P. 1
Babasan Jeung Paribasa Nu Nuduhkeun Hubungan Papada Jalma

Babasan Jeung Paribasa Nu Nuduhkeun Hubungan Papada Jalma

|Views: 304|Likes:
Dipublikasikan oleh Viki Rodriguest

More info:

Published by: Viki Rodriguest on Jan 02, 2012
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/21/2015

pdf

text

original

Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

Maung sarungkun = tunggal baraya. 31. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. Maung ompong. Pondok jodo. Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. Maot nulah manggih tungtung. panjang baraya = sanajan pondok jodo. 34. 27. 22. 23. 33. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. 29. Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. 24. layeut. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. 21. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. bedil kosong. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. 32. Sabata sarimbangan = sauyunan. 30. Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. . Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot. 25. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot. 28. 26. Pindah cai. 35. lain nu lian (sakaruhun).20.

ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. Dina harti. mun ayeuna mah istilahna bibit unggul). mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon. kiwari asa geus tara kadenge digunakeun. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe.100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. Ana kitu. Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. Tacan kapaluruh sacara pasti. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh. komo mun tepi kabilangan taunna. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon. naha rek dina basa tinulis. Ku urang bisa karampa. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. adegan kalimah. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe. atawa eusi anu dikandungna. Boh kecap janget atawa kinatelon. anu bawirasa geus rada beh dieu. Lian ti .

naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. puasa manggih lebaran. ngepas. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah. jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur. sakunang araning geni. Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb. tapi teu terus jeung hate. singget. Sarerea oge geus appal. Abong heueuh. atawa teu jeung prakna. Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum.” ceuk Bi Jumsih. Ku ngedalkeun eta paribasa.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. Ibi. pamadegan. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. pangpangna Basa Jawa. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe. “Ah. jadi bagian tina ungkara kalimah. .” Nyi Holisoh mairan. Timbul pertanyaan. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. lantip. tuda uyah tara tees ka luhur atuh.eta. contona kokoro manggih mulud. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna.

Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. handapeun kelek. cecempeh. tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha).2. tampir) di sakurilingeun sisina. 4. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. 3. Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. dina sareureuhna gawe. luhureun cangkeng. Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. antara dada jeung tonggong. Ari biwir mah memang teu make wengku. Geus kasawang. tur hese dipiceunna. Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. Kahiji. misalna wae nyirig atawa renggong. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. lalaki sok . Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. miboga dua harti. kadua. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). sangkan jadi weweg. biasana pasosore. Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. tumpak kuda disina ningkah. nu penting asal disada. sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. nyiru. abong letah teu tulangan. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang.

diicip-icip mana nu pangeunahna.tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. Dina hal ieu. 6. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani . Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. moal ngadatangkeun hasil. aki. pedah turunan menak. moal bias dipake ngajul. Paribasa agul ku paying butut. harti agul kuturunan. biasana keur kaperluan mulasara mayit. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Ku urang geus kasawang. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. Nya disebut we ngadu bako. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. pikeun niungan lamun hujan atawa panas. 9. 7. uyut jeung saterusna) diri sorangan. Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun. bakat ku kandel karahana. atawa nyieun tarekah anu mubadr. jeung deuih asiwung teh leuleus. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8.

10. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. anu balik teh lain jelemana. 11. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa. tapi lemes sisitna. 14. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. tapi teu tulus. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale. nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. ari hareupeun mah era keneh. sok diadukeun. tapi ngaranna wungkul. rek di awewe rek di lalaki. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. 13. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna.ngalanggeor. . 12. Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. wanina karek tukangeun.

17. katurug-turug goring katenjona deuih. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. 20. Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan. ririweuhan. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). masih keneh ngunek-ngunek. 15. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. Beda jeung batok meunang ngerok. sesa tapasna masih keneh narapel. anu eusina itu purun ieu daek. leucir semu herang. heuleut dua. Keur mah kasar.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. 19. Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. anu hartina iklas atawa beresih hate. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. tapi pinter jeung bageur. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. . 18. nyaeta bancang pakewuh. Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. 16.

Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang . Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar. lantaran rumasa boga dosa. tapi saenyana ari hatena mah goring. Anu rubak pisan mah jaman bareto. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. jeung pria nu hartina dipikaresep. 26. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi. 24. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. Paribasa kaceluk ka awun-awun. tepi ka langka katembong reureuh nyapek.21. sarerea padanyaho. kawentar ka janapria hartina mashur. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. ari teu perlu-perlu teuing mah. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. najan lain dengekeuneunnana. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. misalna wae akar caringin. 28. 22. 25. 23. Kaceluk ka awun-awun. 27. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan.

33. 30. brangbang. Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. 31. tapi kalah apruk-aprukan. Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar. Cikaracak ninggang batu. Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. ngeumbing porot atawa nete semplek. tapi bati nu diarahna pohara leutikna. Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. 34. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar. biasa dipake dina pintonan reog. ngeumbing porot Hartina sarwa salah. teu bisaeun balik deui ka leuweung. atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). tempas. atawa milu nyarita minangka estra. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). . 35. nincak semplak. atawa dahar teh dianggap kaulinan. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. nyaeta talingtik. lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro. Nyokot lesot.29. tepi ka ahirna sasab. ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. jeung pangrewong (indung). terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. lain anu biasana. sagala rupa ihtiar teu hasil. 32. tur masing-masing boga ngaran.

36. aya nu meunang bagian loba. Dogong-dogong tulak cau. 41. najan sakotret tetep seuneu. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. 38. jeung aya nu saeutik. 45. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. 37. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. Elok bangkong Hartina ampir sakarat . beurateun teuing ku turuyanana. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). sedeng di sabudeureunana mah angger poek. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. tapi bias nyilakakeun. Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. 43. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. 44. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. 40. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. 39. ngarah teu rubuh. lantaran sok doyong. caangna teh ka tempat anu rada jauh. tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. Sadom araning baraja. Lamun diseungeut. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau.

atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. peupeus hiji. Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. ari nu kadua goring. ngan hanjakal ku hese nitahna. baraya. najan ukur meunang saeutik. 51. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. Gantung teureuyeun . boh anak sorangan boh bujang. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. geus pasti bakal nyesa. 53. peupeus kabeh atawa endog sasayang. 52. peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. 54. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). 48. peupeus hiji. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. lantaran euweuh nu daekeun. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. tapi anggeus (eureun) manten. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. komo lamun dibere loba.46. 47. Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. Saeutik mahi. Endog sapatarangan. atawa anak mapatahan kolot. 49. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate. harti nu kahiji mah alus. 50. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. hasilna teh teu nyugemakeun. 55. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah.

julig. . 59. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul. dolim. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. tapi ka dituna mah terus melempem. atawa disangla arek hebat. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. Teu kaop dipileykeun. 62. tapi kapaksa eureun. nya ukur hawa wungkul alias kosong. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. barangdahar can seubeuh. Geulis sisi. sabab regas. 61. eusi kakampis teh mun lain cikiih. bias jadi kusabab dahareunana geus beak.Hartina ngarasa hanjakal. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. atawa dengki. Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. ngan dangongna dusun. 60. atawa aya dahareun sejen didagoan. harupat mah babari pisan potong. 56. tapi buktina mah henteu. lur gunung. 58. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana.

Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan. 70. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana. ari lungsi hartina cacing. ratu. Hartina nyaeta guru. kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah. Hambur bacot murah congcot . Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. Ari hingan hartina wates. wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. 63. 67. pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki. 66. duanana oge tina basa Kawi.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. sanajan henteu diondang. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. 68. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. raja (kapala nagara atawa pamingpin). Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. 69. teu babari robah-robah. terus robah jadi hingga. hartina henteu. tur embung silih tulungan. carekna kitu teh. Tanpa tina tan. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. Guru. 65. 64.

Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. tapi taya araheunana. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. maot ge henteu. 76. . sarua deui teu ngeunah didahar. Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. 72. Hirup ku panyukup. padahal henteu. cageur deui henteu. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. lain anuna. Hirup dinuhun. ari rupana mah mani alus kacida. jadi aya nu ngurus jeung bumela. tapi berehan. 74. 78. 75. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. hideung meles semu herang. 73. 71. Hirup teu neut. sabab taya kabisa. tapi teu ngeunah didahar. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. rupana beureum sarta alus.Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. paeh dirampes Hartina pasrah pisan. lantaran ukur kapihapean barang batur. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. 77. Tapi najan kitu. teu daek ihtiar sorangan. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. Herang-herang kari mata.

Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. jeung teu pati loba gunana. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. 80. Jawadah tutung biritna. 86. Hirup katungkul ku pati. meh sarupa jeung jati. anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. 84. ngan leuwih leutik. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. ari eusina nyaeta pangaleman. 82. Hirup ulah manggih tungtung. duduga peryoga. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Lamun biwir ngahiji disebutna balem. Jauh ka bedug. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. ari sujen hartina panggangan. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. 83. 87. Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). teu nyaho di tata-titi. Kecap balem minangka wangsalna. wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). tindak-tanduk. Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan.79. kudu hade laku lampah. paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. 85. supaya alus kacaritakeunana. eusina sacarana-sacarana. 81. .

tapi can mirupa anak hayam. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. 92. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. Ngadek sacekna. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. . hirupna ripuh. tepi ka jadi goreng katenjona. 91. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana.88. 89. teu dikurangan. lain karepna sorangan. Ka bala. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah. malarat rosa. Kokoro nyoso. sagala teu boga. 94. teu dileuwihan. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. upamana wae kadaharan. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. 95. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. Kotok bongkok kumorolong. piritan milu endogan. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. lantaran geus deukeut kana ajal. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. 93.

cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. ngepung maung. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. Pur kuntul kari tunggul. kareta kosong. beuheung teukteukeun. najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. 97. rek dikitu-kieu oge hempek. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. masrahkeun diri. ieu paribasa teh sok robah unina. da rumasa salah atawa boga dosa. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. tugur tundan. disiksik dikunyit-kunyit. menak kuda kapundayan. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. atawa kurang leuwih 3. dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan. Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. . dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir.5 kg. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana. Nyanggakeun suku genteng belokeun. 98. Tugur tundan. Dikungkung teu diawur. surat.96. 100. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. jeung sajabana ti eta. jadi susuk bendung. 99. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. Dina ungkara sejen. Maung ompong. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->