Nalika aku maca serataning priyayi lihur Wa Santo (KRT Widijatmo Sontodipuro) ing PS edisi 38 – tanggal 22 September 2001

, aku dadi kesengsem, kepingin nerapake hamijangane para sepuh duk ing nguni. Kebeneran materi-materi sing diserat mau ana sambung rapete karo piwulangan Basa Dhaerah (Jawa) SLTP. Ing wulangan kelas 2 cawu 1 SLTP ana Sub Tema “Ukara Sesanti/ Semboyan”. Ing kono ana materi kayadene: Mangan ora mangan yen kumpul, Alon-alon waton kelakon, Rawe-rawe rantas malang-malang putung, Becik ketitik ala ketara, Sapa jujur bakal mujur, Sing salah seleh, Sing goroh growah, Sing weweh bakal wuwuh, Sepi ing pamrih rame ing gawe, Wani ngalah luhur wekasane, Adigang adigung adiguna, Ana catur mungkur, Ana awan ana pangan, Rukun agawe santosa crah agawe bubrah, lsp. Pancen bener ngendikane pyayi luhur mau, sok-sok slogan-slogane wong Jawa iku mung dadi guyonan. Mula kanggone guru basa Jawa kudu melu cawe-cawe lan enggal-enggal cancut taliwanda saperlu nglurusake panemu-panemu sing kurang trep mungguhe empan lan papane. Sadurunge, aku iki ya nuwun sewu lho karo pamaos. Ing kene dudu kok aku nggurui utawa minteri, aku mung saderma urun rembug. Yen bisa pamaos mengko ya kersaa nulis, ben dhiskusine dadi rame lan pungkasane padha tambah kawruhe. Nanging aku ya nyuwun pangapura, basaku ora bisa alus kaya panjenengane Wa Sonto. Aku pancen kelairan generasi anyar, dadi bisaku ya basa Jawa Anyar. Karepku mangkene, nalika kita mulang siswa bab ukara sesanti mau, kita kudu menehi tuladha pengalaman urip ing madyaning bebrayan sing positif lan negatif. Sing positif kudune ditrapake siswa lan sing negatif kudune dibuwang wae. Tuladha: a.Rawe-rawe rantas malang-malang putung. Tegese: Kabeh sing ngalang-alangi sedyane, bakal disingkirake. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Nalika jaman perang ngrebut kamardhikan biyen, para pahlawan padha asesanti kaya kasebut. Karepe, sapa wae sing ngalang-alangi gegayuhane para pahlawan mau, sing arep mardhekakake negara Indonesia bakal diperangi utawa disingkirake. Negatif: Nalika siswa arep melu ulangan banjur asesanti kaya kasebut. Sebab dheweke ora sinau. Pokoke aku kudu nyontek/ngerpek. Sing ora gelem nyontoni utawa nglapurake aku anggone ngerpek kudu disingkirake/diancam arep dilarani. b. Becik ketitik ala ketara. Tegese: Becik utawa ala bakal ketara dhewe ing tembe burine. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong iku yen tumindak becik marang liyan mesthi entuk piwales becik uga saka sapepadhane. Senajan piwales mau saka wong liya/dudu sakawit sing dibeciki mau, samono uga suwalike. Lan ing tembe buri sing tumindak becik entuk ganjaran swarga, dene sing ala entuk piwales neraka. Negatif: asiswa sing mempeng sinanune kok kebeneran bijine eleklan sing nyontek/ngerpek bijine apik-apik. Kamangka bapak ibu gurune ora ngerti tumindake siswa mau. (yen guru mrangguli bab kara ngene, guru kudu bisa njlentrehake yen sejatine biji apik kasebut mung sawijine “kemenangan sesaat’. Durung mesthi yen mengkone bakal nemu kabegjan. E…mbokmanawa siswa sing kaya mangkono mau bakal angel entuk pagawean. Jalaran nalika di-tes ora bisa mangsuli babar pisan). c. Sapa jujur bakal mujur Tegese: Sing tumindak jujur bakal nemu kabegjan sejati.

“Wah. . lumrahe bakal didohi ing pasrawungan lan ora bakal pinercaya liyan. nanging bakal ditambah makaping-kaping dening Gusti Allah. f. e. sok-sok malah akeh kancane. Negatif: Para siswa kadhang-kadhang duweni panemu. imbangane apa? Rak rugi.” h. Sing weweh bakal wuwuh Tegese: Sapa sing gelem ngamal mesthi entuk ijol kang ngluwihi ngamale. Semono uga si Bawang Putih tansah ngalah karo Bawang Abang. wektune. pungkasane Bawang Abang nemu cilaka. Negatif: Siswa sing pinter banget gorohe (profesional). sebab yen dhuwite diamalake bakal entek lan ora bisa njajan. lha tenagane. yen aku jujur terus nalika ulangan mesthi ajur bijiku.” Negatif: Para siswa ora gelem/angel tumindak ngamal. g. Wani ngalah luhur wekasane Tegese: Sapa sing gelem ngalah bakal nemu kamulyan ing burine. Waktu adalah uang. yen bocah iku terus-terusan ngalahan mesthi bakal disepelekake liyan. ngomong sakngomong kepenak dirungokake. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Maling nyolong sepedhah motor banjur digepuki rame-rame dening masyarakat. Iki uga mathuk karo ajaran agama “Ora bakal entek samubarang kang diwenehake. kayata: nyekel dhuwit utawa donya brana kang banget ajine. nganti sing ngrungokake kepranan atine. Sing goroh growah Tegese: Sapa sing tumindak goroh bakal entuk kapitunan. Paraga Cinderella sasuwene urip karo mbakyu-mbakyune. Sebab.Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing jujur saparipolahe mesthi bakal pinercaya liyan ing kana-kene. Sebab gurune ora pati open lan siswane wasis anggone nyimpen kerpekan. Wis aku daknyonto/ngerpek wae!” d. lumrahe nganggo sesanti kasebut. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing bola-bali tumindak goroh. Negatif: Siswa sing bola bali ngerpek nalika ulangan ora nate konangan bapak ibu gurune. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong ing padesan yen ngedegake omah utawa duwe gawe mantu/nyunat utawa ndandani dalan. Negatif: Jarene siswa. “Kok enak nyambut gawe ora dibayar. Sapa sing salah seleh Tegese: Sapa sing sengaja tumindak salah bakal konangan. Wong-wong kang kaya mangkono banjur dipasrahi jejibahan wigati. ya ayo diladeni wae. Sepi ing pamrih rame ing gawe Tegese: Tumandang gawe tanpa duwe kamelikan apa-apa. Pungkasane banjur dadi “Permaisuri”. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Kaya dongeng Cinderella utawa Bawang Putih-Bawah Abang. Mulane yen ana sing ngajak gelut. Negatif: Siswa sing kurang mampu pikirane bakal mbatin. dheweke tansah tumindak ngalah. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong sing seneng dana driyah mesthi bakal entukgentine dudu saka pawongan sing diwelasi mau.

Ana catur mungkur Tegese: Ora gelem ngrungokake rerasanan sing ora becik. Ana awan ana pangan Tegese: Anggering srengenge isih sumunar Gusti Allah bakal paring rezeki/panguripan marang makhluke. lsp padha kumpul saperlu nganakake “Sumpah Pemudha”. Ing tanggal 28 Oktober taun 1928. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong iku yen duweni kekuwatan (ilmu bela dhiri upamane) utawa keluhuran (putrane pejabat upamane) apadene kepinteran sawijine bab. yen rukun bijine bisa apik-apik lan yen ora rukun bijine panggah elek-elek. yen kita duwe kekuwatan ora dituduhake liyan.sebab saliyane nglakoni dosa. keluhurane. kumpul kulawargane lan bisa silaturahmi marang sanak-kadange. j. wong liya ngarani dhiri kita “sombong”. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong kuna biyen (embah/buyut kita) uripe tansah ayem tentrem. k. marang apa sing diduweni saengga isih kober ngudang putrane. ya kudu ngatonake keluhurane wong tuwa kita lan kita kudu luwih onjo. congkrah ndadekake kerusakan Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Jaman biyen pemudha-pemudhi Indonesia kang beda suku bangsa. Sebab. Tuladha ing madyaning bebrayan: Positif: Wong kuwi yen wis dhuwur kawruhe lan alim agamane mesthi ora gelem yen dijak rerasan sing kurang becik tumrape wong liya. Negatif: Siswa padha alok. Kabeh ora ana sing padha ngaya anggone golek donya-brana. Siswa wis ora bakal kleru maneh ing panemune lan . kabeh wong kudu ngerti marang kepinteran kita. Dheweke banjr matur. senajan ta ora dipamerake. tumindak kaya mangkono iku ora ana paedahe.i. yen urip mono kudu tansah usaha ben keturutan apa sing dadi pepenginane. Luwih-luwih yen duwe kepinteran. aja nganti kalah karo kanca liyane. Kanthi tuladha kaya ing dhuwur diajab bisaa siswa nerapake sesanti-sesanti kasebut ing sajroning urip saben dinane. agama. Panjenengane padha rumangsa cukup. Negatif: Para siswa padha migunakake sesanti kasebut yen arep ana ulangan. Adhedhasar panyuwune anak kang werna-werna mau. Negatif: Jarene siswa. Rukun agawe santosa crah agawe bubrah Tegese: Kerukunan. Pemudha-pemudha Indonesia mau sadhar yen kerukunan iku marakake kuwat lan yen pecah-pecah bakal dimupangatake dening kaum penjajah. Yen kita putrane priyayi luhur. lho yen ana kegiyatan rasan-rasan ora melu ngrumpi/ora ngrungokake mesthi bakal ketinggalan lan bisa-bisa dadi KUPER (kurang pergaulan). Adigang adigung adiguna Tegese: Ngendel-endelake kekuwatane. kita diarani licik lan ora duwe daya/tenaga. Sebab. mesthine ora dituduhtuduhake marang liyan. Ayo yen nggarap soal ulangan kudu sing rukun anggone “kerja sama” utawa conto-contoan. Negatif: Siswa kita padha rumangsa ora trima yen wong tuwane sakloron aweh pangan mung apa anane. ndadekake kasantosan. Yen katelune sipat mau malah dipamer-pamerake. suwening suwe wong liya bakal ngerti dhewe. l. lan kepinterane. wong tuwa banjur mburu rupiyah tanpa eling awan lan bengi sarta lali sanak famili.

Yen manut “Pendhidhikan Budi Pekerti Untuk Pendidikan Dasar dan Menengah” (Departemen Pendidikan Nasional Direktorat Jenderal Pendidikan Dasar dan Menengah Jakarta. Senajan ta piwulangan Basa Jawa ora katut sinebutake ing kono. Sikap. tujuane Pendhidhikan Budi Pekerti iku kanggo ngrembakakake “Nilai. lan Perilaku” siswa sing bakal nuwuhake akhlak kang mulya. Tumrape guru basa Jawa anane materi “Ukara Sesanti/Semboyan” mujudake sawijine kalodhangan kanggo nyelipake Pendhidhikan Budi Pekeri. nanging matapelajaran Bahasa Daerah (Jawa) dakkira iya banget relevane kanggo nuwuhake budi pekerti luhure siswa kita kasebut. kayadene: Pendhidhikan Agama Islam (PAI). strategi tumapake Pendhidhikan Budi Pekerti iku diorganisasekake minangjka bagian integral saka mata pelajaran kang relevan. 2000). Pendhidhikan Pancasila dan Kewarganegaraan (PPKn) sarta Pendhidhkan Basa lan Sastra Indonesia.negesine kanthi pikiran kang positif. . Sebab anane ukara sesanti mono pancen duweni pangangkah kanggo nuwuhake semangat utawa krenteg lan pitutur marang sapa wae. Sebab.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful