi Jobir ibn Abdulgohdan rivoyat qilingan. bir so'ning to'rtdan biriga yoki ikki ratl (bir ratl 449.): "Birortangiz ekish uchun qo'lingizda bir ko'chatni ushlab turgan vaqtingizda qiyomat qoyim bo'lib qolsa-yu. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. Bu ishlar avval zulm qiluvchilardan bopshanadi". Shu qasos olishdan tozalanib bo'lganlaridan keyingina jannatga kirishlari uchun ruxsat beriladi.a.a. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy men bu toycha katga bo'lib minishga yarokdi bo'lguncha yasharmidim deb.v. zinokorlik va tuhmat qilish kabi yomon xulqlar va yer yutishlar bo'ladi. Umar (r. tuzatinglar. uni tuzatib ekishga harakat qil. 487-hadis. chunki undan keyin Ham odamlar yashaydi". Shundahz. Ya'ni yangi tug'ilgan molni boqib katta qilinglar va ko'paytiringlar 486. Dovud ibn Abi Dovud aytdilar: "Menga Abdulloh ibn Salom: "Sen bir ko'chatni ekayotgan vaqtingda. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilshgan 492-hadis 476-hadisning so'nggi jumlasini takror qilgan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Chunki qiyomat qoyim bo'lishi hali uzoq va balki ta'xir bo'lar".a. dedilar.)dan rivoyat qilindi. so' esa besh va uch chorak ratl (yoki sakkiz ratl)ga tengdir. 491. deb eshitsang ham.v. yerning boyligidan rizqimizni ber! Bizning madd va so'larimizga barakot ber". Jobir ibn Abdulloh (r.)dan rivoyat qilindi. jannatdagi joyiga borishda undan ko'ra ham mohirroq bo'ladi". albatta ekib qo'ying".a. bularning ko'ngli-ni bizga moyil qil!" deganlarini. jannat bilan do'zax o'rtasidagi ko'prikda to'xtatiladi va yorug' dunyoda oralarida bo'lgan turli zulmlar uchun bir-birlaridan qasos oladilar. 476-hadis Abu Hurayra-dan rivoyat qshingan bo'lsa. Zulm kulfatdir 490-hadis mazmuni 476-hadisning takrori bo'lib.a. Dajjol chiqib qolibdi.): "Keyingi ummatlarimda insonlik suratlarini boshqa narsalar suratiga aylangarish.): "Qiyomat kuni mo'min bandalar do'zaxdan qutilganlaridan keyin. www. dedilar".ziyouz. 225-bob. Madd . dedilar".

ikki qo'l va ikki oyoqlarning zinosi bo'ladi. gunoxlarni kechiraveraman.): "Zulmdan saqlaning. sizlar kechayu-kunduz gunoh bo'ladigan yshlarni qilasiz.) aytdilar: "Masruq bilan Shutayr ibn Shakl Abdi (r. yomonlikni uchratsa. mul-kimdan dengiz ichiga tashlangan ingichka ip shimgan suvi miqdoricha ham kamaymaydi. Men hech parvo qilmay. men esa qilgan rivoyatingizning to'g'riligini tasdiqlayman yoki men rivoyat qilaman. men unga guvoh bo'laman!" . "Ha. Endi siz Abdulloh ibn Mas'uddan hadis rivoyat qilasiz.a. kiyimboshni mendan so'rang.dedilar.ziyouz. Yomon so'z va ishdan saqlaning. Shunda Masruq Shutayrga qarab: "Bu odamlar bizdan yaxshi gap eshitmoquchun to'planishgan bo'lsa kerak. bu so'zlarini men ham eshitganman". dedilar. degan so'zlarini eshitganmisiz? . Yaxshilik-ni emas. yolg'onchiga chiqaradi".a. Ey.Al-adab al-mufrad. Ey.v. bu narsa sizdan ilgari o'tganlarni ham qarindoshlik rishtalarini uzishga va haromni halol deb qabul qilishga rag'batlantirgan"". men ham Abdullohning shu so'zlarini eshitganman". ularni sizga men o'zimgina beraman. sizlar bir-birlaringizga zulm qilmangizlar. bandalarim! Qilgan amallaringizni o'zlaringiz uchun saqlab qo'yaman. U yerda halqa-halqa bo'lib o'tirgan kishilar bu ikki olim atrofiga to'planishdi.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 78 . Ey.a. bandalarim.dedilar.a. 497. 226-Kasalmand kishining kafforati haqida 498. degan oyatidan ko'ra tezroq najot topishga undaydigan oyat yo'q. Shutayr: "Ha. Kim amallarida yaxshilikni uchratsa. Masruq yana: "Abdullohning Qur'ondagi: "Ey o'ziga isrof-zulm qilgan bandalarim! Alloh taoloning rahmatidan noumid bo'lmanglar" (39:53-oyat).a. Roviylardan Abu Idris Xavloniy (r. Abu Duho (r. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 494. har qaysisi o'z maqsadini so'rasa va hammasiga so'raganini bersam ham. siz rivoyat qiling'. bandalarim! Men zulm qilmoqni o'zimga harom qilganman va shu zulm qilmoqni sizlarga ham harom qildim.) bu hadisni rivoyat kdlgan vaqtlarida Allohning hurmati uchun tiz cho'kib o'tirardilar. Alloh taologa hamdu sano aytsin. men taom bermasam hammalaringiz och qolasiz.)lar masjidda birga bo'lib qolishdi.v. eshitganman".a. Ey. dedilar. Abu Hurayra (r. Baxillik va hirsdan saqlaning. haqiqatga chiqaradi yoki rad qilib. bandalarim! Sizlarning avvaliyu oxiringiz va insu jinlaringiz hammasi zo'r taqvodor bo'lganda ham mening molikligimga hech narsa orttirmaydi yoki hammalaringiz o'ta ketgan fojir bo'lganda ham mening mulkimdan hech narsa kamaytirmaydi. Abu Zarr G'iforiy (r.) xabar berdilar. taomni mendan so'rang! Men beraman.) Rasululloh (s. bandalarim. Men kiyim-bosh bermasam hammalaringiz yalang'och qolasiz. zero zulm qilgan kishi qiyomat kuni zulmat ichida bo'lg'usidir. G'utayf ibn Horis (Sukuniy) (r. Agar hamma maxluqotim bir yerda jam bo'lib. dedilar". Bularning zinosini egalarining farji (avrati) amalga oshirib. deganlarini eshitgan bo'lsangiz kerak". degan so'zlarini siz eshitganmisiz?". Shundan keyin Masruq: Abdulloh ibn Ma'sud: "Ikki ko'z. dedilar. U unga (tashvishlardan) chiqish yo'lini (paydo) qilur" (65:2).)dan rivoyat qiddilar: "Rasululloh (s. dedilar". Shutayr. Shutayr: "Ha. deb aytgan dedilar".a. Shuning uchun uni kechirmoqni faqat o'zimdangina so'rang. siz uni tasdiqlaysiz". deb o'ylayman.): "Alloh taolo: "Ey. Binobarin. zero Alloh yomon muomalalik va yomon ish qilganlarni sevmaydi. deyilgan oyatdan ko'ra Allohga tavakkul qilishga ko'proq undovchi oyat yo'q.v. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 495-hadis 494-hadisning takrori.a. Masruq yana: "Abdullohning Kur'oni karimdagi: "Kimki Allohga taqvo qilsa. u vaqtda faqat o'zinigina malomat qilsin". Abu Ubayda ibn Jarrohning www.a. 496. binobarin. deganda. Shutayr: "Mayli.

Fojir xasta bo'lsa xab dori ichaveradi.v.v. Abu Hurayra (r. dedilar. 501. Shunda Abu Ubayda: "Alloh taolo yo'lida qilgan sarflaringiz va siz uchun qilingan sarflar badaliga ham ajr olasiz".)dan rivoyat qilindi. Xolid ibn Rabi' (r. dedilarda. U kishi: "Tabiatimiz-ga yoqmaydigan dardga mubtalo qilinsak shunga ajr olamiz" .): "Miyada bir yel paydo bo'lib. "Lekin jasadingizdagi sizlarga yetgan bu dard badaliga Alloh taolo kichik gunohlaringizni yopadi". Shunda Huzayfa (r. dedi. moliga balo Alloh taoloning oldida gu-nohi bo'lmasa. a'robiy: "Yo'q. kelmaydi". deb marhamat qildilar.a. men unday narsani bilmayman".): "Tongotar vaqtidagi do'zax o'tidan Alloh taolodan panoh so'rayman".): "Bir mo'min yoki mo'mina kishini uzoq vaqt biror musibatga yo'liqtirib sinaladi. dedilar. Abu Ubayda: "Sizlar qanday amal qilganingizda ajrga ega bo'lishingizni bilasizmi?" .): "Agar xoh mo'mindir. deb javob berganlarida.Ya'ni jangga borish uchun mana shu men sanagan ot asboblarini tayyorlaganingiz uchun ham ajrga ega bo'lasiz.a. Imom Ismoil al-Buxoriy betoblik vaqtlarida bir kishi kelib: "Amirning ajru savoblari qancha bo'ldi ekan?" . degan so'zni qo'shganlar. sabr etsa. keyin: "Men uchun kafanlik narsa olib www.dedilar.a.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. A'robiy: "Bezgak nima?" .deb so'radi. dedilar-da. Rasululloh (s. Abdurrahmon ibn Avf otasidan rivoyat qiddi: "Salmon (Forsiy) Kinda degan joyda bir bemorni ko'rgani borganda men birga edim. Tunda bemorni ko'rish haqida 504. Keyin Rasululloh (s.deb so'radi.a. demoqchi bo'lsalar kerak.Ya'ni dardga sabr qilgan bo'lsangiz dardga mubtalo bo'lganingiz uchun bir va sabr qilganingiz uchun ikkinchi savobga ega bo'lasiz 499. tomirlarga uradi".a.deb so'radi-lar. 502-hadis 501-hadisning takrori bo'lib. Alloh taolo huzuriga gunohlaridan pok bo'lgan holda boradi".v.v.deb so'radilar. dedi.): "Bu qaysi vaqt?" . U shu musibat Alloh tomonidan bo'lganini e'tirof qilib.dedi. Nabiy muhtaram (s.a. Alloh mo'minning xastaligini O'zi uchun kafforat va savob deb qabul qiladi. degan edilar. hatto ot-ulovning jilovigacha sanab berdilar.v. A'robiy chiqib ketgandan keyin Rasululloh (s.a. 503.a. Rasululloh (s. Ular: "Tun yarmi".a.) huzurlariga bir a'robiy keddi. U: "Bosh og'rig'i nima?" . Abu Ubayda jangda lashkarboshilardan bo'lganlari uchun u kishini "amir" deb xitob qilayotgan bo'lsa kerak.) unga: "Senda bezgak kasalliga bulganmi?" . Huzayfa (r.a. uni Muhammad ibn Amr rivo-yat qilganlar va "bolasiga".a. Salmon bemorning xonasiga kirgach: "Senga xayrli xabarlar bo'lsin! Zero. unning badaniga.com kutubxonasi 79 . xoh mo'minadir. yarim kechada oldilariga kelishdi. A'robiy: "Menda unday kasallik bo'lmagan". dedi. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Huzayfa ibn Yamon (r.)ning betobliklari og'irlashgan vaqtda urug'-aymoqlari va ansorlar eshitib.v. Abu Hurayra (r.): "Teri bilan et orasida bo'ladigan harorat".Al-adab al-mufrad.dedilar.): "Do'zax axlidan bo'ladigan kishini ko'rmoqchi bo'lgan odam mana shu a'robiyga qarasin". keyin ot egarining asboblarini sanadilar. ammo davo qaerdan va nimadan kelishini bilmaydi".a. oilasiga.ziyouz.a.a.): "Senda bosh og'rig'i bo'lganmi?" . 227-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s.dedi. Abu Hurayra (r. dedilar". dedilar". 500.

v. deb hijratining chala qolishidan xavfsirab Rasululloh (s.deb so'radilar. Agar xastalik paytida uning ruhini qabz etsa.a. Huzayfa (r. Xasta mo'minning savobi 508. lekin betobligi bu niyatiga mone'lik qilgani uchun afsuslansa. so'ngra Iroqqa voliy etib tayinlatsdi. Alloh taolo shularni u kishining gunohlariga kafforat qiladi". olib keddik".): "Mayli.a. bu kafandan yaxshirog'i beriladi.): "Qaysi bir mo'min banda betob bo'lsa. xastalik muddatida sog'lik paytidagi qilgan ibodatlarining savobi yozilib boraveradi.a.v. dedilar.v.)ning qizlari Oyishadan rivoyat qilindi.)dan duo so'ragan edi.ziyouz. Shunda Rasululloh (s. 505. uchdan birini vasiyat qilsangiz bo'ladi.v.com kutubxonasi 80 . Ya'ni u kishi sog'lom vaqtida yaxiga amallarni qilgan va niyatida shu amalini davom ettirmoqchi edi.): "Bir kishi betob bo'lib qolsa.): "Alloh agar bir musulmonning jismiga dard bersa. Yana hz. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Lekin uchdan biri ham ko'p".v. sog'lomlikda qilgan amalining savobidek savobga ega bo'laveradi 509. ya'ni bu kafan chirib.): "Bir musulmon kishiga og'riq yoki betoblik oriz bo'lsa. Ular: "Ha.): "Yo'q.) mening holimni so'ragani keldilar. hatto biror yeriga tikon sanchilsa yoki hayotdagi hodisalardan biror hodisaga uchrasa.dedim. Oyisha (r. Alloh taolo uni gunohlaridan temirchining bosqoni temirning ifloslarini tozalaganidek tozalaydi". Alloh! Sa'dga shifo ber.v.v. Men: "Yo Rasulalloh.)ningduolari bilan tuzalish bilan birga Iroq va uning atroflarining fathida ham ishtirok etdi. Yoki ish aksincha bo'lib qolsa.a. Abdulloh ibn Amr (r. dedilar. dedilar". u kishining hijratlarini tamomiga yetkazgin". bir hissasini qizimga qoldirsam?" . Shundan keyin Rasululloh (s. Ammo orqamda bshtagina qiz qoladi.a.a. Oyisha (r. "Bo'lmasa yarmini vasiyat qilaman".v. dedilar". Bu orada juda ko'p odamlarning hidoyat yo'lini topishlarida vasila ham bo'ldi.a. Rasululloh (s. Rasululloh (s. bu kafanni darhol mendan tortib olinadi.)dan rivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. 228-bob. Makka fathida kasallanib. bu Ham joiz emas". dedilar". Sa'd ibn Abi Vaqqos Makkadan Madinaga hijrat qilgan sahobiylardan biridir.v.a.v. Anas ibn Molik (r. men o'zimdan keyin bir qancha mol Qoldirib ketaman.)' "Kafanlikni haddan ortiqcha yoki narxi qimmat narsadan qilmanglar.a.)ning mu'jizalaridan birini namoyish etgan: Savd ibn Abi Vaqqos Rasululloh (s.a. dedilar. mumkin emas".a.a.a. dedilar". Rasululloh (s.)ning qo'llarining jigarimga tekkan sovug'ini sezib turgandek bo'laman".a. "Mana shu vaqtgacha Rasululloh (s. dedilar Sa'd. Bu hadisi sharif Rasululloh (s. shu kasallik bilan o'lib ketaman. 507.a. shekilli.v. Agar Alloh taolo huzurida yaxshilik menga nasib bo'lgan bo'lsa. 506.a. www.Al-adab al-mufrad.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Hz.) muborak qo'llarini mening peshonamga qo'yib. Imom Ismoil al-Buxoriy keddingizmi?".)danrivoyat qilindi: "Nabiy muhtaram (s. Oyishaning otasi aytdilar: "Men Makkai Mukarramada qattiq betob bo'ldim. u sog'lomlik vaqtida qilib kelgan amalidek savob yozilib boraveradi".): "Yo'q. deganlarida. Shuning uchun molimning uchdan ikki hissasini vasiyat Qilib.v.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. yuzimni va qornimni siladilar-da: "Ey. deb duo qildilar.v.a. tuproqqa aylanadi".

Alloh taolo savobdan har bir a'zoimga o'z hissasini beradi".a. Anas ibn Molik bu hadisi sharifga "Shoyad xastaga shifo bersa.a.a. U kishi: "Ey. deb iltimos qildi.)dan rivoyat qilindi: U kishidan: "Bir duo qiling!" . Abdulloh: "Ahvolingiz qalay?" deb so'raganlarida. Ular haqiga duo qilganingizdek. demak shikoyat hisoblanadimi? 518.): "Istasang sabr qilasan. ammo ajru savobini ka-maytirma".) uni ansorlarga borishga tavsiya qildilar. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. degan edim.v. bezgak ular jismida olti kecha-yu olti kunduz turib qoldi.) duo qildilar".v. Asmo': "Sen mening o'lishimni xohlayotibsan shekilli. Men sening ikki tarafingdan biri menga kelmaguncha www. Istasang Alloh taolodan bu dardingga shifo berishni so'rayman". Jobir ibn Abdumohdan rivoyat qshingan 517-hadisda ham shu mazmun. badanimning ochilishi yo'q bo'lsin". hamma yog'im og'riydi". otam ham shu ansorlardanmiz. chunki bezgak kelganda mening hamma a'zolarimga kiradi.a.) huzurlariga kelib: "Men tutqanoq kasalligi bilan og'rib qolaman. U Rasululloh (s.a. Parvardigorim! Meni o'zingga yaqin kishilardan qilgin. mening haqimga ham duo qilsangiz".a. U xotan: "Unday bo'lsa men sabr etaman va jannatni hech narsaga almashmayman". lekin badanim ochilib qolishini qanday qilaman? Duo qiling.)ga borib shikoyat qilishdi.Men: "Ha.v. duo qildilar. 512.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Yana: "Duo qiling!" deyilganda. Imom Ismoil al-Buxoriy uning barcha gunoxlarini avf etib. Urva ibn Zubayr aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Zubayr o'ldirilishlaridan o'n kecha ilgari u kishi bilan onalari Asmo' (r. 514.v. Bu hol ansorlarga og'ir tushdida. jannatdagi huri aynlardan qilgin!" .a.) aytdilar: "Menga tegadigan dardlarning eng yaxshisi bezgaqdir.)aytdilar: "Mendan Abdulloh ibn Abbos (r. Asmo': "Betobman.v.): "Xo'p. u zot: "Ey. senga jannat nasib bo'ladi.v. 515-hadis mazmuni 506-hadisda bor va bu Ibn Jurayjdan rivoyat qilingan. shuning uchun o'limni orzu qilayotibsan.deb so'radilar. Rasu-lulloh (s. Ato ibn Abi Raboh (r. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 516-hadis ham shu hadisning mazmushdandir. deb duo qildilar.com kutubxonasi 81 .deb duo qildilar. bunday qilmagan. Keyin qaytib ketayottanlarida bir xotin ergashib kelib: "Sizni payg'ambar qilib yuborgan Alloh nomi bilan qasam ichib aytaman.a. dedilar. degan jumlani qo'shganlar. Alloh taolodan shifo berishini so'rab.ziyouz. Shunda Rasululloh (s.a.) huzurlariga kirgan edik. o'z onamni esa. Alloh taolo senga jan-nat beradi".a. dedi". men ham. U xotin: "Sabr etaman. 511. dedilar. Abu Hurayra (r.dedi. dedilar.deb so'radtsi. "Men xastaman". men Alloh taolodan shifo berishini so'rab duo qilaman. 513. dedi.v.) ga bezgak kasalligi kelib. agar istasang. ko'rsating". istasang sabr etasan.a. Abu Nuhayla (r. dedi. Rasululloh (s. 510-hadis 509-hadisning takrori bo'lib. Alloh! Betoblikni kamaytir. Men uchun bir duo qiling!" . Shunda Abdulloh: "Men ham o'lim oldidaman (ikkinchi rivoyatda: o'limda rohat bor)".a. Shunda o'zimni bilmay badanim ochilib ketadi. Rasululloh (s.a. u kishi: "O'sha mana bu qora xotin. Rasululloh (s.v. degan edilar. uni rohatga muyassar qilur".): "Senga jannat ahllaridan bo'ladigan bir xotinni ko'rsataymi?" . jannatga doxil qilur".) ularning hovli va uylariga birma-bir kirib. meni eng yaxshi ko'radigan kishilaringizga yuborsangiz. 229-bob.

Abu Said: "Yo Rasulalloh! Odamlarning qaysilariga balo qatgiqroq bo'ladi?" . Rasululloh (s.v.a.a. shunga o'ralibgina yurgan. Rasululloh (s. Rasul-ulloh (s. dedilar. Asmo' (r.)dan rivoyat qilindi: "Fotima (r.) hz.a. hammasi o'zining mulkidir. U kishi Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.a.v. Bu al-batta o'g'lilariga bo'lgan xayrixohliklarining nishonasi edi. U zot xz Oyisha (r. Homilalik holida Madinaga xij-rat qilib ketayotganida. Qizlari qasam ichib: "Otam www. Chunki Abdulloh shahid bo'lishini yoki g'alaba qozonganini ko'rib.) isitmalanib. Abu Said Xudriy (r.a.a. Asmo' Zubayr ibi Avomning xotini bo'lib.a. Senga bir reja taklif qilinsa. deyilmoqchi.v.): "Payg'ambarlar va solih bandalarga (boshqa kipshlarga nisbatan) qatgaqroq bo'ladi.a. Abdulloh ibn Zubayr Islom paydo bo'lgan-dan keyin musulmonlar orasida birinchi tug'ilgan far-zand bo'ldi-lar va Rasulullohning o'zlari tabarruk og'izlarvda chaynalgai xurmo bilan uning tanglayini ko'tardilar. faqat old tomoni ochiq bitga kiyimdan bo'lak kiyadigan narsasi bo'lmay.) u kishiga: "Qizimga borib ayt.a.v. kiyimlari ustidan isitmaning haroratini sezib: "Yo Rasulalloh! Isitmangiz juda qattiq-ku". Hushidan ketadigan bemorni ko'rish haqida 520. Shunda Fotima: "O'g'ilcham o'lim oldida". uni qilishdan o'zingni ehtiyot qil! Chunki u senga keyin muvofiq kelmay qolib. xursand bo'lish umidida edilar.)dan rivoyat qilindi. Betob bolalarni ko'rish haqida 521.) meni ko'rgani piyoda yurib kelishdi.v. dedilar. Asmo' o'g'illari Abdulloxdan oldin vafot etishni xohlamadilar.) tahorat qilib.)dan katta edilar. shu a'zolaring shi-kastlanmaguncha.) bilan Abu Bakr Siddiq (r.v.)ning qizlari.a. u kishi: "Men bir dard bilan og'ridim. shu tahorat suvlaridan ustimga sochdilar. Abu Bakr Siddiq (r. Rasululloh (s. Shulardan qaysilari kambag'allikka mubtalo bo'lib.com kutubxonasi 82 .a. Shundan keyin men o'zimga kelib bunday qarasam. 231-bob.)ga ko'zim tushdida: "Yo Rasulalloh.): "Ha. badanlariga qo'llarini tekkiz-gan edilar.)ga kishi yubordilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy yoki o'ldirilsangu. molim to'g'risida nima qilmog'im kerak?!" . Alloh taolo nimani bandalariga bersa va nimani ulardan olsa. shunga sabr etib savob olmagunimcha yoxud g'alaba qozonganingni ko'rib. Jobir ibn Abdulloh (r. ko'zim quvonmaguncha o'lishni istamay-man.v. 519. Shunda Rasululloh (s.)ning kichik bir o'g'li betob bo'lib. dedilar. dedilar". Shu gaplarimni qizimga yetkazgan".)dan eshitildi.deb so'radim.)ning gaplarini qizlariga borib aytdi.a. deganlarida Rasululloh (s. Hatgo u bitlar uni chaqaverib. keyin undan taloq bo'lgan edilar.a. Shu paytda behush bo'lib yotgan edim.) menga javob qaytarmaslaridan avval meros haqidagi oyat nozil bo'ldi". o'limdan qo'rqqaningdan qabul qilishga majbur bo'lib qolasan". Biz (payg'ambar)larga Alloh taoloning balosi qatgiq bo'ladi va shuning uchun ajru savobimiz ham necha barobar ziyoda qilinadi". o'ddirishgacha olib borgan edi. qizim sabr qilsin va sabr qilgani uchun Alloh taolo beradigan ajru savobidan umidvor bo'lsin.ikki qo'l va ikki oyoq bo'lib.deb so'radilar. deb Rasululloh (s.ziyouz.Ikki taraf . shunday.a.a.a.a.v. ba'zilari bitlab ketishga mubtalo bo'lib. Usoma ibn Zayd (r. Alloh nazdida hamma narsaning ma'lum vaqti bor. ustlariga shokilalik kiyimlarini tashlab yotgan vaqtlarida huzurlariga kirib.a. 230-bob. yonimda o'tirgan Rasululloh (s. Ularning (payg'ambarlar va solih bandalarning) Alloh taolo tomonidan yuboriladigan baloga shodliklari sizlarning farovonlikka bo'ladigan shodliklaringizdan ham ko'proq bo'ladi". Bu kishi Rasululloh (s.v. og'irlashdi. Qubo degan joyda Abdulloh ibn Zu-bay-rni tug'dilar.

): "Xayr. inshoalloh. Shundan keyin Rasululloh (s. dedi.a. Rasululloh (s. Yana bir borganimda xotinimning holini so'radilar. Alloh taoloning marhamati faqat marhamatli rahmdil bandalarga bo'ladi".deganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men". Ummu Dardo: "Xotinim betob deb yurganing uchun senga taom berar edim.v.a. Abu Bakr Siddiq: "Men". Bu seni. bolani ikki emchaklari o'rtasiga qo'ydilar. Shu vaqtda men Ummu Dardo (r. Bemorni ziyorat qilish fazilati 524. u kishi menga taom keltirib ovqatlantirib yuborardilar. unday bo'lsa.degan edilar.com kutubxonasi 83 . Imom Ismoil al-Buxoriy albatta kelsinlar". deb umid qilaman". Bu holatlarini ko'rib Sa'd ibn Abboda: "O'zingiz Allohning Rasuli bo'la turib nega yig'laysiz?" . degan gapla-rini men ham eshitganman. degan edim. Abu Bakr Siddiq: "Men".a. Men: "Biroz tuzalib qoldi".) bir a'robiyning betobligini so'rash uchun kirdilarda: "Bu kasallikning senga zarari yo'q.a.v.a. Shunda Rasululloh (s. Abdulloh ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi.) bir necha sahobiylari. dedilar.a. gunoxlardan poklaydi"dedilar.v. Rasululloh (s. Imom Tabaroniy rivoyatlariga qo'ra a'robiy ertasi kechquruts vafot etgan . deb so'raganlarida ham Abu Bakr Siddiq: "Men".v.): "Sizlardan qaysi biringiz bugun bir bemor-ni borib ko'rdi?" . sening aytganing bo'lsin!" .) Rasululloh (s. Men: "Xotinim hamon betob". Endi u tuzalib qolgan bo'lsa.v.ziyouz.) oldilariga borardim. 233-bob. deb hikoya qila-dilar.): "Siz ham shunday kishilardan-siz. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Xotinim betob bo'lib qoldi. Shu paytda bolaning ko'kragidn eski meshdan shaddirab chiqadigan ovozga o'xshash ovoz chiqib turgan edi.): "Men Allohning taqdiriga norozi bo'lib jaza' qilib emas.): "Kim bugun erta bilan ro'zador bo'lib turdi?" . Rasululloh (s.v.dedilar. Rasululloh (s. dedilar.)ning: "Mana shu xislatlar kimda jam bo'lgan bo'lsa.a) bilan qizlarinikiga bordilarda.a.a.) ikki ko'zlaridan yosh oqdi. Shunda a'robiy: "Bu chol kishini qabrga olib borish uchun qaynab toshib turgan isitma-ku". degan edilar. A'robiylarni ziyorat qilish haqida 523. u kishi: "Bir kuni Rasululloh (s. dedilar www. Sa'd ibn Abboda (r. desam.Al-adab al-mufrad. deb naql qiddilar.a. jumladan. albatta". Bu hadis roviylaridan Marvon degan kishi Rasululloh (s.a.v. Ibrohim ibn Abi Abladan rivoyat qiliqdi. Ummu Dardo mendan: "Ahling (xotining) qalay?" . Rasululloh (s. shunday inii ikki dunyoda ham hasrat va zoelikni ko'rmagan bo'ladi. deb yana odam yubordilar.v. Xotini xasta bo'lgan kishiga shafqat 522.v.a. balki bu bolaning holiga rahmim kelib yig'layotibman. 234-bob. albatga jannatga kiradi". men senga taom berolmayman". Abu Hurayra (r.a.deb so'radilar.a.)dan rivoyat qilindi.) yana: "Qaysi biringiz biror kishiga janoza o'qishda hozir bo'ldingiz?".v.a. deb javob berdilar". dedilar". dedilar. 232-bob.v. u kishi: "Rasululloh (s.a.deb sahobiylarqdan so'ragan-larida.) yana: "Bugun qaysi biringiz birorta miskinga taom berdi?" .)ning shu va'dalarini eshitib: "Yo Rasulalloh.a.v. Boshqa bir rivoyatga ko'ra Abu Bakr Siddiq (r.dedilar". dedilar". dedilar.

unga suv berganingda. Jobir ibn Abdulloh (r. U kishi: "Ey.)dan rivoyat qilganlar. yo Rasulalloh! Alloh uni daf' etsin".v. Abu Asmo' bu hadisni Savbondan. Alloh taolo: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam sendan taom so'raganda bermagan eding. ammo bu hadis Sa'd ibn Abi Vaqqosning uch o'g'lidan rivoyat qilingan. "Isitma vujudimni kuydiryapti. Yana Alloh taolo: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi.a. 531-hadis Hubayb ibn Sobitdan rivoyat qilingan bo'lib. 235-bob "Bemorga shifo tilamak haqida" bo'lib. men Sening betobligingni qanday so'rayman". Alloh! Sen betob bo'lmaysan. Abu Hurayra (r. Hz. ularning hammasini bajarish har bir musulmon kishining vazifasidir. men senga qanday suv beraman?" . u kishi esa Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 525. Alloh taolo yana: "Ey. janozalar orqasidan qabristongacha yoki masjidgacha boringlar. dedi. o'zing rabbil olamiynsan. 527.) aytdilar: "Abu Bakr ibn Juz' va Muhammad ibn Munkadirlar masjid ahllaridan bir necha kishilar bilan Umar ibn Hakam ibn Rofi' Ansoriyning betobliklarini so'rash uchun borib. albatta uni mening oldimda topgan bo'lar eding".a.deb ahvol so'radilar xotindan. dedilar". "Jim. Agar borib so'ragan bo'lganingda. Parvardigori olam! Sen mendan qanday qilib taom so'rabsan? O'zing butun jahonning rizqlantiruvchisisanku axir". sen meni kelib ko'rmading". Jobir www.a. Rabbim! O'zing rabbil olamiynsan.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.dedi. dedi. unga: "Ey. yuqoridagi hadisning takroridir. unda (529-hadis) 227-bobdagi 507hadis mazmuni takrorlangan. 526. Alloh: "Sen bilmadingmi? Falonchi bandam betob bo'lganda borib so'ramading. Betob ziyoratida hadis rivoyat qilmoq 532. U kishi: "Ey. dedilar". xastalik ham mo'minning xatolarini o'chiradi".a.com kutubxonasi 84 . Abu Hurayra (r. uni mening oldimda topar eding".)ning o'zlaridan rivoyat qilingan.a. dedi. dedi xotin.). dedilar Rasululloh (s. 236-bob.a. u kishi: "Men Jobir ibn Abdullohdan eshitdim. 528. dedi". Abu Said Xudriy (r.): "Bemor kishini borib ko'ringlar. v. deb so'rashganda. u jannatning bog'ida bo'ladi".): "Uch narsa bor. Chunki bu ish sizga oxirat kunini eslatadi".a.v. U banda: "Ey. u kishi: "Rasululloh (s. dedi.Al-adab al-mufrad. dedi.a. Ja'far ibn Abdulloh ibn Hakam (r.a.v.v. deb javob qaytarish". 237-bob.) aytdilar: "Alloh taolo qiyomat kuni bir bandaga men sendan taom so'raganimda ber-magan eding". Bosqonning dami temirning zangini ketkazgandek. Bemorni ziyorat qilish savobi 530. albatta. vafot etgan kishining janozasiga borish va aksa urgan kishi: "Alhamdulilloh" desa.a. Odam farzandi! Betob bo'ldim. xastalik haqida yomon so'z qilma. Agar o'shanga taom bergan bo'lganingda. Bemor kishini borib ko'rish.a. dedi. Umar! Bizga bir hadis aytib bering". Abu Asmo' (Amr ibn Murshid Rahbiy) aytdilar: "Kim bir birodarining betobligini so'ragani borsa. uni albatta mening oldimda topar eding". unga "Yarhamakalloh" ("Senga Alloh taolo rahm qilsin"). odam bolasi! Men sendan suv so'raganimda suv bermagan eding". "Senga nima bo'ldi? .) xastalikning zo'ridan butun vujudi titrayotgan Ummu Soibning ziyoratiga bordilar.)dan rivoyat qilindi. Alloh taolo: "Bilmadingmi? Falon bandam sendan suv so'raganda bermagan eding.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. Bu hadis boshqa sanad bilan ham Rasululloh (s.ziyouz.v.

Juhfada Rasululloh (s. u Makkadan bir necha mil maso-fada joylash-gan.a.a. mazmunidagi ikki bayt she'rni o'qirdilar. Ato ibn Abi Raboh (r. Vodiy deb Makka shahri iroda qilindi. Nofi' (r.com kutubxonasi 85 .a. Juhfa . Abdulloh ibn Umar ular bilan to'rt rak'atlik namozni ikki rak'atlik qilib o'qidilar va "Bizlar musofirmiz". deganidan keyin.)dan rivoyat qilindi: "Yahudiylarning bir bolasi Rasululloh (s.) ko'rga-ni uyiga bordilarda. Men ikkalalarining ham huzurlariga kirib: "Otajon! O'zingizni qanday his qilayotabsiz? Yo Bilol! Siz ham o'zingizni qanday sezayotabsiz?" .)ga xizmat qilib yurar edi.v. Islom dinini qabul qil".ziyouz.v.v.ilga-ri bozor joy bo'lgan. 535.v. deb bolaning uyidan chiqib ketdilar". Rasululloh (s. Shoma va Tufayl Makka yaqinidagi ikki tog' yoki buloq nomi. jalil ham hovlilarda tikka o'sadigan nozik o'simlik.a. bu xastaliging tufayli gunohlaring yuvilib ketsin".) xastalnib qolgan bir a'robiyni ziyorat qilib. 239-bob.v. shunday dedilar: "Sening uchun xavfli bir narsa yo'q. Shunda namoz vaqti bo'ldida. Shoma va Tufayl tog'larini ko'rish menga muyassar bo'lganini bil-sam edi". O'lim kishiga o'z oyoq kiyimlarini bog'laydigan itstsan ham yaqinroqdir".a.) aytdilar: "Umar ibn Safvon betobligimni so'rash uchun keldilar. Majna suvlariga tushish.).) aytdilar: "Rasululloh (s. Rasululloh (s.a.Misr.a. Alloh! Bizlarga Madinaning Makka kabi yoki undan ham ko'proq muhabbatini ko'nglimizga sol.a. Otam Abu Bakrni bezgak tutgan paytda: "O'lim erta bilan O'z ahyai ayoli orasida o'tirgan kishiga ham kelaveradi.a.v.v. Majna .)dan rivoyat qilindi: "Abdullohibn Umar (r.Abbos (r.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Shom va mag'riblnklar hajga kelganda ehrom bog'laydigan joylarning nomi. Allohning rahmatida yuradi. undagi kasallarni tuzat.a.)dan rivoyat qildilar: "Bir kishi betob odamni borib ziyorat qilsa.a. mening isitmam zo'r.a. "O'ylab gapir!" .v. dedi a'robiy. agar u bemor yonida o'tirsa.537. uning so' va maddlariga bizlar uchun barakot ber va uning bezgagini Juhfaga yubor".v.a. demoqchi bo'ldilar. Bilol bezgaklari pasaygan vaqtda ovozlarini chiqarib: "Koshki biror kecha Makkada bo'lib. U betob bo'lib qolganda Rasululloh (s. Inshoalloh.) Madinai munavvaraga kelgan vaqtlarida Abu Bakr Siddiq bilan Bilol (Habashiy)ni isitma-bezgakushladi.a. bola musulmon bo'dtsi. gunohlaring to'kilmagay. Anas ibn Molik (r. boshi tomonida o'tirib: "Sen Islom dinvni qabul qil".dedilar Rasululloh (s. Oyisha (r. deb taklif qiddilar. "Aksincha.v. Men bu holatlarini ko'rib. degan she'rni o'qidilar. deb duo qildilar".) kasal ko'rgani www. dedilar".): "Ey.deb ahvollarini so'radim. deb duo qildilar 536. Bunga chidashim qiyin". 238-bob. Shunda bola tepasida o'tirgan otasiga qaradi.Al-adab al-mufrad. Shuning uchun: "Ma-dina bezgagini juhfaliklarga yubor".a. bu bilan agar bu xastalikni sabr va bardosh bilan qarshilamasang. G'ayrimuslimning betobligini so'rash haqida 534. Bemor oldida namoz o'qigan kishi haqida 533-hadis.): "Bu bolani do'zax o'tidan qutqazgan Alloh taologa hamdlar bo'lsin". Izxir . Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.xushbo'y o'simlik.a. Rasululloh (s. dedilar".) da'vatlari-ning rivojiga qarshi kishilar bo'lgan bo'lsa kerak. rahmati ilohiyada joy olgan bo'ladi".)ga kelib aytgan edim. Ammo hz. atrofimda izxiru jalil degan o't-o'lanlarni ko'rish. Hz. Ogasi esa: "Abulqosimga itoat qil.

a.) aytdi: "Abdulloh ibn Mas'ud bir necha kishilar bilan bir bemorni ko'rgani kirdilar. kirgan kishilardan biri unga tikilib Qarayverdi.a.a.ziyouz.v. Ya'ni Tabbolaning arzimas bir dona kiyigi men uchun ikki ko'zimdan qiymatliroq bo'ladi yoki endi ko'zsiz hayot kechiraversam ham bo'ladi. So'ng Hajjoj: "Senga kim musibat yetkazdi?" . deb duo qilar va shundan ortiqcha so'z aytmas edilar". U: "Durust". Shunda Abdulloh: "Bu ayolga qarab gunohkor bo'lganingdan ko'zing teshilgani yaxshiroq edi". 244-bob.Al-adab al-mufrad. Endi menga shu ikki ko'zning nuri o'z joyiga kelishi uchun Tabbola kiyiklaridan bitta kiyik berishga rozi bo'lasanmi. sen unga sabr qilsang va Alloh taolodan savob umid qilsang. U zotning mingan ulovlari ustida parda yo'q edi.) aytdilar: "Mening ko'zim og'rigan vaqtda Rasululloh (s.deb so'radi. Rasululloh (s. Zayd! Agar ko'zing shu holaticha qolaversa nima qilarding?" deb so'radilar. deb javob qildi.Yamandagi bir shahar nomi. 241 -bob. dedim. Ishoq ibn Said ibn Amr ibn Said otalaridan rivoyat qildilar: "Yusuf ibn Hajjoj urushda jarohatlangan Abdulloh ibn Umar (r.deb so'rar edilar va qaytganlarida: "Alloh dardingni yengillatsin". dedilar". deyilsa. Tabbola .v. Abdulloh ibn Abi Huzayl Abu Mug'ira (r. Betobning javobi 538-hadis. Abdulloh (r. 245-bob.a. Ko'zi og'riganda borib ko'rish haqida 542. Men: "Shunda sabr qilgan va Alloh taolodan savob umid qilgan bo'lardim". Bemor uyida bir xotin bo'lib.)ga qarashim uchun menga kerak edi. 242-bob. Horis ibn Ubaydulloh Ansoriy aytdilar: "Men Ummu Dardoni ko'rdim.deb so'ragan edi. Yoqut Hamaviy "Mu'jam al-butdon" ("Mamlakatlar to'plami") nomli asarida bu Tuhomadagi Tabbola bo'lmasa kerak.a. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r. Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilindi: "Mu-hammad degan kishining suhbatdoshlaridan birining ko'zidyan nur ketdi.a. dedilar". u: "Bu ikki ko'zim Nabiy muhtaram (s.a. 243.a.): "Mast qiladigan ichimliklar ichuvchi kishilar betob bo'lib qolganda ularni borib ko'rmanglar". Betob erkakni ayollar ko'rishi haqida 540.): "Qurol taqish halol emas kunda uni taqishga amr qilgan shaxs".v.v. deydi. deb javob qiddi (Bu Hajjojning o'zi edi)".)ni ko'rgani kirdi va: "Qalaysan?" .543. U zot ansorlardan masjidga qatnab turadigan bir betob kishini ziyorat qilishga borayotgan edilar".a. senga beriladigan savob jannat bo'ladi".) ko'rgani keldilar-da: "Ey.com kutubxonasi 86 . Zayd ibn Arqam (r. dedilar. Fosiq ziyorat qilinadimi? 539. Kishilar uni ko'rgani borishganda.) bu dunyodan ketdilar. men rozi bo'lmas edim". demoqchi bo'lsa kerak www. Imom Ismoil al-Buxoriy borganlarida bemordan doimo: "Ahvoling qalay?" . . Ammo Rasululloh (s.dedi". Bemorni ko'rgani borganda uning ayolmga qaramaslik haqida 541.): "Ko'zing shu holatida qolib.

degan hadislarini eshitdim".v. undan ahvolini so'radilar. 545.) o'z ayollarining hamma xizmatiga qarashardilar va namoz vaqti bo'lganda masjidga chiqib ketardilar". keyin: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 544.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.v. Qars ikki qo'ldan chiqadi.a. Hishom otasidan qilgan 550-hadis.)ning: "Bir odam birovni yaxshi ko'rsa.deb duo qildilar 247-bob. deganlaridek. Anas ibn Molik (r.dedim. deb duo qilar edilar. Odam farzandi! Men sening ikkita nozik a'zoyingni (ko'zingni) olsam va shu musibatga duchor bo'lganingga sabr etsang va shunga mendan savob umid qilsang.a.) Rasululloh (s.v. Oyisha (r. Agar qazo kuni yetmagan bo'lsa. Oyisha (r.a.deb so'radim.a. orqa to-monimdan kelib yelkamdan ushladilarda: "Men seni albatta yaxshi ko'raman".a. dedilar.a. Miqtsom ibn Ma'di Karib aytdilar: "Rasululloh (s.v.a.v. Mujohid ibn Jubayr (r. u kishi aytdilar: "Men hz. Bemorning qaysi tarafida o'tirmoq kerak? 546. 246-bob. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Amra rivoyat qilgan 551-hadislarning barchasi Oyisha onamizdan naql qilingan bo'lib.com kutubxonasi 87 .)dan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. dedilar".): "Rasululloh (sa.a.): "Sizlardan qaysi biringiz birodarini yaxshi ko'rsa. Asvad ibn Yazddan rivoyat qilindi.v. Shunda u kishi Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. 548-hadisning mazmuni kabidir.) ahllari uylarida nima ish bilan shug'ullanar edilar?" .)ning sahobiylaridan bo'lgan bir kishi meni uchratib. Hirvadan rivoyat qshshngan 549-hadis. Men u kishiga: "Meni sizga yaxshi ko'rsatgan Alloh taolo sizga ham o'z muhab-batini qo'ysin!" . So'ngra yeggi martaba "Ulug' arshning egasi bo'lgan azamatli Alloh taolodan senga shifo bermog'ini so'rayman".) aytdilar: "Alloh taolo: "Ey.v.) bir bemorni ko'rgani borsalar uning boshi tomonida o'tirardilar. 553. 248-bob.a. u kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. 547. badaliga jannatni beraman".)dan: "Rasululloh (s. Abu Umoma (r. deydi". senga jannatdan bo'lak savob berishga men rozi bo'lmayman".a.)dan: "Allohu azza va jalla bir bandani o'ziga sevimli ikkita a'zosi (ya'ni ikki ko'zi) bilan mubtalo qilsam. Erkak uyida nima ish qiladi? 548. davomlidir. uning ko'nglini ko'tarish va shu ishlarini taraqqiy ettirishga targ'ib qilish uchun muhabbat quyganini o'sha odamning o'ziga bildirishi kerak.v. Birovni yaxshi ko'rsa. Rabi' ibn Abdulloh aytdi: Men Hasan Basriy bilan Qutoda ibn Da'omaning dardini so'ragani bordik. keyin u shunga sabr qilsa. muhabbat ham ikki tomondan bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s. u bemor dardidan shifolanib ketardi".a.a.ziyouz. Alloh! Bu kishining diliga va dardiga shifo bergin!" .a. yaxshi ko'rganligini unga ma'lum qilsin". yaxshi www. yaxshi yo'lda borayotganligi kabi hollari uchun yaxshi ko'rsa. Abdulloh ibn Abbos (r. Hz.v. o'ziga bildirsin 552. dedilar". Ya'ni biron kishi uning salohiyati. Shunda Hasan Basriy Qutodaning boshi tomonida o'tirib.

com kutubxonasi 88 . Abdulloh ibn Amr aytdilar: "Bizlar Rasululloh (s. 554. Alloh yo'lida bo'lgani uchungina yaxshi ko'rganning darajasi ikkinchisining darajasiga nisbatan yuqoriroq bo'ladi". Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilindi. axloqi yomon xotin" ma'nosida ham izohlangan. chunki butun yetti qavat osmon va yetti qavat yerlarni torozining bir pallasiga va "Lo iloha illalloh" kalimasini ikkinchi pallasiga qo'yilsa."Lo iloha il-lalloh" kalimasini aytib yurishingga buyuraman. Shunda men aytdim: "Yo Rasulalloh! Bu shirk keltirish nimaligani www.v.ziyouz. bu kalima qo'yilgan palla albatta og'ir keladi.) aytadilar: "Rasululloh (s.): "Ikki kishi bir-birini yaxshi ko'rsa. uni surishtirib yurmasin 555. ularning afzali shu birodariga muhabbati qattiqroq bo'lganidir".v.yurakda. Shun-da Rasululloh (s.a. dedilar".): "Seni ikki narsadan. u bilan janjallashma.) uning kiyimlaridan ushlab turib: "Ustingda aqlsiz bir kishining kiyimini ko'rayo-tibman".s. 556. lekin uning aka-ukasi yo'q". "Bizda bir qiz bor.a. "aybli. ikki narsaga buyurib. dedilar". Nuh (a. 250-bob. o'pkada joylashgandir". dedilar.Al-adab al-mufrad. "Subhonallohu va bihamdihi" kalimasini aytib yurishingga buyura-man. u kishi: "Bir birodaringni yaxshi ko'rsang.) ot ustida yurishni yaxshi biladigan.s. Shu paytda sahroda yashaydiganlardan ipakli kiyim kiygan bir kishi kelib. Yana hz Nuh (a. "Lo iloha illalloh" kalimasi ularning hammasini mayda-mayda qilib yuboradi. Imom Ismoil al-Buxoriy ko'rganligini uning o'ziga bildirsin".): "Alloh taolo yo'lida bo'lgan bir birodarini Alloh uchun yaxshi ko'rsa va uning o'ziga "Men seni Alloh uchun yaxshi ko'raman". dedi. dedilar. u kishi Hz. Ikkinchidan. degan bo'lsa va ikkalasi ham jannatga kirishga muvaffaq bo'lsa.)dan: "Aql . Aql qalbda bo'ladi 557. yo'q narsalarni gapirib oralaringizni buzib qo'yadi".v. Takabburlik haqida 558. rahmdillik . Ayai (k. Keyin u kishi menga uylanishni taklif qila boshladilar. ya'ni Alloh taologa shirk keltirishdan va kibrlanishdan qaytaraman".v. 251-bob. ikki narsadan qaytaraman. har ikkala tomonga yomonlikni qo'zg'atadigan hara-katni ham qilma va uning haqida suriishtirma.) huzurlarida tik turgan holda bizlarga qarab: "Sizlarning birodaringiz (ya'ni Muhammad (a. Ayyod ibn Xalifadan rivoyat qilindi. mehr-shafqat taloq (qora jigar)da va nafas olish-chiqarish esa. dedilar". "Avro" so'zi lug'atda "aka-ukasi yuq" ma'nosida ham.v. 249-bob.) o'lish vaqtlarida o'g'lilariga xitob qilib: "Men senga vasiyat qilaman.a.a. Kishi birovni yaxshi ko'rsa. dedilar. degan hadislari bo'lma-ganda. Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilindi. dedilar. Agar yetti qavat osmon va yetti qavat yerlar hammasi zich bir halqa bo'lsa.) huzurlarida o'tirgan edik.a.v. degan gaplarini eshitdilar. dedilarda: "Alloh taoloning payg'ambari hz. aqlli va tajribakor kishilarning darajasini pastga tushirdi (ikkinchi rivoyatda: tushirmoqchi) va har bir podachining obro'sini ko'tarmoqchi bo'ldi". Birinchi .a.s. Anas ibn Molik (r. seni yaxshi ko'rganligimni o'zingga aytmagan bo'lardim. Rasululloh (s. chunki bu kalima hamma maxluqotning aytadigan virdidir va shu kalimani aytishlari tufayli Alloh taolo hammalarining rizqini yetkazadi".jigarda. chunki surishtirgan kishing uning dushmani bo'lsa. u kishi aytdilar: "Rasululloh (s.

uni g'irchillatib kiyib yursa. Abdulloh ibn Umar (r.): "Yo'q.)ning sahobiylari ibodatlarni aztahidil. Uning to'r va tuzoqiari . Ali bozordan bir dirhamga xurmo sotib olib.a.a. dedi. kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. Ali: "Yo'q. Bularga Rasululloh (s. uni minib yursa kibr bo'ladimi?" Rasu-lulloh (s.a. bu kishida kibrlik qolmagan bo'ladi". deganimda.ziyouz. Ular majlislarida ba'zan she'rlar www. qudrat .v. kibr bo'ladimi?" . bularning hech biri kibrga qo'shilmaydi".a.): "Kim o'zini boshqalardan katga deb hisoblasa yoki yurish-turishlarida boshqalarni pisand qilmay kibrlanib yursa. u ayol aytdi: "Hz.kishi Alloh taoloning bergan ne'matlari uchun shukr qilish o'rniga tug'yonga ketishi.): "Jannat bilan do'zax da'volashishdi. amir almo'minin! Bu yukingizni men ko'tarib boray". 562.)dan rivoyat qilindi. degan so'zlarini eshitdim".com kutubxonasi 89 . Do'zaxga ham xitob qilib: "Ey. dedilar.) aytdilar: "Alloh taolo izzat.v.a. 566. hz.a.a. dedi. men uni azobga solaman. dedi". Alloh taoloning yo'lidan boshqa yo'llarga kirib ketishidir".Al-adab al-mufrad.v. do'zax! Sen mening azobimsan.): "Yo'q".deb so'raganda.a.a. 561. istagan kishi-larimni sen bilan azoblayman va ikkalangizni ham loyiq kishilar bilan to'ldiraman".v. 559-hadis yuqoridagi 558-hadisning aynan takrori. o'zlarini katta oluvchi mutakabbirlar kiradi".v. Jannat esa: "Menga zaif va ojizlar. qiyomat kuni Allohu azza va jalla huzuriga borganda Alloh taolo unga g'azab nazari bilan qaraydi". yelkamga tashlab yuradigan ridoimdir.mening pastki kiyimim va kat-talik esa.v. dedilar". "Yo Rasulalloh! Endi bo'lmasa kibr nimadan iboratdir?" Rasululloh (s.a. Shunda men: "Ey. Mana shu ikki libosni kiyishga kim men bilan sherik bo'lmoqchi bo'lsa.): "Haqiqatni.a. bu kibr bo'ladimi?" Rasululloh (s.) Rasuli akram (s. Rasululloh (s. dedilar. dedilar". Haysam ibn Molik Toiy aytdilar: "Men Nu'mon ibn Bashirdan minbar ustida turib: "Shaytonning ov qiladigan to'r va tuzoqlari bor. Kiyimfurush Solih o'z buvisidan rivoyat qildi.v. "Bir kishining yaxshi suhbatdosh do'stlari bo'lib.a. jannat! Sen mening rahmatim-san. 565. ko'cha va bozorgohlarda eshak minib yursa va qo'y-echkilarni bog'lab. dedi. ular bilan suhbatlashib o'tirsa. 564. u kishi aytdilar: "Rasuli amin (s. dedilar".v. to'g'ri so'zni tan olmaslik va boshqa kishilarni o'zidan past hisob-lashlik kibr bo'ladi". Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdilar: "Rasu-li akram (s. 563.): "Kim o'z xizmatkori bilan taom yesa. Abu Said Xudriy va Abu Hurayradan rivoyat qilindi. teva kabi ulovi bo'lib. "Ot.) dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy biz bilganmiz. faqir bo'lgan kishilar kiradi".v. uni o'zlari ustlariga tashlab yuradigan chodirlariga o'rab ko'tardilar. 560. Shunda Alloh rabbil olamiyn jannat-ga xitob qilib: "Ey. xohlagan bandalarimga marhamat qilib. ularning sutini sog'aversa.a. dedilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Io'q". ularni kiyib yursa.v. dedi".) yana: "Yo'q". ammo kibr nimadir? Bir kishida ichki-tashqi kiyimi bo'lib. xachir.v. deb faxrlanishi va Allohning bandalaridan o'zini yuqori hisoblashi va nafsning xohishiga berilib. yo'ldan ozishi va Allohning bergan mol-mulklarini o'zim topdim. sen bi-lan birga qilaman". dedilar".a. dedilar. Abu Hurayra (r. Do'zax: "Menga zolimlar. jiddu jahd bilan ado qilardilar. ayolmand kishi o'zi ko'tarishi kerak". "Bo'lmasa bir kishida chiroyli tasmalik bir juft kovushi bo'lib.

u zot huzurlariga yubordilar. Hz. o'zini ulardan ustun hisoblovchi bunday ki-shini mutakabbir deb aytiladi". Hz.a.a.v.a.a.a.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.a.a. meni yomonlab koyidilar va mazzamat qildilar. Rasululloh (s.): "Ey. Fotima (r.v.v. Ammo kimki Alloh taoloning amrini noto'g'ri qilishga taklif qilsa. Abu Hurayra (r.a.a.)ning ruxsatlarizdan keyin Fotima kirib: "Xotanlaringiz faqat Oyishani demay.v.a. dedilar".v. Endi shu odat kibr hisoblanadimi?" .a.deyishdi. Ustlarida lovillab olov yonib turadi. degan umid bilan Rasululloh (s. u kishi Rasuli amin (s. dedilar. Shu bilan hz.v.) nyung ayollari (kundoshlarim) Rasululloh (s.Fotimaga javoban Rasululloh (s. dedilar. 567.a.): "Unday bo'lsa sen bunga (Oyishaga) muhabbat qo'ygin". iflos narsalardan ichiriladi". ayollarining iltimoslarini bildirdilar.a.a.a.v.v.a. Rasululloh (s.deb so'radilar. dedilar.Al-adab al-mufrad.) ga qarayverdim. Abu Bakr Siddiqning qizlarida". Fotimai Zahroni o'zlari tomonidan vakil qgalib.) huzurlariga kirish uchun ruxsat so'uradilar. balki barcha ayollaringizga ham bir xilda qaramog'ingizni so'rab meni yuborishdi".) aytdilar: "Rasululloh (s.) bu zotga: "Bor.v. xorlikdan kishilarni oyog'i ostida ezilib mayda chumoli hajmida bo'lib mahshargohga boradilar. Hz. pastki kiyim va chodirimga o'ralib. Zulm qilgan kishidan o'ch olish va g'olib kelish haqida 569.v. Oxiri u kishidan o'ch olishimga Rasululloh qarshi emaslikla-rini bilib olganimdan keyin shu qadar qattiq ta'na qiddimki. Oyisha (r. Zaynab ham Rasululloh (s.a.) huzurlariga keldi. Shundan keyin ular hz. Shu paytda Rasululloh (s. dedilar". u kishi aytdilar: "Bir chiroyli va husndor kishi Nabiy muhtaram (s. U kishi: "Men husnjamolni yaxshi ko'raman va Alloh taolo xohishimga muvofiq menga bergan chiroyini o'zingiz ko'rib turibsiz. albatga. jahllari chiqib ko'zlarining kosasi aylanib ketardi".deb o'chlarini olishga ruxsat bergan edilar'.v. seni malomat qilgan kundoshlaringdan o'chingni ol!" . Tashnalikdan noligan vaqtlaringda do'zaxdagilarning badanidan oqqan qon yiringlar. 252-bob.): "Yo'q. Fotima Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy o'qishar va johiliyat zamonida-gi ishlarini eslashar edilar. ular: "Siz bizning ko'nglimizdagi maq sadni Rasululloh (s.v.v.)dan rivoyat qilindi.v.)ga aslo gapirmayman". Oyisha (r.-v. qizcham! Men sevgan kishini sen ham sevasanmi?".a.a.)ga akiqroq tushuntira olmabsiz. Mazallat va xorlik butun vujud-larini o'rab olgan holda do'zaxdagi bo'lis deb ataladigan qamoqxonaga sudrab olib boriladi. Amr ibn Shu'ayb o'z bobolaridan. degan edilar.): "Mutakabbir kishilar qiyomat kuni suratlari odamlar shaklida bo'lsa ham. deb qo'ydilar". bu kibr emas. Mazkur hadisga bog'liq voqea shunday bo'lgan edi: Rasulullloh (s.dedi. Oyisha www.v.) huzurlarizdan chiqib ayollar oldiga bordilar va voqeani bayon qjlganlarida. Hz.a.) hz.a. haq so'zni tan olmaydigan va odamlarni tahqirlab. men bilan birga o'tirgan edilar. Shunda Zaynabga javob qaytarishim uchun menga ijozat bersalar.a. yana qaytib boring!" .v.a. Rasululloh (s. Bironta odam mana shu oyog'imdagi kovushimning ipicha ham husnda mendan ustun bo'lishini istamayman.)ning ruxsatlari bilan huzuri oliylariga kirib. Shunda Rasululloh (s. Fotima: "Men Alloh nomi bilan ont ichib aytamanki. bu Oyisha.com kutubxonasi 90 .a.) kelib Rasululloh (s.) tabassum qilib: "Ha. Hz. bundan keyin Oyisha to'grilarida Rasululloh (s. hatto so'zlatmay qo'ydim va g'alaba qozondim. Zaynab bint Jahsh (r.)ning qgazlari hz.) mening lungim.)ni yubordilar. Fotima: "Siz sevgan kishini men albatta sevaman". 568. 570.v.)dan rivoyat qilindi.v. Shunda Rasululloh (s.ziyouz.

Shunda muhojirlar: "Bu fikrlaringizni qabul qilib.) bilan Rasululloh (s. dedilar. u kishi: "Oxirgi zamonda ocharchilik bo'ladi. Rasululloh (s.): "Yo'q". Rasululloh (s. bug'doy va zaytun moylaridan yordam qilishda sa'y-harakat qildilar. Rasuli akram (s. Shunda hz. 2 Bu o'rindagi ota sevgan odamni sevish haqidagi fikr shu kshtobdagi 20.a. och kishilarga boshqalarni teng qilmasin (ya'ni: bularga ko'proq xayri ehson qilsin)".) aytdilar: "Hz. uylarida kengchilik bo'lgan musulmonlar xonadonidan birontasini ham qo'ymay.com kutubxonasi 91 .v.)ga maqbul bo'lshtsda doim musobaqa qilishadigan ayollar edilar. Abbos (r.) ansorlarning bu taklifini yaqinda bo'lajak futuhotlardan umid qilib va o'zlari qiynalib qolishlarini hisobga olib qabul qilmadilar.a. panoh topgan edilar.a. yomg'ir yog'dirdi.a.deb duo qil-dilar.ziyouz. toki bir kishiga kifoya qiladigan taomdan ikki kishi tanovul qilib. Keyin esa. Oyishaga hujum qildi.) bilan chiqib.a. Bu ocharchilikdan hamma qishloqlarda qurg'oqchilik paydo bo'lib. 573.a. Umar tik turib: "Ey. Rasululloh (s.a. ziyrak va savol-ga muloyimlik bilan darhol javob qaytara oladigan ayol deb maqtagan bo'ldilar 253-bob. shunga muvofiq amal qilamiz".a.) nazdi-larida hurmatli bo'lib.a. Umar Rasululloh (s. dedilar.)ning amakilari hz.a. dedilar". Alloh! Bu xalqlar rizqini tog'lar boshidan yetkazgin!" . u kishi aytdilar: "Ansorlar Rasululloh (s.a.Al-adab al-mufrad.) unga qarshi biron narsa deb og'iz och-madtsilar. halokatga uchramasdi".a. ahllarini og'ir mashaqqatga solib qo'ydi. Abu Hurayra (r.) otalaridek o'tkir fikrli.a. Oyisha (r. Shunda hz.v. Zaynab (r.v.a. hatto yovvoyi hayvonlar odamlar atrofiga kelib.v. Imom Ismoil al-Buxoriy (r. o'chingni olaver".. 572. Shunda hz.a. Qahatchilik va ochlik yilida kishilarning bir-birlariga yordamlashishlari haqida 571.)ga achchiq-tiziq gapira boshladi.)dan rivoyat qilindi.)ning xonalarida bo'lgan bir kushi ul zotning boshqa zavjalari hz.)ga javob aytish uchun ruxsat bergan ma'noda: "Zaynab oldingda turibdi. Keyin ular muhojirlarga qarab: "Bo'lmasa xurmoga qarash mehna-tidan bizlarni qutqazasizlar va mevalariga sizlarni sherik qilamiz". 21 va 22boblardagi qator hadislar bilan musstahkamlanadi Chunki Zaynab onamiz sohibjamol va Rasuli akram (s. onamiz hz. Hijratning o'n sakkizinchi yili (18/639)da qurgoqchilik bo'lib. dedilar. Hz.deb iltimos qilishganda.v. dedilar.v. shamol tuproqni kuldek sovurgan. Abdulloh ibn Umar (r. Alloh rabbil olamiyn bu zotning duolarini va musulmonlarning "omin" degan tilaklarini qabul qilib. Umar ibn Xattob qattiq ocharchilik va og'ir musibatli bo'lgan ramoda yili eqin ekiladigan va xurmo daraxtlari o'tqazilgan hamma qishloqlarda yashaydigan arablarga teva.Ya'ni Oyisha (r.)ga: "Xurmo daraxtlarimizni bizlar bilan muhojir birodarla-rimiz-ga taqsim qilib bering!" . ularga o'zlarining adadicha faqirlardan albatta kiritgan bo'lardim.)dan rivoyat qilindi. Oyisha (r. Abu Hurayra (r.v.a.a.v. dedilar". Alloh taolo-dan yomg'ir talab qildilar va toki odamlar o'zlarini o'nglab olma-gunlaricha men hech narsa www. Umar Alloh taologa hamd etib: "Alloh taolo shu musibatni ko'tarmaganda. Shunday vaqt kimga to'g'ri kelsa.) izn so'ramay achchiq-langan holda kirib kelib. Bu hadisga bog'liq voqea to'la tafsiri bilan 570-hadisda kelladi.

Salama ibn Akva' (r. 254-bob. "Qurbonlik go'shtidan biron narsa qolmasin" .a. 574. Abdurrahmon ibn Avf (r. undan o'ch olmay qo'ymaslikka ittifoq tuzishdi. Hz.a. Ular shu idishga qo'llarini tiqib turib.) aytdilar: "Men amakilarim bilan xushbo'y ishlatganlar muohadasida hozir bo'lgan edim. Muoviya oldilarida o'tirgan edim. u kishi aytdilar: "Men hz.ziyouz. olim bo'la olmaydi". Rasululloh (s. Mana shu yilni om arromada ("kul yoqqan yil") dyob ataladi. asli makkalik yoki boshqa joydan kelib Makkada turib qolgan bir kishiga birov zulm qilsa.a. O'sha muohadani buzish uchun menga qizil tevalar berilsa bas.) aytdilar: "Rasuli akram (s.a. men uni buzishni xohlamayman".ya'ni faqiru miskinlarga tarqatib yuborilsin.a. deb qasam ichdilar. Chunki o'tgan yili kishilar qiyinchilikda bo'lganlari uchun men ularga yordam qilmoqlaringizni iroda qilib. Alloh uchun taomlantirmak 578. Shunda u kishi o'zlaricha nimanidir gapirdilarda. Shunda Abdul Mutallibning qizi Ummu Hakim ularga bir idishda xushbo'i narsa yubordi. 255-bob. 257-bob. 256-bob.): "(Qurbonlik go'shtlaringizdan) o'zlaringiz yenglar va kelajak kunlaringiz uchun saqlab ham qo'ysalaringiz bo'ladi. Ya'ni fil voqeasidan biroz vaqt ilgari Quraysh qabilasidan kelib chiqqan tuqqizta kichik qabilalar bir joyga to'planib. Aka-uka tutintarish haqida www.v.v.) aytdilar: "Kishi qoqilmay.com kutubxonasi 92 . 577-hadis 576-hadisning aynan takrori.deb so'rashganda. Ali (k. Tajribalar haqida 575. dedilar". keyin ko'zlarini ochib: "Tajriba bo'lmasa kishida halimlik va aqllilik mutlaqo bo'lmaydi". Abu Said Xudriy (r. dedilar.Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy yemayman va ichmayman. Johiliyat zamonida tuzilgan ittifoq 579-hadis. Mana shu muohadani "Xilf al-mutayyibin" ("Xushbo'y idishga qo'l tiqqanlar ittifoqi") deb ataldi. Keyingi yili sahobiylar: "Yo Rasulalloh! Bu yil ham o'tgan yildagidek qilamizmi?" .)dan rivoyat qilindi. 576.v.): "Qurbonlik qilganingizdan uch kun o'tgach uyingizda shu qurbonlik go'shtidan biror narsa qolmasin". xulqli bo'la olmaydi va har bir yaxshi-yomonni boshidan kechirmay turib hakim. yuqoridagi buyruqni bergan edim". shularga yedirganim men uchun bozorlaringizga borib bir qul ozod qilganimdan ko'ra yaxshiroq". shu muohadani buzmaslikka Ka'batulloh bilan qasam ichishdi. toymay turib aqlli. dedilar va shu so'zlarini uch martaba takrorladilar". bu zot aytdilar: "Bir so' yoki ikki so' taomni Alloh uchun do'st tutgan birodarlarimdan bir nechasini yig'ib kelib. Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilindi.

Shutsda menga Abu Hurayra: "Onamga borib o'g'lingiz sizga salom aytdi va bizlarga biror taom yuborsinlar. Makkadan chiqib ketmog'i vojib edi.deb so'raganimizda. Humayd ibn Molik ibn Haysam aytdilar: "Men Abu Hurayra bilan Aqikdagi yerlarida o'tirgan edim. agar qilmagan taqtsirda ham gunoh bo'lmaydi. deb iltimos qildi. 259-bob.) aytdilar: "Bizlar Nabiy muhtaram (s. Bunday odamlarga hijrat qilmoq mustahab.Al-adab al-mufrad. Islom uni o'zgartirmay. Bir kishi asirlik yoki betoblik kabi uzrlari sababli hijrat qilishga imkoniyati bo'lmasa.) aytdilar: "Rasululloh (s.) muborak badanlaridan kiyimlarini yechib. savobi bor. mening boshimga qo’ydi. 3. bu yerdan hijrat qilishga hojat qolmaydi.dedilar. Rasululloh (s.v. 581. musulmon-lar bu yerda ham endi Islom arkonlarini bajaraveradilar.v. dedilar".)dan rivoyat qilindi. Alloh taologa hamdlar bo'lsinki.) Abdulloh ibn Mas'ud bilan Zubayr ibn Avom (r.a. unga yomg'ir suvini tekkizdilar. shirkdan toza-landi. Abu Hurayra: "Allohu akbar. balki mustahkamlaydi.) bilan birga turgan vaqtimizda yomg'ir yog'di. dedilar. Qo'y.a. demak.a. Yana Anas ibn Molik (r. Onalari arpa unidan yopgan uchta kulcha. ozgina zaytun moyi va tuzlarni bir idishga solib. dishpsh oshkora qilishga va Alloh taoloning farmonlarini bemalol ijro qilishga imkoniyati bo'lmasa.ziyouz.a. u kishi aytdilar: "Rasul akram (s.a. Bundan ilgari bizning taomimiz faqat xurmo bilan suv-dangina iborat bo'lardi".) mening Madinai munavvaradagi hovlimda Quraysh (makkaliklar) bilan ansor (madinaliklar) o'rtalarida ittifoq tuzdirdilar". Endi Makka musulmonlar qo'liga kirib. 2. O'zi hijrat qilishga qodir va shu bilan birga din amallarini bemalol ijro qilishga ham imkoniyati bor. Ularni olib kelib oldilariga qo'yga-nimda. Imom Ismoil al-Buxoriy 580. Ammo unga muvofiq bo'lmasa. endi Makkadan boshqa yerga hijrat qilishning hojati yo'q". Biz: "Yo Rasulalloh! Nima uchun bunday qildingiz?" .): "Chunki bu yomg'ir Allohning rahmati. Islom dinida ittifoq tuzish hakida 582.a. imkoniyat toshuncha tu-raveradi. 260-bob. keyin: "Johiliyat zamonida kimning shartnomasi bo'lgan bo'lsa.v.com kutubxonasi 93 . Makkai mukarrama fath qilindi.a. Islom dini uni o'z holicha qoldiradi. echkilar barakali narsalardir 584.v. Shunda Rasululloh (s. deb aytgin!" . mazlum-larga yordam berish kabilarga) muvofiq kelsa.v. Alloh taologa hamdu sanolar aytdilarda. Amr ibn Shuayb bobolaridan rivoyat qildilar: "Makkai mukarrama fath qilingan yili Rasululloh va'z qilmoq uchun Xonai Ka'baning zinapoyalarida o'tirib. bizni non bilan ham to'ydirdi. Islom diniga kirgan kishilar uchun uch xil hukm bor edi: 1. Madina ahllaridan bir qancha kishilar ulovlarga minib kelib tushishdi. uni bekor qiladi. Ammo u kelgan kishilar bu www. Ya'ni bu shartioma Islom qonuniga (silai rahm qilish. Anas ibn Molik (r. o'zgartirmaydi. 258-bob.a. Undan takabburlanish uchun men shunday qildim".Makka fath qilinganidan avval unda mushriklar ko'p bo'lib.)ni aka-uka tutintirdilar". u Alloh azza va jalla huzuridan yangi keddi. dedilar". Anas ibn Molik (r. Makka-dan chiqib ketishga qodir kishi u yerda turaversa-yu. ya'ni hijrat qilsa. Ilk yoqqan yomg'ir rahmatdir 583.a.

viqor va tavoze'lik esa qo'y egalarida bo'ladi". toza tut.) qo'y boquvchi bo'lsa-lar ham payg'ambar bo'ldilar. Ammo qo'y egalariga esa. dashti biyobonlarga chiqib ketish)". dedilar". minglab ot va tevalari bo'lgan kishilarda bo'ladi. Men jonim o'z ixtiyorida bo'lgan zot nomi bilan qasam ichib aytaman.a. 261-bob.a.v. Qo'ylardan qancha-qanchasini har yili kishilar so'iib yeydi va qanchasi Alloh taolo yo'lida hadya-ehson qilinadi. ikki bosh bo'lsa. Sharq Arabistonga nisbatan Fors mamlakati bo'lib. vallohi a'lam.)dan rivoyat qilindi. Abu Hurayra (r. yotadigan joylari atrofida namoz o'qiyver.) aytdilar: "Katta gunohlar yettitadir.Al-adab al-mufrad. birodar! Qo'ylarishta yaxshi qara. bir vaqtlar keladiki. 262-bob.v. u yerda majusiylik rivoj topgan davrga muvofiq aytilgan bo'lsa kerak. Keyin Abu Hurayra menga: "Ey.s.deb so'radilar. saxovatlik xislatlari o'tar ekan. ko'p barakotlar hosil bo'ladi". www. dedim. g'uborlarni artib yur. so'ngra in-sonni nohaq o'ldirish. ularning yotadigan joylarini pokiza.a.v. Imom Ismoil al-Buxoriy taomdan sira yemay turib ketishdi. lekin hisoblab ko'rilganda qo'ylar soni itlarga nisbatan juda ko'p bo'ladi. qo'ylardagi kamtarlik. boshqalarni mensimaydilar.): "Qaysi bir xonadonda bir bosh qo'y bo'lsa bir baraka. Shunda u kishi: "Ey. Umar ibn Xattob mendan: "Ey Abu Suf'yon. 588. Ali (k. faxrlanish va manmanlik shahardan tashqarida yashaydigan yuzlab. 589.Ko'p ot va tevalari bo'lganlar davlatmandlik bilan g'ururlanib. degan edilar". Men: "Ikki ming besh yuz". Abu Suf'yon Qurayshiy aytdilar: "Hz.v. A'robiylashish haqida 590. hz. 587. shulardan to'rttasi quyidagilar: ularning birinchisi Alloh taologa shirk keltirish. Hz. Abda ibn Hazi aytdilar: "Teva egalari bilan qo'y egalari bir-birlari bilan faxrlanishdi. senga keladigan daromad qancha?" . Shunga qaramay Alloh taolo meni payg'ambar qildi". dedilar".): "Kufrning boshi kun chiqar tomonda. Shunda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. chunki qo'ylar jannat hayvonlaridandir.a. unda bir to'da qo'y o'z egasiga Marvon ibn Hakamning hovlisidan ham yaxshiroq bo'lib tuyuladi". u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. Hayvonlar egasi uchun quvvatdir 586. dedilar". Dovud ham podachi bo'lishlariga qaramay payg'ambar bo'ldilar va men ham Ajyoddagi ahllarimning qo'ylarini boqib yuradigan podachi bo'lganman. tumshuqlarini tozalab tur. Ammo shahar yerlar-da biror fitna bo'lib. Muso (a. Ammo bir urg'ochi it qancha bola tug'adiyu.com kutubxonasi 94 . u kishi aytdilar: "Rasuli akram (s. 585. Abu Suf'yon! Qurayshning yigitlari sizlarga voliy bo'lib qolishlaridan avval sen dehqon-chilik va chorvalardan o'zingga mulk qilib ol! Chunki ular nazdida shundan boshqa yo'l bilan keladigan daromad mol hisoblanmaydi". yoki ustlaridagi chang. Islom avvalida shunday hukm joriy bo'lgan.a. Abu Hurayra (r. dedilar. men shunga taajjub qilaman". Abdulloh ibn Abbos (r. ikki baraka va uch bosh bo'lsa.ziyouz. Kufrning boshi Sharq tomonda deganlari.) aytdilar: "Men itlar bilan qo'ylar haqida taajjublanaman.): "Hz.a. erga tekkan afifa xotinlarni zinokor deb tuhmat qilish va a'robiylashish (sahro.

al. (Dunyoviy) ishlarda oshiqmaslik haqida 596. 264-bob. Shunda hz. ana shu oqar suvlarning oldigacha kelar edilar".com kutubxonasi 95 .) ansorlardan bir kishi bilan o'tirgan edilar. "ehrom" va "ixrom" so'zlarining farqini aniqdab o'tishgga to'g'ri keladi: "ihrom" .a. Umar (r.): "Oramizdagi gapni odamlarga borib aytib yuradigan kishini biz xoxda-maymiz".a. "Otam Abdullohning shunday narsa yopganini ko'rgan edim".)ni tilga olishmadi? Men Alloh nomi bilan qasamyod qilamanki. Men undan: "Nega buni hayvon ustiga yopding?" .a. Savbon! Kimsasiz va pastqam joylarda o'garma. Abdurrahmon hz.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Shuning uchun hz. Ali (k. 266-bob. agar hz.): "Bu fikring noto'g'ri.ziyouz. lekin hz. keyin ansorlarga qarab: "Odamlar mendan keyin kimning xalifa bo'lishini mo'ljal qilishayotibdi?" .)ning is-mlari bular ichida zikr qilinmadi. deganlarida.)ning gaplariga javoban: "Men o'zim shunday (ya'ni mendan kishilarning gapini so'raydigan) kishilar bilan o'ti-rishmayman". Ustiga ixrom yopilgan hayvonga minib ketayotgan ekan. deb qo'shimcha qiddilar. Oyisha (r. deb javob berdi. ular bilan ham o'tirishaver.)dan: "Rasululloh (s. dedilar".deb so'radilar.v. Savbon (r.buyuk inshoot.a. dedilar.a. hz. Hz.) dedilar: "Ey. u kishi: "Hz.) aytdilar: "Bir kishi vafot qilib. dedilar.deb so'radim. Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abdulqoridan rivoyat qilindi. Shu vaqtda Abdurraxmon ibn Abdulqori (otam) kelib.a. Umar (r. ular yonida o'tirdilar. lekin bizning gapimizni izhor qilma (sirni saqla)".) cho'lu sahrolarga chiqarmidilar?" -deb so'radim. Roviy Axmad ibn Osim: "Kufr kimsasiz joylar kabidir".v. Umar (r. undan bir o'g'li bilan bitga quli www. 591-hadisning aynan o'zidir. deb javob berdilar".): "Ular nima uchun Abulhasan (hz. "ehrom" . Chunki unday yerlarda o'tirish qabr ichida o'tirish bilan barobardir". 265-bob. haq yo'lda olib borishga boshqa kishilardan ko'ra munosibroq bo'lardi". Amr ibn Abdulloh aytdilar: "Muhammad ibn Abdulloh ibn Usaydni ko'rib qoldim. Ansorlar muhojirlardan bir necha kishilar nomini aytib shular xalifa bo'ladi deyishayotibdi.hajga otlanganlarning yupqa matodan tikilgan oppoq kiyimlari.a. 594. 592-hadis ham Savbondan rivoyat qshingan bo'lib. Ixrom . Umar (r. hammalarini to'g'ri. Qishloqlarda istiqomat qiluvchi kishi haqida 591. 1 Arab tilidagi "ihrom". Sir saqlamak va gap tashimaslik haqida 595. Aslida Qadimgi yunonlar va rumoliklarning ustki kiyimi bo'lgan. Ali (k. Shurayh aytdilar: "Hz. Ali ularga xalifa bo'lsa.dedilaru.v. Umar ibn Xatgob (r. Oyisha (r.): "Albatta.a. Hasan Basriy (r. Oqar suv yoqasida o'tirmoq haqida 593. uni ulovning ustiga ham yopganlar hamda kiyym sifatida foydalanganlar. Ixrom hayvonning yelkasidan to oyog'igacha tushib turar edi.oqjundan to'qilgan mato bo'lib.Al-adab al-mufrad.a. Imom Ismoil al-Buxoriy shori' (qonun chiqaruvchi) tomonidan ruxsat berilganda sahroga chiqib ketish bundan mustasno 263-bob.

dedilar". Abu Said Xudriy (r.Al-adab al-mufrad. deb bolaga oq fotiha berib jo'natdi. Abdulloh ibn Abbos (r. xotini uxlab yotibdi va undan chetroqda bir erkak odam ham uxlab yotganini ko'rdida.a. Qul yo'l xarajatlari. Halimlik haqida 597. bolani ko'rishi bilan salomlashib. yo Rasulalloh?" deb so'raganimda. 599-hadis 598-hadisning takrori.)dan rivoyat qilindi. Yana o'sha kishi tepasiga borib turib shayton vasvasasi bilan avvalgidan ham battarroq jahli qo'zg'aldi. Keyin bola: "Men ilmga boraman. Ashaj Abulqays (r.) Ashaj Abdulqaysga: "Hakdqatda ham senda Alloh sevadigan ikkita xislat bor: bular vazminlik va ishlarda shoshilmaslikdir".a.v.deb so'radi. Men yana: "Shu ikkita xulq menda avvaldan bor edimi yoki yangidan vujudga kelganmi?" .a. u kishi: "Farazan bir tog' ikkinchi toqqa zulm qilsa. ilm o'rgataman!" . Bu voqeani xikoya qilayotgan Hasan: "Mana shu uch og'iz so'z hamma yaxshilikni o'z ichiga olgandir". bir xayolga borib qattiq g'azablandi. Imom Ismoil al-Buxoriy qoddi.ziyouz. deydi. hatto tog' kabi jamodot (noorganik jis-. demoqchi. Urgangan ilmim shundoq: sizni o'ldirish uchun tepangazga uch marotaba borib keldim.deb va'da berdi.dedim. dedilar. Shunda Rasululloh (s.a. 598. 268-bob. 267-bob. Keyin bola yo'lga chiqmoqchi bo'lib olim huzuriga borib unga bergan va'dasini eslatdi. uyiga qaytib keldi. ammo oxiri u sizni o'limdan saqlab qoldi". m)lar ham bir-biriga ta'addi www. u Mas'ud Abdiydan ri-voyat qilingan. ilm talab qilib kelganini aytganda.dedim.a.a.v. lekin hozir emas. deb qulga buyurdi.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. ulovi va ozuqlarini tayyorlab bolani jo'natdi. dedilar. sabrli-chvdamli bo'l. Shunda olim: "Alloh taolodan ko'rq. Ya'ni zulm shutsday yomon xulqki. Zulm va haddan oshmoqlikning jazosi haqida 601. Rasululloh. qachon o'z yurtingga jo'naydigan vaqtingda menga kelsang. faqat u Abdulloh ibn Abbosdan ri-voyat qilingan. dedida voqeani bayon qilib berdi". bu zulm qiluvchi tog' albatta mayda-mayda qilib yubo-riladi". dedilar. safar uchun kerakli narsalarni to'g'rilab bering". Bola: "U yerdan ko'p narsalarni o'rganib keldim.com kutubxonasi 96 .v. Mingan ulovidan tushib hovlisiga kirsa.)dan rivoyat kdlindi: "Rasululloh (s. Bola katta bo'lib.): "Avvaldan bor bo'lgan". Bola domladan olgan uch og'izgana ilmni takrorlab. Ulishi vaqtqda qulini o'g'liga vasiy qilib ketdi. quli uni uylantirdi va xo'jasining topshiriklarini to'g'ri va batamom ijro qilib bordi. u: "Xo'p. 600hadis 597-hadisning takrori. Bunga qanday chidash mumkin. Bola bir olim kishiga borib.): "Ular halimlik va hayo".) menga: "Sizda Alloh taolo yaxshi ko'radigan ikkita axloq bor ekan". dedilar. Lekin domla o'rgatgan uch so'z ti-liga keddi-yu.a. u kishi uygonib qoldi-yu. o'zini to'xtatdi. u aslo kechirilmaydi. Bu insonlar va hayvonlar uchunpsha emas. qiladigan ishlaringda sho-shilma! Mana shu ilm senga kifoya". Men: "Meni o'zi sevgan ikkita xulq bilan yaratgan Alloh azza va jallaga hamd va tashakkurlar bo'lsin!" . Ya'ni bu ikki julq menga ota-bobomddn (qovdan) o'tib kelganmi yoki Alloh taolo o'zim bilan birga yaratgaimn. Qilichni olib kelib uni o'ldirmoqchi bo'layotganda. uni quchoqlab o'tsdi va: "Mening huzurimdan ketganishdan so'ng nimalarni bilib kelding?" . Men: "Ular nimadir. (s. deb o'ldirish uchun ulovidagi qilichni olib kelmoqchi bo'ldi.

Shunda Rasululloh minbarga chiqib: "Sizlardan biringiz men-ga hadya beradi. degan gaplarini eshitdilar. men ham unga qudratimga yarasha hadya bersam mendan xafa bo'ladi. dedilar". shunda oralaringizda muhabbat paydo bo'ladi". u kishi: "Rasuli akram (s. 3. ota-onaga oqq bo'lish va qarindoshlikni uzish gunohining jazosini o'lishdan ilgari shu dunyoning o'zidayoq ko'rsatadi".) ham unga shu tevasiga barobar keladig'an hadya berdilar. Shunda men ham bir narsani ko'rdimda.)dan: "Kim musulmonlar yuradigan yo'ldan ularga ozor beradigan narsani olib tashlasa. Kattalik va izzat kiyimidan murod .a. Ma'kil: "Nima uchun bunday qilding?" . 608-hadis 607-hadisning takrori. uni olib tashladim.a. 2. 606. safarga chiqib kettanidan keyin. dedilar.a. Imom Ismoil al-Buxoriy qilsa. Men: "Siz qijaningizni ko'rganimdan keyin men ham shunday qiddim". U kishi (odamlarga) ozor beradigan bir narsani olib. o'zi-ni bejab. dedim. men Rasululloh (s. deb da'vo qilgan kishi. o'chi olib beriladi 602-hadis 565-hadisning aynan takrori.): "Alloh taolo har bir gunohning jazosini istasa.com kutubxonasi 97 .v. O'z xo'jasidan qochib ketgan cho'ri yoki qul. Muoviya ibn Kurra (r. ammo zulm qilish. Abu Hurayra (r.): "Uch toifa kishklar so'roqsiz jahannamga otiladi: 1.v. faqat u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan. Hadyani qabul qilish haqida 607.)dan rivoyat qilindi.) aytdilar: "Men Ma'kil Mazaniy (r. hadyani qabul qilmaslik haqida 609.a.a.a. Yaratuvchisiga isyon qilgan osiy. 270-bob.a. U kishi: "Yaxshi qilding. menga achchiq qiladi. Yazid ibn Asammudan rivoyat qilindi.)dan rivoyat qilindi. u kshpidan oldinroq borib. Islom jamiyatidan ajrab.) bilan birga edim. unga hasana (bir yaxshilik) yoziladi. chetga qo'ydilar.v. 269-bob. Bakkor ibn Abdulazizning bobolari Abdulloh ibn Abu Bakr (r. Rasululloh (s. u kishi aytdilar: "Bani Fizoza qabilasidan bir kishi Rasululloh (s. ikkinchi: Alloh azza va jallaning ishiga shak va shubha bilan qarovchi kishi. 604. dedilar".a. Endi shu www. Yana uch toifa kishilar haqida ham so'ralmaydi. degan so'zlarini rivoyat qildilar. degan so'zlarini o'z og'izlaridan eshshtanman". Birinchi: Alloh rabbil olaminning o'ziga xos bo'lgan katgalik va izzat kiyimini men kiyaman. u kishi dbu Hurayraning: "Sizlardan bittangiz o'z biroda-rining ko'ziga tushgan chang-to'zonlarni ko'radiyu. Eri tirikchilik asboblarini batamom to'g'rilab. Xafa bo'lib.deb so'radilar.a.v.)dan rivoyat qilindi.)ga bir ona teva hadya kdldi. Lekin u kishi bundan g'azablandi. qiyomat kuniga qoldiradi.v.a. Abu Hurayra (r. Fuadul ibn Ubayd (r. Uning hasanasi qabul qilinsa. u kishi ayt-dilar: "Rasululloh (s. quvvatliman.men hammadan kattaman.v.a. jannatga kiradi".)dan: "Birbirlaringizga hadyalar beringlar.ziyouz.)dan rivoyat qilindi. bu kishi Rasululloh (s. 603. begonalarga aralashib. 605.a. o'z iffatini saqlamay yurgan xotin. ammo o'zining ko'ziga tushgan cho'p yoki daraxt novdasini ko'rmaydi".Al-adab al-mufrad. uchinchi: Alloh taoloning rahmatidan umid uzguvchi kishi". deb nizo qilgan kishi.

v. u zotning to'shaklarida yonboshlab yotgan vaqtlarida Abu Bakr (r. Abu Said Hudriy (r. Rasululloh (s. Hayo. Oyisha (r.v.)ga qarab: "Kiyimlaringai yig'ishtirib qo'y". Abu Bakr Siddiq (r.a.a.a. 614. u kishi aytdilar: "Rasuli xudo: "Imon oltmish necha (ikkinchi rivoyatda yetmish necha) shu'balardan iborat bo'lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. u kishi: "Rasululloh (s.ziyouz. Oyisha (r. chirkin so'z har qaerda kishini jirkanch ko'rsatadi".a. Abu Mas'ud Aqaba ibn Amr Ansoriy (r. saqifa yoki dusiy qabilalaridan bo'lmagan boshqa arablarning hech biridan hadyasini qabul qilmayman".a. Hayo ham imon shoxchalaridan biridir".): "Sen xudodan va bandalardan uyalmasang.) qadimgi arablar odaticha uyda yolg'iz tarbiyalangan qiz boladan ham (Ibn Hajar Asqaloniy ta'birlari bo'yicha: go'shanga ichida o'targan kelinchaqdan ham) uyatchanroq edilar. Ammo boshqa qabila kishilari esa Rasululloh (s. dedilar.v.a.)dan rivoyat qilinganiga ko'ra.)dan rivoyat qilindi.a.a.v. uyatchanlik haqida 610. 615.a. eng aqllisi odamlarga ozor beradigan narsalarni yo'ldan chetga chiqarib tashlashdir. deb qasam ichganlarini men eshitdim". dedilar". deyilgan so'z o'tmish payg'ambarlardan meros bo'lib kelgan va keyin kishilar ham uni o'zlariga dasturu-l-amal qilib olgan bir nasihatdir". 271-bob. Abu Hurayra (r.)ning odatlaridan biri. Usmon ibn Affon (r. Shunda men ham kirib hojatlarimni bitirib chiqib ketdim.Chunki bular hadya berganda hech narsa ta'ma qilmay.) aytdilar: "Hz. U kishi ham hojatlarini bitirib chiqib ketdilar. shunday o'tiraverdilar.a.a.com kutubxonasi 98 . 612. berganidan ko'proq narsa olshini umid qilardi. Men ketganimdan keyin hz.) shu yotgan holatlarini hech o'zgartirmay u kishini qabul qildilar.a. undan ko'ra ko'proq qilib qaytarish edi.v. Oyisha (r.v.v. 611. dedilar".a.v. ularning eng afzali "Lo iloha illalloh" kalimasi bo'lsa. Abu Bakr Siddiq (r.)ga bir narsa berib. u zotga bir narsa hadya qilinsa.) Said ibn Ossga aytdilar: "Rasuli akram (s. Usmon (r.): "Usmon uyatchan odam.) kirganlarida qanday o'tirgan bo'lsalar. Usmonga kdldingiz?" . dedilar.) ham kelib ruxsat so'raganlarida hz. Umardan keyin men kelib ruxsat so'raganimda Rasululloh (s. xolisanilloh beradi.a.) kelib kirishga ruxsat so'radilar. uyalib qaytib chiqib ketardi.) hz Oyishaning ustlariga tashlab yuradigan kiyimlariga o'ralib.a.Al-adab al-mufrad.a. Umar (r.) bilan hz. dedilar".)ga: "Yo Rasulalloh! Siz nima uchun otam Abu Bakr Siddiq bilan Umar ibn Xatgobga qilmagan harakat va muomalani hz.) Rasululloh (s.Hz.a.v. Shundan keyin hz. dedilar". Bizlar uni muborak yuzlarida hosil bo'lgan o'zgarishdan bilib olar edik". Ammo bu safarda shu hadya bergan kishiga shuqday qila olmaganliklari uchun u xafa bo'ldi. xohlagan ishingni qilaver. deb qo'rqib shunday qildim".deb so'raganlarida Rasululloh (s.a. Rasululloh (s.a. www. Imom Ismoil al-Buxoriy yildan keyin men qurayshiy. Anas ibn Molik (r.): "Hayo qaerda bo'lmasin kishini bezaydi. uni olib hazm qilib ketaverish emas.a.a. balki qo'llarida bo'lsa.a.) yonboshlarini buzib o'tirdilarda.)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (s.a. sening kiyimingga o'ralib yonboshlab yotgan holimda unga ruxsat berganimda maqsadlarini gapira olmay.) kirib maqsadlarini aytib bo'lib chiqib ketdilar.

a. darhol qamoqtsan chiqqan bo'lardim. Agar men u yerda bo'lmasam." degan jumla o'rnida "Farishtalar ham hayo qiladigan odamdan men ham hayo qilaman". ammo u 614-hadisning takro-ri. Alloh taolo faqatgina ixlos bilan qilingan duolarni ijobat qiladi. Shuningdek.a. Lut (a. der edilar".v. hadis matnidagi "Sarvat" davlat va kuch-qudrat demakdir. 272-bob. Barcha maqtovu hamdlar Allohga xosdir. menga odam jo'na-tar edilar.Muhammad (hadis roviylaridan biri) aytishicha. Da'vatini ijobat qilgan bo'lardim . Uning sherigi yo'qtsir. U yagonadir. Allohdan boshqa iloh yo'q. Kishi o'zgani duo bilan eslashi haqida 620. Bir marta u men yo'qligimda kelibdi. faqat Rasululloh oxirgi "Usmon uyatchan odam.. Rabi' juma kunlari Alqamaning oldiga kelar edi.ya'ni chaqirig'iga javob berib. 273-bob.) dedilar: "Agar men Yusuf (a. har kuni kechqurun: "Barcha hamdu sano Allohgaki.com kutubxonasi 99 . Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan 617-hadis 616-hadisnjg ay-nan takrori. der edilar. tong ottirdik.v.a. Eshituvchi: "Alqama (ham buni) zikr qildimi?" - www.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh: "Alloh taolo sum'achi va riyokorning duosini eshitmaydi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyishadan rivoyat qilingan.)ning oldiga kelgan elchi kelganda unga: "Hojang huzuriga qaytib borginda. Rasululloh (s. Ixlos bilan qilingan duo 621. Abu Hurayra (r. Tongdaga duo 619.deb so'radi. dedshar. koinot ham Alloh uchun tong ottirdi. kechqurunga yetishdik. faqat qalbidan sabot bilan duo qilganning duosini qabul qiladi".v..Allohga) sig'inishni istagandi.deydi (xotirjamlik bilan). (qamoqtsan chiqarish uchun) oldimga kelgan chaqiruvchining da'vatini ijobat qilgan bo'lardim. dedilar. sizlarga quvvatim yetsa yoki kuchli bir suyanchiqqa suyana olsam. otasining otasi va uning otasi ham olijanob kishilar bo'lgan Yusuf ibn Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim halilu-r-rahmondir". qaytishimiz yana Uning huzurigadir".s." (11:80).ziyouz.s. U "Qani edi.s.): "Haqiqatda o'zi ham olijanob.. degan. Allohdan boshqa iloh yo'q. Abu Hurayra (r.a. Uning hech bir sherigi yo'q va yana Uzining huzuriga qaytajakmiz". 274-bob.) turganchalik hibsda turganimda. Hz. Alqama meni uchratib qolib dedi: Rabi' keltirgan (aytgan) narsani ko'rmaysanmi? Kishilarning ko'p duo qilishlariniyu ijobati kam bo'layotganini ko'rmayapsanmi? Chunonchi. Salim otasidan rivoyat qildi: "Otam shunday degan edilar: "Rasululloh (s. Mulk ham Alloh uchun kechqurunga yetishdi. undan qo'llarini kesib olgan ayollar ishi nima bo'lganini so'ra!" (12:50) .a.) har tong: "Allohga hamd bo'lsinki.a. Alloh taolo yuborgan barcha payg'ambarlar o'z qavmining boylari edilar".) birodariga hayo haqida do'q bilan nasihat qilib turgan odamning oldida to'xtab: "Qo'y uni! Hayo imondandir".Al-adab al-mufrad. Men: "Bu gapni Abdulloh ibn Mas'ud aytmaganmidi?" dedim.v. uning otasi ham. dedilar. degan so'zi bilan kuchli bir suyanchiqqa (ya'ni izzat va ustunlik egasi . Yusuf (a. U: "Abdulloh nima degandi?" . 618. Imom Ismoil al-Buxoriy 616..)ni Alloh rahmatiga olgan bo'lsin.

buning uchun menga azob bermagin".) aytdilar: "Davs qabilasidan bo'lgan Tufayl ibn Amr (r. kaftlaringizsh yuzingizga surting". shu yaqin atrofda yashaydigan yigit uyiga shoshildi. demasin! Zero.Bu hadisni Imom Termiziy ham Rasululloh (s. 626. 628-hadis 625-hadisning aynan takrori. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Ul zot odam bolasining sabrsizligiga tabassum qildilar. uylar (yomg'irdan) vayron bo'layapti. 627. Shunda Rasululloh (s. dedi. ul zotning "Allohga iltijo qshayotganda qo'llaringizni baland ko'taring. Allohim.v.)dan rivoyat qilindi: Tufayl ibn Amr Payg'ambarimiz (s.a.): "Sizlardan biror kishi duo qilsa.a.v.) janobi Payg'ambar (s.v.) aytdilar: "Bir yili qahatchilik kelib. dedi. Duoda qat'iyatli bo'lish kerakligi haqida 622 Anas ibn Molik (r.a. dedilar.a.a.v.Sum'achi deb birovlar eshitsin uchun amal qiladigan odamni aytiladi .): "Allohim. dedilar". Bir guruh mu-sulmonlar bir juma kuni Nabiy muhtaram (s.com kutubxonasi 100 .a.ziyouz. xohlasang ber-gin". Allohdan yomg'ir so'rab duo qiddilar. 629. Alloh buning uchun uni yomon ko'rmaydi".a.a. deya Allohga duo qilayotganlarini Oyisha onamiz rivoyat qiladilar.a. Abu Hurayra (r.v. yomg'irni bizning ustimizga emas.) Rasululloh (s. qo'llarini ko'tardilar. Allohning Rasuli.a. Abu Na'im: "Men Ibn Umar va Ibn Zubayrlar duo qilayotib.a.a. ul zot undan voz kechdilar. biror mo'minga ozor yetkazgan yoki uni so'kkan bo'lsam.)ga: "Ey.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. deb javob berdi. Osmonda bir bulut ko'rinmas edi. Jobir dedilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a. qo'ltiqlarining oqi ko'rindi. deganlarini aytgan.a.v. hayvonlar qirilib ketmoqtsa".) qo'llarini ko'tarib: "Albatta men bir insonman. 625. 275-bob.deb so'radi. 623-hadis Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan bo'lib.a.v. Rasulalloh. Ul zot qo'llarini shutsday ko'tardilarki.Tufayl va u bilan birga qavmidan bir kishi hijrat www.a.) huzur-lariga kelib: "Yo. karvonlar to'xtab qoldi". behafsalalik bilan duo tsilmang. yomg'ir yog'may qo'ydi. Darhol Madinada yomg'ir tindi. Odamlar ul zot hozir Davs qavmini duoibad qiladilar. Kelgusi juma o'sha yigit Payg'ambarimiz (s. Duoda qo'lni ko'tarish haqida 624. atrofimizga yog'dirgin". Juma namozini o'qib bo'lishimiz bilanoq sharros yomg'ir quydi.)dan: "Sizni Davs qavminiki kabi qo'shin va biror bir mustahkam qal'aga ehtiyojingiz bormi?" .)dan natsl qilib. deya duo qildilar".v. Rasululloh (s.v. duo qilib bo'lgach. 622-hadisning takroridir. U: "Ha". dedilar".v. qat'iylik bilan qilsin.) qo'llarini yuqoriga ko'tardilar. dedilar. Allohning Rasuli! Davs qavmi osiylik va takabburlik qildilar. Davs qavmini hidoyatga olgin va (haq uzra) keltirgin". deb o'ylashgandi. Imom Ismoil al-Buxoriy deb so'radi. kaftlarini yuzlari barobarida ko'tarayotganlarini ko'rdim".) oldilariga kelib: "Ey.a. yomg'ir yog'may qo'ydi.) Alloh ansorlarni quvvatlagach. meni azobga duchor qilmagin. ularni duoibad qiling".v. Ikrima (r. 276-bob.) qiblaga yuzlanib. qo'llarini ko'tarib: "Allohim. dedi.

630. 633.v. dedilar. deyildi".)ning "Allohga tavba qilinglar. Shunday ekan. So'ng yuz martacha "Parvardigorim. qo'rqoqlikdan. Rasululloh (s. keksalikdagi ojizliqdan va baxillikdan sendan panoh so'rayman". 634. Al-lohim. 636. 277-bob. U: "O'zing zarar yetkazgan qo'lingni Biz tuzatmaymiz". men har kuni yuz marta tavba qilaman". dedi. deganlarini eshitdim". deya duo qilardilar". Allohim). imkonim va toqatim ko'targanicha ("qolu balo"da bergan) so'z va ahdimni amalga oshirishga tirishaman.): "Biz Rasululloh (s.a. Men Sening quling va mahluqingman. meni yorlaqagan.ziyouz. Men u bilan birgaman". albatta Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan".) huzurlariga qijan hijratim sababidan gunohim kechirildi".) aytdilar: "Rasululloh (s. deya qo'llarini ko'tarib duo qildilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi. Abdulloh ibn Umar (r.a. Tufayl: "Qulishta nima bo'ldi?" .v. Oyisha (r.): "Allohim.v. Duolarning eng ulug'i ushbudir: "Ey. yo'qdan bor qilding. Qaran degan yergacha sudralib keldida. mendan sodir bo'lgan xato va gunohlarni kechir. (ey. 637. gunoqlarimni kechirgan.a.a. Sen tavbalarni qabul etuvchi Zotsan". Hz.a. Va (e'tirof etamanki). Tufayl buni Payg'ambarimiz (s. Shuningdek. Meni chorlasa. qo'l tomirlarini kesib tashlab o'ldi. deb marhamat qiddilar". jannatga kiradi yoki u jannat ahlidandir.a. uni ikki qo'li bilan birga mag'firat qil". Kimki bu duoni kechasi o'qib yotsa va vafot etsa. ul zot aytdilar: "Rasululloh (s.v. Abdulloh ibn Umar(r.)ga aytib bergan edi. Ka'b ibn Ujradan rivoyat qilindi: "Har namozdan keyin "Subhanalloh.Al-adab al-mufrad.v.) peshin namozini o'qidilar.deb so'radi. (e'tirof etamanki). Va Sendan qil-gan ishlarimning yomonligidan panoh so'rayman. Tufaylning sherigi kasal bo'lib bezovtalana boshladi. "Sayyidu-l-istig'for" haqida 632. www. Tufayl uni tushida ko'rdi va: "Senga qanday muomala qilindi?" .a. deya takrorladilar". "Parvardigoro.): "Allohim. Sen meni yaratding. Shaddod ibn Avs (r.a. Agar kimda-kim ertalab bu duoni o'qisa va shu kuni dunyodan o'tsa. Sendan boshqa iloh yo'q.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. gunohlarimni mag'firat qil. u ham jannatiydir". degan". Imom Ismoil al-Buxoriy Qilishdi. valhamdulilloh va la ilaha illallohu vallohu akbar" kalimalarini yuz marta aytadiganlar noumid qolmaydilar".) huzurlarida yig'ilib qolsak.v.a.a. deya yuz marta takrorlardik".v.v.a. Shubhasiz. Anas ibn Molik (r. U kishi: "Rasululloh (s.v.deb so'radi.) dedilar: "Istig'for Allohdan mag'firat tilashdir.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Abu Hurayra (r. dangasalikdan. dedi. 631.a.a. Sen mening Parvardigorimsan. Menga bergan (turfa) ne'matlaringni e'tirof etaman va qilgan gunohlarimni ham bilaman va tan olaman.) dedilar: "Alloh azza va jalla: "Men bandamning o'ylagan o'yidaman va Menga duo qilib.com kutubxonasi 101 . Shaddod ibn Avsdan rivoyat qilingan 635-hadis 632-hadisning aynan takroridir.a. zero O'zingdan o'zga gunohlarni kecha oluvchi hech kim yo'qdir".

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

278-bob. Birodarini g'oyibona duo qilish haqida 638. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.): "Eng tez ijobat bo'ladigan duo g'oibning g'oibga qilgan duosidir", dedilar. 639. Abdullohibn Sanobihiy (r.a.)dan rivoyat qilin-di: u Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning: "Alloh yo'lida do'stlashganlarning duolari tez ijobat bo'ladi", de-ganlarini eshitdi. 640. Safvon ibn Abdulloh aytdilar: "Men Shomdagi yaqinlarimni ziyorat qilib qaytgan edim. Qaynonam Ummu Dardo (r.a.) uyda ekan. Qayin otam Abu Dardo (r.a.) yo'q ekan. Ummu Dardo mendan: "Bu yil haj qilmoqchimisiz?" ~ deb so'radi. "Ha", deb javob berdim. U: "Allohga bizning haqqimizga duoi xayr qiling, Payg'ambarimiz (s.a.v.)ning: "Musulmon kishining birodari ortidan qilgan duosi mustajobdir, uning boshida bir muakkil farishta turadi va birodari haqqiga qigan har bir duoi xayriga "Omin, senga ham o'sha narsa nasib qilsin", deb turadi", der edilar, dedi. Bozorda Abu Dardoni uchratib qolgandim, u ham xuddi shu gaplarni aytdi, u ham bu hadisni Rasululloh (s.a.v.)dan naql qildi". 641. Abdulloh ibn Amr (r.a.) aytdilar: "Bir kipsh: "Allohim, faqatgina meni va Muxammad (s.a.v.)ni mag'firat qil", dedi. Shundajanobi Payg'ambar (s.a.v.): "Sen, albatga, duoni ko'gotab insonlar haqidan to'sib qo'yding", dedilar". 642-hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qshshngan bo'lib, 632-hadisning takroridir. 279-bob. Duo qilishning sababi 643. Ibn Umar (r.a.) dedilar: "Men har ishimda, har narsada duo qilaman, hattoki minadigan jonivorimning qadamini tezlatishni ham Allohdan so'raymanki, bu bilan men o'zimga sirli bo'lgan narsalarni ko'raman. 644. Amr ibn Maymun Avdiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Hz. Umar (r.a.): "Ey, Allohim, mening ruhimni xushaxloq, xudojuy insonlar bilan birga olgin, yomon-lik, buzuqlikka tashlab qo'ymagin va yaxshi, ezgu amallarni ado etgan odamlar bilan birga qilgin", deya duo qilardilar". 645. Shaqiq Balxiy (r.al.) aytdilar: Abdulloh ibn Mas'ud (r.a.) ushbu duoni ko'p takrorlardilar: "Parvardigoro, oralarimizni isloh qilgin, bizlarni islom yo'liga yo'llagin, bizlarni (zalolatning) zulmatidan (hidoyatning) oydinligiga yetaklagin, oshkora va maxfiy fahsh-buzukliklardan bizni nari qilgin, quloqlarimizni, ko'zlarimizni, qalblarimizni, axliayol va avlodu zurriyodlarimizyi barokotli qilgin. Parvardigoro, bizlarni bergan ne'matlaringga shukr qiluvchi, uni e'tirof etuvchi va bu ne'matlar barobarida o'zingga hamdu sano aytuvchi qilgin hamda bizlarga beradigan ne'matlaringni mukammal qilib bergin". 646. Sobitdan rivoyat qilindi: "Anas ibn Molik qaysi birodarlarini duo qilsalar: "Alloh taolo kechalari qoim, kunduzdari soim bo'ladigan, fisqu fujur va gumrohlik qilmaydigan yaxshi xudojuy qavmning ibodatini bersin", der edilar".Bu hadis turkcha nashrda Sulaymon ibn Mug'iradan rivoyat qshshngan. Hadis Rasululloh (s.a.v.)dan ham rivoyat tsilinganligshi roviylar xabar qiladilar.

www.ziyouz.com kutubxonasi

102

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

647. Amr ibn Horis aytdilar: "Onam meni Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga olib bordilar. Ul zot boshimni silagan holda rizq-ro'z tilab duo qildilar". 648. Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilindi: U kishiga "Basradan duoingizni olgani bir.qancha birodarlaringiz kelishibdi", deyishdi. Anas ibn Molik o'sha kunlarda Zoviyada edilar. "Allohim, bizlarni mag'firat et va bizga rahm qil, bizga bu dunyoda ham bir yaxshilik, oxiratda ham bir yaxshilik ato et hamda bizlarni do'zax azobqdan saqlagin", deb duo qildilar. Kelgan kishilar yana duo so'rashgan edyu u kishi yana xuddi shunday duo qilib: "Agar ushbu narsalar sizlarga berilsa, dunyo va oxirat saodati bershggani shudir", dedilar. 649. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a.v.) bir navdani ushlab, silkitib qoqdi-lar, dekin navdadan hech narsa tushmadi, yana qoqdilar, yana tushmadi, keyin yana qoqdilar, shunda ham Hech narsa tushmagach: "Subhanalloh, valhamdulilloha la ilaha illalloh, Allohim xato-yu kamchiliklarimizni daraxt bargini to'kkandek to'ksin", dedilar". 650. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga ayollardan biri kelib, muhtojlikdan yoki ba'zi ehtiyojlari borasida shikoyat qildi. Shunda ul zot: "Men sizlarga bundanda yaxshiroq, xayrliroq narsani o'rgataymi? Uyquga ketishdan oldin 33 marta tahlil, 33 marta tasbih va 34 marta hamd ayting, shunda 100 bo'ladi va bu dunyo hamda undagi barcha narsalardan xayrlidir", dedilar". 651. Anas ibn Molik(r.a.)dan rivoyat qilindi: Ra-sululloh (s.a.v.) dedilar: "Bir kishining 100 marta taxlil, 100 marta tasbih va 100 marta takbir aytishi 10 ta qul ozod qilishdan va 10 ta jonliqni qurbonlik qilishdan ko'ra afzalroqdir". 652. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Ey, Allohning Rasuli, duolarning eng afzali qaysi?", deb so'radi. "Al-lohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini tilashingdir", deb javob berdilar. Ertasiga u kshpi yana ul zot oldilariga kelib: "Ey, Alloxning elchisi, qaysi duo afzal?", deb so'radi. "Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat berishini so'rashingdir. Agar dunyo va oxiratda senga ofiyat berilsa, shubhasiz, najot topasan", dedilar". Ko'pgina nashrlardagi mavjud duolar takroran tarjima qilinmadi, o'sha nashrlarga murojaat qilish mum-kin, masalan, "Duolar qo'rg'oni" ("Meros" nashri, 2003, 1-kitob, 2005, 2-kitob) kitoblarini tavsiya qilamiz. 653. Abu Zarr G'iforiy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) dedilar: "Alloh taologa eng yoqimli so'z, bu "Subhanallohi lo sharika lahu, lahul mul-ku va lahul hamdu va huva 'ala kulli shay'in qodir va la havla va lo quvvata illa billoh va bihamdihedir. 654. Hz. Oyisha (r.a.) aytdilar: "Bir kuni Rasululloh (s.a.v.) mening oldimga bir yumush bilan keldilar. Men namoz o'qiyottandim, yonlariga bir oz kechikib bordim. Ul zot: "Ey, Oyisha, barcha duolaringni mujassamlashtirgan duoni o'qi", dedilar. Men ul zotdan uzoqlashib: "Barcha duolarni o'zida mujassam etgan duo qaysi, ey, dllohning Rasuli?" deb so'ra-dim. "Mana bundoq deb duo qilgan: "Allohim, Sendan o'zim bilgan yoki bilmagan, shoshilinch (naqts, tezda) yoki keyinroq bo'ladigan barcha yaxshiliklarni so'rayman. Ey, Allohim, hozirda yoki keyinroq (yo'li-qishim mumkin bo'lgan) o'zim bilwww.ziyouz.com kutubxonasi 103

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

gan va bilmaydigan yomonliklarning barchasidan panoh tilayman. Sendan jannatni va unga yaqinlashtiruvchi so'z va amallarni so'rayman. Do'zaxdan va unga olib boradigan barcha so'z va amallardan Sening panohingga o'taman. Muhammad (s.a.v.) Sendan so'ragan barcha narsalarni men ham so'rayman va Muhammad (s.a.v.) Sendan panoh so'ragan barcha narsadan men ham panohingga o'taman. Men uchun taqtsir qilgan har bir narsaning oqibatini to'g'ri yo'lga yo'naltirgin", dedilar". 280-bob. Rasulullohga salavot aytish haqida 655. Abu Said Xudriy (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Qaysi bir musulmon sadaqa berishga qodir bo'lmasa, duosida ushbu so'zlarni aytsin: "Allohumma solli 'ala Muhammad 'abdika va rasulik va solli 'ala-l-mu'minina va-l-muslimot". Bu o'sha musulmon uchun sadaqa o'rniga o'tadi", dedilar". 656. Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Allohumma solli 'ala Muhammad va 'ala ali Muhammad kama sallayta 'ala Ibrohima va ali IbroHim, va barik 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama borakta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim va tarahhum 'ala Muhammadin va 'ala ali Muhammad kama tarahhimta 'ala Ibrohima va ali Ibrohim" desa qiyomat kuni men u(ning musulmonligi)ga guvohlik beraman va uni shafoat qilaman", dedilar". 657. Anas bilan Molik ibn Avs (r.a.)lardan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) hojat uchun tashqariga chiqdilar, o'zlari bilan birga borishga hech kimni to-polmadilar. Bir ozdan so'ng hz. Umar obdasta kutarib Rasululloh (s.a.v.)ning ortlaridan bordilar va ul zotni yo'pda sajda qilib turganlarini ko'rib to'xtadilar va chekkaga o'tib kutab turdilar. Rasululloh (s.a.v.) saj-dadan boshlarini ko'tarib: "Barakashgoh, ey Umar! Mening sajdada turganimni ko'rib, yo'l cheti-da kutib turganing to'g'ri bo'ldi. (Chunki o'sha paytda) Jabroil (a.s.) kelib: "Kimki sizga bir marta salovat aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yozadi va uning darajasini 10 barobar ko'taradi", dedi", deya marhamat qildilar". Hojat uchun tashqariga chivdilar - u zamonlarda har kimning uyida hojatxonasi bo'lmaodi, hojat chiqarish uchun tashqariga, odam-lar yashaydigan joqdan uzoqrokda borib kelinardi. 658. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a.v.)ning "Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh taolo unga 10 ta rahmat yuboradi va 10 xatosini o'chiradi", deganlarini eshitdim". 281-bob. Rasululloh nomlari zikr etilganda salavot aytmagan kishi haqida 659. Jobir ibn Abdulloh (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.) minbarga chiqayotib, uning birinchi pog'onasiga chiqqanlarida "Omin", dedilar. Keyin ikkinchi pog'onaga chiqdilar va yana "Omin", dedilar. So'ng uchinchi pog'onasiga chiqib yana "Omin", dedilar. Jobir: "Ey, Allohning Rasuli, nima uchun uch marta "Omir" dedingiz?" deb so'radi. Ul zot javob berdilar: Minbarning birinchi pog'onasiga chiqqanimda Jabroil (a.s.) kelib: "Bir banda Ramazon oyiga yetishsa, Ram-azon o'tib ketgunicha gunohlaridan poklanib ololmasa, u xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dyodim. So'ngra: "Ota-onasining yoki ulardan birining keksalik davrida roziligini olib jannatga erisholmagan banda xor bo'lsin!" - dedi. Men ham "Omin", dedim. Keyin Jabroil
www.ziyouz.com kutubxonasi 104

Al-adab al-mufrad. Imom Ismoil al-Buxoriy

(a.s.): "Sizning ismingiz aytilganda, sizga salovat aytmagan banda ham xor bo'lsin!" dedi. Men ham "Omin", dedim". Abu Hurayradan rivoyat qilingan 660-hadisda 658-hadisning mazmuni aynan takrorlangan. Abu Hurayra rivoyat qilgan 661-hadis Jobir ibn Abdulloh rivoyat qilgan 659-hadisning aynan takroridir. 662. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Payg'ambarimiz (s.a.v.) Juvayriya binti Horis ibn Abi Zirorning oddidan chikdilar. U ayolning ismi Barra edi. Payg'ambarimiz (s.a.v.) uning ismini o'zgartirib, Juvayriya deb atay boshladilar. U ayol oldidan chiqqan Rasululloh (s.a.v.) uning ismi hanuz Barraligida yana uning oldiga kirishni ma'qul ko'rmadilar. Keyin kun tikkaga kelganda uning oldiga qaytdilar. U ayol (xotinlar bilan birga) tuplanib, majlis qurib turgan edi. Ul zot: "Hali ham majlisda o'tiribsanmi? Men sevdan keyin turtga kalimani uch marta aytdim, agar sening talaffuzingda qofiyalansa, uni qofiyali qilib aytgin: "Subhanallohu va bihamdihi adada xalqihi va rizoa nafsihi va zinata 'arshihi va midadaav madad ka-limatihi", dedilar. Duoning ma'nosi: Alloh maxluqotlarinint sonicha, O'zi rozi bo'lguniga qadar va Arshshshng og'irligi hamda kalyamalariniig uzunligi midoricha nuqsonlardan poklab yod etib, Unga haled aytamiz 663. Abdulloh ibn Abbos (r.a.) aytdilar: Rasululloh (s.a.v.) Juvayriyaning oldidan chiqdilar. (Uni faqat bir martagina Juvayriya deganlar). 664-hadis. Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.v.): "Jahannamdan, qabr azobidan, Masihi Dajjolning fitnasidan, hayot va o'limning fitnalaridan Alloh taolodan panoh so'rang", dedilar". 282-bob. Zolimni duoibad qilish haqida 665. Jobir ibn Abdulloh (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v.): "Ey, Allohim, mening qulog'u ko'zimni salohiyatli qilgin va ularni menga voris qil. Menga zulm qilganlarning ustidan meni g'olib qil va ulardan qasosimni olib bergin", deya duo qilar edilar". Menga voris qil - ya'ni butun umrim davomida quloq va ko'zlarimga shikast yetmasin . Abu Huraydan rivoyat qshshngan 666-hadis Jobir ibn Abdumoh rivoyat qilgan 665hadisning takroridir. 667. Sa'd ibn Toriq Ashja'iydan rivoyat qilindi: "Otam aytdilar: "Biz Rasululloh (s.a.v.) huzurlariga ertalab borgandik, bir erkak va bir ayol ham ul zot huzurlariga keldi va: "Ey, Allohning Rasuli, namoz o'qigandan keyin nima deyish kerak?" - deb so'rashdi. "Allohim, mening gunohlarimni avf et, menga rahm qil, meni haq yo'lga boshla va menga o'z Dargo-hingdan rizq ber, deb ayting, shunda dunyo va oxiratingiz jam bo'ladi", deb javob berdilar ul zot". 668-hadis mazmuni yuqoridagi hadisda o'tdi va buni Abu Malik rivoyat qilgan, faqat unda "Namoz o'qigandan keyin", degan jumla yo'q.

www.ziyouz.com kutubxonasi

105

) aytdilar: "Rasululloh (s. Batsdaning ajali yetmaguncha duoning qabul bo'lishi haqida 671. Allohim. Allohning g'azablanishi haqida 675-hadis.): "Kichkina xodimingizni ham duo qilmaysizmi?" . Dangasalikdan va qarzdorlikdan panoh so'rash haqida 673. Rasululloh (s. Ul zot: "Allohim. 674-hadis 664-hadisning aynan takroridir.Al-adab al-mufrad.a. biz-ni duo qildilar.a. Ummu Qays (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Kunlardan bir kuni yana kirdilarda. Anas ibn Molik (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 283-bob. deganlarini eshitdim.a.v. 676-hadis 675-hadisning aynan takroridir. www.v.dedi.a. albatta duosi ijobat bo'ladi". Ummu Qays umriga barakot Haqida duo so'ragan.v. deb duo qilganlar. Duo qilinmasa. odamlardan uyaladigan bo'lib qoldim. umrini uzun qilgin va gunohlarini kechirgin".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. (Vaholanki) u duo qildimu.) mening haqqimga uch borada duo qildilar. 103 nafar farzandimni ko'mdim.a.v.v. 286-bob. dedilar".): "Kimki murodini Allohdan so'ramasa. uzoqumr ko'rgan bir ayol tarixini aytib bergan bo'lsalar kerak.) uni duo qilib.v. Daraxtlarim yilda ikki bora meva beradi hamda umrim shunchalik uzun bo'ldiki.)ning: "Ey.a. men Sendan dangasalikdan. Uzoq umr so'rab duo qilish haqida 669.) aytdilar: "Rasululloh (s. u esa bobosidan rivoyat qilib dedi: "Men Rasululloh (s. lekin duoim ijobat bo'lmadi. Allohning mag'firatidan umidvorman".a. deb iddao qilmasa.a. lekin ijobat bo'lmadi". dedilar". Vallohu a'lam 670. Mazmuvdan anglashshshcha. Ummu Sulaym (r.ziyouz. 285-bob. 672.a. Alloh unga g'azab qiladi".a.a.) unga (Ummu Qaysga) umri uzun bo'lgan ayol aytgan narsani aytdilar. Abu Hurayra (r.ahli baytning oldimizga kirib turardilar.): "Sizlardan biringizning shoshilmay qilgan duosi qabul bo'ladi. Ummu Qays yo Qays ibn Aboya yoki Qays ibn Sa'dning onasi bo'lmog'i kerak. qarzdorliqdan panoh so'rayman va Masihi Dajjolning fitnasidan panoh so'rayman hamda qabr azobidan panoh berishingni so'rayman".v. Biz u ayolchalik ko'p umr ko'rgan ayolni bilmaymiz. 284-bob.): "Sizlardan biringiz gunoh qilmagan va qarindoshlik aloqalarini uzmagan holida duo qilsa yoki sabrsizlik bilan shoshib duo qildim.a. uning moli davlatiga va zurriyodiga baraka bergin.com kutubxonasi 106 . Rasululloh (s. deydi".v.) bizning . Abu Hurayra (r.a. Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. Amr ibn Shu'ayb otasidan. deya marhamat qildilar.

menga nusrat ber. Anas ibn Molik (r. Rasulalloh. Allohim. o'sha vaqtda osmon eshiklari ochiladi. mening foydamga tadbir qilgin. dedim. meni kuchli. 683. O'zingdan qo'rquvchi.a.a. g'uborni aritgin".a. meni hech kim yenga olmasin va menga hidoyat yo'lini oson qilib qo'ygin". Bular azon aytilayottan va Alloh yo'lidagi jihod oldidagi vaqtdir". mudom Seni zikr qiluvchi.) minbardan turib: "Allohim.a. tilimning. Bu hadis roviylaridan Vaqi': "Bu yerdagi nutfadan murod zino va buzuqlikdir". Duo qabul bo'ladigan vaqtlar 679. Meni hech kim yenga olmasin.v. duolarimni ijobat qil. 681-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Dunyoda boy-likka erishgan kishilarga oxiratda boyligi foyda bermaydi.a.ziyouz. 684. Abu Sirma (r.v. Duo mazmuni: Uning ismi bilan yeru osmonlarda hech narsa zarar keltirlmaydigan Alloh taoloning ismi bilan . tilimni yomon so'zlardan to'sgin va qalbimdagi qoralik. menga qarshi.v. faqat O'zingga dardimni aytadigan qilgin. Muoviya ibn Abu Sufyon (r.)ga: "Yo. Alloh taolo kimga yaxshilikni iroda qilsa.a.) aytdilar: "Ikki soat borki. unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi". Mening ustimdan birovni g'olib qilma. deb duo qilardilar".): "Ey. Usmon (r.v. Menga nusrat ber. desa.a. tavbamni qabul kdlgin.v.): "Allohim. Hz. zero Alloh so'ragan kishini yaxshi ko'radi". mening ziyonimga nusrat ber-magin. Sen beraman desang.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. ko'zimning.a. dedilar".)ning: "Parvardigoro.)dan rivoyat qildilar: "Rasululloh (s. 287-bob. Allohim.a. dedilar". Sahl ibn Sa'd (r. meni doimo O'zingga shukr qiluvchi. menga qulog'imning. menga jabr qilganlar ustidan meni g'olib qil. deb ayt". Abdulloh ibn Abbos (r. degan so'zlar bilan duo qilganlarini eshitdim". duoingizda qat'iy turing va "xohlasang bergin" demangiz.a.v.) aytdilar: Rasululloh (s. Men bu so'zlarni Rasululloh (s. hujjatimni qat'iy qil. 685.) otasidan rivoyat qildi: "Men Rasululloh (s. meni quvvatli qil. Senga itoatkor va bo'ysu-nuvchi. Kim bu vaqtda duoga qo'l ochsa duosi ijobatdir.a. mone' bo'luvchi yo'q va Alloh msa yo'q. Ul zot: "Ey. dilimning va nutfamning sharridan ofiyat bergin".v. Shotir ibn Shakil (r. 682. Sendan meni va yaqinlarimni badavlat qilishingni so'rayman". Imom Ismoil al-Buxoriy 677.com kutubxonasi 107 .a. Parvardigoro.Al-adab al-mufrad. bardoshli qil. 288-bob. uni dinda faqih qilib ko'yadi. Rasulullohning duolari 680. gunohimni kechirgin. menga hidoyat yo'lini osonlashtir.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedilar.): "Kimki ertalab va kechqurun uch martadan: "Bismillahillazi la yadurru ma'asmihi shay'un fi-l-arzi va la fis-samai va huva-s-sami'u-l-'alim". dedilar".a.)dan mana shu yogoch minbar usgida www.a.): "Allohdan biror narsa so'ramoqchi bo'lsangiz. menga foydali bir duo o'rgating".a. der edilar. Abdulloh ibn Abbos (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. 678. Parvardigoro. zararimga qilmagin.

ishlarimning pokizasi bo'lgan dinimni salohiyatli qil.a. meni Parvardigorimsan. deb so'radim. Hz. Imom Ismoil al-Buxoriy eshitganman". Abu Hurayra (r.a.) besh narsadan Allohdan panoh so'raganlarini rivoyat qildilar: tamballikdan.) ning o'qib yurgan duolaridan biri ushbu edi: "Allohummag'firli ma qaddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma a'lantu va ma anta a'lamu bihi minniy. Bu hadis roviylaridan biri Sufyon (r.v. mening gunohlarimni kechirgin".v.a. deya duo qilardilar 696. ofiyat va nafsi to'qlik so'rayman". Anas ibn Molik (r. deyishdir".a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.): "Eng ishonchli duo: "Allohim. men o'z nafsimga zulm qildim.) aytdilar: "Rasululloh (s. "U Abu Dardo".Ismoil aytadilar: "Agar mendan: "Sufyon (r. qalb fitnasidan va qabr azobidan.v. shum taqdirdan va dushmanlarning kulgisidan panoh so'rar edilar".) uch narsadan panoh so'raganlar.a.a.v.a.a.v. o'zingdan o'zga hech qanday iloh yo'q! 695. Qaqiqatda Sen muqaddam. gunohlarni faqat O'zing kechira olasan. Samoma ibn Huzin (r. dedilar".) aytdilar: "Rasululloh (s. Umar (r.a. 689.a. baxillikdan. innaka anta-l-muqaddam va-l-muaxxar. baxtsizlikning ta'qibqdan. Duo mazmuni: Allohim.com kutubxonasi 108 .deb so'rasalar.a. vaqt o'tishi munosabati bilan unutib quygandir". hayotim kechadigan dunyoimni isloh qil hamda men uchun o'limni barcha yomonlikdan (suyukli) rahmat qilgin". Men unga bitta qo'shib qo'ydim.): "Ey. Parvardigorim. muahhar Zodan.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.ziyouz. deyilgandi.a.) aytdilar: "Men bir keksa kishining baland ovoz bilan: "Allohumma inni a'uzubika mina-sh-sharri la yaxlithu sha'un". Allohim.) hadisni unutishga qanday jur'at qilgan?" . 686-687-hadislar mazmunan yuqoridagi hadisning takrori.) aytdilar: "Rasululloh (s. men Sening bandangman.Al-adab al-mufrad. 688. Abu Hurayra (r.a. www. 691. Abu Hurayra (r. dedi. yolg'izlikdan. Lekinu yuqoridagilardan qaysi biri ekanini aniqlay olmadim".): "Hadisda Payg'ambarimiz (s. men Sendan hidoyat.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Yo. mening avvalgi va keyingi sirli va oshkora qilgan gunohlarimni mag'firat qilgin. deb javob bergan bo'lardim.v. deya nido qilayotganini eshitib: "Kim bu qariya?". 690. deb javob berishdi. Gunohlarimni e'tirof qilaman.a. der edilar".a. Sufyon avval boshda hadisni yod olgan edi. Duoning mazmuni: Allohim.a.): "Allohim. Abu Hurayra (r. 694.a.) balolar mashaqqatidan. Sendan biror narsa aralashmagan holda yomonliklardan panoh so'rayman (t. la ilaha illa anta".). Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilingan 692-hadis yuqoridagi hadis-ning takroridir.)dan rivoyat qilingan 693-hadis ham yuqoridagi hadis kabidir.

ko'klarni va yerni to'ldirib.com kutubxonasi 109 . Shunda ul zot: "Sizlarga kerakli barcha narsani o'zida jamlagan bir duoni aytaymi? Ey. der edilar. bizga bu dunyoda ham yaxshilik ato etgin va oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni do'zax azobidan asragin". iflos libos kirdan tozalangani kabi meni ham muz.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Allohim! Bizga bu dunyoda ham.a. Xofiz Ibn Taymiyadan: "Gunohlardan sovuq suv bilan qanday qilib poklaniladi?" deb so'ralganida shunday javob berdi: "Gunohlar qalbga tug'yon. Parvardigorim. Allohim.a. 699.v. Rasululloh (s.) so'ragan barcha narsani so'raymiz va payg'ambaring Muhammad (s. do'l va sovuq suv bilan poklagin!. Abdulloh ibn Umar (r. bizni jahannam azobidan saqla". jismning salobatini.): "Allohim.) Seqdan panoh tilagan barcha narsalardan o'zingga sig'inamiz.) "Allohim.)ning o'qib yuradigan duolaridan biri ushbu edi: "Ey.a. xorlikdan panoh so'rayman hamda biror kimsaga zulm qilib qo'yishdan va birovdan zulm ko'rishdan panoh tilayman".)dan rivoyat qilindi: Ibn Abbos (r.)dan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.a. Suv esa. degan duo-ni ko'p takrorlardilar.v. bundan boshqa Sen istagan barcha narsalarni to'ldiradigan hamdu sano faqat o'zingga xosdir". Ato ibn Soib (r.v. 700.) aytdilar: Rasululloh (s. Ey. jahannamning fitnasvdan sendan panoh so'rayman".) huzurlarida o'tirgan edik. dedik. Abu Hurayra (r. Zero. www. Biz payg'ambaring Muhammad (s.a.Al-adab al-mufrad.a.a. qal-bimni dining uzra sobit.a. uni men uchun barakotli qilgin va bar-cha yo'qotganlarim o'rnini xayrlisi bilan to'ldirgin".v.ziyouz.a. 702. 704. Ey. Abdulloh ibn Abu Vafodan rivoyat qilingan 705-hadis mazmuni yuqori-dagi hadis kabidir. ey.a. deya duo kdlardilar. Allohim. Allo-him.) aytdilar: Rasululloh (s. lekin eslab qololmadik.v. "Siz ko'pgana duo o'qidingiz. Allohim.a. ul zot juda ko'p duo o'qidilar. ammo biz eslab qololmadik.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. der edilar". 706.a. Kuch va qudrat faqat Alloh bilandir". menga bergan rizqingda qano-atli qilgin. yetishmovchilik. Agar suv muzdek bo'lsa. barqaror qil". Abu Umoma (r. ne'matingni zavolidan.a.v.a.a. yordam so'rab sig'iniladigan Zot faqat o'zingsan va Sening yordaming bilangina xayrga erishilur. Anas ibn Molik (r. Abdulloh ibn Abu Avfo (r. 703.v. Sendan faqirlik. ofiyatingni o'zgarishidan. gunohlar ko'paygani sari qalb o'ti alangalanaveradi va qalbni zaiflashtiraveradi. qalblarni aylantiruvchi Allohim. Anas ibn Molik (r.)-' "Ey. 698.)ning shunday deganlarini xabar qildi: "Allohim! Yelgonchi Masihi Dajjolning fitnasi-dan.a. nopoklikni ketkazadi va olovni o'chiradi.): "Allohim.a. ey Allohning Rasuli". oxiratda ham ezgulik ato et. Amr ibn Shu'ayb otasi va bobosidan rivoyat qilib. 701. deb duo qilar edilar". qat'iyatini kuchaytiradi va uni yanada mustahamligi oshadi hamda gunoharning asoratini ketkazadi". Imom Ismoil al-Buxoriy 697.v. nopoklik va zaiflik olib keladi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) ushbu duoni ko'p aytar edilar: "Allohim.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Anas ibn Molik (r.v. bular go'yo o'tin bo'lib yonadi.

Senga shukr qilishsa va Senga go'zal bir shaklda ibodat qilishimda mengakuch-quvvat ber". Hz.) ushbu duoni o'qib yurar edilar: "Parvardigoro.a. deb ayt".ziyouz. zerikkan edi. bilibbilmay qilgan barcha gunohlarimni. So'ngra bulutga qarab turardilar: agar Alloh bulutlarni tarq-atib yuborsa. garchi (nafl) namozda bo'lsalar ham. o'zingdan panoh tilayman". o'rgating". 708. bardoshi tugab. agar yomg'ir yog'sa: "Allohim. Ey.a. bilimsizligimni. dedim. bu yomg'irni foydali qilgin". U qorin og'rig'y kasaliga duchor bo'lib.v. yo Rasulalloh!" . dedilar".) bizni o'z o'limini tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi. E'tirof qilaman.Al-adab al-mufrad.v. "Men seni yaxshi ko'raman". O'lim istab duo qilish haqida Rasululloh sharorat va fitnalar zamonida. Shubhasiz har ishga qodirsan".a. 291-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. 290-bob. der edilar".v.a. Sen Muqaddam va Muaxxar Zodan. mening avvalgi va keyingi gunohlarimni . Sening zikringni qilishda. Unga hamd aytardilar.com kutubxonasi 110 . Hadisdagi "yomonlik"dan murod ana shu fitnalardir. "Labbay. Qaysning rivoyatida esa: "Sizlardan biringiz dunyoda boshiga tushgan biror zarar tufayli o'limni orzu qilmasin". darhol ishlarini tashlardilar.a.) qulimdan tugab: "Ey. oshkora qilganimni ham kechirgin. Allohim.dedilar. Islom ko'rsatmalariga binoan yashash imkoni qolmagan paytdagana o'limni tilashga ruxsat berganlar.v. Xabbob aytdi: "Rasululloh (s. hazillarimni kechirgin. bardosh bilan chidagan. Muoz!" dedilar. men albatta shunday duo qilgan bo'lardim". Rasululloh o'qib yurgan duolar haqida 709. "Xudo haqqi. Allohim. butun ishlarimdagi isrofimni va mendan o'zing yaxshiroq biladigan barcha yomonliklarimni kechirgin. gunohimni. Abu Muso Ash'ariy (r. Yomg'ir yog'ayotgan paytda duo qilish haqida 707. Ul zot: "Ey. kasalligi uzaygandan-uzaygach. "Albatga.a. dedilar.dedim. www. Allohim. dedim. Ammo omonat topshirish payti kelganiga ko'zi yetgan solih bandaning Allohga bo'lgan muhabbati uni huzuri Ilohiyga yo'liq-ishga undaydi. bularning barchasi menda mavjud. Ul zot: "Har namozing oxirida o'qiladigan bir duoni o'rgataymi?" . Oyisha (r. Muoz ibn Jabal (r. Lekin agar diida biror fitnaga duchor bo'lishdan qo'rqqan inson uchun bu joiz. Qays (r. 711.): "Osmonda biror bulutni qo'rsalar. Imom Ismoil al-Buxoriy nogahon keluvchi azobingdan va barcha g'azabingdan o'zingga sig'inaman.) aytdilar: "Men Xabbobning uyiga bordim. Ko'pgina sahobiylarning erishgan ajrlari nuqson topib qolmasligi va dunyo nopokliklari bilan ifloslanib qolmaslik uchun o'zlariga o'lim tilab duo qilganlari rivoyat qilinadi.yashirin qilganimni ham. 289-bob.a. Abu Muso Ash'ariydan rivoyat qshshngan 710-hadis 709-hadisnjg takrori.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. deyiladi. men ham sizni yaxshi ko'raman". Bu o'rinda shu narsani anglab olish lozim: ajal yetib kelmaguncha insonning o'ziga o'lim tilashidan qaytarilgan.

o'rtacha tahorat oldilar. dedi. tahorat lozim bo'lmaydi.ziyouz. oldimda bir nur qil.) namozga chaqirishi bilan o'rinlaridan turib www.) namoz o'qishga turganlarida u kishining chap tomonlariga turdim.a.a. Ul zot uxlaganlarida xurrak otar edilar.)ga yoqmadi.)dan riyuyat qilingan bu hadisning boshqa muqobili ham bor: "U kishi Rasululloh sollallohu 'alayhi vasalamning sajda qilgan hodtsa uxlab qolganlarini ko'rdi.a. O'shandagi duolari ushbu edi: "Ey.) namoz o'qidilar.a. Hz.a.a. Ul zotdan yashirin kerishib oldimda. Keyin turib namoz o'qvdilar. chunki u cho'zilganida bo'g'imlari o'zini qo'yib yuboradi".v. ustimda bir nur qil.v. qalbimda bir nur qil. Imom Ismoil al-Buxoriy 712. qulog'imda bir nur qil.a.a. Rasululloh (s.). 714. Ba'zilar esa bunday deydi: "Agar akliga hokim bo'lmaydigan darajada uyquga tolsa.Al-adab al-mufrad.) hojatxonaga kirmoqchi bo'lsalar: "Allohim. Masihi Dajjol fitnasidan panoh ber. Bu so'zlarni aytgan kittti gapim Rasululloh (s. qabr azobidan panoh ber. so'ng qo'llari va yuzlarini yuvib.) huzurlarida bir kishi: "Alhamdulillohi hamdan kasiran toyyiban mubarakan fiyhi". so'limda bir nur qil.v. Rasululloh (s. Bilol (r. Parvardigor. dedilar". hayot va o'lim fitnalaridan panoh ber va qabr fitnasidan panoh ber".)ning2 uylarida tunab qoldim. Ko'plari o'tirgan joyida yoki tik turib uxlagan kishiga. Ibn Abbos (r. 715.) aytdilar: "Rasululloh (s. Mazkurhadis mazmunidan ma'lum bo'ladiki.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Hatgo xurillay boshladilar yoki pishillay boshladilar. Sendan yaramas. ortimda bir nur qil va mening nurimni oshirgin". chirkin narsalardan panoh so'rayman". o'n uchta farishta ushbu so'zni Alloh azza va jallaga olib chiqishga shosha-yotganlarini kurdim". Abu Ayub Ansoriy (r. "Faqat yotib (cho'zilib) uxlagan kishiga tahorat olish lozim bo'ladi. Sunani Termiziy.v.v. lekin tahorat qilmadilar . 1-jild.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. 120-121-betlar).v.a.a.v.deb so'radilar Rasululloh (s. Ibn Abbos (r. Shundan keyingina boyagi kishi: "Men edim.a.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. Ul zot: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki.a. "Adolat".) qachon hojatxonadan chiqsalar "g'ufronaka".a. Ulamolar uyku tufayli bo'ladigan tahorat masalasida ixtilof qildilar. 1 Ibn Abbos (r. Shuvda men: "Yo Rasulalloh. bu so'zlarim bilan faqatgina yaxshilikni tilayman".com kutubxonasi 111 . Oyisha (r. Ul zot qo'limni tutib o'ng tomonlarida turishimni istadilar. derdilar.v.) turib hojatga chiqtsilar. Anas ibn Molik (r.a.)ning (tungi) namozlari 13 rak'at bo'ldi.a. 716. dedilar. chunki Bilol Habashiy (r. Rasul-ulloh (s. Birozdan keyin uyg'onib meshning og'zini bo'shatdilarda. odamlar uchun yoqimli va muborak narsalarni ko'paytirgin 713. Allohim. to u yotmagunicha.a. o'ngimda bir nur qil. lekin tahoratni mukammal qildilar. Jimlik cho'kdi. der edilar".a. jahannam azobi-dan panoh ber. dedi.a. Duoning mazmuni: Ey. tahorat olmosh lozim" (Abu Iso Muhammad at-Termiziy. ostimda bir nur qil. So'ngra namoz o'qidilar. So'ng u kishi o'ranib uxladilar va hatto xurrak tovushlari kela boshladi.a.v.v. 1999.a. maqtovli Parvardigor. deb hisoblaydilar.): "Kim aytdi bu gaplarni? Kim bo'lsa ham haq va to'g'ri aytdi".) uxlaganlarida fikran uyg'oq bo'lganlar. Toshkent.) ushbu duoni bizga xudtsi Qur'ondan bir sura o'rgatgandek o'rgatdilar: "Ey.v. Payg'ambarimiz (s. "Bu so'zlar-ni aytgan kim o'zi?" . Siz haqiqatan uxladintaz-ku?" dedim. Men ham turdim. Aytdilarki. tahorat qilib.) aytdilar: "Men xolam Maymuna (r. deb jim bo'lib qolgan edi. yotib uxladilar.) namozga azon aytganlaridan so'ng Rasululloh (s. Payg'ambarimiz (s.

a. Sen uzoq qilib qo'yganni yaqinlashtiruvchi yo'q. tepamdan. www. odamlarni haq yo'lingdan to'sgan kofirlarni halok qil hamda ularga jazo va azobingni tushirgin! Allohim. bizlarga kufr.a. 718.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sen bersang to'sqinlik qiluvchi yo'qdir. dedilar. itoat etdim.a. Sen haqdirsan. Ey. Allohim. do'zax haq. Allohim. uni qalblarimiz ziynati qilgin. buzg'unchilik va isyonni yomon ko'rsat hamda bizlarni to'g'ri yo'ddagilar qato-rida qilgin. musulmon holatda tiriltir va bizni sharmanda bo'lmagan. yozib qo'ygan narsani yig'uvchi. qocha boshlagach.) g'amgin vaqtlarida: "Ulug'. o'ngimdan va so'limdan saqlagin. bera oluvchi kimsa yo'q. Imom Ismoil al-Buxoriy namozga kirishganlar. barcha hamd Senga xosdir. Parvardigor. Rasululloh (s. Sen yoyib.a. barcha hamdlar Senga xosdir. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'q". shumligidan panoh bergin.) aytdilar: "Rasululloh (s. Allohim.a. Senga hamd bo'lsin. Parvardigoro. №1. Sen o'zing mening ilohimsan. Sen osmonlaru yerni va undagi barchaning Parvardigori. Allohim. Allohim. bizga ato etgan narsalarning ham. Allohim. Allohim.) tunning yarmida namozga turganlarqda shu duoni o'qir edilar: "Ey. taslim bo'ldim.a. orqamdan. maxfiy va oshkora qilgan gunoxlarimni kechirgin. binobarin. men Ulug' va Oliy Parvardigorimga hamdu sano aytayin". Qayg'u va g'amganliqda o'qiladigan duolar 721. 720. siquvchi yo'qtsir. Sahobiylar ul zotning orqalarida saflanishgach: "Ey. bizlarga imonni sevdir. jannat haq.ziyouz. Sen osmonlaru yerni va undagi barcha narsalarning nuridirsan. mening avvalgiyu oxirgi. qo'rquvimni aritgin. 2005) 717-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. tarbiyat etuvchisisan. fazling va rizqingni keng qilib qo'ygin. Senga yo'liqmoqlik haqdir. 719. men Sendan dunyo va oxiratda afv va ofiyat so'rayman. Ibn Abbos (r. Allohim. uzoqpashtiruvchi yo'q. meni oldimdan. rahmat-marhamating. Abdulloh ibn Umar (r. ul zot uyquda ham vahy qabul qilar edilar ("Irfon" taqvimi". Osmonlar va yerning Rabbisi.a.v. Allohim. der edilar".v.a.v. men Senga bo'ysundim. Mushriklar chekinib. 292-bob. ahli kitob kofirlarni halok qil!" . fitnalarga uchmagan holatda solixlar qatoriga qushgin. Yo Ilohal haq. Sen to'sib man' qilsang. va'dang haqdir. Ibn Abbos (r. Ubayd ibn Rofi'ning otasi aytdi: "Uxud g'azoti kuni edi. Rasululloh (s. payg'ambaringni yolg'onchiga chiqargan.) aytdilar: "Rasululloh (s. Sen yaqin qilsang. Senga imon keltirdim. Allohim.) shunday deb duo qilardilar: "Ey. qiyomat haqdir. O'zingga yo'naldim. aybimni yopgan. Sen osmonlaru yerni tutib turuvchi abadiy barhayot Zotdirsan. Sendan oyog'im ostidan chiqishi mumkin bo'lgan falokatdan panoh so'rayman". buyuk Arshning Rabbisidan o'zga iloh yo'q". Allohim. "Mufidu-l-ulum va mubvdu-l-humum" kitobida ham aytilganidek. Sevdan ketib qolmaydigan va zavol topmaydigan doimiy ne'mat so'rayman. Sendan dinim va axlim uchun ofiyat so'rayman.): "Saflaringizni tekislang. Senga hamdu sanolar bo'lsin.Al-adab al-mufrad.) uxlaganlarida tahoratlari buzilmasdi. Allohim. halim Alloxdan o'zga iloh yo'q. O'zingga tavakkul qildim.deb duo qildilar". ustimizga barakoting. man' etgan narsa-larning ham yomonligqdan.v.v. Ey. Allohim.com kutubxonasi 112 . Sendan zoriqqan kunimda ne'mat berishingni va xatarli damda omonlik berishingni tilayman. bizlarni musulmon holatda o'ldirib.

a. deb aytayotganingizni eshitganman".a. dedilar. 293-bob. Allohim.) Fath masjidida dushanba. turmushimga.) aytdilar: "Rasululloh (s. Meni bir lahza ham o'z holimga tashlab qo'yma. www.)dan rivoyat qilingan 721-hadis 723-hadisda ham takrorlangan. rahmatingdan umidvorman. dedilar.. qabr azobidan panoh ber".)ga: "Menga bir duo o'rgatingki. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 113 . kufr va faqirlikdan panoh ber. dedilar. O'zingdan boshqa hech qanday iloh yo'q".a. Sening buyuk karamingni tilayman. bolam.) bilan birga edim.a. Shunda ul zot: "Bu odam nima deb duo qilayotganini bilayapsizmi? Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. Abdulloh ibn Abbos (r. Sening har bir ishga kuching yetadi. deganingizni va yana: "Allohim.".v. Chunki. Xayr qaerda bo'lsa uni menga taqdir qil va muyassar et. deb duo qiling". agar bu ish dinimga. degandilar".v.v.) aytayotganlarini eshitganman. deb bilsang uni menga nasib et va muyassar ayla. ko'zimni salomat qil. abadiy barhayot Zot! Ey. dedilar". chorshanba kuni ikki namoz o'rtasidagi o'sha soatda Allohdan duo qilib so'raganimda doim duoim qabul bo'lganini bilaman". deb bilsang. Men ul zotning sun-natlariga ergashishni yaxshi ko'raman". ishimning oqibatida. Yo'q. albatta ijobat bo'ladi". bugunim va istiq-bolimga zararli. ikki rak'at nafl namoz o'qisin va shunday duo qilsin: "Ey.v.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. bir kishi: "Ey. Allohim. jismimni salomat qil.a.a. agar bu ish mening dinimda.ziyouz.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh: "Allohim. Mening butun ishlarimni. sha'nimni o'nglagin. Abu Bakr Rasululloh (s. qodirsan. qulog'imni salomat qil. Allohim. Va yana dedilar: "Rasul-ulloh (s. 725. seshanba va chorshanba kunlari duo qildilar. butun borliqni qudra-ti bilan tutib turgan Zot! Men Sendan so'rayman-ki. Shunda otala-ri: "To'g'ri. meni undan uzoqpashtir. u duo ushbudir: "Ey. g'ayb narsalarning bilimdoni o'zingsan. deyotgan edi.) bizga Qur'ondan bir sura o'rgatgandek istixora duosini o'rgatib: "Kimki biror ishga niyat qilsa. Istixora duosi haqida 724. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r.v. Duolari chorshanba kuni ikki namoz o'rtasida ijobat bo'ddi".. Allohim. Jobir ibn Abdulloh (r. Qudratingdan quvvat istayman. bugunim va kelajagimda xayrli.) g'amgin odam o'qiydigan duoni ham o'rgatganlar. O'z dargohing mag'firati bilan gunohlarimni kechirgin. 727. ishim oqibatiga.a. Sendan o'zga hech qanday iloh yo'qdir". osmonlar va yerni ajoyib tarzda yaratgan ijodkor! Ey. Sen barcha narsalarni biluvchisan. Allohim! Sen bilganing uchun o'zim haqqimda xayrlisini menga bildirishingni so'rayman. uni mendan. har kuni ertalab va kechqurun 3 martadan: "Allohim. 726. Imom Ismoil al-Buxoriy 722. men bularni Rasululloh (s. turmushimda.a. Gunohlarimni faqatgina Sen kechira olasan. uni namozlarimdan so'ng o'qib yurayin".Al-adab al-mufrad. men bilolmayman. Allohim. men o'zimga o'zim ko'p zulm qilib qo'ydim. Abdurrahmon ibn Abu Bakra otalariga: "Ota-jon. men qodir emasman. So'ngra hojatini aytsin". agar Allohning mana shu is-mlari bilan duo qilinsa. Jobir aytdilar: "Mening boshimga qachon biror mushkul ish tushsa.a. zero Sen G'ofur (kechirimli) va Rahim (mehribon) Zodan". Meni u bilan mamnun qilgin".

296-bob.) aytganlar: "Biror bir musulmon gunoh ish qilmagan va qarindosh-urug'chilik aloqalarini uz-magan holda duo qilsa. www. Abu Said Xudriy (r. o'sha qilgan duosi ba-robarida undan biror yomonlik daf qilinadi". duosi ijobat bo'ladi: "Ey. Ibn Abbos (r. unga 3 narsadan biri aniq beriladi: yo so'ragani tezda beriladi yoki uni oxiratga zaxira qilinadi yoki bo'lmasa. Sendan o'zga iloh yo'q".a. Uzingdan boshqa ibo datga loyiq Zot yo'qshgi hurmatidan so'rayman. deyishdi. tilagini yo shu dunyoning o'zida beriladi yoki oshig'ich muddatcha oxiratga zahira qilinadi". Yeru osmonlarni tutib turgan Uning o'zidir. dedilar Rasululloh (s.) aytdilar: "Kimning boshiga biror tashvish.) aytdilar: "Sizlardan birortangaz boshlig'ining kibridan yoki zulmidan qo'rqsa: "Osmonlaru yerni va Ulug' Arshning Parvardigori Allohim.a. Sening isming muborakdir. Sening himoyang qudrat-li va madhing ulug'vordir. 729.deb so'rashdi sahobiylar. Zero Sen har ishga qodirsan".a. Sendan o'zga iloh yo'qtsir". "Bo'lmasa duoni ko'paytiramiz". Sendan o'zga iloh yo'qligi.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. ushbu so'zlar bilan duo qilsa.v.Al-adab al-mufrad. Allohim. Allohim! Meni ular-ning sharridan o'z panohingga olishingni so'rayman. desin".) dedilar: "Alloh taologa duodan ko'ra qimmatliroq narsa yo'q".a.)".a. So'ngra hojatini Allohdan so'rasak".) aytdilar: "Bir mo'min qo'llarini ko'ta-rib Allohga chin dildan duo qilsa. Sening panohingdan qudratli panoh yo'q. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Alloh men qo'rqadigan va cho'chiydigan barcha narsalardan kuchlidir.v. deb marhamat qildilar. Ibn Abbos (r.ziyouz.alz. yetti qavat osmonning Parvardigori. duo qildimu qabul bo'lganini ko'rmadim". "Alloh ko'paytirguvchiroqdir".com kutubxonasi 114 . 732. Alloh yaratilgan barcha narsalardan qud-ratlidir. Imom Ismoil al-Buxoriy 294-bob. 295-bob. g'am tushsa yoki sultondan qo'rqsa. bandalaringda falon ibn falon va uning to'dasining menga hurmatsizligi va adolatsizligidan o'zing himoya qilgin.) aytdilar: "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v.a.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.a.a. 730. Duoning fazilati haqida 733. Zolim hukmdordardan qo'rqqanda nima deyish kerakligi haqida 728.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. 734. Uch karra o'qiladi".) dedilar: "Ibodatlarning eng sharaflisi duodir". Falon quling-ning sharridan va uning jin va insonlardan tashkil topgan askarlarining sharridan O'zidan boshqa iloh bo'lmagan Allohga sig'inaman. Yolg'iz Sening madhing yuksak-dir.a.)dan rivoyat qilindi.v. "Men Allohga duo qildim. "Biror ishni amalga oshirish uchun hukmdorning huzu-riga kirganda ushbu duoni o'qinglar: "Alloh buyukdir. Ulug' Arshning Rabbi ekanliging haq-hurmati so'rayman. deyishdir". Duo oxiratda ajru savob sifatida zohir bo'lishi haqvda 731-hadis.a. "Yo Rasulalloh! "Oshig'ich" ni-madir?" .

a. azobing bilan bizni halok qilmagin. Abu Hurayra (r. o'zim bila turib Senga biror narsani shirk keltirib qo'yishimdan asragin va bilmagan holatimda shirk keltirib qo'ysam. Ma'qil ibn Yasor (r. Lekin Allohdan uning xayriyatini so'rang va zararidan panoh tilang". momaqaldiroq ovozini eshitsalar: "Ey.) dan "Qaysi ibodat afzal?" deb so'rashganda: "Kishining o'z haqqiga qilgan duosidir".a.v.) aytdilar: "Shamolni so'kmanglar.): "Shamol Allohning ruhidandir. 737-hadis.) "Duo ibodatdir".) bilan Rasululloh (s.com kutubxonasi 115 .v. Imom Ismoil al-Buxoriy 735-hadis. bu shamol haqiqiy bo'lmasin va quritguvchi ham bo'lmasin". dedilar".a.ziyouz. denglar". shirk oran-gizda o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqtsir". Allohim.a. Sendan ushbu shamolni xayrlisi va undagi narsaning xayrlisini hamda u keltirgan narsaning xayrlisini so'rayman hamda bu shamolning yomonligidan. Ubay ibn Ka'b (r.Al-adab al-mufrad. Chaqmoq chaqqanda va yashin yarqiraganda o'qiladigan duo 742. u azob yoki rahmat olib keladi. 741. No''mon ibn Bashir (s.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) shiddatli shamol esib qolsa: "Ey. shuning uchun uni so'kmangiz.v. der edilar".a.a.) aytdilar: "Ibn Abbos (r.a. agar uvda bir yoqtirmaydigan narsani sezsangiz: "Allohim.): "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. dedilar.) ning huzurlariga bordim. kechirgin". Ikrima (r.a. der edilar".) aytdilar: "Paygambar (s. Allohim. Shubhasiz mo-maqaddiroq www. der edilar". Oyisha (r. So'ngra: "Menga duo qilinglar. 298-bob. Momoqaldiroq guldiraganda o'qiladigan duo 743. Abu Bakr.v. 739.v.a.a.azob shamoli. 297-bob.a. 736.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. undagi narsaning zararidan va u keltirgan narsaning yomonligidan panoh so'rayman". Anas ibn Molik (r. Shamolni so'kmaslik haqida 740-hadis. degan oyatni o'qidilar.).v.v. Salim ibn Abdullohning otasi aytdi: "Rasululloh (s. dedilar. shirk o'rmalovchi chumolidan ham yengilroqdir.a.a.) mo-maqaddiroq ovozini eshitsalar: "Men madh etayotgan Zot (Alloh) barcha nuqsonlardan pokdir. Rasululloh (s. Sen yuborgan narsaning xayrlisini so'rayman va Sen yuborgan narsaning yomonligidan panoh tilayman". bulardan avval bizga ofiyat bergin". Men sizlar uchun (duolaringizni) mustajob qilay!" (40:60). Ul zot: "Ey.a.) chaqmoq chaqishini ko'rib. 300-bob.) qattiq shamol turgan paytda: "Ey. Hz.a. Allohim.) aytdilar: "Men Abu Bakr Siddiq (r. deb ayting. momaqaldirog'ing bilan bizni o'ldirmagin. Haqiqiy shamoldan murod . Men sizga uni aytib yurshdingiz bilan shirkning katgasi-yu kichigidan xalos bo'ladigan bir narsa o'rgataymi?" dedilar va: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. "Shirk faqat Allohdan o'zgaga ibodat qilishmi?" deb so'radilar Abu Bakr (r. qurutguvchidan murod ~ halok etuvchi. deb javob berdilar".a.v.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. 299-bob. Shamol esganda duo qilish haqida 738. Allohim. Salama (r. deb ta'kidladilar".a.

. Anas ibn Molik (r. 302-bob.v. yo Rasulalloh.a. bilasizmi?" -deb so'radilar. dedilar.v. O'zaro nizo chiqarmang. deya Rasululloh (s.". Allohdan ofiyat so'rang.) aytdilar: "Men: "Yo Rasulalloh (s. Anas ibn Molik (r. Ul zot: "Ey. Buni eshshtan Rasululloh (s. 747. Allohning aka-ukadek ahil.v.a. Allohdan so'rab. "So'ng shunday degan edilar". deb duo qilardi.) mana shu men turgan joyda turib. Ul zot undan: "Ne'matlarning mukammali nima.a. Yolg'ondan saklaning.a.. endi meni bir baloga yo'liqgirki. yomgarni ana shunday tutib. oxiratda ham bizga ezgulik ato et.a.ziyouz.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. ofiyatdan ko'ra yaxshiroq narsa ato etilgan emas. barcha buyuklik va fazlu karam sohibi!. ey.v. dedim. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy xuddi cho'pon qo'yning bo'ynidan qanday tutsa. Rasululloh (s.) unga: "Sen Parvardigordan balo so'rading-ku. Yana bir odamning oddidan o'tib ketayotgan edilar. Rasulullohning amakisi." deyotganda.a.v.a.v. Muoz ibn Jabal (r.a. Allohim. har qanday gapdan va ishdan to'xtab: "Momaqadlroq (ham) Unga hamd bilan tasbih aytur" (13:13). dedilar. derdi.): "Subhanalloh! Bun-day demagin. inoq bandalari bo'ling!" 746. albatta. Uning bu duosini eshitib Rasululloh (s. Rasululloh (s. U xasta-likning qatgiq azobini tortib yotgan ekan. dedilarda yig'lab yubordilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. der edilar". Ko'rinishi xuddi qanotlari yulib tashlangan ramaqijon jo'jaga o'xshardi. zero u buzg'unchilik bilan birga va do'zaxga olib boradi..) huzurlarida: "Allohim.Al-adab al-mufrad.) momaqaddiroq gumburlashini eshitganda. Ul zot yana bir odamning yonidan o'tib ketayotsalar.qilishim uchun biror nima o'rgating". Abbos.a. zero u yaxshilik bilan birga bo'lib sizlarni jannatga olib boradi.a.v. dedilar".) unga: "Sen Allohdan na-jot so'rab duo qil". Avsat ibn Ismoil rivoyat qildilar: "Abu Bakr Siddiq (r. dedilar. Allohdan ofiyat so'rash haqida 745. menga bu dunyoda ham. demaysanmi".) bir kishining yonidan o'tayotganlarida u: "Allohim. sadaqa qilay desam. unga qarab "So'rang". Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Abdulloh ibn Zubayr (r.v.) bir kipshning ziyoratiga bordilar.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. olib keladi". 744. dedilar.a. bir-biringizga hasad qilmang va birbiringizdan nafratlanmang.a.v. So'ng o'zlari: "Ne'matlarning mukammali jannatga kirish va do'zax olovidan qutilishdir". u: "Ey. oxiratda ham yaxshilik ato et.a. men sendan sabr berishingni so'rayman".) vafotlaridan key-in shunday dedilar: "O'tgan yili Rasululloh (s. unga sabr qilib ajr olay". dedi. sen buning o'rniga bu dunyoda krm. undan ofiyat so'ragin". Abbos. Abbos ibn Abdulmuttalib (r. So'ngra biroz kutib turib yana keldim-da. Allohdan ofiyat so'rang". bir-biringizga dushman bo'lmang.v. duoqirdilar". Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat so'rang".a. U kishi: "Allohim! Men-ga oxiratda beradigan ajru mukofotingni shu dunyoda bergin".): "Allohga hamdlar bo'lsin! Oxirat-dagi beriladaigan ajru mukofotga bandaning kuchi yetmaydi. degan oyatni o’qirdilar.v. Duoda balo so'rashning makruhligi haqida 748.com kutubxonasi 116 . u: "Allohim. deganimda: "Ey. 301-bob.) Payg'ambar (s.). dedilar. 749. deb duo qildi. men Sendan ne'matlarning mukammalini so'rayman".)ning so'z-larini yetkazdilar: "Sizlarga haqiqatguylikni. samimiylikni vasiyat qilaman. mol-dunyo bermading. Allohdan so'rab duo qilishim uchun biror nima o'rgating.a.a. www.

755. ziyoda qiling. deb aytsin.) bilan birga edik.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men yana: "Ota-onam sizga fido bo'lsin. Abu Hurayra (r.a.a.dedilar.a.a. 306-bob.a.) bilan birga edik.v. Agar yo'q narsani aytsa.v. dedilar. 305-bob. Tanbih ma'nosida so'zni takrorlash 752.v.) ummatlariga faqat yengillikni xohlaganlar. Ul zot "Har oyning bir kunida ro'za tut". 303-bob. ketma-ket keluv-chi baxtsizliqdan. g'iybat qilgan bo'ladi.com kutubxonasi 117 . 751. Alloh taolo uni dunyo va oxiratda jazolasin! Kishi bir mo'minni g'iybat qilishi bilan harom luqmani og'zi-ga olgan bo'ladi. dedilar.a. dedim. 304-bob.) zamonlarida bir kuni sassiq hid taraldi. demaysanmi?" .)dan ro'za tutish haqida (izn) so'radi. dedi-yu to'xtab qoddi. deyilmoqda. Alloh unga pshfo berdi". "Ziyoda qiling. So'ng ul zot: "Har oyda 3 kun ro'za tut". o'sha gapirayotgan odamdagi bor narsani aytsa.v. G'iybat va idrordan ehtiyot bo'lish haqida 756.a. dedim. yana ziyoda qiling".ziyouz.a.v.) aytdilar: Bir kishi: "Allohim.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. deb o'iladim. deya gapimni takrorlaganlaridan endi boshqa orttirishga izn bermasalar kerak. Sendan qatgiq sinovdan panoh tilayman".) o'rgatganlaridek duo qilib yotdi. unga tuhmat qilgan bo'ladi. Ul zot egalari www.Abdulloh ibn Mas'ud. Alloh taolo uni dunyo va ohiratda mukofotlaydi. U kishi Rasululloh (s. bu o'shaning sassig'i". "Ota-onam sizga fido bo'lsin.a. Agar yana shu duoni aytsa. Abdulloh ibn Amr (r. qaysi bir mo'minning oldida g'iybat qilinganda u o'sha g'iybatni to'xtatsa.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar".a. Jobir ibn Abdulloh (r. Shunda Rasululloh (s.): "Munofiqlar musulmonlarni g'iybat qilishdi.v. Yana kupaytirib bering . har oyda ikki kun ro'za tut".Al-adab al-mufrad. 754. Qattiq sinovdan panoh so'rash haqida 750. Ul zot: "O'zimni kuchli his qilayapman. Jobir ibn Abdulloh (r.Bu hadisdan shu narsa ayon bo'ladiki. G'iybat haqida 753.a. Qaysi bir mo'min oldida bo'layotgan g'iybatni to'xtatmasa. faqat ichida ulug'lik bo'lgan balo (sinov)dan emas.a.a. (Yana) Jobir ibn Abdulloh (r. Rasululloh (s.v. dedilar ul zot. Ibn ummu Abd aytdilarki. Shunda Rasululloh (s.ko'proq muddat ro'za tutishimga izn bering.) shiddatli sinovdan. Abu Navfal ibn Abu Aqrabning otasi Rasululloh (s. men o'zimni kuchli his qilayapman". yana ko'paytirib bering.v.): "Bilasizlarmi bu nima? Bu mo'minlar g'iybatining hididir". shuning uchun ham nafila ibodatlarni me'yorida qilishga ruxsat berganlar.v. yomon taqdirdan va dushmanlarning hasadqdan panoh tilardilar". o'zimni kuchli his qilayapman".) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn ummu Abd . dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy jahannam azobidan saqla". Qandaydir sassiq hid taraldi.

ikkinchisi esa siydikdan ehtiyot bo'lmasdi". irib ketgan eshakka duch kelishdi. Muhammad ibn Ziyod aytdilar: "Men salaflarni shunday topganman: ular bir uyda oila a'zolari bo'lib yashar edilar. Shunda ovqat egasi: "Mayli. der edi chin dildan. O'likni g'iybat qilish haqida 758. dedi. dedilar". Salaflar non yopishsa ham ahvol shu edi.a. 307-bob. 757. Qrzon egasi: "Kim oldi qozonni?" .deb so'ra-dilar. dedi. boshqa birlari tayyorlab qo'ygan qozon-dagi ovqatni shundoq ko'tarib mehmon oldiga olib ke-lib qo'yardilar. dedi. Xotiniga Rasululloh (s. "Uy-imizda bolalarimizning ovqatidan bo'lak narsa qol-magan". qornini to'ydir.deb so'rasa.) o'lib.v.a. Rasulalloh?" deb so'rashdi. uni Rasululloh (s. Muhammadning joni qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. dedilar".v. Ayol taomni olib keldi. bolalar ovqat so'rashsa. dedi. Ulardan biri: "Mana shu halok bo'lgan odam Nabiy (a. Ittifoqo. albatta u (Moiz) jannat anhorlaridan birida cho'milib yuribdi". 310-bob. Abu Hurayra aytdilar: "Moiz ibn Molik Aslamiy keldi.Al-adab al-mufrad.) huzur-lariga bir kishi keldi. derdi. Mezbonning mehmonga xizmat qilishi haqida 761.v. Keyin ikkovlari mehmonning oldida xuddi taom yeyayotganday bo'lib o'tirishdi. Shunda Amr: "Xudo haqqi. O'zaro mehr-oqibat haqida 760. Imom Ismoil al-Buxoriy azoblanayotgan ikki qabr tepasiga kelib: "Bu ikkisi katta gunoh sababli azoblanayotgani yo'q.v. chiroqni to'g'rila. itdek o'lib ketdi". dedi va haligi kishini uyiga olib ketdi.v. ulardan biri odamlarni g'iybat qilib yurardi.) bir safar sahobiylar bilan o'sha yerdan o'tdilar.ziyouz. 309-bob. dedilar. ulardan birining uyiga meh-mon kelib qolsa. Ayol-lari uyimizda suvdan boshqa hech vaqo yo'q.) www. dedi xotini. Ertasiga ertalab Rasu-lulloh (s. so'ng haligi kishiga: "Mana bundan yenglar!" dedilar. mezbon: "Biz mehmonimiz uchun oldik". qarangki. chiroqni to'g'rila-di. So'ngra bir yoki ik-kita xurmo shoxini keltirib. Shuqtsa er: "Taomingai keltir.) uni ayollari oddiga yubordilar.) ning mehmon-larini siylab. mana. Rasululloh (s. Ansorlardan bir kishi: "Men".v. har safar kelganida ul zot uni qaytardilar.a. Ul zot: "Sizlar o'lgan birodaringiz obro'si-ni to'kshtsdan erishgan narsangiz buni yeyishdan og'irroq gunohdir.a.a.s.a. Rasululloh (s. oyoklari qurib yotgan eshakning yonidan o'tguncha indamadilar.) "Robi'a" degan joyda rajm (toshbo'ron) qildirdilar. Amr ibn Os bir necha hamrohlari bilan ketib borardi. bolalarni uxlatdi. Rasululloh: "Kim bu odamni to'ydiradi?" . musulmonning go'shtini yeganingizdan mana shu o'limtikni qorningiz to'ygunicha yeganingiz yaxshidir". ularni ux-lat". "Shu o'lgan eshakdan-a. O'sha ke-chani ochlik bilan o'tkazishdi. osh bo'lsin". Ya'ni o'lgan odamni ayblaganingiz uchun orttirgan gunohingiz buni yegandan ko'ra og'irroqdir.a. so'ng sindirilgan shoxchalarni qabrga tiqib qo'yishni buyurdilar va: "Bu shoxchalar nami ketguncha qabrdagilarning azobi yengillashtirib turiladi".com kutubxonasi 118 . Ular-ning oralarida qamishdan devor bo'lardi xolos". Io'lda o'lib. So'ngra eri chiroqni tuzatmoq-chiday bo'lib uni o'chirdi. Rasululloh (s. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. dedilar.)ning oldilariga bir necha bor keldi. uni sindirdilar. U kishi och ekanligini aytdi. 308-bobdagi 759-hadis 95-bobning 187-hadisidagi mazmunning aynan takroridir.v.

a. mehmonnavozlik qarzi bo'ynida qoladi. "Meh-monning muddati qancha. Miqtsom Abu Karim (r. qabul qiling. 765. Mehmondorchilik muddati haqida 762.. Muddati bir kecha-kunduzdir.deb so'radi.): "Agar biror qavm oddiga mexmon bo'lib bor-sangaz.a. O'sha kuni ayoli kelin bo'la turib o'zi xizmat qildi. Kim Al-lohga va oxirat kuniga ishonsa mehmonini muddati bilan ikrom qilsin. 315-bob. mexmon uchun lozim narsalarni buyursalar. Mehmonning mezbonni zeriktirar darajada uning uyida turshpi o'zi uchun xalol emas". Abu Hurayra Rasululloh (s.a.)dan: "Ey. Mehmondorchilikning uch kungacha ekanligi haqida 763..v.a. U ayol: "Bilasizlarmi. 312-bob. 311-bob.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. 316-bob.)ning mana bu so'zlarni aytayot-ganlarini o'z ko'zlarim bilan ko'rib.v. Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.ziyouz. Mehmon-dorchilik uch kun bo'ladi. o'sha qavm bizni mehmon qilmasa. quloqlarim bilan eshitdim: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. Rasululloh?" . Bundan oshig'i sadakdtsir.deb so'ralganda.) aytdilar: Rasulul-loh (s.a.) uchun qanday ichimlik tayyorladim? .a. bas. ul zot: "Bir kecha-kunduzdir.Al-adab al-mufrad. 766. Agar mehmon mezbon uyining tashqarisida tong ottirsa. Mehmonga iltifot ko'rsatilmasa. Imom Ismoil al-Buxoriy aytdilar: "Alloh taolo sizlarning qil-gan ishlaringizdan xursand bo'ldi va quyidagi oyatni nozil qildi: "O'zlarida ehtiyoj bo'la turib.a. Abu Shurayh Ka'biy (r. Mexmondorchilikuch kundir. Uqba ibn Omir (r.v. Rasulul-loh (s. Kim-ki o'z nafsi baxilligidan saqlana olsa. siz bizni bir qavm huzuriga jo'nadantaz. dedilar".v.v. qanday yo'l tushshni buyurasiz?" . Mehmon mezbonni zeriktirm asligi haqida 764. ular o'tashlari lozim bo'lgan mexmondorchilik haqqini talab qiling". Kishi mehmonga o'zi xizmat qilishi haqida 767. Abu Usayd Soidiy (r.. dedilar. yaxshi gap gapirsin yo jim tursin.v. .a. 314-bob. (ehson qilishda boshqa muxtojlarni) ixtiyor qilurlar. www. men Rasululloh (s. Uch kundan ortig'i xonadon sohibining sadaqasidir".) dedilar: "Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Mexmondorchilik uch kundir.. ey.com kutubxonasi 119 .a.) Rasululloh (s. qo'shnisini izzat qilsin Kim Allohga va oxirat kuniga ishonsa. xohlasa o'taydi. ana o'sha-lar (oxiratda) najot topuvchilardir" (59:9).a. Kimki mezbonning uyidan ta-shqarqtsa tong otgarsa.a. Allohning Rasuli. mehmonni e'zozlasin.v. 313-bob. Agar bunday qilmasalar.a. Abu Shurayh Adaviy (r. yaxshi gaplarni gapirsin yoki jim tursin".deb so'radim.v.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.): "Mehmonning tunab qolishi har bir musulmon zimmasidagi hakdir.a. dedilar".)ni to'yiga taklif qildi.Men ul zot uchun kechki xurmodan bir idish sharbat tayyorladim". xohlasa tark etadi".) aytdi: "Payg'amba-ri-miz (s.

deysan deb senga yo'liqib qolishdan qo'rqdr-dim. Abu Zarr unga yana qaytardi.a. deyishingdan umid qilardim". ovqat yeya boshladi. Rasululloh. ro'zg'oring but bo'ladi".v. "Menda undan ortiqchasi bor". "Ishdalar. "Men johiliyat davrida go'dak qizim-ni tiriklay ko'mgan edim.com kutubxonasi 120 . Men: "Rasululloh (s. shulardan eng afzali ahli ayolingga sarf qilganing hisoblanadi".v. U: "Shunaqa dedim.Al-adab al-mufrad.)ning uyiga bordimu uni topa olmadim. "Sen uchun tavba yo'li ham yo'q.v. yana bir dinorni ahli ayoling nafaqasiga ishladang.deb so'radim.dedim.a.a. Ayoli kuloq solmadi.a. U: "Alloh taolo Islomga kirgandan keyin oldingi gunohlarni kechiradi".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. dedi va ayoliga: "Bizga taom keltir!" -deb buyurdi. dedilar".v) aytganlaricha bor ekansiz!" . "Ha". Kishi oilasi nafaqasini ado etishi haqida 769. Alloh yo'lidagi biro-darlariga va Alloh uchun atagan jonivor-hayvonla-riga sarflangan pulidir".a. dedim.) aytdilar: "Payg'ambarimiz (s. 770.a.): "Unda ularni Alloh yo'lida saq-la. men seni uchrat-ganimdan beri aldaganim yo'q". www. Savbon (r. degandilar".a. U ruku'larni yengil (teztez) qildi. dedi. kelib men bilan so'rashdi.dedi. Men: "Yo tavba. dedi. Abu Zarr: "Haqiqatda siz ayollar Rasululloh (s. bir dinorni Alloh yo'lida sarflasang.ziyouz. Abu Hurayra (r. dedim. Men uylarida o'tirib turgavdim.a. "Menda undan-da ortiqchasi bor".) aytdilar: "Dinor (ya'ni pul)larning eng af-zali kishining o'z ahli ayoliga.deb so'radim. Shundan keyin ayoli burilib kelib. Tuyalarni bir-biriga orqama-orqa bog'lagan. Abu Zarr: "Johiliyatdan qaytib.a. dedilar". ayoli bu safar ham quloq solmadi va hatgo ikkovlari janjallashib qolish-di. men ro'zadorman".v) ular haqida nima deganlar?" . menga uning ajri yozildi va ovqatlanish halol bo'ldi". Agar uni boshqara bilsang. menda bir qancha dinor bor". Men: "Ey.v. dedi-lar. Jobir ibn Abdulloh (r.a. 1 dinorni miskinga bersang. sen uni to'g'rilamoqchi bo'psang sindirib ko'yasan.a. So'ng namozini tamomlab. Abu Zarr: "Menga e'tibor bermay sen olaver. Shunda Rasululloh (s. meni addaysan. hozir ke-lib qoladilar". 772. dedim. U: "Nega endi. dedi. Abu Zarr: "Ul zot: "Ayol kishi qovurg'a suyagi kabidir. 318-bob. dedi u kishi. 771.dedi. "O'zing uchun sarf qil". dedi.v. bu gapingni qanday tushunishim kerak?" . Abu Mas'ud Badriy (r.dedim.a. deb javob berdi ayoli. 1 dinorni qul ozod qilish uchun bersang. dedi va namozga turdi. Hamda "Tavba qilsang tavbang qabul bo'ladi va sen uchun najot yo'li bor".) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. ular-ning har biriga bitgadan mesh ortilgandi. ikki tuyani haydab Abu Zarr kelib qoldi. "Axir ro'zadorman. dedilar". Demabmiding?" .): "Unda ularni xizmatkoringga yoki bolangga sarfla". o'zi namozga turgan kishi haqida 768. Abu Zarr ularni yerga olib qo'yib.v. Abu Zarr.): "Kimki ahli ayoliga savob umidida nafaqa qilsa o'sha qilgan nafaqasi uning uchun sadaqadir". dedi yana u kishi. U: "Xo'sh.a.) aytdi: "Men Abu Zarr (r. deb o'ilamagandim!" .): "Sening to'rt dinor puling bo'lsa. sendan yomonrog'i ham bo'lmagan". ijari uchratgan odamlarim ichida men uchun sendan sevimlirog'i ham. dedilar ul zot. Mehmonga taom quyib. Na'im ibn Qa'nab (r.deb so'radi.) huzurlariga kelib: "Yo. bu (savob yuzasidan) eng oz bo'lganidir".a. Imom Ismoil al-Buxoriy 317-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. haq yo'lni top-dingmi?" . Men bu oy Hisobidan uch kun ro'za tutdim. Rasululloh (s. najot ham!" . kaklik-nikiga o'xshash sho'rva qo'yib ketdi. Ayolidan: "Abu Zarr qaerda?" .

ul zot: "Alloh taolo buzuq-badxulklarni yomon ko'radi". biroq to'la anglab yeta olmadim. Mening tuyam ul zotaing tuyalarini turtab yubordi.Al-adab al-mufrad. Ular G'ifor o'g'illarimikin.a.v.a. ijobat qilayin.v. Rasululloh (s. www. Mendan gunohini so'raydigan bormi. Keyin Aslam qabilasidan bir jamoat ekanliklari esimga kejach: "Ey. Bir kecha Axdar tog'ida turib.)dan izn so'radi. mag'firat qilayin". Ul zot: "Anavi ko'sa.deb so'radilar". 320-bob.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. Hz. Tunning uchdan biri qolganda duo qilish haqida 774. deyish haqida 775. shunda men ul zotning oyoqlariga tegib ketdim Bexos zarb natijasida ul zot "Uhh". Shuning uchuk tuyamni orqaga tortib qo'yar edim. kun ko'taril-masdan Minoga ketish uchun Rasululloh (s. degan andshpa meni qiynardi.) huzurlariga kirish uchun izn so'radi. Barcha sarfdan savob olish haqida 773. U odam Payg'ambar (s. deb o'ylab qoldim. 776. uzun bo'yli va qizil yuzli odamlar nima qildilar?" .a. Ansor va Kuraysh muhojirlaridan biror uzrli sabab bilan urushga qatnasha olmaganlar ham mening qadrli sahobiylarimdir". Ul zot unga izn berdilar". dedim.dedilar.)ning oyoqlariga zahmat yetkazmas-mikan. Oyisha (r.a.a.) u kishiga: "Bilginki.)dan rivoyat qilindi: U kishi Rasululloh (s. Kechaning bir qismida (yana) ko'zimga uyqu golib keldi. U og'ir-vazmin va sekin harakatlanadigan ayol edi. ular Asmo' o'g'illaridan edilar". Men bu haqtsa gapirgandim.v.) aytdilar: "Parvardigorimiz Alloh taborak va taolo har kecha dunyo osmoniga kechaning oxirgi uchdan bir qismi qolganda tushib aytadi: "Men-ga duo qiladigan kimsa bormi. Tuyam Rasululloh (s.v.)ddn rivoyat qilindi: Rasu-lulloh (s. Sa'd ibn Abi Vaqqos (r. Shutsda ul zot: "Urushga qatnashmagan Asmo' o'g'illaridan bir kishini Alloh yo'lida jo'natishlariga nima to'sqinlik qildi? Aslam. dedilar. berayin.v. Ul zotning oyoqlari yukning dastasiga tegib turardi.)ga aytdim.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. ul zot haligi kishiga yaxshi muomala qildilarjuda ko'p gapirdi. Shundaul zot: "(Madina atroflaridagi) Shabkati Shadax degan joyda qo'ylari bo'lgan sochlari kalta. Abu Ruhm davom etib shunday dedi: "Bani G'ifor qabilasi nima uchun urushga qo'shilmaganliklarini Rasululloh (s. Abu Ruhm (r.a.v. Rasulalloh. Uxlab qolmaslikka harakat qilardim.v. Ko'zimni uyqu bosdi. Mening tuyam ul zotaing tuyalariga yaqinlashdi. G'ifor.)ga yaqin turib qo'riqchilik qildam. na faqat Allohning roziligini istab qilgan ehsoning-ga. Shu kishi aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. dedilar". Rasulalloh. men: "Ey.)ga daraxt ostida (bay'atu-r-rizvonda) bay'at qilgan sahobiylardan biri edilar. deb yubordilar.com kutubxonasi 121 .v. 321-bob.a. dedilar". Men-dan biror narsa so'raydigan bormi. uzun falonchi.) huzurlariga kirganida.v.) bilan Tabuk g'azottsda birga jang qildim. 777. Imom Ismoil al-Buxoriy 319-bob.a.deb so'radilar. Oyisha onamiz dedilar: "Savda (r.a.) Muzdali-fada namozlar jam qilib o'qilgan kecha.v. bo'ylari qisqa odamlar nima qildilar?" .a. dedim.ziyouz.a. Ul zot: "Bu qabilasining juda ham yomon odami!" .a.a. bal-ki ayolingning og'ziga solgan bir luqma taoming uchun ham albatga ajr-mukofot olasan". G'iybat maqsadi bo'lmay. Abu Hurayra (r. Sizga ozor berganim uchun Allohdan menga mag'firat so'rang".

v. (o'zimda yo'q sifatlarni) aytganlari uchun meni koyimagin va ular bilmaydigan (gunohlarim)ni o'zing kechirgin".v. Abul-Haysam aytdilar: "Uqba bin Omirning oddiga bir qavm kelib: "Bizning sharob ichadigan va buzuq ishlarni qiladigan qo'ishilarimiz bor. Abu Mas'ud! Rasululloh (s. garchi u hurmatlirog'ingiz.a. deganlarini eshitganman". der edilar. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. men Rasulullohning: "Bir musulmon aybini berkitgan kishi xuddi tiriklayin ko'mib yuborilgan o'likni qabrdan tiriltirgan kabqtsir". Abu www.) Ji'irronada Hunayn g'azotidan tushgan o'ljalarni taqsimlayotgaylarida atroflariga (sahobiylar to'plandilar.a. rahbar. 325-bob.a. deb ataganlar. ular nima qilayotganlarini tushunmayaptilar". Abdulloh ibn Omir (r.): "Munofiq odamni. Avval bo'lib o'tgan voqeani eslatish haqida 778.) sahobiylaridan kimda-kim maqtov eshida: "Allohim. 326-bob. Abu Abdulloh: "(Ha).deb so'radi.)dan: "Rasululloh (s. bob. degandi". Musulmon musulmonning aybini berkitishi haqida 779.a.a.a. qavmimni kechir.) bir kuni Abu Mas'ud (r. shunday desangiz Parvardigoringizning g'azabini duchor bo'lasiz".deb so'radilar. Otalari aytdilar: Rasululloh (s. u: "Yo'q.)ga qarab turib peshonasidan oqayotgan qonini artib turgan kishini ko'rgandek bo'ldim". "Odamlar halok bo'ldi.v.a. Hunayn mavzesi Hizoj viloyatida bo'lib.a.v. 783.ziyouz.a.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r.Hunaysh mavzeidagi bir joy nomi.) aytdilar: Rasululloh (s. Ularni imomga aytaylikmi?" deyishganida. Abu Mas'ud Abu Abdulloh (r. Shuning uchun o'sha davrda faqat diniy rahbarlarnigina imom deyilmay.a. Makkai mukarrama yaqinida joylashgan 323-bob. Ji'irrona . o'shaning o'zi birinchi bo'lib buzilgandir".v. Imom Ismoil al-Buxoriy 322.): "Kimning "odamlar buzilib ketdi deyotganini eshidangiz. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abdulloh ibn Burayda otalaridan rivoyat qildilar.deganlar.)dan gumon qilish bilan bog'liq biror gap eshitganing bormi?" .Al-adab al-mufrad. Maqtov eshitgandaa nima demoq kerakligi haqida 782. Shunda Rasululloh (s. dedi". dedilar.a. Qavmi uni yolg'on-chiga chiqardi va urib peshonasini yordi.com kutubxonasi 122 . Addiy ibn Arto aytdilar: "Payg'ambarimiz (s.a. bilingki. 324-bob. ish boshingiz bo'lsa ham "sayyid" demang.a. 784. ma'muriy rahbarlarni ham imom. Munofiqni "sayyid" demaslik haqida 781. buzilib ketdi" deyish haqida 780.)dan: "Ey.v. ul zot: "Gumon qiluvchi juda yomon odamning ulovidir!" .) aytdilar: "Alloh bir qulini o'z qavmiga (payg'ambar qilib) yubordi.) aytdilar: "Shunda men Rasululloh (s.v. "Imom" so'zining lug'aviy ma'nosi boshliq.)dan gumon haqida eshitganmisiz?" . U peshonasidan oqayotgani qonini artib: "Allohim.

Somon yo'li galaktikasi haqida 787. Somon yo'li Veronika sochlari turkumida bo'lib. yana shunday deb ta'-kidlaganlarini ham eshitganman: "Bir mo'minni la'natlash uni o'ldirmoq kabidir". 788. Ibn Abbos aytdilar: "Kamalak yer yuzi aholisi uchun g'arq bo'lishdan omonlikdir. 329-bob.a. Abu Tufayldan rivoyat qilindi: "Ibn Kavvo hazrat Alidan somon yo'li haqida so'radi. Islom aqidasiga ko'ra. deganlarini eshitganman. "Nima bo'lmasa Allohning marhamati qarorgohi?" . Shuning uchun bunday deyishlik Alloh huzurida katta gunohdir". deb zamonni so'kmasin. Imom Ismoil al-Buxoriy Mas'ud: "Rasululloh (s. degan hadis haqida 789. deb javob berdilar". Somon yo'li esa.) aytdilar: "Sizlardan birortangiz bilmagan narsasi xususida "Buni Alloh biladi".com kutubxonasi 123 . 328-bob.a. osmonni deyarli katga aylana bo'ylab o'rab olgan yorug' yo'l. Undan daryoday davomli oquvchi suv bilan osmon yuzi ochiladi". deganini eshitdim. 327-bob.s. Ibn Abbos aytdilar: Somon yo'li osmon eshiklaridan biridir. Abu Rajo: "Topolmading". Chunki Alloh.bundan boshqa narsalarni ham bilguvchi va u bandalarga bilmagan narsasini o'rgatuvchidir. Chunki Alloh zamondir.a. degandi. 'Munajjimlikka oid ilmiy ishlar va entsiklopediyalarda yozilishicha. "U osmonning chiqish teshigidir. 330-bob. ana shu aylana osmon qopqasi va u ajralib ketishi ham mumkin.) qavmi g'arq bo'lgandan keyin insoniyatni g'arq bo'lishdan saqlab kelmoqda. dedi.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s. deb javob berdi Abu Rajo". demasin 785.Al-adab al-mufrad. Kamalak haqida 786. Zamonni so'kmaslik haqida 790.deb so'radi.ziyouz. Kamalak esa. Nuh (a. osmonning eshigidir Osmon o'sha somon yo'lidan yoriladi". Boshqa hadislarda "Zamon Allohnikidir". Allohdan marhamati qarorgohida ikkimizni birga qilishini so'rayman". bu zamondan ko'nglim qoldi".a. Bilmagan narsasini "Alloh biladi". meni marhamating qarorgohiga qo'ygin". demasin. Abu Rajo unga: "Biror kishi bunga qodirmi? Allohning marhamat qarorgohi nima ekan?" . deyilgan. 331-bob.v.deb so'radi u odam. www.v.): "Sizlardan birortangiz "E. Boyagi kishi: "Jannat". "Olamlarning Parvardigoridir". Abu Hurayra (r.)ning "Gumon qiluvchi odam juda yomon insonning ulovidir". Ibn Abbos (r. 791-hadis 790-hadisning aynan takrori. "Allohim. deb xabar qildilar. Abu Horis Kirmoniy aytdilar:"Bir kishi Abu Rajoga: "Senga salom bo'lsin.

dedilar. 794.): "Holingga voy bo'lsin sening.v. 3 marta: "Bular ko'p xayrli ishlarni qo'ldan boy berdilar".a. Shunda hazrati Umar: "Ey. Rasululloh (s. bu munofiqning bo'ynini uzib tashlay!" . Sabtiya .a.deb so'roqqa tutishi makruhdir".): "Bu va buning do'stlari Qur'onni o'qiydilar. Anas ibn Molik (r. deb buyurdilar. xushxabar keltiruvchndir. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 332-bob. lekin u bo'g'izlaridan nariga o'tmaydi. Ibn Hilol aytdilar: "Men Oyishadan uylari haqida so'radim.a.a.) aytdilar: "Musulmon kishi birodariga yov qarash qilishi.) Ji'irrona mavzesida Hunayn g'azotida tushgan o'ljalarni taqsimlayotgan edilar.) ayollarining hujralari xurmo daraxti shoxlaridan qurilgan bo'lib.oshlangan teridan tayyorlangan poyabzal.v.) undan: "Isming nima?" .Al-adab al-mufrad. Kishi yana o'sha javobini bergan edi. Ul zot yana: "Min bu tuyaga". Rasululloh (s.deb so'radi. "Holinga voy bo'lsin sening. ular ham dindan shunday chiqib ketadilar". min unga". dedi. U odam Payg'ambar (s.) bir kishi qurbonlik qilinadi gan tuyani haydab ketayotganyni ko'rib: "Unga min". deb buyurdilar. uni ta'qib qilishi yoki: "Qaerdan kelding?" "Qaerga ketyapsan?" . 795. "Zahm" kulfat. sening isming Bashir bo'lsin". Tasodifan Payg'ambarimiz (s.a. Uy qurish haqida 797. U: "Uyning eshigi kun botar tomonga qaratilgan edi". dedilar. men adolat qilmasam.a. Ibn Abbos: "Holingga voy bo'lsin sening.) yana: "Min unga". Ibn Abbosdan bir kishi: "Men non va go'sht yegandim.v. dedilar. 333-bob.a. ozor ma'nosida. deb javob qildi u. izn bering. Ul zot mushriklarning Qabri yonidan o'dalar.v.v. deb buyurdilar. derdilar.a. Ul zot: "Yo'q.a. "bashir" esa.a. adolat qiling!" .a. kamondan o'q qanday otilib chiqsa. U yana "Bu axir qurbonlikka olib ketilayotgan tuyaku". Allohning Rasuli. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: Rasululloh (s. "Holinga voy bo'lsin". U odam: "Bu qurbonlik tuyasiku". 334-bob.)ning qabristonda poyafzali bilan yurgan kishiga ko'zlari tushib qolib: "Ey.)ni ko'rgach. oyoq kiyimlarini yechibotib yubordi. derdilar uch martadan. yung latta-lari bilan qoplanganini ko'rgan edilar.a. Musulmonlar qabri yonidan o'gayotganda esa: "Bular ko'plab ezguliklarga erishdilar".v. Muhammad ibn Hiloldan rivoyat qilindi. Oltinlar Bilol (r.dedi. Tahoratimni yangilashim kerakmi?" .dedilar. Rasululloh (s. dedilar. "Zahm".Ul zot huzurlariga bir kishi kelib: "Siz adolat qilmayapsiz. deyish haqida 793.deb so'radilar. Mujohid (r.v.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambarimiz (s.)ning quchog'ida edi. Bashir ibn Ma'bad Sadusiydan rivoyat qilindi. Musulmon musulmonga tik qaramaydi 792.ziyouz. deb marhamat qildilar. U kishi Payg'ambar (s.) bilan qabriston oralab ketayotgan edik.com kutubxonasi 124 . 796.dedilar.v. dedi. sabtiyangni tashla". halol narsa yesa ham tahorat buzilarkanmi?" .a. Bashir aytdilar: Rasululloh (s. "Eshik bir tabaqalimidi yo www. dedi. kim qiladi?" .v.v. sabtiyali.

deyish haqida 799.v. deb javob berdi. Ul zot: "Otang haqi. 335-bob. Kishi birovdan kichik narsa so'rashi va uni maqtamasligi kerak 800. Abdulloh ibn Umar aytdilar: "Sizlar birovdan zarur bo'lib qolgan narsa so'rasa kichikroq. Abu Hurayra: "Alloh ularning yuzlarini qora qilsin va tuzoqlariga o'zlarini tushirsin. qizarib ketadi.deb so'radim yana. Sadaqani kechiktirib.v. pistonchiga shuncha" deb qolmaginki. eng ko'p ajru savobga ega bo'ladigan sadaqa qaysi?" .ziyouz. "Eshik nimadan yasalgandi?" . belini sindirib qo'yadi". 338-bob. Sen sog' paytingda. sharq xalklari boshidan bu hodisalar o'tgan-ku! Men: "Allohga qasamki. buni senga bayon qilinadi. Agar ular osmondan oyoklarini uzatib tushgan bo'lsalar ham.a. (boshqaruvga kelgandan so'ng mas'uliyat og'irligidan) koshki ish boshi bo'lmasaydik. Abu Hurayra aytdilar: Rasululloh "Odamlar uylarini rasmlar bilan bezatmagunlarigacha qiyomat qoyim bo'lmaydi".Al-adab al-mufrad. 336-bob. Sizlardan hech kim do'stining oldiga borganda uni maqtamasinki. ular odamlarga rahbarlik qilishda jahldan chehralari qatlangan qalqonday bujmayib. axir. uni o'sha yerga keltirib qo'yadi yoki u banda uchun o'sha yerdan bir ehtiyoj chiqarib qo'yadi". joning xalquminga kelganda "Falonchiga muncha. Abu Izzat Yasor ibn Abdulloh Huzaliydan rivo-yat qilindi: Nabiy muhtaram (s. Abu Hurayradan rivoyat qilindi: "Bir kishi Rasululloh (s.deb so'radi. 337-bob. To'g'rida ko'ringan yudduzga qarab: "Abu Hurayraning joni qudrat qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Ya'ni shaharga kelib yashab qolgan qishloqlik odamlar ushbu rahbar odamlarning zulmidan qo'rqib. "Otang haqi". *Janubiy mintaqalarda o'sadigan siyoh rang daraxt yog'ochi 798. Ibn Umar undan xojasi kimligini www. dedilar. koshki rahbar bo'lmasaydik". kambag'al bo'lib qolishdan qo'rqib baxillik qilgan va boylikni orzu qilgan paytingda sadaqa qilishing kerak.a. U: "Qora archadan yoki sajdan* edi".deb so'radim.dedim.) oldilariga kelib: "Ey. Abu Abdulaziz aytdilar: "Abu Hurayra biznikida bir kecha qoldilar.) aytdilar: "Agar Alloh taolo bir bandaning jonini biror yerda olishni xohlasa. Kishi "Alloh va falonchi" demasligi haqida 803. 801.. ahamiyatsizrog'ini so'rasin. o'z maskanlariga qaytib ketadilar.a. shunday". zero unga taqdirida belgilangani nasib qiladi. U: "Bir tabaqali eshik edi". . u pay-tda sen aytmasang ham (mol-dunyoing) "falonchilar"ga qoladi". dedilar". Abu Hurayraning hayoti qo'lida bo'lgan Allohga qasamki. Ibn Jurayj (r. Hatgo dehqon dalasiga. "Senga qasd qilgan past bo'lsin!" deyish haqida 802.com kutubxonasi 125 . deb qoladilar". Imom Ismoil al-Buxoriy qo'shtabaqalimidi?" .) aytdilar: "Mug'isdan eshitdimki. cho'pon podasyushng oldiga ketib qoladi". dedi. Allohnng Rasuli. Abu Hurayra menga yaqin-lashib: "Senga qasd qilgan past bo'lsin. ba'zi qavmlar dunyoda ish boshi bo'lshpni va rahbarlik qilishni orzu qiladilar.

809.): "Allohga meni barobar qilib qo'yding. Demoqchi bo'ldilar". Ibn Abbos Alloh taoloning "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki. 341-bob. xayr-ehson kam beriladi va behuda ko'ngilxushliklar foydali amallardan us-tun kelib qoladi. dedilar va yana: "Ul zot oppoq.a.a. Hadis roviylaridan Abu Muoviya: "Asharot bu o'yin-kulgu.a. ularni bu ishdan qatiyan man' qildi. unda faqihlar kam. Yagona Allohning o'zi xohlaydi". 806. dedilar.deb so'radim. U kishi: "Ha. Rasululloh (s. www. So'ngra: "Nard qimoridan yeyish uchun uni o'ynaydigan odam xuddi to'ng'iz go'shtini yegan va qon bilan yuvingan kabidir".v. asharot yomondir". deganlar. deb uning gapini tuzatib qo'ydilar". Ibn Abbos (r. To'g'ri yo'lga yurish haqida 810. Ashula aytayotgan kichkina joriya oldidan o'gayotganda Ibn Umar: "Shayton agar birovni tark qilsa. Ibn Umar: "Unday demagin. dedilar". 807.v. dedi. hech qaysi o'yinning menga aloqasi yo'q". Sizlardan keyin bir davr keladi-ki. deb izohlaganlar. Shuni yaxshi bilingki. ko'p-ko'p sadaqa so'raladi.Al-adab al-mufrad.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. go'zal va yoqimli yuzli edilar". Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Ko'pchilik to'planadigan bir joyda odamlar nard o'ynayotganlarining xabari unga yetib keldi.s. sadaqa kam so'raladigan. debdilar".a. Musiqa va ko'ngilxushlik haqida 805. U: "Alloh va falonchi". xayr-ehson ko'p beriladigan va lahv. Imom Ismoil al-Buxoriy so'rabdilar.): "Mening hech qanday o'yinermakka. Abdulloh ibn Dinor aytdilar: "Abdulloh ibn Umar bilan bozorga chikdik. dedi.ziyouz. xatiblari kam.v. 339-bob "Alloh va sen xohlasang" demaslik haqida 804. notiqlar serob bo'ladi. bekorchi ishlardan foydali amallar ustun kelgan bir zamonda yashayapsiz. oxir zamon-da to'g'ri yo'lda yurish ba'zi amallardan ko'ra yaxshi-roq bo'lib qoladi". Zayd ibn Vahb aytdilar: "Ibn Mas'ud: "Sizlar faqihlari ko'p. Anas ibn Molik (r. degan oyatidagi "behuda so'z" bu ashula va shu kabilardir". 808. ko'ngilxushliqdir".a.a.): "Salomni yoyinglar va salomlashinglar. botil narsalar bilan mening hech qanday aloqam yo'q. 340-bob. U g'azab bilan turib. Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. 811.com kutubxonasi 126 . mana shuni tark qilgan bo'lardi". 812-hadis 811-hadisning aynan takrori.)ga: "Alloh va siz xohlasangiz". yer yuzida mendan boshqa Nabiy (a. hadya. ular bilimsizlik bilan (o'zgalarni) Alloh yo'lidan ozdirish uchun va u (yo'lni) masxara qilish uchun behuda so'z(lar)ni sotib olurlar" (31:6). dedilar. Ya'ni. Jurayriy aytdilar: "Men Abu Tufayldan: "Siz Rasululloxni ko'rganmisiz?" . deb javob beribdi. dedilar". Alloxdan keyin falonchi degin". hadya.) aytdilar: "Bir kishi Rasu-lulloh (s.)ni ko'rgan ti-rik odam borligini bilmayman".

Balki "hubla".): "Nima bu. sen".a. 343-bob.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. deb javob berdilar".a.Al-adab al-mufrad. Uzumni "karm" demaslik haqida 818.deb so'radim. 342-bob. Toshkevt-2003 y. Orzu-tilakning makruh jihatlari haqida 817.a. Arab tilida "karm" so'zi "tok navdasi" degan ma'noni bildira-di. "Holingga voy bo'lsin" o'rniga "Ey. 155. U kishi dedilar: "Men Oyisha (r. Rasululloh (s. 813..a. "Hubla" so'zi ham uzumning bir navini anglatadi. Insonga xitob 820.a.a.)dan: "Rasululloh (s. ("An-Na'im" arabcha-o'zbekcha lug'at. faqat bunda hayvon emas.Bu hadis odob va mantiqqa taalluqli: bavda Allohga duo qila-yotgaida xokisorlik va ovozini baland qilmasdavn maxfiy so'rashi kerak.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. www. Abdulla Qodiriy nomvdagi xalq merosi ilmiy na-shriyoti.): "Ba'zan uyga kirayotganlarida: "Sen kutmagan xabar keladi. valloha a'lam 345-bobdagi Abu Hurayradan rivoyat qilingan 819-hadis 793-hadis-ning takrori. shu jumladan o'ziga ham o'lim tvlashi makruh hisoblanadi.v.v.v.)ning biror bir she'r aytganlarini eshitganmisiz?" .a.a. 816-hadisning mazmuni 815-hadisda bor.. xotin?" . Rasululloh (s. Alqama bin Voil (r.): "Sizlardan biringiz biror narsani orzu qilsa.a. 344-bob. Ikrimadan rivoyat qilindi. Rasululloh (s.): "To'g'ri yo'lda yurish. birovni qarg'ab.v.a. 346-bob.): "Sizlardan hech kim "karm" demasin. dedilar. aniq teva deyilgan. deyilgan.v." degan misrani o'qir edilar".com kutubxonasi 127 .ziyouz. ey. ya'ni "uzum" deng". anglapsh lozim. unga o'lim tilab. axloqli bo'lish va iqgisod payg'ambarlikning 25 juz'idan bir juz'i-dir".a.)bir gapni ul zotga arz qilganlarida. nima tilayotganiga qarasin.v.. Abu Hurayra (r. zero u o'ziga nima berilishini bilmaydi". Masalan. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 812-hadis 811-hadisning aynan takrori. 814-hadisda 813-hadisning mazmuni aynan takrorlangan.dedilar. Oyisha (r. Ibn Abbosdan rivoyat qilindi: Nabiy muhtaram (s. dedilar.v) bu hadislari orqali odamlarni to'g'ry gapi-rishga uvdamoqdalar. aynan vimani so'rayotganyush bilipsh.)ning qayinsingillari Hanna binti Jahsh (r. 712-betlar). Sen kutmagan xabarlarning kelishi 815.a.

826.) g'azot paytida Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. Farz namozini o'qir edi.dedilar menga yuzlarini o'girib. "Ha-ha" .Ummatlarimdan Allohga shirk keltirmagan mo'min jannatga tushadi. jonim o'zingga qurbon".pul bo'lib qolishi meni baxtiyor qilmaydi". Dangasalikdan panoh so'ramoq haqida 824. dedim va bir bayt o'qidim.v. Abu Zarr!" .v.) Baqiy qabristonining yonidan to'g'riga ketayotgan edilar. Bu hadisdan zino va o'g'rilik kabi katta gunohlarni sodtsr ish mum-kin ekan.a. So'ngra oldimizda Uhud tog'i ko'rindi. buyuring!" . Anas ibn Molik (r. qo'rqoq-likdan.v.a. Ajabki. "Ha".a. deb she'r o'qirdi. qarzning og'irligidan va kishilarning g'olib bo'lib ketishi-dan panoh berishingni so'rayman".) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz. haq yo'lda sarf qilganlar bundan mustasnodir". baxtsizlikdan.a. Anas ibn Molik (r.deb so'radilar. Erinchoqlik haqida 823. amringizga muntazirman". Abu Zarr (r.) aytdilar: Rasululloh (s. dedilar. Men: "Alloh va uning rasuli buni yaxshi biladi".s. Imom Ismoil al-Buxoriy 821.) bir muddat o'tgach.)ning oldilarida tizzalab o'tirdida. "Buni sezdingmi?" . Men bir hojatlari bo'lsa kerak. dedim.). 822. degan xabarni yetkazib kelibdilar".deb so'radim.com kutubxonasi 128 .dedilar Rasululloh (s. Men: "Ey.v. degan ma'nodadir.a.a. "Ey. yonidagi kishiga: "Ey. 348-bob.a. Abu Zarr!" .a. Hubay ibn Shahdon aytdilar: "Amrni ko'rdim. ey Rasulalloh. .v.a. dedilar".) meni ulovlariga mingashtirib olgandilar.) bu so'zlarini uch karra takror qildilar.dedi va o'rnidan turdi. degan www. og'ir-og'ir qadamlar bosib men tarafga kela boshladilar.v. dedi-lar. Abdulloh ibn Muso aytdilar: "Oyisha (r. men ham orqalaridan borardim. . Amr ibn Sharid (r.a.) aytdilar: "Abu Talha (r. dedim.a. mollarini ko'paytirib. "Mollarini faqat boylik uchun ko'paytirganlar qiyomat kuni ajr ololmaydilar.Al-adab al-mufrad.a. Nihoyat boshlarini tik qilib to'g'ri oldimga keldilar. bir odam bilan gaplashganday bir narsalar deb gapirib kelardilar. Shunda ul zot: "Ha-ha!". kim bilandir pichirlashib gaplashdingiz shekilli?" . dedim.) uni hech vaqt qo'ldan chiqarmasdilar.v. deb bir chetga borib o'tirdim.). "Ul zot Jabroil (a. ojizlikdan.deb so'radilar Rasululloh (s. So'ngra bir vodiyga chiqqach. "Zino qilsa ham. dedilar Rasululloh (s.v. dedilar.v.a. "Ha".a.): "Tungi namozni hech ham tashlab qo'ymang. Rasululloh (s. "Labbay. odam! . "Uhud tog'ining Muhammad oilasi uchun oltinga aylanishi yoki dinor . o'q-yoyini sochib: "Yuzim-yuzinga qalqon.deb javob berdilar Rasululloh (s.deb so'radim. panaroq joyga burildilar. "Jonim sizga fido bo'lsin. Agar bemor yoki kamquvvat bo'lsalar o'tirib o'qir edilar". Rasulalloh.yana o'qi.a. "Jonim senga fido bo'lsin" deyish haqida 825. o'g'irlik qilsa hammi?" .) ushbu duoni ko'p takror qilardilar: "Parvardigoro! Sendan g'am-tashvishdan. Rasulalloh.v.) edilar. "Ey.dedim. 349-bob.v. 347-bob. Namozdan forig' bo'lgach. Men bundan ilhomlanib yana 100 bayt o'qidim".). dangasalikdan. ey.a. chunki Payg'ambar (s.). Men: "Ha". Mendan: "Umayya ibn Abussaltning she'rlaridan bi-lasanmi?" .a. Ul zotning bunday qadam tashlashlaridan ajablandim. Rasululloh (s.

"Kim u?" . u esa bobosvdan rivoyat qildi: "Bobosi aytdi: Umar ibn Xattobning oldilariga borganimda u kishi menga "Ey.a.v. "Bu men.deb murojaat qila boshladilar. o'g'lim! Bundan buyon zinhor ruxsat so'rab kirgin. Bir kuni uylariga kirganimda: "Ey.) masjidga chiqqanlarida Abu Muso Qur'on o'qib o'tirgan edi.).com kutubxonasi 129 . deganlarini eshitmaganman. 352-bob. G'azzoliy kabi ulamolarning fikrlaricha. Hz.v. ota-onam senga fido bo'lsin!" . Islomga kirmagan odam musulmonga birodar bo'la olmaydi. Ali (k. otam Islomga kirmaganini eshitgach: "Ey. Ul zot Sa'dga: "Ot. Anas ibn Molik (r. yo Rasululloh. Buraydaman" . Bu voqea Uhud jangi kuni bo'lgan edi. degan ekan. 828. deb atay boshladilar.v.s. birodarimning o'g'li.)ga berilgan xush ovoz ato qili-nibdi" . Umar (r.) Abu Sa'asaning otasini "O'g'lim".)aytdilar: "Rasululloh (s. 831.nafsimning mizoji ma'nosida 833-hadis 832-hadisning takrori. www.a.)ga xizmat qilib yurgan chog'larimda ruxsatsiz uylariga kirib-chiqib yuraverardim. Rivoyat qilishlaricha. So'ngra nasabimni surishtirib. deb murojaat qilganliklaridan o'kindilar va musulmon kishini o'g'lim. ot. fidoyingiz bo'lay. Abu Saqd Xudriy (r.a. laqisat nafsiy .a.v.a.v.) Sa'd ibn Abu Vaqqosdan boshqa kishiga "Ota-onam senga fido bo'lsin".v.) uning otasi Islomga kirmaganini eshitib.v) bu hadisi shariflari orqali Allohga shirk keltiryup eig og'ir gunoh ekani.ziyouz. "Ota-onam senga fido bo'lsin" deyish haqida 827. faqatuAbu Umomadan rivoyat qilin-gan va bu hadisni ilk rivoyat qilgan Ukayl eslatib o'tiladi. Alloh kechirishi mumkinligini bildirmoqdalar.) Rasululloh (s. Umu-man. Allohdan shunday amr keldi".a. Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qildi: Rasululloh (s. degan ma'noda. "Xabisat nafsiy" demaslik haqida 832.deb so'radilar Rasululloh (s. o'g'lim!" deyish haqida 829. 351-bob. "Mi-jozim buzildi". birodarimning o'g'li!" . desin". 830. xoh katta gunohlar uchun istig'vor aytish va qayta shu gunohni qilmaslikka qasd qilinsapsha uning kechirilshptsdan umid kdlish mumkin. Shunda ul zot: "Bu odamga oli Dovud (a. o'g'lim!" . Balki ul zot (s. 350 bob.)ning shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Sizlardan hech biringiz nafsim ifloslanadi demasin. Otasi Islomga kirmagan kishiga "Ey.deb murojaat qildilar.dedim. Hz.degan ekanlar. Sa'd.a.Al-adab al-mufrad. Sa'd ibn Hakim otasidan.degandilar".a. dedilar". xoh kichik. aksincha.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.nafsim ifloslandi. Imom Ismoil al-Buxoriy ma'no chiqmaydi. undan o'zga har qanday gunohni qilgan banda qayta qilmaslik sharti bilan tavba qilsa. Oyisha (r. Hz. Xabisat nafsiy .a.

a. Abdulloh va Muslim degan o'g'illarim bor". uni sen (Makkagacha) haydab bor". dedilar.v. deb chaqirayotganlarini eshitib.a. Rasululloh (s.a. Uni Ramazon oyining oxirgi o'n kunligidan izlang". uni yonlariga chorladilar va: "Hakam . dedilar. Ehtimolki. ul zot-ning naqadar shoshganlari bizni tashvishga soldi. Ul zot undan: "Isming nima?" .): "Tuyani senga top-shiramiz.ziyouz. Uqayl bin Shabib Abu Vahbdan rivoyat qiladi: Rasululloh (s. Ul zot: "Bu qanday yaxshi ish!" .toshning quli.najot topgan. deb ismini aytdi.) undan ham: "Isming nima?" . Abul Hakam kunyasi haqida 834.dedilar. dedilar. deb chaqirayotganlarini eshi-tib.com kutubxonasi 130 .a.v. Tez yurish haqida 836. dedilar. dedilar. 356-bob.a.): "Mana shu tuyamizni kim sug'orib keladi?" yoki: "Mana shu tuyamizni kim (Makkagacha) haydab boradi?" dedilar.v. dedi. salom berdilar. bu fanta Rasululloh (s. deb javob berdi u.) juda ham shoshib keldilar. Abu Hadrad (r. Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 353-bob.v.a. Shurayx bin Honiy aytdi: Honiy ibn Yazid qav-mdoshlari bilan hay'at tuzib Payg'ambarimiz huzurlariga bordi. mening oldimga kelishadi. urishganlari yarashib ketishadi".v.Al-adab al-mufrad. U ham ismini aytdi. Ul zot "O'tar".v.) dedilar: www.a. Ul zot: "Yo'q.) chiroyli ismni yaxshi ko'rardilar 835. Rasululloh (s. Nega sening kunyang Abul Hakam?" . xush muomalali bo'lish va (muhgojlarga) taom berishni kanda kushma".) aytdilar: Rasululloh (s. Biz o'tirgandik. "Isming nima?" . so'ng: "Siz-larga "Laylatu-l-qadr"ning xabarini yetkazayin.) asos solgandirlar. Bir kishi: "Men".deb so'radilar. lekin shu orada uning qaysi kun-daligini unutib qo'ydim. vallohu a'lzm. Deb javob berdi.deb so'radilar. "Falonchi".v. "Abdulxajar".v. 354-bob. dedilar. barcha xukm Unga oiddir.a.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.v. Ismning ma'nosiga qarab insonning fe'latvorini belgilash haqidagi fan bizning zamonamizda endigana yuzaga keldi. mo'min-qobil degani. dedi. Ibn Abbos (r. Ol-dimizga kelib to'xtagach.): "Bo'lmasa. So'ng boshqasi turdi.deb so'radilar. dedi. Nojiya . Ul zot: "Isming nima?" . Rasulul-loh (s. dedilar va uni o'zining va farzandlarining haqiga duo qildilar. So'ng boshqa odam turdi. men o'rtalarida Hakamlik qilaman.a. dedi u. unga ham "O'tir". Ul zot: "Senga xush kalom. U: "Mening Shurayh. 355-bob.a. Shurayh aytadi: (Otam) Honiy yurtiga keytib kettach.) qavmdoshlari uni Abul Hakam.deb so'radilar. deb shoshilib keldim.Alloh taolodir.deb so'radilar.) bir kishini odamlar "Abdulxajar. "Nojiya" .v. U: "Qavmdoshlarim o'zaro ixtilof qilib qolsalar. Rasululloh (s. sen Abul Shurayh bo'la-qol". sen Abdullohsan". Abdulhajar .v. Alloh taologa yoqimli ismlar haqida 837. Ul zot: "Ularning katgasi qaysi?" deb so'radilar.a.a. Shunda Rasululloh (s. So'ng: "Farzandlaring bormi?" .a. dedi.) huzurlariga yana qaytib keldi va: "Menga jannatni yujib qiladigan narsa haqida xabar bering".deb so'radilar. Rasululloh (s. "Shurayh".

dedilar. Abu Hurayra (r. ul zot: "Yo'q. 359-bob. 860 va 862-hadislarda keladi. Abu Usayd: "Uni uyga olib ketashdi.com kutubxonasi 131 .) nimadir ish bilan mashg'ul bo'lib bolaga e'tibor bermadilar. la'natlangan.a. erkalab chaqirish haqida 841. yoniga otasi Abu Usayd ham o'girdi. deganlarini eshitganman. bu haqdagi mazmun 859.) odamlarni o'zi yoqtirgan ismi bilan chaqirishni. Jobir ibn Abdulloh aytdilar: "Oramizda bir kishi farzand ko'rdi va ismini Qosim.v.) tazzalaridan olib ketishni buyurdi. ey Tulayq. 838. deb qo'ydi. uning ismi Munzir bo'lsin".) ishlarini tugatab: "Go'dak qani?" .a. www. ogoh qiluvchi. Rasululloh (s.v. *Harb .s. bu ism takabburlik alomati bo'lganligi uchun Xudoga xush kelmagan. Imom Ismoil al-Buxoriy "(Go'daklarga) payg'ambarlarning ismlarini qo'yinglar. Abu Usayd o'g'lini Payg'ambar (s. *Hammom . sen o'qigan narsani biz ham o'qiymiz". "Ismi nima?" .)ning "Alloh huzurida eng uyatli ism kishining "Moliku-l-amlok"*.a.a.) huzurlariga keltarildi va uni Rasululloh (s. * Abulqosim aslida Rasulullohning kunyalari.v. deb ism qo'ygan". Sahl ibn Sa'd aytdilar: "Munzir ibn Abu Usayd go'dakligida Payg'ambar (s.mulklar egasi yoki shahanshoh.yer haydovchi. ul zot unga: "Ug'lingga Abdurrahmon.)ning "Do'zaxga kirganlar keyin chiqadilar". Jobir ibn Abdullohdan bu haqda* so'radim. dedilar". Ismni o'zgartirish haqida 839.v. degandi.v. *Munzir . *Murra . Biz unga: "Biz seni Abulqosim* degan kunya bilan chaqir-maymiz va hurmat ham qilmaymiz".)ni xabardor qilgach.a.)ning tizzalariga qo'ydilar.rad etilgan. yo Rasulalloh". Allohga eng yoqimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. * Horis .ziyouz. Kishini o'zi yoqgargan ism bilan chaqirish haqida 842. *Moliku-l-amlok .xabar beruvchi. dedik.a. Shahanshoh* shohlar shohi deb atalishidir" deganlarini xabar qildi. Xanzala ibn Xizyam aytdilar: Rasululloh (s. Bu orada Rasululloh (s. eng sodig'i Horis* va Hammom*dir.deb so'radilar. U odam bu haqda Rasululloh (s. shunga ko'ra odamlar Qosim ismini rad qilganlar. 360-bob.g'ayratli. tinib-tinchimas.v. Go'dak o'sha kutsdan e'taboran Munzir* deb nomlandi".so'radilar ul zot. Talq ibn Habib aytdilar: "Men shafoatni3 yolgon deydigan odamlarning eng ashaddiysi edim. Birovning ismini kichraytirib.bu o'rinda jangovor ma'nosida. U kishi: "Men Nabiy (a.) Rasululloh (s. U: "Falonchi". dedilar. o'zi sevgan kunyasi bilan atashni xush ko'rardilar.v. eng yoqimsizi esa Harb va Murra* ismlaridir". 357-bob. dehqon. 840.a.Al-adab al-mufrad. charchamas degan ma'noda.a.v.a. dedi.

Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.Ummu Salama: "Bo'dtsi. "Yo'q. dedilar.v. deb javob berdi. "Paygambar (s.v. Husayn tug'ilganda. U Zaynab binti Abu Salamaga "Unda singlimga ism qo'yib bering". U Zaynab binti Abu Salamaning oldiga kirganida Zaynab uddan singlisining ismini so'radilar.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. deb nomladilar.) Zaynab binti Jahshga uylanganlarida uning ismi Barra edi.qarg'a.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. dedilar. dedilar. Zaynab qo'ying".bo'ysungan.a. "Yo'q. G'urob . u Muhsindir". Zaynab: "Uning ismini o'zgartiring.dedilar.v.keskin ma'nosini anglatadi. G'urob degan ism haqida 847. Amr: "Uning ismi Barra". 846. itoatkor. "G'urob" deganimda.) kelib: "Menga o'g'limni ko'rsating-chi. Rasululloh (s.v. uning ismi Hasan". Sa'id .a.a. Zaynab deb nomladilar.) o'zgar-targanlariday o'zgartirib.)ning Shibr.ziyouz. dedilar. Ali (k. dedik. Shubayr va Mubashshir degan o'g'illarining ismlari kabi nomladim". dedilar". ismini nima deb qo’ydingiz?" dedilar. Ul zot mendan: "Oting nima?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 361-bob. dedilar. dedim. 362-bob. www.v. uni ham Harb deb nomladim. Uchinchi o'g'lim tug'ilganda unga Harb deb nom qo'ydim. Rasululloh (s. Biz: "Harb". ezgulik degani.a. Sarm .v. buni Alloh bilguvchiroqdir. Sarm degan ism haqida 845.com kutubxonasi 132 . deganimizda.baxtli degani.yaxshilik qiluvchi degani. "Harb". Muhsin .dedilar. Ummu Roita binti Muslimning otasi aytdilar: "Men Rasululloh (s.) aytdilar: Hasan tug'ilgan vaqgda unga Harb.yaxshilik. deb atamanglar. bugundan boshlab u Zaynab". Husayn Hasanning erkalatib aytilgani. Biz: "Uni Harb deb nomladik". So'ng: "Men bularni Horun (ax. sening isming Muslim bo'lsin". zero sizlardan kim pokiza.v.a.a. Muslim . Hz. dedilar. dedilar.) bilan Hunayn g'azotida birga qatnashdim.v. "Yo'q. Ummu Salamaga uylangan paytlarida. uning ismi Husayn". Unga Zaynab deb ot qo'ying".a. ismini nima deb qo'ydin-gaz?" . dedik. "Yo'q.v. dedilar. kim fojira. Rasululloh (s. Ul zot meni "Barra" deb chaqirishayotganini eshitib: "O'zlaringiz o'zlaringizni pokiza. mening ismim Barra edi. Ul zot ismini o'zgartirib. deb ism qo’ydim. Rasululloh (s.deb so'radilar. ismini nima deb qo'ydingiz?" . Abdurrahmon ibn Saiddan rivoyat qilindi: Sa'idning ismi Sarm edi.) Osiya (degan bir ayol)ning ismini o'zgartirdilar va: "Sen endi Jamilasan".) uni "Sa'id". "isyonkor ayol" degan ma'noni beradi 843. Ibn Umardan rivoyat qilindi. 363-bob. Hasan . Jamila go'zal degan ma'noni anglatadi 844. Rasululloh (s. Amr ibn Atodan rivoyat qilindi. "Osiya" ismini o'zgartirish haqida Bu o'rindagi "Osiya" arab tilida "sod" harfi bilan yozilib.a.

365-bob.a. dedilar. olov. deb javob berdi.)ga Jabroil (a. degan edilar.v. dedim.) buni eshitib: "Yo'q.a.a.a. mana shu uyda.a.) vahiy olib tush-gan edilar. Kimki Usmon (r. shu'la.v. uyatchanlik ma'nolarini anglatadi.a. Ummu Kulsum aytdilar: "Men Oyisha (r. issiq bir kecha-da Payg'ambar (s. "itoatkor" degan ma'nodadir. Uning ismi Al-Os edi. Oyisha (r.a.deb so'radilar Rasululloh (s.a. gunohkor" degani bo'lib.) Makka fathi kuni "Quraysh qabilasi bundan keyin to qiyomatgacha qatli om qilin-maydi". Shihob .a. yulduz. Rasululloh (s.) ham shu yerda edilar.a. dedim.dedilar. Usmon ibn Affon (r. U kishi haqida ko'p gapirmoqdalar deyishdan murod yomon gaplardir.) haklarida so'rab chiqing.v.a.)ning ayollari barcha mo'minlarning onalari bo'lganliklari uchundir.a. Rasululloh (s.)ni so'ksa. Men bir kuni Rasululloh (s.): "Unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin.)ning ilgariga ismi Rasululloh (s. Men unga ham Allohning salomi va rahmati bo'lsin. ey. dedilar. Usm". ular hali Islomni qabul qilmagandilar. O'shanda Muti'dan boshqa quraysh osiylari Islomga kirmagandilar".) haqida bo'lsa.ziyouz. Bashir ibn Nuhayk aytdi: "Bashir ibn Hasosiy (r. Oyisha (r. ul zot: www. Quraysh qabilasida Mutadan boshqa yana to'rtta Al-Os ismli kishilar bo'lib. ulardan Usmon ibn Affon (r.)ning huzurlariga kirib: "O'g'illaringizdan biri sizga salom yo'lladi va Usmon ibn Affon (r. Ul zot men ko'rmagan narsani ko'rardilar". Oyisha (r.s). sening isming Bashir bo'lsin".a. "Sening isming nima?" .v.v.Al-adab al-mufrad. "Muti'" esa.a. Al-Os ismi haqida 849. sening oting Hishom bo'lsin" dedilar. Ismni qisqartirib chaqirish haqida 850.).) Usmon (r.v.) birga edim. men shunga guvohmanki.) huzurlariga borguniga qadar Zahm edi.a.) tili bilan shunday yuksak darajaga ko'targan odam (Usmon) albatta yaxshi odamdir. unga Allohning la'nati bo'lsin!" . dedilar.a.): "Ey. Payg'am-bar (s.v. Alloh taolo Qur'onda bildirgani kabi Rasululloh (s.) uni Muti' deb nomladilar.): "Yo'q.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 364-bob. Ibrohim Basriy aytdilar: "Hajga borib kelgan buvim Ummu Kulsum binti Samoma menga aytib bergandilar: akalari Maxoriq ibn Samoma Ummu Kulsumga: "Oyisha (r.a. Oyish! Jabroil (a. 366-bob.) haqlarida fikringizni so'ra-di".com kutubxonasi 133 . Usmon (r.a.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.s.a. “Al-Os” arab tilida' "osiy.nur. Shihob ismi haqida 848.a. dedilar.Bu o'rinda "o'g'illaringizdan biri" deyilishiga sabab.v. Zahm ismi haqida 852.v. 851. Hishom .v. Muti'ning ismi ham shunday edi. tovozelik. "Zahm".kamtarlik. Rasululloh (s. Abdulloh ibn Muti' aytdilar: "Muti'dan eshitdim: "Rasululloh (s. deb chaqiripsharini aytdi. "bo'ysinuvchi" .)ning oldilariga kirib. odamlar u kishi haqida juda ko'p gapirmoqdalar". 367-bob.v.a.)ning yelkalariga urib: "Yoz.) aytdilar: "Bir kishi Rasulullohhuzur-larida uni Shihob.a. senga salom yo'llamoqdalar". Alloh taolo Rasululloh (s.v.

baxtli. mushriklarning qabristoni yonidan o'tdik.) dan rivoyat qildilar: "Xudo menga umr bersa. Maymuna . So'ngra musulmonlarning qabristoni yonidan o'tayotganimizda: "Bular esa. sabtiya kiyib olgan odam! Poyabzalingai yechib tashla!" . Aflah va shunga o'xshash ismlar quyishdan qaytarishni xohladilar. dedim. "Mana bular barcha xayrli ishlardan yuz o'girib o'tdi-lar".)ning yonimdagi xodimyaari Rabohta: "Ey. Umar ibn Xattob (r.deb buyurdilar. Biroz yurgach.a. barcha xayrli ishlarni qildilar".a.a. inshoalloh. Abu Hurayra aytdilar: "Maymunaning ismlari Barra edi. 370-bob. U har bir xayrli ishga meni yo'lladi".ziyouz. Baraka.) vafot etgunlarigacha bu ismlarni taqiqlamadilar. dedilar. Payg'ambar (s.v. Odamlar: "Barakot bu yerdami?" .a.) uni Juvayriya. qaysidir yaxttti ishing uchun u seni O'zining Rasuli bilan birga bo'lmoqqa muyassar etdi". Ibn Abbosdan (r. "Bu yerda emas".v.v. dedim". Mazkur hadis mazmuni Bashir ibn Ma'bad Sadusiqdan rivoyat Qilingan 793-hadisda ham bor.v. Roviy A'mash: "Rafi' ismi haqida gapirgan yo gapirmaganlarini bilmayman".v. Allohdan hech bir shikoyatim yo'q. Nofi'.a. Yasor. Hasosiy! Sen Allohdan rozi bo'lginki. bu hadis Hasosiyning xotini Laylodan rivoyat qilingan. Barra degan ism haqida 854. dedilar. Rasululloh (s. "Oga-onam sizga fido bo'lsin. U ham tezda poyabzalini yechib tashladi .) Ya'lo. Aflah ismi haqida 856. deb marhamat qildilar. Men Abulqosimman" .a.v. Shu orada qabrlar ustida poyabzali bilan yurgan bir odam ko'rindi.a.deb so'raganda.): "Mening ismimni (go'daklarga) qo'yinglar.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.v. deb nomladilar".com kutubxonasi 134 .) rivoyat qilindi: "Juvayriyaning ismlari Barra edi.v.) aytdilar: Rasululloh (s.a. 371-bob. Payg'ambarlarning ismlari haqida 859. 855. 369-bob.a. 368-bob.a. qutlug'. dedilar. Abu Hurayra (r.a.v. (Bu bilan ism emas. "Ey.a.) Rasululloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r.a. Rasululloh (s. deb javob beriddi. Raboh. dedilar.)dan kirishim uchun izn so'ra". ummatlarimni dan qaytaraman".) aytdilar: "Payg'ambar (s. lekin mening kunyam bilan hech kimni chaqir-manglar. Rasululloh (s. Raboh ismi haqida 858.) unga Maymuna ismini berdilar". 857. dedi. Jobir ibn Abdulloh (r. www.a. so'zning ma'nosi nazarda tutilmoqda). So'ngra1 sukutga cho'mdilar va boshqa hech narsa demadilar. 853-hadis mazmunan 852-hadisning takrori.) ayollaridan alohida o'targan vaqglarida Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy "Ey.Al-adab al-mufrad.

a.): "Ismimni ism qilib qo'yinglar. deb atashni istagan edi". Abu Muso (r. dedi. rasulalloh. 862. So'ng o'g'limga barakotli umr tilab duo qildilar". Ra-sululloh (s. vallohu a'lam. dedi.v. ismini Muhammad. boshimni siladilar". dedi. dedi.v. dedi. u bilan chaqaloqning tanglayini ko'tardilar.)ning huzurlariga keltirdim.): "Mening ismimni qo'yinglar. kunyam bilan kunyalanmanglar".ziyouz. balki Alloh tomonidan dunyoviy va uxroviy ishlarda taqsimotchi qilib yuborilganim uchun azaliy qismat taqozosi bilan Abulqosimman 860. quchoklariga olib.Ya'ni men faqatgina Qosim ismli farzandim bo'lganligi uchungana emas.Al-adab al-mufrad.a. men adolatli taqsim qiluvchi bo'lib keldim va shuvday qilyapman".a. 861.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ummatlariga bo'lgan buyuk marhamatlari sababli ularga qiyinchilik bo'lishini o'ylab (F. 863. bunday: "Uning bir o'g'li bo'lib. ammo kunyamni olmanglar.v. Anas ibn Molik (r. deb marhamat qildilar. "Hazn"ning ma'nosi "g'am-anduh".v. Sa'id ibn Musayyib otasidan. Bu Abu Musoning to'ng'ich o'g'li edi. Bu hadis mazmuni.a. Hazn ismi haqida 864. Shu'ba Mansurning hadisida shunday deb rivoyat qildi: "Ansorlardan biri o'g'lini ko'tarib Rasulullohning huzurlariga keldi". arablar go'daklarga bu ismni qo'ymaydilar.) aytdilar: "O'g'lim tug'ilgach. dedilar.s). men sizni chaqirmagandim". u bobosidan rivoyat qildi: (Sa'idning bobosi Hazn) Payg'ambar (s. ammo bu ismni qo'yish man' etilmagan. Sulaymon aytgan hadisda esa. ismini Muhammad qo'ymoqchi bo'ldi".v. Abulqosim". (Ibn Musayyib aytadi: hali hamon uyimizdan g'am-anduh arimaydi).) uning ismini Ibrohim qo'yib. dedilar". 2. Jobir ibn Abdulloh (r.a. Modomiki.) huzurlariga kelganida undan: "Isming nima?" ~ deb so'radilar. Payg'ambarimiz xodimlaridan birining ismi Raboh ekan.) menga Yusuf nomini berdi-lar. Rasululloh (s. yerda qolishining oqibati qanday bo'lishini anglatilmoqchi.a.) bozorda yurgan edilar. U: "Men otam qo'ygan ismni o'zgartirmayman".v.v. 372-bob. Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (r.) aytdilar: "Ansorlarimizdan birining xonadonida o'g'il tug'ilib. www.a. "Hazn". bu ism joriydir 3. bir kishi: "Ey. "Raboh" ismi ibroniycha bo'lib. Rasululloh (s.a. xurmo chaynab. 865-hadis mazmuni 864-hadisda aynan takrorlangan.a. Roviy Husayn ham shunday deb naql etgan. Ul zot unga qaradilar. shunday: arablarda Raboh ismi uchramaydi. Ul zot: "Endi isming Saxl bo'lsin". Rasululloh (s.a. U kishi: "Ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. shuning uchun Rasululloh uni o'zgartirishni aytganlarini hamda so'zlari qabul bo'lmay. chunki.com kutubxonasi 135 . Imom Ismoil al-Buxoriy 1.a.

v. Farzand ko'rgan ota Rasululloh (s. Jobir (r.a.) biznikiga kirdilar.ziyouz. uni o'ynab o'tirardi.a. chumchuqqa nima bo'ldi?" dedilar. 869-hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat tsshingan bo'lib. dedi. deb javob berdilar ul zot". Anas ibn Molik (r. chunki men Qosimman". U: "Yig'ilishimizga zarar yetkaz-ma".a. Ismini Qosim deb qo'ydi.a. dedi. vallohu a'lam. Ansorlardan biri: "Senga Abulqosim kunyasini bermaymiz.a. Alqamaning otasi ham Abdulloh ibn Mas'udning Quli edi.v.1 Bu hadisning mazmuni 178-bobdagi 389hadisda qisman o'tgan.deb so'radilar. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilingan 860 va 862-hadislarda ham shu mazmun ifoda etshgan.Al-adab al-mufrad.a. 868-hadis 866-hadisning mazmunan takrori. "Uning chumchug'i o'lib qoldi".v. 867. 389-hadisda "maynachang". lekin kunyamni ism qilib qo'ymang.v. Kichkina ukamga Abu Umayr degan kunya (laqab) berdilar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 373-bob.): "Ey.)ga borib bu haqda arz qildi. 860-hadisning takroridir. Uning bir chumchug'i bo'lib. 873-hadis mazmuni 872-hadisning takroridir.)ning ism va kunyalari 866. Abu Umayr.a. Allohning Rasuli. Ibn Xanafiya aytdilar: "Hz.a.) Abdulloh ibn Ubay ibn Salul qatnashayotgan bir yig'inga bordilar. Shunda ul zot: "Ey.dedilar va bu bilan Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni nazarda tutdilar". O'shanda u hali Islomni qabul qilmagandi. 375-bob. Bir kuni chumchug'i o'lib qoldi. 374-bob. Ayollarning kunyasi haqida 874-hadis mazmuni 875-hadisda keladi. www. Go'daklarning kunyasi haqida 871. deb kunya qo'ygandilar .) Sa'd ibn'Ubodaning oldiga borib: "Eshitdingizmi.com kutubxonasi 136 .v. Payg'ambarimiz (s.) uyimizga kirib ukamni xafa bo'lib turganini ko'rdilar va: "Unga nima bo'ldi?" .a. Abu Huray-radan rivoyat tsilingan 859hadisda ham. Rasululloh (s. Mushrik ham kunyasi bilan chaqiriladimi 870. shuning uchun uning tug'iladigan bolasiga hali tug'ilmasdanoq Abu Shibl. 376-bob.) aytdilar: Rasululloh (s.deb so'radilar.2 Alqama ibn Qaysning xojasi va ustozi Abdulloh ibn Mas'ud ko'zda tutilgan. U hadis ham Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan edi. deyilgan edi.v. sizdan keyin farzandimga ismingizni yoki kunyangizni qo'ysam bo'ladimi?" . deb kunya bergan bo'lsalar kerak. Ibrohim (r.)dan rivoyat qilindi: "Abdulloh Alqama tug'ilmasidan oldin unga Abu Shibl.): "Juda yaxshi aytibdi. ammo ularning do'stligi ham bo'lgan. ya'ni Sherbachchaning otasi.a. ismimni ism kilib qo'ying. Rasululloh (s. deyishdi. Ali (k.v. Tug'ilmagan bolaga kunya berish haqida 872. "Ha". bu kunya bilan seni ulug'lamaymiz". Usoma ibn Zayd aytdilar: "Rasululloh (s. 377-bob. Rasululloh (s.) aytdilar: Bir xonadonda farzand tug'ildi. Abu Habobning nima deganini?" .

Kishining o'zidagi biron belgi bilan kunyalash haqida 876.) yetib kelgunicha turib qoldilar va: "Sho'ring qursin. shu bilan birga she'rni butunlay rad etilmaydi.): "Men hech narsa eshitmayapman".Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s.) Abu Talha (r. Kdys atdilar: "Men Abu Sufyonning unga "Ukangni o'z holiga qo'y".v.dedilar. Alining orqalari tuproqqa belanib ketgan edi. Ali (k.)dan xafa bo'lib. www. Amr ibn Oss (r. 380-bob. Ya'ni barcha she'rlar ham birdek maqbul emas. Bilol (r.) kelib u kishini so'radilar.a. ey Bilol. "Sen qanday yomon tarbiya olgansan-a!" .) bir qabrning yonidan o'taetib. dedilar.)ning xurmozorida o'tirganlarida hojatga chiqtsilar. Anas ibn Molik (r. balki Ali (k. 879. dedilar. 381 -bob. Bilol (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 875. Kim u kshpini shunday deb chaqirsa.a. Oyisha "Yo Rasulalloh! Boshqa ayollaringizni kunyalagan ekansiz.a.dedi. Balki uning ma'nosiga qaraladi: agar unda Allohning sifatlari.a.ziyouz.a.) bu kunya bilan ataganlar.)ga yoqimli ism Abu Turob edi. Foruqning o'g'illari! She'rlarimdan o'qib beraymi?" . uydan chiqib ketdilar va masjidning devoriga suyanib oddilar. 379-bob.) u kishini turg'azib.dedilar.a. Bilol (r.v. dedilar. Rasululloh (s. ustboshlarini qoqib qo'ydilar va: "O'tir.a. xursand bo'lardilar. Abdulloh ibn Zubayr aytdilar: "Hz. Shunda ul zot: "Bu qabr egasi azoblanmoqda".a. Payg'ambar (s. deb javob berdi. deganini eshitganman". She'rning Ibn Umarga yoqmaydigan joyi kelganda "Bas qil!" .a.a.v. Sahl ibn Sa'ddan rivoyat qilindi: "Hz. U kishini fa-qatgina Rasululloh (s.a. 378-bob. Roviy Yahyo: "Men Musodan burchlarning nima ekanligani so'ragan edim.v.v. Yoshi ulug' va hurmatli kishilar bilan birga yurish haqida 877.v) majoziy ma'noda uni shunday deb kunyalaganlar.) aytdilar: "Do'stlar ko'pay-gan sari burchlar ham ko'payadi".a. dedi. "Abu Turob" bu o'rinda "Tuproq otasi" degan ma'noda emas.com kutubxonasi 137 . Hz. Keyinchalik bu qabrda yotgan mayit yahudiy ekani ma'lum bo'ldi".dedilar. men eshitayotgan narsani eshitayapsanmi?" . U ko'nmadi. Bir kuni hazrat Ali hz.) yonlariga bordilar. Fotima (r. U kishi: "Ha faqat yaxshisini o'qi".) u kishining oddilariga keddilar. deb javob berdilar. u: "Haklar". Abu Turob". Payg'ambar (s.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.v)ning ust-boshi tuproq bo'lib ketgani uchun Rasululloh (s. Ba'zi she'rlar hikmat bo'lishi haqida 880. Oldilarida Yosibn Haysama bor ekan.)ni (ya'ni meni) ko'rsatib: "O'g'ling bilan kunyalan".v. dedilar".v. Ya'ni kunyang Ummu Abdulloh bo'lsin. ne'matlari.a. Rasululloh Abdulloh ibn Zubayr (r. Adab haqida 878. Qays aytdilar: "Muoviya kichkina ukasiga: "Xo-dim bolani mingashtirib ol".a. u: "Ey. Shun-da Muoviya.dedi. Xolid ibn Kayson aytdilar: "Men Abdulloh ibn Umarning huzurlariga borgan edim. Meni ham kunyalamaysizmi? . devorning tagida o'tirganlarini aytishdi.

v. chunki u Rasululloh (s.) aytdilar: "Hasson ibn Sobit rasululloh (s.v. Hz. "Mening nasabim(ni mushriklarning haj-viyalaridan) qanday (holi qilasan)?" . dedilar".a): "Abu Hurayraga Xudo rahm qilsin.a. dedi".ziyouz. Shuvdan keyin ul zot: "Sizlardan biringizning ichi mana shunday hajviy she'rlar bilan to'lganidan ko'ra.) aytdilar: "Rasululloh (s.v.) "Sizlardan biringizning qorni she'rga to'lishi.v)ni hajv qilib.v.): "She'r so'zining qandayligiga qarab belgilanadi: yaxshisi yaxshi so'z. Imom Ismoil al-Buxoriy yaxshilikka undov. Mutarrif aytdilar: "Men Imron ibn Husaynga Kufadan Basragacha bo'lgan yo'dda hamroh bo'ldim. Oyisha (r. axloq-siz so'z kabidir". dedilar". 889. 883. . Asvad ibn Sari' aytdilar: "Yo Rasulalloh.)dan mushriklarni hajv qilishga ruxsat so'radi.a. men Parvardigorimni go'zal sifatlar bilan maqgab madhiya bitdim".a.com kutubxonasi 138 .deb so'raydi. Abu Hurayra (r. yomon. Chunki unday hajviyalarning ozi ham. Oyisha (r. Abdulloh ibn Amr (r. Go'zal va yomon she'rlar haqida 888-hadis 882-hadisning aynan takroridir. Yo'l asnosi qaysi joyda to'xtab dam olganimizda u kishi menga she'r o'qib: "Kinoyali so'zlarda yolg'ondan qochishlik bor"." deya yuqoridagi hadisni aytgani bildirildi.v)ni hajv qilingani ko'zlangan bo'lganida edi. yiringa to'lgani yaxshiroqdir". ko'pi ham kufrdir ". degandilar". bunday she'rlar maqbul hisoblanadi.a.a.v.. 382-bob. Shunda Oyisha (r.a.) "Xamirdan qil sug'urgandek ulardan sizni tortib olaman".a. dedim.Al-adab al-mufrad. dedilar". www.dedilar Rasululloh (s.): "She'rlarning hikmatlisi ham bor". 885-hadis 883-hadisning takrori. Ul zot: "Parvardigor hamdni yaxshi ko'radi".a.): "Kishining qorni jarohat bilan yiringga to'lishi she'r bilan to'lishidan yaxshiroqdir". oxirini yod olmabdi. Hishom otasidan shunday naql qilgan: "Oyisha onamiz huzurlarida Hasson ibn Sobitni so'kishgan edi.a. 882. faqat unda Asvad ibn Sari' Rasu-lullohdan "Rabbimga bag'ishlangan madhiyamni o'qib bersam maylimi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s. Tag'oviy aytadilar: "Hadisdagi she'rdan Rasululloh (s.v. deb javob berdilar. demoqchi (t. Ya'ni mushriklarning ahmoqona bo'htonlaridan nomingizni himoya qilaman. bu turdagi she'rlar harom hisoblaiadi 881.a. hadisning boshini yodlabdi-yu. dedilar". taqvodorlarning vasflari keltirilgan bo'lsa. Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. derdi". qabihi esa. Mushriklar Rasululloh (s. 887. 884. Bordiyu she'rda kimnidir qajv va masxara etilgan yoxud u ayollar madhiga bag'ishlangan bo'lsa.a.a.a)ga: Abu Hurayra (r.). "Uni so'kmangiz. 886. "to'lmoq" lafzi kelmasdi. she'r to'qir edilar.)ni mudofaa qilardi".. dedilar va boshqa hech narsa qo'shimcha qilmadilar".

chunki gaplarni bezab gapirish shaytondandir". so'ng Rasululloh (s. dedilar. go'zal jumlalar bilan so'zladi. 892-hadis 883 va 885-hadislarning takrori.Oyisha (r. faqat bu hadis Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilingan. sehrli usuli haqida 896.Al-adab al-mufrad.) aytdilar: "Bir kishi xalifa Umar (r. dedilar.v.v. Yaxshisini oling. faqat bunda roviy aniq emas. insonlar. 900.a.a. 897.): Umayyaning she'rlaridan uning yaqinda musulmon bo'lishji angla-sa bo'ladi".)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi yoki bir a'robiy Rasululloh (s.) dedilar: "She'rning yaxshisi ham bo'ladi.386-bob. Ibn Umar (r. Ibn Abbos (r. axloqsizlarini tashlang". Urva naql qildi: "Hz. www.v.a.a. 385-bobning 896-hadisi ham 894-hadisning takroridir. 384-bobdagi 894-hadis 884-hadisning tak-Rori. odamlarga ikki xatibning gaplari yoqdi. Hz.) turib so'zladilar va: "Ey. 226) . Shunda Rasululloh (s. Ibn Abbos (r.) (uning gaplarini yoqgirib): "Bayon uslubida ham joziba bordir.deb "Shuaro" surasining 227-oyatini o'qidilar. 387-bob.v.a.a. 225.):"Ezmalanib gapirmoq shaytondandir".) ishtirok etgan bir yig'inda nutq so'zladi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 388-bob.a.a. Bayonning jozibador. Imom Ismoil al-Buxoriy 890. ularga go'sht berginki.a.v. deb marhamat qildshar.a. Anas ibn Molik (r.) zamonlarida Mashriqdan ikki xatib (notiq) kelib nutq so'zladi. toki ular bilan munozara qila bilsinlar. 385-bob.a.degan oyatlari tushgach. Hz.v.ziyouz.) "Insonlarning eng katta gunohkori qabilasini hajv qilgan shoir va otasini inkor qilgan (undan kechgan) odamdir". ba'zi she'rlar hikmatdir". ularning sochlarini olib turginki. Umar (r.a. el ichida bu borada mashhur bo'lsinlar. Shoirlarga ergashmoq haqida 894. dedilar". yuraklari baquvvat bo'lsin. axloqsizi ham. fadat bundaAnas ibn Sari' deyil-gan.com kutubxonasi 139 . Oyisha (r.a.)ning xatiblari Sobit ibn Qays (r. ezmalanib gapirdi. ular bilan odamlarning sharaflilari yonida o'tirginki.) gapirdi. faqat bunda Rasu-lumoh (s. qisqa so'zlang. dedilar". dedilar. tahrirda Asvad nomi Anas bo'lib xato ketgan bo'lishi mumkin. unga ushbu istasno oyati ham tushdi" .a. Payg'ambar ^s. So'ng: "So'zning ham sexri bor".)ning oldilariga keddi va ochiq. Amr ibn Salomdan rivoyat qilindi: Abdulmalik ibn Marvon farzatstsiga Sha'biyni tarbiyachi qilib olib keddi va: "Ularga she'r (san'atini) o'rgatginki.) aytdilar: "Rasululloh (s. She'rdan ham karih ko'rilgan narsalar haqida 898.v. bo'yinlari mustahkam bo'lsin. Uzoq. 891-hadis 342-bobdagi 815-hadsjing takrori. Ko'p gap haqida 899.a. 383-bobdagi 893-hadisda 346-bobdagi 822-hadis mazmuni takrorlangan. Ularning har vodiyda (mavzuda) daydishlarini ko'rmadingizmi? O'zlari qilmagan narsalarni gapirishlarini ham?" (26:224.a.)dan rivoyat qilinadi: "Alloh taoloning ushbu: "Shoirlarga yo'ldan ozganlar ergashurlar.

a. Bildikki.a.v. 389-bob. Umar o'q otishayotgan ikki kishining oldidan o'tdilar. ular aytgan narsayaarning ba'zisi to'g'ri chiqadi".) safarlarining birida tuyalarini www. Oyisha onamiz dedilar: "Odamlar Payg'ambar (s. deyish haqida 906.a.a.): "Sizlar hammangiz masjidlaringizda to'planing. Rasulalloh. dedi. Odamlar: "Ey. dedilar. tuni bilan meni qo'riqyaasa". qaysiki masjidda qavm to'la ravishda to'plangach.Rasululloh (s. 390-bobdagi 903-hadis 142-bobdagi 306-hadisning takrori.) aytdilar: Rasululloh (s."mo'ljalga tekkizding". Rasululloh (s.a. hatto ul zotning xurrak to-vushlarini eshitdik. "Sa'dman. deb marhamat qildilar.ham o'sha masjidga kirib o'tirdik.) aytdilar: Rasululloh (s. Abu Yazid (r.a. dedilar Rasululloh (s. Ul zot: "Ular ishlarining asli yo'q".v.v. Orzu qilish haqida 902.) boshqa bir masjidga ketganlar.). Shunda hz. Ularning biri ikkinchisiga: "sod" harfi bilan "asobta" . 391-bob. Piching gap qilish haqida 907.a.v.com kutubxonasi 140 .): "O'sha to'g'ri gaplarni hayton o'g'irlab qochadi va do'sti (ya'ni sehrgar.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra.v.) uning bu gapidan ozorlanib. Abdurrahmon ibn Ijlon aytdilar: hz. na ortidan keladigan bir manfaat bor".) uxladilar. dedilar. haqiqatda jozibador so'zlar bor".v.a. ortlaridan izlab bordik va bir masjidda o'tirganlarini ko'rib. 392-bob. Shunda Rasululloh (s. Noto'g'ri gapirishdan qaytarish haqida 904.a.v. ularning nogahoniy hujumidan saqlanish kerak edi.a. dedi. deyishning o'rniga "sin" harfi bilan "asabta" . Keyin Rasulul-loh (s. folbin)ning quloqlariga tovuqday qu-qulab yetkazadi. dedilar. Bizning masjidimizda birinchi bo'lib qavm to'plandi.dedilar. dedi kelgan kishi.v. g'aliz gapirishdan qaytargan edilar". ammo bu hamd uchun na oldimizda bir maqsad bor.v.ziyouz. Rasulalloh. Umar: "Noto'g'ri gapirish noto'g'ri o'q otishdan og'irroqdir". 393-bob. "Uning asli yo'qtsir". 905."so'kding".)ni taklif qildik. biz. ey.) ke-chalarning birida uyqusizliqdan qiynaldilar va: "Qani endi hozir sahobiylarimdan biri kelsa-yu. meni chaqi-ringlar". masjiddan o'sha zahotiyoq chiqib ketdilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 901.)dan kohinlar haqida so'radilar. Keyin ular bir rost gapning yoniga yuzlab yolg'onni qo'shadilar". Ul zot: "Kim u?" . Anas ibn Molik (r.a.a. So'ng bizlarga haqiqatdan ta'lim berdilar.v.a. "Istaganini oldiga. deyishdi. Biz ham xafa bo'lib bir-birimizga qarab qoldik.Nofi' aytdilar:"Abdulloh ibn Umar far-zandlarini noto'g'ri. Oyisha (r. sizni qo'riq-lash uchun keldim". dedilar. istaganini ortiga qo'ygan Allohga hamdlar bo'lsin. Ul zot kelib o'tirishlari bilan bir kishi: "Allohga hamd aytamiz.Al-adab al-mufrad. Rasululloh (s. Rasululloh (s. O'sha paytda Madinada tashqi va ichki dushmanlar xavfi kuchli bo'lib. Shu payt qurol-yarog'ning sharaqlagan ovozini eshitdik.

Zuhriy (r. Otam ul zot bilan mensiz sekin-sekin gaplashdilar. Hz.a) aytdilar: "piching gap qilish musulmonning yolg'ondan saqlanayotganiga yetarli (dalil) emasmi?" 909. 395-bob. aytdilar: "Men otam bilan Rasululloh (s.deb so'radim. Oyisha (r.v. dedilar".a. Muhammad ibn Hanafiya dedilar: "Kimgaki bir qarindoshi yomonlik qilaversa. (sirni ochyb qo'ygani uchun) qanday uni malomat qilayin. taqdirdan qochgan odamga hayron bo'laman. Men og'zi bo'sh odamga sirimni aytib qo'yib.ziyouz. Umar (r.a. "Bir ish qilmoqchi bo'lsang. demoqchi (t. 908. sovuqqonlik bilan qilginki. Baro ibn Ozib (r. shisha idishlar (ya'ni ayollarga) yumshoq muomala qil!" dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy haydab bo-rayotgan tuyabonga: "Hay-hay Anshaja.a. dedilar".): "Kimki birovga hadya bersa yoki unga to'g'ri yo'lni ko'rsada. 397-5ob. yo'ldan adashgan bir kimsaga to'g'ri yo'lni ko'rsatash ham sadaqadir". Abu Zarr (r.) aytdilar: "Qadarning ichida bo'la turib.Al-adab al-mufrad. do'stinpta tabassum bilan qarashing ham sa-daqadir. Abdulloh ibn Shaxir aytdilar: "Men Imron ibn Husayn bilan Basragacha hamroh bo'ldim. Men otamdan: "Ul zot sizga nima dedilar?" .) dan naql qildilar: "Kishi eshitgan narsasini gapiraverishi yolg'onchiligi uchun yetarlidir". Sirni fosh etish haqida 910. deb she'r o'qirdi.a.a. u aqyali odam emasdir".v.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Alloh senga bu yo'lda najot eshigini ko'rsatadi yoki Alloh senga bir najot yo'li paydo qiladi". o'zim sirni ichimda saqiay olmagan bo'lsam?! Ya'ni "Gapirmaganing o'zinpshki.)dan rivoyat qilindi: "Do'sting-ning chelagiga o'z chelagingdan suv quyib qo'yishing ham sadaqadir. 394-bob. Masxara qilish haqida 911. (Oqibatda) ulardan ba'zilarining boshiga ham musibat tushdi". Ishlarda shoshmaslik haqida 912. 915.a. odamlar o'tadigan yo'ldan tosh. U har kuni: "Piching gapda yolg'on bo'lishi muqarrardir".a.) huzurlariga keldim. 913. Axir. Amr ibn Os (r. gapirganing birovniki". Kishilarga yo'l ko'rsatish haqida 914. o'zining ko'zidagi xoda bilan ishi yo'q.). tikon va suyaklarni olib tashlashing ham sadaqadir.) otalari hz. odamlarni badal to'lab (asir-liqdan) ozod qilganchalik savobga ega bo'ladi". deb aytdilar". 396-bob. so'ngra uni malomat qilmagan-man. Alloh taolo undan qutilish yo'lini ko'rsatmagunga qadar o'sha qarin-dosh bilan yaxshi muomala qilib gurmasa. www. Do'stining ko'zidagi gardni ko'radi. Umar (r. Abdulloh ibn Umar (r.com kutubxonasi 141 . uni shoshmasdan.) Baliy qabilasidan bo'lgan bir ki-shidan riyuyat qilib.a.) aytdilar: "Boshiga musibat tushgan odam bir to'da ayollarning oldidan o'tayotganida ayollar uning ustidan kulib masxara qildilar.a.

v.a.v. Aslzodalik. birov birovdan faqat Alloh taologa qilgan taqvosi bilangina ustun va hurmatlidir".a. dedilar.deydi.-v.a.a.deb so'ragan edi. Odamlar bir-birlariga "Men sendan hurmatliroqman!" .a.Al-adab al-mufrad.) shahodat barmoqlari bilan o'rta barmoq-larini juftlab qo'rsatganlar. Ibn Abbos (r. 399-bob. Abdulloh ibn Abbos (r.v. ya'ni karim o'g'li karim. Rasululloh (s. Ya'qub o'g'li Yusufdir".dedilar". dedilar va ikki tomonlarini ko'rsatdilar".v. www. Odamlar mening oldimga amallar bilan kelmaydilar. dedi.a.a. Ubaydulloh ibn Anas otasidan. unga Allohning la'nati bo'lsin!" .a.) mening yonimga keldi".com kutubxonasi 142 .s. Albatta. buzg'unchilik haqida 917. Men: "Shutsday-shuvday. Holbuki. Payg'ambar (s. dedilar. karim o'g'li karim.): "Qiyomat kunida do'stlarim taqvodorlardir.) aytdilar: "Men hech kimni ushbu oyatga amal qilayotganini ko'rmayapman: "Ey.) Makkadagi uylarining hovlisida o'tirganlarida oldilaridan Usmon ibn Maz'un (r. Rasululloh (s.a. Zulmning jazosi haqida 918.)dan rivoyat etilishiga ko'ra." (49:13).a.a. Muhammad!" . Sizlar dunyoni gardaningizga osib kelasiz va: "Ey. u esa bobosidan nakl qilgan.a. Usmon: "U nima dedi sizga?" . Ibn Abbos (r.deya yordam so'raysiz.. Ko'zi ojizlarni adashtirish haqida 916.) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Kim ko'zi ojiz kishilarni adashtirsa. Ul zot uning ro'parasiga o'tirdilar. Abu Hurayra (r.) o'tib. 919. Alloh nazdida eng (azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir. Ibrohim naslidan Ishoq o'g'li Ya'qub..) shunday deb marhamat qildilar: "Aslzoda. u men bilan jan-natda mana shunday bo'ladi". Zulm. 400-bob.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. deb ikki barmoqiarini juftlab ko'rsatdilar.)ga qarab kulimsiradi. oqsuyaklik haqida 920. nasablar bir-biriga har qancha yaqin bo'lsa ham. Roviy Muhammadning aytishicha.) shunda unga: "Kel.) marhamat qildilar: "Qarin-doshlik rishtalarini uzish va zulm insonning bu dunyodayoq jazo olishini tezlashtiradigan ikki (gunoh) eshigidir". Usmon: "Bu qalbimda imon o'rnashib.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. o'tir". dey-man". dedi". Imom Ismoil al-Buxoriy 398-bob. insonlar! Darhaqiqat Biz sizlarni bir erkak (Odam (a. 921. 922. 401-bob.ziyouz. Rasululloh (s.a.a.v.a.s) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. Rasululloh (s.v.) aytmishlar: "Har kim ikki qizni tarbiyalab voyaga yetkazsa.v.v. ul zot "Nahl" surasi 90-oyatni o'qib berdilar. U "Xo'p". Muhammad (s. Abu Hurayra (r. yo'q". Rasululloh (s.v. karim o'g'li karim. Unga gapirayotab ko'zlarini osmonga tikdilar va: "Hozirgana sen o'tirgan vaqgda Allohning elchisi (Jabroil (a.)ni yaxshi ko'rib qolganimda ro'y bergan edi".a.

a. 928.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Bir cho'pon qo'ylarini qo'riqlab turganda.Kimdir biron ajabtovur rivoyatni yoki hikoyani yoxud voqeani ayt-sa. Har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yiladi. Abdulloh ibn Abbos (r.a.deb yubordilar.v.ziyouz. 403-bob. saodat yo'li. Oyishadan boshqa so'z qurshshshida ifoda etilgan.)ga: "Nimaga siz boshqa odamlarga o'xshab Rasulullohdan hadis rivoyat qilmaysiz?" . Abu Hurayra (r. (U yerda) tanishmaganlari esa. Ular-dan (ruhlar olamida) tanishganlari bu dunyoda ham bir-birlari bilan hamkorlashadilar.a.v. Hz. Rasululloh (s.v. 404-bob. kimki badbaxtlardan bo'lsa.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a. dedilar. deb gapni muxtasar qildilar . dedilar". As-lzodalik. kimki (zakot va sadaqotlarni) bersa.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Rasululloh.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.): "Kimki yolg'on hadisni www.Al-adab al-mufrad. Taajjublanganda "Subhanalloh" deyish haqida 927. hamda go'zal (narsa)ni tasdiq eda. Yana dedilar: "Kimki saodat ahlidan bo'lsa. Arvohlar guruh-guruh askarlardir 924. 402-bob.deydi". unga badbaxtlik ishlari oson kdlib qo'yiladi". Oyisha (r.v. unga saodat amallari osonlashtirib qo'yiladi. Cho'pon uning ortidan tush-ganda bo'ri unga qarab: "Qo'ylaringning mendan boshqa cho'poni yo'q bo'lgan dahshatli. deganlarini eshitdim". Rasululloh (s. Rasululloh (s. 925-926-hadislar 924-hadisnjg aynan takrori bo'lib. zero har kim o'z xilqatiga moyil qilib qo'yi-ladi".v. unga osonlikni muyassar qilurmiz" (92:5-7). Abu Bakr va Umar ishonamiz".) suhbatdoshlariga voqeani aytib berganlari-da ular nshonqiramay "Subhanalloh" dedilar.deb so'radim.v. do'zaxiyligi bitilgan bo'lsa zalolat va sharorat yo'liga solinadi. bu dunyoda ham o'zaro ixtilofga boradilar". Onalari aytdilar: "Men Abu Qatoda (r. Abu Qatoda (r. So'ng ushbu oyatlarni o'qidilar: "Bas. gaplari gaplariga to'g'ri keladi. va (Allohdan) qo'rqsa. Ul zot: "Amal kdling. deb qo'yi-ladi.a. oliyjanoblikni bayon qilib bergan:sizlarning hurmatlirog'ingiz taqvodorroshngizdir. Sahobiylar: "Ey.): "Bunga men. 925-hadis ham hz.) shuning uchun ham ularning ajablanishiga chandon e'tibor bermay "Bunga men.) ning: "Arvohlar guruh-guruh askarlardir. bas.com kutubxonasi 143 .v.a. Ali (k. Hz. oqsuyaklikni nima deb o'ylaysiz? Aslzoda-likda eng afzalingiz xulqi eng go'zal bo'lganingizdir".) aytdilar: "Hurmatga sazovorlikni siz nima deb o'ylaysiz? Alloh taolo hurmatga sazovorlik.v.a. ya'ni taqdirida jannatiyligi bitilgan bo'lsa.deb so'radilar. og'ir kunda ularga kim qarab turadi?" . Abu Bakr va Umar ishonamiz". bir bo'ri hujum qilib bir qo'chqorni olib ketdi.a. 926-hadis Abu Huray-radan rivoyat tsilingan.a.a. Shunda odamlar "Subhanalloh!" . ajablanish va ishonmaslik ma'no-sida "Subhanalloh". Usayd ibn Abu Usayd onalaridan rivoyat qildilar.a.): "Men Rasululloh (s. biz taqtsirimizga ishonib amalni tark etamizmi?" . Imom Ismoil al-Buxoriy 923.) bir janoza paytida qo'llariga bir narsa olib tuproqni titdilar va: "Sizlardan har biringizning do'zahdan va jan-natdan joyi hozirlangan". Qo'l bilan yerni silash haqida 929.

Oyisha (r. 5sha ba'zilari kofir bo'lib tong otgaradi. lekin hozirgi rogatkadan farqli ravishda ko'rsatkich barmoq bilan o'rta barmoqqa sannon bog'lab tosh va shunga o'xshagan narsalar otganlar.a. Namozdan keyin Rasululloh (s.a. dushmanni qiyratolmaydi.com kutubxonasi 144 .v.a.a.): "Qaerdan bilaman. Bu sarlavha va hadis mazmunini takroran keltirishimizning sababi. Arablarda qadimdan sannon bo'lgan. Zayd ibn Xolid Juhaniy aytdilar: "Rasululloh (s.v. anglab bo'lmadi. "Yomg'ir falon sababli yog'adi". voqea va sabab to'liq yoritilgan.a. kimki "Yomg'ir Allohning fazlu marhamagi sababli yog'adi".Al-adab al-mufrad.) (osmonda) bulugai ko'rsalar. Yo'q. Shamol tezlashgandan tezlashdi.a. Imom Ismoil al-Buxoriy menga nisbat bersa.)ga yaqinlashib:"Shamolga taalluqli savo-lingiz menga endi tushunarli bo'ldi. 931. dedilar. Odamlardan ba'zilari bir nimalar deyishdi.) aytdilar: "Rasululloh (s.ziyouz.a.v. Yomg'ir yog'gandan keyingina o'zlariga kelardilar".)ning shunday deganlarini eshitganman: "Shamol Alloh rahmatidandir. uydan hovliga kirib chiqaverardilar va yuzlari o'zgarardi. azob kelgirishi ham mumkin. u o'zlaringiz uchun qistagan narsa bo'rondirki. U Menga inonib yulduzlarga kofir bo'lgan bo'ladi.) bu holatlarini o'zlariga aytganlarida. Hajga borayotganlar orasida Umar ibn Xattob (r.a.a. Ul zot: "Alloh taolo: "Bandalarimdan ba'zisi mo'min bo'lib. desa. balki Alloh azza va jalla aytgani-dek bo'lar: "Bas.dedi. deb qo'llarini bilan yerni silab ko'rsatganlarini eshitganman". ul zot (s. deganlar. Shamolni so'kmaslik haqida Mazkur kitobning 298-bobi ham ana shunday sarlavhalangan. Sannon haqida 905-hadis.) aytdilar: "Makka yo'lida sha-mol turdi. bobdagi 741-hadis ham Abu Hurayra (r. deyish haqida 932. yudduzlarga iymon keltirgan bo'ladi".) odamlarning oldiga kelib: "Bilasizlarmi. hovlidan uyga. www. 406-bob. dedilar". 407-bob. Umar (r. dedilar". Abdulloh ibn Mag'fal Muzaniy aytdilar: "Rasululloh (s.a. Umar (r.) atrofidagi kishilarga: "Shamol nimadir?" . Oyisha (r. u do'zahda yonboshi bilan yotishi uchun (joy-ini) tekislayversin". qachonki.) ham bor edi. deb javob berishdi.v. Rabbingiz nima dedi?" .a.) sannondan qaytarganlar va: "U ovda biror hayvonni o'ldirmaydi. ular o'sha (azob)ni o'z vodiylariga qarab kelayotgan bir (qora) bulut holida ko'rishgach: "Bu bizlarga yomg'ir keltiruvchi bulutdir".a. u faqat kuzni chiqaradi va tishni sindiradi".v. deya marhamat qildi".)dan rivoyat qilingan. Ular: "Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir".deb so'radilar. Bulutni ko'rgan kishi nima deyishi haqida 933. men Rasululloh (s. 405-bob. Mening xayolimga lop etib bir gap keldi.a. unda (sizlarga atalgan) alamli azob bordir" (46:24).) Hudaybiyada bomdod namozini kechasi yoqqan yomg'irdan so'ng bizga imom bo'lib o'qidilar. Yana kimdir: "Yomg'ir mana shu-shu sabablarga ko'ra yog'adi". desa u Menga kofir bo'lib. 408-bob. u rahmat keltirishi ham. Hz. Abu Hurayra (r.v. Aslo shamolni so'kmangiz".

deb duo qildilar. Alloh meni ham ana shular qatorida qilsin". 935.) aytdilar: Rasululloh (s.a. Men: "Ha. shumlanmaydigan va Parvardigorlariga tavakkul qiladigan zotlardir". duo qiling. 412-bob.a.) Hudaybiya sulxida o'sha yerda www. Chaqaloqning yostig'i ostidagi ustarani ko'rib.a.ziyouz.yaxshilikka yo'yishdir.a.a. Hadis mazmuni.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Abdulloh ibn Mas'ud (r. dedilar.a. Holbuki.a. Ya'ni shumlanishning o'rniga tavakkul qilishga buyurdi . Alloh jalli va 'alo: "Bulardan yetmish minggi jannatga bes-o'roq kiradi. Ul zot: "Allohim. Yaxshilikka yo'yish haqida 939.) unga barokat tilab duo qilar edilar. Rasululloh (s. Alloh meni o'shalardan qilsin".Al-adab al-mufrad.): "Hech qanday ilatning yuqishi va shumlanish yo'q.v.)ning: "Shumlanishning yaxshisi yaxshilikka yo'yishdir". ba'zi narsalardan shumlanish tuyg'usini ozgina bo'lsa ham qalbidan kechirmagan kishi yo'q.a. menga yaxshii so'z -" yaxshilikka yo'yish yoqadi".v. dedilar.) aytdilar: "Boyo'g'lidan shum-lanish behuda narsadir1. Shumlanish haqida 934. Alloh bu tuyg'uni tavakkul bilan bartaraf qildi".): "U har biringiz eshitadigan yaxshi so'zdir".) shumlanishni yomon ko'rardilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Oyisha (r. shunday: dilida g'alamislik bo'lgan yoki ko'ngli nimadandir g'ash.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. dedilar.v. dedim.a. Ularni bunday qilishdan qaytarib: "Rasululloh (s. Parvardigorim.a.a. Ukosha (r.a.deb so'rash-di. o'zlarini kuydirmaydigan. 411-bob. buning sababini so'radilar. Ul zot (s. degan edi. Abdulloh ibn Soib (r.a. vallohu a'lam. 413-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 409-bob. Alqama onalaridan rivoyat qildilar: "Bir chaqa-loq tug'ilsa.) dedilar: "Bir haj mavsumida menga ummatlarni ko'rsatishdi.a. deb marhamat qildilar.com kutubxonasi 145 . Jinlardan shumlanish haqida 938. Ismda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 941. dedilar.v.a. 940.) ustarani uloqgirib yubordilar. dedi.): "Bu borada Ukosha sendan ildamlik qildi". Yana bir kishi ham: "Meni ham duo qiling. "Jinlardan sakdanish uchun". roziman". Abu Hurayra (r. deb javob berishdi.-v.a. Muhammad?" . Yana bir boshqa chaqaloqni oldilariga olib kelishdi. buni ham ana o'shalar qatoridan qilgin". dedilar". Oyisha (r. Oyisha (r.v.v. Ular sehrgarlik qilmaydigan. "Yaxshilikka yo'yish nima?" deb so'rashdi. Shumlanmaslikning fazilati haqida 936.): "Shumlanish shirkdir. Ular tekisligu tog'larni to'ddirib turgandilar.v. ey. Ibn Mas'ud (r. g'ayratsizligi 410-bob.): "Ey. Men ummatimning kupligi-dan xursand bo'ldim. Rasulalloh. eng to'g'risi . "Rozimisiz. ko'z(ning tegishi) haqiqatdir".a.) aytdi Rasululloh (s. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. dedilar.)ning oldilariga olib keli-shar.

v. Hozirgi zamonda ham ko'pgina xalklarda boyo'g'lidan shumlanish odati qolgan. deb hadisning mazmunini quyidagacha izohlaydilar: bu uch narsada shumlik bor.deb qichqi-rarmish! Qasosi olingach esa.al.) va bir guruh ulamolar bu o'rinda shumlanish hakdqiy ma'nosida qo'llanil-gan. Otdan shumlanish haqida 942.dedilar. mol-dunyomiz www. U yerda bizning so-nimiz haam. bu kabi botil qarashlarni rad etdi. bularning har birini shumlik. Rasululloh (s. yuqoridagi hadisning aynan takroridir.) shunday xabar berdilar: Suhayl ibn Amr (r. 151-6.a. unga tosh otish kabi odatlar bor. "Tafsiri Hilol". kambag'allik. ular yuzaga chiqishidan avval ham "Lavhu-lmahfuz"da.): "Shumlik hovlida.) huzurlariga kelib: "Ey. xotinda. ochlik. xotinda va otda bo'ladi".) aytdilar: "Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r.a. Xattobiy yu boshqa muh-taram olimlarning fikricha.v. uchib ketarmish! Islom vujudga kel-gach. deganlarini nakl kdildi". Hz.a.s).a. (F.a. imom Molik (r.)dan rivoyat tsshingan bo'lib..kasallik. o'lim va boshqalar.)ning: "Shumlik hovlida. 1 Arablar boyo'g'lidan shumlanishardi. Zero "Suhayl" arabcha "Sahl" so'zidan olingan bo'lib. 943.a.v. ba'zi xotinlarga uylanish va otlarga minish ham ziyon keltiradi. uyning fayzidan. Allohning ilmida sobit bo'li-shini ta'kidlamoqda (Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Bu botil narsalar insonni yo'ldan adashtiradi. Oyisha (r. ya'ni Allohning taqdiri bilan ba'zi uylarda o'tirish karohat. Shu ma'no-da xz. Bu o'rinda "Suhayl" so'zining ma'nosiga ishora qilinmokda. bu hadisni naqd qilgan kishi yolg'on aytibdi. Bu o'shalarning holidan hikoya qilib aytilgan so'z.)nyng huzurlariga ikki kishi kelib shunday deyishdi: "Abu Hurayra Rasululloh (s. Hz.com kutubxonasi 146 . Keyin Usmon ibn Affon (r. Hasson Arajdan riyuyat qilingan hadisda aytiladi: "Hz.a. Albatga.a. Biz uni paydo qilishimizdan ilgari Kitobda ("Lavhu-lmahfuz"da bitilgan) bo'lur. "oson". Oyisha (r.) shundan keyin mana bu oyatni tilovat qildilar: "Xoh yerga. otda. T.) aslida shunday deganlar: "Johi-liyat davrida shumlik hovlida. Suhaylning kelayotganidan ul zotga xabar berishganda: "Alloh ishlarimizni oson qilsin!" . 1 Abdulloh ibn Umar (r.) ko'rquv bilan o'rinlaridan sachrab turib ketdilar. dedilar" Islomiyatdan ilgari arablar mazkur uch narsani shum narsa deb qarardilar. agar qatl qilinganlarning qasosi olinmasa. "engil" deganidir. Oyisha (r.) aytdilar: "Bir kishi Rasululloh (s. 944.). Imom Ismoil al-Buxoriy edilar. 1993.a. Xalqning aqidasiga ko'ra. Movarounnaxr". Abdulloh ibn Umar (r.v.a. Sahl ibn Sa'd(r. jum-ladan.Bu oyat "Tafsiri Xilol"da shunday izoxlangan: "Alloh taolo bizga yetadigan har bir musibat . minilishi lozim bo'lgan otning turqi va harakatidan bilshi mumkin ekan. deb bilish lozim. bu Allohga osondir" (57:22).a.ziyouz. Jumladan.a. Bu narsani birga yashayot-gan xotinning fe'lidan. biz bir hovlida turardik. degan shart bilan sulh tuzish uchun yubordilar. xotitsda va otda bo'ladi".a.Al-adab al-mufrad. Allohning Rasuli.Kur'oni karimni Abulqosimga nozil qilgan Alloh haqi. xoh o'zlaringizga biror musibat yeda. 414-bob.)dan kelgan bir riyuyat ibratlidir.) rivoyat qilgan mazkur hadis ustida olimlar ixtilof qilganlar.a.)ni "Bu yil qaytib ketasizlar va kelasi yili (biz Makkani sizlarga) uch kunga bo'shatib beramiz". deb bilar edilar". ularning ruhi boyo'g'-liga aylanar va: "Meni qondiring! Meni qondiring!" . boyo'g'li sayrasa. Oyisha (r.

2) Kumush idishlar tutmoq. Agar shulardan birortasini tark qilsa. 417-bob.v. deydilar.com kutubxonasi 147 . desa. 4) Ipak matodan libos kiymoq.v. yomon ko'radi.a. Rasululloh (s. Agar u "Rab-bil 'alamiyn". deydi.a.v. zimmasidagi haqni bermagan bo'ladi: uni uchratib qolsa.a.a. 5) Gul solin-gan qalin ipak gazlama ishlatmoq. Aksirish haqida 945. Buyurganlari ushbudir:1) Xastani ziyorat qilmoq. esnashni esa. Abdulloh ibn Abbos (r.v. molimiz ham kamayib ketdi".v.a. hadisni ri-voyat qilgan Abdulloh Mas'ud (r. 5) Mazlumga yordam bermak. u hovli xosiyatsiz ekan". sog'lik tila-moq. maslahat so'rasa. farishtalar: "Alloh senga rah-mat qilsin". deb javob qaytarsin". borib ko'rmoq. 6) Salomni yoymoq. "Yahdikumul-lohu va yuslihi balakum" Alloh seni hidoyatga yo'llasin va barcha ishlaringni isloh qilsin. chunki esnoq shaytondandir. u yerda sonimiz ham. 949-hadisda yuqorida mazmun qisman takrorlangan bo'lib. 3) Aksirganga rahmat tilamak. Biz boshqa bir hovliga ko'chib o'tgandik.) rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. "Alhamdulillah" desin.) aytdilar: "Alloh Rasuli (s. Musulmonning vojiblari haqida 948. dedilar. 3) Ulov ustiga ipak matodan yopinchoqlar yop-moq. Imom Ismoil al-Buxoriy ham ko'paydi.) dedilar: "Aksirishni Alloh yaxshi ko'radi.a. Shunday desa.) bizga yetti narsani buyurib. 4) Qasam ichgan kishining qasamiga rioya qilmog'i.Alloh senga marhamat qilsin. Abu Hurayradan (r.) dedilar: "Musulmon kishi-ning birodari zimmasida olti xil vojib bor.) rivoyat qildilar: "Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Sizlardan bir kishi aksirib "Alhamdulillah" desa.) dedilar: "Kimki aksirsa. Baro ibn Ozib (r. u "yahdi-kumullohu va yuslihi balakum". 7) Har turli ipak kiyim kiymoq. Shuning uchun imkoni boricha esnoqni qaytarish kerak.a. Abu Hurayra (r. farishtalar: "Rabbil 'alamiyn". kasal bo'lsa.a. janoza-siga bormoq.a.ziyouz. 950. www. Aksirganda nima deyiladi 946. Abu Hurayradan rivoyat qilingan 951-hadis 948-hadisning takrori. "Yarhamukalloh" . 2) Janozada ishtirok etmoq. chaqirsa qabul qilib bormoq. dedi. to'rtta.Quyidagi ishlardan qaytardilar:1) Oltin uzuklar taqmoq.) musulmon kishining zimmasidagi vo-jibni oltita emas. unga birodari yoki do'sti "yarhamu-kalloh" desin. 7) Chaqirgan joyga bormoq.Al-adab al-mufrad.a. deb ko'rsatgan. salom bermoq. 947. vafot eda. Unga do'sti "yarhamukalloh" desa. Rasululloh (s. 415-bob. aksa ursa. 416-bob. 6) Gul solingan nafis gazlama ishlatmoq. shayton undan kuladi". Agar kjii (esnab) "haah" desa. (to'g'ri) maslahat bermoq".): "U yerdan ketinglar. yetti narsadan qaytardilar.

v. Abu Jumra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 418-bob. sog'lik tilamadingiz. 958. yag'firu lana va lakum".v.com kutubxonasi 148 .) huzur-larqda aksa urdi. "Alhamdulillahi Rabbil 'alamin 'ala kulli halin" desa. U: "Ey. 419-beb. men ham uni esladim. dedilar. 956. Ul zot ham unga sog'liq tilamadilar. Ya'ni Alloh bizni ham.) aytdilar: "Payg'ambar (s.a. Ul zot "yarhamukalloh". Aksa urib: "Alhamdulillah" deganni eshitgan kishi haqida 952. boshqa odam aksa urganda tiladingiz".a. men ham seni unutdim".al.a. 421-bob.a.) unga: "Yarhamukalloh".v. yarhamkumulloh" deganlarini eshitganman". Na-rigi odam aksa urib "Alhamdulillah" degandi. unga indamadilar. dedilar. Ali (k. Rasululloh (s.al. Boshqa bir odam aksa urdi. Allohga hamd aytdi.a.) "Bu shamollab qolibdi". Ya'ni "Alloh bizni va sizni do'zax olovidan asrasin. dedilar".).) huzurlarida o'tirgandik. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s.a.a. ularning biri ikkinchisidan obro'liroq edi. 955. Obro'lisi: "Men oldingizda aksa urdim. 420-bob. der edilar".ziyouz. dedi. www. dedilar. bizni ham. sizni ham rahmat qilsin. hamd aytmadi. "yarhamu-na va iyyakum.) aksa urganlarida "yarhamukalloh" deyilsa. 960-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Ul zot: "U odam Allohni esladi. Ul zot: "U odam aksirib.v. hech qachon tish og'rig'i va quloq og'rig'ini ko'rmaydi".) aytdilar: "Men Ibn Abbos (r.Al-adab al-mufrad. Iyos ibn Salama (r.) otalaridan rivoyat qiladilar: Bir kishi Payg'ambar (s. Alloh sizni o'z rahmatiga olsin".) unga salomatlik tiladilar. So'ng yana aksa urgandi. duo aytilmasligi haqida 957-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. Aksa uruvchining holati haqida 959.v. Nofi' (r.v.)ning aksirganga: "'afanallohu va iyyakum mina-n-nari. Abu Hurayra aytdilar: "Rasululloh (s.v.a. Ya'ni Alloh taologa har qanday holatda ham shukr aytaman. yeizni ham kechirsin (t. Bir kishi aksa urib "Alhamdulillah" degandi. Rasulalloh! Boyagi kishiga aytganingizni nega menga aytmadingiz?" . Paygambar (s.) huzurlarida ikki kishi o'tirgan bo'lib. Aksirganni eshitgan odam nima deydi 953-954-hadislar 945 va 947-hadislarning aynan takrori. Aksirgan "Alhamdulillah"demasa.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.a. sen esa aytmading". dedilar". sen esa Allohni unutding. O'sha obro'lisi aksa urdi.) aytdilar: "Kimki aksa urgan kishining "Alhamdulidlah" deganini eshitib.dedi.a. 961. Hz.

Bu haqda onamga gapirib berdim.a.Al-adab al-mufrad. dedilar. Ummu Fazl aksa ur-gavda esa.ziyouz. 428-bob.) aytdilar: "Men Rasulul-loh (s.) aytdilar: Men Ibn Umar (r. Rasululloh (s.) aytdilar: "Rasululloh (s. a. agar Allohga hamd aytmasa. amringizga muntazirman) deb javob berdim. Erkak kishi aksa urgan ayolga salomatlik tilashi haqida 967. Muoz". bu aksirish shamollash belgisidir". uchtadan ko'paysa. Ibn Umar: "Ob nima? . dedilar. Abu Muso onamning yonlariga kelganida onam: "O'g'lim aksa urganida sog'lik tilamabsiz. ikki va uch karra aksa ursa.v. Abu Hurayra (r. Esnash haqida 969. hamd aytmadi. ularga salomatlik tiladilar.a. oddilarida aksa urishardi. Abu Burda aytdilar: "Abu Muso (r.)ning o'g'li aksa urib. rahmat tilagan.) rivoyat qilinadi: Yahudiylar Rasululloh (s. Bir necha marta aksa urgach.)ning oldi-lariga kirdim.. Abu Muso menga sog'lik tilamadilar. (Buyuring.) aytdilar: "Bir musulmon yoningda bir.a. "Labbayka va sa'adayka". "06". dedilar. hamd aytgandi. O'g'lim aksa urib. Shunda Ibn Umar: "Agar "Alhamdulillah" degan bo'lsang. 423-bob. Ummu Fazl aksa urgandilar.a. aksa va hamdning orasida turadi". "Labbay" deb javob bergan kishi haqida 970. Alloh senga rahmat qilsin".a.a.deb so'radilar va o'zlari aytdilar: . dedi.v. Makhul Azdiy (r. dedilar. U kishi qizlari Ummu Fazlning uylarida edilar.a.a. 427-bob. 425-bob.v. dedilar". salomatlik tilamang". Muoz ibn Jabal (r. Mujohid (r. keyin: "Allohning bandalari ustidagi haqini bilasanmi? www. Abu Hurayra (r. ): "Ey. "Ob" demaslik haqida 963.al. Agar yahudiy aksa ursa. 965. yaxshi qilibsiz".a. unga salomatlik tilang. hamd ayda. Masjid tomondan bir kishi aksa urdi. U ayol aksa urib..a. Men aksa urgandim. Ul zot (s. Onam: "Barakalla. de-ganlarini eshitgandim.Shaytonlardan birining ismi bo'lib. men ham unga salomatlik tiladim".al) aytdilar: Abdulloh ibn Umar (r... der edilar. iloji boricha esnog'ini bosishga harakat qilsin". 964-hadis 961-hadisning aynan takroridir. unga sog'lik tilabsiz".)ning "yarhamukalloh" deyishlariga umid qilib.com kutubxonasi 149 .): "Sizlardan biringizga esnoq kelsa. So'ngra*yana xudtsi shunday deb uch marta aytdilar. Abu Musodan (r. 424-bob.): "yahdikumullohu va yuslihu balakum".)ning: "Sizlardan biror-tangiz aksa urib.)ning ortlaridan kelayotgandim.a. dedilar". 426-bob.v. "Alhamdulillah" deganga rahmat tilamak haqida 962.v. Imom Ismoil al-Buxoriy 422-bob. 966. men ham unga sog'lik tilamadim.a.)ning yonlarida edim. Shunda Abu Muso: "Men Rasululloh (s. v.

so'ng ul zot (s. Payg'ambar (s.v.) Fotima kelganini ko'rsalar unga peshvoz chiqib.): "Turing.v.a. Jobir (r. ul zotni o'pib qo'ydi. So'ng: "Ey.dedi.v.) aytdilar: "Men gapirishda. Ul zot uning qulog'iga nimadir deb aytdilar. ul zotning orqalarida www.v. O'tirgan odamning oldida tik turish haqida 975.a. So'ng biror soat yo'l yurilgach. dedim. salom be-rib.)dan rivoyat qilindi: "Qurayza qabilasining odamlari Sa'd ibn Muozning hakam lik qilishiga rozi bo'ldilar.a.deb so'raganjmda: "(Agar aytsam) sirni ochuvchilardan bo'lib qola-man-ku?" . Oyisha (r. deganlarida xursatsts bo'lib kuldim". dedilar.v.a. dedi. eng yaxshingiz yoki sayyidingizni kutib oling".) betob bo'lib qoldilar. Unga odam jo'natildi.)ga o'xshash hech kimni ko'rmaganman.a.) vafotlaridan keyin Fotima dedi: "Rasululloh (s.a.) bilan birga qatnasha olmaganliklarini. ul zot (s. deb chaqirdilar. Sa'd.): "Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding" yoki "Sen malaklar olami-dagi hukm bilan hukm qilding".v.) Ka'bning kechirilishini Allohdan so'raganliklarini eshitdim: "Rasululloh (s.v.v. bular sening hakamligangga rozi bo'lishdi". a. Men "Labbayka va sa'adayk". 973.v.) o'rnidan turdi va tez yurib kelib meni tabrikladi.a. Birodari uchun o'rnidan turgan kishi haqida 971. Fotimaning avval yig'lab. 974.a. 429-bob. Ul zot: "Agar bandalar buni bajargan taqdirda Alloh ustidagi haqlari nimaliginy bilasanmi? Alloh ularni azoblamasligidir".a. Shunda Sa'd: "Men bularning qurol tutib. 430-bob.) unikiga borsalar salom berib.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Bandalarning Unga hech nar-sani sherik qilmay ibodat qilishlaridir". Rasululloh (s.) ko'r bo'lib qolganda yetaklab yurgan edilar) aytdilar: "Men (otam) Ka'b bin Molikdan Tabuk g'azotiga Rasululloh (s.a.v. U yerda odamlar orasida Rasululloh (s. ul zotga peshvoz chiqardi va o'pib qo'yardi. Fotima barcha ayollardan ko'ra ham fazilatliroqdir". 972. U masjidga yaqinlashtanda Rasululloh (s.a.) o'limlari oldidan qulog'imga pichirlab. Muoz".) bor edilar.a.a. dedim. Abdulloh ibn Ka'b (u kishi otalari Ka'b ibn Molik (r. keyin kulgani sababini bi-lish uchun: "Ul zot sizga nima dedilar?" .com kutubxonasi 150 . dedilar. meni tavba(m qabul bo'lgani) bilan qutlashar: "Allohning tavbasi senga muborak bo'lsin!" deyishardi. So'ng yana qulog'imga shivirlab oila a'zolarimizdan birinchi bo'lib menga sen yetishasan. "Ey.)ni ko'rganlarida o'zlari yoqgirmas-liklarini aytganlari uchun o'rinlaridan turishmas edi". Men Talhaning bu ishini aslo unutmayman". Abu Said Xudriy (r.) vafotlaridan oldin xastalanganlarida oddilariga Fotima kirdi.a. uni o'pardilar. Payg'ambar (s. keyin qo'lidan ushlab joylariga o'tqazardilar. u yig'ladi.Al-adab al-mufrad. urushganlari uchun ularni qatl etishga va bolalarini asir qilishga hukm qilaman". suhbatlashishda va Fotima bilan muloqotda Rasululloh (s. Bu to masjidga kirgunimcha davom etdi.a. muhojirlardan undan boshqa hech kim mening istiqbolimga turmadi.) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Payg'ambar (s.a. Fotima ham agar Rasululloh (s. dedilar". Men ayollarga: "Hech qachon bugungidek xursandchilikni mahzunlikka yaqin holda ko'rmaganman.ziyouz.-v.a. Hz.) aytdilar: "Hech kim sahobiylar uchun Rasululloh (s. Shundan keyin odamlar to'p-to'p bo'lib kelib.v. salomlashib.v. eshakka minib keldi.a. Anas ibn Molik (r. yana nimadir degandilar. bu safar kuldi.v. Xudo haqi.)chalik sevimli bo'lmagani holda. (tez orada) vafot etashlarini ay-tganlarida yig'ladim.) Alloh bizni kechirganligi haqida bomdod namozi vaqtida xabar berdilar.a. Shu payt Talha ibn Ubaydulloh (r.

a. Ul zot bizga qarab tik turganimizni ko'rib. Anas ibn Molik (r. u (Uboda)ga ham ovqat olib kelib berdi va ul zotning boshlarini qarab qo'ydi1.-Keyin ul zot uxladilar. mehmonning ham haqi bo'lmagan mol qay-si?" . balki bu ayol ul zotning rohatlari uchun bu ishni qilgan.v. Imom Ismoil al-Buxoriy namoz o'qidik.a. dedilar.v.yo'q qilganing.a.ziyouz. bu ayolning Rasululloh (s. soilu muhtojlarga ham berganlargina butsdan mustasno". Bunday qilmang. Esnaganda ogazni qo'l bilan tusish haqida 976. o'zlari esa tik turadilar. unda mening mollarim ko'p bo'lmasa". www. Ul zot: "Voyaga yetgan urg'ochi tuyalarni qanday qilasan?" .) takbirlarini odamlarga eshittirib turdilar. "Biror kishi tuya(lar)dan (birini) jilovlasa.) aytdilar: "Esnaganda qo'lni og'izga qo'yish kerak. salom berilgach: "Siz forslar va rumlarning ishini qilayozdingiz: ularda podshohda-ri o'tiradi. dedim. Ul zot (meni): "Bu odam chodirda yashovchi (ya'ni badaviy)larning sayyididir". "Ey. Ul zot: "Ulardan (sadaqa. Abu Bakr (r. qo'lingizni og'zingizga ko'ying.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. siz ham turib o'qing.a. "Yiliga yuzta (tuya) beraman". ehson) berishda qanday yo'l tutasan?" . Ul zot: "Eng yaxshi mol qirqga bo'la-di. "Ey. (birov) unga mone'lik qilmaydi.Al-adab al-mufrad. dedim".)dan rivoyat qilingan bo'lib. 432-bob. Bundan Rasululloh (s. Ul zot: "Hadya berishda qanday qilasan?" . zero esnoq shaytondandir".a. 977.dedilar. ul zot o'tirib o'qidilar.a. Ul zot: "Molingdan yeganing .v. dedim. Abu Said Xudriy (r.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s. 431-bob. deya marhamat qildilar".v)ning boshlarvda bit bo'lgan ekan. 979-hadis ham Abu Said Xudriy (r. u ko'ringan tuyani upshaydi".) dedilar: "Agar birortangiz esnasangiz. dedilar. bu qanday ham oliyjanob xulq ekan-a.a. ortiqchasini ehson qilgan . "Molim". "Bir erkak tuya va . dedim. Rasulalloh. 981.deb so'radim. Ibn Abbos (r.deb so'ra-dilar.)ning o'g'lidan rivoyat qilingan 978-hadis 976-hadisning takroridir. Rasululloh (s.deb so'radilar. albatga mollarim sonini kamaytiraman.): "Senga moling afzalmi yoki mavoliy (voris)laringning mollarimi?" .a. qolgani esa vorislaringaikidir". Bu ayol Uboda ibn Somit (r. (yo'qotganing) yoki berganing .a. o'zi ham uni yeb. siz ham o'tirib o'qing". degan ma'no chiqmaydi.a. semizini so'ygan. Birovning boshini boqib qo'yishi mumkinmi 980. mening zimmamda soilning ham. Qays ibn Osim Sa'diy (r.) Ummu Hirom binti Milhonning uyiga kirdilar. ko'pi oltmishta. Rasulalloh. biz namozni o'tirib o'qidik.sarf qilganing qoladi.deb so'radilar. dedilar.v.a. biror bir vodiy yo'qki. yuzta mol egasining holiga voy. de-dim". U ul zotga ovqat berdi. "Darhaqiqat. 976 va 978hadislarning takrori bo'lib kelgan.v)ga mahram ekanini ulamolar ittifoq qilganlar. Shuningdek. Abu Said Xudriy (r. bitga ikki yoshli tuya beraman". faqatgana (molining) yaxshisini bergan. o'tirishga ishora qildilar. qaytib (uyimga) borsam.a) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a.)ning odtsilariga keldim. chunki shaygon kiradi". agar o'tirib o'qisa. Imomlaringizga iqgido qiling: agar turib o'qisa. dedim. (Ya'ni mollaridan sadaqa qilib yuborishga ahd qildi). So'ng uyg'onib kuldilar.com kutubxonasi 151 .)ning nikohida edi.

a. Meni namoz o'qiydigan kiyimimga kafanlanglar.v. Bordi-yu. 986. uni tuzatmay turib ikkinchisi bilan yurmasin".dedilar. Zero. men unga kursi berdim. "Men o'qib bo'lganman. Taajjublanganda boshni sarak-sarak qilish haqida 982. Rasululloh. Bir ahmoqning bir ish qilib. Ularga: "Ey. namozni birga o'qi. demagin". 984. dedilar. diningizda nuqson paydo qilishidan xavotardaman".) va qizlari Fotima (r. farzandlarim.)ga ham aytib yig'lanmagan. degan edilar".) aytdilar: "Men hz. U uyg'otishni.a.) Rasululloh (s.ziyouz. lablarini tishladilar.v. Uni Mag'ola qal'asi www. qabrimni tekislab qo'ying. zero u yigit kishi uchun eng oxirgi choradir.v. mendan yaxshi nasihatchini topol-maysiz. Ul zot bopsharini tebratab. debdilar". 435-bob. nima buyura-siz?" .a. 433-bob. Abu Hurayra (r. irokliklar. kichkinangazni boshliq qilib qo'ysangiz. dedilar. Katgangazni boshliq qilib saylang. O'lganimda aytib yig'lamang. sizlar meni Rasululloh (s. Payg'ambar (s. tiriltirishni xohlasa. Rasululloh (s. "Namozni vaqgida o'qi. Meni dafn qilganingizda. zero kattangazni boshliq qilsangaz.) aytdilar: "Umar ibn Xattob (r. Men (uning) ahmoqpigidan omonda emasman. o'tirdi. Abu Zarr aytdilar: "Men Rasululloh (s. Alini peshonalariga qo'llari bilan urib shunday deyotganlarini ko'rdim: "Ey. inson ko'p janjal (bahs) qiluvchidir" (18:54). Abdulloh ibn Umar (r.a.a. Rasululloh (s. Shunda u tizzamga bir urib.v.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh (s.)ning: "Birortangizning poyabzali ipi uzilib keda. deb gumon qilayapsizlarmi? Sizlarga saodat.)ga tuhmat qilayapti. 434-bob.v.v. Ali (k.a.) hz. Hz. Abul Oliya Baro aytdilar: "Oldimdan Abdulloh ibn Somit o'tib qoldi. Taajjublanganda qo'lini tizzasiga urgan kishi haqida 983. Kishi birodarining soniga urishi haqida 985.)ning aytib yig'lashdan qaytarganlarini eshittanman. Hz.a.v. uyg'onamiz". Rasululloh biron narsa demay ketib qoldilar.v.deb so'radim. Keyin: "Namozni o'z vaqgida o'qi.) bilan bir guruh ashoblar o'rtasida Ibn Sayyod tomonga qarab yo'l oldilar.com kutubxonasi 152 . ular namozlarini vaqgidan kechiktiradilar". Ali: "Ey. sizga ozor berdimmi?" dedim. dedi. Tilanchiliqdan saqlaning. ular bilan (namoz vaqtiga) yetishsang birga o'qi. lekin sen (shunday) amirlar va imomlarga yetishasanki. katgalaringiz odamlarga befarq bo'lib qoladi va sizdan yuz o'giradi.Al-adab al-mufrad. o'qimayman". u kishi ham sonimga men siznikiga urganimdek urgandilar. dedilar.)ga tahorat suvi berdim.)ning uylariga kelib uyg'otib: "Namoz o'qimaysizlarmi?" . Ul zot: "Yo'q. o'qimayman dema". Men "Ota-onam sizga fido bo'lsin. qaytib ketayotib qo'llarini sonlariga urib: "Darhaqiqat. Imom Ismoil al-Buxoriy Qays o'limi yaqinlashganini sezgach. ular bilan birga namoz vaqgiga yedang.deb so'radim. deganlarini eshitganman". men o'qiganman. Husayn (r. farzandlarini to'pladi. Keyinroq eshitdimki. Undan: "Ibn Zayd namozni kechiktirdi. dedi.a. so'ng: "Men ham Abu Zarrdan siz so'ragan savolni so'ragandim. barchamizning jonimiz Allohning huzurida (qo'lida)dir. Chunki Bakr ibn Voil mahallasi bilan oramizda adovat bor. otangiz o'rnida ishini davom etgaradi.a. nasihatimni olin glar. Turmushingizni yaxshilang.a. Men: "Nimani tavsiya qilasiz?" . farahu menga gunoh bo'ladimi? Guvohlik beramanki.a. zero bu ishda odamlarga muhtojlikdan behojatlik bor.a.

Ibn Sayyod ko'rmasidan oldin uvdan biron narsa eshitmoqchi edilar. mening sochim juda qalinda". Umar va Ubay ibn Ka'b Ansoriylar bir kuni Ibn Sayyod o'tirgan xurmozorga borishdi.a. Rasululloh (s. deyishdi.)ga: "Ey..a. Rasulalloh. Ansorlar unga: "Biz sizni Rasulullohning ismlari bilan kunya qilib chaqirmaymiz".) xur-mozorga kirib daraxtlar orqasiga yashirindilar.a. dedi.a. boshlaridan uch hovuch suv quyar edilar". Ibn Umar (r. dedilar. Umar: "Ey.): "Agar bu o'sha (Dajjol) bo'lsa. Hatto Rasululloh (s. Biz unga: "Biz sizni Rasululloh (ismlari) bilan kunyalamaymiz".)ning sochlari senikidan ham ko'p va chiroyliroq edi". Ul zot: "Sening ishlaring chigallashib ketibdi".v.a.) ham beshak.) odamlar orasida turib Alloh taologa hamdu sano aytdilar. u Dajjol bir ko'zlidir. O'sha payt Ibn Sayyod balog'at yoshiga yetay deb qolgandi. Ibn Sayyod: "Menga rost va yolg'on (xabar-lar) aralashib kelayapti (ya'ni. ismini Muhammad qo'idi.a.deb so'radilar. agar u bo'lmasa.Keyin Ibn Sayyod: "Siz ham mening Allohning rasuli ekanimga guvohlik berasizmi?" .com kutubxonasi 153 .a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi. Shu payt Ibn Sayyod-ning onasi Payg'ambar (s.Al-adab al-mufrad. So'ng Dajjol haqida gapirib: "Men sizlarni undan ogoh etaman. deb o'tirgandik. dedilar". Abu Muhammad demaymiz".v. Hz.) kelib qo'llari bilan orqasiga urmagunlaricha.deb so'radilar. 987. dedilar. uning kallasini olay!" dedilar. Ul zot: "Yo'qol. Odamlarning tik turishlarini yoqtirmagan kishi haqida 988-hadis 430-bobdagi 975-hadisnshg takroridir. qo'lingdan hech narsa kelmay-di. Ibn Sayyod: "Dux.a.s. Rasululloh (s.) agar junub bo'lib qolsalar. Abu Abdulloh. u kelganlarni sezmadi.Abdulloh (r. dedi.a.v. Ul zot uning savolini javobsiz qoldirdilar. Keyin Ibn Sayyoddan "Nimani ko'rayapsan?" .dedi. izn bering.v. 436-bob.ziyouz.) Yo'l ustida ul zotdan qiyomat haqida so'raymiz.): "Mening oldimga qiyomat haqida so'ragani keldinglarmi?" .dedilar. Rasululloh (s. unga ajal (yoki qiyomat) 100 yilda (bo'lsa ham) keladi".dedilar. uni topishga qudrating yetmaydi!" . (Ya'ni sizni "Ey.v.v. birodarimning o'g'li. uning kimligi aniq bo'lardi". www. Rasululloh (s.dedi.v.) va hz. unda uni o'ddirishdan senga hech bir xayr yo'qdir". Shunda Rasululloh (s.v.) aytdilar: "Rasululloh (s. Ibn Sayyod: "Guvohlik beramanki.a.) dedilar: "Shundan keyin Payg'ambarimiz (s.". u nima?" . Sof! (uning ismi shunday) Bu Muhammad-ku!" ..v. Hasan ibn Muhammad Jobir (r. dedilar.a. dedilar.a. Ul zot: "Har bir nafas oluvchi jon zoti borki. dedi. qavmini ogoh etgan. Biz: "Ansordan bir kishi farzand ko'rib. siz ummiylarning payg'ambarisiz".a. 989. Jobir Hasanning soniga urib: "Ey. So'ng: "Men Allohning payg'ambari ekanligimga guvohlik berasanmi?" .): "Onasi indamaganda edi. shubhasiz (mendan oddingi) har bir payg'ambar qavmini undan ogohlantirgan.dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy yonida bolalar bilan o'ynayotganini ko'rdilar. Ibn Sayyod tukli (yoki patli) kiyimi bilan o'rnida chalqancha yotardi. dedilar. Jobir (r.Rasululloh: "Men sendan bir narsani yashirdim. Alloh esa bir ko'zli emas".)ning xurmo panasida yashirinib turganlarini ko'rib qoldi va Ibn Sayyod-ga: "Ey.v. Lekin men sizga u haqda birorta payg'ambar o'z qavmiga aytmagan gapni aytaman: bilasizki. gohida yolg'on)". ko'rgan tushlarim goho to'g'ri chiqmoqda. Biz: "Ha". lekin kunyam bilan kunyalamanglar". dedik. dedilar". Ul zot: "Yaxshi aytibsizlar. ismini Muxammad qo'ydi. deyishmoqchi. Ansorlardan biri farzand ko'rib. so'ngra: "Al-lohga va Uning Rasuliga imon keltirdim". Mening ismimni ko'yinglar. dedik.a. Nuh (a.

a. dedilar".)ning: "Kim johiliyat bilan o'zini bog'-lasa uni i'dod qilinglar vaunga kinoya gapirmang-lar". u o'limtik bo'lsa!" . 440-bob.a. dedilar".a. shunda bir kishi: "O'zingizga eng sevymly kipshni eslang". uni gap bilan "uzib" olish kerak. toki odamlarning undan yuz o'girishlaridan qo'rqib.) Oliyaning bir qismidagi bozor ichi-dan o'tib borar edilar. deb sotib olmasdigu. Yana uch bor shunday deb so'radilar.) aytdilar: "Yamanliklar kelishganida Rasululloh (s. quloqlari kesik bir uloqchaning oldidan o'tib qoldilar. qadrsizdir". dedi. Ul zot: "Allohga qasamki.com kutubxonasi 154 .): "Muhammad (s. Uni qo'llariga olib: "Qaysi biringiz mana shunga bir dirham berasiz?" . Chunki Rasu-lulloh (s. Jobir ibn Abdulloh (r. bu yomon ishlarini tashlasin. Alloh taolo uchun dunyo mana shu uloqcha sizga hech qanday qadri bo'lmagandek. Bu hadisdan ko'zlangan ma'no shuki.a.v.a. Do'stlari otamga qarab turgan edilar. Dunyo ishlariga bog'liq yaxshi bir o'git 990.dedilar. deb atalgan va undagi 994-hadis mazmuni 1151-hadisda kelganligi uchun bu yerdan olib qo'ydik. odamlar atroflarini o'rab olishdi.dedilar.Al-adab al-mufrad.)". 438-bob. kimki o'zini johiliyat davriga mansub deb bilsa va johiliyat davrining so'kish va shu kabi yomon odatlarini qayta tiklamoqchi bo'lsa.a.a. haqimga duo qildilar".)ni odamlar bilan qo'l berib qo'rishayot-ganlarini ko'rdim. unga otasining butlarga ibodat qilgani.Najdaning yuqori qismidan Taxomagacha va Makkagacha bo'lgan hudud nomi. Qo'l berib so'rashishni ham birinchi ular tadbiq qildilar".ziyouz. Shunda mendan: "Sen kimsan?" . Anas ibn Molik boshimni uch marta silab. Abdurrahmon ibn Sa'd aytdilar: "Ibn Umar (r. deb javob berdim.)ning oyoqlari uvishib qoldi. U kunyasi bilan chaqiril-maydi. Odamlar: "Xudo haqi.v. Odamlar: "Yo'q". holbuki. otam ularga: "Sizlar bu ishga qarshimisiz-lar? Men bu ishda hech qachon qo'rqmayman.a. xohlamaymiz! Bu uloqcha tirik bo'lganda ham qulog'i yo'qligidan aybi bor. zino va boshqa qabih ishlarni qilganini esla-tib.deb so'radilar.dedilar.v. ular sizdan ko'ra nozik qalbroqtsirlar. Hadisdagi arabcha "a'adda"("zod" harfi bilan) fe'lining ma'nosi "bir narsani tishi bilan tutish". Otam uni i'dod qildilar va kunyasi bilan chaqirmadilar. Qo'l berib so'rashish haqida 996. Yosh bolalar bilan qo'l berib ko'rishish haqida 995. "tishlash" dir. Ibn Umar (r. 991. Salama ibn Virdon aytdilar: "Men Anas ibn Molik (r. Utayya ibn Zamra aytdilar: "Men otamning Huzurlarida johiliyat odatlarini tark qilmagan bir kishini ko'rdim. Anas ibn Molik (r. "Men Bani Laysning xodimiman". Odamlar: "Biz uni nima qilamiz?" deyishdi. 441-bob. Oyog'i uvishgan kishining nima degani haqida 993. Imom Ismoil al-Buxoriy 437-bob.): "Yamanliklar yaqin-lashdilar. deganlarini eshitganman" . dedilar".) aytdilar: "Rasu-lulloh (s.deyishdi. www. Shunda o'lib yotgan.al. Oliya . "Buni sizniki bo'lishini xohlaysizmi?" . deb javob berishdi. 439-bob "Jannat mujdasi".

Ibrohim ibn Mazduq Saqafiy otasidan rivoyat qildi: "Abdulloh ibn Zubayr (r. (8:16) Biz: "Madinaga bormaymiz. U odam Abdulloh ibn Unays (r.a.a.jang ishi bilan chetlagan va biror bo'linmaga qo'shilishga borganlar bundan mustasno .)ga bay'at www. dedilar". dedik. Salama ibn Akva' ana shu".com kutubxonasi 155 . dedilar".) bomdod namozidan chiqib turgan ekanlar. agar undan bir jannatiy haqini talab qilsa". Jobir ibn Abdulloh (r.v.dedik. 445-bob.v.v.v. Unga: Jobir eshik oldida turibdi. qiyomat kunining) Egasiman. Men: "Ikko-vimizdan birimizning vafot etib qolishimizdan qo'rqqandim.a. U odam chiqib meni quchoqlab oldi.) aytdilar: "G'azotda edik. (toki) bizni hech kim ko'rmasin". U dedi: "Men Rasululloh (s. Men orqali u (ayol)ga Hajjojning ularga qanday muomala qilishi haqida bildirdilar. U qo'llarini chiqarib: "Mana shu qo'llarim bilan Rasululloh (s. Yana dedik: "Boraversak-chi?" Borganimizda Rasululloh (s.) mening boshimni silab. Oldiga borib salom berdik. joyi jahannam bo'lur". Ul zot: "Hech narsalari yo'q holda. Do'zax axlidan birortasi do'zaxga kirolmaydi. Men: "Qanday (qilib u yerda birovning haqi beriladi)? Axir biz Allohning huzuriga kiyimboshsiz va hech narsasiz boramizku?" .)ga: "Qanday odam bo'ldik.Allohning g'aza-bi bilan (birga) qaytgan bo'lib. U payt-lar men yosh yigitcha edim". U odamning oldiga bo-rish uchun qilgan bir oylik safarim g'oyatda og'ir kechdi. qani. odam-lar qocha boshladilar. Men: "Ha". deyishdi.ziyouz.)ga Rasululloh (s.a.a.) sahobiylaridan birining u kishi bilmagan hadisni bilishi haqidagi xabar yetdi.a.)ning shunday deganlarini eshitdim: "Alloh taolo bandalarni kiy-im-boshsiz va hech vaqosiz holda tiriltiradi". jannatga kirolmaydi. sizlar urushda vaziyatni o'zgartirish uchun chekinib turdingiz xolos".) huzuriga yubordilar. dedim. Biz: "Hech vaqosiz?" . Va nihoyat Shomga yetib bordim. duo qildilar. men eshitmagan hadisni ayting". Jobir (r. so'ng uzoqdan (ham) eshi-tiladigan ovoz bilan (menimcha. Abdurrahmon bin Razin aytdilar: "Biz Rabza shahridan o'tib borardik. "yaqindan eshiti-layotgandek" dedilar) odamlarga nido qilinadi: "Men (barcha narsalarning.Al-adab al-mufrad. biz ul zotga: "Biz qochoqlarmiz". 443-bob. Ul zot: "Men ham sizlardanman". Baro bin Ozib (r.) ekan. Chopar qaytib kelib: "Jobir ibn Abdullohmisiz?" dedi. 442-bob. de-dilar. Ibn Umar (r. Qo'l o'pish haqida 1001. Ul zot: "Savoblar (berilib). deb chopar jo'natdim.a. jannag ahlidan birortasi toki undan bir do'zaxiy haqqini talab qilarkan.a.) aytdilar: "(Yo'lda) tuya yo'qolib qoldi.) meni onasi Asmo' binti Abu Bakr (r.dedim. "Bizga yo'l ustida turgan odamni ko'rsatib.a. 1002.) aytdilar: "Birodaring bilan qo'l berib so'rashishing salomlashishning mu-kammalligidandir".deb ajablandik. O'shanda: "Kimki o'sha kuni ulardan ortga chekinsa . Biz ul zotning qo'llarini o'pdik. dedilar. degan oyati tushdi. Ul zot: "(Io'q). dedik. (urushdan) qochgan bo'lsak?" . Asmo' binti Abu Bakr (r.a.v.a. Ayol kishi yosh bolaning boshini silashi haqida 998. Imom Ismoil al-Buxoriy 997..a. Biz Rasululloh (s.a. Quchoqlash haqida 999. de-dim. gunoxlar (olinishi) bilan (haq ado etiladi)". 444-bobdagi 1000-hadis 429-bobdagi 974-hadisning aynan takrori.

jidtsiyroq odam edi. dedi". Vazo' ibn Omir (r.a. salomat bo'lasizlar". Abu Hurayra (r.v.com kutubxonasi 156 . jannatga kirasiz".) dedilar: "Jannatga kirolmaysiz mo'min bo'lmaguningizcha.v.a.a. uning bo'yi 60 ziro'1 edi.a.a. Ibn Omir (r.) esa o'tiraverdi.): "Allohning banda-laridan kimki o'zining amriga muntazir bo'lib oldi-da (hurmat bilan) tik turishlarini yaxshi ko'rsa.a.) aytdilar: "Rasuli akram (s.)ning (qo'llarini) ushlaganmisiz?" Anas: "Ha". salomni keng yoying.a.v. Biz ul zotning qo'llari va oyoqlarini o'pa boshladik".a. Salomning boshlanishi haqida 1007. Ali (k.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.)" deyishdi. Bir-biringizni yaxshi ko'radigan bir narsa o'rgataymi?" .) farishtalarga): "Assalomu alaykum".) dedilar: "Salomni oshkora qilinglar (orangizda yoyinglar).) aytdilar: "Biz (Rasululloh (s. Abu Bakr (r.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a.uzunlik o'lchovi.) chiqqan-larida Abdulloh ibn Omir va Abdulloh ibn Zubayr (r. deb javob berdilar. 449-bob.): "Rahmonga ibodat kdling. Salomni keng yoyish. Abu Hurayra (r. anavi bir guruh maloikalarga salom ber va ularning javoblarini eshitib ol. dedi.) turgan joyga) keldik.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.a. Alloh unga: "Bor.v. dedilar. Baro ibn Ozib r. Abdulloh ibn Amr^ (r.)ning ozod qilgan qullari Suhayb (r.)ning Abbos (r. Farishtalar: "Assalomu alayka va rahmatulloh".a.dedilar.v.a. dedilar". oshkora qilish haqida 1008. dedi. Imom Ismoil al-Buxoriy qilganman". Odamlar: "Ana Rasululloh! (s.) vazminroq. deya marhamat qildilar". 1009. Sobit Anas ibn Molik (r. Ular orasida Ibn Zubayr (r. 1010. bir ziro' 75 santimetrga teng. deyishdi. degandilar.a.): "Men hz. 448-bob.a.degandilar". 446-bob. dedi.ziyouz.s.v.) o'tirgandilar. bu sening va zurriyotlaringning salomi bo'ladi". 447-bob.v.)ga dedilar: "Mana shu qulingiz bilan Rasululloh (s. Birovga ta'zim qilib o'rindan turish haqida 1006. Shunda Muoviya (r.a. www. Ibn Zubayr (r. Abu Miljaz aytdilar: "Muoviya (r.a.a. 1 Ziro' . U (Odam (a. (qorni ochlar-ni) taomlantiring. mo'min bo'la olmaysiz to bir-birlaringizni yaxshi ko'rmaguningizcha.): "Payg'ambar (s.a. Oyoqni o'pish haqida 1004. Ul zot: "Oranshzda salomni oshkor qiling (keng yoying)".)ning qo'l-oyoqlarini o'payotganini ko'rdim". 1003.a. 1005.) dedilar: "Alloh taolo Odam (a. "Albatga. u qo'llarini o'pdi.) o'rni-dan turdi. Biz uning qo'lini o'pdik".a.a. ey Allohning Rasuli".Al-adab al-mufrad. u odam do'zahdan uy hozirlayversin!" .s.v. So'ng tuyaning paypog'iday katta kaftini ochdi.v.)ni yaratdi.

a. Umar (r.a.) huzur-lariga bordim. Ularning yaxshirog'i birinchi salomni boshlaganidir". piyo-da esa. Rasululloh (s. Hz. Shu sababli uning uyiga shoshilib bordi.Al-adab al-mufrad.a-. 1012. salomni o'rtangizda yoyingiz". yuqoridagi hadisning aynan takroridir. Bashir ibn Yasor (r.Umar (r. agar birortangiz odam-lar to'plangan joyga kelsangiz salom bering.): "Do'stingiz salomni unutayozdi. 1017-hadis ham hz.a. So'ng yana bir kishi kelib: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu".): "Yahudiylar sizlarning salomingiz va ominingizga hasad qilganchalik bir ishda hasad qilmaganlar".) onamizdan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.): "Ko'rdingmi. ular: "Assalomu alaykum va rahmatulloqi va barokotuh".)dan avval salom bera olmas edi".deb so'radilar va o'zlari javob berdilar. dedilar.) aytdilar: "Otliq piyodaga. dedi".) Amr ibn Avfo o'g'illaridan bir miqtsor xurmo olmoqchi edi. dedilar. 1018.) bir yig'inda o'tirganlarida bir kishi kelib: "Assalomu alaykum". Abu Hurayra (r.a. 451-bob. Piyoda yurganlarning ichida afzali esa.v.a.v. 452-bob. Abu Bakr (r. dedi. dedi. Ul zot: "O'ttizta hasanot".v. dedilar".a.a. deb qo'ydilar.) ham men bilan birga edi. Imom Ismoil al-Buxoriy 450-bob.a.a. www.a.a.) aytdilar: "Rasulul-loh (s.a.a.)shshg ashoblaridan biri.) aytdilar: "Rasululloh (s. yo'limizda uchragan barcha odam-lar bizga salom berardilar. Muzayn o'g'illaridan bo'lgan Ag'ar (r. Shunda Abu Bakr: "Bugun odamlar ko'pgana ziyodalik bilan bizdan ustundirlar". "As-Salom" Allohning ismlaridan biri ekanligi haqida 1019.a. Abdulloh ibn Umar (r.a. Anas ibn Molik (r. Alloh uni yer yuziga qo'ydi. 1013. o'tirganga salom beradi.a. Yo'lda borar ekanmiz.ziyouz. deya marhamat qildilar". odamlar sendan oddin salom bermoqdalar.) aytdilar: "Men Abu Bakr (r.)dan rivoyat qshshngan bo'lib. dedilar. Birinchi (salom) ikkinchisidan (savob va fazi-latga) haqliroq emas". Oyisha (r.v. Ag'ar: "Men Rasululloh (s. birinchi bo'lib salom berganidir". bas. Abu Ayub Ansoriydan rivoyat qilindi: "Ra-sululloh dedilar: "Musulmon kishi birodari bilan ko'rishganda bir-biridan teskari qarab ketishi va 3 kundan ortiq arazlashib yurishi halol emas. Jobir (r. Bir qavmning oddidan o'tayotganda Abu Bakr: "Assalomu alaykum". 1016.) aytdilar: "Hech kim Ibn Umar (r.v.): "As-Salom Alloh azza va jallaning ismlari-dan biridir. ularga javob qanday bo'lishi kerak . Salomni birinchi bo'lib boshlash haqida 1011. Shunda bir kishi yig'in-dan turib ketayotib salom bermadi. Salomning fazilati haqida 1015. Rasululloh: "O'nta hasanot".Salom berganga alik olmoq farzdir".v.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedi.a. turib ketishda (yana) salom be-ring. Yana bir kishi keldi-da:i "Assalomu alaykum va rahmatulloh". Ul zot: "Yigirmata hasanot". joy ko'rsatilsa o'tiring. dedi.)ning orqasidan ketayotgan edim. 1014.a. .Abu Bakr (r. dedilar".com kutubxonasi 157 .

a.a.)dan. salomning o'zi muhimligi ta'kidlanmokda. www.a. 457-bobdagi 1028-1029-hadislar Fazala ibn Ubayd (r. Abu Hurayradan rivoyat qshshngan bo'lib.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Namozdan so'ig Rasuli ak-ram (s. piyoda esa o'tirgan-ga. Jobir (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 1020. deya marhamat qildilar".) aytdilar: "Agar piyoda ketayotganlar uchrashib qolishsa. Yurib ketayotgan o'tirganga salom berishi haqida 1022. deb ayting". dedilar. 1031. ulardan birinchi bo'lib salom bergani afzaldir". u 417-bobdagi 948 va Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qilingan 949-hadisning takroridir.)-dan rivoyat qshshngan bo'lyb. Abu Hurayra (r. 1024. Sha'biyning otliqqa salom berishi aytilib.Al-adab al-mufrad. Assalamu alayna va alo ibodillahi-s-solihin. birinchi bo'lib salom berdilar. 1021.a. piyoda o'tirganga va kamchilik ko'pchilikka salom beradi". Abdurrahmon ibn Shibl (r.-v. Ashhadu an la ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan 'ab-duhu va rasuluh".)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.a.v.a. 454-bob. dedi.ziyouz.): "Allohga salom bo'lsin". U kishi: "Men Shurayhning piyoda ketayotib birinchi bo'lib salom berganini ko'rganman". salomni kim boshlashi muhim emas.): "Buni ular xuddi siz Qur'ondan bir sura o'rgan-ganingizdek o'rganar edilar". Ibn Mas'ud (r. Abu Hurayradan rivoyat tsilingan 1023-hadis 1022-hadisning takrori.a. deb kimaytdi? Alloh Salomdir.)ning orqalarida namoz o'qiyotgandik. bu hadisda esa. Men: "Salomni nega siz boshladingiz?" . alik olinmasa ham unga hech bir (zarari) yo'q". kimdir "Allohga salom bo'lsin". 456-bob.dedim. Yuqorilagi hadislarda otliq piyoda kishiga salom berishi vo-jibligi haqida gapirilgan edi. 458-bob. 455-bobdagi 1025-hadis Abu Hurayra (r. Ibn Mas'ud (r.v. Husayn aytdilar: "Sha'biy otliq kishini uchratib qolib.a. 1022-hadis mazmunining takroridir. dedilar.v. 1026-hadis Fazala (r.)dan rivoyat qilingan bo'lib.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". ozchilik ko'pchilikka salom bersin. balki. Lekin sizlar "Attahiyyatu lillahi va-s-salovotu va-t-toyyibatu va-s-salamu 'alayka ayyuha-n-nabiy va rahmatullohi va barakatuh.): "Kichiklar kattalarga.a.) dedilar: "Ulovdagi odam oyoqda (piyoda) ketayotganga. Salomiga alik olinsa olindi. Kichiklarning kattalarga salom berishi haqida 1030-hadis 1022-hadisning takroridir.com kutubxonasi 158 . Piyoda otliqqa salom beradimi 1027.a. 1022-hadisning takroridir.

) Zayd ibn Aslamning maktubigi shunday deb (javob) yozgan edi: "Assalomu alayka. boshida qora salla bor edi". ularga qo'li bilan ishora qilib salom berdi va alik oddi". kimning oldidan o'tmasin.a. Shunda Abdulloh (r.al. sariqqa belanib olgan. muborak tahiyyotdir". u men-dan birga bozorga borishni so'radi. miskinmi yo boshqami.) va Qosim ibn Muhammad (r.v. Muhammad ibn Ato (r. agar ikki musulmon bir-biridan salomni eshitmaydigan darajada uzokda bo'lsa.a. Tufayl aytdi: "Abdulloh ibn Umar(r.a. alik olsangiz ham boshingizni silkish va qo'l kaf-tingizni ko'tarish bilan alik oling".) huzurlarida o'tirgandim. zero u Alloh huzuridagi go'zal. 1034. "Bozorda nima qilasan? Savdo-sotiqning ustida turmasang.)lar yo'lga chiqdilar.a. deb xabar berdilar .a. suhbatlashamiz".) aytdilar: "Sahobiylar qo'l bilan salomlashishni yoqtirmas edilar". Sobit ibn Ubayd aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. dedilar". Ato ibn Abu Raboh (r. Abdulloh ibn Zubayr (r.)ni bizning oldimizga kelayotganlarini ko'rdim. dedilar.) bilan ertalab bozorga birga borishar edi.a.a)dan rivoyat qilgan bir hadisda aytiladi: "Yahudiylarning salomlariga alik olmangiz.a.al) Jobir ibn Abdulloh (r.): "Payg'ambar(s. Albatta.): "Salom . unga salom berardi. Abu Qurra Xurosoniy aytdilar: "Men Anas (r. dedi.a. Bir yamanlik kishi kelib: "Assalomu alaykum va rah-matullohi va barokatuhu". 1035-hadis.barakot tilash ("va baroka-tuhu" so'zi) bilan tutallanadi".) ayollarga qo'llariny silkib salom berardi-lar". va rahmatullohi va barakatuh va mag'firo-tuhu va toyyibi salaYootuhu". Ishora bilan salom berish haqida 1033-hadis.) sotuvchimi. Shunda Ibn Abbos (r. 1032. salom lafzini aytib turib. xaridormi.a. qorindor! Biz faqat uchragan kishiga salom berish uchun boramiz".ziyouz. mo'min-lar amiri.): "Ey. dedi va yana bir narsalarni qo'shib qo'ydi. Ibn Zannod aytdilar: "Xorija (Ibn Zayd ibn Sobit) (r. bizga qo'llari bilan ishora qilib salom berdilar. 1 Imom Nasoiy (r.): "Salom bersangiz eshittirib bering.) o'tirgan yig'inga bordim.) o'tib qolib. Undan ko'ra o'tir shu yerda.)ning oldiga borgandim. Ibn Umar (r. Salomning oxiri haqida Ya'ni salomni qanday so'z bilan tugallanishi haqida.a. 460-bob. Salomni eshittirib aytish haqida 1036.a. narx surishtirmasang yoki bozorga mol chiqarmasang. Imom Ismoil al-Buxoriy 459-bob.a. 461-bob.Al-adab al-mufrad. Muso ibn Sa'dning otasi Sa'ddan rivoyat qilindi: "Abdulloh ibn Umar (r. Salom berish va alik olish uchun chiqqan odam haqida 1037.com kutubxonasi 159 . Tufayl ibn Ubay ibn Ka'bdan rivoyat qilin-di: u Abdulloh ibn Umar (r. Asmo' (r. bozorda o'tirmasang. Bir kuni Abdulloh (r. 462-bob.a.) aytdilar: "Abdulloh ibn Abbos (r. Hasanni ko'rdim.a. Ikkisi loydan qurilgan bir kulbaga joylashdilar. ey.a.a. dedim. ishora bilan salomlashsa www.

Islomdagi qaysi amal yaxshi. Lekin salom-alikka imkoniyati bo'la turib ishora bilan salom-lapshshdan qaytarilgan. Abdulloh ibn Amr (r.) ko'cha bo'yida va baland joyda (ya'ni ko'cha ko'rinib turadigan yerda) o'tirishdan qaytardi-lar. unga salom bersin.) aytadilar: "Kim birodarini uchratib qolsa. deya marhamat qildilar.)ning sahobiylari to'planishganida ular o'rtalarida bir daraxg chiqib qolsa.a. 468-bob. chiday olmas ekansiz. 1042. Ular: "Ko'chaning haqi nima?" .com kutubxonasi 160 . Abu Hurayra (r. boshqasi chap tomonidan aylanib o'tishar. ular o'rtasini (ketayotganlarida) daraxt yoki bir to'siq ajrada. Shunda musulmonlar: "Biz bunga chiday olmaymiz. Ul zot: "Modomiki.a. vallohu a'lam. Qaysi bir qavm to'planib. 1043. demoqchi (t. Demak. Qaysi Islom yaxshidir . biror bir yig'inda bo'lganingda uning yaxshiligidan umid qilsang va hojatint tezda ravo bo'lishini istasang. 466-bob. (Bu bylan) sen o'sha yig'indagilar dardiga sherik bo'lasan. Tanish va notanishlarga salom berish haqida 1045. degan edilar".a. Yo'l odobi 1046. oradagi masofaning uzoq-ligi kabi holatlar bundan mustasno. Muoviya ibn Kurra aytdilar: "Otam menga: "Ey. Anas ibn Molik ashdilar: "Rasuli akram (sav.) tongda turib birodarlari bilan ko'rishishlari uchun qo'llariga xushbo'y narsalar surar ekanlar".Al-adab al-mufrad. Sobit Bunoniydan rivoyat qilindi: "Anas (r. qaytar chog'i ham salom bersin. yana uch-rashganlarida bir-birlariga salom berishar edi".v. Allohni eslamay tarqasa-lar. dedilar. "Ko'zni yerga qaratish (ya'ni ko'zni nomahramwww. Allohning Rasuli. 467-bob.a.v. Tufaylning qorni chiqqan ekan.ziyouz. unda ko'chaning haqini berib o'tiring". 465-bob. dedilar. Imom Ismoil al-Buxoriy bo'ladi.a. "Assalomu alaykum" degin. Shuningdek qulog'i og'irlar-ga ham ishora bilan salom beriladi. salom bersin.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. bir toifa daraxtning o'ng tomoni-dan.). uchrashganlaridan keyin ham salom bersin". dedilar". Abu Hurayra (r.)dan rivoyat qilindi: "Bir kiish: "Ey.a. Ko'rishish uchun qo'liga xushbo'y narsa surish haqida 1044. xuddiki o'limtik eshak atrofidan tarqalgan bo'la-dilar". Abu Hurayra (r. toqatimiz yetmaydi". 1039-hadis 1038-hadisning. Ul zot: "(Muhgojlarga) taom berishing. keysi Islom yaxshidir?" ~ dedi. zero keyingisi avvalgisidan ko'ra (savobga) haqliroq emas". Turganda salom berish kishining haqidir 1041.a. Yig'inga kelganda salom berish haqida 1038.) aytdilar: Rasululloh (s. o'g'lim. Namozda bo'lish.deb so'rashdi. 463-bob.): "Sizlardan biringiz biror yig'inga kelsa. 464-bobdagi 1040-hadis 1038-hadisning aynan takroridir. tanigan va tanimaganinga salom berishingdir".

v. 470-bob. U odam qaytib ketib.al. 1053. Hasan Basriy (r.a. yo'lovchilarga (agar adashib qolgan bo'lsa) yo'l ko'rsatish.v. Hanafiy. qo'liga oltin uzuk taqqandi. degandim. Ozginadan keyin yana kelib: "Assalomu alaykum va rahma-tulloh". Molikiy va Hanbaliy mazhablariga ko'ra haromdir.a.deb so'ragan edi. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatullohi va barako-tuhu va tiyba salovotuhu".) shunda unga: "Bu ham yomon. U odam: "Mendan nimaga yuz o'gardingiz?" .a. dedim. degandim. Oralarida badbo'y atr surgan bir odam bor edi.) ularga salom berib. Shaxmat aqlni charxlash sifatiga ega ekanligini e'tiborga olib. deb javob berdilar". Garov tikib o'ynash esa. www.v. uzugani otib yubordi va o'rniga temir uzuk taqdi. Rasululloh (s.a. aksa urib "alhamdulillah" degan kishiga "yarhamukalloh" deyish va salomga alik olishdir".) uning bu ishiga e'tiroz bildirmadilar". Men oldila-riga kelib : "Assalomu alaykum".v.a. dedilar". deb javob berdilar". U kishi: "Assalomu alaykum va rahmatul-lohi va barakotuh".)ning mavlosi (ozod etgan quli) Solim aytdilar: "Ibn Amrga salom berilsa. Yana oldilariga kelib: "Assa-lomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh". shubhasiz. Abu Hurayra: "Salomga baxillik qijan kishi eng baxil kishidir.) otasi orqali bobosidan rivoyat qildi: "Rasululloh (s.a. Alj (k. bu jahannam ziy-natidir".v.com kutubxonasi 161 . haromdir. Abdulloh ibn Amr (r.) bir qavmning odtsidan o'tdilar.ziyouz. chunki shahmat qimordir".) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar. G'iybatchi va gunohkorlarga salom bermagan kishi haqida 1052.)ning huzurlariga keldi. Fosiqlarga salom bermaslik haqida 1049. Imom Ismoil al-Buxoriy lardan tiyish). 1047. Abdulloh ibn Amr (r.v. uni ham otib yubordi va kumush uzuk taqdi. 1048. Rasululloh (s. Agar (yo'dda birga ketayotgan) birodaring bilan sening o'rtangda daraxt chiqib qolsa. 1050. Unga alik olmagan kishi esa.a.)ning oldila-riga bir kishi keldi. kamsi-tilgan bo'ladi. hech bir shartsiz o'ynash ba'zi sahobiylar va Imom Shofi'iy nazdida joizdir.a. Rasululloh (s. Abu Zurayq Ali ibn Abdullohning1 shahmatni yomon ko'rganlari va shunday deganlarini rivoyat qildilar: "Shahmat o'ynayotganlarga salom bermangiz.) undan yuz o'girdilar.) aytdilar: "Sen bilan fosiq o'rtasida hech qanday hurmat yo'qdir". shunday qilgin". Ul zotning yoqtirmaganliklarini ko'rgan u kishi chiqib ketib. Ibn Amr: "Assalomu alaykum va rahmatulloh". Hz. dedilar. dedilar. 469-bob. Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. haligi kishidan yuzlarini o'gardilar. : "Sening ko'zlaring orasida otashdan bir parcha bor". Keyin Rasululloh (s.v.a. deb javob berdilar. dedilar.v. undan oddin salomni sen boshlay olsang. ziyodasi bilan alik olib javob kzytarardilar. 1051. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.): "May ichuvchilarga salom bermangiz".a.

"temirdan uzuk taqmoq harom emas. "Bundan sal vaqg ilgari kelganingda barmog'ingda otashdan bir parcha bor edi".v.)ning xalifasi Umar ibn Xattobdan".) har doim bozorga kirganlarida buvimning oldilariga ham kirib o'tar ekanlar).): "Ha. mo'minlar amiri!" dedi. deb javob berdilar Rasululloh (s.dedi.a. Amr (r. Rasululloh (s.) esa: "Abu Bakr (r.a.)ni ko'rishdi. shoyal salomingizga alik olsalar".) huzurlariga kirdi va: "Assalomu alaykum. Umar va Usmon (r.) balki egningizdagi ipak guppi va barmo-g'ingizdagi oltin uzukni ko'rib salomingizga alik olmagandirlar. Bularni yechib tashlab boring-chi. 2 1053 va mazkur hadisdan ma'lum bo'ladiki. mo'minlar amiri Umardan huzuriga kirishimiz uchun izn so'rab ber".dedi. makruhdir 471-bob. Tuyalarini masjid hovlisida cho'ktirishdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1054. birinchi bor hajga keldi. Umar bin Xattob (r.v.a. 1 Tunch . deyishdi. ammo ziynat uchun ishlatilmas)". men Abu Bakr.Al-adab al-mufrad.dedim". Xudo haqi. "Amiru-lmo'minin" iborasini birinchi bo'lib kim yoz(uvda qo'lla)gan?". ikkita pishiq. Chunki uning barmog'ida oltin uzuk va egnida ipakdan tikilgan bir guppi bor edi.a. deyishdi. Abu Said aytdilar (r.a. "Olib kelgan narsalaring hech kimsaning minnatsiz toshlaridir xolos. dedilar Rasululloh (s.)larga ham xuddi www. Amirga salom berish haqida 1055.)-ning xalifasi Abu Bakrdan".a.a. Usmon ibn Xanif Ansoriy uning huzuriga kirib: "Allohning sizga salomi va rahmati bo'lsin. ey. bu odamlar siz ulardan yaxshiroq biladigan ish xususida meni ayblamoqdalar. Umar ibn Xattob (r.v.a. Allohga qasamki. "Qanday uzuk taqsam ma'qul?" .a. Buvim ayt-dilar: "Umar ibn Xattob (r. zero u amir. dedi. Amr (r. ulardan Iroq va uning xalqi haqida so'rab bilmoqchi ekanini aytdi.deb so'radi u odam. deb marhamat qildi-lar.). ishlarida. Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdilar: Muoviya (r.a.) uning salomiga javob bermadilar.ziyouz. Amr. Abu Bakr ibn Sulaymon shunday javob" berdi: "Menga Shifo buvim g'apirib bergandilar. Umar ibn Abdulaziz (r. mo'minlar amiri.v.) unga: "Ey.) huzurlariga kirib salom berdi.) xalifa bo'lgach.) Abu Bakr ibn Sulaymonga dedi: "Abu Bakr (r. Rasululloh (s.a. "Yo kumushdan va yoki tunchdan1 uzuk taqsang bo'ladi yoxud temirdan bir xalqa taq"2. aslzoda odamni yuborish-ni. Umar (r.a.v.v.a.com kutubxonasi 162 . Haligi odam xotinining aytganini qilib Rasululloh huzurlariga qaytib borib salom berdi. Shunda shomliklardan biri bundan jahli chiqib: "Amiru-lmo'mininga salomni qisqartirgan bu munofiq kim?" .) sakrab turib Umar (r. Va ular dunyo hayotining ashyolaridir (inson hayotida ularga muhtojdir.a.a. U odam xafa bo'lib uyiga qaytdi va xotiniga bo'lgan voqeani aytdi. Unga uchrab: "Ey.a. "Men bundan sal vaqt ilgari huzuringizga kelib salom ber-sam alik olmagan edingiz?" . (xalifaga) juda to'g'ri ism topibsizlar. Ular Ma-dinaga keldilar. biz mo'minlarmiz!" . Rasululloh (s. tijoratqda uning foydasi bor. Shundan keyin bu (unvon) ni yozish rasm bo'ldi".v.).a. So'ng masjidga kirib Amr ibn Os (r.a.dedi haligi odam. "U holda men otash parchalarini keltirib-man-da". Xotini: "Rasululloh (s.a.bronza. dedi u odam Bahrayndan olib kelgan ma'danlariga ishora qilaroq.) iroqliklar hokimiga maktub yozib.): "Bir odam Bahrayndan kelib. deb maktub bitardi. 1056. deb yozardi. Ibn Os! Bu so'zni qaerdan odding? Haholda bu so'z besabab paydo bo'lmagandir?" dedilar. amir!" . Usmon tiz cho'kib: "Ey.): "Rasululloh (s. Labid ibn Robi'a va Adiy bin Xotam kelib menga "Mo'minlar amiridan kirishimiz uchun izn olib ber". Iroq hokimi xalifaga Labid ibn Robi'a va Adiy ibn Xotamni yubordi. (Buvim dastlabki muhojir ayollardan edilar.a.) uning salomiga alik oldilar.a.

Shomliklar bu yerga kelgunla-riga qadar yo amir shaklida xalifamizga salomni qisqartirib bermasinlar. biz alik olardik.a. ulardan birortalari menga tanbih bermaganlar". U dedi: "Assalomu alaykum.).) salom bermagan bo'lsalar kerak. Axir men amirlardan birimanmi yoki yo'qmi?" Roviy Simak aytdi: "Shundan keyin amirlik unvoni mahalliylashib ketdi". dedilar.v.a. dedi. Hajjoj juda zolim kishi bo'lganligi uchun ham Jobir ibn Abdulloh (r.) kechalari kelib uxlab yotganni uyg'otmaydigan. (Maslama Misr amiri edi). Sha'biy aytdilar: "Hazrati Umar (r. ayyuhal amir. Ruvayfi' unga dedi: "Agar sen bizga salom berganingda edi. (lekin) salom bermadim".a. siz Madina ahli zakot yig'uvchiga ham yo amir. uyg'oqlar eshitadigan darajadagi tovush bilan salom berardilar". Uning oddiga Kindalik bir kishi keddi.v. 474-bob.a.com kutubxonasi 163 .a. Hz.dedi. 1057. 1063.) aytdilar: "Fotima Rasululloh (s.salomxona. Mug'iyra ibn Sho''ba Bobi rahbadan chiqtsi.Misr Arab Respublikasi shimolidagi Iskandariya yaqinidagi shahar nomi (m. degan edilar. Hz. Shu payt bir kishi kelib: "Amirga salom bo'lsin". Ubdaning rivoyatida esa: "Sizga salom bo'lsin. Ziyod ibn Ubayd aytdilar: "Biz Ruvayfi'ning huzuriga kirdik.m. Imom Ismoil al-Buxoriy shunday salom berganman. Jobir (r. dedi. deb xitob qilasiz". "Marhabo! Xush kelibsiz!" deyish haqida 1062-hadis.dedi.a.)ga o'xshab yurib keldilar.v. Bobi rahba .) Rasululloh (s. Tamim ibn Hazlon aytdilar: "Men Kufa hokim-laridan kimga birinchi salom berilganini eslayman. Bilishimcha. 1059.) aytdilar: "Men Hajjoj huzuriga kirdim. u alik olsin!" .ziyouz. ayyuhal amir. lekin sen Maslama ibn Muxallidga salom berding. Bor endi.) aytdilar: Ammor (r. Antablus . Uxlayotgan odamga salom berish haqida 1060. www.v. zero. ey Toyyibu-l-mutoyyib!" dedilar. Shunda Rasululloh (s.a. deb o'ylashdi va Mug'iyraga salom berdi: "Assalo-mu alayka. Ali (k. 473-bob. Muoviya o'sha gapni aytgan shom-likka qarab: "Tinchlaning.)dan huzurlariga kirish uchun izn so'radi.a. 472-bob.) Adiy ibn Hotamga: "Alloh ilm(ing)ni ziyoda etsin!" dedilar".): "Xush kelding.Al-adab al-mufrad. gaplarining ba'zisi to'g'ri. Ul zot uning ovozini tanib: "Marhabo. assalomu alaykum. U Antablus1 ning amiri edi. "Alloh ziyoda qilsin" deyish haqida 1061. Oyisha (r. Miqtsod ibn Asvad aytdi: "Rasululloh (s. va rahmatulloh.v. Vallohu a'lam 1058. uni Abu Qurra Kivdiy bo'lsa kerak. qizim". va rahmatulloh!" Mug'iyraga bu yoqmadi.a. ey amir!" . so'ng o'ng yonlariga yoki chap yonlariga o'tqazdilar".

) namozlaridan forig' bo'lganlarida oldilariga bordim. "G'ifordan". www. Ul zot: "Vaalaykassalom va rahmatulloh".a. (Abu Zarr (r.al. sen kimlardansan (ya'ni. dedilar.) aytdilar: Makka bilan Madina o'rtasidagi bir daraxt soyasida Rasululloh (s. Muoviya ibn Qurra (r. Oyisha. Agar bir odam bir jamoatga uchrab. Abu Salama (r. Salomni orangazda yoyinglar. unga salom bersa. senga o'sha odamning o'ng yelkasidagi undan xayrliroq bo'lgan farishta javob qaytargan". 1068. birodarimning o'g'li.s. bu bilan (salomingni) uning o'zigagina xos qilib qo'yasan.a.a.) aytdilar: "Salom berish sunnat. Oyisha: "Va alayhissalom va rahmatullohi va barakotuhu. dedilar". 1065. 1069.a. hech narsa deb javob qaytarma-di". hech bokisi yo'q. Zero.Al-adab al-mufrad.) senga salom aytayaptilar". qaysi qabila. 476-bob. Jabroil (a. degandilar". 1067. "Vaalayka. 1066. dedi Ular: "Vaalaykum". dedi. 475-bob. Allohuni Yer yuziga qo'ydi.yoqimlilarning yoqimlisi yoki ko'ngil quvonchi.a. Zayd ibn Vahb Abdulloh (r. Balki "Assalomu alaykum" degin". deb alik olardilar". "Vaalayka" demaginki. alik olish esa. dedi. deb javob berdim". yo Rasulalloh".) Abu Zarr (r.ziyouz. unga salom bergandim. ulardan ko'ra pokroq malaklar unga alik oladilar". Ul zotga birinchi bor islomiy salomlashishga muvofiq salom berdim. deb javob berdilar.) aytdilar: "Otam menga: "Ey.)dan rivoyat qilib naql qildi: "Muhaqqaq. salom bergan odam o'sha jamoatga salomni eslatab o'tadi.a. Salomga alik olmagan kishi haqida 1070.a.): "Hz. Abu Abdulloh aytdilar: "Bir kishi (Rasulullohga): "Assalamu alayka.a.com kutubxonasi 164 . dedi. eng shaddod va qo'pol bir a'robiy kelib: "Assalomu alaykum".): "Ey. dedilar.) bo' bilan Rasulullohni ko'zda tutgandilar". 1071. o'g'lim.)ga: "Abdurrahmon ibn Ummu Hakamning yonidan o'tayotib. deb xabar berdilar. salom Allohning ismlaridan biridir. Abdulloh ibn Somit (r.al. yoningda bir kishi o'tayotib "Assalomu alaykum" desa. Agar jamoatga salom bergan odamning salomiga alik olinmasa. Salomga qanday javob berish kerakligi haqida 1064.a. Imom Ismoil al-Buxoriy Toyyibu-l-mutoyyib . urug'dansan)?" dedilar. Hasan Basriy (r.a.) huzrularida o'tirgandik. Ul zot: "Vaalayka va rahmatulloh. jamoat salomga alik olsa. Abu Zarr (r. taro ma lo aro". 1072. Oyisha (r.v. Oyisha (r. Abdulloh ibn Amr (r. va rahmatulloh". o'sha jamoat darajada yuksaladi.v.al. farzdir".) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Ya'ni men ko'ra olmaydigan narsalarni siz ko'rasiz.) dedilar: "Rasululloh: "Ey. nima bo'pti shunga? Buning hech zarari yo'q. Abu Jamra aytdilar: "Ibn Abbosga salom berilsa.

shoshilib o'qiydigan odam) haqiqiy o'g'ridir". Asmo' binti Yazid Ansoriy (r. duoda ojizlik qilgan odamdir". 480-bob. Shu payt bir kishi chopib keldi-da: "Assalomu alaykum. men dugonalarim davrasqda o'tirgandim. Salomga baxillik qilgan kishi haqida 1073.al.) turdilar. valine'matiga noshukrlik qilish nima degani?" .dedilar. dedi.a. Men Rasululloh (s. Abu Abdurrahmon".) dan: "Ey.) aytdilar: "Salomini qizg'angan eng baxil odamdir. Abdulloh ibn Amr ibn Os (r.a.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ni1siga bordim. biz ham u bilan birga turdik.v. dedilar".a. haqiqiy baxil esa.v. www.Xossatan salom berishni yomon kurgan kishi haqida 1081. 479-bob.deb so'radim. Ayollarning erkaklarga salom berishi haqida 1077-hadis.com kutubxonasi 165 . deb xabar berdilar.a. Biz (etib) keldik va (Abdulloh (r. U kishi masjid to'rida odamlarning ruku'da turganini ko'rdilar va takbir aytdilar. Allohning Rasuli. sizlardan biringiz ko'p vaqt otaonasi bilan beva (holda) yashaydi.) bizga salom berdilar va: "Valine'matingizga (ya'ni erin-gizga) noshukrlik qilishdan saqlaningiz!" dedilar. farzand beradi.)dan savol so'rashlikda dugona-larimdan ko'ra dadilroq edim.) yonimdan o'tab qoldilar.a. Ul zot: "Xush kelibsiz". noshukrlik bilan (eriga): "Sizdan hech bir yaxshilik ko'rmadim".v. deya marhamat qildilar". 478-bob.)) nima qilsalar. ey.) yosh bolalarning oldidan o'tar ekanlar.v.)): "Alloh to'g'ri so'zladi va Rasuli (s. namozga qomat aytilgani eshitildi. "Ummu Honi". Hasan Basriy (r. dedim.a.v. Ummu Honi (r. So'ng Alloh taolo unga bir er nasib qiladi.a. Yosh bolalarga salom berish haqida 1075.a. deydi".): "Ehtimolki. masjidga kirdik.v.v.Al-adab al-mufrad. Eng ojiz kishi esa.)ning huzurlarida o'tirgan edik.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar.a. Ul zot g'usl qilayotgan ekanlar. 1080-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori 481-bob. 1076-hadis. Toriq ibn Shihob (r. Anas ibn Molik (r.)-ning yozuvchi-kotiblar orasidagi bolalarga salom berayotganlarini ko'rdim". Ayollarga salom berish haqida 1079.) aytdilar: "Haqiqiy yolg'onchi qasamiga yolg'on qo'shgan odamdir. salom berdilar va: "Rasululloh (sa. Ul zot: "Kim bu?" . Rasululloh (s. o'shani qildik. Anbasa aytdilar: "Men Ibn Umar (r.) aytdilar: "Biz Abdulloh ibn Umar (r. U kishi (Abdulloh (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 477-bob.a. Men ul zotga salom berdim. Abdulloh (r.ziyouz.) shunday qilardilar".a.v.a.) ham yetkazdi". 1078-hadis. Rasululloh (s.a.a. Endi u ayol (biror narsa sabab bo'lib eridan) achchiqlansa. 1074.a.a. Namozdagi o'g'ri (ya'ni uning arkonlarini o'rniga qo'yib bajarmay. salomga baxillik qilgan kishidir. Rasululloh (s. Abu Hurayra (r.): "Ayollar erkaklarga salom berishar edi".al.

59.) o'rinlaridan turib tashqariga chikdilar.a.a. Keyin Rasululloh (s. degan o'i bilan qaytib bordilar. Shu munosabat bilan ziyofat berdilar. men ham ortlaridan chiqdim.) shunday deganlarini aytdilar: "Qiyomatta yaqin salom xossatan (faqat tanishlarga) beriladi. Toriq: "Men so'rayman".) bilan xays yeb o'tirgandik. Tong otib.v. Xufton namozini o'qib bo'lib.) yana qaytib tashqariga chiqdilar.) Madinaga kelganlarida Anas (r. Hz. Odamlar ziyofatdan so'ng tarqaldilar.a. "Eyh! Agar menga quloq osganlarida edi. Lekin bir necha kishi juda uzoq o'tirib qoldi. biz bilan ovqatlandilar. Biz joyimizga borib. odamlar hanuz shu yerda ekan.v. tijorat keng tarqaladi.) o'tib qoldilar. Men ham (ortlaridan) yurdim.dedilar.)dan) kim so'raydi?" . Hays .v. hz.a.)ni nikohyaariga oldilar. Oyisha (r. yolg'on guvohlik berish hollari yuzaga chiqadi va haqqoniy guvohlik yashirin tutiladi".a. agar chaqirsam bu unga izn berganim bo'ladi.m. (Anas (r. ilm-fan keng yoyiladi. ovqat paytvda uning qo'li barmog'imga tegab ketgandi.)ning ostonasigacha keldilar. Hijob oyati nozil bo'lishidan oldin Rasululloh (s. kiyimlarshLni yechganimda ham hech kim kirmaydi".a.a.ziyouz. oldimga so'roqsiz balo-g'atga yetgan oila a'zolarimdan birortasi kirmaydi.a. u kishining chiqishlarini kutib o'tirdik.a.) 10 yoshlik o'smir edilar. Namoz o'qib bo'lganimizdan keyin Abdulloh (r.a.a. hz. Men ham qaytdim. birga qaytdim.)ning huj-ralari ostonasiga qadar yurib bordilar. deb so'ra-gandi.arablarning bir xil taomi. Rasululloh (s.v. odamlar namoz o'qiyotgani bilinmagunicha (ham oldimga hech kim kirmaydi). men ham chiqdim.a. Bir-birimizga "(Abdulloh (r. Hijob oyati qanday nozil bo'lgan 1083.v. Kishi o'z ayoli bilan ovqatlanishi haqida 1085.dedik. vafot etganlarida 20 yashar yigit edim.)ning xizmatlariga bergan edilar.v.a.a. Shundan so'ng hijob oyati nozil bo'ldi. Shunda Umar (r.v.) ahli oilalari oddiga qaytdilar.) uni ovqatga chaqirdilar. Uch mahram vaqt haqida 1084.a. 483-bob. Abu Molik Quraziy Abdulloh bin Suvayddan avrat (ochiq) bo'lishi mumkin bo'lgan uch (vaqt) haqida so'radi.a. Umar o'tirib.a. www.a.Al-adab al-mufrad.) (aylanib) yurib. qurigan xurmoga yog' va pishloq qo'shib tayyorlanadi. qarindosh-urug'chilik rishtalari uziladi.v. uxlashga yotib. Men hijob xususida hammadan ko'ra yaxshiroq bilaman.v.v. Zaynabning hujralariga kirsak.a. Men 10 yil xizmatlarini qiddim. hatto ayollar erlariga savdo-sotiqtsa yordam qiladilar. ) odamlar ketab bo'lishgan ekan. Shundan keyin hijob oyati nozil bo'ldi".)ning ayollari hamda o'z onalari) meni Rasululloh (s.). 60-oyatlari hijobga taalluqlidir (m.) o'zlari bilan mening o'rtamda parda to'sdilar (ya'ni xona eshigi ortidagi pardani tushirdilar).) Zaynab binti Jahsh (r. u kishi Rasululloh (s. Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Oyisha (r. 484-bob.a. "Nur" surasining 31. 482-bob. So'ng odamlar endi tarqalishgandir. '"Ahzob" surasining 55.com kutubxonasi 166 .) aytdilar): "Onalarim (ya'ni Rasululloh (s. deb o'ylab qaytdilar.v. Rasululloh (s. Rasululloh (s. Rasuli akram (s. (Kelsak. Imom Ismoil al-Buxoriy dedilar. Abdulloh: "Men peshinda (issiqdan) kyyimlarimni yechganimda. 1082-hadis 467-bobdagi 1045-hadisnshg aynan takrori. dedi. sizlarni hech bir ko'z ko'rmas edi!" . So'ng endi ketishgandir. Oyisha (r.

Al-adab al-mufrad. Nofi'dan rivoyat qilindi: Ibn Umar (r. hatto ro'zgor ishlarida ham ayollarga qarashar ekanlar.) aytdilar: "Hech kimsa bo'lmagan yerga kirmoqchi bo'lgan kipsh: "Bizga va solih bandalarga Allohning salomi bo'lsin". Xizmatchilaringiz huzuringizga kirish uchun sizdan izn so'rasinlar 1089. balkk erkaklarga ham tegishlidir". 1090..deb so'radi.v. Alqama (r.) bolalaridan birortasi balog'atga yetsa. Otasidan izn so'rab kirish haqida 1093-hadis.al. Bolalari ularning huzuriga faqat izn so'rab kirishar edi. Islom hayotda barqaror bo'lshpi barobarida ayollarning qadr-qimmati ko'tarildi. dedilar. 1092-hadis yuqoridagi hadisning takrori.) aytdilar: "Otam bilan men ham onam huzurlariga kirayotgandik.com kutubxonasi 167 .a.)ga murojaat qilgan. otam ko'ksimga chunonam urdilarki. "Unihar doim (har qanday holatda) ko'rging kelmasa kerak". hatto ular bilan birga o'tirib taom yemak arab zodagonlari uchun or hisoblanar edi. orqam bilan o'tirib qoddim.dedilar". Ayollar bilan birga bir lagatstsan taom yeyish esa. men ham ortlaridan kirmoqchi bo'lgandim. www.)dan rivoyat qilindi: "Bir kishi Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Onasining oldiga izn so'rab kirish haqida 1091. 27). Oyisha onamizning aytishlaricha.. Rasululloh (s.a. 1088. 485-bob. deb kirsin".)ning qo'llariga mening qo'lim tegab ketdi".). Imom Ismoil al-Buxoriy 1086. Bo'sh uyga kirgan kishining salom berishi haqida 1087.a.ziyouz. karvonsaroy kabi) sizlar foydalanadigan uylarga (izn so'ramasdan) kirishingizda sizga gunoh yo'qdir.v. 489-bob. 486-bob.a. Yuqoridagi ikki hadis shu ma'noni anglatadi.a. Abdulloh ibn Umar (r. Alloh oshkor qilayotgan narsangizni ham. faqat savol beruvchi Huzayfa (r. Islom dini barqaror bo'lgunga qadar arablar ayol kishini qul cho'ridan ham past ko'rganlar. 488-bob. Ibn Abbos (r.)dan: "Onamning oldilariga kirish uchun ham izn so'rashim kerakmi?" .a.a. 487-bob. yashirayotgan narsangizni ham bilur" (24:29.): ("Nur" surasining 58-59-oyatlari) ayollargagina emas. Ummu Habiba binti Qays aytdilar: "Ovqatlanib o'tirganda Rasululloh (s. erkak va ayolning tengligi e'lon qilindi. Go'daklar balog'atga yetsa. Abdulloh ibn Umar (r. uni o'zlaridan uzoqlashtirardilar. imon keltirganlar! O'z uylaringizdan o'zga uylarga to izn so'ramaguningizcha va egalariga salom bermaguningizcha kirmangiz!" Istisno ravishda yana ushbu oyatni ham o'qidilar: "(Xususiy) maskan bo'lmagan (mehmonxona. deb javob berdilar Abdulloh (r.a.) (ovoz chiqarib ushbu oyatlarni o'qidilar): "Ey. odatga aylangan. Muso bin Talha (r. Otam kirdilar.a.) ayollarni benihoya hurmat qilar. So'ng: "Izn so'ramay kirmoqchimisan?" .

1099. Jobir (r.. (Keyin) Abdullohibn Abbos (r. So'ng yana qaytib kelib: "Ikki singlim mening uyim-da yashaydi." (22:59). Ato (r. Yana Abu Hurayra (r. bas ular ham xuddi o'zlaridan oldingi (balog'agga yetgan)lar kabi izn so'rasinlar!. qul va cho'ri-lar) faqat mana shu avratlari ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan uch paytdagina izn so'rashga buyurildilar". dedilar.) aytdilar: "Agar biron kimsa biron uyga krish istagida bo'lsa. Abdulloh ibn Abbos: "Ha. unga to salomdan boshlamaguncha izn berilmaydi". 1101.a." (22:58). (bu) uch (vaqt) sizlarning avratlaringiz (ochiq bo'lishi mumkin bo'lgan vaqtlar)dir.a. www. ko'zini o'yib olaver. Salom bermay izn so'rash haqida 1098.a. 494-bob. opa-singillarining va otasining huzur-lariga kirishda izn so'rashi kerak". bo'lmasa ularni yalang'och ko'rishni xohlaysanmi?" . dedilar. Abu Hurayra (r.a. garchi u qari kampir bo'lsa ham. senga hech qanday gunoh bo'lmaydi". Kimning oldiga kirishdan qat'i nazar izn so'rash haqida 1094.) esa: "Har bir odamning oldiga kirishda". uning ko'zini nishonga oddilar". Birovning uyiga iznsiz qaragan kishining ko'zini o'yib olish haqida 1100.a.ziyouz.) namozda turgan edilar.) aytdilar: "Kishi farzandining. 495-bob. 491-bob. bir kishi uylariga (nazar) tashladi. men ularni ta'minlashni o'z zimmamga olganman. dedilar. onasining. 492-bobdagi 1096-hadis yuqoridagi to'rtta hadisning mazmunan takroridir. go'dak-laringiz balog'atga yetsa.): "Bular (ya'ni farzand.v): "Biror kishi agar uyinga (so'roqsiz) nazar tashlasa..a..a. Opa-singillari oldiga izn so'rab kirish haqida 1095-hadis. peshin vaq-tida (issiqtsan) kiyimlaringizni tashlagan vaqtingizda va xufton namozidan keyin.)dan rivoyat qilindi: "Kimki salom bermasdan kirishga izn so'rasa. imon keltirganlar! Qo'l ostingizdagi (qul va cho'ri)la-ringiz hamda balog'atga yetmagan (farzand)laringiz uch marta (huzuringizga kirishda) sizlardan izn so'rasinlar . nima. Abdullohibn Abbos (r.): "Izn so'rash vojibdir".dedilar. "Assalomu alaykum". demaguncha kirmasin".a. "Kirish uchun uch marta izn so'rash haqida" degan 493-bobdagi 1097-hadis mazmuni quyidagi 494bobning 1104-hadisda keladi.a. dedilar. aka-ukalarining. Anas ibn Molik (r.com kutubxonasi 168 . ularning oldiga ham izn so'rab kiraman-mi?" . deb qo'shimcha qilganlar.a.) aytdilar: "Men Abdulloh ibn Abbos (r.a.bomdod namozidan ilgari.v. So'ng (ushbu oyatni) o'qidilar: "Ey.)dan so'radim: "Singillarimning oldiga ham izn so'rab kiramanmi?" "Ha". Ul zot o'qdonlaridan bir o'qni olib. Imom Ismoil al-Buxoriy 490-bob. Abu Hurayra (r.a) aytdilar: Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad.deb so'radim. Ibn Jurayj (r. deb (ushbu oyatni) o'qidilar: "Qachonki.) aytdilar: "Rasululloh (s.

a.): "Payg'ambar (s. ana shu unga berilgan izndir".a. dedilar. Shu payt Sa'd (r.a.v. 498-bob.alz.): "Sen buni kimdan eshitgansan?" .) aytdilar: "Bir kishi Rasuli akram (s.v. dedilar. Ul zot: "Sening menga qarab turganingni bilganimda mana shu (taroq)ni ko'zingga tiqib olardim". So'ng uchinchi marta izn so'radilar.) dedi: "Biz Rasul-ulloh (s. men sizdan uch marta izn so'radim.ibrat bo'lishi uchun seni jazolayman".) bilan (yo'lga) chiqdik. 1103.a.a.v. sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki.) bora-di". Abu Muso (r. Sahl ibn Sa'd (r. javob bo'lmadi.) nima deganlarini aytdim.a. dedilar".a.v.a. Men bilan Abu Said Xudriy (r. Umar (r.a.): "Bir kishi (birov tomonidan uyiga) chaqirilsa. Abu Muso (r. Allohning Rasuli.v.) Umar (r.a. dedilar.v.a. eshigim tagida kutib turish senga og'ir keldimi? Bilaman. Umar (r.)): "Albatta. Ular: "Sen bilan kichigimiz Abu Said Xudriy (r. Shunda ul zot: "Biz zimmamizdagi (vazifani) ado etdik".a.) (ishlaridan forig' bo'lgach. yana javob yo'q.a. dedilar. Men: "Yo'q.)ning huzurlariga kirish uchun uch marta izn so'radim. odamlar shunaqa -eshigingning tagida kutib turishni yoqtirishmaydi". Abdulloh. 497-bob. o'shanda alik olsam bo'lardi-yu.(Shunda Umar (r. Men ularga hz.) (chiqib) ul zotga yetib oldi va: "Ey.)ning huzurlariga bordi. dedilar.a. lekin men (har gapga) hujjat so'rashni. Ular: "Birov bunga shubha qilmoqdami?" . siz birinchi bor salom berganingizdayoq eshitgandim. Men u yerdan chiqib masjidda o'tirgan bir guruh ansor sahobiylarning oldiga bordim va ulardan (o'sha hadis haqida) so'radim.) dan".)nikiga bormoqchi edilar.) aytdilar: "Men hz.deb so'radilar. Rasululloh (s. Umar (r.) eshiklaridan yashirincha qaradi. 1107-hadis yuqoridagi hadisning aynan takrori. yana javob bo'lmadi.a. Hz. lekin menga va oilamga ko'proq salom berishingizni xohladim". orqamga qaytdim (biz shunga buyurilganmiz)".a. unga (o'sha uyga kirishga) izn berilgan bo'ladi". Abu Said (r. ) meni chaqirtirib keldilar va: "Ey. izn berilmagach. 1106-hadis.a. Rasululloh (s. deb qaytdilar.com kutubxonasi 169 .) (yoki Abu Mas'ud (r.a.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Bordilar va salom berib. dedi". Qarashlik sababli izn so'rash haqida 1102.) aytdilar: "Men. kirishga izn so'radilar.a. orqamga qaytdim. Rasulullohning qo'llarida boshlarini qashiydigan taroq bor edi. ehgiyotkorlikni yaxshi ko'raman". Abu Hurayra (r. Ul zot Sa'd ibn Uboda (r.) dedilar: "Biringiz (bir joyga) chaqirilsa va u (o'sha yerga chaqirgani kelgan) chopar bilan birga kelsa. Hz.)dan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanda? Agar huzurimda ushbu so'zingga hujjat kel-tirmasang. "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Mas'ud (r. boshqalarga. Kishiga uning uyida salom berish haqida 1104.a. dedilar". Uyga chaqirganlik izn berganlik alomatidir 1105. dedim.): "Izn so'rashlik qarash sababli joriy qilindi". Hz. deb javob berdim.a.a. izn berilmagach. Umar (r.)ning hadislari borasida faqat rost gapiraman". www.deyishdi.a.ziyouz. So'ng ikkinchi marta salom berib izn so'radilar. Umar (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 496-bob. Allohga qasamki.Al-adab al-mufrad.

Men: "(U) salommi?" .a. Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Huday otalaridan rivoyat qiddilar: "Men hz. ey. ushbu xonadon egalari".) aytdilar): "Men salom ham bermadim. www.a.dedilar".)ning huzurlariga borib salom berdim.v!) agar (biror kishining) eshigiga borib kirishga izn so'ra-salar. Abu Hurayra (r.a.) oldimga chiqdilar va (ichkaridan) tahoratga suv so'rab. Men eshikka yaqinroq bir yerga o'tirdim. "Assalomu alaykum.deb so'radim.a. (biroq) yana javob bo'lmadi.com kutubxonasi 170 .v. kalit bilan kelmaguningcha (ruxsat berilmaydi) degin". Ijozat so'ramay kirish haqida 1112 Safvon ibn Umayya (r.a. tarra va hadyalar olib keldilar. "Kirsam bo'ladimi?" desa-yu. mo'minlar amiri! Bu bavldanmi?" . (bu safar) ovozimni balandlatdim va: "Assalomu alaykum.a.Al-adab al-mufrad. So'ng oyoqlariga mash tortdilar. 501-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 1108.a.a.. eshikning ro'parasida turib olmas edilar.): "(Birovnikiga) nazar tashlashga izn yo'qdir".a. O'shanda Safvon (r.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. kirsam maylimi?" . salom bermasa: "Yo'q. dedilar". dedilar. salom bermasa.deb so'radim.desa-yu. 503-bob. Hz. Abu Said Xudriy (r. Umar ibn Xattob (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Chaqirilgan uy egasi chiqquncha. 1113.) huzurlariga kelib.) sahobiylaridan Abdulloh ibn Busro (r.a. "Chiqqunlaricha o'sha yerda kutib turing". menga izn berilmadi. kirishga ijozat so'radim. aks holda (ya'ni. Umar (r.v.deb ayt!" . 500-bob.a. tahorat oddilar. dedilar".a.a.) ning eshiklarini tirnoq bilan taqqilatilar edi". (Keyin) bir chekkada o'tirib turdim. Ichkaridan bir bola chiqib: "Kiring". So'ng (yana) salom berdim.Makka fath qilingan kun. Keyin uchinchi marta salom berdim. dedim.a. 499-bob. Abu-l-Aloniya aytdilar: "Abu Said Xudriy (r. shunda ul zot: "Qayt orqangga.) menga: "Agar yana qo'shimcha qilganingda. Anas ibn Molik aytdilar: "Rasululloh (s. dedilar". So'ng (hz.ziyouz.a.) Rasulullohga Fath kuni sut. senga izn berilmasdi". Ato (r.. izn ham so'ramadim. izn berilmasa) ketardilar". Fath kuni . 1110. 502-bob. Umar (r.v. Men: "Ey. 1114. Men uyga kirdim. "Ha". (yana) izn beril-madi. dedi. Eshik oldida qanday turilishi haqida 1109. balki izn berilishini kutib o'ng tomon yoki chap to-monda turardilar. (Safvon (r. deyishdi..): "Agar birov: "Kiraveraymi?" .a..): "Bavldan yoki boshqasidan".)ning Islomni qabul qilgan kezlari edi. Payg'ambar (s.v. dedilar".) vodiyning tepasida edilar. Eshikni taqqilatish haqida 1111. Rasuli akram (s.) aytdilar: "Abu Hurayra (r.

deyilsa 1119.m).v.a. Lot va Uzzoga ibodat qilishingizni tashlashingiz uchun yuboridtsim. (ichkariga) alangladi va: "Kirsam maylimi?" . "Kim bu?" deganda. Rasuli akram (s. dedilar: "Allohning Rasuliga salom bo'lsin.a. Muslim ibn Nazir aytdilar: "Bir kishi Huzay-fa (r.a. dedim. "Salom bilan kiring".deb so'radim.)ning huzurlariga kirish uchun izn so'rab.dedi. Umar kiraversinmi?" 505-bob. Uylarga nazar solish haqida 1120-hadis 502-bobdagi 1113-hadisning takrori.) Rasululloh (s. Biror jon qaerda o'lishini ham bilmas. Ul zot: "Faqat ezgulikdan olib keldim: hech qanday sherigi yo'q yolg'iz Allohga ibodat qilishingiz.a.v. Ijozat qanday so'ralishi haqida 1116. dedilar.ziyouz. Men: "Siz bilmaydigan biror ilm bormi?" . "Aesalomu alaykum." (31:34).) ular huzuriga kirmasdan qaytdilar".a. kirsam maylimi?" .a. eshikni taqqilatdim.) qaytib kelib salom bergan holda izn so'rasalar kerak.Al-adab al-mufrad.a. dedilar. ushbu bayt (Ka'ba)ni ziyorat qilib haj qilasiz. kir" dedilar. Ul zot: "Alloh (barcha narsani) yaxshiroq bilguvchidir. 504-bob. chunki u chiroyli izn so'ramadi". Jobir (r. Bani Omir qabilasidan bir kishi Rasululloh (s.com kutubxonasi 171 . U (xohlaganicha) yomg'ir yog'dirar va bachadonlardagi narsa (homila)ni bilur. Abdulloh ibn Jud'on aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r.. Ibn Abbos (r. sizlarga salom bo'lsin.a. Ul zot: "Kim bu?" dedilar. deyishdi.v.a. Ibn Umar (r. 506-bob. dedilar.) aytdilar: "Hz. Biror jon er-taga nima qilishini bilmas.)ning huzurlariga keldim. uni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: "Darhaqiqat.dedim. 1120.a. www. Boylaringiz mollaridan kambag'allaringizga berasiz". Beshta narsa borki.)ning huzurlariga kirish uchun ijozat so'rab.) joriyaga: "Kelgan odamga chiqib ayt. Huzayfa "O'zingdan ilgari ko'zing kirib bo'ldi". Men kirib (ul zotga): "Qanday narsa (din) keltirdingiz?" " deya so'radim.) aytdilar: "Men otam zimmalaridagi qarz bo'yicha Rasululloh (s. Ul zot. kirsam maylimi?" .. "Vaalaykum.a. Faqat Allohga ma'lum ilmlar bor. 118-hadis 350-bobdagi 805-hadisning aynan takrori.desin. "Men" deyish haqida 1117. Ul zot go'yo buni yoqtirmaganday: "Men.v. 507-bob. Abdulloh ibn Umar (r. "Men". oila a'zolarining huzuriga kirganda ham salom berib kirish kerak ekan. Demak.) huzurlariga kelib: "Kirsam bo'ladimi?" . Allohning huzuridagina qiyomat (qachon bo'lishi to'g'risida) bilim bordir. vallohu a'lam (m.dedy. Bir kecha-kunduzda besh mahal namoz o'qiysiz. Izn so'raganga "Salom berib kiring". Imom Ismoil al-Buxoriy 1115. Bir yilda bir oy ro'za tutasiz. U odam aytdi: "Men u zotning gaplarini joriya odtsimga chiqmasidan oldin eshitdim. Umar (r. (u chiqqach): "Assalomu alaykum. men!" deb qo'ydilar".) ahli baytlari huzuriga kirish uchun izn so'radilar.

Ul zot bir o'q yoki uchli kaltakni olib a'robiyning ko'zini o'yib olish uchun unga otdilar. a. uni qilganlarning) har biri Allohning himoyasidadir. 508-bob. 510-bob. namozga tik turmasin".)ning oldilariga kelganimizda u kishi dahlizlarida o'tirgan edilar.a.al.a.com kutubxonasi 172 .) aytdilar: Men (Jobir (r. 1124.a.) aytdilar: "Biz Anas ibn Molik (r.) aytdilar: "Rasululloh (s. Agar kishi uyiga kirishida Allohni eslamasa.a.a. 1127. o'lsa jannatga kiradi: kimki uyiga salom berib kirsa. Anas ibn Molik r. Savbon (r.): "Kir.)dan rivoyat qilindi: "Bir a'robiy Rasululloh (s. 1125. Abu Zubayr (r.v. Agar kimsaning tik turishga quvvati yetmasa. ichdilar". 509-bob. agar qarasa. 511-bob. Uyga kirishda Alloh zikr qilinmasa u yerda shayton in qurishi haqida 1128. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz. Oldimizga ovqat qo'ydilar. eshik tirqishidan mo'raladi. Ayyon Xavorazmiy (r.) shunday deb marhamat qilganlar: "Ruxsat berilmaguncha birovning uyiga qaramoq hech kimga halol emas. Anas (r. shayton: "Boshpanaga erishdingiz". Abu Umoma (r.ziyouz.. kechki taom ham yo'q". v. kechlik taomga ham erishdingiz". )ning uylariga kelib.a.) dedilar: "Uchta (narsa borki.a.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Do'stim u kishiga salom berib: "Kirsam maylimi?" . a. Rasululloh (s.. biz yedik.dedi. Kimki Alloh yo'lida jihodga chiqsa. ularga Alloh huzuridan (kelgan) pokiza va muborak salom ber".v. Agar u ovqat payti Xudoni yodiga olmasa. Uyga salom berib kirishnig fazilati haqida 1126.a. shayton: "Boshpanaga ham. yonlarida hech kim yo'q edi. Bozor do'konlarida izn so'ralmasligi haqida www. ahling huzuriga kirsang. dedilar. shayton: "Sizlarga qo'noq (boshpana) ham. U (eshikdan nari) ketdi. Izn so'ralmaydigan joy haqida 1129-hadis. 1121.v.): "Kimki (begona) uyning teshigidan beijozat mo'ralasa. tirikligida Alloh unga kifoya qiladi. u Allohning himoyasidadir. u ham Allohning himoyasidadir.a. Ul zot: "Agar (joyingda) turganingda ko'zingni o'iib olardim". deydi"." (4:86). biz quyib berdik.Al-adab al-mufrad.a. bu yer hech kim izn so'ramaydigan joydir". u ham Allohning himoyasidadir". deydi. Imom Ismoil al-Buxoriy 1121 hadis mazmunida 488-bobdagi 1091 va 491-bobdagi 1095-hadislar takrorlangan. Ammor ibn Sa'd atTujibiy aytdilar: Umar ibn Xattob (r.)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. Kimki masjidga chiqsa. O'z-o'zini ta'minlay olmagan odam jamoatga imom bo'la olmaydi.) aytdilar: "Agar uyingga.)ning) faqat Allohning ushbu so'ziga ishora qilayotganini sezdim: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa. So'ng bir qadah shirin nabiz olib keldilar.a. Jobir (r. dedilar. u fosiqdir". iznsiz kirgan hisoblanadi. deydi.a.) aytdilar: "Kishi uyiga kirishda va ovqatlanishda Alloh azza va jallani zikr qilsa. Jobir ibn Molik (r. dedilar.

)dan rivoyat qilinishiga ko'ra. dedilar". Ummu Miskinning eshigi oldida to'xtab: "Kirsam maylimi?" .a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1130. Zimmiylarga birinchi bo'lib salom bermaslik haqida 1134.a. Abu Usmon Nahdiy aytdilar: "Abu Muso (r. Keyin u yahudiy qo'lga olinib. Unga: "Kofirga salom yo'llayapsizmi?" .) yonlaridan o'ta turib: "Assomu alaykum" (ya'ni "sizlarga o'lim tilayman"). Abu Hurayra (r.) bozor uylari (do'konlari)da izn so'ramas edilar". 512-bob. vitr namozidan keyin suhbat yo'q!" (Vitr namozidan keyin dunyo ishlaridan suhbatlashmoq emas. Abu Hurayra! Mening huzurimga xufton paytida ziyopatchilar keladilar.a. dedi va so'zini shunday davom ettirdi: "Ey.) gazlamafurushlarning do'konlari soyasida dam olmoq uchun ulardan izn so'rardilar". dedi". 514-bob.a. 1131. Alqama (r. "Uning o'zi menga xat yozib. salom yo'llabdi. Mujohid (r. Zimmiylardan izn qanday so'raladi 1132. dedilar.) dedilar: "Men ertaga yahudiylar oldiga boraman.) shunday deb marhamat qildilar: "Yahudiy va nasorolarga birinchi bo'lib salom bermangiz va yo'lda to'qnashib qolsangizlar. deng". ularni chetdan yurishga majbur qilingiz".deyishdi. Ul zot: "U "Assomu alaykum".a.Al-adab al-mufrad.a. 513-bob.) bir qabila yo'lboshchisiga xat yozib.a. 1136. unga salom yo'lladi.a. Abu Basra G'iforiy (r.)dan rivoyat qilindi: Payg'ambar (s.a. www. Hz. 515-bob.a. o'zi ham (shunday dega-nini) e'tirof qildi.) aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud yahudiy qabilasi boshliklariga ishora bilan salom berardilar". Zimmiylarga ishora bilan salom bergan kishi haqida 1137. uxlamoq kerak). Ul zot: "U nima degan bo'lsa siz ham unga o'shanday javob qaytaring".a. men ular suhbatlashsam bo'ladimi?" Abu Hurayra (r.deb so'radi.v.)dan eshitdim". men ham salomiga javob qaytardim". agar ular sizga salom bersalar "Vaalaykum". Ato (r. deyishdi.) men bilan birga keldi. Zimmiy xatida salom yo'llagan bo'lsa. degan gapni qo'shgan.v.)ni chaqirib kelishga yubordi.a. 1138. Sahobiylar: "Vaalaykum assalom". Umar (r. dedilar. so'roq qilingach.a. Abu Hurayra (r. Rasululloh (s. Ummu Miskin ham: "Kiring".com kutubxonasi 173 . Ularga birinchi bo'lib salom bermang.): "Vitr namozini ado qilishdan oldin suhbatlashsang bo'ladi. Anas ibn Molik (r.a.) aytdilar: "Bir yahudiy Rasululloh (s. unga javob qaytarish haqida 1133.a.v.a. 1135-hadisda 1134-hadis boshtsacha so'zlar bilan ifoda etilgan xolos.) aytdilar: "Ibn Umar (r.)ning nabirasi Umarning qizi Ummu Miskinning ozod qilgan quli Abu Abdulmalik aytdi: "Xonim meni Abu Hurayra (r.) dedilar: "Abdulloh ibn Umar (r.v.ziyouz. roviy "Rasululloh (s.a. dedi.

. Ahli kitobning salomiga qanday alik olinadi 1139. Abu Hurayra (r. Ul zot ularga salom berdilar". Abdulloh ibn Abbos (r. 518-bob. 517-bob.v.)ga imon keltirganing uchun).v. Bu yig'inda musulmonlar ham. 519-bobdagi 1143-hadis 145-bobdagi 314-hadisning mazmunan takroridir.) aytdilar: Rum imperatori Xiraql Abu Sufyon ibn Harbni chopar yuborib saroyiga oldirib keldi.a.a. Islomga kirgilki. kitob ahli (yahudiylar va nasroniylar). U maktubni olib kelib o'qidi. So'ng Dihyatu-l-Kalbiy Busro hokimiga keltirgan Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy 516-bob. Abdulloh ibn Umar (r. 521-bob. Va "Ayting (ey.a.a. Bundan keyin men seni Islomga da'vat etaman. Ahli kitoblarga qanday maktub yoziladi 1142.a. Mushriklarga salom bermaslik haqida 1144.com kutubxonasi 174 . 520-bob. dedilar". To'g'ri yo'ldan ketganlarga salom bo'lsin.): "Agar yo'lda mushriklarni uchratib qolsangiz.s.) aytdilar: "Rasululloh (s.Al-adab al-mufrad. Zero. biz bilan sizning (ahamiyati) barobar bo'lgan bir so'zga kelingiz . butparastlar ham aralash o'tirgan edilar.) aytdilar: "Rasululloh (s. Agar qabul qilmasang. Uqba bin Omir Juhaniy (r. (sizlar ularga): "Guvoh bo'linglarki. alik olinglar. Alloh taolo shunday marhamat qilgan: "Qachon sizlarga biror salomlashish (iborasi) bilan salom berilsa.v.)ga.) eshakning ustiga egar qo'yib. ularga birinchi bo'lib salom bermangiz va ularni yo'lning chetidan yurishga majbur qilingiz!" -deb marhamat qilganlar". Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (hali unda Islomga kirmagan edi) bor bo'lgan yig'inning oldidan o'tdik. mushriklar ham. Unga hech narsani sherik qilmaylik va Allohni qo'yib bir-birovlarimizni iloh qilib olmaylik. deb aytib qo'yingiz!" (3:64). ham Muhammad (s.a. 1140. Allohning bandasi va payg'ambari Muhammaddan Rumning ulug'i Xiraqlga. u salom berdi.a. Sa'd ibn Ubodanikiga ketdik. deb javob qaytaring".)dan rivoyat qilin-di: Bu kishi tashqi ko'rinishidan musulmonga o'xsha-gan kishining yonidan o'tayotgandilar. desa. sizlarga salom bersa.) aytdilar: "Yahudiy.v. Unda: "Bismillohi-r-rah-moni-r-rahim. "Vaalayka". Musulmonlar va mushriklar aralash bo'lgan jamoatga salom berish haqida 1141. butun xalqning gunohi sening bo'yningdadir.a. "Vaalayka va www. Zimmiylar qanday chaqiriladi 1145. biz musulmonlarmiz". salomatlikda qolasan.yolg'iz Allohgagina ibodat qilaylik. Abu Sufyon u paytda Islom diniga dushman edi.v.a." (4:86).a. sizlar undan chiroyliroq qilib alik olingiz yoki o'sha (ibora)ni qaytaringiz.a.ziyouz. Muhammad ): "Ey. Ibn Abbos (r.. nasroniy yoki majusiy bo'ladimi.): "Yahudiylardan biri sizga salom berib: "Assomu alaykum". Agar (bu taklifdan) yuz o'girsalar. unga junli ko'rpacha to'shab minib meni orqalariga mingashtirib oldilar.)ning maktublarini keltirishni so'radi. Usoma ibn Zayd (r.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Alloh senga ajrini ikki qat bersin (ham Iso (a.

dedi.)ga maktub yo'lladilar. Agar sening (berishga) hadyang bo'lmasa. U alik oldi. menga ergashar edilar va menga turli shaharlardan maktub yozishardi. Senga salom bo'lsin. dedilar". Ibn Abbos (r. Shunda hz. 525-bob.) aytdilar: "Agar menga Fir'-avn "Barakalloh fika" deganida men "Va fika" der edim. keksalar vaqti-vaqti bilan kelib ziyorat qilib ketishardi. derdim. Hz. 522-bob. Oyisha r. Lekin Alloh sening umringni uzun qilsin. Shundan so'ng.a.): "Ud zot pok Parvardigorning www.a.a. men senga berayin".". derdilar va berardilar..) aytdilar: "Hz.deb so'radilar.Alloh senga baraka bersin.a. Unda shunday yozgandilar: "Bismillohi-r-rahmo-ni-r-rahim. deb yozayot-ganlarini ko'rdim". Oyisha (r. Xizmatkor u kishiga: "Bu odam nasroniydir". 527-bob.senga ham. Uqba turib haligi kishiga yetib oldilar va: "Allohning rahmati va barokati mo'minlargadir.Al-adab al-mufrad. Maktubning javobi haqida 1150. Abdulloh ibn Umar (r. xola.a. bu falonchining maktubi va hadyasi".) aytdilar: "Men maktubning javobi xuddi salomning javobi kabi haq. deb o'ylayman".)ning oldilariga turli shaharlardan kelishar. Men sening nomingdan o'zidan o'zga hech qanday iloh bo'lmagan Allohga hamd aytaman. 1147-hadis 425-bobdagi 966-hadisning aynan takroridir. Ibn Abbos (r. Men hz.a. Oyisha binti Talha (r. 523-bobdagi 1149-hadis 475-bobdagi 1068-hadisning aynan takroridir.com kutubxonasi 175 . Ali (k. 524-bob.a. Zayd ibn Aslam aytdshyur: "Otam mendan Ibn Umar (r. Maktubning boshi qanday yozilishi haqida 1152.)ga: "Ey. unga salom berdilar. "va fika" .a.ziyouz. 1146. Maktubni: "Bismil-lohi-r-rahmonir-rahim.)ga bu odamning nasroniyligi aytilgach. Tanimay nasroniyga salom berish haqida 1148.) Abdulmalik ibn Marvonga bay'at qil(ganlarini bildir)ib xat yozdilar. Yoshlar esa menga do'stona munosabatda bo'lishar.v. Imom Ismoil al-Buxoriy rahmatullohi va barakatuhu".): "Qizim. Oyisha (r. Amiru-l-mo'minin Abdulmalik ibn Marvonga Abdulloh ibn Umardan. farzand va moldunyoingni ziyoda qilsin". tong ottirdilar?" . imkoning boricha Alloh-ning va Rasulining ko'rsatmalarini tinglashingni va itoat etishingni ta'kidlab o'taman". Abdurrahmon aytdilar: "Ibn Umar (r. "Barakalloh fika" . 526-bob.a.) bir nasroniyning yonidan o'tib. Ibn Umar (r. unga javob yoz va hadya yubor.. "Ammo ba'd" haqida 1153. Ayollarga maktub yozish va ularning javoblari haqida 1151. (Lekin) Fir'avn o'lib ketgan". uning yoniga qaytib borib: "Salomimni qaytar". deb alik oddilar. dedilar.a.

Ali (k. Abu Tufayl: "Senga Huzayfa ibn Yamon (r.dedi. chunki men Abdulmuttalib av-lodining o'lim oldi (arafasidagi) yuz ifodasini yaxshi bilaman. Sayf ibn Vahb aytdilar: "Abu Tufayl mendan: "Necha yoshga kirding?" .a. men buni Rasululloh (s. U odamlar o'z o'rinlarini egallab bo'lgach.): "Xudo haqqi.)dan eshitgan hadisni aytib beraymi? Xasafa jangchilaridan Amr ibn Sulay' degan bir kishi bo'lib. 533-bob. Men: "33 yoshga". "Men sendan shuni (aytishingni) xohlagandim" dedilar hz. Joylarning yaxshisi kengrog'i ekanligi haqida 1169. u: "Allohga shirk keltirmaymiz" .masjidga keldik. Abbos bin Abdulmuttalib (r. U: "Bu mening ishim". u paytda katta gunohdan ham qaytarilmaydilar". Huzayfa (r. Abdulloh?" . mana shu kechaning bir qismigacha kutardingiz. deb javob berdi. Amr: "Sendan bizga yetib kelgan qanday hadislar ekan.): "Yo'q. Sharik aytdilar: "Men hazramiylarning ulug'laridan bo'lgan.deb so'radilar. "Qalaysiz".a.dedi. "Qanday tong ottirding". Imom Ismoil al-Buxoriy hamdi bilan tong ottirdi-lar". Biz bilan Rasululloh (s. O'sha paytda men sening yoshingda edim. xalifalikni kimga qoldirishlarini o'zla-ridan so'raymiz".a.a. Ali (k.a. agar Qaysning Shomni egallashini ko'rsang. Rasululloh (s. dedi Amr.deyishsa. ey.v.)ga bir kishi salom berdi. biz buni Rasululloh (s. Huzayfa)?" .a. Unga: "Qanday tong ottirdingiz?" . Biz Huzayfa (r. men www.v. (qimirlamang). 1168.ziyouz.dedi. Anas ibn Molik (r. Amr to'g'ri borib Huzayfaning oddida turib: "Qanday tong ottirding?" (yoki "Kunni qanday o'tkazding?").v. Rasululloh (s. Ul zot: "Janozaga ishtirok etmagan va biron xastani borib ziyorat qilmagan odamlardan xayrliroq tong ottirdim".a. 534-bob.v.a. U odam: "Xudoga shukr". 532-bob. keldi.a. Xudo haqqi. U: "Xudoga shukr". ey.) aytdilar: "Rasululloh (s. shoshib. Amr: "Alloh seni rahmatiga olsin.) huzurla-riga yur. dedilar. "Men eshitmagan hadis-lar".) aytdilar: "Umar bin Xattob (r.)dan so'rasagu ul zot bizni undan man' qilsalar. dedi". deb javob berdim. (ey. Ulardan ba'zilari o'zining o'rniga o'tqazmoqchi ham bo'ldi. ularga shunday zamonlar keladiki.)ni janozaga chaqirishdi. degangda nima deb javob berish haqida 1166.v. alhazar! Allohga qasamki.com kutubxonasi 176 .a. u Allohning mo'min bandalarini faqat qo'rqitadi yoki o'ldiradi.)".v.dedilar qatiylik bilan". (Biroq) Abu Said (r. Abdurrahmon ibn Abu Umra Ansoriy aytdi-lar: "Abu Said Xudriy (r.dey-ishdi. Amr?" .)ga "Qanday tong ottirdingiz?" .a. dedi.) saxrbiylaridan birining oldida o'tirgan edim. deyish haqida 1165. Shunda hz. deb javob berdilar.a.)-ning vafotlaridan keyin xalifalikni qo'lga olasan).a. alhazar. men qavmning oxiriga borib o'tir-dim. Amr ibn Sulay'.Al-adab al-mufrad.v.deb javob berardi".a. qavmingga nima qilding?" .deb so'radi.a. (unga joy berish uchun) harakat qila boshladilar. sen uch kundan keyin birovlarni hukming ostiga olasan! (Rasululloh (s. 1167.deb so'radilar.v.) shu kasalliklari bilan vafot etadilar. Huzayfa: "Mendan nima yetib kelibdi.)ning oldiga . uning o'z to'dasi bor edi. Qavm uni ko'rib qimirlab. agar men eshitgan hadislarimni sizga aytadigan bo'lsam. Umar (r.): "Al-lohga qasamki.) hz.a.)ning qo'llaridan ushlab: "Sening fikring qanday? Xudo haqqi. Xudo haqi. odamlar key-in xalifalikni bizga bermaydilar. Fikrimcha.)dan so'ramayman!" . Jobir ibn Abdulloh (r. ey.v. u kishi alik oldilar. so'ng: "Qalaysan?" . Lekin. dedilar".a.

"Do'stlaringiz sajda qilganlarini ko'rmadingizmi?" . Jobir ibn Samura (r.a. Quyosh chiqib bo'lgach. dedylar". O'rindan turib ketib. Oxirida o'tirish haqida 1174. Odamlar ustidan hatlab o'tgim kelmadi www. (Yo'lda) meni Ummu Sulaym (r. u (o'sha o'rin)ga haqliroqdir".) aytdilar: "Rasululloh (s.): "Sizlardan hech kim birovni o'rnidan turgazib yubormasin.a. 541-bob. Umar (r. Abu Hurayra (r. deb javob berdilar. uy (odamlar bilan) liq to'la ekan.a. Abdulloh ibn Abbos (r. 537-bob. 538-bob.v.) to'xtatib: "Nega kech qolding?" .a.com kutubxonasi 177 . Suf'yon ibn Munqizning otalari aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. degan-larini eshitganman". Men: "Rasululloh meni bir ish bilan jo'natdilar".a. Anas ibn Molik (r. dedilar. Abdulloh (r. Abdulloh ibn Umar (r.a.a.a.a.v. dedi va jamoatning chekkaro-g'iga borib o'tirdi.) aytdilar: "Rasululloh (s. Yazid ibn Abdulloh Ibn Qusayt (r.)ning sirlarini sauga". "Bu sir".): "Rasululloh (s. Abdulloh ibn Amr (r.) aytdilar: "Hz. dedilar".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.v. so'ng yana u yerga qaytib kelsa.) (oyoqlarini) yozib. Imom Ismoil al-Buxoriy Rasululloh (s.a.)ning oldilariga borsak. Hz.v. Yo'l yoqasida o'tirish haqida 1172.a. (Boshqalar ham) sajda qildilar. 540-bob.deb so'rashgan edi.) dedilar: "Sizlardan biringiz o'rni-. Abdulloh ibn Umar (r.a.v. Umar (r.) qiblaga yuzlanib ko'p o'ti-rar edilar. O’tirganlarning ustidan hatlab o'tish haqida 1176.a. borib meni kim yaralagani-ni. 539-bob.a.) oldimizga kelib salom berdilar va meni bir ish bilan jo'nat-dilar. mendan boshqa yana kimni yaralaganini bilib kel".deb so'radi.) quyosh chiqqandan keyin sajda (oyati)ni o'qidi va sajda qildi. Ummu Sulaym (r.a.v. dan turib ketsa.) aytdilar: "Biz yosh bolalik paytimizda Rasululloh (s.a. dedi". 535-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Qiblaga yuzlanish haqida 1170.)ning orqasidan (xanjar) sanchilgan paytda men u qotilni tutganlar orasida edim.)ning "Joylarning yaxshisi ularning kengrog'idir".) sajda qilmadi. "Nima ekan (u ish)?" . birimiz eng oxirida o'tirar edik".ziyouz. balki kengayshib o'shringlar". dedim. so'ng sajda qildilar.a. Men ketdim.a.Al-adab al-mufrad.) menga: "Ey. Ikki kishining o'rtasini yorib o'tmaslik haqida 1175. dedim.a.a. "Ular namoz vaqtidan boshqa mahalda sajda qilishdi". (O'zlari) mening qaytishimni kutib yo'l bo'iida o'tirdilar. (u haqda) xabar berish uchun kelsam.v.): "Bir kishi ikki odamning orasini ularning iznisiz yorib o'tishi halol emas". yana qaytib kelish haqida 1171. uni hovliga olib chiqdik.a. 536-bob.dedi u. Kengayib o'tirish haqida 1173. birodarimning o'g'li.

U odam kelib oldilarida o'tirgach.dedilar. Umar: "Yo'q. Men yana aylanib kelib: "Mening uchun istig'for so'rang".)ning oldilariga keldi. Hatto. U meni ko'rib. Umar (r. oyog'ini oldiga uzatib olganini ko'rdim.): "Ubay ibn Ka'bni chaqiring". kelayotib oldidagi qavm ustidan hatlab o'tayotgan edi.a. to'xtatib qolishdi. "Yetkazishingni xohlaganim uchungi-na bularni aytayapman".) boshlari yoniga o'tir-. Hz. Men: "Ey. Ubay ibn Ka'b Allohga qasam ichib shunday-shunday dedi". odamlardan hatlab o'tib. 543-bob. deyishdi.Al-adab al-mufrad.): "U odamni o'z holiga qo'yinglar". siz) kelib o'tirishi uchun".a. deb aytayapman". Rasululloh (s.a.): "Allohim. dedi. Alloh-ga qasamki. "Haqiqiy musulmon boshqa musulmonlar uning tilidan va qo'lidan salomat bo'lgan odamdir. Ka'b: "Shunday-shunday. Avf ibn Molik Ashja'iyni halqada o'ti-rib. bizni kechir!" . Muhojir esa. hz.a.a.a. dedim. Odamlarning yaxshisi do'stining yonida o'tiradi 1178. dedi. dedilar.deb so'radim. Chaqirildi. 1179. Ul zotning muborak yuzlarini ko'riboq: ""Bu muborak chehradir".com kutubxonasi 178 . duo qilmayman! Ammo Alloh Umarni kechirmasa.) kelib dedi: "Xudo haqi. dedi Ubay ibn Ka'b (r.)dan eshitgan narsangni menga ham bildir". bizni avf et". Men aylanib kelib: "Men uchun Alloh taolodan mag'firat so'rang". dedilar. dedilar. Umar (r. (Hozir) u kishini o'rab olishibdi.deb so'radilar. ushbu ummat bilan bog'liq shunday-shunday ishlarni qilardi". u badbaxt bo'lib qoladi". oyoqparini yig'ishtirdi.a.a. dedilar yana Abdullohibn Abbos (r. Hz. Kasir ibn Murra aytdilar: "Masjidga juma kuni kirdim. Kishi qo'shnisi tarafga oyog'ini uzatib o'tirishi haqida 1180. Odamlar atroflarini o'rab olishgan edi.) Minoda yoki Arafotda ekan-liklarida oldilariga bordim.a. 544-bob. 1177. "Rasululloh (s.) mu-nofiqlarning ism va kunyalarini birma-bir sanadi. dedim. Men undan ruhlanib.a.a. dedim.a. mo'minlar amiri agar Allohdan duo qilib so'rasa. A'robiylar kelishdi.a.v. o'rnimdan turdim. Sha'biy aytdilar: "Bir kishi Abdulloh ibn Umar (r. dedilar". Hari ibn Amr Sulamiy (r. Allohning Rasuli.) odatda) bir kishini biror ish bilan jo'natsalar. dim. Umarga yetkazaymi?" . so'ng: "Nima uchun oyog'im-ni uzatib o'tirganimni bildingizmi? Solih kishi (ya'ni.) dedilar: "Menim-cha. odamlarning eng yaxshisi yonimda o'tirganidir". dedim. (shu yerda) o'tirdim. U: "Rasululloh (s.a. (Ubay ibn Ka'b yetib kelganda hz.a.v. So'ngra Ubay ibn Ka'b (r.v. 542-bob. Alloh taolo qaytargan narsalardan uzoq bo'lgan kishidir". Umar undan): "Nima deyapsan?" . Alloh taolo uni qutqaradi va ummatning boshiga yana qayta keltirib qo'yadi. Imom Ismoil al-Buxoriy yosh bola edim. mening guno-himni Alloh taolodan so'rab bering".v. Men: "Aytganlaringni hz. "Nazarimda. dedi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.a). Ubay ibn Ka'b (r. Abdulloh ibn Umar (r.)ning shunday deyayotganlarini eshitdim. Abdulloh ibn Abbos (r. siz bilan shuncha (13 ta) odam yara-langan. (natijasini) aytib qo'yishni buyurardilar. Rasulul-loh (s. odamlarning eng yaxshisi yonim-da o'tirish uchun odamlar orasidan asta-sekin odim-lab kelganidir". "Siz meni shu-shu narsa(larni bilish uchun) yuborgandingiz. dedi"'.ziyouz.v. Kishining jamoat ichida turib tuflashi haqida 1181. (Hz. Umar (r.). qotil hovuzcha yonida tahorat olayotgan Kulaybni ham yaralabdi. Ul www.): "Allohim.

Na ul zot menga bir narsa dedilar. Ul zot: "Unga izn ber va jannat xushxabarini unga yetkaz!" .ziyouz. quduq ichiga osiltirib oldi.a.)dan rivoyat qshshngan.dedilar.).a. Keyin Fotima (r.)ning xorijiylar tomonidan qatl etllishlarini ba-shorat qilganlar.) keldi.a.)ning o'ng tomonlariga o'tirdi.) ham boddirini ochib. Rasuli akram (s. quduq labi to'lib u yerda bo'sh yer qolmadi. Ul zot binoning ichiga kirganlarida men uning eshi-gi oldida o'tirdim va: "Bugun garchi buyurilmagan bo'lsam ham Rasululloh (s.a. Sen bu bolani ham.a.a.a. Usmon (r.a.) ki-rib.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. dedim.v.v. So'ng tupuklarini qo'llari bilan ketkazib oyoq kiy-imlari (tagiga) surdilar. Abu Hurayra (r.a. so'ng: "Allohim. Oyoqlarini quduqqa solib o'tirish haqida 1184.) bolasini bir oz ushlab qoldi. oyoqlarini quduqqa tashlab oldi.a.a. 546-bob.v. dedilar. Men akam ham kelishini istar-dim.) uni quchib o'pdilar.a. Hz. Hadislarning mazmunidan aniq bo'lyaptiki.) kelib.a. kirsin va unga jannat xushxaba-rini ber!" dedilar. A. oyoqlarini quduq ichi-ga soddilar.a. Atrofdagilarning biron-tasiga zarar yetkazishni istamadilar". quduqning qirg'og'iga o'tirdi va boddirini ochib. "Payg'ambar (s. Us-mon (r. 1185.dedilar". vallohu a'lam. Usmon (r. gaplarni aytish uchun shuvday qilinsa. Rasululloh (s. So'ng bolakay chopib keldi.) izn bermagunlaricha joyingizda turing". So'ngra hz. Hasanni ko'zda tutib: "Kichkina. quduq labiga keldilar. ..) ul zotning chap yonlariga o'tirdi.a. dedim.v. "Sizga Rasululloh (s.a. Men ham izlaridan chiqdim.v.): "Ayt.) keldi. oyoqla-rini quduqqa tiqtsi. Abu Muso Ash'ariy (r.a. Allohdan uning kelishini so'rab duo qildim.Al-adab al-mufrad. Umar (r. Shu payt Abu Bakr Sidtsiq (r. buni sevganni ham sevgin".)larning qabrlari ham birga bo'ldi.a. Umar (r.)ning eshik og'asi bo'la-man".a.a. Rasululloh (s. "Ul zot izn bermagunlaricha turib turing".) oldilariga kelib: "Ey. ularga qarama-qarshi. U kutib turdi. 545-bobdagi 1182-1183-hadislar 467-bobdagi 1046-hadisning takrori.v.) hz.v. Abu Bakr. Lekin ular turgunlaricha ham akam kelmadi. Boldirlarini ochib.v.v. kichkina?" deb chaqirdilar.a.v. Umar (r.) ular bilan o'tirgani joy topa olmagach. bokisi yo'qdir. Rasulalloh.v. ulardan alohida bo'ldi". Imom Ismoil al-Buxoriy zot yana: "Allohim.) bir kuni hojat bilan Madina devor-laridan biriga chiqdilar.)ning hovlisida o'tirdilar.bu Bakr (r. odamlar ustidan hatlab o'tish odob doirasida emas. shu yerdami-san.) izn bergunlaricha kuting". Men Rasuli akram (s.dedilar. bizning gunoxlarimizni mag'firat qil!" .) aytdilar: "Rasululloh (s.com kutubxonasi 179 .)ning qabrlari esa. deyish bilan Rasuli akram (s.a. shu yerdamisan. Hz. na men ul zotga bir narsa demasdan Bani Qaynuqo' bozori-gacha keldik. burilib. faqat 1183-hadis Abu Said Xudriy (r.a. Foti-ma (r.a.a.) kunning qaysidir vaqtida uylaridan chiqdilar. Ul zot hojatdan qaytib. Ibn Mu-sayyib aytdilar: "Bu avvalgi uch zot (Rasululloh (s. Kelajak balolar. Hz. Usmon (r. Umar (r. lekin juda muhim xabarlar-ni. Abu Bakr huzuringizga kirish uchun izn so'ra-moqda".): "Unga izn ber va jannat xushxaba-rini berish bilan birga unga kelajak balolarini1 ham ayt".a. www. dedim. dedim. Rasululloh (s.a.v. kirishga izn so'radilar. U ham boldirlarini ochib. dedim.

Yumush bilan yuborilgan odam unga maqsadini aytsin 1189. Zayd ibn Aslamning bobosi aytdilar: "Hz.v. keyin ham ko'rmadim". siz "marhabo!" deya kutib olgan bu odam kim?" . kipriklari uzun.a. u: "Xush keldingiz. Men u kishiday insonni oldin ham. Ibn Umar (r. Molik ibn Zubayd aytdilar: "Rabazada Abu Zarr (r. dedik. Birov joyini bo'shatib bersa. Umar (r.deb so'rashlarini ham yomon ko'rardilar".): "Bu ish bilan birga tijorat. "Qayerdan keldingiz". So'rida o'tirish haqida 1193. azoblanadi. uning joyiga o'tirish-dan qaytarganlar". Uryon ibn Haysam aytdilar: "Otam Muoviyaning oldiga keldilar.): "Ishingiz shumi?" . badanlari (qizg'ish) oq. kimki biror qavmning utstsan yashirincha gapini eshitsa. 553-bob. azoblanadi.dedi. oyoqlarini to'la bosar edilar (ya'ni yassi oyoq emasdilar). Men yosh bola edim. Abu Zarr (r. unga g' sha uchun yuborganimni aytab ma'lum qiyamasang.Haysam ibn www.a.) bir kishini o'rnidan turg'azib. Imom Ismoil al-Buxoriy 547-bob. Abu Zarr (r.a. u yerga o'tirmasligi haqida 1186. 551-bob. Ibn Umar (r. bog'lolmaydi. Muoviya: "Bu odam Mashriq ahlining sayyidi va bu .com kutubxonasi 180 .deb so'radi.v. ortlariga qarasalar.a. kimki ko'rmagan tushini ko'rdim.a. Bir qavmning yashirin so'zlariga quloq solish haqida 1192. quloq-lariga qalay (qurg'oshin) quyiladi".a.deb so'radilar.a.a. butun gavdalari bilan burilardilar.)ga biron kishi joy-ini bo'shatib bersa. yuzlarida butun chiziqlari ko'ri-nar. U bilan so'rida o'tirgan kishi: "Ey. dedik. desa bo'ladimi 1190. desa.dedi. Agar yuzlansalar. Biz: "Ha". Otam Muoviya huzuriga kirgach.v. 552-bob. deb javob berdik.a.) aytdilar: "Raeululloh (s.)ni shunday tavsif qildilar: "Ul zot o'rta bo'ydan novcharoq.a. shu asnsu shayton unga yolg'on xabarni hozirlaydi". dedilar".) dedilar: "Kimki biror surat chizsa. jon kirgiza olmaydi. u yerga o'tirmas edilar".) Raeululloh (s. 549-bob. ikki dona arpani bir-biriga bog'lab berishga majbur qilinadi. 548-bobdagi 1187-hadis 537-bobdagi 1172-hadisning takrori.): "Qaerdan keddingiz?" .deb so'radi. Birov chaqirganda qanday tarzda qarash haqida 1188. Abu Hurayra (r.)ning oldilariga bordik. 550-bob. "Yo'q". unga jon kirgizishga majbur qilinadi. Lays aytdilar: "Mujohid kishi oldidan ke-tayotgan birodariga ko'zini qadashi va yoki uni ko'zi bilan ta'qib qilishini yoqtirmas edilar. (oldi) tishlari chiroyli va zich. "Makkadan yoki Baytul atiq (ko'hna uy)dan".a. soch-soqollari qora. marhabo!" . dedilar". butun vujudlari bilan yuzlanar. yelkalari keng va orasi uzoq. Abu Zarr (r.Al-adab al-mufrad. Yoki "Qaerdan keddingiz?" "Qaerga ketayapsiz?" .ziyouz. 1191. oldi-sotti ham bormi?" .a. Ibn Abbos (r. mo'minlar amiri.): "Unda yangidan ish boshlang".) menga: "Seni bir kshpi oddiga yuborsam.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. Shunda Abu Zarr (r.a.

a.a. dedi.) bilan so'rida o'tirdik". ikkovingizdan ham yaxshi-roq (biron gap) eshitishni umid qijandim". 1195. Allohning Rasuli" . 1200.)ni kuyov bo'lib so'ri ustida o'tirganlarini ko'rdim. Umar (r.)ning bir kursida o'tirganlarini ko'rdim.) bilan birga o'tirgan edim.dedilar. di-nini bilmaydigan bir g'arib odam dini haqida savol so'ragani keldi".a. Said Muqbiriy aytdilar: "Ibn Umar (r.): "Nega yig'lamayin.a.a.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Ibn Umar (r.v. orqasidan "(Dajjol) daraxtlari va xurmozorlari bor Iroq yerlaridan chiqadi". oyoqlari temirdan bo'lsa kerak.) va u kipsh bilan gaplashib turgan bir kishining oldiga borib turdim. burun-ning tagidagini ko'rmagan bir xalqni bilmayman". Demak. Bir kursi olib keldi-lar.a.a. Bir oyog'ini eti-gining ustiga qo'yib olgan edi". dedim.dedilar. Umar (r.) u yerga kirib yig'ladilar. Karavot bilan badanlari orasida birgina kuylaklari bor edi xolos.) ko'ksimga urib: "Ikki kishi o'zyaro gaplashib turganini ko'rsang. Men undan: "Ey.ziyouz.a.v. Shunda Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy Asvad".deb so'radilar.v. Dajjol qaerdan chiqadi?" .a. Boshlari ostida esa.v. 1197.) oldilariga yetib keldim. Rasu-lulloh (s. siz Allohga Qaysaru Kisrolardan hurmatliroq bo'lganingiz holda. "Alloh ishingizni o'nglasin. xurmo po'stlog'i bilan to'ldirilgan yostiq bor edi.deb so'radim.)ning uylariga kirdim. So'ng Alloh ul zotga bildirgan narsalarni menga o'rgata boshladilar.): "Ey. egnilarida qizil libos bor edi". Abu Fu-lon. to izn so'ramaguncha ular bilan birga turma!" . Men: "Bu odam kim?" .a.a.a.a.dedi. 1198.com kutubxonasi 181 . Shivirlashib turgan odamlar yoniga yaqinlashmaslmk haqida 1201. sovuq pay-tlarida esa erta o'qirdilar". Muso ibn Dihqon aytdilar: "Ibn Umar (r. U meni o'zi o'tiradigan kursiga o'tqazgan edi. oxirat bizniki bo'lishini istamaysanmi?" . Allohning Rasuli. 1199.a. Uning ^stiga o'tirdilar.a. oxiratni o'ylagan va unga ezgu amallar bilan borishni istagan odam dunyo www. Ul zot xut-ba o'qiyotgan edilar.): "Albatta istayman. dedilar. Siz esa ko'rib turganim-day hayot kechirmoqtsasiz". deb uyladim. deb javob berishdi.dedilar. Xolid ibn Dinor aytdilar: "Anas ibn Mo-lik (r. Ul zot xutbalarini qo'yib. ular dunyo huzur-halovotlari ichra yashamoqdalar. "Men ham sening kursingda ikki oy o'tirgan edim". Imron ibn Muslim dedilar: "Anas (r. yo Abu Abdurrahmstn. deb. 1196. U: "Men sening xalqingdek uzoqdagi narsani ko'rib. Hz. Abu Jumra dedilar: "Men Ibn Abbos (r. Ul zot to'qilgan bir karavot ustida edilar.a.) aytdilar: Rasululloh (s. dedi u menga.v. Abul-Oliya aytdilar: "Ibn Abbos (r. Umar. 554-bob. Anas ibn Molik (r.deb so'radim. dedim.) issiq paytlari namozni kech o'qir.): "Nega yig'layapsan. Abu Rifoa Adaviy (r. Umar (r. ey. menga yaqinlashib keldilar. sen bu dunyo ularniki. Ul zot: "Shuning uchun shunday" . shunday deganlarini eshitdim: "Payg'ambarimiz (s. 1194.Al-adab al-mufrad. Keyin xutbalarini oxirigacha yetkazdilar.) Basra amiri Hakam bilan so'rida o'tirib. yo Rasulalloh. "Bu Abdulloh ibn Amr ibn Oss". Xudo haqi. ey Umar?" . dedi. Men: "Ey.a.

Turib ketish uchun izn so'rash haqida 1208. eshikkacha kuzatib qo’ydim.) mening uyimga kirdilar. Qaysning otasi Rasululloh (s.) ikki (xil) libosdan va ikki (xil) savdo: mulomasa va munobazadan qaytarganlar. 1207-hadis ham 1205-hadisning takrori bo'lib qolgan. biz-ning turadigan vaqgimiz bo'lib qolgan edida". degan so'zlari qo'shilgan. kiyimlarning orqa-oldini sinchiklab ko'rmaslik va shu bilan savdoni amalga oshi-rish. faqat unda Rasulumoh (s. Agar to'rt kishi bo'lsa.)ning "Bu o'sha uchinchi odamni shubhalantiradi".) aytdilar: "Rasulul-loh (s. ikki kishi uchinchi oddida o'zaro shivirlashmasin".)dan: "Agar 4 kishi bo'lsa-chi?" .) aytdilar: "Rasululloh (s.) xutba o'qiyotganlirida kelib oftob tig'ida turib qoddi. kishi kiyimi bir yelkasini yopi-shi va ikkinchi yelkasi ochiq qolishidir. Ul zot unga salqinga o'tib olishini buyurdilar. U kishi: "Sen bizning oldimizga kelib o'tirding-u. Yostiqqa o'tirmagan kishi haqida 1211.v.)dan rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.a.a. Mulomasa . Ikkinchi turi esa. yostiq ikkimiz o'rta-mizda www. 556-bob. "ixtibo"dir..-v.a.com kutubxonasi 182 . Abu Burda ibn Abu Muso (r. 555-bob.v. 558-bob. Abdulloh ibn Mas'ud (r.a. Abulmulayh (r.v. Biz Ibn Umar (r. Ikki kishi uchinchi kishi borida shivirlamasligi haqida 1203.v. 559-bob. Abu Said Xudriy (r.a. Munobaza esa. kishi kiyimini boshqasiga irg'i-tishi va boshqasi ham o'z kiyimini unga irg'itishi va bu irg'itishlarda kiyimga qaramasdan sotib olishdir.): "Agar uch kishi turgan bo'lsa. dedilar. dedim.a. Ul zot yerga o'tirdilar. dedilar".a.deb so'radik. Men: "Agar istasangiz (turavering)".a.ziyouz. 557-bob.a.a.boshqasining kiyimiga (kunduzi yoki kechasi) qo'li bilan faqat teginishi. Bu esa. 1204-hadis 1203-hadiashng mazmunan takrori.a.)yushg oldilariga borib o'tirdim. 560-bob. 1202-hadis 552-bobdagi 1192-hadisning takrori.. 1205. Taqiqlangan ikki tur kiyimdan biri "ishtimoli-ssammo"dir. Men ul zot taglariga xurmo po'stlog'i tiqilgan yostiqni tashla-dim.) aytdilar: "Abdulloh ibn Salom (r. Taqiqlangan kiyim turlari haqida 1210. dedilar. Ibn Umar: "(Uqda) zarari yo'q". Rasululloh (s. avrati ochilib qolishidir. Imom Ismoil al-Buxoriy lazzatlariga berilmasligi kerak. Abdulloh ibn Salom (r.a. Bunda kishi o'tirganda kiyimi yi-g'ishtirilib.v.) ga ro'za tutishim haqida gapirib beribdilar.a.Al-adab al-mufrad. 1206-hadis 1203-1204-hadislarning aynan takrori. Oftob tig'ida turmaslik haqida 1209.) turdilar.

) taglariga ko'rpacha to'shadi. Rasulalloh!" .-)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim. Yana: "Ey. hech bir yaxshilikni arzimas sa-nama. www. "Yetti kun-chi?" .v.a. Cho'kka tushish haqida 1213.) aytdilar: "Men Rasululloh (s.v.)ni mana bunday qilib . 1212.a.) aytdilar: "Rasuli akram (s. "O'n bir kun". uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi. Rasululloh (s. Otasi Rasululloh (s.v.)-ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.) unga o'tirdilar.v.a. Ul zot: "Senga har oy uch kuni (ro'za tutishingga) kifoya qilmaydimi?" ~ deb so'radilar.)ning oddilariga kelganimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim".) uning otasi oldiga bordilar.Al-adab al-mufrad. Qayla (r. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq cheh-1212.a.)ning cho'kka tushib o'tirganlarini ko'rdim.dedim.a.a. Men: "Rasulalloh!" . Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.v.a. 563-bob. 561-bob. Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s. 562-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. deya marhamat qildilar". qo'rquvdan titrab ketdim".ziyouz.a. Rasulalloh" .s. dedilar. dedilar. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.v.)ning oddilariga kelga-nimda chordona qurib o'tirganlarini ko'rdim". dedim. Otasi Rasululloh (s.a. "Besh kun".a.dedim.com kutubxonasi 183 . menga nasihat qiling".) taglariga ko'rpacha to'shadi.a.v. Yana: "Yo. "Ey.a. Ul zot: "Allohdan qo'rq.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. Zayyol ibn Ubayd ibn Xanzala ibn Xizyam (r.dedim.v. Allohning Rasuli!" .dedilar. Cho'kka tushish haqida 1213.a. 562-bob.) uning otasi oldiga bordilar. Rasululloh (s. 1215.a.dedim. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.) unga o'tirdilar. 1216.) aytdilar: "Rasululloh (s. Imom Ismoil al-Buxoriy qoldi. yil buyi bir kun ro'za bo'linadi. Al-lohning Rasuli. bir kun og'iz ochiq bo'ladi".a. Rasululloh (s.a. Men: "Ey.) aytdilar: "Rasuli akram (s. Shunda ul zot: "Dovud (a.v. Rasululloh (s.v.a.v. 561-bob. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r. "To'qqiz kun".v. oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.a. ul zot burdaga o'ralib olgan edilar. Chordona qurib o'tirish haqida 1214.)ning ro'zasidan ortiq ro'za tut-ma. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim". dedi-lar ul zot.a. Qayla (r.a. qo'rquvdan titrab ketdim". Abdulloh ibn Basr aytdilar: Rasululloh (s.)ning (Allohga) mute' bo'lib o'tirganlarini ko'rganimda. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis.v. "Rasulalloh!" dedim.)ning oldilariga kelganimda.

Yuztuban yotish haqida 1222.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s.a. hech bir yaxshilikni arzimas sanama.) qavm bilan peshin namozini o'qidilar. Islomni din deb. ho'ngrab yig'lay boshladilar. Ibn Tixfa G'iforiyning otasi ashobi suf-fadan edilar. Imron ibn Muslim aytdi: "Men Anas ibn Molik (r. 1218-hadis 546-bobdagi 1185-hadisning takrori.a.a. namoz o'qiyotganimda jannat va do'zax mana shu devorning yuzida menga ko'rsatildi. tanbih bersa.a.) ning o'ng oyog'ini chap oyog'i ustiga qo'yib.) esa.a. Ustki kiyiming (izor)ini uzun kiyishdan saqlan. Ra-sululloh (s. Umar (r. chunki u Alloh yoqgirmaydigan ishlardandir.) gapirayotganda jim turdilar. menga nasihat qiling". ul zot burdaga o'ralib olgan edilar.a.v.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s.a. Abdulloh ibn Zayd ibn Osim Mozoniy (r.)ning oldilariga kelganimda.)ni bir oyog'ini ik-kinchisining ustiga ko'tarib chalqancha yotganlarini ko'rdim" 566-bob. Anas (r.v. Allohga qasamki. Abu Zurayq Ali Abdulloh ibn Abbos (r.a. Ul zot: "Allohdan qo'rq. Allohning Rasuli. dedi. 563-bob. uning etaklari oyoqlarigacha tushib turardi.)ni mana bunday qilib . Imom Ismoil al-Buxoriy 1215. faqat bunda Abu Hurayra (r. Sulaymon ibn Jobir Hujaymiy (r.v. Hech narsani so'kma".v. 565-bob. 1221. Chalqancha yotish haqida 1220.v.)dan buni eshitib. sen uning ay-bini topib tanbih berma! Qo'y uni! Uning fikri o'zi-ga (zarariga)dir.) (davom etib) aytdilar: "Odamlar Rasululloh (s. So'ng: "Juda yaxshi. marhamat. so'rasin. Kiyimga o'ralib olish haqida 1217-hadis. Tiz cho'kib o'tirgan kishi haqida 1219.) men Hasanni ko'rganimda ko'zlarim jiq yoshga to'ladi". Jobir (r.a. mana shu o'rnimda ekanman. Salom berilgach.ziyouz. dedilar". oyog'ini cha-lishtirib o'tirganini ko'rganligini aytdi.) aytdilar: "Men Rasululloh (s. Men: "Ey. Umar (r.)ni bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qo'yib chalqancha yotganlarini ko'rdim". "So'rang!" deya takrorladilar. Bir kishi sendan biron kamchilik topib. 1216. Ummu Bakr binti Musavvirning otasi aytdi: "Men Abdurrahmon bin Avf (r. deya nasihat qildilar".a. U kishi aytdilar: "Men masjidda kechaning oxirgi qismida uxlayotgandim.a.a.v.bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'yib o'tirganini ko'rdim".) hz. Rasululloh (s.com kutubxonasi 184 . Yaxshi-likni ham.) aytdilar: "Shundan keyin men hech bir insonni ham. 564-bob. minbarga chiqib qiyomat-ni va unda bo'ladigan buyuk ishlarni esladilar.a. Qornimni yerga berib uxlayotganimda kimdir kelib.a. suvsagan bir odamning idishini chelagingdagi suv bilan to'latib berish yoki birodaringga ochiq chehra bilan gapirish bilan bo'lsa-da yaxshilik qil.Al-adab al-mufrad. Muhammadni Payg'ambar deb rozi bo'ldik".a. Shunda hz. Anas ibn Molik (r.a.a. Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki. dedilar". So'ngra: "Kim nima haqda so'ramoqchi bo'lsa. deb boshlagan. siz nima so'rasangiz ham javob beraman". hayvonni ham so'kmadim". savobi senga bo'ladi. bunaqa yotish Allohning www. oyog'i bilan meni turtib: "Tur. dedim. yomonlikni ham bugungidayini ko'rma-dim".) tiz cho'kib: "Biz Allohni Parvardigor deb.

tosh va yo (shunga o'xshash) narsalarni tashlaydi.com kutubxonasi 185 .) turgan ekanlar". ayoliga jahl qilmasin. kaltak.)tushib: "Kechqurun hech bir himoyasiz yotib qolay debman". 569-bob.a.a.a.a. Boshimni ko'tarib qarasam. 568-bob. dedilar.)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s.) aytdilar: "Sizlardan bi-ringiz ayolini o'ringa yotqizib.a. quduq og'zi-da. Abdurrahmon ibn Ali otasqdan rivoyat qiddi: Rasululloh (s. chunki shayton chap qo'lida yeb ichadi". Dengiz to'lqinlanib turgan paytda kema-ga mingan odam uchun ham hech kim mas'ul emas". Uydan chiqishda nima deyilishi haqida 1231. Abdulloh ibn Abbos (r. Ibn Umar (r. Ochiqlikda hech bir to'siqsiz uxlagan kishi haqida 1227.) bunga shunday qo'shimcha qildilar: "Ul zot yana: "Chap qo'l bilan olmangiz ham.v. (ey) jahannamiylarcha uxlayotgan odam!" .a.) masjidda yuzini yerga qilib (yuztuban) cho'zilib yotgan odamning yonidan o'tayotib: "Tur. tepamda Rasululloh (s.)dan rivoyat qilindi: "Payg'ambar (s. Oyoqni osiltirib o'tirish haqida 1230. dedilar. Shayton to'shakka kaltak va tosh tashlashi haqida 1226. 1228. Agar shunday (narsa) topsa. Solimning otasi aytdilar: Rasululloh (s.a. O'tirmoqchi bo'lganda poyabzalini qaerga qo'yish kerakligi haqida 1225.v.) uylaridan chiqishda: "Allo-him. ko'nglini olayotganda shayton u odamni ayolidan g'azablantirish uchun uning to'shagiga kelib. www. oyoqlarini quduq ichiga osiltirib olgan edilar".a. Abu Umoma (r.) aytdilar: "Kishi o'tirayotganda poyabzalini yechib. 571-bob.): "Hech biringiz chap qo'li bilan yebichmasin.Al-adab al-mufrad. meni o'zing asragin va (har turli balolardan) saqlagin". dedilar". Abu Umoma (r. Faqat o'ng qo'lda olib berish haqida 1224.): "Kimki uyidan tashqarida uxla-sa-yu.) bilan tep-tekis bir maydonga ko'tarildim. Nofi' (r.v. 572-bob.v. ustida hech bir parda (to'siq) bo'lmasa. 570-bob. Abu Muso Ash'ariy (r. Abu Ayub (r. 1229.a. Ali ibn Amora aytdilar: "Abu Ayub Ansoriy (r. yoniga qo'yishi sunnatdir".deb oyoqlari bilan turtdilar".a. 1223.a. der edilar. dedi. 567-bob.a.a. undan himoya soqit bo'libdi".v. Imom Ismoil al-Buxoriy g'azabini keltiradi". bermangiz ham".) devor(li bir joy)da. Rasululloh shunday deb marhamat qilshanlar: "Atrofi ochiq joyda uxlab qolgan kishiga hech kim mas'ul emas. zero u shaytonning amallaridandir". degandilar.ziyouz.

a. Ul zot: "U sayyidingiz-ning o'g'limi?" . kun chiqquncha yo'l yurdim. Ul zot uni (sheriklaridan) fazilatliroq ekanligini bdlib.v. yo. goho-goho uni tash-lab ham ketardilar. shuning uchun bu yerda sizlarni kutib turgandim. Rasululloh (s. Tong ottach. dedi-lar. Rasululloh (s.) aytdilar: Rasululloh (s. Umar?" .v. Ul zot ular so'ragan narsalarni bildira turib.a. yurganlarida unga tayanardilar.Al-adab al-mufrad. bizga yaqinla-shib kelayotgan odam bilan uchrashdik.a. So'ngra to'xtatib: "Qaysi qabiladan-siz?" . deb shoshilib o'rin-laridan turdilar. izimdan kelib qolishdi". Abu Hurayra (r. xush kelibsiz. Sizlarga xushxabar berish uchun keldim.com kutubxonasi 186 . Keyin u odam tuyasining jilovini burib. degandilar. biz alik oddik.v. Ra-sululloh (s. tavakkul Allohgadir. So'ng yukdonini chiqardi. siz-ga Abulqays qabilasining elchilari xabarini keltir-dim". tezda yaqinlashdilar. Ashaj kech qoddi.a. dedi. Ul zot-ning atroflarini muhojirlar va ansorlar o'rab olgandilar.deb so'radilar.) ana shu tayoq bilan xurmo uyumiga ishorat qildilar va: "Buni azuz (shirin.v.ziyouz. U kishi: "Marhabo. so'zlarining oxirida "Yemishlaringizdan biron narsa qol-ganmi?" .a.dedilar.deb so'radilar. deb javob be-rishdi. dedi.) to'g'ri o'tirib olib: "Bu yoqqa (kel).v.v.): "Alloh seni ham yaxshi xabar bilan xur-savd qilsii!" .v. Kishi do'stlari oldvda oyog'ini uzatishi yoki yonboshlashi haqida 1233. unga iltifot ko'rsat-dilar. Ra-sululloh (s.deb so'radilar. bir gazdan uzunroq bir xurmoning bargsiz navdasi bor bo'lib. Rasululloh (s.a. La havla va la quvvata illa billahi". uning asl ismi Munzir ibn Oiz ibn Munzir ibn Horis ibn Numon ibn Ziyod ibn Asar edi.): "Ana ular. Ular: "Uning ota-bobo-lari johiliyatda bizning sayyidlarimiz. men sizlarni poylayotgan edim. Elchilar kelishdi. "Ha". Rasululloh (s. ustidan yuklarini tushirdi va nar-salarini yig'di. So'ngra ohista yurib keldi. "Abulqays (qabilasi) elchilarimiz". Shihob bin Ibod Asriy aytdilar: "Rasululloh (s. Ul zot: "Buni sarafon (yaxpt xurmo) deb ataysizlarmi?" . yuzida oyga o'xshash izi qojandi. U kelib ul zotning yoshgariga o'tirdi.a. Ulardan har biri yuklaridan bor xur-molarini hovuch-hovuch qilib ul zot oldidaridagi matoga to'kdilar. Ba'zi mahalliy oqsoqollar-dan biri bu hadisga shunday ilova www. deyishdi.a. chetroqtsa o'tirmoqchi bo'lgan edi. yonboshlab. Tarjimasi: Bismilloh. der edilar. ey. dedilar". (boshqa) libos kiydi.v.) ridolari etagini qo'llari tagiga tashlib. Uni go'dakligida eshak te-pib yuborib. Ul zotning ko'llarida ikki gazdan kaltaroq. Umar (r.): "Sizlarning ulug'ingiz va boshlig'ingiz kim?" . Qaytmoqchi bo'lib turgandim.)ning huzurlariga borgach to'xtadi.) va sahobiylarini ko'rib behad shod bo'lib.deb so'radi.dedilar. U o'sha kundan e'tiboran "Ashaj". Kecha Rasululloh (s.v. qora xurmo) deysizlarmi?" . Hammalari baro-bariga u (Ashaj)ni ko'rsatishdi. Elchi-lar Rasululloh (s.a.): "Ota-onam sizga fido bo'lsin. tezlatab ortiga qaygib. Bundan muhojirlar ham.v.a. U tuyalar-ni to'plab.deb so'radilar. Umar (r. attuyutanu 'alal-lohi. deyishdi. Ul zot: "Sen ularni qaerda (ko'rding).) uylaridan chiqsalar: "Bismillahi. deyishdi. Ular: "Ha". Ashaj ishini tugatib.a. "Bunisini barzaniy (toza xur-mo). Qavm ul zotga yaqin kelib (ba'zi narsalarni) so'ra-dilar. Qavm kengaydi. 573-bob. yo'lda ulovini tezlatab. u odam salom ber-di.a. tuyalaringizning boshlari ko'rindi".) shu gapni aytgach. cho'ktirib.a. yuklarimni tuyamga ortib. uning o'zi esa Islomga boshlovchimizdir".) Mashriq tomonga qarab: "Mana shu tarafdan ertaga arablarning eng yaxshi elchi-lari keladi". ulug'larimiz bo'lishgan. "Ha". Ashaj". barcha kuch-qudrat Allohnikidir . Hz.) huzurlariga yaqinlashib qolganimizda (tepalik-ka) ko'tarildik. Umar (r. ustidan safar kiyimini yechib. oyoklarini uzatib olgandilar. deb javob berdik.a. deysizmi?" so'radilar yana.deb duo qildilar. deb atala boshlandi. "Ha". ansorlar ham xursand bo'ldilar. Imom Ismoil al-Buxoriy 1232. Ul zot: "Bu xurmozorlaringizning eng yaxshisi va eng pishganidir".

O'ringa kirayotganda nima deyilishi haqida 1240. Lom. Sening shohidligingda.a. Uyg'onganlarida: "Bizga o'ddirganidan so'ng takror hayot bergan Alloh taologa hamd bo'lsin. Alloh taolo uning o'sha kuni 1/4 qismini do'zaxdan ozod qiladi. 575-bobdagi 1237. kifoyat etgan va panoh bo'lgan Alloh taologa hamd bo'lsin."ni ("Mulk" su-rasi) o'qimay uxlamas edilar.a. der edilar.a. 1235-hadis 291-bobdagi 7. Alloh o'sha kuni uni do'zax olovidan ozod qiladi. qaytishimiz faqat Ungadir". 1244-hadis 1242-hadisning takrori.a. 1245. Ertalab turganda nima deyilishi haqida 1234-hadis 272-bobdagi 619-hadis.v. Muhammad (s.v. www. 576-bob. sendan boshqa hech qanday iloh yo'q.a.ziyouz. dedilar". Mim. unga 70 hasaiot yoziladi. Abdulloh ibn Mas'ud (r. Abu Hurayra (r.) o'rinlariga kirganlarida: "Bizni yedirib-ichirgan.) uxlamoqchi bo'lsalar: "Allohim.a.) aytdilar: "Zikr asnosida uyku shaytondandir. Sen Allohdirsan. Allohim. Anas ibn Molik (r. Huzayfa (r.a. Tanzil.. Hatgo bu xurmolarimiz o'shandan yuzaga keldi.v. Biz sifatsiz xurmolarni tuya va hayvonlarimizga yedirardik.a.. 574-bob. Naf-simni hisob qilar (ya'ni. Allohim).) aytdilar: Rasululloh (s. Albatta. Sening hech qanday sheriging yo'q. 1243. maloikalar va barcha mahluqotning shohidligida tong ottirdik. chunki uning ichida nima borligini (nima kirib olganini) bil-maydi."ni ("Sajda" surasi) va "Taborakallaziy bi-yadihi-l-mulk. Kimki 2 marta aytsa. Sening isming bilan o'lib-tirilurman". der edilar.): "Alif. 1236. Alloh uning yarmini do'zahdan ozod qiladi. Sen yolg'izdirsan.) aytdilar: "Raslululloh (s..a. uxlamoqchi bo'lsa. Abu Zubayr (r. Ashaj -peshonasida tirtig'i bor. Biz undan baraka topdik. Imom Ismoil al-Buxoriy qiladilar: "Baraka-lilik borasida eng a'losidir". So'ng shunday deb duo qilsin: "(Ey. Ushbu safardan qaytganimizdan keyin bu xurmolarga nisbatan buyuk rag'bat tuydik.) dedilar: "Sizlardan biringiz to'shagiga yotayotganda uning ichlarini chiqarib yaxshilab qoqsin. Abu Hurayra (r.a.) dedilar: "Kimki ertalab turgan paytda: "Ey. Sening isming bilan yonimni (to'shakka) qo'ydim. Kifoya qiluvchisi va panohi bo'lmaganlar qan-chadan qanchadir".) aytdilar: Rasululloh (s. der edilar". So'ng bu xurmoning navdalarini ek-dik.v. Arshingni ko'tarib turadigan (farishtalar).) ayt-di: "Bu ikki sura Qur'onning boshqa suralaridan yetmish hasanot fazilatlidir.) aytdilar: Rasululloh (s. Alloh azza va jallani zikr qilsin". darajalari 70 barobar ko'tari-ladi va 70 ta gunohi o'chiriladi". degani .) aytdilar: "Rasululloh (s.v. Kimki 4 marta aytsa. 1242. Ularni kim o'qisa.a.deb ayt-sa. Biringiz xo'shagiga yotib.a. 1239-hadislar 293-bobdagi 727-hadisning takrori.19-hadis-larning takrori bo'lib kelgan. xohlasangiz tajriba qilib ko'ring.com kutubxonasi 187 .) bandang va elchingdir" . Jobir (r.a. 1238.v.Al-adab al-mufrad. 1241.

agar ular zavolga yuz tutsalar. Baro bin Ozibdan (r. "Ular nima ekan. Senga xohish-istagim bor.v. Senga tayan-dim. Sendan keyin hech narsa yo'q. musulmon odam ularning hisobini qilolmaydi va faqat jannatga kiradi. qo'llarini o'ng yuzlari ta-giga qo'yib: "Ey. 578-bob. rahm qil (Allohim). faqir-likdan (qutqarib).): "Ikki xususiyat borki.) aytdilar: "Rasululloh (s. 1251-hadis yuqoridagi hadisning takroridir.) yotoqlariga kirganlarida: "Osmonlaru yerning Parvardigori bo'lmish Allohim! (Ey) donu urug'ni (yaratuvchi. dedilar. fazi-latlar ichra o'qigan bo'ladi". Sendan tashqa-ri hech narsa yo'q.himoya faqat Se-ningdir! Nozil qilgan kitobigga inondim. unduruvchi).a. (Alloh shayton)ni quvib yubo-radi va (banda) yotib turgunicha panoh bo'ladi. Sen-dan qo'rquvim bisyor! Sendan o'zga najotkor va Sendan o'zga panohim yo'q! Najotu panoh . qarzlarimdan najot bergin.a. Uning zikrini qilgan bo'lsa.a. Osmonni yerga iznsiz qulab tushishidan tutib turuvchi Allohga hamdlar bo'lsin! Darhaqiqat. o'zingga yuz-landim. Abu Hurayra (r. Sendan oddin hech narsa yo'q. o'zing Zohirsan. Imom Ismoil al-Buxoriy jonimni olar) ekansan. o'zing Oxirsan. Ular (bajarishga) oson bo'lib. Agar (o'lmay) tursa va namoz o'qisa.) rivoyat qilindi: "Ra-sululloh (s.Al-adab al-mufrad. (Yotganda) qo'lini yonog'i tagiga qo'yish haqida 1250.): "Uxlamoqchi bo'lgan odam o'ng yoni bilan yotsin va shunday desin: "Ey.v) uxlagani yotsalar. ey. U halim va mag'firatli Zotdir. shayton: "Yomonlik bilan xotima topsin". Baro ibn Ozib (r.a.v. (Banda shudda Allohning zik-rini qilib: "O'lganimdan so'ng jonimni takror qay-targan va uyqumda o'ldirmagan Allohga hamd bo'lsin! Osmonlaru yerni zavol topishdan saqlab turadigan. deydi. desa va o'lsa.com kutubxonasi 188 . Farishta: "Yaxshilik bilan xotima top-sin".a. o'zimni Senga taslim qildim.a. desa. boy qilgin". Abdulloh ibn Amr (r. 1249. ozgana mashg'ul bo'linadi". Agar banda mana shularni o'qib yotsa va vafot etsa imonli ketadi". 1252. 1247.a. shahid bo'lib o'tadi.Allohga shukrlar bo'lsin! Darhaqiqat. der edilar". (Qayta uni jasadimga) yo'llasang. Alllohning rasuli?" . solih qullaringni asraganingdek meni ham hifzu himoyangga olgin!" 1246. U uyg'on-ganida ham farishta va shayton unga shoshilishadi va yana o'shanday deyishadi.) aytdilar: "Rasululloh (s.a.) aytdilar: "Bir kishi uyiga ki-rib. Alloxim.ziyouz. Uyquga yotadigan paytdagi duoning fazilati 1248-hadis 1246-hadisning takrori. Jobir (r. Alloh odamlarga nisbatan mehriban va rahmlidir".deya so'rashdi. yuborgan Payg'ambaringga imon keltirdim". to'shagiga yotganida uning oldiga farishta va shay-ton shoshiladi.)dan rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. 577-bob. U Zotdan so'ng (Undan o'zga) hech kim saqlay olmaydigan Zotga . e'timod qildim.a. Sendan mustasno hech narsa yo'q.v. bandalaringni qayta ti-riltiradigan kun (qiyomat)da azobingdan saqlagin". o'zing Botinsan. (Shunda u kishi) agar Allohga hamd aytib. "Har namozdan so'ng 10 marta takbir. Allohim. Injil va Qur'onni indiruvchi! Sen peshona kokilidan tutadigan barcha yomonlik egalaridan panoh bergin! O'zing Avvalsan. 10 marta www. der edilar". Tavrot.

dedilar.)dan rivoyat qilini-shicha.a. Abu Hurayra] (r. Yog'li qo'l bilan uxlash haqida 1255.): "(Kechqurun yotishdan oldin) eshiklarni berkitinglar.) aytdilar: "Men Rasuli akram (s. faqat o'zidan xafa bo'lsin". Shunda Rasululloh (s. "Sizlardan biringiz namoz o'qiyotganida shayton kelib shu-shu ishlarini esiga soladi. Rasululloh (s.v. Sichqon piligni sudrab ke-lib ul zot o'tirgan yopinchiq ustiga tashladi.a. Joriya uni hayda-moqchi bo'lib ketayotganda. tegma unga". tovoqdarni to'ntarib qo'yinglar.v.) kechasi uyg'onib ket-dilar. 581-bob. shayton yopiq (eshik)ni ochmaydi. 1258. bir sichqon chiroq piligini tortqi-lab.): "Agar uxlashga yotsangiz.v. Chiroqni o'chirish haqida 1257. deya marhamat qildilar. ularni yondirib yuborish uchun tomga ko'tarib ke-tayotgan ekan. chiroq piligini sudrab ketdi. "Urniga kirib yotganda tasbih.a.)dan rivoyat qshshngan 1256-hadis yuqoridagi hadis-ning takrori.)dan rivoyat qilinishicha.): "Uyquga ketishingizdan oldin uyingizda olov qoldirmang".) aytdilar: "Kunlardan bir kun Payg'ambarimiz (s. Yopinchiqning tangaday joyi kuydi. Qarasalar.v. der edilar".v.a. hamd va takbir aytgani esa. dedilar". Jobir ibn Abdulloh (r. tilga 100 ta va mezonda 1000 ta bo'ladi. Ul zotning (shunday deb) qo'llari bilan sanayottanlarini ko'rdim. Ibn Abbos (r. Ul zotga kechasi biror bir shovqin eshitilib qolsa: "Sa-mi'allohu liman hamidah". Solim otalaridan rivoyat qiddilar: Rasulul-loh (s.a.v.a. Rabi'a ibn Ka'b (r. bog'liq (me-sh)ni yechmaydi. 580-bobdagi 1253-hadis 576-bobdagi 1245-hadisking takrori. Sichqon bo'lsa. 582-bob. dedilar. Ibn Abbos (r. Rasululloh (s.a. (og'zi yopiq) idishni ochmaydi. idish-larning ustini yopib qo'yinglar va chiroqni o'chiringlar.v. 1259. suv idish (mesh)ning og'zi-ni bog'langlar. Imom Ismoil al-Buxoriy hamd va 10 marta tasbih aytadi. (shunda u) eslamasin".a.) aytdilar: "Bir sichqon ke-lib. "Qanday ular behisob?" . 584-bob.deyishdi.com kutubxonasi 189 .a. Ul zot uni la'natladilar va mahramlariga uni o'ldirishni halol qildilar". tidda 150 ta (aytilgan kabi) bo'ladi. dedilar. www. Abu Said Xudriy (r. chiroqlaringizni o'chiring. odamlarning uylarini yoqadi". Qaysi biringiz bir kecha-kunduzda 2500 ta gunoh ishlaysiz?" dedilar. Zero.Al-adab al-mufrad. 1260. Rasu-lulloh (s. siz-larni kuydiradi".a.a. Bu esa.a. Kechasi uyg'onib ketgan kishi nima deyishi haqida 1254. chunki shayton shu sichqon kabilarni yo'naltirib.): "Kimki yog'li qo'lini yuvmasdan ux-lasa va biror zarar ko'rsa.)ning eshiklari tagida yotib qolgan edim. tunda biror shovqin eshi-talsa: "Alhamdulillahi robbil 'alamiyn". dedilar. deya marhamat qildilar".): "May-li. 583-oob.ziyouz.a. Mezonda bo'lsa 1500 ta bo'ladi".

Faqat u Abu Muso Lsha-riydan rivoyat qilingan. idishlaringizni ustani yoping va chiroqyaarin-gizni o'chiring". deb marhamat qildilar.a. dedilar".a. 586-bob.Al-adab al-mufrad.a. joriya.)day rivoyat qilinishicha. Yomg'irda yaxshilik alomatini ko'rish haqida 1264.) aytdilar: "Rasu-lulloh (s. www. Ibn Umar (r. Kimki it vov-vilaga-nini yoki eshak hangraganini eshitsa. kiyimimni.) aytdilar: "Rasululloh (s. derdilar. egarimni olib chiq". zero hech biringiz Alloh maqiuqotlarini qanday tarqatib tashlaganini bilmaysiz.): "Yosh bolalaringizni tun qoroshuligi ketgunicha olib o'girin-gaz.a. Jobir ibn Abdulloh (r.a.): "(Yotar chog'ingizda) uylaringizda olovni (yoniq hodtsa) qoldirmang..v.v.v. Eshiklarin-gizni berkiting. Mujohid (r.) aytdilar: "Ibn Umar (r. suvdonlarinshzning og'zini mahkamlang. chunki (bu paytda) Allohning maxluqlari tarqalib yuradilar. 1262.a. hz. undan ehtiyot bo'ling". Tun payti bolalarni uydan chiqarmaslik haqida 1267.a. Abdulloh ibn Umardan rivoyat qilinishicha. Ibn Umar (r. Alloh taolodan quvilgan shayton sharridan panoh tilasin. Hayvonlarni urishtirish haqida 1268.a. 1270-1271-hadislar yuqoridagi hadisning takroridir. Rasululloh (s. Jobir (r. Ibn Abbos (r.): "Tongga yaqin paytdaga tun zulmatidan saqlaning.a.) hay-vonlarni urishtirishni yoqgirmas edilar".a. zero ular (it va eshak) siz ko'rmagan narsani ko'radi". Uyga qamchini osib qo'yish haqida 1265. yotishdan oldin o'chirib yotardilar." (50:9) oyatini o'qirdilar.): "Yarim kechasi tashqariga chiqishni kamaytiring.v. so'ng: "Biz osmondan barakotli suv (yomg'ir)ni yog'dirdik. dedilar. 589-bob. u ham dush-manning bir xilidir".): "Haqiqatda olov dushmandir.a. 1263-hadis 1259-hadisning aynan takrori..a.a. Kechasi eshiklarni yopish haqida 1266.) uyga qamchi osib qo'yishni bu-yurdilar". zero. 588-bob. 590-bob.ziyouz. Jobir ibn Abdulloh (r. dedilar".)ddn rivoyat qilindi: "Rasululloh (s. Itning vovvilashi va eshakning hangrashi haqida 1269-hadis.) yomg'ir yog'sa: "Ey. Imom Ismoil al-Buxoriy 1261. 587-bob. 585-bob.com kutubxonasi 190 . Umar (r.)ddn rivoyat qilin-di: "Rasululloh (s.a.v. Abdulloh ibn Abbos (r.a. deb buyurdilar".) ahl-ayollariga olov yoqib berar. (chunki) bu shaygonlarga berilgan soatdir".

(Shu payt) bir kishi kelib: "Sharob harom qilivdi". Burgani so'kmaslik haqida 1273.com kutubxonasi 191 . mayli. (haqiket-da) ham sharob o'sha odam aytganiday (harom bo'lgan) ekan". Anas ibn Molik (r.)dan rivoyat qilinishicha.a. Abu Hurayra (r. Xavot ibn Jubayr aytdilar: "Kunning avva-lida uxlash . Ibn Mas'-"ud o'sha ozod qilingan qulni chaqirib: Qanday sherlar bitasan?" .) aytdilar: "Quraysh qabilasining ba'zi erkaklari Gohida Abdulloh ibn Masudning eshi-gi oldida to'planib o'garardilar. zero. 593-bob. Allohtsan fazlu marhamatini so'rang.)ning huzurlarida burgani la'natladi.Al-adab al-mufrad. Umar (r. deya marhamat qildilar". Borsalar. 592-bob.a. Xo'rozning qichqirig'i haqida 1272. u fa-rishtani ko'rgan bo'ladi. qaylula qiling. 1276.a.tentaklik. Keyin ular Rasululloh (s.v. ey.a. insonga yetar balki Islomu oq sochlarning tanbihi. dedi". Abu Hurayra aytdilar: "Sahobiylar peshin payti uxlashardi". bundan qolgan (vaqt) shaytonnikidir".ziyouz. chunki u pay-g'ambarlardan birini namozga uyg'otdi". bir kishi Payg'ambar (s. o'rtasida uxlash odob va oxi-rida uxlash ahmoqlikdir". Kun oxiridagi uyqu haqida 1278.) huzurlariga yo'l olishdi.): "Xo'rozning kechasi qichqirganini eshitsangiz. Peshin paytida uxlash haqida 1274. 594-bob. haqqoniy gapni aytding".dedim. Ular: "Kdchon?" . der edilar". Ul zot: "Burgani la'natlama.) aytdilar: "Hz. Balli. . u shaytonni ko'rgan bo'ladi. deyishdi. 1277. shu oyat bilan mast qiluvchi ichimliklar. 1275. Soib bin Yazid (r. U esa ushbu bayshi o'qidi: Sulaymga g'oziylik unvonini bermoqqa va'da aylading.a. dedilar. Soya orqa tarafga o'pun-ga qadar ularga: "Turing. "Moida" surasining 90-oyati nozil bo'lishiga ishora. yotib uxlang). So'ng Ummu So’laymnikida qaylula qilishdi. g'usl qilishdi. Anas".a.a.v.deb so'radi. dedim. Abu Talha (r. www. Umar (r. qimor.v. Haqiqatni ayt-ding. Imom Ismoil al-Buxoriy 591-bob.a.)ning uyvda sahobiylarga soqiylik qilayotgandim. Keyin salqinlab.) aytdilar: "Madinalik-larga sharobning eng yoqadigani (u paytda sharob harom bo'lish arafasida edi) xurmodan va xom xurmodan tayyor-langani edi. Hz. Biz Abdulloh ibn Mas'ud bilan qolganimizda unga: "Hasxos o'g'illarining ozod qilgan qullaridan biri she'r bitar ekan". "Auzu billahi mina-shshay-toni-r-rajim" deng". majusiylik. Ibn Mas'ud: "Shuning o'zi yetarli. Anas ibn Molik (r.a. dedi. Ular qaylula uchun turib ketdilar. Agar eshakning hangraganini eshitsangiz.a. soya or-qaga o'tgan vaqg shayton uchundir.deb so'rashdi va bir fikrga kelib: "Sharobni to'kib tajla. folbinlik qat'iy man qilindi. So'ng Ummu Sulaym ularga xushbo'ylik surib qo'ydi. qaylula qiling (ya'ni.) bizga kunning yarmida yoki shunga yaqin paytda: "Tu-ring.) aytdilar: "Rasululloh (s.

): "O'zingta shukr.) bilan Shomga kelgani-mizda. deguvchilar ham bor. sizga bir taom hozirlagandim.): "Mayli". 597-bob.) bizga Islomga ki-rishni taklif qidtsilar. Umar (r. u keddi. dedilar". Umar (r.a. Ummu-l-Muhojir aytdilar: "Men Rum yaqini-da asirga tushdim. Zimmiylar ziyofatga chaqirsa. mo'minlar amiri.a..a. U ser-tuk odam edi. kim xohlasa yeb-ichib ketaveradi. dedilar". Ayollarni xatna qilish haqida 1281.) akasining qizlari xataa qil-dirilgan edi. Erkaklarni xatna qildirish haqida 1280.com kutubxonasi 192 .)ning oldilariga qishloq oqsoqoli kelib: "Ey.a.v. Abu Abdurrahmon. 600-bob.) 80 yoshlaridan keyin Qaddum degan joyda o'roq-randa (ga o'xshash tig') bilan xatna qilinganlar".) (yonidagilarga): "Bu ikkovini xatna qildirib.). Hz. dedi Nofi' (r.a. Hz. o'zingiz bilan hurmatli (hamroh)laringizni olib borsangiz. zavq bilan xonish qilayotganini ko'rdyutar.): "Bay-bay.s. Allo-him. hz. Qaddum Xalaf yaqinidagi bir joyning nomi.): "Rasululloh (s. dedilar Abdulloh ibn Umar (r. axir nonimiz yo'q-ku?" . Oyisha onamiz uylarining yonidan o'ta turib Adiyning boshini tebra-tib. Abu Hurayra aytdilar (r. deb Adiyga odam yubordilar.a. Hz.a.)dan: "Ab-dulloh ibn Umar (r. Biz uchun qo'y so'yilganiga bolalarcha suyunganimizni ko'rsangiz edi!" 599-bob. chiqarib yubo-ringlar shaytonni. Imom Ismoil al-Buxoriy 595-bob. Oyisha (r. "Lekin tuyalari shikastlanganda uni bizga so'yib bergandilar".a.a. Hz.deb so'radilar.a.dedi. xohlamagan yo'q". dedilar". Men: "Ey. Solim aytdilar: "Ibn Umar (r.)ning mavlosi Aslamdan rivoyat qilindi: "Biz hz. Oyisha (r. Maymun ibn Mehron Nofi' (r. so'ng: "Madinaliklarni oldimga yig'ib kel".deyishdi.a. Oyisha onamizga shu munosabat bilan "Ularni xursand qilish uchun birortasini chaqirmay-mizmi?" . 598-bob. mana bu nimta-nimta go'sht. nima uchun chaqiramiz. 596-bob. Usmon (r. Umar: "Biz cherkovlaringizda surat-lar borligi sabab u yerga kirolmaymiz". Men va yana bir kishidan boshqa hech kim musulmon bo'lmadi.a. www. Usmon (r. bu esa go'shtli sho'rva.a.Al-adab al-mufrad. Abdulloh ibn Umar (r. xursand bo'lardim. zero bu amal-larning eng taqvolisi va men uchun eng sharafli ish-dir!" . Xatna ziyofatiga chaqirish haqida 1282. Oyisha (r.) men va Nu'-aymni xatna qildilar va bizga qo'chqor so'ydilar. tozalang". Hz.de-dim.a. Ziyofat haqida 1279. 1284. Umar (r. Madina yaqinidagi tog'ni ham shunday deyisharli.a. dedilar".a. Xatna marosimida xursandchilik qilish haqida 1283.ziyouz.. chiqaringlar uni!" .).) ziyofatga chaqirganlarmi?" .dedilar.): "Ibrohim (a.

Shundan keyin 80 yil yashadilar. o'sha kuni ro'zador ekan. 603-bob. Mendan: "Xurmoing bormi?" .) (buni ko'rib): "Bu nima.)ning: "Molik ibn Munzirning qilgan ishiga taajjublanmaysizlarmi? Musulmon bo'lgan Kaskar ahli keksalarini xatna qildirishga buyurdi. Go'dak maza qildi. Farzand tug'ilganda ziyofatga chaqirish haqida 1289.) 120 yoshlarida1 xatna qildirildilar.v. Ibrohim (a.) abolariga o'ralib tuyalarini ovqatlantirayotgan ekanlar. Aytishlaricha.)dan rivoyat qilingan 1280-hadisda ham xat-na haqida gap borib. ularni bu borada hech 1288. Anas ibn Molik (r. Go'dakning tanglayini ko'tarish haqida 1290. Holbuki.a. Yahyo aytdi: "Mana shu masjidtsa bizga 40 yil imomlik qilgan Payg'ambar (s. Farzand tug'ilganda uni duo qilish haqida 1291. val-lohu a'lam. Keyin Ibrohim o'rnidan turib.s. 1 Abu Hurayra (r.al. Men: "Ha".) birinchi xatna qidtsirilganlar.a.v.deb so'radilar. Rasuli akram (s. o'sha 1280-hadis ishonchliroqtsir. Muso ro'zasini ochdi".v. ro'zador ekan. So'ngra chaqaloqqa ham xurmodan bo'lib. 604-bob.a.) sahobiylarvdan Bani Kanonalik bir odam bo'lardi.a.a. 1287. Shutstsa Rsululloh (s. garchi yoshlari katga bo'lsa ham xatna qiddirardilar".s. Yahyo ibn Hasan Bakriy filastiniylarni ko'rgani qipshoq-lariga bordik. birinchi bo'lib tirnoq olganlar va birinchi bo'lib sochlari oqargan. deb xurmo uzatdim. Said ibn Musayyib aytdilar: "Ib-rohim (a.a. lekin ro'za-sini buzdi". Payg'ambarimiz (s. Ibrohim (a. 602-bob.) davrida habashliklar va rumlikyaar Islomga kirishganda.s. u paytDa qish edi.Al-adab al-mufrad. Solim ibn Abu Zayyol aytdilar: "Men Hasan Bas-riy (r. Bilol bin Ka'b aytdilar: "Biz Ibrohim.a. viqorimni ziyoda qilgin". dedi. 605-bob.a. Abu Hurayra (r. Imom Ismoil al-Buxoriy 601-bobdagi 1285-hadis 1281-hadisnjg takrori. Parvardigorim?" . Yoshi ulug'lar xatnasi haqida 1286. Alloh: "Viqor". dedilar va go'dakni Abdulloh deb nomladilar".s. u odamni ziyo-fatga chaqirdilar.a. unda Rasululloh (s. kiyimini tozaladi.)ning 80 yoshida xatna qilinganlari gapirilgan.v.) aytdilar: Ibrohim (a. bir kuni tutmas edi.) huzurlariga olib bordim.v. faqat unda Ummu-l-Muhojirning hz.)ning tillaridan Ib-rohim (a.a.): "Ansor xurmoni sevadi".s. birin-chi mehmonnavozlik qilganlar. og'ziga soddilar. Ad-ham va Abdulaziz ibn Qarir bilan Muso ibn Yasor.) aytdilar: "Iyos tug'ilganda bir necha sahobiylarni www. Oldimizga ovqat olib kelishdi.com kutubxonasi 193 . Abu Abdulloh aytdilar: "Abu Qursofaning ismi Jandora ibn Xayshana edi".deb so'radilar.al. xizmatlarida qolganligi aytilgan. Ibn Shihob aytdilar: "Kishilar Islomga kirgach. Uni Abu Qursofa deyishardi.Usmon (r. Tuya xurmoni kavshay boshladi. Muso yemadi. Otam farzand ko'rganlarida. Muoviya ibn Qurra (r. ey.ziyouz. birinchi bo'lib muylovlarini qisqartirganlar. dedilar".) aytdilar: "Men Abdul-loh ibn Abu Talha tug'ilgan kuni ko'tarib Rasululloh (s.v. ulardan ba'zilari o'lganmish.): "Parvardigorim. U odam bir kuni ro'zador.

www. Qolganlari esa quruq qoladilar. "La ilaha illaloh".) aytdilar: "Rasululloh (s. Kindik osti tuklarini olib yurish haqida 1293. Shunda ansorlardan bir kishi: "Allohga tasbih aytib turgan jonivorni o'ldirasizmi?" .Al-adab al-mufrad. deb yuborsa.a. deyilsa. derdilar. sizlar "Omin". Umar (r. 606-bob.a. Mana shu qimordir". "Olamlarning Parvardigori Allohga shukr". Rabi'a ibn Abdullohdan rivoyat qilindi: "Hz.a.) har 15 kunda tirnoqlarini va har oyda badanlaridagi tuklarini tozalardilar. ziyofat berdim. garov o'ynaymiz". 609-bob. Umar (r. ular duo qilishdi. Kimki do'stiga: "Kel. Hz.ziyouz.com kutubxonasi 194 . Ibn Umar (r. Abu Hurayra (r.v.a. Men: "Sizlar duo qildingiz. Imom Ismoil al-Buxoriy chaqirib. 611-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyisha (r. Qimor haqida 1295.) aytdilar: "Johiliyat davri-da odamlar: "Tuya qimorbozlari qaerda?" . desa. deyish haqida 1298. tirnoqni olish. o'g'il yoki qizligini so'ramas edilar. garov o'ynaymiz".a.) biron oilada farzand tug'il-sa. Allohtaolo (molimga) barakot berdi. desin. Umar r.) xo'rozlarni qo'yib yubor-dilar". Bola sog'lom tug'ilsa. 608-bob.a. Balki: "Sog'lommi?" -deb so'rar. Tuklarni olishning muddatlari haqida 1294. qasamida "Lot va Uzzo haqqi". Bo'taloqlar tugagunicha ismi yozig'liq o'q chiqqan kishi hissasini olib ketaveradi. Uning dini. deb turing!" .) aytdilar: "Maysir qimordir". Men uni o'sha kun-gi duodan tanib olaman". 607-bob. Shunda o'n kishi bir joyga yig'ilib. dedilar. Xo'roz ustidagi garov haqida 1297.a. Hz.dedi. kindik osti va qo'ltiq osti tuklarini olib yurish va misvok qilish". Do'stiga: "Kel.) xo'rozlarni so'yib yuborishni buyurdilar. yangi sutdan chiq-qan o'nta bo'taloqqa bir tuya sotib oladilar. Xudoga shukr qilish haqida 1292. sadaqa bersin". ulardan biriga bo'sh o'q chiqquniga qadar xaltadan o'qni sug'urishda davom etaveradilar. Ibn Umar (r.derdilar. Ibn Abbos (r. demoqchi.v. Abu Hurayra (r. 610-bob. Hz.) xalifalik yaqglarida ikki kishi ikki xo'rozdan garov o'ynadi. Ya'ni farzandim ulg'ayganda duolarim mustajob bo'lganini ko'ra-man.) dedilar: "Sizlardan kimki qasam ichib.a.): "Beshta narsa fitratdandir: mo'ylabni qisq-artirish.a. akli va boshqalariga ko'p duo kdotsim.a. So'ng qimor o'qlarini aralashtirib bir xaltaga soladilar. 1296.a. Etstsi men duo qila-man. deb marha-mat qilganlar". "Ha".dedim.

dedilar.a. man qilingan kubdan saklaning. Abu Muso Ash'ariy (r.) bino eshigidan chiqib. Abu Hurayra (r. ular bilimsizlik bilan. Anshaja esa.com kutubxonasi 195 .. Imom Ismoil al-Buxoriy 612-bob.Al-adab al-mufrad. Nard o'ynayotganlarga salom bermagan kishi haqida 1304.. ayollar (tuyalarini) ohista yurg'iz". deganlar. dedilar. 1306. dedilar. Kaptar qimori haqvda 1299. Alloh va rasuliga osiy bo'libdi". Ashula haqida 1301.): "Bu yosh bolalar-ning ishidir. Dilxushlik zarardir". tezda bu ishingizni tashxang". Nard o'ynaganning gunohi haqida 1305.a. Abu Hurayra (r. U kishi nihoyat daraja-da g'azablanib.)dan rivoyat qilindi: "Baro ibn Molik xirgoyi qilgan holda erkaklarning tu-yalarini haydab borardi. dedilar.): "Ushbu ikki ni-shonli.) unga: "Ey. zero u qimordir". Baro ibn Ozib aytdilar: Rasululloh (s. Ayollarning tuyalarini haydab borish haqida 1300. Ibn Abbos Alloh taoloning: "Odamlar orasida shunday kimsalar ham borki.): "Salomni oshkora beringlar.a.v. 613-bob. 1302. odamlarning nard o'ynayotganlari haqida xabar keddi. Anshaja.. dedilar.)dan rivoyat qilindi: Rasululloh: "Kimki nard o'ynasa.a. qo'lini cho'chqaning etiga va qoniga botiribdi". 1303. So'ng: "Uning qimoridan (keladigan narsani) yeyish uchun o'ynaydigan odam xuddi chuchqaning go'shtini yeb. Fuzola ibn Ubayddan rivoyat qilindi: Bir jamoa ichida o'tirgandilar.v. dedilar.)ning oldilariga bir kishi kelib: "Biz bir-birimiz bilan ikki kaptardan garov o'ynaymiz".a.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.behuda so'z(lar)ni sotib olurlar.a. qoni-ga cho'milgan kabidir". 615-bob.a. Nard o'ynovchilarning ahvoli haqida www. Burayda (r.)ning rivoyat qilipshariga ko'ra Rasululloh shunday demishlar: "Kimki nard o'ynasa. Fuzayl ibn Muslim otalaridan rivoyat qildilar: Hz. 1307.v. 617-bob. Ali (k.ziyouz. ayollarning (tu-yalarini) haydardi. 614-bob.. o'rinlaridan turib ketdilar.. nard o'ynayotganlarni ko'rsalar ulardan uzoqlashardilar hamda ularga salom bermaslikka buyurardilar. Rasululloh (s. Anas ibn Molik (r. 616-bob. U xushovoz edi. 1308-hadis 1305-hadisning aynan takrori. dedi." (31:6) oyatidagi (behuda so'z)ni "ashula va shunga o'xshash narsalardir".

may va qimor. Yana Abu Hurayra (r. Abu Hurayra (r.a. dedilar.a. 621-bob.a. Shunday. Quraysh kishilari nard degan o'yin o'ynayotgan zmish-lar. 1310.a.): "Mo'min ki1pi o'zini bir inga ikki marta chaqirmaydi". 618-bob. Abu Hurayra (r.) aytdilar: "Rasululloh (s.. Bu o'rinda to'g'ri ma'no ham.): "Kimki bizga qarshi qurol ko'tarsa. (ya'ni. dedilar.v. Bu juda muammodir. Rasuli akram (s. Abu Hurayra (r. unga o'sha yerda bir hojat chiqarib qo'yadi". xuddi cho'chqaning go'shtiga qarab turgan kabidir". 1317-hadis yuqoridagi hadisning takrori. dedilar. Inga chaqtirish . u bizdan emasdir". 1313-hadis Amr ibn Os (r. menga yetib kelgan xabarga ko'ra.a..a.v.)dan rivoyat qilindi: U kishi kuylaklariga burun qoqib so'ng: "Barakalla! Abu Huray-ra kitan (zig'irpoyadan to'qilgan mato)ga burun qoqtsi". Oyisha darhol ularga odam jo'natib: "Agar nardni tezda chiqarib tashlamasangiz. dedilar.) nardni qimor sifatida o'ynayotgan odam haqida "U xuddi cho'chqa go'shti yeganday bo'ladi".v.): "Kimki kechasi o'q otsa. Nofi' (r. Mo'min kishi o'zini inga chaqtirmasligi haqida 1314. 619-bob. majoziy ma'no ham bor.) agar xonadonlarida biror kishi nard o'ynayot-ganini ko'rib qolsalar. oqibati juda yomon bo'ladi) hamda uning butun molshsh u haqda xabar keltirganga olib beraman!" 1312. Makka ahli. yuqoridagi hadisning takroridir. Alloh taolo bandaning jonini taqdir qilgan yerda olishi haqida 1318. Ko'ylakka burun qoqqan kishi haqida 1319. uni urib. 1311. nardni sindirib tashlar edilar".a.) aytdilar: Rasululloh (s.): "Alloh bir bandaning jo-nini biror yerda olishni iroda qilsa.ya'ni zaharli hashorotlarga chaqgirishdir.a. Abdulloh ibn Zubayr o'z xutbalarini shuvday dedilar: "Ey. aqlli odam xatoni takrorlamaydi . dedilar". Oyisha onamizdan rivoyat qilindi: Uylarida yashovchi axli baytda nard borligini xabari yetib kel-di. Hz. Abu Hurayra (r.a. Imom Ismoil al-Buxoriy 1309.a.a.v.com kutubxonasi 196 . kimki bu o'yinni o'ynasa. u bizdan emas". www. 620-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Men Alloh nomi bilan qasam ichib ayta-manki.dedilar. dedilar. o'zingizni uydan chiqarib yuboraman!" .a.)dan rivoyat qilingan.) aytdilar: "Abdulloh ibn Umar (r. binobarin. faqat u Abu Muso Ash'ariy (r.)dan rivoyat qilingan bo'lib. oqibati sochi va terisigadir. Alloh taolo: "Albatga." degan. Nardning oldida unga qarab o'tirgan esa. qimorsiz o'ynaydigan haqida esa: "U xuddi cho'chqaning qoniga qo'lini tiq-qan kabidir.ziyouz.Al-adab al-mufrad. Kechasi o'q otgan kishi haqida 1315. 1316. dedilar.a.

uni gapirsa oxirati ketab qoladigandek va uni izhor qilsa. Tog'am: "Biri-mizning qalbida shunday narsa namoyon bo'layaptiki. dedilar. uch marga takbir aytsin. 622-bob. Joriya xojasining sochini olib quyishi haqida 1327.com kutubxonasi 197 .v. 1324. Josuslik qilmang. Allohni kim yaratgan?" qabilidagi savollar bilan qiynalmasinlar".Al-adab al-mufrad. Gumon qilish haqida 1323.a. dedilar".v. Joriyalari soch olayotgan ekan. Abu Dardo: "Me-ning Damashq fosiqlari bilan nima ishim bor. Falonchi.) uni chaqi-rib: "Ey.)ning huzur-lariga kirdim. o'ladi-gandek". Rasulalloh. Ibn Umar (r. 1321. men ularni qaerdan bilaman?" .v. dedilar ul zot". deb yozdi.a. biz o'zimizda shunday nar-sa topdikki. Vasvasa haqida 1320.) aytdilar: "Sahobiylardan ba'zilai: "Yo.) aytdilar: "(Narsa-si) o'g'irlangan odam gumon qila-qila hatto o'g'ridan ham (gunohi) kattaroq bo'la boshlaydi".)dan rivoyat ^shindi: "Rasu-lulloh(s. o'zingdan boshla!" . xolos". Anas bin Molik (r. deyi"di ular. Sukayn ibn Abdulaziz otasidan rivoyat qildi. "Alloh hamma narsani yaratgan. yonla-ridan bir kishi o'tdi. 623-bob.) aytdilar: "Rasululloh (s. Oyishashshg huzurlariga kirdik. Abu Hurayra (r. "Bu sof imondir". O'g'li Bilol shun-da: "Men ularni yozib beraman". dedi. 624-bob. Abu Dar-do: "Sen qaerdan bilasan? Agar sen ularning fo-siqligini bilsang.): "Gumondan saqlanish. Hz. dedi.v. dedilar.a.a. bir-biringiz bi-lan raqobatlashmang. Abu Hurayra (r. Abdulloh ibn Umar (r. so'ng: "Rasulullohtsan bu haqtsa so'ralgavda "Agar birortangazda shunday (holat) bo'lsa. Allohning solih bandalari bo'ling!" .) aytdilar: "Rasululloh (s. 1325.deb so'radilar. o'zing ham ulardan birisan.): "Odamlar bo'lmagan narsa haqvda surishtirib. dedilar". Imom Ismoil al-Buxoriy "Odamlar meni Oyishaning hujrasi bilan minbarning o'rtasida ag'anab yotganimni ko'rib "Jinni" deydilar.dedilar". dedi. Bilol ibn Sa'd Ash'ariydan rivoyat qilin-di: "Muoviya Abu Dardoga xat yozib: "Menga Damashq fosiqlarini yozib yubor".a. u haqtsa gapirishni yoqtirmaymiz va u biz uchun quyosh nuri kabqdir". o'zaro adovat qilmang.ziyouz.a.dedi. deganlar". Oyisha uch marga takbir aytdilar. "Ha". Otasi aytdi: "Men Abdulloh ibn Umar (r. 1322.a. 1326. U odam: "Men hammadan shubha qilsam ham sizdan shubha qilmayman". bir-bi-ringizga hasad qilmang va g'azab qilmang. zero gumon so'zlarning yolg'onidir.a. Ul zot: "Shayton Odam bolasining qon tomirida kezadi". dedilar".) ayollaridan biri bilan birga edilar. Ul zot: "Buni oddin topganmidingiz?" . Shahr bin Havshab aytdilar: "Men tog'am bilan hz. www.dedi va ularning ismlarini yozib jo'natmadi". Rasuli akram (s. Men esa faqat ochman.a. bu xotinim falonchi".): "Nura terimni yulib oldi". Anas ibn Molik (r. dedilar. chuiki buni faqat mo'min his qiladi".a.a.

Ibn Umar (r. Umar (r. Hasan (r.a. kirshp uchun izn so'radilar. 1335.a.) bir kishini kaptar orqasidan yurganini ko'rib: "Shayton shaytonning ortidan yuribdi".v. dedi. Boshi joriyasining qo'lla-ri orasida.) Ji'roniyada go'sht taqsim qilayotganlarini ko'rdim. Basra voliysi Mug'iyra ibn Sho''baning huzuriga bir odam kelib: "Alloh amirni(ng ishlarini) isloh qilsin! Sizning soqchilaringiz tanigan-tanimaganni huzuringizga qo'yaverishar ekan".)dan rivoyat qilindi: Hz. Makka atrofidagi Sa'd ibn Bakr qabilasidan bo'lgan ayol Halima Rasululloh (s. 628-bob. Umar (r. dedilar". (Ular) kichkina qizaloqiar edilar".) aytdilar: "Hz. dedilar.a.a. 630-bob. Hojati tushgan odamning oldiga o'zi borishi kerakligi haqida 1339.v. Men u paytlar tuyaning bir a'zosini ko'tarib turgan yosh bola edim. Bir ayol ul zotning oldilariga kelib ridolarini ochdi. Imom Ismoil al-Buxoriy 625-bobdagi 1328-1329.)ni chaqaloqdikyaarvda emizgan va to'rt yoshlarigacha tarbiyalagan edilar (m. 1338-hadis yuqoridagi hadisning takrori. (Umarni ko'rib) boshini tortib oldi. 627-bob. Sadoqat haqida 1331. 1334. Hz. "Chaqirtirsangiz o'zim borardim-ku.)dan rivoyat qilindi: "Rasulul-loh: "O'rtoqlarim mening oddimga o'ynagani sekin ke-lishardi.m.ziyouz.v. yonlaridan 2 dirham chiqarib ularga berdilar".a. www.) bir kuni uning eshigiga kelib.a.) bilan bir ko'chada ketayotib. Hz. Men: "Bu kim?" degandim.a.a. Oyisha (r.a. Usmonr.) jum'a xutbasqtsa faqat (daydi va quturgan) itlarni o'ldi-rish va kaptarlarni so'yishni buyurardilar".Al-adab al-mufrad. Abu Abdulloh aytdilar: "Bu go'daklarni muhofaza qilish uchundir".a. Abu Hurayra (r. so-chingai tarayversin". Abu Tufayl (r.a. dedi. Tanishish haqida 1332.a.) aytdilar: "Rasululloh (s. Kaptarni so'yish haqida 1336.).): "Qo'y. bir to'da habash bolalarning oddi-dan o'tdik. Zayd ibn Sobit (r. Abu Uqba aytdilar: "Men Ibn Umar (r. ey. 1337.Shu-hadislar 607-bobdagi 1293-hadisiing takrori. Ibrohim aytdilar: "Do'stlarimiz (o'ynayotga-nimizda) bizdan itlardan bo'lak hech narsani qizg'an-masdilar". dedilar. Zayd izn berdi. joriya uning sochini tarayotgan edi.) aytdilar: "Rasululloh (s. 629-bob. U: "Alloh uni kechirsin.a. 626-bob.) ularning o'ynayottanlarini ko'rib.com kutubxonasi 198 . "Bu ayol ul zotning sut onalari" deb javob berishdi". Bolalarnimg o'yinlari haqida 1333. tanimagan it quturgan tuya oldida foyda beradi".

): "Mening senga hojatim bor edi".ziyouz. Ammor ibn Yosir (r.a. Ibn Umar ularga qarab: "Yovuz-lik uchun bunchalar chaqqon bo'lmasangiz!" .a.a. Ortiqcha so'zlash haqida 1344. dedilar".v. Birovga tegmaydigan qilib gapirish haqida 1341. Haligi kirgach. 633-bob. 635-bob. 632-bob. 1343. 637-bob. u qabilasining yomon biro-dari". dedilar". Ikki yuzlamachilikning gunohi haqida 1347. qiyomat kuni uning tili olovdan bo'ladi".v. Birovning uyida alanglab qarayverish haqida 1342. dedilar".) aytdilar: "Bir kishi Rasulul-loh (s. ul zot: "Bu o'shalardandir". Abu Hurayra dedilar: "Ortiqcha gapda yaxshilik yo'q". Agar ro'zador bo'lsa.) aytdilar: "Men Rasu-lulloh (s. Habib ibn Sobit aytdilar: "Sahobiylar bosh-qa kishiga tegmaydigan qilib umumiy tarzda gapirishni yaxshi ko'rishar edi". Ibn Abil Huzayl aytdilar: "Abdulloh ibn Mas'ud (r. buvdan ko'ra ko'zingning o'yilib tushgani yaxshi edi". Hz. 1345. Ul zot: "Ayting. 634-bob. ummatimning yaxshila-ri esa eng go'zal xulklilaridir". Iroqliklardan bir guruh Abdulloh ibn Umar (r.v.): "Odamlarning yomonlaridan biri ikkiyuzala-machidir.a. do'sti alanglayverdi.a. Uyga kirishgach.a.) unga: "Xudo haqi. u www.). Abu Hurayra (r.a.) aytdilar: "Kishi odamlar oldvda balg'am ko'chgan paytda kafti bilan to'sib (odam-lar yo'q) yerga tashlasin. Abu Hurayra (r. Umar (r.): "Ummatimning yomonlari bekorchi. Bir gavdali odam o'tib qolgan edi.a. Abdulloh ibn Mas'ud (r.v.)ning huzuriga keldi. dedilar". U bilan do'stlaridan yana bir kishi bor edi.com kutubxonasi 199 . Odamlar oldida balg'am tashlash haqida 1340.) aytdilar: "Rasululloh (s.)ning shunday deganlarini eshitdim:"Kim dunyoda ikkiyuzlamachi bo'lsa. dedi Zayd (r. kirsin.Al-adab al-mufrad.dedilar.a. Abu Hurayra (r.a. dedilar. Yomon odamlardan qo'rqish haqida 1348.)ning oldilariga kirish uchun izn so'radi.a.a. bularga bir yuzi bilan borsa.) bir kishini ko'rgani bordilar.) aytdilar: "Rasululloh (s.a. Imom Ismoil al-Buxoriy mo'minlar amiri". Oyisha (r. o'zini yog'la-sin toki unda ro'za ekanidan asar qolmasin".a. Xizmatchilarning bo'yinla-rida oltin bezak bor edi. nojo'ya gaplarni tinmay javraganidir. Ikkiyuzlamachilik haqida 1346. ularga boshqa yuzi bilan keladi". dedilar. 631-bob. 636-bob.

G'azab kelganda nima deyish haqida 1356.Al-adab al-mufrad.a.a.v.)dan gapirsam.v. uni tark etgan kishidir".): "Kuchlilik pahlavoshshqda emas.) unga qaradilar.v.a. 1350. Imom Ismoil al-Buxoriy bilan muloyim gap-lashdilar. dedi. 1352.) nima deganlarini eshitdingmi? "A'uzu"ni ayt".a. dedilar.) aytdilar: Rasululloh (s.v.dedi. biri ko'tarilsa. dedilar. U "A'uzu billahi mina-sh-shaytonir ra-jim"dir".a. jahli ketadi.)aytdilar: "Rasululloh (s.v. deyilmoqchi. Uning roziligi yo'lida chiqqan g'azabdan ko'ra qiymatliroq jur'at yo'qtsir" 642-bob. Agar u odam shu kalimani aytsa. Allohning rasuli. U odam ketgach: "Ey. Jafo do'zaxdadir". 639-bob.a. 640-bob.a. Abu Mas'ud (r.v. Abdulloh ibn Umar (r. Imron ibn Xusayn (r. vallohu a'lam . 641-bob. dedi. Be-nomuslik jafodandir.com kutubxonasi 200 . oda^mlar-ning eng yomoni odamlar yomonligidan qo'rqib. ko'zla-ri yirik edi. Abu Bakra (r. Shunda Imron unga: "Men senga Rasululloh (s.a.)dan rivoyat qilindi: Rasulul-loh (s.ziyouz. Sulaymon ibn Surad (r. Abu Hurayra (r. Agar uyalmasang bilganingni qil 1353.a.a. Ikkinchi odam turib boyagi odam-ning oddiga bordi va: "Rasululloh (s.) huzurlarida talashib-torti-shshpardi. sen menga sahifangdan gapirasan-a".a. Abdulloh ibn Umar (r. Nabiy muhgaram (s.a.v. bu odam haqida boyagiday gapirib. dedilar". bilganingni qil!" . Ul zot: "Ey.): "Hayo imondandir. 1355. deb yozilgan".v.a.ning boshlari kattagina.) aytdilar: "Ikki kishi Rasululloh (s. Agar qarasalar butun tanalari bilan qarardilar". Ya'ni o'zingning maza-bemaza yozgan narsalaringdan gapirasan. so'ng: "Men bir kalimani bilaman. dedilar. imon jannatda-dir. ikkinchisi (o'z-o'zidan) ko'tariladi".) aytdilar: "Alloh taoloning huzurida. Jafo haqida 1351.a. Shunda boya-gi odam: "Nima.a. men senga jinnimanmi?" . G'azab haqida 1354.): "Odamlarga yetib kelgan ilk payg'ambarlikning gaplaridan biri: "Uyalmasang.dedilar". Yursalar tepaliqtsan tushib kelayotgan-day o'zlarini orqaga tashlab yurardilar. Ulardan birining yuzi g'azabdan qizarib ket-gandi. Ba-shir ibn Ka'b: "Hikmatlarda viqor hayodavdir.a. Hayo haqida 1349. bal-ki jahl chiqqan paytda o'zini qo'lga ola bilishlikdir". 638-bob. u bilan muloyim gap-lashdingiz?" .dedim. Oyisha. dedilar. dedilar.): "Hayo faqat yaxshilik keltiradi".)dan rivoyat qilindi: "Rasu-lulloh (s. www.)dan rivoyat qilindi: "Hayo va imon teng va bir butundir. saki-nat hayodandir". Muhammad ibn Ali otasidan rivoyat kdldi: "Rasuli akram (s.v.

ziyouz. kuni kelib dushmaning bo'lib qolishi mumkin. O'zining fazlu karami bilan nixoyalatgan Alloh taologa hamdlar. unga boladek bog'lanib qolasan. 643-bob. Imom Ismoil al-Buxoriy 1357-hadis yuqoridagi hadisning takrori. Hz. "G'azablansang.ziyouz. Agar yomon ko'rsang.a.Al-adab al-mufrad.php?topic=588. www.a. Hz. o'sha do'stingga yomonlik.): "Agar yaxshi ko'rsang.deb so'radilar.v. Hz. Ali (k. 645-bob.a.) aytdilar: "Sevgingda bog'liqpik.v. Yomon ko'rishingda talofat bo'lmasin 1360-hadis. Ibn Abbos (r. Dushmanin-gni o'rtacha yomon ko'r-ki.): "Islomni bilingiz va odamlar uchun qulay qilin-giz". Uning Rasuli Muhammad sollalloyau 'alayyahi vassallamga durudu salavotlar bo'lsin! Online o’qish: http://forum.com 2007 www. Umar ibn Xattob (r. 644-bob.) Ibn Kavvoga: "Oldingilar nima deganini bilasanmi? Do'stingni o'rtacha sevginki.a. deya 3 marta takrorladilar. Umar (r.ziyouz. dedilar.com kutubxonasi 201 .com/index. dedilar 2 marta". sukut qil". Do'stini me'yorida sevish haqida 1359. yomon ko'rishda talofat bo'lma-sin. Laylo va Doniyor tayyorlagan. kuni kelib do'sting bo'lib qolishi mumkin". talofat-ni sog'inib qolasan".0 Internet uchun Umarbek. "Qanday qilib?" .) aytdilar: "Rasululloh(s. G'azablanganda sukut qilish haqida 1358.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful