Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

panjang baraya = sanajan pondok jodo. 30. 23. Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot. Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot. Pondok jodo. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. . Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. lain nu lian (sakaruhun). 27. 32. Maung sarungkun = tunggal baraya. layeut. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. 33. 22. 29. Maung ompong. Maot nulah manggih tungtung. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. 35. Pindah cai.20. Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. 28. 21. 34. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. bedil kosong. 25. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. Sabata sarimbangan = sauyunan. 26. 31. 24. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan.

Boh kecap janget atawa kinatelon. anu bawirasa geus rada beh dieu. Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon.100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe. Ana kitu. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. Lian ti . mun ayeuna mah istilahna bibit unggul). Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. komo mun tepi kabilangan taunna. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. Ku urang bisa karampa. mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. adegan kalimah. Dina harti. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh. naha rek dina basa tinulis. Tacan kapaluruh sacara pasti. kiwari asa geus tara kadenge digunakeun. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. atawa eusi anu dikandungna.

jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb. pamadegan. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat. Timbul pertanyaan. tuda uyah tara tees ka luhur atuh. Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. Sarerea oge geus appal. . lantip. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja. contona kokoro manggih mulud. jadi bagian tina ungkara kalimah. Ku ngedalkeun eta paribasa. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. puasa manggih lebaran. atawa teu jeung prakna. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul. Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah. ngepas. “Ah. tapi teu terus jeung hate. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea.” Nyi Holisoh mairan. Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. pangpangna Basa Jawa. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. Ibi. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. sakunang araning geni.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. Abong heueuh.” ceuk Bi Jumsih. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. singget. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe.eta.

antara dada jeung tonggong. tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha). sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). misalna wae nyirig atawa renggong. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. tur hese dipiceunna. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. luhureun cangkeng. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. tampir) di sakurilingeun sisina. Geus kasawang. 3. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. dina sareureuhna gawe.2. handapeun kelek. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. 4. kadua. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. nu penting asal disada. Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. sangkan jadi weweg. Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. tumpak kuda disina ningkah. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang. abong letah teu tulangan. Kahiji. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. biasana pasosore. Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. Ari biwir mah memang teu make wengku. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. lalaki sok . miboga dua harti. Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. nyiru. cecempeh.

Ku urang geus kasawang. Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. Nya disebut we ngadu bako. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. moal ngadatangkeun hasil.tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. pedah turunan menak. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani . anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. moal bias dipake ngajul. Paribasa agul ku paying butut. 6. atawa nyieun tarekah anu mubadr. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. bakat ku kandel karahana. harti agul kuturunan. pikeun niungan lamun hujan atawa panas. uyut jeung saterusna) diri sorangan. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Dina hal ieu. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. diicip-icip mana nu pangeunahna. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. biasana keur kaperluan mulasara mayit. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. aki. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8. jeung deuih asiwung teh leuleus. 7. 9.

13. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa.ngalanggeor. . Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger. tapi teu tulus. 11. nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. tapi ngaranna wungkul. 12. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). anu balik teh lain jelemana. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna. Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. 14. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. wanina karek tukangeun. rek di awewe rek di lalaki. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. ari hareupeun mah era keneh. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. 10. sok diadukeun. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. tapi lemes sisitna. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja.

nyaeta bancang pakewuh. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. 15. 16. anu eusina itu purun ieu daek. masih keneh ngunek-ngunek. sesa tapasna masih keneh narapel. ririweuhan. leucir semu herang. Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. heuleut dua. katurug-turug goring katenjona deuih. Beda jeung batok meunang ngerok. 17. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. 20.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. 18. Keur mah kasar. 19. tapi pinter jeung bageur. anu hartina iklas atawa beresih hate. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. . Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan.

lantaran rumasa boga dosa. tepi ka langka katembong reureuh nyapek. 26. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. 28. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang . atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Kaceluk ka awun-awun. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar.21. kawentar ka janapria hartina mashur. sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. 23. 27. ari teu perlu-perlu teuing mah. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan. 22. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. najan lain dengekeuneunnana. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak. jeung pria nu hartina dipikaresep. misalna wae akar caringin. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. Anu rubak pisan mah jaman bareto. 24. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. tapi saenyana ari hatena mah goring. 25. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. Paribasa kaceluk ka awun-awun. sarerea padanyaho.

atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). nyaeta talingtik. lain anu biasana. brangbang. jeung pangrewong (indung).29. 33. tempas. teu bisaeun balik deui ka leuweung. atawa dahar teh dianggap kaulinan. biasa dipake dina pintonan reog. sagala rupa ihtiar teu hasil. 30. 34. ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. 31. tapi bati nu diarahna pohara leutikna. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar. Nyokot lesot. nincak semplak. Cikaracak ninggang batu. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro. Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. ngeumbing porot Hartina sarwa salah. atawa milu nyarita minangka estra. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. 32. Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. tur masing-masing boga ngaran. . 35. Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). ngeumbing porot atawa nete semplek. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. tepi ka ahirna sasab. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. tapi kalah apruk-aprukan. Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar.

45. ngarah teu rubuh. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. Dogong-dogong tulak cau. 41. Elok bangkong Hartina ampir sakarat . 40. lantaran sok doyong. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. caangna teh ka tempat anu rada jauh. 43. 39. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun. tapi bias nyilakakeun.36. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. 44. sedeng di sabudeureunana mah angger poek. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. beurateun teuing ku turuyanana. Lamun diseungeut. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. aya nu meunang bagian loba. najan sakotret tetep seuneu. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau. 38. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. jeung aya nu saeutik. Sadom araning baraja. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. 37.

Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. geus pasti bakal nyesa. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah. 50. peupeus kabeh atawa endog sasayang. 55. 49. 52. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. peupeus hiji. 54.46. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. atawa anak mapatahan kolot. komo lamun dibere loba. 47. baraya. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. Gantung teureuyeun . Saeutik mahi. najan ukur meunang saeutik. peupeus hiji. boh anak sorangan boh bujang. harti nu kahiji mah alus. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak. Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. 53. lantaran euweuh nu daekeun. ngan hanjakal ku hese nitahna. tapi anggeus (eureun) manten. peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. Endog sapatarangan. 51. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). ari nu kadua goring. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. hasilna teh teu nyugemakeun. 48. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate.

Teu kaop dipileykeun. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. Geulis sisi. dolim. bias jadi kusabab dahareunana geus beak. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. atawa aya dahareun sejen didagoan. Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep. harupat mah babari pisan potong. tapi kapaksa eureun. 56. julig. eusi kakampis teh mun lain cikiih. 62. 58. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul. ngan dangongna dusun. tapi buktina mah henteu. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. tapi ka dituna mah terus melempem. 60. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. barangdahar can seubeuh. atawa dengki. lur gunung. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. 61. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. 59. Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana.Hartina ngarasa hanjakal. atawa disangla arek hebat. . sabab regas. nya ukur hawa wungkul alias kosong.

sanajan henteu diondang. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. 66. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. teu babari robah-robah. 65. Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. ratu. raja (kapala nagara atawa pamingpin). hartina henteu. Tanpa tina tan. Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. 64. carekna kitu teh. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. terus robah jadi hingga. kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. Hambur bacot murah congcot . Ari hingan hartina wates. tur embung silih tulungan. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. duanana oge tina basa Kawi. 70. 68. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. 67.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. 69. Hartina nyaeta guru. 63. Guru. ari lungsi hartina cacing. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki.

paeh dirampes Hartina pasrah pisan. Tapi najan kitu. tapi taya araheunana. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. jadi aya nu ngurus jeung bumela. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. hideung meles semu herang. . sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. padahal henteu. sarua deui teu ngeunah didahar. Hirup teu neut. 74. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. tapi teu ngeunah didahar. 76.Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. 73. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur. 78. maot ge henteu. ari rupana mah mani alus kacida. tapi berehan. sabab taya kabisa. 72. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila. cageur deui henteu. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. Herang-herang kari mata. Hirup ku panyukup. 71. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. teu daek ihtiar sorangan. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. 75. tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. Hirup dinuhun. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. 77. rupana beureum sarta alus. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. lain anuna. Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. lantaran ukur kapihapean barang batur. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar.

Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. 84.79. ari eusina nyaeta pangaleman. 86. Hirup ulah manggih tungtung. 85. Hirup katungkul ku pati. meh sarupa jeung jati. Kecap balem minangka wangsalna. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Jawadah tutung biritna. kudu hade laku lampah. anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. supaya alus kacaritakeunana. . Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. ngan leuwih leutik. 82. Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. 81. duduga peryoga. 87. wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. 83. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. jeung teu pati loba gunana. Lamun biwir ngahiji disebutna balem. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). 80. eusina sacarana-sacarana. Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. tindak-tanduk. ari sujen hartina panggangan. sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. Jauh ka bedug. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. teu nyaho di tata-titi.

tapi can mirupa anak hayam. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. sagala teu boga. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. Ngadek sacekna. piritan milu endogan. 89. tepi ka jadi goreng katenjona. upamana wae kadaharan. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui. malarat rosa. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. lantaran geus deukeut kana ajal. 92. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. teu dileuwihan. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana.88. 94. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. Kokoro nyoso. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. lain karepna sorangan. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90. hirupna ripuh. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur. Kotok bongkok kumorolong. teu dikurangan. Ka bala. 95. 91. . 93.

dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan.96. masrahkeun diri. Nyanggakeun suku genteng belokeun. najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. atawa kurang leuwih 3. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. Dikungkung teu diawur. beuheung teukteukeun. cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. surat. ieu paribasa teh sok robah unina. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana. 100. Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina. jadi susuk bendung.5 kg. Pur kuntul kari tunggul. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. ngepung maung. rek dikitu-kieu oge hempek. Dina ungkara sejen. . kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir. jeung sajabana ti eta. Tugur tundan. disiksik dikunyit-kunyit. Maung ompong. tugur tundan. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. 98. 99. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. menak kuda kapundayan. da rumasa salah atawa boga dosa. kareta kosong. dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. 97.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful