Babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma

Ieu di handap sawatara conto babasan jeung paribasa nu nuduhkeun hubungan papada jalma. 1. Buruk-buruk papan jati = sanajan ngewa atawa ngambek ka dulur (baraya) anu landes, tapi ari manehna meunang karerepet mah, teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana. Teu tega ngantep. 2. Datang katingali tarang, undur katingali punduk = datang kanyahoan, balik (indit) oge kanyahoan, menta idin heula. 3. Galéhgéh gado = saréséh, soméah, akuan. 4. Gedé gunung pananggeuhan = boga baraya atawa sobat luhur pangkat, gedé dunya anu dipaké andelan pibisaeun nulungan. 5. Hade gogog hade tagog = hade basa, budi parangi, jeung sikep: nyaho tata – titi. 6. Hadé ku omong goréng ku omong = sagala rupa perkara biasana dianggap hade atawa goréng ku batur gumantung kana caritaan urang atawa basa anu dipake ku urang. 7. Handap asor = daek ngahargaan atawa ngahormat ka batur. 8. Indung tunggul rahayu, bapa tangkal darajat = kasalamatan jeung kabagjaan nu jadi anak gumantung kana karidoan jeung do’a indung–bapa. 9. Kabawa ku sakaba-kaba = kabawakeun teu puguh lampah ku batur, kapangaruhan ku batur nepi ka teu eucreug. 10. Kawas gula jeung peueut = sarua layeutna atawa geugeutna. 11. Kawas hayam panyambungan = talamba-tolombo dina riungan lantaran euweuh nu wawuh. 12. Kawas himi-himi = meh salilana babarengan duaan, tara daek papisah. 13. Kawas lauk asup kana bubu = hese kaluar tina hiji lingkungan atawa organisasi lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan. 14. Kawas tatah = teu hideng sorangan kudu di utuh-etah bae. 15. Lantip budi = gancang ngarti kana maksud atawa kahayang batur sanajan teu diceplakkeun. 16. Letah leuwih seukeut manna pedang = raheut hate ku omongan leuwih peurih karasana tibatan raheut biasa. 17. Lolondokan = bisa ngaluyuken diri jeung kaayaan lingkungan atawa kaayaan jaman. 18. Lungguh tutut bodo keong, sawah sakotak kaider kabeh = siga nu lungguh katenjona, padahal bangor. 19. Macan biungan = jelema anu teu akur jeung batur salembur.

31. Mipit teu amit ngala teu menta = naon-naon the kudu bebeja heula. Nyoo gado = ngaheureuykeun jalma nu pantes dihormat. 29. Misah badan misah nyawa = teu sarua boh lahir boh batin. 27. Maung sarungkun = tunggal baraya. 24. Pindah cai dibawa tampianana = aya di pangumbaraan mageuhan adat kabiasaan sorangan. panjang baraya = sanajan pondok jodo. . 22. Nepung-nepung bangkelung = ngaraketkeun kabarayaan ku jalan bebesanan. Maot nulah manggih tungtung. tara dibere rejeki jeung dulur lantaran parasea. 23. 28. 21. 25. 33. Sabata sarimbangan = sauyunan. Nepi ka pakotrek iteuk = nepi ka pakokolot.20. Pindah cai. 34. Matak pajauh huma = matak teu silipikanyaah. pindah tampian = ngaluyukeun diri kana adat jeung kabiasaan di tempat anyar. sing nuluy (ulah pegat) jadi baraya. lain nu lian (sakaruhun). 30. 35. layeut. paeh ulah manggih beja = sing bener waktu keur hirup supaya ulah diomongkeun ari geus maot. tapi dina bendengna (teu hadena) alah batan jeung deungeun-deungeun haseum. kareta kosong = jelema anu boga komara mah sanajan geus teu nyekel kakawasaan oge teu weleh dipikaserab. Matak andeul-andeuleun = matak ngurangan kapercayaan nepi ka handeueul nu nitah. 26. Maung ompong. Nyiruan teu resepeun nyeuseup nu pait-pait = umumna jalma tara resep sosobatan jeung nu miskin. bedil kosong. Mani hayang utah iga = ngarasa kacida sebelna nenjo atawa ngadenge kalakuan batur anu pikaijideun. 32. Pondok jodo.

ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu.100 BABASAN JEUNG PARIBASA SUNDA • 11 Feb 2002 • Kategori: Uncategorized Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. gelarna eta paribasa teh sanggeus Urang Sunda wawuh kana peda jeung Cirebon. Ana kitu. ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh. Tacan kapaluruh sacara pasti. anu maksudna turunan hade boh ti indung boh ti bapa (ilaharna dilarapkeun ka sasatoan. Lian ti . mun ayeuna mah istilahna bibit unggul). Dina harti. atawa eusi anu dikandungna. bisa jadi eta teh kecap Sunda buhun anu kiwari geus henteu dipikawanoh ku panyatur Basa Sunda. Eta mah naha rek dina paguneman sapopoe. Beda deui upamana jeung paribasa dagang peda ka Cirebon anu ungkarana babari pisan kaharti. adegan kalimah. mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. kiwari asa geus tara kadenge digunakeun. tur kecap-kecapna masih keneh produktif digunakeun dina paguneman sapopoe. komo mun tepi kabilangan taunna. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa. Ku urang bisa karampa. Conto babasan anu diduga geus heubeul upamana janget kinatelon. anu bawirasa geus rada beh dieu. Boh kecap janget atawa kinatelon. naha rek dina basa tinulis.

Contona wae dina paguneman dihandap ieu: “Bejana anu osok pirajeunan ngala bungbuahan di kebon teh anak tatangga urang anu imahna ditungtung kaler tea.eta. sakunang araning geni. anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. tuda uyah tara tees ka luhur atuh. Abong heueuh.” Nyi Holisoh mairan. tuda kalakuan gorng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. pangpangna Basa Jawa. contona kokoro manggih mulud. Ari nu paselup contona kolot pawongan Kitu deui sanggeus Urang Sunda ngagem Islam. babasan atawa paribasa teh sok dalit gumulung. aya deuih paribasa anu proses gelarna bias direkonstruksi. Dina prak-prakan urang ngedalkeun omongan. ngepas. Timbul pertanyaan. lantip. angen-angen atawa kahayang kalawan merenah. . atawa teu jeung prakna. Anu sagemblengna Basa Jawa misalna wae: sadom araning baraja. anu keur paguneman bieu teh langsung ngarti kana maksudna. Ku ngedalkeun ungkara uyah tara tees kaluhur. Sarerea oge geus appal. teu saeutik idiom tina Islam anu ngajanggelek jadi babasan atawa paribasa. Ku ngedalkeun eta paribasa. Sajaba ti babasan atawa paribasa anu dianggo pituin Sunda. jadi bagian tina ungkara kalimah. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul. gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat. omongan teh leuwih ringkes jeung kesanna leuwih anteb.” Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda: 1. jeung endah sakumaha anu dipimaksud ku si panyatur. tuda bapana oge baheula sok resep ceceremed. dipatalikeun jeung hiji pajamanan Culturalstelsel (Tanam Paksa). Abang-abang lambe Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. Beda upama jeung loamun ngedalkeun: “Ah. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe. aya deuih anu hasil injeuman tina basa batur. Ibi.” ceuk Bi Jumsih. Malah sakapeung mah dipaselupkeun jeung Basa Sunda. teu kudu diterangkeun deui sajentrena yen kalakuan goreng anu dipilampah ku anak biasana mah lantaran aya turunan ti kolotna. tapi teu terus jeung hate. singget. “Ah. naon tujuanana ngagunakeun babasan atawa paribasa dina omongan teh? Anu paling utama nyaeta pikeun ngagambarkeun hiji kaayaan. puasa manggih lebaran. pamadegan.

Adat kakurung ku iga Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. cecempeh. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. sangkan jadi weweg. Ari biwir mah memang teu make wengku. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). 4. luhureun cangkeng. Ngadu Bako  Bareto aya kabiasaan. maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. Kahiji. abong letah teu tulangan. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu. kadua. Geus kasawang. miboga dua harti. dina sareureuhna gawe. lalaki sok . handapeun kelek. tumpak kuda disina ningkah. antara dada jeung tonggong. kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. tur hese dipiceunna. 3. Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. nu penting asal disada. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh. nyiru. teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur. tumerap ka jalma anu ngomongna sakarepkarep (teu jeung wiwaha). Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku. Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina. jadi bias dipunyan-penyon sakahayang. biasana pasosore.2. Adean ku kuda beureum Kecap adean teh patalina jeung kuda. tampir) di sakurilingeun sisina. peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih). Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. Abong biwir teu diwengku Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. misalna wae nyirig atawa renggong. sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran: Adean ku kuda beureum  Hade ku banda deungeun 5.

moal ngadatangkeun hasil. aki. atawa nyieun tarekah anu mubadr. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani . Agul ku paying butut Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying.tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. atawa ngagulkeun luluhur (bapa. Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh. 9. moal bias dipake ngajul. paying teh lain digunakeun sakumaha mistina. Alus laur hade ome Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor. biasana keur kaperluan mulasara mayit. Dina hal ieu. harti agul kuturunan. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta: mesek kalapa ku jara  anjing ngagogogan kalong 8. Aki-aki tujuh mulud  Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. Paribasa agul ku paying butut. Nya disebut we ngadu bako. diicip-icip mana nu pangeunahna. 6. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun. Ngajul bulan ku asiwung Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng. Ku urang geus kasawang. pedah turunan menak. jeung deuih asiwung teh leuleus. bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung. uyut jeung saterusna) diri sorangan. meresihanana oge kudu tujuh Muludeun. 7. anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna. tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud). Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako. pikeun niungan lamun hujan atawa panas. lantaran tempatna oge sakitu jauhna. bakat ku kandel karahana. atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut.

tapi teu tulus.ngalanggeor. nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan). Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. 12. 10. rek di awewe rek di lalaki. Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun. 11. Balik ngaran Hartina ngadon maot di lembur batur. Aya bagja teu daulat Hartina arek menang kauntungan atawa bagja. tapi lemes sisitna. anu balik teh lain jelemana. 13. sok diadukeun. Baleg Tampele Kecap baleg teh miboga dua harti:  mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi  bener Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik. ari hareupeun mah era keneh. tapi ngaranna wungkul. Bali geusan ngajadi Anu dimaksud bali nyaeta:  ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok  robahna tina bale. . nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna. wanina karek tukangeun. kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji. 14. Balung kulit kotok meuting Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:  jawer hayam nu luhurna  tulang Dina ieu paribasa.

Keur mah kasar. Batu turun keusik naek Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran. taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan. 15. leucir semu herang. Batok bulu eusi madu Batok bulu teh batok nu can dikerok. anu eusina itu purun ieu daek. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa. atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa. Bilih aya tutus langkung kepang halang Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan.Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena. tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng. anu hartina iklas atawa beresih hate. Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan. tapi pinter jeung bageur. 20. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng. 19. ririweuhan. pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui. sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan. Banda tatatlang raga Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana). sesa tapasna masih keneh narapel. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua. Banteng ngamuk gajah meta Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. Batok kohok piring semplek Hartina paparabotan anu taya hargana. masih keneh ngunek-ngunek. 18. Beda jeung batok meunang ngerok. heuleut dua. 16. katurug-turug goring katenjona deuih. dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. . 17. nyaeta bancang pakewuh.

sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. Kacanir bangban Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak. 25. tapi saenyana ari hatena mah goring. Anu rubak pisan mah jaman bareto. 22. Careham hayameun Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar. Carang takol Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong. najan lain dengekeuneunnana. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema. Paribasa kaceluk ka awun-awun.21. misalna wae akar caringin. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana. kawentar ka janapria Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. Cangkir emas eusi delan Anu dimaksud delan myaeta tarasi. ari teu perlu-perlu teuing mah. kawentar ka janapria hartina mashur. atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan. lantaran rumasa boga dosa. atawa resep ngadedengekeun kagorengan. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul. sarerea padanyaho. Ceuli lentaheun Hartina sok sadenge-dengena. 24. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. 23. 26. Cikal Bugang Ieu babasan teh ngandung dua harti:  cikal hirup  anu pangheulana gugur di medan perang . 28. tepi ka langka katembong reureuh nyapek. 27. Kaceluk ka awun-awun. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. jeung pria nu hartina dipikaresep. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh.

Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan. 33. tepi ka ahirna sasab. 31. tur masing-masing boga ngaran. 34. 32. Nyokot lesot. terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina. tapi kalah apruk-aprukan. atawa dahar teh dianggap kaulinan. Dihin pinasti anyar pinanggih Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian). Daharna sakeser daun Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar. 35. tempas. 30. Ngadagoan uncal mabal Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan). Saparangkat atawa sasetna teh aya opat. jeung pangrewong (indung). ngeumbing porot Hartina sarwa salah. atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina). tapi bati nu diarahna pohara leutikna. nyaeta talingtik. saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran. lain anu biasana. sagala rupa ihtiar teu hasil. laun-laun jadi legok Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena. Cikaracak ninggang batu. ngeumbing porot atawa nete semplek. atawa milu nyarita minangka estra. brangbang. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro. Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot. bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge. lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. nincak semplak. Dagang oncom rancatan emas Hartina ari modalna gede kacida. Dogdog pangrewong Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik. teu bisaeun balik deui ka leuweung. . biasa dipake dina pintonan reog.29.

