Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. 32. lain nu lian (sakaruhun). Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. Sabata sarimbangan = sauyunan. Pindah cai. 27. 34. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. Maung sarungkun = tunggal baraya. bedil kosong. Pondok jodo. 25. 23. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. 31. 24.20. 28. Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. 35. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. 26. panjang baraya = sanajan pondok jodo. 22. layeut. Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. Maot nulah manggih tungtung. Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. 33. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. 21. 30. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab. Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot. . Maung ompong. 29.

Ana kitu. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe. mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu.100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. Dina harti. ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh. Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon. naha rek dina basa tinulis. Lian ti . komo mun tepi kabilangan taunna. anu bawirasa geus rada beh dieu. Tacan kapaluruh sacara pasti. Ku urang bisa karampa. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. mun ayeuna mah istilahna bibit unggul). Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. adegan kalimah. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe. atawa eusi anu dikandungna. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon. Boh kecap janget atawa kinatelon. kiwari asa geus tara kadenge digunakeun.

” Nyi Holisoh mairan. Sarerea oge geus appal. contona kokoro manggih mulud. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna.” ceuk Bi Jumsih. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe. naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. pamadegan. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. puasa manggih lebaran. sakunang araning geni. Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). Abong heueuh. Ku ngedalkeun eta paribasa. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. tapi teu terus jeung hate. “Ah. atawa teu jeung prakna. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. Timbul pertanyaan. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja.eta. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul. ngepas. singget. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. tuda uyah tara tees ka luhur atuh.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. Ibi. jadi bagian tina ungkara kalimah. . lantip. jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat. Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb. Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea. pangpangna Basa Jawa.

tur hese dipiceunna. Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. nyiru. kadua. sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5. nu penting asal disada. Geus kasawang. Kahiji. lalaki sok . handapeun kelek. Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. cecempeh. luhureun cangkeng. sangkan jadi weweg. Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. tumpak kuda disina ningkah. Ari biwir mah memang teu make wengku. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). tampir) di sakurilingeun sisina. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. 4. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. abong letah teu tulangan.2. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh. antara dada jeung tonggong. biasana pasosore. miboga dua harti. misalna wae nyirig atawa renggong. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha). Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. dina sareureuhna gawe. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. 3.

moal ngadatangkeun hasil. nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. 9. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. diicip-icip mana nu pangeunahna. biasana keur kaperluan mulasara mayit. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. uyut jeung saterusna) diri sorangan. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun. Ku urang geus kasawang. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani . moal bias dipake ngajul. 6. Paribasa agul ku paying butut. atawa nyieun tarekah anu mubadr. Dina hal ieu. Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna.tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. pikeun niungan lamun hujan atawa panas. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. aki. harti agul kuturunan. jeung deuih asiwung teh leuleus. pedah turunan menak. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8. 7. Nya disebut we ngadu bako. bakat ku kandel karahana. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina.

anu balik teh lain jelemana. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa. 10. ari hareupeun mah era keneh. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. tapi ngaranna wungkul. . 11. rek di awewe rek di lalaki. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. sok diadukeun. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. tapi teu tulus. Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). 13. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. 14. Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale.ngalanggeor. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. tapi lemes sisitna. 12. wanina karek tukangeun. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger.

katurug-turug goring katenjona deuih. Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. sesa tapasna masih keneh narapel. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. Keur mah kasar.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. 18. masih keneh ngunek-ngunek. heuleut dua. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. anu eusina itu purun ieu daek. leucir semu herang. 16. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. 19. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. ririweuhan. . 20. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. nyaeta bancang pakewuh. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. 15. tapi pinter jeung bageur. anu hartina iklas atawa beresih hate. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. Beda jeung batok meunang ngerok. 17.

23. lantaran rumasa boga dosa. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. 25. 24. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang . 28. Anu rubak pisan mah jaman bareto. 26. atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. najan lain dengekeuneunnana. Kaceluk ka awun-awun. sarerea padanyaho. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan. kawentar ka janapria hartina mashur. misalna wae akar caringin. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. Paribasa kaceluk ka awun-awun. jeung pria nu hartina dipikaresep. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. tapi saenyana ari hatena mah goring. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak.21. 27. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. tepi ka langka katembong reureuh nyapek. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar. 22. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. ari teu perlu-perlu teuing mah. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi.

lain anu biasana. biasa dipake dina pintonan reog. Nyokot lesot.29. tempas. lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. ngeumbing porot Hartina sarwa salah. jeung pangrewong (indung). Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. 34. 30. tapi bati nu diarahna pohara leutikna. ngeumbing porot atawa nete semplek. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. atawa dahar teh dianggap kaulinan. atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. . tepi ka ahirna sasab. Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. brangbang. saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. tapi kalah apruk-aprukan. Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar. 33. atawa milu nyarita minangka estra. tur masing-masing boga ngaran. 32. nyaeta talingtik. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar. 35. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. sagala rupa ihtiar teu hasil. Cikaracak ninggang batu. 31. teu bisaeun balik deui ka leuweung. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. nincak semplak.

caangna teh ka tempat anu rada jauh. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. 44. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun. Sadom araning baraja. aya nu meunang bagian loba. lantaran sok doyong. 45. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa.36. Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. tapi bias nyilakakeun. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. najan sakotret tetep seuneu. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. sedeng di sabudeureunana mah angger poek. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. 38. Lamun diseungeut. 41. jeung aya nu saeutik. 40. Dogong-dogong tulak cau. beurateun teuing ku turuyanana. ngarah teu rubuh. Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. 39. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. 43. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau. 37. Elok bangkong Hartina ampir sakarat .

peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak. 49. 55. 53. atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. harti nu kahiji mah alus. ari nu kadua goring.46. Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. tapi anggeus (eureun) manten. peupeus kabeh atawa endog sasayang. Saeutik mahi. 47. 54. Endog sapatarangan. hasilna teh teu nyugemakeun. geus pasti bakal nyesa. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). baraya. komo lamun dibere loba. 52. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. Gantung teureuyeun . Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. peupeus hiji. ngan hanjakal ku hese nitahna. najan ukur meunang saeutik. lantaran euweuh nu daekeun. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. 48. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. 50. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah. atawa anak mapatahan kolot. boh anak sorangan boh bujang. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. peupeus hiji. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan. 51.

Geulis sisi. 58. dolim. harupat mah babari pisan potong. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. bias jadi kusabab dahareunana geus beak. 61. tapi ka dituna mah terus melempem. nya ukur hawa wungkul alias kosong. Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. . 59. 56. atawa aya dahareun sejen didagoan. 60. atawa dengki. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul.Hartina ngarasa hanjakal. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. 62. Teu kaop dipileykeun. tapi kapaksa eureun. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. ngan dangongna dusun. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. barangdahar can seubeuh. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. julig. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. tapi buktina mah henteu. atawa disangla arek hebat. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. eusi kakampis teh mun lain cikiih. lur gunung. sabab regas.

hartina henteu. Hartina nyaeta guru. raja (kapala nagara atawa pamingpin). pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. Ari hingan hartina wates. 68. carekna kitu teh. 64. ari lungsi hartina cacing. 69. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. sanajan henteu diondang. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah. duanana oge tina basa Kawi. kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. 70. Guru. ratu. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. teu babari robah-robah. 65. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. Hambur bacot murah congcot . 66. 67. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana. Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. terus robah jadi hingga. 63. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. Tanpa tina tan. tur embung silih tulungan.

Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. 76. padahal henteu. . sarua deui teu ngeunah didahar. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila. ari rupana mah mani alus kacida. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. hideung meles semu herang. Hirup dinuhun. 75. Tapi najan kitu. lantaran ukur kapihapean barang batur. tapi taya araheunana. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar. 77. 78. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. paeh dirampes Hartina pasrah pisan. 71. tapi berehan. tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur. lain anuna. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. maot ge henteu. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. Herang-herang kari mata. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. 72. sabab taya kabisa. teu daek ihtiar sorangan. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. rupana beureum sarta alus. 74. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. jadi aya nu ngurus jeung bumela. Hirup teu neut. tapi teu ngeunah didahar. 73. Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. Hirup ku panyukup. cageur deui henteu.

81. kudu hade laku lampah. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. Lamun biwir ngahiji disebutna balem. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur.79. . 80. ari sujen hartina panggangan. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). teu nyaho di tata-titi. Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). Hirup ulah manggih tungtung. Jauh ka bedug. sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. meh sarupa jeung jati. Jawadah tutung biritna. 83. Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. eusina sacarana-sacarana. Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. ari eusina nyaeta pangaleman. 82. duduga peryoga. ngan leuwih leutik. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. tindak-tanduk. 87. paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. 86. jeung teu pati loba gunana. Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. 84. anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. 85. Kecap balem minangka wangsalna. Hirup katungkul ku pati. wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). supaya alus kacaritakeunana.

lain karepna sorangan. piritan milu endogan. hirupna ripuh. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. 93. tepi ka jadi goreng katenjona. teu dileuwihan. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur. Ka bala. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana. 94. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. . lantaran geus deukeut kana ajal. teu dikurangan. 92. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. Kotok bongkok kumorolong. malarat rosa. 95. upamana wae kadaharan. 89. Kokoro nyoso. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. 91.88. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. Ngadek sacekna. sagala teu boga. tapi can mirupa anak hayam.

najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. Dikungkung teu diawur. Dina ungkara sejen. dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan. tugur tundan. Nyanggakeun suku genteng belokeun. jeung sajabana ti eta. Pur kuntul kari tunggul. dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. surat. 98. atawa kurang leuwih 3. kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir. disiksik dikunyit-kunyit. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket.96. cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. kareta kosong. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. jadi susuk bendung. 100. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. . Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. 99. 97.5 kg. beuheung teukteukeun. Tugur tundan. menak kuda kapundayan. da rumasa salah atawa boga dosa. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. ngepung maung. Maung ompong. ieu paribasa teh sok robah unina. rek dikitu-kieu oge hempek. masrahkeun diri. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful