Sejarah Aksara Jawa

Dening : Agus Nurrokhmat (X.4/01)

SMA N 1 KEBUMEN .

tulisan sing paling tuwa ditemokake awujud prasasti kanthi nggunakake aksara Pallawa. lan maknane Ha-Na-Ca-Ra-Ka kasebut ana konsepsi cacah loro kanggo nlusur kelairane aksara Jawa lan penyusunan abjad ha-na-ca-ra-ka. baka sethithik ditindakake studi paleografi (ilmu kanggo nyinaoni aksara kuna). Periode kapisan (aksara Pallawa) dening Bp.Sejarahe Aksara Jawa Ing buku HA NA CA RA KA (Bp. Sawise ditemokake sawatara prasasti liyane. Atmodjo diperang maneh dadi loro. digunakake ing abad VII lan tengahan abad VIII. . Sadurunge iku etnis Jawa mung nggunakake basa lesan. Miturut Bp Slamet Riyadi ing bukune kang isi kelairan. Peradaban sing wis nggunakake basa tinulis kanyatan luwih maju tinimbang sing ora/durung duwe aksara. Contone tinemu ing prasasti Tugu ing Bogor. Magelang. wong Jawa durung duwe aksara. penyusunan. Kanthi anane aksara kang digawa saka India kasebut saka sethithik basa tinulis wiwit digunakake. yaiku: 1. Slamet Riyadi) babarane Yayasan Pustaka Nusantara Yogyakarta diandharake manawa ngrembug sejarahe aksara Jawa anyar kang uga diarani sastra sarimbagan utawa carakan iku ora bisa dipisahake karo rembug bab kelairan lan pandhapuke aksara kasebut. Poerbatjaraka. sajroning sejarah peradaban etnik Jawa. Basa pasrawungane mung nggunakake basa lesan. Miturut studi paleografi sing ditindakake Casparis. fungsi. Pancen aksara ora mung dadi piranti komunikasi sarana tulisan. Aksara Pallawa tataran wiwitan. Kanthi mangkono kabeh ana nem periode. Tinemu ing prasasti Canggal ing Kedu. nuduhake tandha wektu sadurunge taun 700 Masehi. Dr. 2. digunakake sadurunge taun 700 M. ana limang periode aksara Jawa. yaiku konsepsi secara ilmiah lan konsep secara tradisional. sadurunge wong-wong India angejawa. Aksara Pallawa tataran pungkasan. nanging luwih saka iku aksara uga dadi ukuran kemajuane budaya sing ndarbeni aksara kasebut. KONSEPSI SECARA ILMIAH Miturut Prof. Miturut Casparis.

Bab taun kelairane aksara Jawa iki padha karo andharane Bp. Asvi Warman Adam (ahli peneliti LIPI Jakarta) nyebutake ekspedisi kapisan numpak prau cacah 300 kanthi penumpang 27. Nanging beda versine. sarta ing lontar (ron tal) Kunjarakarna. Aksara Majapait. Choesni nggathukake kelairane aksara Jawa anyar karo tekane muhibah utawa kunjungan persahabatan saka Tiongkok menyang tanah Jawa (Majapait) kang dipandhegani Laksamana/Jendral Cheng Ho (Jeng Ho) kanthi ngirid wadyabala pirang-pirang ewu cacahe sikep gegaman. Aksara Jawa kuna tataran pungkasan. uga melu dadi penumpang. 6. Yogyakarta. digunakake taun 1500 M nganti saiki. 4. penerjemah sing wis ngrasuk agama Islam. 15 Agustus 2005. Moch. Bp. tinemu ing prasasti Singosari lan Malang. 5. Ma Huan. Panemu iki disengkuyung antara liya karo bukti awujud naskah kanthi tulisan aksara Jawa anyar yaiku Kitab Bonang. contone tinemu ing prasasti Polengan ing Kalasan. saoraorane wiwit taun 1500 M. tinemu ing prasasti Airlangga. Tinemu ing Kitab Bonang lan buku-buku sabubare iku.3. kanthi irah-irahan Cheng Ho dan Nebula China. Choesni ing majalah JAMBATAN edisi khusus babaran Lembaga Javanologi Surabaya kang didumake marang para peserta Kongres Basa Jawa II ing Batu. Mula ana sing duwe panemu manawa aksara Jawa anyar wiwit digunakake kanthi resmi nalika jaman Demak. digunakake taun 750-925 M. Wektu kasebut punjere pamarentahan ing Jawa ana ing Demak. Aksara Jawa anyar lair sawise basa Jawa anyar digunakake kanthi resmi ing sajroning pamarentahan. digunakake taun 9251250 M. Choesni nyanggarunggekake (meragukan) apa bener tekane caraka kanthi sandiyuda Sam Poo Kong sing diwerdeni tiga perkasa pembalas dendam samono akehe iku ‘kunjungan persahabatan’ kang tulus? Apa ora ana gandheng-cenenge karo pangrabasane wadya bala Tiongkok kang sumedya nguwasani Singasari sing digagalake dening Raden Wijaya . Dr. Malang sasi Oktober taun 1996. Bapak Moch. Aksara Jawa anyar. digunakake ing taun 1250-1450 M. Lair lan ngrembakane aksara Jawa raket sesambungane karo lair lan ngrembakane basa Jawa. Moch.000. Ing rubrik Opini koran Jawa Pos Senen. Aksara Jawa kuna kawitan.

mangkono pepuntoning andharan sawise ngonceki kanthi njlimet surasane ha-na-ca-ra-ka (ana utusan). secara tradisional urutan abjad hana-ca-ra-ka digathuk-gathukake karo legenda Aji Saka. ing taun 1740 Jawa utawa taun 1813 Masehi. Nanging data literer nuduhake menawa naskah utawa teks sing ngemot urutan utawa abjad ha-na-ca-ra-ka ora mesthi digathukake karo legenda kasebut. Yen ta Serat Manikmaya mujudake naskah sing paling tuwa. lan Serat Momana sing padhadene nggathukake karo legenda Aji Saka. Apa ana naskah liyane isi legenda Aji Saka sing luwih tuwa tinimbang Serat Manikmaya. Ing ngarep wis diaturake. lan Serat Retna Jiwa. wawasan. Upamane Serat Sastra Gendhing. Serat Aji Saka. Poerbatjaraka. Durung kalebu sing ana makalah-makalah liyane. Dene abjad Jawa sing luwih tuwa diarani ka-ga-nga. Slamet Riyadi). Serat Manikmaya ditedhak (disalin) punggawa Mangkunagaran. lan pa-dha-ja-ya-nya (padha jayane. durung kaweruhan. lan ing taun 1981 dibabar dening Departemen Pendidikan dan Kebudayaan kanthi irah-irahan Manikmaya. Ing buku HA NA CA RA KA (Bp. Panambangan. Ing majalah Jambatan kasebut ing ngarep ana nem jinis makna filosofis. Kabeh serat (buku/tulisan) kasebut isi abjad ha-na-ca-ra-ka kagandhengake karo filsafat utawa ngelmu kasampurnan. awit miturut Wiryamartana naskahnaskah saliyane Serat Manikmaya sing ana abjad hanacaraka-ne kehkehane ditulis ing wiwitane abad XIX. Serat Sastra Harjendra. dibabar ora kurang saka 20 warna filsafat ha-na-ca-ra-ka miturut daya nalar. awit manut wewaton abjad Devanagari dening ka-kha-ga-gha-nga. Beda karo kang kasebut ing Serat Manikmaya. Serat Saloka Jiwa.lan Arya Wiraraja dhek taun 1293? Ma-ga-ba-tha-nga alias “mangga batangen”. bisa dipesthekake manawa anane abjad ha-na-ca-ra-ka wiwit jaman Kartasura. da-ta-sa-wa-la (tanpa peperangan). ing perangan kang ngrembug bab makna filosofis hana-ca-ra-ka. Serat Manikmaya dikarang dening Kartamursadah ing jaman Kartasura. lan tujuane sing gawe makna filosofis dhewe-dhewe. Miturut panalitine Prof. mula luwih dikenal kanthi jeneng carakan kaya ing Sundha lan Bali. Ing buku-buku kasebut abjad ha-na-ca-ra-ka diarani sastra sarimbagan. kasembadan sedyane). Miturut Uhlenbeck. abjad . Serat Centhini. Dr. Jalaran larikan kapisan abjad Jawa anyar iku unine ha-na-ca-ra-ka.

Sarehne Sembada puguh ora gelem diajak awit nuhoni dhawuhe Aji Saka. Wusana Dora lan Sembada mati sampyuh ngeres-eresi. Bisa uga ing jaman Sultan Agung wis ana gagasan bab abjad kasebut. minangka fungsi literer uga tau ngalami owah gingsir mligine ing bab wewaton panulise basa Jawa nganggo aksara Jawa.ha-na-ca-ra-ka digunakake sawise adoh lete karo wektu sedane Sultan Agung (1645 M) utawa antarane jaman Amangkurat I lan Amangkurat II. aksara Jawa minangka perangane kabudayan Jawa. ing naskah-naskah sadurunge jaman Sultan Agung ora ana abdjad ha-na-ca-ra-ka. Aji Saka ninggal pusaka awujud keris. Sembada. Aji Saka kang didherekake para abdine sing jenenge Dora. Upamane. Sadurunge nerusake laku angejawa. Dora lan Sembada krungu kabar manawa Aji Saka wis dadi ratu ing Medhangkamulan. Cundhuk karo saya majune panalaran lan wawasane sing duwe kabudayan. KONSEPSI SECARA TRADISIONAL Adhedhasar konsepsi secara tradisional laire aksara Jawa digathukake karo Legenda Aji Saka. Nalika arep angejawa. Dora ngajak Sembada ninggalake pulo Majeti ngaturake pusaka marang Aji Saka. Kajaba saka iku. Dene Dora lan Sembada tetep ana pulo Majeti ngreksa pusaka. kanthi sesidheman si Dora banjur menyang Medhangkamulan tanpa nggawa keris. lan Prayoga lerem ing pulo Majeti sawatara suwene. Pananggalan kasebut mujudake gabungan antarane kalender taun Saka karo kalender taun Hijriah. aja pisan-pisan diwenehake wong saliyane Aji Saka dhewe sing teka ing pulo Majeti njupuk pusaka kasebut. Ora bisa kita selaki aksara Jawa kanthi abjad ha-na-cara-ka sing umure wis atusan taun kasebut wis akeh lelabuhane. Aji Saka banjur nerusake laku dikanthi Duga lan Prayoga. Sawise sawatara lawase. crita turun-temurun awujud tutur tinular (dari mulut ke mulut) bab padudon lan perang tandhinge Dora lan Sembada jalaran rebutan keris pusakane Aji Saka sing kudune tansah padha direksa bebarengan ing pulo Majeti. Bab iki adhedhasar data literer anane restrukturisasi (pemugaran) kabudayan Jawa ing jaman Sultan Agung. yaiku anane pananggalan Jawa. Dora . salah siji sing tumekane saiki bisa kita rasakake. Marang Aji Saka si Dora kanthi atur dora wadul warna-warna. Duga. Dora lan Sembada kapatah ngreksa kanthi piweling wanti-wanti.

Bareng tekan pulo Majeti saiba kagete Duga lan Prayoga meruhi Dora lan Sembada padha mati ketaman pusaka sing isih tumancep ing dhadhane. Sawise sawatara suwe Dora ora sowan maneh ngajak Sembada ngaturake keris pusaka. lan precaya manawa Aji Saka bakal netepi janjine mundhut pusakane tanpa utusan. Lelorone padha padudon rebut bener. Minangka pangeling-eling. Sawise ngupakara layone Dora lan Sembada kanthi samesthine. WA LA penyusunane aksara Jawa anyar. Pancen abjad aksara Jawa sing 20 cacahe lan disusun dadi patang larik iku. Abjad sing kaya guritan lan digathukake karo legenda Aji Saka mau saya narik kawigaten bareng dikantheni gambar padudon. mujudake guritan sing gampang diapalake lan dieling-eling (memoteknik). Dora banjur budhal. HA NA DA PA MA bathang Iku mau konsepsi secara tradisional bab kelairan lan TA DHA GA BA pancakara) JA YA NYA = Padha dene digdayane = Wasana padha dadi THA NGA CA SA RA KA = Ana caraka (utusan) = Padha suwala (padudon.kadhawuhan bali maneh menyang pulo Majeti. banjur pancakara perang tandhing rebutan keris. Aji Saka sakala ngrumangsani kalepyane dene ora netepi janji mundhut pribadi pusaka sing direksa Dora lan Sembada. perang tanding lan mati sampyuhe Dora lan Sembada. Jalaran panggah ora percaya marang kandhane si Dora. Aji Saka banjur utusan Duga lan Prayoga nusul menyang pulo Majeti. Aji Saka banjur ngripta aksara Jawa legena cacah wong puluh wiwit saka HA nganti NGA. Wasana Dora lan Sembada padha mati sampyuh ketaman keris sing dienggo rebutan. Duga lan Prayoga banjur gegancangan marak ratu gustine ngaturake pusaka lan pawarta bab patine Dora lan Sembada. Midhanget ature Duga lan Prayoga. Gelem ora gelem Sembada kudu diajak menyang Medhangkamulan kanthi nggawa keris pusaka. Sembada puguh ora gelem diajak jalaran nuhoni dhawuhe bendarane. . mligine tumrap sing lagi wiwit sinau maca lan nulis aksara Jawa.

Kapethik saka : http://ninkwidya.com/2008/05/sejarahaksara-jawa.blogspot.html .