Elmu tumbila Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah. 43. sakunang araning geni Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. Dulang tinande Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki). 37. jeung aya nu saeutik. 39. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau. 41. Elmu sapi Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan. Duum tinggi Hartina babagi henteu adil. najan sakotret tetep seuneu. lantaran sok doyong. 38. Lamun diseungeut. Sadom araning baraja. Dogong-dogong tulak cau. ngarah teu rubuh. nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong. Dosa salaput hulu Hartina teuing ku loba dosa. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira. tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi. sedeng di sabudeureunana mah angger poek.36. geus gede dituar batur Dogong teh sarua hartina jeung tulak. padahal geus lila padeukeut imah  Sakitu padeuket. 44. aya nu meunang bagian loba. tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna 42. Elok bangkong Hartina ampir sakarat . 40. tapi bias nyilakakeun. 45. beurateun teuing ku turuyanana. Deukeut-deukeut anak taleus Ieu paribasa teh miboga dua harti:  Teu nyaho yen baraya. Elmu ajug Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. caangna teh ka tempat anu rada jauh.

Endog tara megar kabeh Hartina sanajan saindung-sabapa. lantaran euweuh nu daekeun. 54. Gantung teureuyeun . atawa anak mapatahan kolot. 47. Saeutik mahi. harti nu kahiji mah alus. peupeus kabeh atawa endog sasayang. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong. peupeus kabeh Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur. 53. dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna. tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol. ngan hanjakal ku hese nitahna.46. peupeus hiji. tapi anggeus (eureun) manten. Endog sapatarangan. najan ukur meunang saeutik. boh anak sorangan boh bujang. Gancang pincang Hartina kusabab dipigawena rurusuhan. 49. 52. geus pasti bakal nyesa. 48. loba nyesa Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki. atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate. Gantung denge Hartina ngarasa hanjakal. 50. komo lamun dibere loba. Ngagendong kejo susah nyatu Hartina loba ari titaheun mah. baraya. atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah. ari nu kadua goring. tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh. peupeus hiji. 51. hasilna teh teu nyugemakeun. Endog mapatahan hayam Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun. indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak. Galegeh gado Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh). 55.

atawa disangla arek hebat. kawas nu geus leungit timbangan pikiranana. tapi buktina mah henteu. 58. 56. atawa aya dahareun sejen didagoan. domba)  kantong hawa dina jero beuteung lauk Kusabab kitu. ngan dangongna dusun. bias jadi kusabab dahareunana geus beak. 61. dolim. tapi kapaksa eureun. Gindi pikir belang bayah Dilarapkeun ka jelema goring hate. atawa dengki. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan. Teu kaop dipileykeun. lur gunung. tapi ka dituna mah terus melempem.Hartina ngarasa hanjakal. gawena ngan haying nyilakakeun batur wae. eusi kakampis teh mun lain cikiih. barangdahar can seubeuh. 60. Ginding kakampis Kecap kakampis teh miboga dua harti:  kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding. 62. julig. nya ukur hawa wungkul alias kosong. harupat mah babari pisan potong. 59. Getas harupateun Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. Geledug ces Hartina sumanget dina mimitina wungkul. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. Geulis sisi. . sabab regas. Ngegel curuk Ieu babasan teh ngandung dua harti:  Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon  Teu hasil maksud 57. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. sonagar huma Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep.

wongatua karo Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. teu babari robah-robah. ratu. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma. 67. pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki. hartina henteu. 70. saha nu nyaho manehna boga kapunjul. 65. 69. terus robah jadi hingga. 68. Goong saba karia Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan. Guru. Hade gogog hade tagog Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana. sabab sanajan katenjona siga nu bodo. tur embung silih tulungan. 63. leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah. jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna. sanajan henteu diondang.Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur. Tanpa tina tan. Ari hingan hartina wates. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana. raja (kapala nagara atawa pamingpin). Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan. Goong nabeuh maneh Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan. maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar. ari lungsi hartina cacing. Gurat batu Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan. Hartina nyaeta guru. Giri lungsi tanpaingan Giri teh gunung. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai. 66. carekna kitu teh. duanana oge tina basa Kawi. 64. Hambur bacot murah congcot .

. pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. teuas-teuas kari bincurang Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara Kangaraning bangbara. sarua deui teu ngeunah didahar. paeh teu hos Hartina gering ngalanglayung salila-lila. 73. tapi berehan. teu ngarasa lebar barang bere dahareun. jadi aya nu ngurus jeung bumela. sabab taya kabisa. Kahieuman bangkong Hartina katenjona mah siga nu beunghar. Hantang hantung hantigong hantriweli Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar. gede ku pamere Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur.Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan. Hapa-hapa ge ranggeuyan Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki. rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan. 78. lantaran ukur kapihapean barang batur. geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon. Hirup teu neut. 72. hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. maot ge henteu. tapi teu ngeunah didahar. 75. 76. hantigong nyaeta gadog alias buah gintung. cageur deui henteu. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna. Herang-herang kari mata. rupana beureum sarta alus. sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci. 74. Hirup ku panyukup. hantung nyaeta jantung alias kembang cau. paeh dirampes Hartina pasrah pisan. 77. lain anuna. Tapi najan kitu. padahal henteu. teu daek ihtiar sorangan. Hirup dinuhun. hideung meles semu herang. tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida. ari rupana mah mani alus kacida. tapi taya araheunana. 71.

anggang ka dayeuh Hartina dusun pisan. eusina sacarana-sacarana. Nginjeum sirit ka nu kawin Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan. Lamun biwir ngahiji disebutna balem.79. 80. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. paeh ulah manggih beja Hartina kudu bageur. ngan leuwih leutik. paeh teu nyaho di mangsa Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. Hirup katungkul ku pati. Jawadah tutung biritna. meh sarupa jeung jati. sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era. kudu hade laku lampah. Jati kasilih ku junti Junti teh ngaran tangkal. 84. 87. 86. ari eusina nyaeta pangaleman. tindak-tanduk. Jauh ka bedug. 85. teu nyaho di tata-titi. anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana. Hirup ulah manggih tungtung. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul. Jawadah tutung biritna Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing). Jadi sabiwir hiji Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. duduga peryoga. Iwak nangtang sujen Iwak hartina lauk. Kecap balem minangka wangsalna. ari sujen hartina panggangan. 83. Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea. . 82. 81. jeung teu pati loba gunana. Ipis kulit beungeut Hartina gede kaera (dina harti hade). wangsalna cara (ngaran sarupa kueh). supaya alus kacaritakeunana.

upamana wae kadaharan. ka bale Ieu paribasa teh ngandung dua harti:  bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan  bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes 90. tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna. Ka bala. Kokoro nyoso. Kotok bongkok kumorolong. 94. 92. . lantaran geus deukeut kana ajal. ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar. nilas saplasna Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana. Kunang-kunang nerus bumi Hartina bapana geus teu jenengdeui.88. tapi can mirupa anak hayam. Nyieun catur taya dapur Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong. 95. lain karepna sorangan. Kawas nu mulangkeun panyiraman Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh. malarat rosa. 93. hirupna ripuh. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur. piritan milu endogan. 91. lebaran teu meuncit hayam Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna. tepi ka jadi goreng katenjona. sagala teu boga. teu dikurangan. teu dileuwihan. Ngadek sacekna. kacingcalang kumarantang Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. 89. Kai teu kalis ku angin Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna. kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah. awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah.

Pur kuntul kari tunggul. 100.96. Tugur tundan. tugur tundan. rek dikitu-kieu oge hempek. boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. 99. ieu paribasa teh sok robah unina. Dina ungkara sejen. beuheung teukteukeun. 98. dicangcang teu diparaban Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan. kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir. lar gagak kari tunggak Hartina katideresa. surat.5 kg. atawa kurang leuwih 3. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana. atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina. najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab. menak kuda kapundayan. disiksik dikunyit-kunyit. masrahkeun diri. 97. . Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. Nyanggakeun suku genteng belokeun. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. jadi susuk bendung. Maung ompong. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara. kareta kosong. dicacag diwalang-walang Hartina sumerah. bedil kosong Hartina jalma anu boga komara mah. dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang. Sagantang kirakira sarua jeung lima cuntang. ngepung maung. Dikungkung teu diawur. da rumasa salah atawa boga dosa. cuntang gantang Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula. jeung sajabana ti eta.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful