Anda di halaman 1dari 4

Infrastruktura ligjore mbi shndetin dhe sigurin n pun

Duke marr parasysh se nocioni i puns dhe esenca e shndetit t qenis njerzore jan ngusht t lidhura, parakushtet pr nj ambient t shndosh dhe t sigurt n vendin e puns jan paradigma kryesore pr t garantuar nj progres t qndrueshm n marrdhniet e prodhimit. Tranzicioni npr t cilin ka kaluar Kosova, sht nj sfid e veant. Kjo nisur nga fakti se, vetm n 50 vjearin e fundit, ne populli i Kosovs kemi kaluar tri faza margjinale me karater tranzicional. Faza e par q shnon epokn e sistemit komunist, e q ka rregulluar marrdhniet n prodhim sipas nj metode t pushtetit t proletariatit, ku sindikatat nuk ishin aktive n drejtim t prmirsimit t kushteve t puns, por ishin t prqndruara t risin kapacitetin e prodhimit, sepse e tr filozofia ishte prodhimi sasior. Faza e dyt prfshin kohn post komuniste dhe fillimin e kolnializmit t Kosovs nga Srbia. Kjo faz prndryshe mund t quhet faza e mortalitetit prodhues, nga se e gjith popullsia aktive ishte pasivizuar dhe sht deportuar jasht kufijve t Kosovs. Emigrimi n shtetet perndimore nuk ju solli kualitetet e larta n vendin e puns duke pasur parasysh se kjo pjes e popullsis pr shkak t statusit jo t qndrueshm n shtetet prkatse, nuk ju jepte t drejt pune. Kjo ndikoi q puntoria kosovare n perendim t punon n ilegale dhe t ballafaqohet me shkeljet faktike nga aspekti i t drejtave t puns, prfshir ktu edhe kushtet q ndikojn n shndetin dhe sigurin n vendin e puns. Kjo faz, e cila prfshiu nj tranzicion t pluralizmit t tregut t ekonomis dhe at t puns, nuk solli ndryshim pr popullsin shqiptare, por prkundrazi, kjo faz e fundosi klasn puntore t Kosovs. Faza e tret q shnon largimin e pushtetit represiv dhe denegrues t Srbis, bri q klasa puntore t prballet me disa sfida q m par nuk ishte ballafaquar. Kjo sht shfaqur me instalimin e tregut t ekonomis s lir dhe nj kaptialismi t egr. Kjo reflekton me periudhn para instalimit t infrastrukturs juridike-ligjore, q do t mbron klasn puntore nga kthetrat e neokaptialsmit q ka pr qllim eksploatimin e puntoris. Q t gjitha kto faza kan nj emruaes t prbashkt, e q n kryefjal karakterizon mungesn e mekanizmave pr mbrojtjen e t drejtave t

njeriut nga aspekti i mbrojtjes t drejtave n marrdhnie t puns. Pas instalimit t institucioneve t para vetqeverisse t Kosovs, filluan edhe nismat e para legjistlative nga fusha e puns. Disa nga kto nisma u materializuan me rregulloret e UNMIK-ut, si autoritet m lart n baz t Rezoluts 1244 t Kshillit t Sigurimit. Bie fjala, marrdhnia e puns deri n miratimin e Ligjit t puns sht rregulluar me Rregulloren e UNMIK-ut 2001/27 mbi ligjin themelor t puns, q paraqite kornizn baz me t ciln rregullohej marrdhnia e puns. Sa i prket mbrojtjes t shndetit dhe siguris n pun, ligji baz i cili edhe sot sht n fuqi, sht Ligji PR SIGURI
N PUN, MBROJTJE T SHNDETIT T PUNSUARVE DHE AMBIENTIT T PUNS 2003/19, I cili u miratua me 06/11/2003.

Ligji aktual I cili sht n fuqi, nga ana formale dhe material garanton mbrojtje pr t gjith t punsuarit nga aspekti I mbrojtjes t shndetit dhe siguris n pun. Kshtu q si garanc ligjore, ky ligj tenton q t prfshin t punsuarit nga cili do sektor. Me kt tendenc, me qllim t konkretizimit t shtrirjes m t gjr, ky ligj garanton mbrojtjen pr: punmarrsit q kan themeluar mardhnie pune, personat q jan n aftsim profesional te pundhnsi, t cilt nuk kan t themeluar marrdhnie pune, personat n rikualifikim profesional dhe rehabilitim, nxnsit dhe studentt t cilt te pundhnsi kryejn pun praktike, pjesmarrsit n pun vullnetare apo pun tjera publike, t organizuara pr interes t prgjithshm, personat t cilt gjat vuajtjes s denimit angazhohen n pun, personat t cilt ndodhen n vendet e puns (bashkpuntort afarist, prfaqsuesit e administrates shtetrore, shfrytzuesit e shrbimeve) dhe punmarrsit n shrbim civil. Prjashtimisht, me kt ligj nuk rregullohet shtja e siguris dhe shndetit n pun t pjestarve t FSK-s, Shrbimit Policor t Kosovs dhe shrbimit t zjarfiksve, duke I konsideruar kto si sektore m vitale t shtetit t Kosovs. Ky ligj ka parapar edhe themelimin e Kshillit t Kosovs pr siguri n pun dhe mbrojtje t shndetit t t punsuarve dhe ambientit t puns. Edhe pse ky kshill realisht asnjher nuk u funskionalizua, sht hendikep I madh pr klasn puntore t Kosovs, q nuk ekziston nj trup n nivel kombtar I cili do t prcaktonte politikat shtetrore mbi sigurin dhe shndetin e t punsuarve.

