Anda di halaman 1dari 6

Kenget e Sibilave Pjeter Bogdani Jeta e dhjete e sibilave dhe kenget e tyre Sibilat jane vasheza te ndryshme e fort

te mira ato nuk ishin te njejtit vend as te se njejtes kohe ato jetuan sipas lig jeve te natyres.Prijne kryetaret e bashkuar me kengetar ne mjedis te vashezave v alltare. dijetaret than se keto ishin te shenjta dhe sheruese duke qen plot me shpirtin e tin zot dhe se mohuan idhujt e popullit. Jeta dhe profetesit e Sibiles Kumea Sibila Kume vinte nga Qimeri katund ne Itali . per Kumean fliste Shen Justine ne kete menyre:thone se erdhi prej bagdadit ne it ali: jetonte ne nje shpelle,ne ate shpelle kishte nje kish te mashe ,sibila rrin te ne nje vend te lart te asaj kishe duke i predikuar popullit i cile bersonte n e dijen e kesaj sibile. Sibila Libika Sibila Libika shkruan mrekullit e krishtit: Si krishti iu dha te pamurit te verberve,te degjuarit te shurdherve.te folurit m emeceve dehe te ecurit qaluesve. Sibila Deltika Kjo sibil pati kete emer spese leu ne delt thaq se do te lindte nje profet nga n je e vajze pa burr kjo qysh ne vitin 1225 para eres sone Sibila Persika Sibila Persika vinte nga persia nmri i saj i vertet ishte sambeta.leu afer detit te kuq kurse i ati i saj quhej Beresto e nena eriman. kjo sibil parashikoj per profetin. Sibila Eritrea Sibila e Eritrese vinte nga qyteti i Janines e quanin turti9le.kjo shkroi vjersha greqisht. Sibila Sammia Sibila Samia leu ne detin egje afer Tharkise jetoj rreth vitit 3211para eres se re. Si jon thojne se pashtriku mal nne prizerend ma i nalti falem se ne teje ligja k a me dal. Sibila Kumana Sibila Kumana qe prej qytetit Kum se Azis se vogel ku leu,shkroi libra te ndrysh em perej te cilve nente ja solli tarkunit mbret i romes. Sibila Elesponita Sibila Elesponita leu ne fushat e trojes, nje vend qe i thonmodrimos. Mbe gates se vet per mend ,ati lene. Te dy te dashuruar shpirtin e fryejn kjo gozhduem,lodhun mbi nkete jet.

PJETER BOGDANI lindi ne vitin 1625 dhe vdiq me 1689. Shkrimtari m i shquar i letrs is shqiptare t vjetr. Lindi n Gur t Hasit. Kreu studimet e larta teologjike e filozofike n Rom dhe mori ti tullin doktor. Shrbeu s pari si famullitar n Pult e Prizren, m 1656 u emrua Peshkop i Shkodrs, m 1677 Kryepeshkop i Shkupit. Mori pjes n lvizjet lirimtare q nisn n kto vite sidomos n Shqiprin Veriore e Verilindore. Pr kt shkak iu desh t jetonte e t pu m shum maleve pr t'u shptuar prndjekjeve osmane.

Bogdani ka shkruar disa vepra por vepra e tij "eta e profetve" (Cuneus prophetarum ) u botua m 1685 n Padov, u rishtyp m 1691 dhe 1702 n Venedik me titull t ndryshm. sht nj vepr orgjinale me tem kryesisht teologjike-filozofike, po her pas here shtjellon edhe shtje t histor is, gjeografis, astronomis etj. Autori ka gjetur mundsi t shtjer elemente t jets shqipta t kohs e t historis s popullit ton, si sht rasti i qndress burrrore t popullsis kundr ekspedits turke m 1639. Mendimet e njohurit e Pjetr Bogdanit shpalosen m shkoqur n parathnien e librit dhe n relacionet e shumta, q hartoi pas vizitave n viset e Peshkopatave q drejtoi. Shkroi me dashuri t madhe pr gjuhn shqipe, pr Shqiprin e pr popullin shqiptar, shprehu dhembje pr gjendjen e mjeruar e padijen n t cilat i kishte hedhur robria bashkatdhetart e tij dhe urrejtje t thell pr pushtuesin osman. Pjetr Bogdani krkonte q t'i jepeshin popullit libra n gjuhn amtare, punoi pr mkmbjen e zhvillimin e kulturs kombtare dhe lirimin e vendit.

LULET E VERES...Naim Frasheri--------->

Kt prmbledhje me poezi lirike Naimi e botoi m 1890. Aty ai shfaqet m i plot si poet. alenti i tij lirik shprthen n nj rreth t gjer ndjenjash tepr t holla dhe mendimesh t lla. Motivet kryesore q trajtoi Naimi n prmbledhjen "Lulet e vers" jan tri: motivi patriot ik, motivet filozofike dhe motivi i dashuris(erotik). Vjershat e motivit patriotik: ("Shpreh", "Prse", "Gjuha jon", "Kora", "Tradhtort" e ndonj tjetr) jan lirika q sh ndjenjat qytetare t poetit ndaj Atdheut, vlerave t tij dhe fateve t tij. Nj nga prjetimet m t fuqishme t ktij motivi sht besimi i palkundur n t ardhmen e onse dita e liris ishte ende larg. Por, duke u nisur nga fakti q lvizja komtare kisht e prparuar, ishin hapur shkolla shqipe, ishin botuar libra e gazeta shqip, ndrgjeg jja komtare ishte forcuar, poeti shprthen plot ngazllim: Pr Shqiprin Ditt e mira Pasktaj vijn, shkoi errsira; lum kush do t rronj, ta shoh zonj! ("Shpreh").

Padurimi i poetit pr t par ditn e bardh t liris sht i madh. Kjo shpres, kjo drit ll poetin, i cili, edhe pse me shndet tepr t tronditur, ka besim se do ta arrij: As hidhe gardh Dhe shpejto pak, o dit' e bardh, dhe jak, jak, se t pres, nuk vdes ("Prse")

Dy vjersha q lidhen ngusht nga idet dhe patosi q i prshkron, jan "Gjuha jon" dhe "Ko N to ai i ka thurrur gjuhs shqipe vargjet m t frymzuara. sht ndr t part poet q s dhe mblsis s gjuhs son, sht ndr t part q kuptoi vlerat dhe mundsit e saj t mendimet dhe ndjenjat m t thella njerzore: Gjuha jon sa e mir! Sa e mbl! Sa e gjer! Sa e leht! Sa e lir! Sa e bukur! Sa e vler! ("Kora")

Naimi shkruan plot entuziazm pr hapjen e shkolls s par shqipe n Kor m 1887 dhe u b e bashkatdhetarve t hyjn me guxim n rrugn e dituris e t kulturs. Kur ai thot: "T turin , tani lipset drit ("Gjuha jon"), kemi prirjet e tij iluministe dhe konceptin se liria nuk shkputet nga progresi, nga "qytetrimi". Me nj informacion krejt tjetr, pl ot mllef dhe urrejtje shprthen ai n vjershn "Tradhtort". Ai u v damkn e turpit atyre radhtojn kombin dhe bashkatdhetart, atyre q harrojn mmdheun dhe punojn pr t huajt tingllon si nj mallkim pr tradhtin, kur poeti shkruan plot zemrim: Buk' e mmdheut i znt Tradhtort e pabes!

Motivi filozofik z vend t gjer n "Lulet e vers" dhe mund t themi se Naimi themeloi n trsin shqiptare traditn e poezis s mendimit. N lirikat filozofike gjejm prsiatjet e poetit pr botn, pr jetn dhe vdekjen, pr njer perndin, pr kohn q shkon pa kthim. Pr her t par n letrsin shqiptare trajtohen k te t tilla filozofike, nj bot prjetimesh q kan n qendr njeriun. Me sinqeritet e me lot emocione Naimi shpreh ide humane, dashurin dhe besimin e tij ndaj njeriut. N d isa nga vjershat filozofike si "Jeta", "Zemra" e sidomos "Perndia", spikat qart nj

nga elementet baz t botkuptimit t Naimit, panteizmi. Shfaqet aty nga ana mistike e ktij botkuptimi, por nga ana tjetr, edhe mohimi i riteve t tepruara fetare. Ai pohon se perndia sht kudo, e shkrir, e trupzuar te do send a gjalles e bots: 'sheh, sht zot' i vrtet, 'dgjon, sht zr' i tija, Gjith 'ka e s'ka n jet, sht vet perndia ("Perndia") N panteizmin e naimit deprton edhe humanizmi, besimi i madh i poetit te njeriu, q sh t qnia m e lart e gjithsis, sepse tek ai, sipas poetit, personifikohet vet hyjnia: Zemr' e njeriut n jet sht vend i perndis.

Te vjersha "Fyelli" (ashtu si te "Fjalt e qiririt", botuar m 1884) Naimi ngre lart misionin e poetit n shoqri, idealet pozitive e humane t tij, t poetit q bhet zdhn irtit njerzor. Motivi erotik sht trajtuar n nj cikl t tr vjershash me titullin e prbashkt "Bukur kn e dashuris e kishin lvruar edhe bejtexhinjt, por Naimi e ngriti n nj nivel artisti t ri. Shpesh prcolli edhe koncepte etike e filozofike. Poeti i kndoi bukuris s vashs, para s cils mrekullohet edhe n t zbulon nj pjes t versale. Ai e koncepton at si shfaqje t prsosmris njerzore, t harmonis dhe bukuris e. Ndihet n to edhe ndikim i poezis orientale. Heroi lirik t kujton bilbilin, kurse vajza e dashur trndafilin, figura konvencionale t asaj poezie. Ndjenja e poetit sh t platonike, abstrakte, dhe nuk ka at shfaqje konkrete si n lirikn popullore ose m vo n si n poezin e ajupit. Si romantik, Naimi kndoi m shum vuajtjet q sjell dashuria, gzimet e saj. N kto ndjenja, zbulohet nj zemr shum e ndjeshme dhe mbi t gjitha, shum rzore. Dashuria pr poetin sht gjithmon nj ndjenj e lart, fisnike dhe e pastr. N ciklin "Bukuria" afrimi me poezin popullore sht mjaft i dukshm. Poeti mori prej saj mjete artistike e teknika vzhgimi dhe krijoi vargjet plot spontanitet e bukuri t rrall: Bukuroshe, sy mshqerr, shikom njher mua, trndafil i kuq me er e di, vall, se sa t dua? E mora vdekjen n sy, do t vdes, t vdes pr ty.

Me "Lulet e vers" Naimi arriti pjekurin e plot si poet lirik Larmia e motiveve, pas uria dhe thellsia e ndjenjave kan prcaktuar edhe prdorimin e nj gjuhe poetike t larmi hme e me shprehsi t lart. Sa optimist e i ngazllyer sht kur shpreh besimin tek e ardh ja, aq i prmbajtur e meditues sht kur flet pr probleme t qnies, t filozofis, sa i t uar paraqitet kur kujton djalrin e pernduar, kohn e ikur, dhe t vdekurit, aq i prndez r sht n urrejtjen e tij kur mallkon tradhtart. Naimi prdori mjete t shumta stilisti pitetet e goditura pr gjuhn, anaforat tek vjersha "Fyelli", shprthimet n form pasthir rmash "Lum kush t rroj ", krahasimi i Kors s Msonjtores s par me trimin q sulet n etj, mbeten t pashlyera n kujtes. Me shum efekt poeti prdori edhe antitezat, veanris ndrmjet disa fjalve t caktuara me kuptim t prgjithshm, por q ai i shnoi me nj prm art e me ngarkes emocionale (drita-errsira; fatbardhsia, mbarsia, qytetria, - ndarja, marrzia) e q prfaqsojn t parat: lirin, emancipimin, kurse t dytat: zgjedhn, paditu plag t pushtimit. Trheq gjithashtu vmendjen pasuria e rimave, e vargjeve e strofave me skemat AB, AB, A, AA, BCCB, ABAB, CC, t prdoruara rrall ose aspak n poezin shqipta re. "Lulet e vers" (me "ver" Naimi quante pranvern) ishin simbol i s res q po lindte, i l ris, i asaj shprese dhe force t madhe q lindi poetin e madh dhe poezin e madhe.

Lulet e veres Besoj ne nje zot e tjeter ska,kjo vjersh me detyron te besojm sepse me besim ka qdo gje, andaj besojm ne birin e zotit i cili u be njeri por qe njeriun ta bej te lir na nevoiteshin keto te mira:Ta duam njeri-tjetrin,ta nderojm,te ruajm nder sepse duke e dashur njeri-tjetrin ateher e duam edhe zotin. Yjet E Bukura Permes vjershes poeti bekon yjet te cilen e pim me shoqeri she na meson edhe nev e te dijm te falenderojme P.Sh:Uji qe buron nga larg zoti te derguar,hapi zemrat e gjithve , Ha zbrit te lutem nga qielli,te dijm te themi qe je zot i vertet qe te permirsoh emi me ty te gezojm kete jet. Abaz Aliu Poeti ne kete vjersh e shpreh qendrimin e Aliut me fjalen e then se ishte i gjal l i perendis i cili me ne fund vdiq,sepse Shqiperia e deshi Zotin. Te Vdekurit Vdekja mundon te kaplon te hidheron,kalon kjo jet e ik si flet,njeriu mundohet k erkon punen e vet e me ne fund vdes. Por nje shpres keni te zoti i vertet sepse pasi qe te vdesim tek aj me u perpjek . Pra lutet qe te varet i shohin vet ne jet,kjo ben me dije se njeru vdes ndersa shpirti jeton. Gjuha Jone Me gjuh te luftojm kombin ta mbrojm dhe me dituri te prijm. Pra nena thot te mes ojm te dijm diturin sepse qdo koh lyp drit.Dhe kjo drit do te na sjell te gjithve mires ine qe ta largojm erresiren per ta fituar driten. Perendia Duke e njohur perendin e largojm mjerimin ne qdo ane.Nje zot eshte gjithkund i v erber e smund tw shoh i ditur. Shpreh Poeti thot:se nese kemi shpres tek zoti,shqiperia do te ndertohet te lulzon me d rejtsi

shpres. Tradhtaret Poeti na meson se si te dim te fillojm te mesojm,te durojm te mos behemi tradhta r P.Sh: duke mos e dashur te afermin,as fatin e urren Atdheun i cili me ne fund shton:"N je dit do te mbetemi te gjore si tradhtar por do te jet von.