CERITA WAYANG BAHASA JAWA

Endang Pregiwa iku anake Arjuna lan Endang Manuhara. Dheweke duwe sedulur tunggal bapa biyung sing jenenge Endang Pregiwati. Ing lakon Pregiwa-Pregiwati, kekarone bebarengan lunga nggoleki bapakne menyang Amarta, kairingan Cantrik Janaloka minangka pangiringe. Ing tengahing laku ngupadi bapakne iku, katelune sapatemon kalawan Kurawa sing nembe ngupadi patah kembar kanggo minangkani wewaton nglamar Dewi Siti Sendari. Ancase Kurawa, Dewi Siti Sendari bakal didhaupake kalawan pangeran pati Astina sing jenenge Leksmanamandrakumara. Nalika Janaloka kacipuhan ngadhepi Kurawa ing sawijining andon yuda sing ora imbang, Endang Pregiwa banjur ngejak mlayu Endang Pregiwati, nyingkir saka papan andon yuda. Endang Pregiwa lan adhine wusana sapatemon kalawan Abimanyu. Sabanjure Abimanyu ngadhepi Kurawa sawise Janaloka nemahi pati. Lan nalika iku Gathotkaca mbiyantu Abimanyu saengga kekarone kasil ngasorake para Kurawa. Gathotkaca sing weruh Pregiwa lan Pregiwati banjur tuwuh rasa tresna ing atine. Endang Pregiwa nglanggati krenteging rasa tresa ing atine Gathotkaca lan wusana kekarone didhaupake. Gathotkaca lan Endang Pregiwa nurunake anak siji sing jenenge Arya Sasikirana utawa Sasikirna. Dene Endang Pregiwati sabanjure dilamar dening Pancawala sawise kedadeyan rajapati. Gathotkaca ditutuh mateni Pancawala nggunakake keris sing disilih saka Arjuna, saengga antuk paukuman kanthi cara dirante. Nanging Gathotkaca kasil ndhudhah sejatining kedadeyan rajapati iku. Gathotkaca kasil nemokake bukti yen sing mateni Pancawala ora liya Leksmanamandrakumara, anake Duryudana utawa Suyudana, sing pancen pengin sesandhingan kalawan Endang Pregiwati. Wusana, Gathotkaca diluwari saka paukuman lan Pancawala diwaluyakake maneh dening Sri Kresna amarga pancen durung tekan pepesthene nemahi pati. Dhaupe Endang Pregiwati lan Pancawala, anake Prabu Yudhistira, lumaku kanthi regeng lan agung kadidene dhaupe anak raja. Pancawala ing crita pedhalangan Jawa mujudake anake Prabu Yudhistira utawa Puntadewa, raja ing Indraprasta/Amarta/Amerta, lan Dewi Drupadi, anake Prabu Drupada raja ing Pancala. Miturut crita Hindhu, Dewi Drupadi duwe sisihan akeh utawa nglakoni poliandri, yaiku dadi sisihane Pandhawa sing nurunake anak dhewe-dhewe. Ing Mahabarata, Pancawala uga sinebut Pancakumara utawa Pandhawasuta, tegese anake para Pandhawa. Lan saka dhaupe Dewi Drupadi kalawan para Pandhawa banjur nurunake Pratiwindya (anake Yudhistira), Srutasoma (anake Bima), Srutakirti (anake Arjuna), Srutanika (anake Nakula) lan Srutakarman (anake Sadewa). Pancawala banjur dhaup karo Dewi Pregiwati. Ing perang Baratayuda, Pancawala mehak Pandhawa. Pancawala urun kridha mbela Pandhawa nalika pasanggrahane Pandhawa dirabasa Kurawa, yaiku ing Baratayuda babak katelu utawa Ranjapan. Pancawala bebarengan para senapati Pandhawa ngadhepi panempuhe Kurawa. Nalika Aswatama nylundup mlebu wewengkon Karaton Astina sedya mateni Parikesit, Pancawala mati dening Aswatama. Pancawala raket pasedulurane karo Anantasena, anake Bima lan Dewi Urangayu, anake Hyang Mintuna. ::Ichwan Prasetyo:: Dewi Surtikanti milih mbela pati sisihane Dewi Surtikanti iku anake Prabu Salya lan Dewi Setyawati utawa Dewi Pujawati. Dene Dewi Setyawati dhewe ora liya anake begawan raseksa sing jenenge Bagaspati ing padhepokan utawa pertapan Hargabelah. Prabu Salya lan Dewi Setyawati nurunake anak cacah lima, yaiku Dewi Erawati

Dewi Surtikanti. Dewi Surtikanti njaluk supaya dipaesi dening sawijining jaka sing bagus. Maling agung kasebut raine mirip Pamade utawa Arjuna saengga Arjuna saguh ngrangket durjana kasebut. Kanthi pusaka lembing Kyai Salukat. Telu putri kasebut yaiku Dewi Amba. Kasile Karna ngalahake krajan Awangga uga saka pambiyantune Arjuna. Suryaputra sabanjure dijodhokake kalawan Dewi Surtikanti. Suryapurna utawa Karna banjur sinengkakake ngaluhur.(prameswarine Prabu Baladewa). Nanging Suryaputra kasil dikalahake dening Arjuna lan uga kasil dirangket. Surtikanti mati sadurunge Karna gugur ing pabaratan. Adipati Karna dhewe sing mateni Adimanggala. Dewi Banowati (prameswarine Prabu Duryudana). Arjuna kasil mangerteni jati dhirine duratmaka sing ora liya Suryaputra. Wusana Arjuna lan Suryaputra banjur andon yuda. yaiku ari-ari. yaiku Warsasena lan Warsakusuma. Arya Burisrawa lan Rukmarata. Wahmuka banjur bali marang wujud asale yaiku kawah. Karna lan Dewi Surtikanti nurunake anak loro. Kekarone metu ing lakon Alap-alapan Triputri. Ananging saka raja-raja lan satriya sing melu patembayan ora ana sing bisa ngalahake kasektene Wahmuka lan Arimuka. Nalika iku Dewabrata utawa Resi Bisma diutus bapake. belapati tumrap sisihane. dadi raja ing Awangga jejuluk Adipati Karna. Ing taman Mandraka. Prabu Santanu raja Astina kanggo melu ing patembayan kanggo adhine. Saksapaa sing bisa ngalahake raseksa kembar iki bakal bisa mboyong putri kembar telu. Arjuna sing ditetepake lan dipilih dadi juru paes tumrap Dewi Surtikanti. Katelune banjur perang tandhing rame banget. Patine Surtikanti amarga klerune Adimanggala nalika matur marang Sutikanti sing kudune wose ngandharake yen Adipati Karna njaluk sedhah utawa suruh. Adimanggala antuk paukuman pati saka Karna. Citragada lan Wicitrawirya. dene Ditya Arimuka uga bali marang wujud asale. Bisma banjur adhep-adhepan kalawan Wahmuka lan Arimuka. Adipati Karna. nanging nalika diungelake dening Adimanggala wose dadi Adipati Karna seda utawa mati. Patembayan kasebut kasil narik kawigatene para raja lan satriya sing rata-rata pancen padha kapencut marang kasulistyane putri telu kembar kasebut. Arjuna bisa sapatemon kalawan durjana sing mlebu ing karaton Mandraka. Dewi Ambika lan Dewi Ambiki. Suryaputra banjur dipasrahake marang Prabu Salya. nalika nglawan Arjuna. Kekarone awujud raseksa kembar sing riwayat asal-usule siji. adu kasekten. Ing perang Baratayuda. Amarga klerune Adimanggala iku Surtikanti dadi sedhih banget lan banjur mutusake bakal bela pati marang sisihane kanthi cara mati lampus. Sawise kasil ngalahake Prabu Karnamandra lan ngejeki krajan Awangga. krajan sing tansah ngreridhu lan ngganggu gawe katentremane Mandraka. Dewabrata kasil ngalahake Ditya Wahmuka lan Arimuka. yaiku kedadeyan nalika ana putri telu kembar arep ningkahan bareng. raja ing . Ditya Wahmuka lan Ditya Arimuka dadi pasanggiri nagara Pandansurat. Nalika upacara pikramane Suryaputra lan Dewi Surtikanti arep digelar. Dewi Ambika lan Dewi Ambiki iku anake Prabu Darmahambara. ::Ichwan Prasetyo:: Wahmuka lan Arimuka sedulur kakang kawah adhi ari-ari Ditya Wahmuka ora bisa dipisahake kalawan Ditya Arimuka. Ing lakon Alap-alapan Surtikanti dicritakake karaton Mandraka kalebon sawijining durjana sing tansah ngadani patemon kalawan Dewi Surtikanti. Dewi Amba. Amarga kedadeyan kasebut. Dewi Ambika lan Dewi Ambiki. Dewi Surtikanti mati lampus. ya Dewi Amba.

Panah iku ngenani dhadhane Amba. Bisma gugur ing tangane Srikandhi. Nanging Bisma ora gelem nampa baline Amba minangka putri Boyongan. Amba wus dadi hake Bisma sing menang ing patembayan kanthi ngalahake pasanggirine Wahmuka lan Arimuka. Ananging ana uga adhine liyane sing ora sarujuk marang sikep lan tumindake Brajadenta iku. Madeg kramane Brajadenta antuk panyengkuyung saka adhi-adhine. yaiku Brajamusti. raja nagara Srawantipura. Saksurute Prabu Arimba. Pungkasan uripe. Brajalamatan lan Brajawikalpa. D ewi Arimbi duwe kasekten bisa njilma saka wujud asline raseksa dadi putri sing sulistya ing warna. sisihane. Bima utawa Werkudara. sisihane Arjuna. Dewi Arimbi dhewe yaiku anake Prabu Arimbaka. amarga mbakyune sing nglenggahi jejering ratu iku kerep dedunung ing Jodhipati ngampingi sisihane. Arimbi mati ing satengahing perang Baratayuda amarga mbelani anake. ::Ichwan Prasetyo:: Brajadenta nyawiji kalawan ragane Gathotkaca Brajadenta iku anake nomer telu Prabu Arimbaka. Dene Amba dhewe tetep ndhesek Bisma supaya gelem ngejak tekan Astina. Wandane Dewi Arimbi iku Cicir. Miturut Citramuka. prajurit wanita saka Pandhawa.Giyantipura. panemune iku kabukten nalika Arimbi sing jumeneng ratu ing Pringgadani kerep ninggalake kuwajibane amarga kudu ngampingi Bima. Bisma banjur nesu lan ngancam Amba nganggo sanjatane. Amba banjur nyusul Bisma maneh lan njaluk supaya entuk melu tekan Astina. Kasekten iki kababar sepisanan nalika Arimbi sapatemon kalawan Bima. Lan tanpa sengaja. . panah sing pinenthang ing gandhewane Bisma kanggo ngagar-agari Amba ucul saka jepitan drijine Bisma. Sadurunge mati Amba nyepatani Bisma yen dheweke bakal males patine lumantar sawijining prajurit wanita titisane. raja nagara Srawantipura iku wus ora gelem maneh nganggep Amba minangka pacanange. Nanging nalika Dewi Amba kasil sapatemon kalawan Citramuka. Tembung Brajadenta ateges sanjata saka gadhing. dheweke nglintir kalungguhan nata ing Pringgadani. raja nagara Pringgadani. Dadi Brajadenta iku ora liya adhine Prabu Arimba lan Dewi Arimbi saka Pringgadani. ing tengah dalan Dewi Amba njaluk marang Bisma supaya diluwari amarga wus dipacangake lan Prabu Citramuka saka nagara Srawantipura. sing dedunung ing Jodhipati. Suwening suwe ing telenging atine Brajadenta tuwuh pikiran kanggo ngrebut dhampar keprabon Pringgadani saengga dheweke bisa nguwasani Pringgadani. Amarga kuwajibane dadi prameswarine Bima. Dewi Amba wus dipacangake lan Prabu Citramuka. Gumantine raja ing Pringgadani iku ditemtokake tumrap pangeran pati miturut sarasilah kulawarga sing tuwa dhewe. Lan miturut Brajadenta. Sepatane Amba kawujud ing perang Bharatayuda babak kapindho utawa Tawur. Gathotkaca sing gugur minangka senapati Pandhawa dening Adipati Karna. Nalika Bisma kasil mupu patembayan lan mboyong Dewi Amba. mula Dewi Arimbi kerep ngampingi Bima ing Jodhipati lan masrahake panguwasane krajan Pringgadani marang Brajadenta. Brajadenta kerep makili Dewi Arimbi mimpin krajan Pringgadani. Dewi Ambika lan Dewi Ambiki. Brajadenta banjur madeg kraman kathi pawadan yen kalungguhan raja iku ora apik yen dipasrahake marang wanita. ora mung dadi wakile mbakyune. Nalika iku Srikandhi kasusupan sukmane Dewi Amba.

Wisanggeni uga kondhang minangka wayang sing mbranyak. Dewi Mustikawati njaluk wewaton gambaring jagad marang Wisanggeni lan Prabu Sitija. Wisanggeni kudu ngadhepi Prabu Sitija utawa Prabu Bomanarakasura kanggo mupu Dewi Mustikawati ing sawijining patembayan. arwahe Brajadenta bakal mbiyantu apa gawene Gathotkaca. Anantakusuma. prameswarine Prabu Suyudana. Ing lakon Wisanggeni Takon Bapa. masrahake dhewe panguwasane marang Gathotkaca. Wandane Wisanggeni iku . Arwahe Brajadenta banjur nyawiji ing ragane Gathotkaca kanthi cara mrasuk ing untune Gathotkaca. Wisanggeni dadi satriya sing pinunjul kapinterane. sabanjure malih lan ngrembaka dadi satriya sing pinunjul. kawegigane lan kasektene. Wisanggeni kasil mbiyantu bapake lan nagara Amarta bisa nemokake maneh pusaka-pusaka piyandel sing ilang. Dene pusaka-pusaka piyandele Krajan Amarta sing ilang lan kasil dibalekake maneh dening Wisanggeni yaiku Kalimasada. Wisanggeni duwe sisihan sing jenenge Dewi Mustikawati. Dening para dhalang Wisanggeni arang banget diwetokake ing pakeliran. Ing lakon Gathotkaca Kembar. ::Ichwan Prasetyo:: Wisanggeni lair wujud geni lan menjila dadi satriya pinunjul Wisanggeni iku anake Arjuna lan Dewi Dresanala. ora ana sing wani tumindak sakepenake dhewe marang Wisanggeni. Kepara yen guneman kalawan Sanghyang Wenang wae Wisanggeni uga tansah mungkak krama. Lan pungkasan uripe. Hrudadali. raja ing Krajan Sonyapura. Kabeh kulawarga Pandhawa. yaiku Suluhan utawa Gathotkaca Gugur. Dewi Dresanala. Marang sapa wae Wisanggeni tansah mungkak krama utawa caturan tanpa nggunakake basa krama sing alus. Kasile Wisanggeni amarga dibiyantu dening Sanghyang Wenang sing nyumadhiyakake gambaring jagad kaya panjaluke Dewi Mustikawati. Yen Wisanggeni utawa Prabu Sitija bisa minangkani penjaluke iku. Brajadenta kasil sesambungan asmara kalawan Dewi Banowati. Wusana pangramane Brajadenya kasil ditindhes dening Gathotkaca. Sabanjure Gathotkaca sinengkakake ngaluhur jumeneng nata ing Pringgadadi sawise ibune. Dewi Dresanala iku anake Bathara Brahma. Salawase uripe Wisanggeni dedunung ing kayangan Daksinageni bebarengan ibune. Wusana Brajadenta mati dening Gathotkaca. Lan saben dibutuhake. raja ditya sing sekti mandraguna saka nagara Imaimantaka. Arepa Brajadenya wus nyawiji kalawan ragane Gathotkaca.Adhi-adhine sing ora sarujuk nalika Brajadenta nglairake sikepe arep madeg kraman marang Arimbi yaiku Prabakeswa lan Kala Bendana. Dewi Mustikawati saguh dadi sisihane. Dewi Arimbi. anake Dewi Arimbi lan Bima. Wiwit iku Gathotkaca duwe kasekten saksapaa sing kena cokot untune mesthi mati. ananging dheweke bisa urip maneh yen dibutuhake dening Gathotkaca. jejuluk Prabu Kiritin. Wusana Wisanggeni sing kasil nggawa gambaring jagad lan banjur dipasrahake marang Dewi Mustikawati. Ing lakon Wisanggeni Krama. gugur ing palagan Baratayuda babak kaping papat. Dewi Mustikawati iku anake Prabu Mustikadarwa. lan kabeh kulawargane. raja Astina. ing laku nggoleki bapake. Arjuna duwe sisihan Dewi Dresnala nalika Arjuna dadi raja ing Kaindran. Arjuna bisa jumeneng dadi raja ing Kaindran amarga antuk kanugrahan saka dewa sawise kasil ngalahake Prabu Niwatakawaca. kalebu Prabu Kresna. Wisanggeni lair saka guwa garbane Dewi Dresanala wujud geni. payung Tunggulnaga lan Pasopati. raine bagus nanging sakmadya banget anggone nyenyandhang. Sarotama. Nalika iku Brajadenta nyaru wujud kadidene Gathotkaca.

Arjuna sing dibiyantu Dewi Supraba kasil mateni Niwatakawaca. Nalika iku Arjuna nembe mertapa ing pertapan Indrakila lan jejuluk Begawan Ciptaning Mintaraga utawa Cipta Ening Mintaraga. Ananging para dewa ora ana sing nglilani yen Dewi Supraba rabi kalawan Niwatakawaca. Kasektene ora ana sing bisa nandhingi. Sanghyang Girinata banjur mrentahaka Arjuna supaya ngadhepi Niwatakawaca.Rungsit. para dewa kabeh kasoran. . Wusana Niwatakawaca banjur ngrabasa ing suralaya. Dene kawitane Arjuna rabi kalawan Dewi Dresanala sing sabanjure nurunake Wisanggeni yaiku nalika Prabu Niwatakawaca pengin ngrabi Dewi Supraba. Niwatakawaca sing jeneng enome Nirbita iku banjur tumuju suralaya kanggo nglamar Dewi Supraba.

.37.303/.5.30/033 8..7.39:/033$.3!73./07./039./039.949.33. .5.:0.9:7.7.7::/03.37.03 -0-.39:23/.309.2..3-:30 0708..7:3.  :8.-.3/.  038.9:.-..3 8..8303.8.8.3:9.27...2.3.3003/-:9:.5..80 .. .-.53907.3.0 . .2.9 .:./.808.-8.::7 .78.02.2.. ..3..943. .7.7.3.2.949.302..0./039.0!7.3.:75 2..303/0/:3:33.3.2:3.3024.2:3.949.3.5.: /./05!7../2.3/.8.3. .8.../9..3.5.3:7/5.-:$9..0 8.949./:088. .3.0-.02.2-...3.:0: 0:89.:$::..83. 3.3.30.3. 5:8.438../0.8.030..:.9  3.3203..0.-:$::/.3 ..38.7::3.0..0-:!7./.53:3: 8.34..::/03 8..:8:2.9.0.3.7.3/.303.303: .035.338..3.73.30-...3..949./039.:3%:3:3.30 :89.0.80903 8.07.3.3. 7.-:7083...303:/:3...//030.8.3.3.7.:!7.-.-:42..2..79.3.7.43..535./ .7.39:.3..07.7:::/ .3:3..7. 7...-..303.5./8. 47.97.7.5.3.3.0!7.  3.8.7.8/-.83.!.949..38.30  :8..-:$9.303:./7.2././.:9.03/.303:./. 8...893..2.0072-.39:..703.3.3503.308. 0708.809030  8.3 3702-.:. 7:3..7.80:7508. .:20303/../8.303:./.30 .305:8./7.38.3  0305:8.323.8... 9:.8094 8.83.../.3/7.32.7.. ..30 .:3.7.33/000-8.3$...7.3.82-. 3.3:70.30383..3.-:$9.:7.3:702. 2.39.949.43...303...3./-.3:73.3037./...37.2.39..3.32. :8.02-./03.2....7.3.8353:3:.-./88.307.3-.3.2./.9.98.39.383 3:2.383030300:89.2-.303.8/93/08 /033..2.3.43 8.3.3:750 ::735.3/007.-03/-:9:.:00:89.3..3/083..8303./.7./8...97..73.8. 7.30 ..37.7.303.  8..7 7.3-..-8...3!.3832-7.7./.03. 3.-::89.2. 7.7-. .3.38.9  .-.303.0503..30.303.7.3/7.83.902-....:340-.08.3. 7.80-:30  072- 2.949....73./039.79.2-.07:3.3!7..:8  05.83.303 /:088.87..7..449:39:3020892.208.3$43.93.7.:83.02.3430303....5.845.838092.0 /002.82.35:3.9.300708.9 57.-8..749..8:3:39:30.303 $.2.:83.38.9  0:89.03:302.97..8353:3: 8.2.938. 7.7.303...9.83.32./03.3:7.. 0335..9/033.3!7. -.8808..303.-0:.07.08.30  ./039...949. .-:...!7.3/7..5.8:7..949.!7.9.342:5:0:89..08.38.23.38.39: -..3..30708.3.2-:3.7. 7:/..9 .949.  $..-:793  7:3. 5.3.7.3:..7.87..39.7.08050. 2-.5:7.::7:203033.309/094..3 0:: !7.:/.949./.3039.949.303:9.-0:..730!7.7052.3 72-./8....303%...5..9  705.307083..35./308347...:9..38.5..0/005.3.3  0:89.43/.7. 5:8. $.3.0/033..335./:0. 7.8.

-.7.3:727039...307:3. :9. ..503337.#:389  030.3.59..373.-.830303 034207-9./05.3..3.303 .-0$:57.9.30::0. .7.3.3.3:703:7:3.3/3  5..39:0$:57.2.-.5..847.                     ..30708.7.38:7.9.5.08./0.9.3:737.9.35079.343...83/-.9...-0.8:5.8...83-8.-.359.3..-:...335.302-02079...3339.7:3...-.:3..-..9.!7..-.  :8....3030$:57.7.903 ..  3.....80903047..9.9.33/7.3..../0.:-..47. .3339.-..838..-.....: 7:3..7.7..3  $. 7:3.3:79:2::8:7.3.82.833....70$:57.-...

      .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful