Anda di halaman 1dari 65

Edlira Gugu Nexhmie Mua

Udhzues pr msuesin pr tekstin shkollor Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Botime shkollore Albas

Kt material mund ta shkarkoni falas nga faqja jon e internetit: www.albas-shb.com.

Hyrje
Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12 (kurrikula brtham) sht hartuar n prputhje me programin e miratuar nga Ministria e Arsimit dhe e Shkencs. Prmbajtja dhe struktura e tekstit Prmbajtja dhe struktura e tekstit sht prcaktuar nga prmbajtja e orientimi i programit. Teksti sht ndrtuar mbi llojet e teksteve dhe prqindjet prkatse, q jan si m posht: Lloji i tekstit Teksti informues-shpjegues Teksti prshkrues Teksti argumentues Eseja Teksti kulturologjik Teksti tregimtar Teksti poetik Teksti dramatik Prqindja 15 % 10 % 10 % 10 % 10 % 15 % 15 % 15 % Ort 18 or 12 or 12 or 12 or 12 or 18 or 18 or 18 or

Brenda ktyre orve jan parashikuar t trajtohen njohurit e reja teorike, si dhe prpunimi i tyre, ku prfshihen ushtrime, pun me projekt, prsritje e testime, t cilat msuesi/ja i parashikon n prshtatje me krkesat e programit dhe t klass ku jep msim. N kta kapituj integrohen edhe tekste t llojeve t ndryshme, me qllim q nxnsi t mund t bj dallimin ndrmjet llojeve t pastra t teksteve dhe atyre t ndrmjetme. P.sh., elementet e prshkrimit mund ti gjesh edhe n nj tekst rrfyes, edhe n nj tekst informativ apo elementet e argumentimit i gjen edhe n tekstet informative, n tekstet prshkruese etj. Teksti kulturologjik sht ndar si kapitull m vete, ku trajtohet tema e kritiks letrare moderne me prfaqsuesit kryesor t kritiks s huaj dhe t asaj shqiptare; gjithashtu ai sht integruar edhe me temat e teksteve letrare n varsi t tematiks q ato trajtojn. P.sh., pasi analizohet vepra I huaji i Kamys, merret pr model teksti i Sartrit, Ekzistencializmi sht humanizm, me qllim q nxnsi ta prvetsoj si duhet konceptin e ekzistencializmit. Po kshtu eset, n varsi t llojeve t tyre, vendosen pas kapitujve t teksteve informuese, argumentuese e prshkruese. Gjat shtjellimit t tekstit sht br kujdes q t ruhet vazhdimsia me programin e vitit t par dhe t dyt. Nse n vitin e par nxnsi ka marr njohuri t prgjithshme pr llojet kryesore t teksteve dhe teknikat e prgjithshme t tyre, n vitin e dyt zgjerohet informacioni dhe rritet shkalla e vshtirsis pr prvetsimin e teksteve t ndryshme brenda nj lloji kryesor. Ndrsa n vitin e tret sillen njohuri t reja nprmjet modeleve t llojeve t tjera t teksteve. N msimin hyrs t do kapitulli rikujtohen njohurit q ka marr nxnsi pr llojin prkats t tekstit; kjo sht br me qllim q nxnsi ta ket t qart funksionin parsor t do lloj teksti q lidhet me komunikimin, pavarsisht nse sht tekst me funksion praktik apo estetik. sht br kujdes q do element teorik t ilustrohet me modelin prkats, prpara se kjo zgjidhje ti krkohet nxnsit dhe t shndrrohet n mbingarkes pr t. Gjithashtu, me an t ushtrimeve t shumta e t larmishme sht synuar q nxnsi t ushtrohet pr t identifikuar veorit e teksteve, pr ti analizuar, si dhe pr ti prdorur dhe shkruar sakt e me logjik. 3

Analizat dhe komentet Analizat e veprave t plota u prkasin periudhave dhe llojeve t ndryshme letrare. Ashtu si rekomandohet n program, jan parashikuar t zhvillohen tri analiza veprash: Teksti tregimtar I huaji (roman); Teksti poetik Lirika e Poradecit (vllim poetik); Teksti dramatik Pamje nga ura (dram). Kto analiza jan parashikuar t zhvillohen n 6 or, ndrsa pjest pr koment n 2-3 or (N varsi t nivelit t klass, msuesi/ja i zgjedh tekstet me shkall t ndryshme vshtirsie). Edhe n przgjedhjen e pjesve pr koment jan respektuar rekomandimet e programit dhe, pavarsisht se ato jan t shumta n numr, sht br kujdes q t ruhet raporti ndrmjet veprave t letrsis shqiptare dhe t asaj botrore, si dhe t realizohet synimi q studimi i ktyre veprave prbn bazn e formimit artistik e gjuhsor t nxnsit. Analizat e veprave prqendrohen n elementet ky q lidhen me stilin e autorit dhe t rryms letrare q ai prfaqson. Po kshtu, edhe komentet jan t disa llojeve: Koment i prgjithshm, i cili prfshin t gjitha elementet prbrse (kuptimore, vlersuese, strukturore e gjuhsore); Koment me synim, q drejtohet nga elemente t veanta; Koment krahasues, nprmjet t cilit krahasohen vepra t autorve t ndryshm, q iu prkasin drejtimeve t ndryshme letrare apo gjinive t ndryshme etj. Rimarrja dhe integrimi i njohurive Gjat gjith tekstit sht respektuar objektivi i programit q lidhet me rimarrjen e njohurive dhe integrimin e tyre. Kjo realizohet jo vetm nprmjet rubrikave shnjuese n tekst, si Rikujtoni njohurit, por edhe nprmjet ushtrimeve t shumta praktike q prforcojn njohurit teorike t nxnsve: - tekstet letrare integrohen dhe plotsohen me tekste t tjera, p.sh., tekste informuese, interpretuese, argumentuese, prshkruese, kulturologjike (nprmjet ushtrimeve krkohen dallimet ndrmjet gjuhs s figurshme dhe asaj tekniko-shkencore); - gjat komentit dhe analizave t teksteve ka nj larmi t madhe ushtrimesh gjuhsore, q lidhen me forcimin e njohurive gramatikore dhe t atyre drejtshkrimore q ka marr nxnsi n ciklin 9-vjear. Nga ana tjetr, dukurit gjuhsore shihen edhe n funksionin e tyre stilistik. Ky funksion i tyre del si funksion parsor n tekstet letrare, por dhe si funksion dytsor n tekstet joletrare, p. sh., n tekstin e publicitetit prdoren figurat stilistike, si: metafora, similituda, krahasimi, epiteti etj., ndonse ai si tekst hyn n llojin e teksteve me funksion praktik. Po kshtu, njohurit e t shkruarit pr Prmbledhjen, Parafrazimin, Skedat etj., rimerren n Tekstin poetik, dramatik e tregimtar. Brenda nj teme msimore realizohen objektivat q lidhen me pes aftsit kryesore; me t lexuarin (tekstet ilustruese), t vzhguarin (ilustrimet, skemat, fotot), t shkruarin (ushtrime q shkojn nga elementet e veanta prbrse deri te shkrimi i nj teksti t plot), t dgjuarin dhe t folurin (pr tema dhe imazhe t ndryshme). - sht br kujdes pr nj integrim ndrlndor; integrimi me artet: me muzikn, pikturn, skulpturn, filmin, fotografin etj.; me lndn e historis nprmjet kroniks dhe eses paraqitse; me lndn e sociologjis nprmjet eses argumentuese; me lndn e shkencave natyrore nprmjet teksteve informuese, divulgative; shkencore, me informatikn, prdorimin e kompjuterit, krkimin n internet etj. Q n krye t hartimit t ktij teksti synimi kryesor ka qen q nxnsi t marr njohurit e nevojshme teorike dhe praktike pr t qen nj prdorues i mir i gjuhs amtare. Dhe krahas ktij synimi, q lidhet me objektivin qendror t programit, informacioni i tekstit mton pr nj formim t nxnsit me vlera estetike e shpirtrore t kulturs son kombtare dhe t asaj botrore. 4

10

11

12

13

14

15

16

17

18

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Mbi strukturn e librit t msuesit pr Gjuhn shqipe 12 (kurrikula brtham)


Pr ti ardhur sa m mir n ndihm msuesve, veanrisht msuesve t rinj, ky libr msuesi ofron kto materiale t strukturuara si m posht: I. model t ditarit msimor, i cili prbhet nga disa rubrika, si: a. objektivat minimale e maksimale q do t arrihen gjat ors s msimit; b. mjetet dhe teknikat e strategjit msimore, q duhen prdorur; c. zbrthimi i teknikave; II. sugjerime pr msuesin, ku prfshihen prgjithsisht: a. synimet kryesore t tems msimore; b. shqyrtimi i koncepteve t trajtuara n temat msimore; pikat ky t tyre, si dhe pikat e dobta e marrdhniet e vendosura brenda tyre; c. prgjigjet e ushtrimeve; d. fjalor pr termat e prdorura; e. shkrime t ndryshme q msuesi mund ti prdor gjat ors s msimit. T gjitha materialet jan sugjeruese dhe msuesi/ja i prdor sipas nevojave t veta.

Linja: TEKSTI INFORMUES-SHPJEGUES

Tema: Gjuha si mjet komunikimi ( 2 or: njohuri t reja dhe ushtrime)


Sugjerime pr msuesin Tema ka si synim: a. tu rikujtoj nxnsve njohurit e marra edhe me par rreth gjuhs si mjet komunikimi, b. veorit e gjuhs s folur dhe gjuhs s shkruar; c. njohuri e re: t msojn veorit e gjuhs s transmetuar, si lloj i ri komunikimi (gjuhe) Pr kt sht e nevojshme q msuesi t rikujtoj bashk me nxnsit njohurit q ka marr n klasat pararendse mbi komunikimin dhe skemn e tij. Kjo tem do t zhvillohet n dy or, ku do t kombinohen njohurit teorike me ushtrimet praktike. Prgjigje t ushtrimeve Ushtrimi 1 1) F; 2) Sh; 3) Sh; 4) F, Sh; 5) shenja verbale (gojore) F; 6) shenja grafike dhe tingllore - F, Sh; 7) F; 8) Sh Ushtrimi 2 a) F; b) Sh; c) F, Sh; ) F, Sh; d) F; dh) F; e) F, Sh; ) F, Sh Ushtrimi 3 a) T bsh nj ankes n drejtori. b) T drgosh nj krkes pr tu regjistruar n shkolln e lart. c) T shkruash nj letr falnderimi pr dik. ) T shkruash nj njoftim pr fillimin e regjistrimeve n kurse t caktuara. d) T shkruash nj vrtetim q je antar i biblioteks. Ushtrimi 4 a) T thrrassh nj taksi. b) T lajmrosh mjekun. c) T thrrassh zjarrfiksen. ) T lajmrosh policin. d)T thrrassh hidraulikun. Ushtrimi 5 a. F; b. Sh; c. F; . F, Sh; d. F; dh. Sh, F; e. Sh; . F.

19

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Ushtrimi 6 Teksti A sht prdorur n gjuhn e folur, shenja zanore, pauza e pranishme dallohet nprmjet intonacionit t zrit, fjali t shkurtra, shpesh t paplotsuara, t cilat mund t kuptohen nga mimika, gjestet etj. Ushtrimi 7 1. Telefoni; 2. SMS; 3. E-mail; 4. TV; 5. Radio; 6. TV; 7. E-mail Fjalor: fjala verbale prdoret n kuptimin gojor, e folur Teksti B tekst i shkruar, fjali t plota, t gjata, shpjegon do gj, prshkruan m imtsi hollsit ...

Tema: Gjuha si mjet komunikimi (ora I)

Objektiva:

N fund t ors s msimit nxnsi t jet i aft:

T identifikoj rolin e gjuhs si mjet komunikim. a. t bj dallimin ndrmjet gjuhs s folur dhe gjuhs s shkruar; b. t prcaktoj llojet e gjuhs si mjet komunikimi dhe veorit e tyre; c. t identifikoj elementet e gjuhs s transmetuar (t folur dhe t shkruar): - shenjat dhe kanalet: - qllimet e ndryshme; - situatat komunikuese;

? ? ?

Materialet dhe mjetet msimore: Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme tekstesh n gjuh t shkruar, t folur e te transmetuar, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: gjuh, mjet komunikimi, gjuh e folur, gjuh e shkruar, gjuh e transmetuar.

Struktura msimore
Strategjit msimore Prvijimi i t menduarit Organizues grafik, lexim i drejtuar Rishikim n dyshe/ Diagram i Venit Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun n dyshe

Fazat e strukturs Parashikimi (prgatitja pr t nxnit) Ndrtimi i njohurive (prpunimi i prmbajtjes) Prforcimi (konsolidimi i t nxnit)

?
20

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Prvijimi i t menduarit Nxnsit plotsojn n tabel nj hart t mendimit, ku rikujtojn njohurit e marra rreth gjuhs si mjet komunikimi. Msuesi/ja mund ti ndihmoj edhe me an t pyetjeve.

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Gjuha si mjet komunikimi shum e lasht gjuha e folur nuk ruhet i prmbahen s njjts skeme komunikimi gjuha e shkruar ruhet pr nj koh t gjat rreth 5000 vjet m par

REFERENTI

DRGUESI

KANALI

MESAZHI

KANALI

MARRSI

KODI
Ndrtimi. Organizues grafik/ msimdhnia e ndrsjell Ndahet klasa n dy grupe dhe i krkohet secilit grup t lexojn tekstet e dhna. Pasi t lexojn t dyja tekstet, u krkohet q me an t organizuesit grafik t evidentojn dallimet mes tyre. Pr t realizuar kt krkes, ata duhet t lexojn t dhnat q jepen n libr.
Gjuha e prdorur Shenja Kanali Shqisa Gjuha e shkruar prdor shenja pamore (shkronja, figura, grafika etj.); prgjithsisht letra; e t parit; prdoret pr t komunikuar mesazhe, t cilat duhet t drgohen larg ose duhen ruajtur n koh; Prqendrimi pr t qen sa m t qart e t sakt; Shprehsia jepet nprmjet piksimit e mjeteve grafike (nnvizimit, llojit t shkronjave etj.); Mjedisi, objektet, rrethanat i largt dhe i panjohur, prandaj informacioni duhet i plot; Teksti duhet t jet i qart q t mos sjell keqkuptime pr lexuesit; Nuk mund t dialogoj me lexuesin; Gjykimi pr shkrimin afat gjat. Gjuha e folur prdor shenja zanore (tinguj); ajri; e t folurit, e t dgjuarin, shpesh t integruar me t shikuarin; prdoret n t gjitha marrdhniet e prditshme pr komunikimin e drejtprdrejt me personat me t cilt prballemi. Spontaniteti; Shprehsia: intonacioni i zrit dhe efektet zanore, gjestet, shprehjet e fytyrs... Mjedisi, objektet, rrethanat prgjithsisht i njohur, prandaj sqarimi pr to i panevojshm; Vlersimi merret menjher nprmjet reagimit t dgjuesit; Dgjuesi mund t krkoj aty pr aty shpjegime; Gjykimi pr komunikimin i menjhershm dhe pa gjurm.

Qllimi (synimi)

Situatat komunikuese

21

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Prforcimi. Rishikim n dyshe/ diagram i Venit. Nxnsit ushtrohen n prcaktimin e llojit t teksteve t ushtrimit 6. Evidentojn dallimet mes dy teksteve. Ushtrimi 6
Teksti A prdor gjuhn e folur, shenja zanore, pauza e pranishme dallohet nprmjet intonacionit t zrit, fjali t shkurtra, shpesh t paplotsuara, Teksti B Shenja verbale, fjali t plota, t gjata, shpjegon do gj, prshkruan m imtsi hollsit,

N fund t ors msuesi bn konkluzionet dhe vlerson me not. Detyr shtpie. Jepen ushtrimet 3 dhe 4.

Tema: Gjuha e transmetuar nj lloj i ri gjuhe (1 or)

? ?

Objektiva:

N fund t ors s msimit nxnsi t jet i aft:

- T dalloj veorit e gjuhs s transmetuar; t shkruar dhe t folur: a. nga mnyra e ndrtimit; b. kanalet e transmetimit (artificiale dhe natyrore); t prdor elementet q u prkasin situatave t ndryshme komunikuese nprmjet ushtrimeve n t folur dhe t shkruar Materialet dhe mjetet msimore

Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme tekstesh n gjuh t shkruar, t folur e te transmetuar, shkumsa me ngjyra, tabela.

? ?

Konceptet kryesore: Struktura msimore


Fazat e strukturs

gjuh, mjet komunikimi, gjuh e folur, gjuh e shkruar, gjuh e transmetuar.

Strategjit msimore Prvijimi i t menduarit Organizues grafik, lexim i drejtuar, Diagram i Venit Rishikim n dyshe

Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore

Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun n dyshe

Parashikimi (prgatitja pr t nxnit) Ndrtimi i njohurive (prpunimi i prmbajtjes) Prforcimi (konsolidimi i t nxnit)

?
22

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Prvijimi i t menduarit Msimi mund t filloj me leximin e detyrs s shtpis, e cila v n dukje se si gjuha e shkruar, ashtu dhe e folur karakterizohen nga situata t ndryshme komunikuese. Pr t sqaruar m mir kt, msuesi mund

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 ta ndaj klasn n dy grupe t mdha dhe tu krkoj nxnsve t prshkruajn situatat komunikuese, kur prdorim gjuhn e shkruar dhe kur gjuhn e folur. Grupi I tu tregoj nj ngjarje shokve nprmjet gjuhs s folur. Grupi II ka si detyr t tregoj nj ngjarje nprmjet gjuhs s shkruar. Pas demonstrimit t t dyja situatave shkruhen n tabel prvojat e nxnsve t konstatuar gjat komunikimit: Grupi I: - Nxnsit kan vn re q: shokt e tyre gjat t treguarit ishin spontan, prdorn fjal t thjeshta, fjali t shkurtra e shpesh t paplota. - Intonacioni I zrit luante nj rol shum t rndsishm, - vun n pun shprehit me an t gjesteve, - folsi dhe dgjuesi ishin ball pr ball, shpesh I referoheshin objekteve pa u prmendur emrtimet, - prania e drejtprdrejt e pjesmarrsve n komunikim lehtsoi marrjen e informacionit dhe, - njkohsisht, siguron dgjuesin e folsin q e kan kuptuar qart at. - Dgjuesi ndrhyri n diskutim pr t krkuar shpjegime etj Grupi II - U menduan pr gjetur fjalt e duhura me qllim q t jen sa m t qart pr t shkruar tekstin. - Prdorn shenjat e piksimit si dhe mjete t tjera grafike. - Dhan t gjitha informacionet e nevojshme pr t br sa m t qart tekstin e shkruar. - U prpoqn q teksti t ishte i plot e i rregullt pr t u kuptuar nga t tjert, pasi ata si autor nuk e njihnin lexuesin. - Verifikimi i t kuptuarit t tekstit u b pasi u rilexua disa her etj Ndrtimi i njohurive. Organizues grafik, diagrami i Venit Pr t realizuar kt etap msuesi mund t prdor nj SMS t drguar nprmjet telefonit dhe nj bised telefonike. Evidentohen prmes nj organizuesi grafik veorit e ktij lloji t komunikimit. - Gjuh t folur t transmetuar - koncize, - ka ritm t ndryshm nga gjuha e zakonshme, - koh e shkurtr transmetimi, - prdorimi i gjuhs n mnyr korrekte, Prforcimi. Rishikim n dyshe Nxnsit ndahen n grupe dhe punojn individualisht ushtrimet 1, 2, 7, 8, 9. Pasi i prfundojn i rishikojn n dyshe. Lexohen zgjidhjet e t gjitha ushtrimeve. - Gjuh t shkruar t transmetuar - sintetike - e qart -shoqrohet me imazhe q rrisin efikasitetin e mesazhit - vetdija e t folurit me nj marrs t pranishm.

23

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Tekstet e paracaktuara pr tu dgjuar Tema: Leksioni (2 or)

?
a. b. c. . d. dh. e. .

Objektiva t prgjithshme: N fund t ksaj teme nxnsi t jet i aft: T identifikoj leksionin si lloj i tekstit informues-shpjegues. T dalloj veorit e leksionit si nj tekst i paracaktuar pr tu dgjuar; t prdor strategjit para dgjimit t leksionit; t identifikoj idet kryesore n nj leksion; t vzhgoj pamjet dhe imazhet q mund t prdoren n leksion si mjete pamore; t njoh simbolet e shnimeve dhe ti prdor ato gjat dgjimit t nj leksioni; t dgjoj me qllim pr fiksimin e detajeve; t dalloj dhe t prdor sinjalizuesit e ligjrimit q prdoren n nj leksion; t shkruaj tekste t plota duke u nisur nga shnimet e marra n nj leksion.

Sugjerime pr msuesin/en Do tu sqarohet nxnsve se teksti informues-paraqits (shpjegues) sht i llojeve t ndryshme dhe prcaktohet nga synimi i tij. Ai mund t jet pr tu dgjuar (leksioni, lajmi, fjalimi); pr tu folur (diskutimi, debati etj); pr tu shkruar (letrat, ankesat etj.) Kjo tem sht parashikuar t zhvillohet n dy or, nj pr dhnien e njohurive teorike dhe tjetra pr ushtrime. Ajo do tu shrbej nxnsve t njohin Leksionin, si nj nga llojet e teksteve q jan paracaktuar pr tu dgjuar. Pr ti aftsuar nxnsit si t bhen dgjues t mir q t prfitojn sa m shum gjat marrjes s nj leksioni, do tu msohen strategjit q prdoren pr nj dgjim t vmendshm e efikas, si: a. t dgjuarit 1 strategjit para dgjimit; b. t dgjuarit 2 strategjit gjat dgjimit; c. t dgjuarit 3 strategjit gjat mbajtjes s shnimeve. Demonstrohet n mnyr praktike elementet me t cilat procedon leksioni. Theksi vihet te qllimi pr t cilin prdoret, si: mnyrn si t trheqim vmendjen e dgjuesit; mnyrn e veant si duhet ta dgjojm; pyetjet me t cilat duhet t procedojm pr ta thithur sa m shpejt informacionin; mnyrn si duhet t mbajm shnimet. Pr nj prvetsimi sa m t mir, praktikohen kto procese nga vet nxnsit, t cilt ndrgjegjsohen dhe aftsohen ti njohin, ti prcaktojn e m pas ti prdorin kto strategji. Pr t realizuar rubrikn e par sht e nevojshme q nxnsit ti jepen lloje t ndryshme Materiale shtes, q mund t prdoren nga msuesi/ja. Leksion pr studentt e artit nga Oskar Wilde (prktheu nga origjinali Neli Nao, marr nga interneti). Nj piktur nuk ka kuptim, prve bukuris t saj; nuk ka mesazh prve gzimit t saj. Kjo sht e vrteta e par rreth artit q ju kurr nuk duhet ta humbisni nga syt. Nj piktur sht nj gj thjeshtsisht... Subjekti i leksionit tim sot sht ajo ka e bn artistin dhe ajo ka nj artist bn; cilat jan marrdhniet e artistit me ata q e rrethojn, cili sht edukimi q artisti duhet t marr dhe far 24

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 sht cilsia e nj vepre t mir arti. Tanim, pr sa i prket marrdhnieve t artistit me ata q e rrethojn, me t cilat un nnkuptoj epokn dhe vendin n t cilin ai ka lindur, i gjith arti i mir, si e kam thn dhe m prpara, nuk ka t bj fare me ndonj shekull t veant; por ky universalitet sht cilsia e veprs s artit; kushtet q e prodhojn kt cilsi jan t ndryshme. Mendoj se ajo q ju duhet t bni, sht q t kuptoni plotsisht epokn tuaj, me qllim q t largoheni plotsisht prej saj; duke kujtuar q, nse, n fund t fundit, jeni nj artist, ju nuk do t jeni tellalli i nj shekulli, por mjeshtri i prjetsis, q gjith arti mbshtetet n nj parim dhe q vetm konsideratat e prkohshme, n fund t fundit, nuk jan parime, sepse ata, t cilt ju kshillojn q ta bni artin tuaj nj prfaqsues t shekullit t nntmbdhjet, po ju kshillojn t prodhoni nj art t cilin fmijt tuaj do ta quajn t vjetruar. Por ju do t m thoni q kjo sht nj epok joartistike, q ne jemi nj popull joartistik dhe q artisti vuan shum n kt shekullin ton t nntmbdhjet. Sigurisht q vuan. Un, prkundr gjith njerzve, nuk do ta mohoj kt. Por, sillni ndrmend q kurr nuk ka ekzistuar nj epok artistike ose popull artistik q nga fillimet e bots. Artisti ka qen dhe do t jet gjithmon nj prjashtim i mrekullueshm. Nuk ekziston epok e art pr artin; ekzistojn vetm artist, t cilt kan krijuar at q sht m e art sesa ari. far? Ju do t m thoni mua: Grekt? A nuk ishin ata nj popull artistik? Mir pra, grekt sigurisht nuk ishin, por, ndoshta, ju kini parasysh athinasit, qytetart e njrit prej njmij qyteteve. A mendoni ju q ata ishin nj popull artistik? Le ti marrim ata n kohn e zhvillimit t tyre m t lart artistik, n pjesn e dyt t shekullit t pest para Krishtit, kur ata kishin poett m t mdhenj dhe artistt me t mdhenj t bots antike, kur Partenoni ngrihej n harmoni sipas urdhrave t Fidias, kur filozofi fliste pr urtin n hijen e nj portiku t pikturuar dhe tragjedia shtrihej n prkryerjen e procesionit dhe n patosin prmes mermerve t skens. Ather, a nuk ishin ata nj popull artistik? Aspak. far sht nj popull artistik prvese nj popull q i do artistt e vet dhe q e kupton artin e tyre? Athinasit nuk mund t bnin asnjrn. Po si e trajtuan ata Fidian? Fidias ne i detyrohemi pr epokn madhshtore, jo vetm n artin grek, por n t gjith artin ku un nnkuptoj fillimin e prdorimit t modelit t gjall. Dhe far do t thoshit ju nse t gjith peshkopt anglez t ndjekur nga populli anglez zbrisnin nga Exter Hall-i drejt Royal Academy, nj dit prej ditsh, dhe prcillnin Sr Frederick Leighton me nj karroc burgu n Newgate me fajsimin se ju ka lejuar t prdorni modele t gjalla n projektet tuaja pr pikturat e shenjta? A nuk do t brtisnit me z t lart kundr barbarizmit dhe puritanizmit t nj ideje t till? A nuk do tju shpjegonit atyre q mnyra m e keqe pr t nderuar Zotin sht t nderoni njeriun, i cili sht i br sipas imazhit t Tij dhe sht vepr e duarve t Tij; a nuk do tju shpjegonit q, nse dikush dshiron t pikturoj Krishtin, ai duhet t gjej personin m t ngjashm me Krishtin q mund t gjendet dhe, nse dikush dshiron t pikturoj Zonjn, mund t gjej vajzn m t dlir q njeh ai? A nuk do t vrsuleshit dhe do t bnit shkrumb e hi Newgate-in, nse sht e domosdoshme, dhe t thoni q nj gj e till sht pa paralele n histori? ...

Marr nga Botimet Shqiptare, m 2011-03-16 Bukuria e Umberto Ecos T gjitha debatet historike pr t bukurn asnjher nuk kan mbrritur n ndonj kulminacion, sado q duken estetikisht shteruese. Umberto Eco sht nj nga fanatikt e s bukurs natyrale, t kulluar, asaj q e shtyn drejt mendimit m zhbirues t gjith procesit ekscentrik q ndodh n brendi t artit. N nj vepr antologjike, e botuar n m shum se 40 gjuh, Ekoja e shndrron bukurin n nj traktat 25

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 filozofik dhe estetik si n jet, letrsi dhe art. Vepra titullohet Historia e Bukuris, sjell vetm pak dit m par edhe n shqip ... Kjo vlersohet si nj nga veprat m t rndsishme t Umberto Ekos Umberto Eko ka lindur n Aleksandri m 1932. sht profesor i lnds s semiotiks dhe rektor i shkolls s lart pr studime humanitare pran Universitetit t Bolonjs. Ndr veprat e tij studimore prmenden: Vepr e hapur (1962), Struktura e munguar (1968), Traktat i semiotiks s prgjithshme (1975), Si shkruhet (1979), Semiotika dhe filozofia e gjuhs (1984), Kufizimet e prkthimit (1990), N krkim t gjuhs s prkryer (1993), Gjasht shtitje n pyjet e tregimtaris (1994), Kanti dhe Ornitorinku (1997), Pr letrsin (2002), T thuash gati t njjtn gj (2003). Ve tyre, ndr prmbledhjet e tij vlejn t prmenden: Ditar i vogl (1963), Ditari i vogl numr dy (1990), ku prfshihet nj przgjedhje e par e Kutiza shkrepsesh Minerva, Pes shkrime mbi moralin (1997) dhe Kutiz shkrepsesh Minerva (2000). M 1980 ai boton romanin e tij t par Emri i trndafilit (mimi Strega 1981), i pasuar m 1988 nga Lavjerrsi i Fukoit, m 1994 nga Ishulli i nj dite m par, m 2000 nga Baudolino dhe m 2004 nga Ndjenja e fsheht e mbretreshs Loan. Prgjigje t ushtrimeve Ushtrim 3 Ina sht m < se Ema. Dyqanet kishin 50% ulje. Konkluzionet ishin nga priteshin. Dmi ishte m > nga sa e menduam. Numri i turistve ishte 2 milion. Kjo ishte e = me t ardhurat vjetore t ksaj kompanie. Ushtrimi 4 Ministria e Arsimit dhe e Shkencs MASH; Arkiva Qendrore e Shtetit AQSH; Ministria e Kulturs, Turizmit, Rinis dhe Sporteve MTKRS; Radio Televizioni Shqiptar RTSH; Organizata e Kombeve t Bashkuara OKB; Universiteti i Tirans UT; Instituti i Statistiks INSTAT; Universiteti i Shkodrs USH

Ushtrimi 1 1. Teksti I Ernest Koliqi 2. Teksti II At Zef Pllumi 3. Teksti III Anton Harapi 4. Teksti IV At Zef Valentini

Ushtrimi 2 post scriptum p.s; pr shembull p.sh.; kilogram kg; dollar USD, $; para ers son p.e.s; Paund ; Zonj Znj.; faqe f.

Ushtrimi 5 Tirana TR; Elbasan EL; Fier FR; Vlora VL; Durrs DR; Sarand SR; Mirdit MR

Tema: Leksioni (ora I - njohuri teorike)

? ?

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi t jet i aft: T njoh tekstet e paracaktuar pr t dgjuar. a. T njoh funksionin e leksionit. b. T prcaktoj strategjit pr ta ndjekur at. c. T prdor kto strategji n mnyr praktike n lloje t ndryshme leksionesh.

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme tekstesh t paracaktuara pr tu dgjuar, shkumsa me ngjyra, tabela.

?
26

Konceptet kryesore:

tekste t parashikuara pr tu dgjuar, leksion, strategji, identifikimi i ideve kryesore, prpunimi i detajeve, prcaktimi i marrdhnieve mes shtjeve, roli i kontekstit.

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Struktura msimore
Strategjit msimore Organizues grafik/stuhi mendimesh Akuariumi me leksion t prqendruar Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i studimore shprehive Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Organizues grafik/ stuhi mendimesh. Msuesi mund t prdor stuhin e mendimit dhe organizuesin grafik, si teknika pr t realizuar futjen n argument t nxnsve si dhe pr t br lidhjen logjike midis asaj q di nxnsi dhe tems s re do t shpjegoj msuesi. Msuesi shkruan n tabel fjaln leksion dhe prmbledh n grafikun organizues idet paraprake q zotrojn nxnsit pr leksionin. tekst paraqits msues synon informimin pedagog

komunikim i drejtprdrejt

Leksioni

tipik pr shkolln

Ndrtimi i njohurive. Akuariumi me leksion t prqendruar Veprimtari praktike e sugjeruara. Lexohen para klass dy tekste q ka przgjedhur msuesi dhe u krkohet nxnsve t dgjojn me vmendje dhe t shnojn n nj tabel ato elemente, t cilat i bjn t ndryshme tekstet. Teksti I (specifika) Ky lloj teksti sht i paracaktuar pr tu dgjuar, sepse: Karakterizohet nga fjali t tilla, si: Objekti i leksionit tim sot Por ju do t m thoni q A nuk ishin ata nj popull artistik? Mir, pra, grekt sigurisht nuk ishin, por, ndoshta, ju kini parasysh athinasit, qytetart e njrit prej njmij qyteteve Trajton nj shtje kryesore, jep argumente, prkufizon, sqaron Prbhet nga sinjalizues t ligjrimit: mendoj, sigurisht, le ti marrim nj nga nj Teksti II (specifika) Ky lloj teksti sht i paracaktuar pr tu lexuar, sepse: Organizohet n mnyr t thjesht duke informuar pa e shoqruar informacionin me fraza t komunikimit t drejtprdrejt... Shtjellon thjesht iden pa u shoqruar me pyetje apo fraza specifike, t cilat krkojn vmendje t dgjuesit. Ndahet n paragraf.

Pasi mbahen shnime t ndryshimeve rreth teksteve, msuesi/ja mund t ndaj klasn n grupe t prbr prej 5-6 nxnsish. Secilit grup i caktohet nj detyr dhe mund ti jepet nj list me pyetje q e drejton vmendjen e nxnsve n aspekte t veanta, q kan t bjn me natyrn e veprimtaris q po kryejn. 27

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Grupi I - Cila sht shtja kryesore q shtrohet n kt leksion? (Subjekti i leksionit tim sot sht ajo ka e bn artistin dhe ajo ka nj artist bn; cilat jan marrdhniet e artistit me ato q e rrethojn, cili sht edukimi q artisti duhet t marr dhe far sht cilsia e nj vepre t mir arti.) - far prgjigje ofron? - far arsyesh jepen n mbshtetje t saj? - far provash jepen n mbshtetje t do arsyeje? Grupi II paracaktohet t mbaj shnime mbi leksionin duke u kujdesur pr gjuhn, mnyrn si mbajn shnimet (shpejt, shkurt dhe me shkurtime). Grupi III kujdeset q gjat shnimeve t identifikoj iden kryesore, e cila mund t jet e shoqruara me disa pika sqarimi. Grupi IV e prqendron vmendjen n nj detaj t veant duke u prpjekur ta kuptojn dhe ta memorizoj, t prcaktoj rolin mes marrdhnieve t ideve dhe shtjeve. Grupi V i kushton vmendje rolit t kontekstit, i cili lidhet me fjal t panjohura, kuptimi i t cilave nxirret nga konteksti i fjalis ose situats s dgjuar. Msuesi lexon leksionin dhe m pas i drejtohet grupit t Akuariumit, t cilt duhet t ken identifikuar disa nga informacionet kryesore. Prgjigjet q msuesi duhet t pres nga nxnsit mund t jen: shtja kryesore ishte ... ky element u kuptua edhe nga titulli ... Ajo q vrejta ishte mnyra se si iu sinjalizuan dgjuesin brenda saj kishte pyetje t tilla, t cilat jo vetm evidentonin shtjen kryesore pr t ciln flitet, por trheqin vmendjen e lexuesit n detaje t veanta dhe krijojn hapsir pr ta memorizuar Msuesi i drejtohet grupit t dyt, i cili ka mbajtur shnime. Prej tyre krkohet t evidentohet mnyra e mbajtjes s shnimeve dhe roli i tyre. Nxnsit mund t lexojn shnimet duke theksuar se kan shnuar vetm konceptet kryesore madje dhe me shkurtime. Grupi i tret identifikon iden kryesore, e cila plotsohet nga shtje t tilla si () Grupi i katrt u rikthehet edhe njher pyetjeve t tilla pr t kuptuar e memorizuar nj shtje t veant Grupi i pest konfirmon mnyrn e t kuptuarit duke theksuar q kjo rrjedh nga konteksti i fjalis. Pr t realizuar objektivin e dyt dhe t tret nxnsit mund t organizohen n grupe, ku nprmjet ushtrimeve, ata jo vetm prcaktojn, por edhe prdorin elementet prbrse t leksionit. N kt faz t msimit msuesi/ja synon t realizoj dy objektiva: I dhe II, pra, nxnsit do t njihen me elementet prbrse t leksionit dhe strategjit pr t realizuar nj kuptim t suksesshm t tij. Ndr teknikat e sugjeruar jan DDM dhe biseda e lir. Prforcimi. (Rishikim n dyshe) Pr t reflektuar mbi njohurit e marra, nxnsit aplikojn n dyshe ose n grupe me m shum nxns, strategjit e t dgjuarit t leksioneve. Me an t ushtrimi praktik, nxnsit rishikojn teknikat, vlersojn e korrigjojn punn e njri-tjetrit. Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie. Ushtrimi 7. 28

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Tema: Leksioni (ora e dyt - ushtrime)

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi t jet i aft: a. T prdor strategjit para dgjimit t leksionit; b. t identifikoj idet kryesore n nj leksion; c. t vzhgoj pamjet dhe imazhet q mund t prdoren n leksion si mjete pamore; . t njoh simbolet e shnimeve dhe ti prdor ato gjat dgjimit t nj leksioni; d. t dgjoj me qllim pr fiksimin e detajeve; dh. t dalloj dhe t prdor sinjalizuesit e ligjrimit q prdoren n nj leksion; e. t shkruaj tekste t plota duke u nisur nga shnimet e marra n nj leksion.

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme tekstesh t paracaktuara pr tu dgjuar, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr tu dgjuar, leksion, strategji, identifikimi i ideve kryesore, prpunimi i detajeve, prcaktimi i marrdhnieve mes shtjeve, roli i kontekstit, shkurtime.

? ? ? ?

Struktura msimore
Strategjit msimore Diskutim Pun individuale /dyshe Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs

Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Diskutim Punohet n klas ushtrimi i dhn pr detyr shtpi. Nxnsit kan plotsuar skemn me shkurtime t leksionit. Diskutohet vlersohet puna e br.

Ndrtimi i njohurive. Pun individuale dhe n dyshe Punohen ushtrimet e tekstit dhe m pas kontrollohen n dyshe. Przgjidhen nxnsit pr t lexuar zgjidhjet e ushtrimeve. Prforcimi. Rishikimi n dyshe Punohet ushtrimi 8.

Tekstet e paracaktuara pr tu dgjuar Tema: Lajmet (1 or njohuri teorike dhe ushtrime)

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: T identifikoj lajmin si lloj i tekstit informues-shpjegues. a. T dalloj veorit e lajmit si nj tekst i paracaktuar pr tu dgjuar; b. t organizoj n tabelat prkatse elementet kryesore t kronikave t lajmeve; c. t pasuroj fjalorin nprmjet teksteve t lajmeve q u prkasin fushave t ndryshme; 29

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 . t dgjoj lajmet me qllim identifikimin e fakteve reale nga komentet subjektive; d. t dalloj funksionin kryesor t lajmeve (informues apo binds); dh.t shkruaj lajme duke u nisur nga elementet e tyre kryesore.

? ? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12 lloje t ndryshme lajmesh, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr tu dgjuar, lajme, tituj lajmesh, terminologji specifike, burim informacioni.

Struktura msimore:
Strategjit msimore Organizues grafik/stuhi mendimesh DDM Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Sugjerime pr msuesin Tema Lajmet ka si qllim t zgjeroj m tej njohurit e nxnsve me lloje t tjera t teksteve t paracaktuara pr tu dgjuar. Ashtu si u theksua n msimin pararends, synimi i teksteve pr tu dgjuar, nuk sht vetm informimi n prgjithsi, por dallimi i ideve kryesore, prpunimi i detajeve, prcaktimi i marrdhnieve ndrmjet ideve dhe shtjeve. Edhe lajmet e dgjuara n TV e Radio kan si qllim jo vetm t informojn lexuesin, por ai t kuptoj cilat jan pikat m t rndsishme t lajmit. Q t realizohen objektivat e ksaj teme msuesi duhet t zgjedh lloje t ndryshme lajmesh, t cilat me mnyrn si jan ndrtuar drejtojn vmendjen e nxnsve jo vetm drejt informacionit, por edhe theksimit t aspektit m t rndsishm t tij. Fjalor LAJM m. sh. 1. Njoftim i shkurtr q ia japim dikujt me goj ose me shkrim pr nj ngjarje t re ose pr dika q ai nuk e di. 2. kryes. sh. Njoftime pr ngjarje t rndsishme t dits, q japin agjencit telegrafike, gazetat dhe radioja e televizioni. Materiale msimore

Tema: Lajmet (1 or njohuri teorike dhe ushtrime)

Super Hna sonte dominon qiellin TIRANE-Agjencia Amerikane e Hapsirs, NASA, ka njoftuar se sonte n mbrmje, n qiell do t dominoj super Hna - nj fenomen ky astronomik t cilin shumica e njerzve mund ta shohin pak her n jet. Hna do t arrij distancn m t afrt q mund t arrij prej planetit Tok, 356,577 kilometra, duke br q t shihet m e madhe se kurr. Pr her t fundit super Hna sht regjistruar m 28 mars t vitit 1983. (d.b/BalkanWeb)

30

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Greqi, Papulias: Turqia t heq dor nga brthamoret ATHINE-Greqia sht tepr e shqetsuar pr rrezikun brthamor q i kanoset. Shqetsimi sht br zyrtar, kur sht artikuluar nga vet presidenti grek Karolos Papulias. Pas asaj q po ndodh n Japoni me reaktort brthamor, presidenti Papulias gjat nj vizite n forcat ushtarake t Tanagras, ka krkuar t merren seriozisht n konsiderat rreziqet fatale q vijn prej tyre. Aleanca Kuq e Zi: 50 mij firma kundr regjistrimit me fe e etni TIRANE- Aleanca Kuq e Zi bn publike plan-veprimin pr ti thn jo regjistrimit t popullsis mbi baza fetare dhe etnike. Gjat tryezs s zhvilluar, prfaqsues t administrats shpalln objektivat afatmesme t puns, nj prej t cilave sht edhe plotsimi i peticionit jo m me 20 mij firma por me 50 mij firma, t mbledhura kudo ku ka shqiptar, me qllimin pr t ndalur regjistrimin e popullsis mbi bazn e vet deklarimit t kombsis. Sqarime metodike Me an t nj organizuesi grafik msuesi mund t mbledh informacionin q nxnsit njohin informacion i drejtprdrejt Lajmet hapen me titujt kryesor titujt kryesor i shpejt

ngjarje kryesore

Nxnsit mund t diskutojn t lir pr mnyrn e dhnies s lajmeve n radiot a televizionet e ndryshme, tregojn se far i trheq ata nga lajmet q dgjojn, a e kan t thjesht t dallojn pjest e rndsishme t lajmit. N kt faz t msimit msuesi e drejton vmendjen e nxnsve n aspekte q kan t bjn me: a. qllimin e lajmit; b. faktet q sillen; c. Vendin q zn opinionet n lajmet etj. Nxnsve mund tu drejtohet nj pyetje e till: - A sht qllimi i lajmeve vetm t informoj? Msuesi mund t pres prgjigje t tilla si: - Po, sepse nprmjet lajmit ne marrim informacion se far ndodh rreth nesh. - Jo, sepse shpesh me an t lajmit parandalohen dukuri t ndryshme t shoqris, ndrgjegjsohet opinioni etj. - Si mund t dallojm qllimin e lajmit, faktet nga opinionet e folsit? Pr t realizuar objektivin e dyt nxnsit ndahen n grupe. Msuesi i udhzon t punojn me teknikn DDM. Grupi I plotson pjesn e par t tabels Grupi II shtron shtje t cilat nuk jan t qarta rreth lajmeve dhe mnyrs si ndrtohen ato. Grupi III lexon tekstin dhe demonstron duke plotsuar pjesn e tret t tabels. Di Lajmet prdoren pr t informuar Jan t llojeve t ndryshme Dua t di far cilsish duhet t gzoj nj lajm q t trheq vmendjen e dgjuesit ? Cilat jan pjest e tij prbrse? Msova Lajmet hapen me titujt kryesor, q i informojn dgjuesit pr ngjarjet kryesore t cilat do t trajtohen n lajme. Titulli, prmbajtja, burimi I informacionit. 31

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Prdoren n median e shkruar dhe at vizive Prmbajn tituj N ciln pjes t lajmit jepet burimi i informacionit? A duhet t jet nj titulli i nj lajmi i gjat ? A duhet t shoqrohen lajmet gjithmon me tituj? Fjalia e dyt e nj lajmi jep burimin e informacionit Titujt kryesor t lajmeve duhet t jen t shkurtr, n mnyr q dgjuesit ta kuptojn menjher lajmin, q pas dgjimit t par. Po Titujt e ndihmojn dgjuesin q t przgjedh informacionin dhe t dgjoj ato lajme q i trheqin vmendjen

Na informojn mbi at q ndodh rreth nesh Kan qllime t ndryshme

Pr ta br sa m praktike kt faz msuesi mund t shfrytzoj lajme t marra nga media t ndryshme televizive e radiofonike, t cilat i japin mundsi nxnsit t ushtrohet n mnyr t drejtprdrejt n prcaktimin e prbrsve t rndsishm t lajmit.

Vendet ku ndodhin ngjarjet

Protagonistt

Koha kur ka ndodhur ngjarja

Kush/far? (protagonist i ngjarjes)

Kur? (moment kur ndodh fakti)

Ku? (vendi ku ndodh)

Si? Pse? (mnyra (shkaqet) si ka ndodhur)

Pasi ushtrohen t ndar n grupe pr t dalluar informacionin q jep lajmi, msuesi mund tu sugjeroj nxnsve t praktikohen pr shtjet e trajtuara duke zgjidhur ushtrimet e mposhtme. Zgjidhja e ushtrimeve Ushtrimi 1 1. Nj emision lajmesh radiofonik ose televiziv, duhet t paraqes vetm fakte dhe t dhna t reja (lajme)... Ushtrimi synon q nxnsit t dallojn faktin nga opinioni, i cili nuk duhet t jet pjes e lajmit. a. Pas disa ditsh do t merret vendimi pr liberalizimin e vizave pr shqiptart. b. Takimi i radhs mes partive u shty pr muajin e ardhshm, m datn 15 prill, sepse, sipas t dhnave, kryetart nuk u morn vesh me njri-tjetrin. c. Sipas t dhnave metrologjike, vera e sivjetshme parashikohet t jet e gjat, e nxeht dhe pa shira. Ushtrimi 2 1. Lexoni lajmet e mposhtme dhe plotsoni tabeln sipas krkesave t dhna. Funksioni: Vendi: Koha: Ngjarja: 32 informues, sensibilizues Mosk koht e fundit nj virus i ri kompjuterik mund t zbraz llogarit bankare

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Ushtrimi 3 Funksioni: Vendi: Koha: Ngjarja: T dhnat: informues, rajonet veriore t Kilit shkurt 2011 trmet i fuqishm Lkundje t forta t toks me magnitud 6.3, epiqendra e tij 60 kilometra n lindje t qytetit t Aricas n nj thellsi prej 120 kilometrash. Lkundjet u ndjen edhe n disa rajone t Bolivis dhe Perus, nuk ka t dhna pr viktima,

Ushtrimi 4 Funksioni: Paralajmrimi: Qllimi i paralajmrimit: informimi, ndrgjegjsimi Jemen, presidenti refuzon largimin ... Departamenti i Shtetit i SHBA-s u ka krkuar amerikanve q t evitojn udhtimet n Jemen dhe i ka ftuar ata q ndodhen n kt vend q t largohen sa m par...

Ushtrimi 5 Funksioni: Paralajmrimi: Qllimi i paralajmrimit:

informimi, ndrgjegjsimi n rast dyshimi t prekjes nga virusi, drejtohuni mjekut dhnia e ndihms s shpejt pr t infektuarit nga gripi i derrit dhe qetsimi i qytetarve

Pas praktikimit t ktyre aspekteve, msuesi mund tu krkoj nxnsve q me an t tabels s mposhtme t prcaktojn nj sr elementsh t lajmeve t dgjuara n shtpi. Lajmet ishin serioze t gjata monotone objektive tendencioze siprfaqsore Lajmet u dhan n nj gjuh: t qart dhe t kuptueshme t vshtir dhe komplekse (fraza t gjata, leksik i specializuar) N varsi t niveleve t klasave msuesit mund t prdorin edhe teknika t tjera si: T nxnit n bashkpunim, Veprimtari me dgjim-mendim i drejtuar, pr fazn e prforcimit mund t zhvillohet konkurs etj. Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie: a) Dgjoni lajmet n TV dhe m pas plotsoni tabeln e vlersimit t lajmeve. Shum Pak Fare

33

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Tekstet e paracaktuara pr t folur Tema: Debati (2 or 1 or njohuri teorike dhe ushtrime praktike, 1 or veprimtari praktike)

Objektivat:

N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft:

T identifikoj debatin publik si lloj i tekstit gojor. a. T dalloj elementet kryesore t nj debati: - Temn dhe qllimin e debatit, - argumentet dhe kundrargumentet, - prfundimet, - gjuha e prdorur; b. t dgjoj nj debat publik dhe t evidentoj elementet e tij. Sugjerime pr msuesin

Kjo tem msimore synon ti njoh nxnsit me veorit e teksteve, t cilat jan t paracaktuara pr tu folur, si debati, diskutimi, fjalimi etj. pr ti dalluar kto lloje tekstesh t paracaktuara pr t folur, nga llojet e tjera t teksteve. Msuesi duhet t theksoj fjaln t paracaktuara duke u krkuar nxnsve t rikujtojn lloje t teksteve t paracaktuar pr tu dgjuar. Msuesi mund t ftoj nxnsit t diskutojn mbi llojet e teksteve t paracaktuar pr t folur t tilla si: diskutimet, shkmbimet e ideve, debatet, deklaratat e politikanve etj.

? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela.

Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr t folur, debat, procedura t debatit, fols, argument, kundrargument. Struktura msimore:
Strategjit msimore Pema e mendimit organizuesi grafik Ditari dypjessh Shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Sistemimi i ideve T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi (konsolidimi i t nxnit)

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Pema e mendimit organizuesi grafik Me an t nj organizuesi grafik msuesi mbledh idet e nxnsve mbi debatin. Zhvillohet midis dy a m shum personave E drejton moderatori Debati Ka tem t caktuar 34 Mbrojn opinione t ndryshme

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Ndrtimi i njohurive. Ditari dypjessh Ndahet klasa n dy grupe dhe, pasi lexojn debatin ndrmjet Linkolnit dhe Dagllasit, plotsojn ditarin dypjessh: shtjet shtja kryesore e debatit Argumentet e Dagllasit Argumentet e Linkolnit Kundrargumentet e Dagllasit Kundrargumentet e Linkolnit Prfundimet (sipas jush) Si jan respektuar nga debatuesit rregullat e debatit? Pse e vlersoni kt debat? Lexohen mendimet e nxnsve dhe diskutohet rreth tyre. Prforcimi. Shkrimi i lir. Shikoni karikaturn dhe shkruani diiturn. Detyr shtpie. Ushtrimi 1. Bhet vlersimi i ors s msimit dhe i nxnsve q kan marr pjes aktivisht dhe kan dhn prgjigje t sakta. T dhnat nga debati

Tema: Debati n klas

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: T identifikoj debatin publik si lloj i tekstit gojor. a. T dalloj elementet kryesore t nj debati: - Temn dhe qllimin e debatit, - argumentet dhe kundrargumentet, - prfundimet, - gjuha e prdorur; b. t marr pjes n nj debat publik pr nj shtje me interes pr t. c. T prcaktoj procedurat e organizimit t debatit; . T zbatoj n praktik kto procedura. Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr t folur, debat, procedura t debatit, fols, argument, kundrargument. 35

? ?

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

? ?

Struktura msimore:
Strategjit msimore Rrjeti i diskutimit/ organizuesi grafik Debati _ Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Rrjeti i diskutimit/ organizuesi grafik Nj aspekt i veant i debatit jan pjesmarrsit. Ata duhet t jen fols dhe dgjues t mir. Pr kt msuesi me an t tekniks Rrjeti i diskutimit shtron pr diskutim nj shtje t till: PO Pr t marr pjes n nj debat: a duhet t jesh nj fols i mir? Prfundimi. Pjesmarrsit n debat duhet t jen jo vetm fols t mir, por dhe dgjues t mir, sepse gjat debatit ata i shkmbejn rolet n mnyr t vazhdueshme. Ndrtimi i njohurive. Organizimi i nj debati Organizohet n klas nj debat mes nxnsve pr tema, t cilat prekin ndjeshm interesat e tyre, si mund t jet: - A duhet t ken provimet e maturs t njjtat pik me mesataren e katr viteve? Ndahet klasa n grupe dhe ndahen rolet: moderatori e debatuesit, q zgjidhen prfaqsues nga do grup. T ndar n grupe nxnsit diskutojn mbi qndrimin q do t mbajn dhe argumentet q do t mbshtesin. Pr kt ata duhet t mbshteten n fakte dhe argumente sa m bindse. Ndahen n tri grupe baz. - Mbshtetsit e tezs - Kundrshtuesit e tezs - Grupi I tret mund t grupoj nxns q mendojn se t dyja palt kan pjesrisht t drejt. Msuesi trheq vmendjen pr rregullat baz q duhet t respektohen gjat debatit, si: respektimi i etiks s mirsjelljes; respektimi i mendimit t shokut; respektimi i kohs Roli i msuesi duhet t jet m specifik. Ai duhet t mbshtes her njrn pal, her tjetrn pr t nxitur sa m shum idet e debatuesve. Pas nj kohe t konsiderueshme prej 15 min msuesi mund tu krkoj nxnsve pjesmarrs t prmbledhin idet q kan thn pr t ritheksuar edhe njher argumentet q dalin n drit. - Vlersimi i nxnsve mund t bhet dhe me an t nj tabele t till, e cila u shprndahet nxnsve ku ata mund t vlersojn veten ose shokun. 36 JO

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Tabel pr vlersimin e pjesmarrjes s nxnsve n debat Pak Sa i gatshm sht nxnsi t marr pjes? A arrin nxnsi te nj prgjigje e menduar mir? A mundet nxnsi ta mbshtes mendimin me fakte apo me argumente? Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie: a) Sillni n klas lloje t ndryshme intervistash. Mesatarisht Shum

Tekstet e paracaktuara pr t folur

Tema: Intervista (2 or)


Sugjerime pr msuesin Kjo tem msimore ka si synim t aftsoj nxnsit t dallojn veorit e teksteve, t cilat jan t paracaktuara pr t folur nga lloje t tjera t teksteve. Msuesi duhet t theksoj fjaln t paracaktuara duke u krkuar nxnsve t rikujtojn q n njohurit e mparshme kan njohur lloje t teksteve t paracaktuar pr t dgjuar. Nj lloj I ktyre teksteve sht edhe intervista. Msuesi drejton vmendjen e nxnsve te llojet e intervistave, pasi ato gjejn nj prdorim shum t gjer n jetn e prditshme. Fjalor Sipas FJALORIT T GJUHS S SOTME SHQIPE, 1980, fjala Intervist ka kuptimin bisedim (me an t pyetjeve e prgjigjeve) q bn nj udhheqs politik a shoqror, nj njeri i shquar, nj prfaqsues zyrtar etj. me nj gazetar pr shtje t rndsishme dhe q botohet n shtyp ose jepet n radio a n televizion. Sot intervistat jan tekste gojore efikase, q prdoren mjaft n rrethana t ndryshme. N mnyr t veant, n ditt e sotme prdoren gjersisht intervistat pr pun. Ecuria metodike Kjo tem sht parashikuar t zhvillohet n 2 or msimore. N orn e par nxnsi do t njihet me etapat e zhvillimit t nj interviste, si: a. prcaktimi i tems s intervists; b. przgjedhja e t dhnave pr personin q do t intervistohet; c. shkrimi i pyetjeve t intervists; d. realizimi i intervists. N orn e dyt nxnsi vihet n nj situat tjetr ku ai do t msoj se si mund t jet i suksesshm gjat nj interviste pune. N kt rast ai duhet t aftsohet pr: a. przgjedhjen e t dhnave pr krkesat e pundhnsit; b. prdorimin e nj gjuhe t prshtatshme; c. paraqitjen dhe sjelljen etike gjat intervists pr pun; d. shkrimin e nj rregulloreje pr intervistn e puns. 37

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Materiale n ndihm t msuesit Jeta Prtej Letrsis (intervist me shkrimtarin Fatos Kongoli) Pyetja: Le t ndalemi pak te romani juaj Lkura e qenit. Nj roman ku ju flisni pr emocionet jo t zakonshme t nj burri. Si lindi Lkura e qenit dhe a mund t na shuani disa kureshtje q shoqrojn lexuesin e ktij libri? Prgjigja: F.K. - Lkura e qenit sht romani im i pest, i shkruar pas viteve 90. Ky roman vjen pas romaneve I humburi, Kufoma, Dragoi i Fildisht, ndrra e Damokleut. Kto romane un i grupoj n nj cikl, t cilin e kam quajtur Burgjet e kujtess. Dhe romani Lkura e qenit sht i fundit i ktij cikli, dhe sht si nj ur midis ktij cikli dhe nj cikli t ri romansh q fillojn me romanin Te porta e shn Pjetrit, q e kam botuar n vitin 2005. Lkura e qenit, u prit mjaft mir nga lexuesit, dhe sht pritur shum mir edhe jasht Shqipris, n Kosov, Maqedoni apo vende t tjera. Ju udhtoni shpesh. Sa n kontakt jeni me letrsin q bhet sot n Evrop apo m tej, dhe si e shihni letrsin tuaj n raport me kt letrsi? F.K. - Un udhtoj sa her q m botohet nj libr apo ku ftohem diku. Dhe sigurisht q kto udhtime jan mundsi kontaktesh pr mua, me shkrimtar nga vende ku botohen librat e mi. Sa her q organizohen promovime, shtypi n Franc apo Gjermani, shkruan pr veprat e mia. Un kam mundsi t njihem personalisht me shkrimtar t ktyre vendeve, t lexoj veprat e tyre, pak a shum m jepet mundsia t jem koherent me autort dhe letrsin m n z t Evrops apo m gjer. Duhet tjua ken br shpesh kt pyetje. Sa je ti n librat e tu ose sa sht jeta jote n ato libra? F.K. - Nuk ka asnj libr ku nuk ndodhem un. N nj mnyr apo nj tjetr t gjith librat mbajn gjithka timen. Shpesh m kan br kt pyetje, duke qen se librat e mi jan shkruar n vet t par, m kan pyetur se sa elemente autobiografike ka aty, sa ka nga jeta ime personale. sht nj pyetje q ma kan br edhe n t kaluarn, gjat kohs q botova romanin tim t par. Kudo q shkoja n at koh, m pyesnin n sht jeta ime n kt libr. Sigurisht, n romanet e mia ka element t prvojs sime. Vetm kaq mund t them. T shkruash nj roman, t duhet nj prvoj shum e madhe, por nuk sht vetm prvoja, ajo q e bn romanin. far ndodhet tani n tryezn tnde t puns? F.K. - Sigurisht q kam dika n tryezn time t puns. Nuk ka asnj shkrimtar q t mos ket ide. N mendjen time orvaten shpesh shum ide dhe vazhdimisht jam n pun. M konkretisht nuk mund t flas, pasi nuk m plqen t flas pa e mbaruar nj pun. Ka ndodhur ndonjher ta lini n gjysm nj roman? F.K. Po, m ka ndodhur nj her t l n gjysm nj roman. Ka ndodhur vite m par, pikrisht pasi botova romanin tim t par Ne t tre. Prse e lat n gjysm? F.K. - E lash se m zuri frika. 38

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Cila sht frika juaj tani? F.K. - Tani kam frik n do plqehet ajo q un shkruaj apo jo. Nuk kam m frik ideologjike. Shqetsimi im sht q t shkruaj dika q ka ndonj vler. Nuk ju shohim shpesh npr kafene. Shfaqeni rrall n publik. A mund t na thoni se si jeton Kongoli? F.K. - Ka qen nj periudh e jets sime ku un lexoja shum e shkruaja pak dhe n at koh frekuentoja shum gjra. Kam pasur nj jet shum t pasur me ngjarje. Ather kisha koh ti bja t gjitha, tani nuk kam m koh. Ajo koh q m mbetet dua ta shfrytzoj. Nuk sht se jam i trhequr e sm plqen t frekuentoj shoqrin, kafenet, prkundrazi m plqejn shum. Gjithka sht shtje kohe, pasi kur do t shkruaj. Un skam m koh tani, ajo tani sht elementi m i muar. Ndrsa pr sa i prket daljes n gazet jo se sm plqen, por n mnyr t arsyeshme kur kam pr t thn dika. Nj shkrimtar nuk sht nj artist kinemaje. Sipas konceptit tim, shkrimtari sht ndryshe dhe duhet t dal ather kur do t thot dika. Intervistoi ALDA BARDHYLI Modele msimi

Tema: Intervista gojore ( 1 or)

?
a. b. c. a.

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: T identifikoj intervistn, si lloj i tekstit gojor dhe ta prdor at n situat t caktuar; t prcaktoj temn pr t ciln do t bj intervistn; t przgjedh t dhna pr personin q do t intervistohet; t shkruaj pyetjet pr intervistimin; t realizoj nj intervist gojore.

? ? ? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela, modele intervistash. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr t folur, intervist, procedura t intervists, intervist pune, intervist historike, paraqitje.

Struktura msimore
Strategjit msimore Leksion i shpejt/ ditari dypjessh Loj me role Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit Parashikimi. Leksion i shpejt/ ditari dypjessh Msuesi prezanton para nxnsve temn e msimit dhe u krkon t japin mendimet e tyre rreth intervists. 39

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Pyet nse nxnsit kan pasur raste t intervistojn apo t intervistohen. Shnon n tabel prkufizimin pr intervistn. U shprndan nxnsve lloje t ndryshme intervistash. U sugjeron nxnsve t vzhgojn mnyrn e hartimit t tyre. Msuesi mund ta ndaj klasn n dy grupe dhe u krkon nxnsve q paraprakisht t njihen me informacionin e tekstit mbi lloje t ndryshme intervistash. Kjo do ti ndihmoj ata n fazn e dyt t msimit ku nxnsit do t aplikojn lloje t ndryshme t intervistave. Nxnsit pr lehtsi t puns s tyre mund t hedhin shnimet baz n ditarin dypjessh. Intervista pr historin gojore Intervistuesi Shkruani nj hyrje pr intervistn tuaj. Prezantoni veten dhe projektin, si dhe shpjegimet pr t. Shkruani t paktn gjasht pyetje q do ta bjn t intervistuarin tu tregoj ngjarje dhe detaje pr periudhn q po studioni. Prgatisni pyetje shtes q do tju ndihmojn q t zgjeroni informacionin q do t merrni prej t intervistuarve. Shkruani tri pyetje pr moshn, vendlindjen dhe profesionin e personit q po intervistoni. Lini nj dat takimi me personin q do t intervistoni dhe prpiquni t jeni n koh. Bisedoni me t intervistuarin nse e pranon q t regjistrohet. Mbani me vete shnimet q keni prgatitur. Mbasi ta prfundoni intervistn, shpjegojini t intervistuarit, q kt intervist do ta prdorni pr nj projekt n klas. Pyeteni t intervistuarin nse do t donte q t i prmendej emri apo do t donte t ishte anonim. Ndrtimi i njohurive. Loj me role. N kt faz t msimit msuesi do t synoj realizimin e dy objektivave t II dhe t III ku nxnsit do t njihen me elementet prbrse t intervists. Msuesi duhet tu trheq vmendjen n aspekte q kan t bjn me organizmin e intervists. Prezantimi i llojeve t ndryshme bn t mundur q nxnsi t njoh forma t ndryshme t shprehuri. Nxnsit organizojn n dy grupe n role lloje t ndryshme intervistash (intervist pune, intervist historie). Vzhgojn njri-tjetrin pr mnyrn si zbatojn rregullat e saj. Prforcimi (Rishikim n dyshe) Nxnsit mund t punojn n dyshe, ku, pasi t ken lexuar tekstin mund t hartojn pyetje t ndryshme pr realizimin e nj interviste, si p.sh., intervistn me nj historian. far ndodhi me krahinat shqiptare t Himars dhe Sulit? Pse u nda Himara? A i humbn ndonjher lidhjet e gjakut? Ku shkonin shqiptart gjat operacioneve t turqve? 40 I intervistuari

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 A rrinin gjat aty? far ndodhi me dhrmijasit? veprime ndrmori Ali Pash Tepelena? far i bri himariott t kthenin syt nga Greqia? A u kujdes qeveria shqiptare pr ta? N cilat shtete emigruan ata?

Nxnsit mund t krahasojn prgjigjet e t vlersojn njri-tjetrin. Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie. a) ushtrimi 1 Ju mund t bni intervista pr t msuar m shum pr ndryshimet n shoqrin shqiptare (vlerat, njerzit, shoqria n trsi)

Tema: Intervistat pr pun (1 or)

? ? ? ? ?

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: - T identifikoj intervistn pr pun dhe ta prdor at n situat t caktuar; a. t przgjedh t dhnat pr krkesat e pundhnsit; b. t prdor gjuhn e prshtatshme; c. t prshkruaj elementet e paraqitjes dhe t sjelljes etike gjat intervists pr pun; . t shkruaj nj rregulloreje pr intervistn e puns. Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela, modele intervistash pune.

Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr t folur, intervist, intervist pune, procedura t intervists, paraqitje, sjellje, rregullore. Struktura msimore
Strategjit msimore Leksion i shpejt/ ditari dypjessh Loj me role Shkrim i lir/ Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Leksion i shpejt/ ditari dypjessh Intervistuesi Synimi i intervistuesve sht q t gjejn kandidaturn m t mir pr vendin e puns. Shumica e pundhnsve bjn pyetje duke u bazuar n CV-n e paraqitur, duke i strukturuar pyetjet ose mbi bazn e t dhnave pr arsimimin dhe prvojn tuaj n pun, ose mbi bazn e kritereve pr punn.

I intervistuari Synimi i t intervistuarit sht q t bind intervistuesit se ai/ajo sht personi i duhur pr kt vend pune. sht e rndsishme q t merret nj informacion paraprak pr krkesat q ka pundhnsi 41

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Pyetja m e rndsishme q do i intervistuar duhet t bj paraprakisht sht Pse duhet t m punsojn mua? sht shum e rndsishme q prgjigjet tuaja t ken lidhje me pyetjen q ju bhet, si dhe t jen interesante, duke vn theksin te pikat tuaja t forta. Duhet t prgjigjeni n mnyr t natyrshme, pr t mos dhn iden q i keni prgatitur m par pyetje. Prve pyetjeve t prgjithshme dhe atyre t lidhura me punn, duhet t prgatiteni dhe pr pyetje t papritura. Duhet t mbani parasysh q sht mir t mos bni pyetje pr pagn. Gjuha q do t prdorni n intervistn pr pun do t krijoj dhe nj prshtypje t caktuar tek intervistuesit. sht shum e rndsishme q t keni kujdes n prdorimin e kohve t foljeve. Ndrtimi i njohurive. Loj n role. Klasa ndahet ne tri grupe dhe secili prgatit n role nj intervist pune. Kategorit e punve t jen t ndryshme dhe t lidhen me shkall t ndryshme kualifikimi. Ndrkoh zgjidhet nj juri q vlerson grupi m t mir duke argumentuar vlersimin. Prforcimi. Shkrim i lir/ Rishikim n dyshe N grupe dyshe shkruhet nj rregullore pr intervistn n pun. Po kto grupe bjn vlersimin e puns s grupeve dyshe.

Teste t paracaktuara pr tu shkruar

Tema: Letra e mospranimit (1 or)


Sugjerime pr msuesin/en N kt tem msimore vmendja do t prqendrohet n tekstet t paracaktuar pr tu shkruar. Kjo tem do t zhvillohet n nj or. Model msimi

?
a. b.

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: - T identifikoj letrn e mospranimit, si lloj i letrs zyrtare. t dalloj elementet e nj letre mospranimi; t shkruaj nj letr mospranimi sipas hapave t prcaktuar.

42

? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela, modele letrash mospranimi. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr t shkruar, letr mospranimi

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

? ?

Struktura msimore
Strategjit msimore Harta e mendimit/ diagrami i Venit Leximi / prmbledhje n dyshe / Shkrim i lir Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit Ndrtim i shprehive studimore T nxnit n bashkpunim Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun individuale Pun n dyshe

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Harta e mendimit/diagrami i Venit Msuesi/ja mund t bj nj parantez lidhur m njohurit q nxnsi ka marr n temat msimore pararendse duke sjell n vmendjen e nxnsve lloje t ndryshme t teksteve t studiuara deri m tani. lajmet intervista Tekste t paracaktuara pr tu dgjuar leksioni

letrat

Tekste informuese paraqitse

leksioni

Tekste t paracaktuara pr tu shkruar ankesat

Tekste t paracaktuara pr t folur debati fjalimi

Me an t Diagramit t Venit nxnsit, me ndihmn e msuesit, nxjerrin n pah elementet e prbashkta dhe t veanta mes ktyre llojeve t teksteve dhe n veanti mbi llojet e letrave zyrtare.
Letrat formale (zyrtare) Letrat zyrtare, CV, Kan formula hyrse Q n hyrje prezantojn problemin Gjuh t ftoht .. Letrat joformale (jozyrtare) Letra t personale Kan formula hyrse Midis letrshkruesit dhe atij q merr letrn ka marrdhnie t afrta.. Gjuh m afr komunikimit t prditshm

Ndrtimi i njohurive. Leximi / prmbledhje n dyshe N kt faz t msimit msuesit mund tu sugjeroj nxnsve q me an t tekniks Leximi / prmbledhje n dyshe t njihen m informacionin rreth letrs s mospranimit. S bashku me ta mund t shnoj n tabel pikat m t rndsishme q nxnsit duhet t ken parasysh pr t shkruar nj letr mospranimi. - Letra e mospranimit (refuzimit) duhet t ruaj respektin ndaj marrsit. - Letra nuk duhet t krijoj dilema tek kandidati. - Duhet t tregoj qart rezultatin negative dhe njkohsisht nuk duhet t fyhet apo cenohet profesionalizmi dhe personaliteti i personit, t cilit i drejtohet letra. 43

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 - N nj letr refuzimi nuk duhet t krkohet falje. - Refuzimi nuk duhet t prmbaj asnj lloj gnjeshtre. Pas identifikimit t arsyeve pr t cilat shkruhet letra zyrtare, msuesi mund ti sugjeroj nxnsve t shikojn modelin e nj letre mospranimi. Nxnsit n grupe prcaktojn prbrsit e saj: - Emri i kompanis dhe logoja e saj. Kompania AMC Tiran, m 23.09.2009 - Formula hyrse I nderuar z ela - Prmbajtja e letrs e cila duhet tu prmbahet parametrave t etiks s puns Ishte knaqsi q ju takova dhe mora pjes n intervistimin tuaj pr vendin e ekonomistit n firmn ton. Pavarsisht nga kualifikimet tuaja mjaft t mira, komisioni przgjedhs vendosi q kt vend ta fitoj nj kandidat tjetr. Ju falnderojm pr kohn dhe interesimin tuaj, si dhe ju urojm suksese n t ardhmen. - Formula prmbyllse. Me respekt Drguesi Drejtuesi I burimeve njerzore. Nnshkrimi I hartuesit t letrs. Pas prcaktimit t ktyre elementeve msuesi i ndan nxnsit n grupe dhe u jep tri arsye pr nj letr refuzimi. - Arsyet e refuzimit pr t mos pranuar n pun nj kandidat t caktuar - Arsyet e refuzimit pr mos bashkpunimin mes institucioneve t caktuara (organizata t ndryshme etj.) - Arsyet pr t mos financuar apo mbshtetur nj projekt nga nj institucion i caktuar. Nxnsit duhet t zgjedhin njrn prej tyre. Ata duhet t shkruajn letrn t cilt duhet ta paraqesin para klass duke prcaktuar edhe elementet prbrse t saj. Nxnsit diskutojn pr prmbajtjen dhe mnyrn si sht ndrtuar secila prej letrave duke evidentuar cilsit apo mangsit e secils. N fund t ors msuesi vlerson pjesmarrjen e nxnsve n msim dhe vlerson me not.

Tekstet e paracaktuara pr tu shkruar

Tema: Letra zyrtare - Ankesat


Sugjerime pr msuesin

(1 or)

44

Kjo tem msimore synon q nxnsit t dallojn Ankesn, nj nga llojet e letrave zyrtare, si tekste t paracaktuara pr tu shkruar, dhe t aftsohen pr t shkruar ankesa. Kjo tem do t zhvillohet n nj or. Fillimisht, duke prdorur strategji t tilla, si Leksion i shpejt/ ditari dypjessh apo Lexim / prmbledhje n dyshe, diagrami i Venit, do t rikujtohen njohurit e mparshme, duke shtuar edhe saktsuar njohurit, dhe m pas do t kalohet n shkrimin e nj letre ankese, ku nxnsi do t materializoj njohurit e marra.

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Modele prgjigjesh FORMULARI I ANKESS

Ankuesi:

Emri - Dritan Mbiemri - Muho Adresa - Lagjja Sknderbeu Nr 5. Tiran Telefoni - 0693245321 Drejtuar: Zyrs pr Mbrojtjen e Konsumatorit Rruga A. Toptani, Kati II,Tiran

Prmbajtja e ankess: a. Organi publik ose privat (Kontrolluesi) pr t cilin ankoheni Moszbatim i marrveshjes mes Drejtoris s Ujsjellsit dhe shkolls s mesme t prgjithshme Hoxha Tahsim b. Veprimet ose mosveprimet e organit q i konsideroni shkelje N baz t marrveshjes s vendosur mes dy institucioneve sht vrejtur pr nj periudh kohe t gjat mosrespektimi i rregullave t vendosura dhe mosfurnizimi me uj i mjediseve t shkolls. c. Dokumentet q mund t provojn shkeljen, duhet ti bashkngjiten ktij formulari. 1. Fatura e ujsjellsit 2. procesverbalet e mbajtura nga drejtoria e shkolls 3. ankesat e nxnsve . Ndihma ligjore q krkoni nga Zyra e pr Mbrojtjen e Konsumatorit N baz t ligjeve n fuqi krkojm ndrmjetsim t palve dhe respektimin e rregullave duke furnizuar me uj shkolln n mnyre t rregullt. Do ta vlersoja nse ju do t merrnit n konsiderat ankesn time. Duke ju falnderuar pr kohn tuaj, mbetem me respekt. Ankuesi Dritan Muho Tiran, m 21. 02 2008

Model msimi

Tema: Ankesa

Objektiva:

N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft:

T identifikoj ankesn, si lloj i letrs zyrtare, dhe ta prdor at. a. T dalloj elementet e llojeve t ndryshme t ankesave; b. t vzhgoj paraqitjen grafike t ankesave pr t dalluar strukturn e saj; c. t plotsoj nj formular ankese; . t shkruaj letra ankese. 45

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

? ? ? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela, lloje t ndryshme ankesash. Konceptet kryesore: Struktura msimore:
Strategjit msimore Organizues grafik Lexim / prmbledhje n dyshe Shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pune individuale

tekste t parashikuara pr tu shkruar, letr ankes, teknika t shkrimit t letr ankess, formula hyrse, mbyllse etj.

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi: Organizuesi grafik/diagrami i Venit Msuesi drejton vmendjen me an t diagramit t Venit mbi t prbashktat dhe t veantat e letrs s mospranimit dhe ankess.

Ankesa

Njofton personat ose institucionet prgjegjse pr refuzimin e nj shrbimi etj. - thuhen qart arsyet e refuzimit; - nuk krkohet falje pr refuzimin

Ankohet te personat ose institucionet prgjegjse pr qllime t ndryshme; -Fakte t sakt; - Argumente bindse;

Letra e mospranimit

Mesazhi duhet t jet i qart; Ruhet respekti ndaj marrsit t letrs; Zbatohen krkesat strukturore t letrave zyrtare; Gjuha e prdorur sht formale
Nxnsit evidentojn elementet e prmbajtjes dhe t strukturs s letrave dhe prcaktojn t prbashktat ose t veantat e tyre. Ndrtimi i njohurive. Lexim/ prmbledhje n dyshe N kt faz t msimit msuesi mund t prdor teknikn lexim / prmbledhje n dyshe duke shnuar veorit kryesore t Ankess n tabel.
jan letrat e ankess? Cili sht qllimi i hartimit t tyre? Ankesat jan letra zyrtare Ankesat bhen pr tu ankuar pr qllime t ndryshime, si: pr mungesn e nj shrbimi apo produkti, pr nj vendim q e gjykoni t padrejt etj. a. b. qllimin pse po e shkruani ankesn; rezultatin ku doni t arrini.

duhet t keni qart kur shkruani nj ankes?

Si duhet t shkruhet ankesa?

a. idet tuaja ti parashtroni sa m qart; b. faktet q paraqisni duhet t qndrojn dhe t prligjin t drejtn tuaj pr tu ankimuar; c. t drejtn tuaj mbroheni me argumente, duke shmangur tonet patetike, sarkastike apo krcnuese; d. Letra duhet t jet e shkurtr dhe koncize;

Kujt duhet tia drejtoni ankesn? 46

Letra duhet ti drgohet personit prgjegjs me pozicionin m t lart, prej t cilit mund t vij dhe zgjidhja e problemit. Udhzohen nxnsit t shohin modelet e letrave t dhna n f. 41 t librit.

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Prforcimi. Shkrimi i lir. Pr t praktikuar shkrimin e nj letr ankese msuesi/ja mund ta ndaj klasn n grupe. Pr kt mund t shrbej teknika Shkrimi i lir. Mund tu sugjerohen nxnsve t zgjedhin nj tem aktuale. Duhet ti udhzoj q gjat praktikimit t ken parasysh rregullat e shkrimit t saj. Nxnsit praktikohen n grupe n shkrimin e nj letr ankese duke lexuar shembuj letrash ankese, si: - Ankes drejtuar kryetarit t njsis vendore pr shkak t mosmirmbajtjes dhe mosfunksionimit t fushs sportive, - Ankes drejtuar nj firme e cila shet aparate celulare, - Ankes drejtuar Komitetit Shqiptar t Helsinkit pr shkeljen e nj t drejte. Vmendja e nxnsve duhet t fokusohet n element t strukturs s letrs t tilla si: - Formula hyrse, e cila duhet t ruaj etikn e mirsjelljes: I nderuar zoti Gjika, administrator I pallatit - T dhnat kur dhe far ka ndodhur: Mbrmjen e s hns aty nga ora 8.30 antart e familjes sime e gjetn dern e jashtme t shtpis t mbushur me plehra. - Parashtrimi i qart i problemit: Situata t tilla kan ndodhur shpesh n pallatin ton, por ne, duke mos dashur t krijojm konflikte, kemi heshtur dhe i kemi pastruar vet plehrat e t tjerve. - Parashtroni qart arsyen pse e keni shkruar letrn dhe far krkoni prej tij. Duke qen se kto raste koht e fundit jan paraqitur m shpesh, ju krkojm q me prgjegjsin tuaj ti kushtoni ktij problem vmendje pr ta zgjidhur me qllim q raste te tjera t mos prsriten m. - Krkesa pr t marr prgjigje nga personi duhet t shoqrohet me kodet e Do ta vlersoja nse do ta merrnit parasysh ankesn time... mirsjelljes t tilla si:

- Prfundim i letrs duke e falnderuar paraprakisht personin, t cilit i jeni drejtuar. Duke ju falnderuar pr kohn tuaj, mbetem me respekt. Andon Marko - Adresa e drguesit e-posta: amarko@yaoo.com Rr.uga e Re, ap.2/3 Nr. tel: 04234567 Cel: 06578900 Nxnsit mund t krahasojn prgjigjet e t vlersojn njri-tjetrin. Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie. Sillni n klas lloje t ndryshme letr ankesash.

47

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Tekstet e paracaktuara pr tu shkruar

Tema: Ftesat

? ? ? ?

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi t jet i aft: T prdor teknikat e shkrimit t nj ftese. a. T dalloj elementet e llojeve t ndryshme t ftesave; b. t vzhgoj paraqitjen grafike t llojeve t ndryshme t ftesave; c. t shkruaj ftesa t llojeve t ndryshme sipas modeleve t dhna. Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela, lloje ftesash. Konceptet kryesore: tekste t parashikuara pr tu shkruar, ftes, teknika t shkrimit t ftess, formula hyrse, mbyllse etj.

Struktura msimore
Fazat e strukturs Strategjit msimore Organizues grafik Di /Dua t di / Msova Shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun individuale

Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

N kt tem msimore vmendja do t prqendrohet te veorit prmbajtsore dhe strukturore t ftess, si tekst i paracaktuara pr tu shkruar. Ftesa sht nj flet letre e shtypur a e shkruar q prmban nj grishje, q i bhet dikujt pr t marr pjes n nj fest, n nj pritje ose n nj ceremoni me rastin e ndonj dite t shnuar. Ftesat jan llojet e teksteve q shrbejn pr ngjarje t ndryshme vetjake, familjare dhe shoqrore. Duhet theksuar q ato klasifikohen n ftesa zyrtare dhe jozyrtare, pr kt arsye ndryshon edhe mnyra e t shkruarit dhe njkohsisht edhe paraqitja e tyre grafike.

Zhvillimi i msimit

Parashikim. Organizuesi grafik Duke qen se nxnsit i njohin ftesat nga prdorimi i tyre n jetn e prditshme, msuesi mund t mbledh opinionet e tyre n organizuesin grafik. Shrbejn pr t njoftuar pr ngjarje te ndryshme Formale (zyrtare) pr ceremoni zyrtare Ndrtimi i njohurive. Di /Dua t di /Msova Msuesi/ja mund t ndaj klasn n dy grupe. U paraqet lloje te ndryshme ftesash dhe u krkon t shnojn n tabeln: DI/ DUA T DI/ MSOVA, informacionin mbi to. 48

Ftesat

joformale (jozyrtare) pr ceremoni familjare

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Di
Prdoren pr ngjarje t ndryshme

Dua t di
A mund ti ndajm n lloje t ndryshme?

Msova
Ftesat jan zyrtare dhe jozyrtare Struktura e tyre prcaktohet nga lloji. Ftesa zyrtare: ka kto elemente: logoja e institucionit, kujt i drgohet, prmbajtja (informacioni i sakt pr vendin, kohn (data, ora), dhe qllimin pr t ciln organizohet ngjarja; informacion i shkurtr mbi kontekstin e ngjarjes), formula prshndetse e mbylljes dhe pikat e kontaktit t institucionit q organizon ngjarjen. Ftesa jozyrtare: struktura sht m e paprcaktuar, por elemente, si rasti, kush e organizon, vendi dhe koha duhet t jen shkruar qart. N varsi t llojit t ftess, gjuha q prdoret mund t jet formale ose joformale. Paraqitja e ftess sht shum e rndsishme, pasi tregon seriozitetin n t cilin organizohet veprimtaria.

Na shrbejn n jetn e prditshme

Cila sht struktura e tyre?

Japin informacion pr organizmin e nj ngjarje ku ftohemi t jemi pjesmarrs. I ndrtojm si duam.

Cila sht gjuha q duhet te prdoret n to? A sht domethnse mnyra e paraqitjes grafike?

Mund t organizohet nj loj me role rreth nj situate t dhn, si mund t jet rasti i nj agjencie q organizon festa, e cila ka ngatrruar modelimin e dy ftesave pr dy ngjarje t ndryshme, nj zyrtare, t organizuar nga nj institucion, dhe nj jozyrtare pr nj ngjarje familjare, si martes, ditlindje etj. U krkohet nxnsve t evidentojn far nuk shkon n ftesat e marra dhe m pas n grup duhet t shnojn cilsit q duhet t ket nj ftes zyrtare e nj jozyrtare.
Ftesa zyrtare Ftojn njerz me funksione t ndryshme, q drejtprdrejt ose jo lidhen me ngjarjen. Shkruhet n mnyr formale. Ka stil zyrtar Prmban t gjitha informacionet e rndsishme. Shoqrohet me falnderimin pr pjesmarrje dhe faktin q t ftuarit jan t mirpritur t marrin pjes n aktivitet. Japin informacion pr kodin e veshjes dhe shpesh krkohet t konfirmohet pjesmarrja. Mbyllen me nj prshndetje. Ftesa jozyrtare Prdoret pr ngjarje t ndryshme t jets personale. Prdoret nj gjuh m pak formale. Shkruhet n mnyra t ndryshme, n varsi t personave qe ftohen n fest. sht e rndsishme t dallohet qart informacioni mbi vendin, datn dhe orn e zhvillimit t ngjarjes. Shoqrohen me pamje grafike t ndryshme, zakonisht q prcjellin atmosfern e ngjarjes. Krkohet t konfirmohet pjesmarrja.

Nxnsit mund t punojn n dyshe ushtrimin 1. Formula: hyrse T nderuar qytetar/ mbyllse: ju mirpresim, nse keni ndonj pyetje, ju lutem kontaktoni n . Qllimi i ftess: organizimi I fushats s DITS BOTRORE PA MAKINA, Elementet q trheqin vmendjen: logoja, ana grafike, informacioni, i cili shpjegon kontekstin e dats n t ciln ndodh ngjarja, Informacioni i sakt, gjuha formale, 49

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 I Informacioni kryesor: N 22 shtator 2010 zhvillohet fushata pr shnimin e dits botrore pa makina, n orn 11, n sheshin Nn Tereza, Prishtin. Prforcimi. (Shkrimi i lir) Nxnsit praktikohen n grupe pr shkrimin e nj ftese. Msuesi/ja mund ta ndaj klasn n dy grupe dhe tu krkoj nxnsve t shkruajn dy ftesa: zyrtare dhe jo zyrtare. Duke shfrytzuar njohurit e marra n lndn e informatiks, grupet ti kushtojn kujdes jo vetm prmbajtjes, por edhe paraqitjes grafike t ftess. Disa nga veprimtarit pr t cilat mund t shprndahen ftesa mund t jen si m posht: - ftes pr inaugurimin e biblioteks s shkolls/ muzeut/ promovimin e nj libri/ - ftes pr pjesmarrje n nj konferenc shkencore/ ngjarje artistike si ekspozit, festival (muzikor, teatror), festa t ndryshme (7 marsi, 1 qershori, Krishtlindja, Bajrami) - ftes pr ngjarje t ndryshme familjare (ditlindje, martes etj.) Nxnsit mund t krahasojn ftesat e t vlersojn njri-tjetrin. Msuesi/ja bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie. Sillni n klas lloje t ndryshme ftesash.

Tema: Referati (2 or)


Sugjerime pr msuesin N kt tem msimore vmendja do t prqendrohet te veorit prmbajtsore dhe strukturore t referatit, si tekst i paracaktuara pr tu shkruar, me qllim q ti komunikohet nj auditori t caktuar. Msuesi/ja duhet t theksoj se referatet jan llojet e teksteve qllimi i t cilave sht t komunikojn ide dhe informacione pr grupe t caktuara. Pr kt arsye me qllim q komunikimi t mos dshtoj informacioni q zbrthen temn duhet t strukturohet n mnyr t till q t vihen n dukje shtjet kryesore, t mbahet parasysh publiku t cilit i drejtohet, elementet prbrse m t rndsishme etj. Fjalor Referat 1. parashtres e gjer me shkrim, ku trajtohet nj tem e rndsishme, q prgatitet nga specialist t fushave t ndryshme, si: t politiks, shkencs, arsimit, prodhimit etj. dhe mbahet para nj auditori pr t paraqitur, zbrthyer, analizuar dhe pr t mbajtur qndrim mbi t; 2. raport i hollsishm q mban nj drejtues rreth veprimtaris s sektorit t vet. N veprimtarin shkollore referati sht nj nga format e puns s pavarur me karakter studimor, q prgatitet nga nxnsit ose studentt mbi nj tem t caktuar, shkencore, letrare, sociale etj. dhe mbahet para klass ose nj grupi m t gjer

50

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Model msimi

Tema: Referati (ora I)

?
a. b. c. d.

Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: T identifikoj referatin si lloj i tekstit informues-shpjegues. T dalloj elementet e strukturs s nj referatit; t prshkruaj elementet jogjuhsore t nj prezantimi gojor; t plotsoj skeda pr nj referat; t shkruaj nj referat

? ? ? ?

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: Struktura msimore
Strategjit msimore Organizues grafik Analiza e tipareve semantike Shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Nxitja e diskutimit T nxnit n bashkpunim Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun individuale

tekste t parashikuara pr tu shkruar, referate te ndryshme, teknika t shkrimit t referatit, sked, parafrazim, citim etj.

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit Parashikimi. Organizues grafik/stuhi mendimesh Me an t nj stuhie mendimesh msuesi mbledh disa nga idet e nxnsve mbi referatin duke u krkuar atyre t shfrytzojn edhe kuptimin e fjals t prkufizuar nga fjalori. Tekst i paracaktuar pr tu shkruar Prdoret nga specialist t fusha t ndryshme

Referati
Paraqit nj problem t caktuar

Ka si qllim t komunikoj me nj grup t caktuar

analizon

zbrthen jep zgjidhje

argumenton,

Ndrtimi i njohurive. Lexim/ prmbledhje n dyshe Msuesi/ja u krkon nxnsve t lexojn materialin e tekstit dhe t diskutojn n dyshe mbi referatin dhe mnyrn si ndrtohet ai. U krkon q t evidentojn elementet kryesore q kan t bjn me prmbajtjen dhe strukturn e tij. Referati Prmbajtja Struktura o nj tem e rndsishme nga nj fush e caktuar - hyrja mund t nis me: pyetje retorike citim i nj autori informacione t panjohura pr publikun 51

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 jep pikat kryesore q trajton referati o informacion q informon, argumenton, udhzon, bind lexuesin; - paraqitjen e fakteve, - me krahasimin e fakteve, -prmes rezultateve t puns krkimore individuale o -rithekson temn, synimin e ksaj paraqitjeje, -rimerr pikat kryesore - zhvillimi ndrtohet me:

- mbyllja -e shkurtr, e thjesht

Msuesi mund tu shprndaj nxnsve nj model referati dhe u sugjeron t evidentojn veorit q kan t bjn me strukturn dhe prmbajtjen e tij. Puna me skedat Trheq vmendjen n rolin q luajn burimet materiale q prdor shkruesi i referatit, n trajtimin e tems, si dhe orienton nxnsit se si t plotsojn skedat, duke mbajtur shnimet, t cilat do tiu shrbejn si burim informacioni, mbi t cilat do t mbshtetet referati. Struktura e skeds 1. Tema e punimit apo titulli i skeds 2. Emri i burimit nga sht marr informacioni 3. Citimet apo parafrazimet 4. Numri i faqes ku sht marr citimi Msuesi mund t demonstroj vendin n t ciln shnohen kto shnime dhe citime 1. U kujton nxnsve q ato realizohen prmes skedave. Ibrahim Rugova: Kahe dhe premisa t kritiks letrare shqiptare. Fq.109 Prforcimi. Shkrim i lir Nxnsit praktikohen n grupe pr hartimin e skedave dhe prdorimin e tyre pr t ndrtuar referatet pr orn pasardhse. Nxnsit mund t krahasojn prgjigjet e t vlersojn njri-tjetrin. Msuesi bn konkluzionin e ors dhe vlerson me not. Detyr shtpie. Sillni n klas skedat q keni prgatitur pr t hartuar referatin me temn e dhn. Msuesi/ ja e ndan klasn n grupe dhe i jep secilit grup t hartoj nj referat nj shtje t caktuar. (Shnim. Msuesi mund tu sugjeroj nj pun paraprgatitore nxnsve n shtpi n mbledhjen e materialit pr orn pasardhse. Orn e dyt nxnsit lexojn referatet duke treguar kujdes edhe n elemente q kan t bjn paraqitjen e materialit para auditorit, si me tonin e zrit, gjestet etj. Diskutohet n klas pr prmbajtjen, strukturimin dhe paraqitjen e materialit. Bhet vlersimi i referatit m t mir. 1. Rugova Kahe dhe premise, f. 109 2 Nasho JorgaqiAntologji e mndimit estetik shqiptar 1504-1983, Dituria, Tiran, 2000, f. 16 Resmie Kryeziu Nga Lindja n PrndimPrishtin, 2008, f. Jorgaqi Nasho, Antologji e mendimit Revistat Hylli I Drits, Leka vazhduan veprimtarin e tyre n baz t konceptit Fe e Kombsi, insistonin n vlerat etnopsikologjike e etnohistorike. Kto revista vazhdonin kritikn shkodrane e sidomos Hylli I Drits mbante nj vij m t fort religjioze-kombtare 52

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Tema: Eseja paraqitse e prkufizimit


Sugjerime pr msuesit Kjo tem ka si qllim tu plotsoj e tu thelloj nxnsve njohurit rreth eses paraqitse dhe thelbit t saj, si nj lloj shkrimi q synon t interpretoj apo shpjegoj nj shtje t veant. Duke u mbshtetur te qllimi i paraqitjes ose shpjegimit t informacionit, eseja paraqitse mund t jet disa llojesh: e prkufizimit, e klasifikimit, e shkak-pasojs, e krahasim-kontrastit. Msuesi/ja duhet t theksoj, se pavarsisht nnllojit t eses paraqitse, rruga q duhet ndjekur pr t shkruar esen sht e njjt. Tema Eseja paraqitse e prkufizimit do t zhvillohet n tri or, nga t cilat nj or sht parashikuar pr t shpalosur njohurit teorike dhe n dy ort e tjera, nxnsit prmes ushtrimeve dhe veprimtarive me shkrim, t praktikohen pr t shkruar, redaktuar dhe pr ti dhn formn prfundimtare nj eseje paraqitse t prkufizimit. Msuesi/ja duhet t ndalet e t zbrthej veorit e prmbajtjes dhe t strukturs s ese paraqitse. Ky lloj teksti ka si qllim t informoj (t paraqit) duke dashur t prkufizoj (sht ky/kjo?); t klasifikoj (ku sht?); t paraqit shkakun dhe pasojn (Pse ndodh?); t krahasoj dy gjra (Si jan?). Msuesi/ja shfrytzon rastin t prsris njohurit q kan marr nxnsit n klasat pararendse mbi tekstin informues -paraqits. Nj organizues grafik do ti vij n ndihm pr ti pasqyruar veorit e tij n mnyr koncize dhe t sakta. Nga ky organizues grafik nxnsi do t kuptoj q eseja paraqitse sht nj lloj i tekstit analitik, i cili krkon t informoj a shpjegoj prmes: analizs, identifikimit t ides kryesore, t tezave, fakteve, ilustrimit e interpretimit t tyre. Synimi i msuesit/es duhet t jet si t pajis nxnsit me njohuri teorike, q atij ti shrbejn pr t qen nj shkrues i mir i eses s prkufizimit. Me an t ushtrimeve nxnsi t arrij t dalloj termin, mbi t cilin sht shkruar eseja, t dalloj elementet e strukturs, shembujt, faktet dhe t kujtoj ato njohuri gramatikore, q t shkruaj qart e sakt. Msuesi duhet t planifikoj kohn e mjaftueshme, q nxnsit t shkruajn ese prkufizimi dhe ta redaktojn e korrigjojn at. (Ora e tret mund t planifikohet si veprimtari praktike.) Msuesi/ja mund tu paraqes nxnsve lloje t ndryshme esesh dhe tu krkoj atyre t identifikojn at lloj eseje, e cila prkufizon nj koncept. sht e rndsishme t theksohet q prkufizimi sht nj element prania e t cilit duhet t jet e dukshm q n hyrje t saj, pasi n kt form ne i prezantojm lexuesit qllimin ton: pra t shpjegojm duke u mbshtetur n prkufizim. nj ushtrim praktik i cili mund t zhvillohet n grupe nxnsish mund t jet ai ku msuesi przgjedh disa terma (konkret dhe abstrakt) dhe u krkon nxnsve ti prkufizojn. mendimet e tyre mund ti mbledh n tabel, duke u treguar nxnsve q ka lloje t ndryshme prkufizimesh n lidhje me objektin pr t cilin bhet fjal. Ato mund t jen subjektive dhe objektive. (individ, individualizm, individualitet) Sipas shpjegimit t fjalorit t gjuhs shqipe pr kta terma do t kishim: Individ - nj njeri m vete, do pjestar i kolektivit a i shoqris. Individualizm - parim ose teori q v individin n baz t do gjje duke theksuar se interesat e t drejtat e individit jan kryesore. Individualitet - trsia e veorive dhe tipareve t veanta q shquajn nj individ nga nj tjetr ose q dallojn krijimtarin e nj shkrimtari nga ajo e nj tjetri. 53

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 A. Msuesi mund t diskutoj me nxnsit llojet e ndryshme t prkufizimet q mund t japin pr kto fjal duke i br t kuptojn q eseja e prkufizimit mund t ndrtohet mbi nj analiz, e cila duhet t shkoj prtej prkufizimit q jepet n fjalor pr kt fjal. Ajo duhet t prkufizoj nj term ose koncept abstrakt n thellsi, duke br analiza, komente e dhn vlersime personale. Eseja prkufizuese jep nj prkufizim personal, t zgjeruar t ktyre termave, duke iu referuar nj prkufizimi t caktuar dhe duke ilustruar se si duhen prdorur kta terma. Prgjigje t ushtrimeve Krkesat e ushtrimeve 1-2 synojn q t sistemojn njohurit q kan marr nxnsit dhe prgjigja mund t jet ushtrimi i tyre praktikisht. Msuesi prgatit n nj tabak letre skemn e strukturs dhe, pasi u jep nxnsve nj term, si det, natyr, mace, qen, shoqri, lumturi etj., krkon q ata t bjn nj ese prkufizimi. 1. Pse prdoret eseja paraqitse e prkufizimit? Eseja paraqitse prdoret pr t paraqitur n mnyr objektive e subjektive opinionin e shkruesit prmes: prkufizimit, ilustrimit, analizs shkak-pasoj, krahasim- kontrastit etj. 2. Si ndrtohet eseja paraqitse e prkufizimit? Ndrtohet duke respektuar strukturn e eses: Hyrje, zhvillim, mbyllje. Jep nj prkufizim personal, t zgjeruar t termave q merr n shqyrtim, duke iu referuar nj prkufizimi t caktuar dhe duke ilustruar se si duhen prdorur kta terma. Trheq vmendjen e lexuesit: I. Hyrja a. Trhiqet vmendja me: - nj prkufizim t termit sipas fjalorit; - nj interpretimi i kundrt i termit; b. shtrohet teza e eses. II. Trungu a. informacioni paraprak; b. shtjet q trajtohen: shpjegimi, analizimi, zbrthimi i termit shembuj analiza e shembujve III. N mbyllje: c. Rishikohen shtjet kryesore t prkufizimit; d. Shpjegohet se si ky prkufizim ka ndikuar te ju. Rishkruani tekstin e msiprm n gjuhn standarde, duke pasur parasysh n veanti rregullat e mposhtme t drejtshkrimit t shqipes:

Bashktinglloret e zshme b, d, dh, g, gj, v, x, xh, z, zh shkruhen si t tilla, ashtu si shqiptohen, kur jan prpara nj zanoreje, edhe kur gjenden n fund t fjals ose n trup t saj prpara nj bashktinglloreje t shurdht a prpara bashktingllores n.

Shkruhen me sh-, fjalt kur kjo ndiqet nga nj bashktingllore e shurdht (f, k, p, q, t, th etj.) Shkruhet pa apostrof premri i pacaktuar do. Nuk shkruhet -ja fundore te pjesoret (dhe mbiemrat prkats) m ur, -ier, -yer, -uar.

Ushtrimin 3.5 msuesi mund tu sugjeroj nxnsve si detyr shtpie duke u krkuar t zbatojn procedurat e msuara m sipr. 54

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Modele msimi

Tema: Eseja paraqitse e prkufizimit (3 or)

?
a. b. c. d. e.

Objektiva e prgjithshme: N fund t tri orve nxnsi do t jet i aft: T identifikoj veorit e eses paraqitse t prkufizimit dhe ta shkruaj at. T evidentoj prkufizimin si metodn baz t paraqitjes; t dalloj elementet e strukturs; t analizoj veorit gjuhsore; t shkruaj ese paraqitse t prkufizimit; ta redaktoj dhe ta korrektoj esen.

Ora e par

?
-

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: t dalloj veorit e eses paraqitse; t evidentoj hapat q duhen ndjekur pr tu paraprgatitur pr t shkruar nj ese paraqitse; t evidentoj termin, prkufizimin, shembujt q sillen n nj ese paraqitse t prkufizimit; t prcaktoj elementet e strukturs s nj eseje paraqitse t prkufizimit;

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t prkufizimit, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: ese paraqitse, lloje t eses paraqitse, ese paraqitse e prkufizimit, term, prkufizim, struktur e nj eseje paraqitse t prkufizimit, analiz gjuhsore. Struktura msimore
Strategjit msimore Prvijimi i t menduarit Lexim/Kodim i imt i tekstit Rishikim n dyshe/shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun n dyshe

? ? ?

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Prvijimi i t menduarit Kjo teknik shrben pr t prvijuar lidhjen logjike mes njohurive t marra n klasat pararendse pr tekstin paraqits dhe eses, si lloj i tij. analitike raportet relacionet leksionet materiale shkencore eset artikuj Teksti informuesparaqits shpjegon prmes analizz shkak-pasoj prkufizimit krahasim kontrastit ilustrimit sintetike skedat prmbledhjet shnimet

55

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Ndrtimi i njohurive. Lexim/ Kodim i imt i tekstit Pun n dyshe. Msuesi/ja udhzon nxnsit n dyshe t lexojn me vmendje esen n faqen 49 duke koduar ato pjes t tekstit q kan t bjn: a. me elementet prbrse t prmbajtjes s eses s prkufizimit; b. elementet specifike t ndrtimit t tij. Nxnsit t lexojn me kujdes esen n tekst dhe shnojn shenja, t cilat jan vendosur paraprakisht. N tabel mund t shnoj pyetje t tilla t cilat do ta drejtojn vmendjen e nxnsit n aspekte t prmbajtjes, si: Cila sht tema/ termi /koncepti pr t ciln flet eseja? Cili sht prkufizimi i konceptit? Cili sht informacioni paraprak? Cila sht shtja e par? Cila sht shtja e dyt? Cilt jan shembujt ilustrues? Si e trheq n prfundim vmendjen e lexuesit? N aspekte t forms, si: Cila sht pjesa e hyrjes? Cila sht pjesa e trungut? Cila sht pjesa e mbylljes? A ka nj mbyllje q trheq vmendjen e lexuesit ? Ku mbshtetet n dhnien e prfundimeve? Pasi nxnsit jan thelluar n veorit e eses paraqitse t prkufizimit, klasa mund t ndahet n dy grupe, ku n dyshe t punohen ushtrimet 3 dhe 6. Pr kt mund t prdorin edhe ditarin dypjessh i dhn n tekst. Prgjigje t ushtrimit 3 Hyrja Termi: Dituria Prkufizimi: Dituria sht q e bn njerin t quhet njeri e t quhet nga t gjith kafshte-tjera, t cilat lvizin dhe ecin e han e pin dhe ato si dhe njeriu. Teza: Sa do mnt t tepr t ket njeriu nuk munt kurr t dij prej vetiu gjith t vrtetat dhe gjith i duhet t dij as me t dgjuar e me t par munt t bhet njeri i ditur, as dhe me t vuar, se jete njeriut shte pak. Trungu i eses Informacioni paraprak: Gjith kan mundur t msojn, t kuptojn a t pikin, njerzit q kan shkruar pr mbi dhe para nesh q nga mijra vjet e thu, gjith ka ngjar, gjith kan par e kan vuar ata q kan vuajtur npr vende larg e t paditur me nj fjal gjith ka ngjar n jet, gjith ka pikur a mbledhur njeriu dhe gjith ka gjetur n natyr, t gjitha jan t shkruara dhe kto bjn t diturin e njeriut, e cila sfitohet prvese n msim. shtja e par - pjesa e prkufizimit q jep autori: Prandaj, munt t themi se dituria sht msimi, edhe i pa-msuari smunt kurr t jet i ditur. Ilustrimi me shembuj: I msuari di sht br q nga kreu i jetse thu; di ka mbi dhet e nn dhet, di sht dheu, sht qielli, sht natyra, sht vet, di do q munt t dihet, edhe kupton do q munt t kuptohet. I pamsuari sdi prve sheh me sy e dgjon me vesh; pr at jeta niset dhe soset me gjalljet t ti, nuk di as sht br m par tij, as munt t bhet pas tij, pr at dheu shtaq sa e sheh ay dhe qielli ashtu si e sheh ay. Analiza e shembujve: Pleqt tan thoshin mos pyet t msuarn, po t vuarn. Ajo fjal ishte e drejt 56

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 pr at koh, n t ciln msimi e dituria nuk ish tjatr gj prve msimi i bess a shum shum i ndonj gjuhe t huaj. Po t jet ashtu, vrtet msimi nuk z dot vendin e vuajtjes, po sot n dit tn msimi e dituria jan shum m t gjera e m t forta se pandeheshin ather. Sot pr sot npr vendet e qytetuar dituria sht si djell q mbulon me dritat e me shkndiat t tij gjith sht, e sl errsirr gjkunt Prfundimi rishikimi i prkufizimit: Pr dy gjra i duhet njeriut dituria. E para t marr vesh e t kuptoj i sheh syri, i dgjon veshi, i z dora, i shkel kmba dhe gjith i vjen ndr mnt; t dij se sht, ka qen, do t bhet, ku sht, nga ka ardhur, ku do t vej. E dyta, t munt t fitoj sa m tepr e t ronj sa m mir, jo vetm duke u br shkronjs a nurdhrs, po m tepr duke nxjerr nga dheu nga natyra gjra t vjejtura, me t cilat dhe ay edhe gjith njerzia t mundin t bjn shum punra, e duke gjetur do far udhe e do far lehtije, pr t vajtur njerzia sa mbar e m mbar. Prforcimi. Shkrim i lir/ rishikim n dyshe. U krkohet nxnsve t shkruajn nj ese t shkurtr prkufizimi rreth nj objekti konkret. Lexohen dy-tri ese n klas dhe diskutohet rreth tyre. Detyr shtpie. T redaktojn esen q shkruan n klas dhe t bjn korrigjimet e nevojshme. T dallojn shmangiet nga standardi i sotm i eses s shkruar nga S. Frashri, te ushtrimi 3. N fund t ors msuesi bn konkluzionet dhe vlerson me not.

Tema: Eseja paraqitse e prkufizimit (Ora II)

?
-

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: t dalloj veorit e eses paraqitse t prkufizimit; t rikujtoj rregullat drejtshkrimore dhe gjuhsore q prdoren n shqipen standarde; t shkruaj nj ese paraqitse t prkufizimit; t vlersoj dhe evidentoj ant pozitive dhe mangsit e nj eseje t prkufizimit.

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, tabela me rregulla drejtshkrimore dhe lidhzat, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t prkufizimit me shmangie nga norma, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: ese paraqitse, lloje t eses paraqitse, ese paraqitse e prkufizimit, term, prkufizim, struktur e nj eseje paraqitse t prkufizimit, analiz gjuhsore. Struktura msimore
Strategjit msimore Diskutim/ditar dypjessh Lexim/Shkrim i lir Rishikim n dyshe/shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun individuale Pun n dyshe

? ? ?

Fazat e strukturs

Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Diskutim/ ditar dypjessh Lexohet detyra e shtpis, ushtrimi 3, nga disa nxns dhe shkruhen n tabel rastet tipike t shmangies nga norma. Plotsohet n tabel ditari dypjessh, duke mbajtur parasysh edhe rregullat drejtshkrimore q jan afishuar. 57

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Ndrtimi i njohurive. Lexim/Shkrim i lir. U krkohet nxnsve t lexojn tekstin e ushtrimit 7 dhe m pas t shkruajn nj ese ku t prkufizohet nj term abstrakt. Lihen nxnsit pr rreth 25 minuta t shkruajn. Prforcimi. Rishikim n dyshe/shkrimi i lir Nxnsit lexojn n dyshe eset e njri-tjetrit dhe bjn vlersimet pr disa aspekte, si: A sht strukturuar si duhet eseja? Si sht zbrthyer dhe analizuar termi q prkufizohet, n do pjes t strukturs? Si grshetohen elementet objektive me ato subjektive? Cila sht kultura gjuhsore e shkrimit? Mbahet shnim si pr ant pozitive dhe negative t eseve t lexuara n dyshe. Sipas kohs q mbetet n dispozicion, lexohen punt e bra nga nj dyshe. Vlersimi i ors s msimit

Tema: Eseja paraqitse e prkufizimit (Ora III)

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, tabela me rregulla drejtshkrimore dhe lidhzat, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t prkufizimit me shmangie nga norma, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: ese paraqitse e prkufizimit, term, prkufizim, struktur e nj eseje paraqitse t prkufizimit, analiz gjuhsore, redaktim, korrigjim, ripunim, vlersim Struktura msimore
Strategjit msimore Diskutim Lexim/Shkrim i lir Shkrimi i lir/ Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun individuale Pun n dyshe

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: - t redaktoj dhe nj ese t prkufizimit; - t vlersoj dhe evidentoj ant pozitive dhe mangsit e nj eseje t prkufizimit; - t ripunoj esen.

? ?

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Nj vend t rndsishm n trajtimin e eses, i duhet ln redaktimit, rishkrimit dhe nxjerrjes s nj produkti sa m t realizuar. Pr realizimin e ktij synimi msuesi mund t planifikoj nj or me vete msimore.

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Diskutim U krkohet nxnsve t lexojn eset q kishin pr detyr shtpie. Diskutohet rreth tyre, duke u ndalur n aspekte t: a. prmbajtjes, b. strukturs, c. nivelit gjuhsore. Ndrtimi i njohurive. Lexim/Shkrim i lir U trhiqet vmendja se n fazn e dyt ata do t redaktojn shkrimet e tyre. Puna mund t jet e organizuar 58

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 n grupe. Nxnsit, duke mbajtur parasysh aspektet e shkrimit t nj eseje, pasi lexojn nj nga eset e antarve t grupit, nxjerrin n pah ant pozitive dhe negative t shkrimit dhe japin sugjerime pr korrigjimin e saj. Nj antar e korrigjon. Paraqiten para klass prmirsimet q i jan br shkrimit. Prforcimi. Pasi dgjojn disa nga eset e rishikuara, bhet vlersimi i tyre.

Tema: Eseja paraqitse e klasifikimit (3 or)

?
a. b. c. d. e.

Objektiva e prgjithshme: N fund t tri orve nxnsi do t jet i aft: T identifikoj esen paraqitse t klasifikimit dhe ta shkruaj at. T evidentoj klasifikimin si metodn baz t punimeve shkencore; t dalloj elementet e strukturs; t analizoj veorit gjuhsore; t shkruaj ese paraqitse t klasifikimit; ta redaktoj, korrektoj dhe rishkruaj nj ese klasifikimi.

Sugjerime pr msuesit Kjo tem ka si qllim tu plotsoj e tu thelloj nxnsve njohurit rreth nj lloji t veant t eses paraqitse, asaj t klasifikimit. Msuesi/ja duhet t theksoj, se pavarsisht nnllojit t eses paraqitse, rruga q duhet ndjekur pr t shkruar esen sht e njjt. Edhe tema Eseja paraqitse e klasifikimit do t zhvillohet n tri or, nga t cilat nj or sht parashikuar pr t shpalosur njohurit teorike dhe n dy ort e tjera, nxnsit prmes ushtrimeve dhe veprimtarive me shkrim, t praktikohen pr t shkruar, redaktuar dhe pr ti dhn formn prfundimtare nj eseje paraqitse t pklasifikimit. Msuesi/ja duhet t ndalet e t zbrthej veorit e prmbajtjes dhe t strukturs s ese paraqitse t klasifikimit, e cila ka si qllim t informoj (t paraqit) duke dashur t klasifikoj (ku sht?, ku bn pjes?) koncepte pr objekte, dukuri, klasa grupe, rende, sipas parimeve t przgjedhura nga shkruesi i eses. Ky tip eseje prdoret zakonisht n shpjegimet dhe analizat shkencore. Nj krahasim prmbajtsore dhe strukturor i eses s klasifikimit me at t prkufizimit, nxjerr n pah si veorit e prbashkta, ashtu edhe dallimet. Nj organizues grafik vjen n ndihm pr ti pasqyruar veorit e tyre n mnyr koncize dhe t sakta.
Struktura e prgjithshme Hyrja Dallimet strukturore ese paraqitse e prkufizimit a. Trheqje vmendjeje ndaj termit q do t prkufizohet; b. teza q hidhet prej shkruesit. a. b. c. d. e. informacioni paraprak; shtja I q trajtohet; shtja II... rishikimi i prkufizimit t dhn; trheqje e vmendjes s lexuesit me ndikimin q ka pas ky term mbi t. ese paraqitse e klasifikimit a. Teza shkruesit pr klasifikimin b. paraqitja e prgjithshme e kategorive (grupeve, klasave, rendeve, shkollave (ne filozofi) etj. mbi t cilat do t bhet klasifikimi. a. kategorit paraqitja e lidhjeve q i bashkon ato n kt lloj klasifikimi: b. Kategoria I... c. Kategoria II... Vlersimi, rndsia e klasifikimit, opinioni i autorit pr klasifikimin.

Trungu

Mbyllja

59

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Nga ky organizues grafik nxnsi do t kuptoj q eseja paraqitse e prkufizimit, ndonse sht nj lloj i tekstit analitik, informimin a shpjegimin prmes analizs, identifikimit t ides kryesore, t tezave, fakteve, ilustrimit e interpretimit t tyre, e bn duke synuar lidhjet ndrmjet koncepteve q klasifikon dhe veorive t prbashkta q ato kan. Synimi i msuesit/es duhet t jet pajisja e nxnsve me ato njohuri teorike, q atij ti shrbejn pr t qen nj shkrues i mir i eses s klasifikimit. Me an t ushtrimeve nxnsi t arrij t evidentojn dhe ti klasifikojn objektet,t gjejn shembujt, faktet q i kan shrbyer shkruesit t eses pr t br klasifikimin dhe t kujtoj ato njohuri gramatikore, q do tu shrbejn pr t shkruar qart e sakt. Prgjigje t ushtrimeve 1. Pse prdoret eseja paraqitse e klasifikimit? Qllimi i saj sht t shpjegoj nprmjet klasifikimit t koncepteve n grupe, klasa sipas parimeve t przgjedhura nga shkruesi i eses. 2. Si ndrtohet eseja paraqitse e klasifikimit? Kjo lloj eseje ndrtohet duke br nj klasifikim t termave pr t cilt bhet fjal n baz t parimeve przgjedhse ku sht mbshtetur autori. Ka strukturn e eses. Me hyrje zhvillim dhe mbyllje. n hyrje t saj shpjegohet termi, dukuria, objekti apo koncepti pr t ciln bhet fjal. N trung t eses jepet klasifikimi i llojeve t dukuris pr t ciln flitet. N mbyllje jepet opinion i autorit mbi kt klasifikim. 3. Lexoni esen e mposhtme dhe analizoni se cilat jan kategorit q analizohen n t. Pr tju ndihmuar, po ju japim tabeln e mposhtme. Plotsojeni at duke u bazuar n tekst
Kriteret e klasifikimit: funksionet e tyre aftsit e tyre

struktura Hyrja: nj vshtrimi i prgjithshm mbi kompjutert, duke dhn veorit e prgjithshme Trungu 5 llojet e kompjuterve 1. kompjuteri personal (PC)

sht krijuar pr tu prdorur nga nj person i vetm prdoret n vendet e puns

2. mikroprocesori 3. serveri Prfundimi 4. superkompjuteri

desktopt ofrojn m shum fuqi dhe memorje me kosto ult, laptopt jan kompjuter t lvizshm q integrojn ekranin, tastiern, procesorin, memorjen dhe harddiskun n nj paket me bateri. Kan nj processor m t fuqishm, memorje shtes dhe aftsi t prforcuara pr t kryer nj sr detyrash t veanta si grafikt 3D ose lojra

4. Kontrolloni gabimet drejtshkrimore n tekstin e mposhtm, duke pasur parasysh n veanti rregullat e mposhtme t drejtshkrimit t shqipes. 60

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Por seriali q ka trhequr m shum vmendjen e publikut, pa diskutim q sht The lost (T humburit). Ai sht nj serial televiziv amerikan, krijuar nga Xhefri Ljebr Abrams (Jeffrey Lieber JJ Abrams) dhe Dejmon Lindlof (Damon Lindelof). Ky serial pron jetn e individve t ndryshm dhe t grupeve t njerzve t mbijetuar nga rrzimi i nj avioni pasagjersh n mes t Sidnejt dhe Los Anxhelosit n nj ishull misterioz tropikal, diku n jug t Paqsorit. do episod prbn nj linj kryesore historie q ndodh n ishull. N sezonin e par, do episod n ABC, u ndoq mesatarisht nga 15 690 000 shikues amerikan. The Lost ka fituar mime t shumta t industris s kinemas. Shnim. N kt shkrim, ve gabimeve drejtshkrimore, mund t ndrhyhet edhe n saktsimin e rendit t fjalve n fjali dhe qartsimit t shprehjeve t prdorura. 5. a) b) c) d) e) f) g) Lexoni me kujdes do fjali. Vendosni shenjat e piksimit q mungojn. Ku do t shkojn ata? Paskan ardhur t gjith! Sa sht data sot? Shkruani shpejt, q t mbarojm n koh! T kujtohet si na thoshte: Flisni sa m qart!. Kemi shum pun n shtpi. A ikim tani? Nuk ju kan informuar q provimi sht sot?!

Tema: Eseja paraqitse e klasifikimit (njohuri teorike dhe ushtrime) Ora I


Objektiva: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: T identifikoj veorit prmbajtsore dhe strukturore t eses paraqitse t klasifikimit; a. T dalloj elementet e strukturs s eses paraqitse t klasifikimit; b. T analizoj veorit gjuhsore, duke u ndalur n prdorimin e sakt t shenjave t piksimit dhe prdorimit t shkronjs s madhe; c. T shkruaj nj ese paraqitse t klasifikimit. Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t klasifikimit, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: ese paraqitse e klasifikimit, karakteristika nj eseje paraqitse t klasifikimit, struktura e nj eseje paraqitse t klasifikimit. Struktura msimore:
Strategjit msimore Prvijimi i t menduarit Analiza e tipareve semantike Rishikim n dyshe/shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun n dyshe Pun n dyshe

? ?

? ?

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

61

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12

Parashikimi. Prvijimi i t menduarit Msuesit do ti shrbej kjo teknik pr t prvijuar lidhjen logjike mes njohurive tijt kan nxnsit pr veglat muzikore dhe kritereve q prcaktojn ata pr ti klasifikuar ato. P.sh.: - Si mund ti klasifikojm veglat muzikore?
Veglat frymore Veglat me tastier

Zhvillimi i msimit

Llojet e veglave muzikore


Veglat me tela Veglat me membran

Ndrtimi i njohurive. Analiza e tipareve semantike Msuesi udhzon nxnsit t lexojn me vmendje esen me temn Veshjet tradicionale t grave dhe t kodojn ato pjes t tekstit q kan t bjn me elemente prbrse t do kategorie, si:
Struktura Hyrja: Teza llojet e veshjeve popullore Trungu Veshjet popullore Klasifikimi i veshjeve Kategoria 1: veshja me xhublete a. karakteristikat e prgjithshme; b. pjest prbrse c. n krahin prdoret Kategoria 2: veshja me kmish t gjat dhe prparje: a. karakteristikat e prgjithshme; b. pjest prbrse c. n krahin prdoret Prfundimi lidhet me nj prfundim logjik, i cili ka t bj me prdorimin e veshjeve popullore n zona t caktuara pavarsisht prkatsis s tyre.

Msuesi duhet tu krkoj nxnsve t jen t kujdesshm n analizimin e t dhnave t do kategorie. Ata duhet t vzhgojn: P.sh.: Veshja me xhublet Pjesa hyrse e paragrafit trajton prejardhjen e emrit t veshjes. E merr kt emr nga nj lloj fundi n form kambane t valzuar, i qepur me rripa prej shajaku t vendosur njri pas tjetrit n linj horizontale, bashkimi i t cilve realizohet me gajtan t holl prej leshi. Pjesa e dyt e paragrafit prshkruan prbrsit e saj: Xhubleta shoqrohet edhe me disa pjes t tjera prej shajaku me ngjyr t zez, si t xhublets t cilat quhen gryks, mang, dhe krahol. Pjes tjetr sht edhe brezi i gjer i zbukuruar me rruaza dhe gajtan, i cili n t folmen vendore quhet krrdhokll. N kok mbahej nj shami e bardh, e lshuar mbi shpatulla. Pjesa e tret e paragrafit bn lidhjen e veshjes me elemente simbolike q e shoqrojn at: Veshja me xhublet n gjysmn e poshtme ka formn e kambans dhe n gjysmn e siprme ngjan me veshjen e kryqtarve, sikundr dhe mjaft simbole t gdhendura mbi kt kostum, si koka e demit kretan, forma kryqi, svastike etj jan t njohura si t templarve. Pjesa e fundit e paragrafit tregon zonat n t cilat prdoret ajo: Kjo veshje sht mbajtur n t gjitha malsit e Alpeve t Shqipris prfshir edhe pjesn e alpeve n Malin e Zi. 62

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Pas ktij procesi, msuesi mund tu krkoj nxnsve t shkruajn n grup nj model eseje. Prforcimi. Shkrimi i lir/ Rishikim n dyshe Msuesi/ja u krkon nxnsve t shkruajn nj ese paraqitse t klasifikimit, me tem Veglat muzikore, pr t ciln ata bn nj klasifikim fillestar n fillim t ors s msimit. Klasa mund t ndahet n katr grupe dhe secili t klasifikoj dy-tri vegla (vegla fryme, vegla me tela etj.) Para se t shkruajn, u kujtohet nxnsve q duhet t prcaktojn disa kritere q do tu shrbejn pr klasifikimin e secils pre tyre, si: a. karakteristikat e prgjithshme (pjesa hyrse t paragrafit); b. pjest prbrse (pjesa e dyt e paragrafit) c. n krahin prdoret, me kultur ka t bj etj. (pjesa e tret e paragrafit) Lexohen dy-tri nga eset e shkruara dhe bhet vlersimi i tyre. N fund t ors msuesi bn konkluzionet dhe vlerson me not. Detyr shtpie: ushtrimi 6 Shnim. Shkrimi i dy eseve, do ti jap dor msuesit q n orn e dyt nxnsit t diskutojn mbi punt e tyre, ti redaktojn dhe t shkruajn nj produkt t pastr.

Tema: Eseja paraqitse e klasifikimit (Ora e dyt)

?
-

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: t dalloj veorit e eses paraqitse t klasifikimit; t rikujtoj rregullat drejtshkrimore dhe gjuhsore q prdoren n shqipen standarde; t redaktoj nj ese paraqitse t klasifikimit; t vlersoj dhe evidentoj ant pozitive dhe mangsit e nj eseje t klasifikimit.

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, tabela me rregulla drejtshkrimore pr prdorimin e shenjave t piksimit, t shkronjs s madhe dhe prdorime t emrave t prvem, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t klasifikimit me shmangie nga norma, shkumsa me ngjyra, tabela.

? ? ?

Konceptet kryesore:

ese paraqitse e klasifikimit, analiz gjuhsore, rregulla drejtshkrimore

Struktura msimore
Strategjit msimore Diskutim/ditar dypjessh Lexim/Shkrim i lir Rishikim n dyshe/shkrimi i lir Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun individuale Pun n dyshe

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit Parashikimi. Diskutim/ ditar dypjessh Lexohen disa nga eset e detyrs s shtpis, ushtrimi 6 dhe diskutohet rreth tyre, duke u ndalur n: 63

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 Veorit e eses s klasifikimit a. A sht br si duhet klasifikimi, sipas llojit? b. A prputhet struktura e eses s paraqitur, me skemn e eses paraqitse t klasifikimit?... c. Cila sht kultura gjuhsore e eses? d. Ka shmangie nga norma? N se? Plotsohet n tabel ditari dypjessh, duke mbajtur parasysh edhe rregullat drejtshkrimore q jan afishuar. Ndrtimi i njohurive. Rikujtohen njohurit gjuhsore. Punohet ushtrimi 4 dhe 5. Prforcimi. Lexim/Shkrim i lir/pun n dyshe U krkohet nxnsve t lexojn dhe t redaktojn n dyshe eset e njri-tjetrit. M pas e rishkruajn. Mbahet shnim si pr ant pozitive dhe negative t eseve t lexuara n dyshe. Sipas kohs q mbetet n dispozicion, lexohen punt e bra nga nj dyshe. Vlersimi i ors s msimit Realizuar n ese

Tema: Eseja paraqitse e klasifikimit (Ora e tret)

? ? ? ? ?
64

Objektivat: N fund t ors s msimit nxnsi do t jet i aft: - t shkruaj ese paraqitse t klasifikimit; - ta redaktoj e korrektoj esen e vet dhe t shokut; - t ripunoj esen.

Materialet dhe mjetet msimore Teksti Gjuha shqipe dhe letrsia 12, tabela me rregulla drejtshkrimore dhe lidhzat, lloje t ndryshme t eseve paraqitse t prkufizimit me shmangie nga norma, shkumsa me ngjyra, tabela. Konceptet kryesore: Struktura msimore
Strategjit msimore Diskutim Lexim/Shkrim i lir Shkrimi i lir/ Rishikim n dyshe Veprimtarit e nxnsve Diskutim i ideve T msuarit ndrveprues Ndrtim i shprehive studimore Organizimi i nxnsve Pun me klasn Pun individuale Pun n dyshe

redaktim, korrektim, rishkrim, analiz gjuhsore, ripunim, vlersim

Fazat e strukturs Parashikimi Ndrtimi i njohurive Prforcimi

Zhvillimi i msimit

Parashikimi. Diskutim U krkohet nxnsve t lexojn eset q redaktuan dhe rishkruan. Diskutohet rreth tyre, duke u ndalur n aspekte t:

Libr msuesi pr tekstin Gjuha shqipe dhe letrsia 12 a. prmbajtjes, b. strukturs, c. nivelit gjuhsore. Ndrtimi i njohurive. Lexim/Shkrim i lir U trhiqet vmendja se n fazn e dyt ata do t redaktojn shkrimet e tyre. Puna mund t jet e organizuar n grupe. Nxnsit, duke mbajtur parasysh aspektet e shkrimit t nj eseje, pasi lexojn nj nga eset e antarve t grupit, nxjerrin n pah ant pozitive dhe negative t shkrimit dhe japin sugjerime pr korrigjimin e saj. Nj antar e korrigjon. Paraqiten para klass prmirsimet q i jan br shkrimit. Nj kujdes i veant i duhet kushtuar redaktimit t eses, i cili duhet t bhet nga vet nxnsit, duke rishkruar pjest e vlersuara t paarrira, si nga prmbajtja, ashtu edhe kultura gjuhsore. N kt or msimi, do t rikujtohen njohurit gjuhsore q lidhen me rregullat e prdorimit t shenjave t piksimit, si dhe me shkronjn e madhe. Pasi lexohen eset e prpunuara para klass, mund t hapen shtje pr diskutim pr strukturn e fjalive, pr shprehjen e sakt t opinioneve, pr prdorimin e konektorve apo respektimin e shenjave t piksimit. Prforcimi. Pasi dgjojn disa nga eset e rishikuara, bhet vlersimi i tyre.

65