Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. layeut. 26.20. 24. 23. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. bedil kosong. Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. 30. lain nu lian (sakaruhun). 35. Maot nulah manggih tungtung. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot. Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. 21. 25. 31. Pondok jodo. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. Maung ompong. panjang baraya = sanajan pondok jodo. 27. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. 29. . Sabata sarimbangan = sauyunan. 33. Pindah cai. 28. 22. 32. 34. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab. Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. Maung sarungkun = tunggal baraya.

kiwari asa geus tara kadenge digunakeun. atawa eusi anu dikandungna. Ana kitu. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. komo mun tepi kabilangan taunna. Tacan kapaluruh sacara pasti. Dina harti. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon.100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. Lian ti . mun ayeuna mah istilahna bibit unggul). Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. Boh kecap janget atawa kinatelon. anu bawirasa geus rada beh dieu. naha rek dina basa tinulis. ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. adegan kalimah. Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. Ku urang bisa karampa. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe. mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh.

ngepas. puasa manggih lebaran. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. Ibi. pangpangna Basa Jawa. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). Sarerea oge geus appal. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. jadi bagian tina ungkara kalimah. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja. Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea. Ku ngedalkeun eta paribasa. jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur.” ceuk Bi Jumsih. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul. . Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. Timbul pertanyaan. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. tuda uyah tara tees ka luhur atuh. lantip. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur.eta. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi.” Nyi Holisoh mairan. tapi teu terus jeung hate. contona kokoro manggih mulud. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. pamadegan. “Ah. Abong heueuh. naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. atawa teu jeung prakna. sakunang araning geni. singget. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah.

handapeun kelek. tur hese dipiceunna. Geus kasawang. Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. abong letah teu tulangan. 3. tumpak kuda disina ningkah. Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. kadua. kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. nu penting asal disada. misalna wae nyirig atawa renggong. sangkan jadi weweg.2. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. dina sareureuhna gawe. cecempeh. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. Kahiji. 4. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. luhureun cangkeng. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh. Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang. biasana pasosore. Ari biwir mah memang teu make wengku. nyiru. tampir) di sakurilingeun sisina. lalaki sok . Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). miboga dua harti. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha). Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. antara dada jeung tonggong.

pikeun niungan lamun hujan atawa panas. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. Ku urang geus kasawang. Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. Dina hal ieu. Paribasa agul ku paying butut. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8. moal bias dipake ngajul. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun. biasana keur kaperluan mulasara mayit. Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. harti agul kuturunan. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. aki. Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. Nya disebut we ngadu bako. jeung deuih asiwung teh leuleus. uyut jeung saterusna) diri sorangan. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. bakat ku kandel karahana. diicip-icip mana nu pangeunahna. 6. 7. pedah turunan menak. moal ngadatangkeun hasil. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. 9. atawa nyieun tarekah anu mubadr. nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani .tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul.

nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. 11. tapi teu tulus. tapi lemes sisitna. sok diadukeun. Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. rek di awewe rek di lalaki. . tapi ngaranna wungkul. 13. anu balik teh lain jelemana. 12. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger. ari hareupeun mah era keneh. 10. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. wanina karek tukangeun. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa.ngalanggeor. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). 14. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna. Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja.

18. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. anu eusina itu purun ieu daek. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. 19.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. tapi pinter jeung bageur. katurug-turug goring katenjona deuih. 20. anu hartina iklas atawa beresih hate. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. ririweuhan. Keur mah kasar. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. leucir semu herang. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. 17. sesa tapasna masih keneh narapel. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan. 15. 16. nyaeta bancang pakewuh. Beda jeung batok meunang ngerok. . Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. heuleut dua. masih keneh ngunek-ngunek. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan.

sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh. 22. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. misalna wae akar caringin. sarerea padanyaho. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan. Kaceluk ka awun-awun. Anu rubak pisan mah jaman bareto. tepi ka langka katembong reureuh nyapek. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak. 23. najan lain dengekeuneunnana. lantaran rumasa boga dosa. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. tapi saenyana ari hatena mah goring. jeung pria nu hartina dipikaresep. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi. kawentar ka janapria hartina mashur. 28. 25. Paribasa kaceluk ka awun-awun. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang .21. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. ari teu perlu-perlu teuing mah. atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. 27. 24. 26.

Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. nincak semplak. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro.29. Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. biasa dipake dina pintonan reog. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. 33. tapi bati nu diarahna pohara leutikna. atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar. tempas. tur masing-masing boga ngaran. jeung pangrewong (indung). brangbang. 31. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar. Cikaracak ninggang batu. sagala rupa ihtiar teu hasil. 35. Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. 34. lain anu biasana. Nyokot lesot. . lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. 30. atawa dahar teh dianggap kaulinan. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. tapi kalah apruk-aprukan. tepi ka ahirna sasab. 32. terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. nyaeta talingtik. teu bisaeun balik deui ka leuweung. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. ngeumbing porot Hartina sarwa salah. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. ngeumbing porot atawa nete semplek. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. atawa milu nyarita minangka estra.

najan sakotret tetep seuneu. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. 37. 41. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. Dogong-dogong tulak cau. caangna teh ka tempat anu rada jauh. 39. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). 45. beurateun teuing ku turuyanana. Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. jeung aya nu saeutik.36. Elok bangkong Hartina ampir sakarat . tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. 40. ngarah teu rubuh. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau. lantaran sok doyong. 44. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. Lamun diseungeut. 43. 38. sedeng di sabudeureunana mah angger poek. tapi bias nyilakakeun. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. aya nu meunang bagian loba. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. Sadom araning baraja.

harti nu kahiji mah alus. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. 48. Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. 50. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate. atawa anak mapatahan kolot. ari nu kadua goring. geus pasti bakal nyesa. baraya. Endog sapatarangan. najan ukur meunang saeutik. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah. peupeus kabeh atawa endog sasayang. Saeutik mahi. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). komo lamun dibere loba. 51. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. 53. 54. peupeus hiji. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak. 47. 49. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan.46. Gantung teureuyeun . ngan hanjakal ku hese nitahna. tapi anggeus (eureun) manten. 52. hasilna teh teu nyugemakeun. Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. 55. boh anak sorangan boh bujang. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. lantaran euweuh nu daekeun. peupeus hiji.

Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. 56. Teu kaop dipileykeun. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. atawa aya dahareun sejen didagoan. barangdahar can seubeuh. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. lur gunung. 62. . nya ukur hawa wungkul alias kosong. eusi kakampis teh mun lain cikiih. Geulis sisi. tapi kapaksa eureun. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep. tapi ka dituna mah terus melempem. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. 59. tapi buktina mah henteu. 61.Hartina ngarasa hanjakal. 60. dolim. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana. julig. bias jadi kusabab dahareunana geus beak. atawa disangla arek hebat. harupat mah babari pisan potong. ngan dangongna dusun. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul. Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. sabab regas. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. atawa dengki. 58.

70. 69. Ari hingan hartina wates. 63. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. terus robah jadi hingga. tur embung silih tulungan. Tanpa tina tan. Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. 64. 68. 67. 66. Hambur bacot murah congcot . pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. ari lungsi hartina cacing. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. hartina henteu. duanana oge tina basa Kawi. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. teu babari robah-robah. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. raja (kapala nagara atawa pamingpin). kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. Hartina nyaeta guru. ratu. carekna kitu teh. sanajan henteu diondang. Guru. 65. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana.

tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. Tapi najan kitu. Hirup dinuhun. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. 76.Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. . lain anuna. cageur deui henteu. maot ge henteu. 72. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila. tapi berehan. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. 75. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. hideung meles semu herang. tapi teu ngeunah didahar. 73. Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. sarua deui teu ngeunah didahar. 78. Hirup ku panyukup. paeh dirampes Hartina pasrah pisan. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. Hirup teu neut. padahal henteu. sabab taya kabisa. 71. tapi taya araheunana. 77. lantaran ukur kapihapean barang batur. Herang-herang kari mata. jadi aya nu ngurus jeung bumela. 74. ari rupana mah mani alus kacida. rupana beureum sarta alus. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. teu daek ihtiar sorangan.

ari sujen hartina panggangan. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. jeung teu pati loba gunana. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). eusina sacarana-sacarana. ari eusina nyaeta pangaleman. Jauh ka bedug. Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. 85. 83. Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. 87. Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. teu nyaho di tata-titi. 81. 80.79. Lamun biwir ngahiji disebutna balem. supaya alus kacaritakeunana. 82. meh sarupa jeung jati. Jawadah tutung biritna. anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. Kecap balem minangka wangsalna. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. tindak-tanduk. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur. kudu hade laku lampah. Hirup ulah manggih tungtung. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). 86. paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. duduga peryoga. . anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. 84. ngan leuwih leutik. Hirup katungkul ku pati. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun.

Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui. lain karepna sorangan. sagala teu boga. 89. 92. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. tepi ka jadi goreng katenjona. 95.88. Ka bala. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. 93. teu dikurangan. Kotok bongkok kumorolong. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. teu dileuwihan. . Ngadek sacekna. 91. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. tapi can mirupa anak hayam. 94. piritan milu endogan. malarat rosa. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. hirupna ripuh. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. Kokoro nyoso. lantaran geus deukeut kana ajal. upamana wae kadaharan. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur.

ieu paribasa teh sok robah unina. surat. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. beuheung teukteukeun. disiksik dikunyit-kunyit. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. 97. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. Dikungkung teu diawur. 100. Maung ompong. jeung sajabana ti eta. dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. Tugur tundan. Nyanggakeun suku genteng belokeun. . dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan. ngepung maung.96. kareta kosong. tugur tundan. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. atawa kurang leuwih 3. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. menak kuda kapundayan. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. da rumasa salah atawa boga dosa. 99. Pur kuntul kari tunggul. najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. masrahkeun diri. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina. 98. kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir. rek dikitu-kieu oge hempek. jadi susuk bendung. Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. Dina ungkara sejen. cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana.5 kg.