Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

34. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab.20. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. Pondok jodo. 27. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. 31. Sabata sarimbangan = sauyunan. Maung ompong. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot. bedil kosong. 30. 22. Maung sarungkun = tunggal baraya. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. 25. 28. 24. Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan. 23. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. Maot nulah manggih tungtung. 21. panjang baraya = sanajan pondok jodo. 26. lain nu lian (sakaruhun). 29. layeut. Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. . Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. 35. Pindah cai. Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. 33. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. 32. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot.

naha rek dina basa tinulis. Ana kitu. Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. anu bawirasa geus rada beh dieu. ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. adegan kalimah. mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. Ku urang bisa karampa. kiwari asa geus tara kadenge digunakeun. Lian ti . Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. atawa eusi anu dikandungna. Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. Dina harti. komo mun tepi kabilangan taunna. Tacan kapaluruh sacara pasti. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe. mun ayeuna mah istilahna bibit unggul).100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. Boh kecap janget atawa kinatelon. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe.

Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. . Ku ngedalkeun eta paribasa. pangpangna Basa Jawa. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. pamadegan. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja. atawa teu jeung prakna. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. puasa manggih lebaran. ngepas. tapi teu terus jeung hate.” ceuk Bi Jumsih. Timbul pertanyaan. naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. contona kokoro manggih mulud. lantip. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. “Ah. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb.” Nyi Holisoh mairan. Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. tuda uyah tara tees ka luhur atuh. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. Sarerea oge geus appal. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi. jadi bagian tina ungkara kalimah. Abong heueuh. singget. Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea. jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur. Ibi. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul.eta. sakunang araning geni. tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita.

Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. Kahiji. sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. nu penting asal disada. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. misalna wae nyirig atawa renggong. miboga dua harti. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. antara dada jeung tonggong. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). cecempeh. abong letah teu tulangan. 4. Geus kasawang. sangkan jadi weweg. 3. Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. dina sareureuhna gawe. biasana pasosore. Ari biwir mah memang teu make wengku. tur hese dipiceunna. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh.2. lalaki sok . tumpak kuda disina ningkah. Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. handapeun kelek. nyiru. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang. kadua. tampir) di sakurilingeun sisina. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha). luhureun cangkeng. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi.

Nya disebut we ngadu bako. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina. atawa nyieun tarekah anu mubadr. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. diicip-icip mana nu pangeunahna. aki. 9. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. pedah turunan menak. 7. Paribasa agul ku paying butut. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani . pikeun niungan lamun hujan atawa panas. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. Ku urang geus kasawang. moal ngadatangkeun hasil. Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. Dina hal ieu. biasana keur kaperluan mulasara mayit.tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. 6. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. bakat ku kandel karahana. uyut jeung saterusna) diri sorangan. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. moal bias dipake ngajul. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut. anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. jeung deuih asiwung teh leuleus. harti agul kuturunan. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun.

13. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. sok diadukeun. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger.ngalanggeor. 11. Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna. tapi lemes sisitna. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). ari hareupeun mah era keneh. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. 10. 12. wanina karek tukangeun. . tapi teu tulus. tapi ngaranna wungkul. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. 14. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. anu balik teh lain jelemana. nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa. rek di awewe rek di lalaki.

katurug-turug goring katenjona deuih. 17. 15. 18. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. nyaeta bancang pakewuh. . Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. sesa tapasna masih keneh narapel. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. 20. anu eusina itu purun ieu daek. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. 19. anu hartina iklas atawa beresih hate. Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. heuleut dua. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. Keur mah kasar. ririweuhan. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan. masih keneh ngunek-ngunek. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. Beda jeung batok meunang ngerok.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. tapi pinter jeung bageur. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. 16. leucir semu herang. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan.

Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. ari teu perlu-perlu teuing mah. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. 27. Paribasa kaceluk ka awun-awun. 22. sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati.21. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak. lantaran rumasa boga dosa. sarerea padanyaho. 23. tepi ka langka katembong reureuh nyapek. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. 25. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. jeung pria nu hartina dipikaresep. 26. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. 28. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi. kawentar ka janapria hartina mashur. atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Kaceluk ka awun-awun. najan lain dengekeuneunnana. 24. misalna wae akar caringin. tapi saenyana ari hatena mah goring. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang . Anu rubak pisan mah jaman bareto.

lain anu biasana. 34. tapi kalah apruk-aprukan. saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. Cikaracak ninggang batu. sagala rupa ihtiar teu hasil. atawa dahar teh dianggap kaulinan. jeung pangrewong (indung). ngeumbing porot atawa nete semplek. nyaeta talingtik. atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). 32. Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. atawa milu nyarita minangka estra. tepi ka ahirna sasab. lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. ngeumbing porot Hartina sarwa salah. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. Nyokot lesot. teu bisaeun balik deui ka leuweung. 31. Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. tempas. tur masing-masing boga ngaran. ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. nincak semplak. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). brangbang. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar.29. 33. biasa dipake dina pintonan reog. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. . Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. 35. 30. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. tapi bati nu diarahna pohara leutikna.

45. tapi bias nyilakakeun. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. 41. beurateun teuing ku turuyanana. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. lantaran sok doyong.36. 43. caangna teh ka tempat anu rada jauh. tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. Lamun diseungeut. Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. 39. jeung aya nu saeutik. Elok bangkong Hartina ampir sakarat . Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. sedeng di sabudeureunana mah angger poek. najan sakotret tetep seuneu. aya nu meunang bagian loba. 44. Dogong-dogong tulak cau. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. ngarah teu rubuh. 40. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. Sadom araning baraja. 37. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau. 38. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun.

Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. peupeus hiji. najan ukur meunang saeutik. boh anak sorangan boh bujang. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. peupeus kabeh atawa endog sasayang. peupeus hiji. ari nu kadua goring. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate.46. hasilna teh teu nyugemakeun. harti nu kahiji mah alus. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah. komo lamun dibere loba. baraya. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. Endog sapatarangan. 54. 52. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. atawa anak mapatahan kolot. tapi anggeus (eureun) manten. lantaran euweuh nu daekeun. Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. 50. 53. geus pasti bakal nyesa. Saeutik mahi. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. 49. 55. ngan hanjakal ku hese nitahna. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. 51. 47. Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. 48. Gantung teureuyeun . Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan. peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak.

Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. tapi kapaksa eureun. sabab regas. eusi kakampis teh mun lain cikiih. nya ukur hawa wungkul alias kosong. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep. ngan dangongna dusun. 61. dolim. barangdahar can seubeuh. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. atawa dengki.Hartina ngarasa hanjakal. lur gunung. harupat mah babari pisan potong. bias jadi kusabab dahareunana geus beak. tapi buktina mah henteu. Teu kaop dipileykeun. julig. tapi ka dituna mah terus melempem. Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul. 59. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. 58. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. Geulis sisi. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana. 62. 56. 60. atawa aya dahareun sejen didagoan. . atawa disangla arek hebat. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere.

kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. 65. sanajan henteu diondang. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. 70. 63. Hambur bacot murah congcot . pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. 67. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. Ari hingan hartina wates. 66. tur embung silih tulungan. Tanpa tina tan. 64. terus robah jadi hingga. hartina henteu. 68. Hartina nyaeta guru. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana. Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. carekna kitu teh. ari lungsi hartina cacing. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah. wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. duanana oge tina basa Kawi. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. ratu. raja (kapala nagara atawa pamingpin). Guru. teu babari robah-robah. 69.

Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. Herang-herang kari mata. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. 77. Hirup ku panyukup. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. sabab taya kabisa. teu daek ihtiar sorangan. tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. paeh dirampes Hartina pasrah pisan. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. cageur deui henteu. 75. ari rupana mah mani alus kacida. 78. 73.Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. sarua deui teu ngeunah didahar. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar. 76. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. tapi teu ngeunah didahar. rupana beureum sarta alus. tapi berehan. 72. . hideung meles semu herang. lantaran ukur kapihapean barang batur. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. Hirup dinuhun. tapi taya araheunana. sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. Tapi najan kitu. jadi aya nu ngurus jeung bumela. lain anuna. 74. Hirup teu neut. 71. maot ge henteu. padahal henteu. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila.

Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. 80. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. 83. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). Lamun biwir ngahiji disebutna balem. eusina sacarana-sacarana. anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. Jawadah tutung biritna. sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. 85. Jauh ka bedug. jeung teu pati loba gunana. ngan leuwih leutik. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur. 87. . 81. duduga peryoga. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Kecap balem minangka wangsalna. kudu hade laku lampah. Hirup ulah manggih tungtung. Hirup katungkul ku pati. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. meh sarupa jeung jati. ari sujen hartina panggangan. anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. 86.79. 82. tindak-tanduk. teu nyaho di tata-titi. 84. supaya alus kacaritakeunana. paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. ari eusina nyaeta pangaleman.

Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. . lantaran geus deukeut kana ajal. Kokoro nyoso. tapi can mirupa anak hayam. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana. 93. teu dikurangan. Ngadek sacekna.88. sagala teu boga. malarat rosa. tepi ka jadi goreng katenjona. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui. teu dileuwihan. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. piritan milu endogan. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. hirupna ripuh. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. lain karepna sorangan. 89. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana. 95. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. Ka bala. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. 91. 92. Kotok bongkok kumorolong. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah. 94. upamana wae kadaharan. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90.

Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. jadi susuk bendung. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. ngepung maung. kareta kosong. Dina ungkara sejen. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. da rumasa salah atawa boga dosa. ieu paribasa teh sok robah unina. rek dikitu-kieu oge hempek. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. Dikungkung teu diawur. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan. Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir.5 kg. . atawa kurang leuwih 3. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina. 100. dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. Nyanggakeun suku genteng belokeun. 97. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. Tugur tundan. Maung ompong. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. 98. menak kuda kapundayan. jeung sajabana ti eta. najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. 99. Pur kuntul kari tunggul. beuheung teukteukeun.96. disiksik dikunyit-kunyit. tugur tundan. surat. masrahkeun diri.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful