Anda di halaman 1dari 11

TENAGA DALAM SISTEM BUMI

8ab 3
konsep nura|an
1 1enaga

SaLu daya aLau kemampuan uLk mengoperaslkan ker[a aLau menghasllkan


sesuaLu 1enaga LerdpL dlm pelbagal benLuk spL Lenaga haba Lenaga keneLlk
Lenaga poLensl Lenaga klmla dan [uga Lenaga elekLrlk
2 1enaga Lndogen|k 1enaga dalaman yg berpunca darl peruL buml spL Lenaga gravlLl radlogenlk dan
[uga Lenaga haba
3 1enaga Lksogen|k

1enaga yg berpunca darl luar buml lalLu darl m/harl (bosll tloJokbolos ookleos
otomotom blJtoqeo betpoJo membeotok bellom) yg dlLerlma buml dlm benLuk
bahangan yg kemudlannya dlLukar kpd Lenaga haba
4 1enaga potens| 1enaga keupayaan yg dlmllkl dan dlslmpan dlm sesuaLu [asad krn kedudukan dan
keadaannya ConLoh alr sungal semakln byk lslpadu alr sungal semakln besar
Lenaga poLenslnya
S 1enaga k|net|k

1erhasll aklbaL pergerakan sesuaLu [asad 8erganLung kpd hala[u pergerakan


Semakln la[u pergerakan sesuaLu [asad semakln Llnggl Lenaga klneLlk yg Lerhasll
6 1enaga Grav|t|

1enaga yg dlmlllkl oleh buml unLuk menarlk sesuaLu [lslm darl aLas ke bawah la
berganLung kpd salz [lslm dan keLlngglan [lslm lLu
7 1enaga naba

1enaga kepanasan sesuaLu [lslm yg dlukur dlm unlL dar[ah celslus 1erbahagl dua
lalLu
1enaga haba rasa lalLu Lenaga haba yg Lerkena sesuaLu permukaan sehlngga
permukaan LersebuL men[adl panas
1enaga haba pendam lalLu Lenaga yg Lerkandung dlm sesuaLu [lslm sehlngga
dlbebaskan
8 S|naran sur|a ,eru[uk kpd bahangan m/harl yg dlLerlma buml dlm benLuk gelombang pendek
(048 mlkron)
9 S|naran bum| lkenall sebagal bahangan LeresLerlal yg dlbebaskan ke aLmosfera dlm benLuk
gelombang pan[ang (10 mlkron)
10 Afe||on edudukan 8uml pallng [auh darl ,/harl 132 [uLa km
11 er|he||on edudukan 8uml pallng hamplr dgn ,/harl 147 [uLa km
12 nukum 8oy|e pablla suhu Llnggl Lekanan udara men[adl rendah ngln akan berLlup darl kws
Lekanan Llnggl ke kws Lekanan rendah

SCALAN 1
(a) Apakah yang d|maksudkan dengan tenaga? 3
(b) nura|kan baga|mana pener|maan tenaga sur|a yang berbeza member| kesan kepada
| ke[ad|an empat mus|m d| kawasan sederhana dun|a8
|| ke[ad|an s|ang dan ma|am4
(a) Ie|askan peranan tenaga sur|a terhadap akt|v|t| manus|a d| kawasan trop|ka |embap 10

Dlasan Soalan
Soalan 1a adalah berbenLuk langsung yang memerlukan konsep Lenaga saha[a
Soalan 1bl pula leblh kepada anallsls pengaruh dan kesan penerlmaan Lenaga surla Lerhadap ke[adlan
empaL muslm dl kawasan sederhana dunla/ CL 30
C
D/S 60
C
D/S
Soalan 1bll memerlukan calon menganallsls penerlmaan Lenaga surla yang berbeza Lerhadap pan[ang
slang dan malam dl kawasan CL rendah CL 0
C
30
C
D/S CL sederhana/ CL 30
C
D/S 60
C
D/S dan CL
Llnggl/ CL 60
C
D/S 90
C
D/S

SkLMA IAWAAN
(a) Apakah yang d|maksudkan dengan tenaga? 3
1enaga lalah keupayaan/ unLuk menghas||kan sebarang akt|v|t| aLau ker[a

(b) nura|kan baga|mana pener|maan tenaga sur|a yang berbeza member| kesan kepada
| ke[ad|an empat mus|m d| kawasan sederhana dun|a8
ada 21 hb Mac (Lku|noks Mus|m bunga) penerlmaan pancaran maLaharl adalah Legak dl aLas garlsan
haLullsLlwa Semua kawasan dl dunla menerlma bahangan maLaharl yang selmbang lnl menyebabkan
berlakunya muslm bunga dl PD dan muslm luruh dl PS
ada 23 hb Sept (Lku|noks Mus|m Luruh) penerlmaan pancaran maLaharl adalah Legak dl aLas garlsan
haLullsLlwa Semua kawasan dl dunla menerlma bahangan maLaharl yang selmbang lnl menyebabkan
berlakunya muslm luruh dl PD dan muslm bunga dl PS
ada 21 hb Iun ( So|t|s Mus|m anas )penerlmaan pancaran maLaharl adalah Legak dl aLas garlsan
SarLan lnl menyebabkan PD leblh banyak menerlma Lenaga surla lnl menyebabkan berlakunya muslm
panas dl PD dan muslm dlngln dl PS
ada 22 hb D|s (So|t|s Mus|m D|ng|n )penerlmaan pancaran maLaharl adalah Legak dl aLas garlsan !adl
lnl menyebabkan PD leblh sedlklL menerlma Lenaga surla berbandlng PS lnl menyebabkan berlakunya
muslm dlngln dl PD dan muslm panas dl PS

|| ke[ad|an s|ang dan ma|am4


uLaran buml menyebabkan sebahaglan darlpada permukaan buml menghadap maLaharl dan
menerlma pancaran Lenaga maLaharl dan sebahaglan lagl akan Lerllndung lnl berlaku dalam Lempoh 24
[am 8ahaglan yang menghadap maLaharl akan mengalaml slang 8ahaglan yang llndung
maLaharl akan membelakangl maLaharl dan mengalaml malam
erbezaan wakLu slang dan malam adalah berbeza menglkuL garls llnLang dan menglkuL muslm eLlka
muslm ekulnok slang dan malam adalah sama dl seluruh dunla
ada keLlka muslm solsLls muslm panas kawasan CL Llnggl 60
C
D 90
C
D slang meleblhl 20 [am malah
mencapal 24 [am slang ,anakala CL 60
C
S 90
C
S malam meleblhl 20 [am malah mencapal 24 [am
slang 8eglLu [uga semasa solsLls muslm se[uk adalah seballknya
CL sederhana/ CL 30
C
D 60
C
D wakLu slang leblh pan[ang manakala CL sederhana/ CL 30
C
S 60
C
S
malam leblh pan[ang 8eglLu [uga semasa solsLls muslm se[uk adalah seballknya
CL rendah/ CL 0
C
30
C
D/S slang dan malam adalah sama pan[ang 8eglLu [uga semasa solsLls muslm
se[uk adalah seballknya

SCALAN 2
(a) Nyatakan [en|s[en|s tenaga yang terdapat da|am system atmosfera bum| Sm
(b) Mengapakah kadar penyerapan haba matahar| o|eh permukaan bum| ada|ah berbezabeta
antara satu tempat dengan tempat yang |a|n? 10 m
(c) 8aga|manakah kadar pener|maan haba yang berbeza o|eh permukaan bum| mempengaruh| akt|v|t|
manus|a? 10 m

U|asan Soa|an
ooloo lol betbeotok looqsooq Joo tetJltl JotlpoJo J boboqloo
ooloo (o) memloto pelojot meoyotokoo jeolsjeols teooqo yooq tetJopot Jolom slstem otmosfeto boml
ooloo (b) memloto pelojot meoetooqkoo sebob koJot peoyetopoo bobo motobotl oleb petmokooo boml
betbezo oototo soto tempot Jeoqoo tempot yooq lolo
Moookolo ooloo (c) polo memloto pelojot meojeloskoo boqolmooo koJot peoetlmooo bobo yooq
betbezo oleb petmokooo boml mempeoqotobl oktlvltl moooslo

SkLMA IAWAAN
(a) Ien|s[en|s tenaga yang terdapat da|am s|stem atmosfera bum|
l 1enaga haba rasa apablla Lenaga lnl Lerkena pada sesuaLu permukaan maka permukaan LersebuL
beransur panas
ll 1enaga haba pendam Lenaga yang Lerkandung dalam [lrlm sehlngga la dlbebaskan
lll 1enaga poLensl Lenaga keupayaan yang dlmlllkl oleh sesuaLu [lrlm
lv 1enaga klneLlk Lenaga yang Lerhasll aklbaL pergerakan sesuaLu [lrlm
v 1enaga gravlLl Lenaga yang dlmlllkl oleh buml unLuk menarlk sesuaLu [lrlm darl aLas ke bawah

(b) Sebabsebab terdapatnya perbezaan kadar penyerapan haba pada permukaan bum|
Clrlclrl permukaan buml yang berbeza anLara saLu LempaL dengan LempaL yang laln akan menghasllkan
kadar penyerapan yang berbeza erbezaan lnl dlsebabkan oleh fakLorfakLor
8l Warna permukaan yang berbeza (engaruh lbedo) permukaan berwarna gelap seperLl huLan dan baLuan
leblh banyak menyerap haba berbandlng dengan permukaan yang cerah seperLl sal[l
8ll 1eksLur LeksLur yang kasar dan kasap seperLl permukaan Lar dan dlndlng konkrlL leblh banyak menyerap
haba berbandlng dengan LeksLur permukaan yang llcln dan raLa
8lll SLrukLur permukaan permukaan buml/sLrukLur geologl yang berada dalam keadaan mendaLar (horlzonLal)
leblh banyak menyerap haba berbandlng dengan sLrukLur permukaan yang menegak (verLlcal) lnl
berkalLan dengan keluasan permukaan yang boleh menyerap haba
8lv andungan mlneral mlneral baLuan yang cerah seperLl kuarLza slllka dan mlka leblh banyak memballkkan
haba berbandlng dengan mlneral baLuan seperLl anderslL dan rlollL (warna gelap)
8v spek berkal L dengan permukaan cerun yang menghadap aLau membelakangl maLaharl Cerun
yang menghadap maLaharl pasLlnya Lerdedah leblh lama kepada bahangan solar yang menyebabkan leblh
banyak menyerap haba

(c) kadar pener|maan haba permukaan yang berbeza akan menyebabkan [en|s dan akt|v|t| manus|a
[uga berbeza antaranya
Cl kLlvlLl perLanlan dan penLernakan dl kawasan yang menerlma haba leblh banyak (suhu Llnggl) Lanaman
seperLl gandum barll Lamar dllallaLLl dl samplng Lernakan seperLl unLa 8erbandlng dengan kawasan
kurang haba (suhu se[uk) buahbuahan slLrus pula dlLanam awasan yang panas dan lembap seperLl dl
khaLullsLlwa dan Lroplka lembap dlLanam pula dengan Lanaman padl sawah geLah kelapa sawlL dan
sebagalnya
Cll elancongan kawasan haba Llnggl seperLl khaLullsLlwa akLlvlLl seperLl ber[emur dl Lepl panLal men[adl
saLu Larlkan berbandlng dengan kawasan bersal[l akLlvlLl permalnan skl men[adl Larlkan uLama awasan
pelancongan dl Llnggl adalah leblh popular kerana suhunya yang leblh se[uk dengan kawasan Lanah
pamah
Clll eglaLan ekonoml prlmlLlf menguLlp buahbuahan dan berburu ,asyarakaL 8ushmen dl
kawasan gurun dl frlka mempunyal kaedah pemburuan dan [enls blnaLang buruan yang berbeza
dengan masyarakaL dl kuLub lnl kerana pengaruh cuaca/suhu seLempaL akan menenLukan perseklLaran
yang berbeza
Clv erlkanan Ler[e[as aklbaL cuaca panas/haba Llnggl seperLl Lempoh Llnlno aLau aklbaL suhu se[uk/beku l
kawasan yang mengalarnl 4 muslm akLlvlLl perlkanan pada muslm se[uk Lergendala aklbaL permukaan lauLan
dlllpuLl als
Cv embalakan dl kawasan hawa sederhana akLlvlLl pembalakan dl[alankan pada muslm se[uk lnl kerana
pada muslm panas sungal mula mencalr dan mengangkuL bersama kayukayu balak yang dlLebang ke kawasan
kllang yang berdekaLan dengan sungal

SCALAN 2
(a) Ium|ah bahang matahar| yang d|ter|ma o|eh permukaan bum| ada|ah berbezabeza meng|kut
ruang d| dun|a Ie|askan sebabnya12m
(b) 1un[ukkan cara tenaga matahar| mempengaruh| keg|atan pertan|an d| kawasan trop|ka 13 m

U|asan Soa|an
ooloo lol betbeotok looqsooq Joo tetJltl JotlpoJo Joo boboqloo
ooloo (o) memloto pelojot meojeloskoo sebobsebob jomlob bobooq motobotl yooq Jltetlmo oleb
petmokooo boml betbezobezo meoqlkot toooq Joolo
ooloo (b) polo memloto pelojot meooojokkoo coto teooqo motobotl mempeoqotobl keqlotoo pettooloo
Jl kowosoo ttoplko

SkLMA IAWAAN
(a) Sebabsebab [umlah bahang maLaharl yang dlLerlma oleh permukaan buml adalah berbezabeza
menglkuL ruang dunla/kawasankawasan dl bahaglan dunla
eLebalan laplsan ozon yang mellndungl buml adalah Lldak sama anLara saLu kawasan dengan kawasan
yang laln awasan ozon Lebal menyebabkan [umlah bahang maLaharl yang dlLerlma oleh buml adalah sedlklL
berbandlng dengan kawasan ozon nlpls/laplsan ozon yang bocor lnl kerana kadar proses serakan serapan
ballkan yang dl[alankan oleh laplsan ozon Lerhadap bahangan maLaharl adalah berbezabeza
eLebalan laplsan aLmosfera/laplsan awan SeperLl ozon laplsan aLmosfera khususnya llLupan awan [uga
mempunyal keLebalan yang berbezabeza anLara saLu kawasan dengan kawasan yang laln awasan gurun
panas mlsalnya llLupan awannya nlpls berbandlng dengan kawasan kuLub Cleh lLu kawasan gurun
menerlma bahangan maLaharl yang Llnggl
econdongan pancaran maLaharl /suduL pancaran maLaharl awasan khaLullsLlwa menerlma banyak
bahangan maLaharl kerana la menerlma pancaran maLaharl dalam keadaan bersuduL LepaL berbandlng
dengan kawasan kuLub uLara dan selaLan Selaln lLu [arak maLaharl dengan buml dl kawasan khaLullsLlwa
[uga adalah leblh dekaL berbandlng dengan keduadua kawasan kuLub
erbezaan permukaan buml/ Lopografl seperLl darlpada segl warnanya [enls dan keLebalan llLupan
Lumbuhannya [enls permukaan seperLl daraLan aLau alr dan lalnlaln erbezaan permukaan lnl akan
mempengaruhl nllal lbedo ConLohnya kawasan bersal[l menerlma sedlklL saha[a bahangan maLaharl
kerana slfaL permukaannya yang cerah/puLlh leblh banyak memballkkan haba berbandlng dengan
permukaan yang gelap seperLl permukaan berLar bangunan serLa llLupan Lumbuhan yang leblh banyak
menyerap haba 8eglLu [uga dengan kawasan daraLan/benua leblh banyak menerlma/menylmpan
bahangan maLaharl berbandlng dengan kawasan lauL

(b) Cara tenaga matahar| mempengaruh| keg|atan pertan|an d| kawasan trop|ka


awasan Lroplka boleh dlbahaglkan kepada dua lalLu Lroplka lembap dan Lroplka kerlng kLlvlLl akLlvlLl
perLanlan dl keduadua kawasan lnl amaL berganLung kepada maLaharl
8l danya Lenaga maLaharl yang Llnggl sepan[ang Lahun membolehkan akLlvlLl perLanlan dl[alankan dl
sepan[ang Lahun khususnya dl kawasan Lroplka lembap seperLl keglaLan penanaman padl sawah
Lanaman kelapa sawlL geLah kelapa dan lalnlaln Slnaran maLaharl yang mencukupl Lldak berleblhan dan
Lldak berkurangan
8ll adar penerlmaan Lenaga maLaharl yang berbeza oleh permukaan buml mempengaruhl akLlvlLl
perLanlan yang berbeza l kawasan Lroplka kerlng leblh LerLumpu kepada Lanaman konLang seperLl gandum
sekol kacang Lanah [agung kapas dan lalnlaln kerana [umlah bahangan maLaharl yang dlLerlmanya adalah
leblh Llnggl berbandlng dengan kawasan Lroplka lembap yang LerLumpu kepada Lanaman seperLl padl sawah
kelapa sawlL dan geLah
8l l l engaruh Lenaga maLaharl Lerhadap akLl vl Ll penLernakan enLernakan seperLl lembu blrlblrl
kamblng dan sebagalnya leblh ber[aya dl kawasan Lroplka kerlng kerana Lenaga maLaharlnya leblh banyak dan
sesual unLuk perLumbuhan rumpuL berbandlng dengan kawasan Lroplka lembap yang leblh banyak kawasan
huLan darlpada padang rumpuL
8lv eranan Lenaga maLaharl dalam mempengaruhl kebanyakan klLar nuLrlen seperLl klLar nlLrogen
kalslum fosforus dan lalnlaln yang menyedlakan zaLzaL gallan dalam Lanah dan men[adlkan Lanah
subur eadaan Lanah yang subur mempengaruhl akLlvlLl perLanlan dl[alankan dengan balk ,lsalnya
Lanah laLerlL dan Lanah aluvlum

SCALAN 3
(a) nura|kan maksud s|stem da|am konteks A|am Sek|tar I|z|ka| 6 m
(b) 1erangkan konsep s|stem terpenc|| s|stem tertutup dan s|stem terbuka yang ada da|am A|am Sek|tar
I|z|ka| 7 m
(c) 8erdasarkan contohcontoh yang khusus tun[ukkan kesan ke atas s|stems|stem f|z|ka| yang |a|n
apab||a sesuatu s|stem menga|am| perubahan 12 m

U|asan Soa|an
ooloo lol betbeotok looqsooq Joo tetJltl JotlpoJo J boboqloo
ooloo (o)memloto pelojot meoqbotolkoo moksoJ slstem Jolom kooteks Alom ekltot llzlkol
ooloo (b) memloto pelojot meoetooqkoo koosep slstem tetpeocll slstem tettotop Joo slstem tetboko yooq
tetJopot Jolom Alom ekltot llzlkol
ooloo (c) polo memloto pelojot meooojokkoo kesoo ke otos slstem flzlkol yooq lolo opobllo sesooto slstem
meoqoloml petoboboo betJosotkoo cootobcootob kbosos

I AWAAN LLNGkA
a nura|kan maksud s|stem da|am konteks A|am Sek|tar I|z|ka| 6 m
Sl sLem adal ah saLu seL angkubah aLau unsurunsur yang sallng berLlndak anLara saLu sama laln
Selaln mempunyal unsurunsur yang sallng berLlndak sesebuah slsLem lLu [uga mempunyal
Lenaga dan bahan yang boleh masuk dan keluar darlpada slsLem LersebuL 1enaga khususnya
darlpada maLaharl penLlng sebagal penggerak seluruh operasl slsLem berkenaan engan adanya
Lenaga lnllah seluruh unlL dl dalam slsLem flzlkal lLu berfungsl dan bergerak unLuk senLlasa
mencapal Lahap keselmbangan (SLeady SLaLe SysLem) SlsLemslsLem buml [uga mempunyal
sempadannya sendlrl dl samplng memlllkl slfaL pemullhan kendlrl (sel f regul aLl on) engan
l Lu sesebuah sl sLem l am Sekl Lar ll zl kal l nl mempunyal clrlclrl seperLl perLamanya
mempunyal angkubah aLau unsurunsur yang berada dl dalam saLu sempadan dan senLlasa sallng
berganLung anLara saLu sama laln eduanya mempunyal bahan seperLl alr gas dan Lenaga yang
boleh masuk dan keluar darl sempadan slsLem LersebuL lnl bermakna adanya lnpuL penggunaan
sLoran (slmpanan) dan [uga ouLpuL eLlgaLlga angkubah dl dalam sesebuah slsLem senLlasa
beroperasl unLuk mencapal Lahap keselmbangan (sLable) dan lnl mengambll masa yang lama !lka
Lahap kesLabllan slsLem dlcapal bermakna lnpuL Lenaga dan bahan adalah sama dengan ouLpuLnya

b 1erangkan konsep s|stem terpenc|| s|stem tertutup dan s|stem terbuka yang ada da|am A|am Sek|tar
I|z|ka| 7 m
SlsLem Lerpencll (lsolaLed sysLem)
SlsLem [enls lnl mempunyal sempadan yang LerLuLup dan Ll dak membenarkan keluarmasuk
Lenaga dan bahan ke dalamnya Sl sLem lnl Ll dak dl perol ehl dl alam nyaLa LeLapl hanya dl
dalam makmal saha[a umpamanya gas dl dalam Labung u[l

SlsLem LerLuLup (Closed sysLem)


SlsLem [enls lnl mempunyal sempadan LerLenLu Sempadan slsLem lnl hanya membenarkan
perLukaran Lenaga saha[a lalLu Lenaga dapaL masuk dan keluar darlpadanya manakala lnpuL
ouLpuL bahan Lldak berlaku Dmpamanya buml dengan maLaharl adalah darlpada [enls slsLem lnl
8uml hanya menerlma Lenaga darlpada maLaharl dan bukannya bahan

SlsLem Lerbuka (Cpen sysLem)


SlsLem lnl membenarkan keduadua bahan dan Lenaga masuk dan keluar menerusl sempadannya
SlsLem lnl senLlasa bergerak dan beroperasl hlngga sampal ke Lahap sLabll SlsLem lnl banyak
LerdapaL dl alam nyaLa dalam skala makro aLau skala mlkro ,lsalnya slsLem ekologl berada dl
Lahap makro yang boleh dlpecahbahaglkan kepada unlLunlL mlkroseperLl ekoslsLem huLan
ekoslsLem muara ekoslsLem Laslk ekoslsLem lauL dan sebagalnya

c 8erdasarkan contohcontoh yang khusus tun[ukkan kesan ke atas s|stems|stem f|z|ka| yang |a|n
apab||a sesuatu s|stem menga|am| perubahan 12 m

1erdapaL 4 slsLem uLama lam SeklLar llzlkal lalLu slsLem geomorfologl slsLem aLmosfera slsLem
hldrologl dan sl sLem ekol ogl eempaLempaL sl sLem LersebuL sal l ng berl nLeraksl dan
berganLungan anLara saLu sama laln engan lLu seLlap perubahan yang dlalaml dalam sesuaLu slsLem
akan mempengaruhl slsLem yang laln
Cont oh per t a ma Ienomena |etusan gunung berap| berlaku dalam slsLem geomorfologl
lanaya mengallrkan lava dan allran plroklasLlk leLusan gunung berapl [uga mengeluarkan debu
,lsalnya leLupan gunung berapl lnaLubo dl llllplna pada Lahun 1992 mengeluarkan debu seLlnggl 12
kllomeLer ke udara lnl mempengaruhl sysLem aLmosfera melalul ke[adlan [erebu hu[an asld dan
gangguan cuaca sehl ngga merangsang ke[adlan rl buL Laufan klbaL leLupan l Lu hamplr
semlnggu kepulauan sla 1enggara dlsellmuLl dengan [erebu e[adlan hu[an asld berlaku
apablla sulfur darl debu dan [erebu bersebaLl dengan al r hu[an men[adl asl d sul furlk lnl akan
mengganggu kuallLl alr dalam slsLem hldrologl apablla hu[an asld [aLuh ke dalam Laslk paya kolam
dan lauL SlLuasl lnl akhlrnya akan memusnahkan ranLalan makanan dalam ekoslsLem akuaLlk
kepupusan sumbersumber marlLlm baLu karang plankLon lkan udang soLong dan lalnlaln Pu[an
asld [uga boleh merosakkan ekologl huLan semula[adl

Contoh keduaIenomena L|N|no yang melanda negaranegara aslflk pula berlaku dalam
slsLem aLmosfera lenomena lnl Lelah mengganggu kesLabllan aLmosfera yang yebabkan cuaca
panas dan kerlng pada bahaglan baraL aslflk dan ke[adlan ban[lr dl bahaglan Llmurnya
ekurangan hu[an cuaca panas dan kemarau akan mengganggu keselmbangan slsLem hldrologl
seperLl sungal Laslk serLa alr bawah Lanah ekurangan lnpuL alr dl dalam sysLem hl drol ogl
seLerusnya akan men[e[askan slsLem ekologl akuaLlk Pldupan alr seperLl udang keLam dan sebagalnya
akan Ler[e[as dan maLl klbaLnya ranLalan makanan kepada hldupan laln akan LuruL Ler[e[as
eadaan men[adl leblh Leruk apablla sysLem ekologl sesebuah huLan Lerbakar dengan sendlrlnya
dan segala fauna dan floranya akan musnah alam konLeks sl sLem geomorfol ogl Ll nl no
bol eh menl ngkaLkan kadar l ul uhawa baLuan dan menl ngkaLkan kadar haklsan angln
rekahan Lanah dan sebagalnya

Contoh ket|ga Ienomena ban[|r k||at dl uala Lumpur berlaku dalam sysLem hldrologl Lapl lanya
bermula darl sysLem germorfologl dlmana permukaan buml dlLurap dengan Lar slmen konkrlL dan
bangunan mengurangkan kadar susupan dan menlngkaL kadar allran alr permukaan Secara Lldak
langsung mengurangkan proses susupan dan bekalan alr dalam Lanah apaslLl akulfer
menurun seLerusnya mengurangkan bekalan alr yang LeLap kepada Sungal LeruLamanya pada
muslm kemarau eadaan lnl sebenarnya mengganggu slsLem hldrologlalam konLeks slsLem ekologl
pula dua benLuk gangguan boleh berlaku alam [angka masa pendek llmpahan alr yang cepaL
dl kawasan lembah dan rendah seperLl kawasan paya sungal Laslk dan kolam yang ada dalam
bandar LersebuL akan merosakkan ranLalan makanan dan keselmbangan ekoslsLem akuaLlk
yang sedla ada apablla lnpuL alr yang Lerpaksa dlLerlmanya berleblhan alam [angka masa
pan[ang pengurangan susupan alr ke dalam Lanah ekoran darlpada leblh banyak yang mengallr dl
permukaan boleh menyebabkan sungal kehllangan bekalan alr kekerlngan alr sekallgus
memusnahkan bandar (ulau Paba) akan mempercepaLkan proses se[ aLan dan
pemel uwapan unLuk membol ehkan hu[an Lurun l ebl h kerap dal am bandar berbandl ng
dengan kawasan luar bandarnya ekerapan hu[an meleblhl darlpada kadar bl asa merupakan
saLu gangguan kepada slsLem aLmosfera

Contoh ke empat emanasan g|oba| yang berlaku melalul mekanlsme kesan rumah hl[au dan
penlplsan laplsan ozon adalah saLu gangguan kepada slsLem aLmosfera lnl kerana ba[eL haba
yang dl Lerlma ol eh buml men[adl Ll dak selmbang 8uml dlkaLakan menerlma leblhan
bahangan surla yang menyebabkan suhu dunl a menlngkaL ampaknya akan dlalaml oleh
slsLem geomorfologl apablla llLupan als benua dan pergunungan calr memban[lrl lauL
menenggelamkan daraLan yang rendah dl samplng menlngkaLkan kadar haklsan ombak
enenggel aman daraLan akan memusnahkan pul a sl sLem ekol ogl ml sal nya ekologl muara dan
ekologl paya ?ang pasLl LumbuhLumbuhan sebagal pengeluar uLama dalam ranLalan makanan
akan maLl dan kehllangan hablLaL fauna serLa flora al am konLeks sl sLem hl drol ogl pul a
pemanasan global akan mempercepaLkan klLaran hldrologl apablla kadar se[aLan perpeluhan
Lumbuhan dan se[aLpeluhan Lanlh berlaku leblh darlpada slLuasl normal

Contoh ke ||ma Ienomena penyahutanan oleh manusla unLuk pelbagal Lu[uan seperLl
perLanlan peLempaLan perlndusLrlan aLau kebakaran huLan secara semula [adl bukan saha[a
mengganggu slsLem ekologl huLan lLu sendlrl apablla hablLaL fauna dan flora musnah LeLapl leblh
darlpada lLu la akan menghllangkan fungsl huLan sebagal kawasan Ladahan mengganggu proses
susupan alr ke dalam Lanah seLerusnya mengurangkan bekalan alr dalam Lanah lnl merupakan
saLu dampak yang dlal aml oleh slsLem hl drol ogl esan yang lebl h dl rasal akl baL kebakaran
huLan masa klnl adalah [erebu l ,alaysla bandarbandar seperLl uchlng oLa lnabalu ulau
lnang dan uala
Lumpur
darlpada pembakaran huLan dl allmanLan dan SumaLera lndonesla Selaln
[erebu gangguan ke aLas slsLem aLmosfera [uga Ler[adl apablla berkurangnya peraLus
kelembapan udara aklbaL Lumbuhan yang Lldak lagl mampu men[alankan proses Lransplrasl
seLerusnya mengurangkan [ uml ah hu[ an LempaLan al a sl sLem geomorfol ogl pul a
kebakaran huLan dan penyahuLanan akan menlngkaLkan kadar luluhawa baLuan sama ada secara
flzlkal aLau klmla menlngkaLkan kadar haklsan alr dan angln gondolan muka buml dan lalnlaln
,anusla sebenarnya mendedahkan muka buml kepada agenagen geomorfologl melalul akLlvlLl
penyahuLanan

Contoh ke enam keator Dan U[|an Nuk|ear adal ah sesuaLu yang menggerunkan
manusl a seperLl mana yang berlaku dl !epun pada ,ac 2011 1ldak LerhenLl seLakaL
kemusnahan ranLal an dal am geomorfol ogl ekol ogl dasar l auL u[l an nukl ear l Lu [uga
sudah pasLl mengganggu slsLem hldrologl lauL apablla kuallLl alr lauL dlcemarl oleh bahan
radloakLlf lnl memberlkan kesan pula ke aLas slsLem aLmosfera apablla se[aLan darlpada alr lauL
yang Lercemar dengan bahan radloakLlf yang boleh membawa bencana hu[an radloakLlf alam
konLeks slsLem ekologl kemusnahan yang dahsyaL sudah LenLu dlalaml oleh ekoslsLem lauL
ekoslsLem pulau dan khazanah marlLlmnya Sekall lagl klLa Lldak boleh membayangkan apa yang
Ler[adl kepada Lerumbu karang lkan soLong udang dan lalnlaln yang Lerkena bahan radloakLlf dl
samplng gegaran yang dahsyaL lLu

Soa|an 4
(a) nura|kan secara r|ngkas tentang A|bedo S m
(b) Ie| askan prosesproses yang me| |batkan bahangan matahar| d| kawasan |aut udara
dan tumbuhtumbuhan 12 m
(c) 1erangkan baga|mana manus|a bo|eh men[ana haba dar|pada sumbersumber semu|a
[ad| 8 m

U|asan soa|an
Soalan langsung soalan a memerlukan pela[ar huralkan secara rlngkas konsep lbedo Soalan b pela[ar
perlu [elaskan apakah proses bahangan maLaharl dl lauL udara dan pada LumbuhLumbuhan ,akala
soalan c pula pela[ar perlu menganallsa LenLang sumbersumber semula[adl boleh dl[ana habanya oleh
manusla

SkLMA IAWAAN
(a) konsep A|bedo
lbedo adalah s|fat kecerahan bahan d| pemukaan bum| yang boleh mempengaruh| kadar pemba||kan
semu|a atau pantu|an yang d|a|am| o|eh bahangan matahar| yang Llba ke permukaan buml namun beglLu
bukan permukaan buml saha[a yang memballkkan bahangan maLaharl lnl Sebelum Llba dl permukaan
buml dan dl dalam aLmosfera lLu sendlrl proses a|bedo atau pemba||kan [uga ber|aku m|sa|nya o|eh
man|kman|k hu[an part|ke|part|ke| pencemaran yang cerah pemba||kan o|eh awan dan sebagalnya
adar pemballkan lnl amaL berganLung kepada warna permukaan selaln darlpada suduL pancaran cahaya
maLaharl lLu sendlrl l permukaan bum| yang cerah sepert| permukaan sa|[| permukaan gurun berpas|r
akan menga|am| kadar pemba||kan yang t|ngg| berbandlng dengan permukaan ge|ap sepert| hutan dan
bertar yang |eb|h banyak menyerap bahangan dar|pada memba||kkannya

(b) rosesproses yang me||batkan bahangan matahar| d| kawasan |aut udara dan tumbuh
tumbuhan

eng||batan tenaga bahangan matahar| d| kawasan |aut


roses se[atan ] penye[atan berlaku dl aLas alr lauL emanasan maLaharl yang Lerlk dl slang harl akan
menyebabkan permukaan alr lauL yang aLas mengalaml pembuakan lr dl kerlngkan membenLuk wapwap alr
yang rlnggan lalu nalk ke aLas Se[aLan lnl memerlukan Lenaga bahangan yang cukup Llnggl ,lsalnya unLuk
menye[aL saLu gram alr pada suhu 0 dar[ah celclus memerlukan 600 kalorl Lenaga haba/bahangan dan unLuk
menye[aL 1 gram alr pada suhu 100 dar[ah celclus pula memerlukan 340 kalorl Lenaga haba khususnya
darl bahangan maLaharl !adl proses se[aLan adalah menukarkan fasa alr dalam benLuk cecalr ( ouLpun
sysLem hldrologl) kepada gas( lnpuL sysLem aLmosfera)

eng||batan tenaga bahangan matahar| d| udara


Da|am ruangan atmosfera proses peme|uwapan mengambll LempaL dlmana wapwap alr yang dlse[aL Ladl
akan nalk secara menegak lalu memasukl ruangan aLmosfera yang leblh se[uk dl bahaglan aLas lnl akan
menyebabkan wapwap alr Ladl dllembapkan kemball membenLuk LlLlsan manlk alr yang senl lalu bercanLum
men[adl leblh besar dan beraL dan akhlrnya Lurun sebagal kerpasan engaruh Lenaga bahangan semakln
berkurang apablla [lslm udara semakln menlnggl kadar Lukaran adlabaLlk berlaku menyebabkan suhu
semakln se[uk Selaln lLu bahangan maLaharl [uga mengalaml pelbagal proses dl dalam laplsan aLmosfera
Sebahaglannya akan dlballkkan/dlpanLulkan oleh awan mengalaml proses serakan serapan dan Laplsan
oleh parLlkelparLlkel dalam aLmosfera seperLl oleh wapwap alr nukleus hlgroskoplk bahanbahan
pencemar udara dan [uga parLlkel Lerampal seperLl habuk dan debu

eng||batan tenaga bahangan matahar| d| kawasan tumbuhtumbuhan


D| kawasan tumbuhtumbuhan bahangan matahar| ter||bat da|am proses fotos|ntes|s dan [uga proses
perpe|uhan alam proses foLoslnLesls bahangan maLaharl amaL perlu unLuk Lumbuhan hl[au membuaL
makanan melalul klorofllnya 1enaga haba lnl akan dlgunakan secara langsung oleh Lumbuhan hl[au dan
menukar serLa menylmpannya dalam benLuk Lenaga klmla ada masa yang lama Lenaga bahangan
maLaharl [uga LerllbaL dalam proses perpeluhan (Lransplrasl) daun 1enaga haba lnl dlguna unLuk
membebaskan wapwap alr melalul llang sLomaLa daun ke aLmosfera bagl menghasllkan kelembapan
udara

(c ) 8aga|mana manus|a bo|eh men[ana haba dar|pada sumbersumber semu|a[ad|


Sumber Lenaga haba semula [adl adalah banyak dan Lelah dlmanfaaLkan oleh manusla melalul pelbagal
cara nLaranya
1enaga dar| bahan ap| fos|| sepert| arang batu petro|eum dan gas as|| Sumber Lenaga haba lnl dl[ana melalul
usaha carl gall unLuk dl[adlkan bahan bakar bagl menggerakkan kenderaan generaLor kllang dan
[anakuasa elekLrlk mlsalnya Lurbln gas dan lalnlaln kegunaan domesLlk Sumber Lenaga konvenslonal lnl
dlkeluarkan darl peruL buml melalul usaha penggerudlan samada dl lauLan aLau daraLan Sumber
peLroleum menLah LersebuL akan dlproses unLuk dl[adlkan pelbagal [enls mlnyak
1enaga dar| a|r menga||r sepert| sunga| Sumber Lenaga lnl dl[ana melalul pemblnaan empangan unLuk
menghasllkan kuasa elekLrlk hldro llran alr sungal yang deras darl slsLem empangan yang Lelah dlblna
akan menggerakkan Lurbln yang boleh mengerakkan generaLor bagl menghasllkan Lenaga elekLrlk ada
masa klnl Lenaga lnl men[adl plllhan uLama kerana slfaLnya yang berLerusan berslh mesra alam dan
murah
1enaga sur|a]so|ar Sumber Lenaga lnl dl[ana melalul penyelldlkan salnLlflk anelpanel besl akan
dlpasang dl kawasan yang lapang mlsalnya dl aLas bumbung rumah berLu[uan unLuk
memerangkap bahangan solar/Lenaga maLaharl 8ahangan LersebuL akan dlslmpan oleh sysLem dynamo
dalam benLuk Lenaga haba yang kemudlannya boleh dlLukarkan kepada Lenaga elekLlk
unLuk kegunaan domesLlk dan kenderaan rlngan
Sumber tenaga geoterma| ancuLan alr panas akan membenLuk Lekanan wap unLuk rnenggerakkan
Lurbln yang dlblna bagl menghasllkan arus elekLrlk
1enaga dar|pada ang|n pula dl[ana melalul pemblnaan klnclrklnclr angln
Manaka|a tenaga dar| sumber b|o[|s| m ml sal nya Lahl l embu pul a akan dl kerl ngkan dan
dl bakar unLuk menghasl l kan Lenaga baba apabl l a l s dlperlukan Sumber blo[lslm banyak
dlgunakan pada muslm se[uk

Soa|an S
(a) ada mus|m tertentu sesetengah kawasan menga|am| waktu s|ang yang |eb|h pan[ang dar|pada
waktu ma|am" 8|ncangkan pernyataan |n| 12 m
(b) 1erangkan kepent|ngan tenaga matahar| terhadap keg|atan pertan|an d| kawasan trop|ka
|embab 13 m

U|asan soa|an
eotok sooloo ooollsls Jl mooo poJo sooloo (o) kowosoo mooo Jl moko boml yooq meoqoloml wokto slooq leblb
poojooq beqlto joqo sebollkoyo Moookolo sooloo (b) leblb looqsooq Jlmooo pelojot petlo tetooqkoo kepeotloqoo
teooqo motobotl Jolom kepelboqoloo jeols pettooloo Jl kowosoo ttoplko lembop sobojo

SkLMA IAWAAN
(a) Sebabsebab ber|akunya s|ang dan ma|am yang t|dak sama pan[ang meng|kut mus|m
Sebab uLama lalah peredaran buml mengellllngl maLaharl dan puLaran buml pada pakslnya yang
condong
lenomena
eLlka solsLls muslm panas (21 !un)
l garlsan sarLan maLaharl Legak dl kepala dan slang serLa malamnya adalah sama pan[ang dl
kawasan LersebuL dan [uga kawasan khaLullsLlwa
awasan hemlsfera uLara wakLu slangnya leblh pan[ang berbandlng wakLu malam (muslm
panas)
,anakala dl kawasan hemlsfera sel aLan wakLu malamnya lebl h pan[ang berbandlng wakLu
slang (muslm se[uk)
eLlka solsLls muslm se[uk (22 lsember)
Pemlsfera uLara mengalaml wakLu malam yang leblh pan[ang darlpada wakLu sl ang kerana
bahagl an buml nya Lerll ndung darl pada pancaran maLaharl (fakLor pengaruh suduL pancaran
cahaya maLaharl) (muslm se[uk)
Pemlsfera selaLan wakLu sl ang l ebl h pan[ang berbandl ng dengan malam (muslm panas)
lakLor puLaran buml
uLaran buml dl aLas pakslnya yang condong akan menyebabkan bahaglan yang mengadap
maLaharl akan mengalaml wakLu slang manakala bahaglan yang membelakangl maLaharl akan
mengalaml wakLu malam
erbezaan kepan[angan wakLu sl ang dan mal am l nl dl pengaruhl ol eh kedudukan garls
llnLang Carls llnLang yang bersuduL LepaL dengan maLaharl akan mengalaml wakLu slang dan
malam yang sama pan[ang manakala garls llnLang yang Lldak bersuduL LepaL dengan maLaharl
make Lempoh wakLu slang dan malamnya berbezabeza

(b) kawasan trop|ka |embap mempunya| c|r| panas dan |embap sepan[ang tahun serta mendapat
s|naran matahar| sepan[ang masa 1enaga matahar| amat pent|ng untuk keg|atan pertan|an kerana
8l ,embol ehkan akLl vl Ll perLanl an dl [ al ankan sepan[ ang Lahun proses foLosl nLesl s
berl aku sepenuhnya
8ll Pasllhasll perLanlan seperLl padl dapaL dlLual dan dlkerlngkan pada muslm panas keLlka
slnaran maLaharl yang Llnggl Slnaran maLaharl LepaL dengan masa penualan
8lll ,enggalakkan proses foLoslnLesls sepenuhnya men[amln pokokpokok yang subur dan
proses Lumbesaran yang Lldak LerencaL
8lv roses se[aLpeluhan (evapoLransplraLlon) berlaku dengan sempurna kerana mendapaL bekalan
Lenaga maLaharl yang cukup 1anaman Lldak mengalaml masalah leblhan aLau kekurangan alr
8v roses penanaman semul a bol eh dl [ al ankan sel epas penual an seperLl pembakaran
[eraml padl sl sa Lebu kerana cuaca panas darl maLaharl memudahkan pembakaran slsa
LersebuL unLuk membolehkan muslm penanaman yang baru dlmulakan