Nalika aku maca serataning priyayi lihur Wa Santo (KRT Widijatmo Sontodipuro) ing PS edisi 38 – tanggal 22 September 2001

, aku dadi kesengsem, kepingin nerapake hamijangane para sepuh duk ing nguni. Kebeneran materi-materi sing diserat mau ana sambung rapete karo piwulangan Basa Dhaerah (Jawa) SLTP. Ing wulangan kelas 2 cawu 1 SLTP ana Sub Tema “Ukara Sesanti/ Semboyan”. Ing kono ana materi kayadene: Mangan ora mangan yen kumpul, Alon-alon waton kelakon, Rawe-rawe rantas malang-malang putung, Becik ketitik ala ketara, Sapa jujur bakal mujur, Sing salah seleh, Sing goroh growah, Sing weweh bakal wuwuh, Sepi ing pamrih rame ing gawe, Wani ngalah luhur wekasane, Adigang adigung adiguna, Ana catur mungkur, Ana awan ana pangan, Rukun agawe santosa crah agawe bubrah, lsp. Pancen bener ngendikane pyayi luhur mau, sok-sok slogan-slogane wong Jawa iku mung dadi guyonan. Mula kanggone guru basa Jawa kudu melu cawe-cawe lan enggal-enggal cancut taliwanda saperlu nglurusake panemu-panemu sing kurang trep mungguhe empan lan papane. Sadurunge, aku iki ya nuwun sewu lho karo pamaos. Ing kene dudu kok aku nggurui utawa minteri, aku mung saderma urun rembug. Yen bisa pamaos mengko ya kersaa nulis, ben dhiskusine dadi rame lan pungkasane padha tambah kawruhe. Nanging aku ya nyuwun pangapura, basaku ora bisa alus kaya panjenengane Wa Sonto. Aku pancen kelairan generasi anyar, dadi bisaku ya basa Jawa Anyar. Karepku mangkene, nalika kita mulang siswa bab ukara sesanti mau, kita kudu menehi tuladha pengalaman urip ing madyaning bebrayan sing positif lan negatif. Sing positif kudune ditrapake siswa lan sing negatif kudune dibuwang wae. Tuladha: a.Rawe-rawe rantas malang-malang putung. Tegese: Kabeh sing ngalang-alangi sedyane, bakal disingkirake. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Nalika jaman perang ngrebut kamardhikan biyen, para pahlawan padha asesanti kaya kasebut. Karepe, sapa wae sing ngalang-alangi gegayuhane para pahlawan mau, sing arep mardhekakake negara Indonesia bakal diperangi utawa disingkirake. Negatif: Nalika siswa arep melu ulangan banjur asesanti kaya kasebut. Sebab dheweke ora sinau. Pokoke aku kudu nyontek/ngerpek. Sing ora gelem nyontoni utawa nglapurake aku anggone ngerpek kudu disingkirake/diancam arep dilarani. b. Becik ketitik ala ketara. Tegese: Becik utawa ala bakal ketara dhewe ing tembe burine. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong iku yen tumindak becik marang liyan mesthi entuk piwales becik uga saka sapepadhane. Senajan piwales mau saka wong liya/dudu sakawit sing dibeciki mau, samono uga suwalike. Lan ing tembe buri sing tumindak becik entuk ganjaran swarga, dene sing ala entuk piwales neraka. Negatif: asiswa sing mempeng sinanune kok kebeneran bijine eleklan sing nyontek/ngerpek bijine apik-apik. Kamangka bapak ibu gurune ora ngerti tumindake siswa mau. (yen guru mrangguli bab kara ngene, guru kudu bisa njlentrehake yen sejatine biji apik kasebut mung sawijine “kemenangan sesaat’. Durung mesthi yen mengkone bakal nemu kabegjan. E…mbokmanawa siswa sing kaya mangkono mau bakal angel entuk pagawean. Jalaran nalika di-tes ora bisa mangsuli babar pisan). c. Sapa jujur bakal mujur Tegese: Sing tumindak jujur bakal nemu kabegjan sejati.

Negatif: Jarene siswa.Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing jujur saparipolahe mesthi bakal pinercaya liyan ing kana-kene. dheweke tansah tumindak ngalah. imbangane apa? Rak rugi. Sing goroh growah Tegese: Sapa sing tumindak goroh bakal entuk kapitunan. Negatif: Para siswa kadhang-kadhang duweni panemu. nganti sing ngrungokake kepranan atine. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong ing padesan yen ngedegake omah utawa duwe gawe mantu/nyunat utawa ndandani dalan. lumrahe bakal didohi ing pasrawungan lan ora bakal pinercaya liyan. e. lumrahe nganggo sesanti kasebut. Wani ngalah luhur wekasane Tegese: Sapa sing gelem ngalah bakal nemu kamulyan ing burine.” h. Wong-wong kang kaya mangkono banjur dipasrahi jejibahan wigati. yen bocah iku terus-terusan ngalahan mesthi bakal disepelekake liyan. Negatif: Siswa sing bola bali ngerpek nalika ulangan ora nate konangan bapak ibu gurune. Iki uga mathuk karo ajaran agama “Ora bakal entek samubarang kang diwenehake. ngomong sakngomong kepenak dirungokake. f. Wis aku daknyonto/ngerpek wae!” d. wektune. . sebab yen dhuwite diamalake bakal entek lan ora bisa njajan. Sebab gurune ora pati open lan siswane wasis anggone nyimpen kerpekan. Mulane yen ana sing ngajak gelut. pungkasane Bawang Abang nemu cilaka. Sapa sing salah seleh Tegese: Sapa sing sengaja tumindak salah bakal konangan. Paraga Cinderella sasuwene urip karo mbakyu-mbakyune. Pungkasane banjur dadi “Permaisuri”. Waktu adalah uang. kayata: nyekel dhuwit utawa donya brana kang banget ajine. Negatif: Siswa sing pinter banget gorohe (profesional). Sing weweh bakal wuwuh Tegese: Sapa sing gelem ngamal mesthi entuk ijol kang ngluwihi ngamale. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing seneng dana driyah mesthi bakal entukgentine dudu saka pawongan sing diwelasi mau. yen aku jujur terus nalika ulangan mesthi ajur bijiku. “Kok enak nyambut gawe ora dibayar. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Maling nyolong sepedhah motor banjur digepuki rame-rame dening masyarakat. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Kaya dongeng Cinderella utawa Bawang Putih-Bawah Abang. “Wah. sok-sok malah akeh kancane. Sebab. g. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing bola-bali tumindak goroh. lha tenagane.” Negatif: Para siswa ora gelem/angel tumindak ngamal. nanging bakal ditambah makaping-kaping dening Gusti Allah. Negatif: Siswa sing kurang mampu pikirane bakal mbatin. ya ayo diladeni wae. Semono uga si Bawang Putih tansah ngalah karo Bawang Abang. Sepi ing pamrih rame ing gawe Tegese: Tumandang gawe tanpa duwe kamelikan apa-apa.

i. Siswa wis ora bakal kleru maneh ing panemune lan . Adigang adigung adiguna Tegese: Ngendel-endelake kekuwatane. Ana awan ana pangan Tegese: Anggering srengenge isih sumunar Gusti Allah bakal paring rezeki/panguripan marang makhluke. wong liya ngarani dhiri kita “sombong”. Pemudha-pemudha Indonesia mau sadhar yen kerukunan iku marakake kuwat lan yen pecah-pecah bakal dimupangatake dening kaum penjajah. Yen kita putrane priyayi luhur. marang apa sing diduweni saengga isih kober ngudang putrane. wong tuwa banjur mburu rupiyah tanpa eling awan lan bengi sarta lali sanak famili. mesthine ora dituduhtuduhake marang liyan. yen urip mono kudu tansah usaha ben keturutan apa sing dadi pepenginane. Rukun agawe santosa crah agawe bubrah Tegese: Kerukunan. Adhedhasar panyuwune anak kang werna-werna mau. keluhurane. ndadekake kasantosan. k. ya kudu ngatonake keluhurane wong tuwa kita lan kita kudu luwih onjo. l. tumindak kaya mangkono iku ora ana paedahe. Ayo yen nggarap soal ulangan kudu sing rukun anggone “kerja sama” utawa conto-contoan. Yen katelune sipat mau malah dipamer-pamerake. kabeh wong kudu ngerti marang kepinteran kita. Kanthi tuladha kaya ing dhuwur diajab bisaa siswa nerapake sesanti-sesanti kasebut ing sajroning urip saben dinane. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong kuwi yen wis dhuwur kawruhe lan alim agamane mesthi ora gelem yen dijak rerasan sing kurang becik tumrape wong liya. Negatif: Siswa kita padha rumangsa ora trima yen wong tuwane sakloron aweh pangan mung apa anane. lho yen ana kegiyatan rasan-rasan ora melu ngrumpi/ora ngrungokake mesthi bakal ketinggalan lan bisa-bisa dadi KUPER (kurang pergaulan). senajan ta ora dipamerake. j. congkrah ndadekake kerusakan Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Jaman biyen pemudha-pemudhi Indonesia kang beda suku bangsa. Sebab. yen kita duwe kekuwatan ora dituduhake liyan. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong kuna biyen (embah/buyut kita) uripe tansah ayem tentrem. Negatif: Jarene siswa. Luwih-luwih yen duwe kepinteran. agama. Kabeh ora ana sing padha ngaya anggone golek donya-brana. Ana catur mungkur Tegese: Ora gelem ngrungokake rerasanan sing ora becik. kumpul kulawargane lan bisa silaturahmi marang sanak-kadange. Dheweke banjr matur.sebab saliyane nglakoni dosa. Sebab. Negatif: Siswa padha alok. suwening suwe wong liya bakal ngerti dhewe. kita diarani licik lan ora duwe daya/tenaga. yen rukun bijine bisa apik-apik lan yen ora rukun bijine panggah elek-elek. Negatif: Para siswa padha migunakake sesanti kasebut yen arep ana ulangan. aja nganti kalah karo kanca liyane. Ing tanggal 28 Oktober taun 1928. lan kepinterane. Panjenengane padha rumangsa cukup. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong iku yen duweni kekuwatan (ilmu bela dhiri upamane) utawa keluhuran (putrane pejabat upamane) apadene kepinteran sawijine bab. lsp padha kumpul saperlu nganakake “Sumpah Pemudha”.

2000). strategi tumapake Pendhidhikan Budi Pekerti iku diorganisasekake minangjka bagian integral saka mata pelajaran kang relevan. kayadene: Pendhidhikan Agama Islam (PAI).negesine kanthi pikiran kang positif. Sebab anane ukara sesanti mono pancen duweni pangangkah kanggo nuwuhake semangat utawa krenteg lan pitutur marang sapa wae. Sebab. Senajan ta piwulangan Basa Jawa ora katut sinebutake ing kono. Sikap. Tumrape guru basa Jawa anane materi “Ukara Sesanti/Semboyan” mujudake sawijine kalodhangan kanggo nyelipake Pendhidhikan Budi Pekeri. Pendhidhikan Pancasila dan Kewarganegaraan (PPKn) sarta Pendhidhkan Basa lan Sastra Indonesia. . nanging matapelajaran Bahasa Daerah (Jawa) dakkira iya banget relevane kanggo nuwuhake budi pekerti luhure siswa kita kasebut. lan Perilaku” siswa sing bakal nuwuhake akhlak kang mulya. Yen manut “Pendhidhikan Budi Pekerti Untuk Pendidikan Dasar dan Menengah” (Departemen Pendidikan Nasional Direktorat Jenderal Pendidikan Dasar dan Menengah Jakarta. tujuane Pendhidhikan Budi Pekerti iku kanggo ngrembakakake “Nilai.