Ky ligj parasheh obligimet e prgjithshme dhe ato eksplicite, pr t cilat pundhnsi duhet t angazhohet dhe t siguron t gjitha masat e nevojshme pr parandalimin dhe zvoglimin e cilit do indikator q mund t cnoj sigurin e t punsuarit n vendin e tij t puns, apo edhe dmtimin e shndetit n vendin e puns. Edhe pse jo I prkryer, nuk mund t jet arsye pr mos zbatimin dhe respektimin e tij nga cili do sektor, public apo privat pa prjashtim. Ky ligj prpos q ka parapar konditat q duhet t jen t respektueshme nga ana e pundhnsit, ai parasheh edhe angazhimin professional npr ndrmarrjet. Kshtu q sipas dispozitave t ktij ligji ndrmarrja me 50, e m tepr t punsuar, duhet ta caktoi nj referent me orar t shkurtuar t puns pr siguri n pun (agjent pr siguri n pun). Ndrsa, ndrmarrja me 250 e m tepr t punsuar duhet ta caktoi nj referent pr siguri n pun me orar t plot t puns . Ligji ka parapar grupimin e vendeve t puns sipas indikatorve objektiv q ndikohen nga: 1. Konstruktimi dhe paisjet n vendin e puns, 2. Ndikimet fizike, kimike dhe biologjike, 3. Konstruktimi, zgjedhja dhe prdorimi i mjeteve, materialit, prbrsve t paisjeve dhe zbatimi i tyre. 4. Konstruktimi i sistemeve t puns, prodhimit, rrjedhs s punve, orarit t puns dhe ndikimet e ndrsjellta. N aspektin subjektiv, ai ka parapr se pundhnsi duhet t siguron trajnimin e punmarrsve n prputhje me standardet evropiane mbi kushtet n vendin e puns. Dhe sipas dispozitave t ktij ligji, autoritet kompetent pr mbikqyrjen e zbatimit t ktij ligji sht Inspektorati I Puns. Qalimi n aspektin e zbatimit t ktij ligji, dhe ligjeve t tjera nga fusha e marrdhnies s puns sht prgjegjsi parakushteve q duhet ti ofrohen Inspektoratit t Puns, sin aspect ligjor ashtu edhe at n aspektin e burimeve njerzore. Mbi bazn e ksaj, sht teje shqetsuese q pr 8 vite nga nxjerrja e ktij ligji kemi vetm nj akt nn-ligjor me t cilin konkretizohet zbatimi I ktij ligji. Ky akt nn-ligjor sht Rregullorja 2004/01 pr masat higjienike dhe teknike t siguris n pun. Pr m tej, nga miratimi I ligjit t puns, shihet se Ministria e Puns dhe Mirqenies Sociale ka intensifikuar tempon e rregullativs ligjore n kt aspect, sepse enda pa u b nj vit nga hyrja n fuqi t ligjit t puns

ka nxjerr dy Udhzime administrative, U.A. 10/2011 pr klasifikimin e punve t rnda dhe t rrezikshme cilat dmtojn shlndetin e t punsuarve dhe U.A. 11/2011 pr klasifikimin e punve t rnda dhe t rrezikshme cilat dmtojn shlndetin e femrave shtazna dhe gjidhnse. Edhe pse sigurisht q kjo infrastructure ligjore nevojitet t plotsohet dhe ti prshtatet kushteve momentale n Kosov, sht shqetsuese q ne si shoqri e organizuar kemi dshtuar q krijojm organizma dhe instrumente t qndrueshme pr garantimin e ktyre t drejtave fundamentale. Nismat ligjore pr draftimin e ligjit pr siguri dhe shndetin n pun, q sht trajtuar edhe nga Kshilli Ekonomiko-Social, do t duhet t jet nj obligim I shenjt dhe unitary pr t gjith partnered social, n mnyr q edhe Kosova t njihet si nj vend me garanc ligjore dhe institucionale pr mbrojtjen e kytre t drejtave. N fund, organizimi sindikal, duke qen kujdestar I klass puntore, duhet t vazhdon angazhimin n realizimin e ktyre t drejtave dhe t mbron gjitha faktorin e klass puntore. Me shkmbimin e prvojave t mira nga kolegt dhe vllezrit sindikalist do ta japim mundin tone maksimal pr t jetsuar ambientin e sigurt pr t gjith puntort tone Kosovar. Me solidaritet,