Sejarah Aksara Jawa

Dening : Agus Nurrokhmat (X.4/01)

SMA N 1 KEBUMEN .

sajroning sejarah peradaban etnik Jawa. Peradaban sing wis nggunakake basa tinulis kanyatan luwih maju tinimbang sing ora/durung duwe aksara. tulisan sing paling tuwa ditemokake awujud prasasti kanthi nggunakake aksara Pallawa. nanging luwih saka iku aksara uga dadi ukuran kemajuane budaya sing ndarbeni aksara kasebut. Tinemu ing prasasti Canggal ing Kedu. sadurunge wong-wong India angejawa. Kanthi anane aksara kang digawa saka India kasebut saka sethithik basa tinulis wiwit digunakake. Periode kapisan (aksara Pallawa) dening Bp. 2. yaiku konsepsi secara ilmiah lan konsep secara tradisional. ana limang periode aksara Jawa. Magelang. Kanthi mangkono kabeh ana nem periode. Pancen aksara ora mung dadi piranti komunikasi sarana tulisan. yaiku: 1. baka sethithik ditindakake studi paleografi (ilmu kanggo nyinaoni aksara kuna). Poerbatjaraka. wong Jawa durung duwe aksara. Aksara Pallawa tataran pungkasan. KONSEPSI SECARA ILMIAH Miturut Prof. digunakake ing abad VII lan tengahan abad VIII. . Atmodjo diperang maneh dadi loro. Basa pasrawungane mung nggunakake basa lesan. Miturut studi paleografi sing ditindakake Casparis.Sejarahe Aksara Jawa Ing buku HA NA CA RA KA (Bp. Dr. lan maknane Ha-Na-Ca-Ra-Ka kasebut ana konsepsi cacah loro kanggo nlusur kelairane aksara Jawa lan penyusunan abjad ha-na-ca-ra-ka. nuduhake tandha wektu sadurunge taun 700 Masehi. Miturut Bp Slamet Riyadi ing bukune kang isi kelairan. Sawise ditemokake sawatara prasasti liyane. Slamet Riyadi) babarane Yayasan Pustaka Nusantara Yogyakarta diandharake manawa ngrembug sejarahe aksara Jawa anyar kang uga diarani sastra sarimbagan utawa carakan iku ora bisa dipisahake karo rembug bab kelairan lan pandhapuke aksara kasebut. Miturut Casparis. Sadurunge iku etnis Jawa mung nggunakake basa lesan. digunakake sadurunge taun 700 M. fungsi. Contone tinemu ing prasasti Tugu ing Bogor. penyusunan. Aksara Pallawa tataran wiwitan.

saoraorane wiwit taun 1500 M. Choesni nggathukake kelairane aksara Jawa anyar karo tekane muhibah utawa kunjungan persahabatan saka Tiongkok menyang tanah Jawa (Majapait) kang dipandhegani Laksamana/Jendral Cheng Ho (Jeng Ho) kanthi ngirid wadyabala pirang-pirang ewu cacahe sikep gegaman. digunakake taun 1500 M nganti saiki. Wektu kasebut punjere pamarentahan ing Jawa ana ing Demak. Moch. Choesni ing majalah JAMBATAN edisi khusus babaran Lembaga Javanologi Surabaya kang didumake marang para peserta Kongres Basa Jawa II ing Batu. Dr. Yogyakarta. Bapak Moch. Aksara Jawa kuna kawitan. digunakake taun 9251250 M. digunakake ing taun 1250-1450 M.3. Ma Huan. kanthi irah-irahan Cheng Ho dan Nebula China. 4. Aksara Jawa kuna tataran pungkasan. 15 Agustus 2005. penerjemah sing wis ngrasuk agama Islam. Asvi Warman Adam (ahli peneliti LIPI Jakarta) nyebutake ekspedisi kapisan numpak prau cacah 300 kanthi penumpang 27. Bp. Choesni nyanggarunggekake (meragukan) apa bener tekane caraka kanthi sandiyuda Sam Poo Kong sing diwerdeni tiga perkasa pembalas dendam samono akehe iku ‘kunjungan persahabatan’ kang tulus? Apa ora ana gandheng-cenenge karo pangrabasane wadya bala Tiongkok kang sumedya nguwasani Singasari sing digagalake dening Raden Wijaya . Ing rubrik Opini koran Jawa Pos Senen. uga melu dadi penumpang. 6. contone tinemu ing prasasti Polengan ing Kalasan. Lair lan ngrembakane aksara Jawa raket sesambungane karo lair lan ngrembakane basa Jawa. tinemu ing prasasti Singosari lan Malang. Mula ana sing duwe panemu manawa aksara Jawa anyar wiwit digunakake kanthi resmi nalika jaman Demak. Aksara Jawa anyar lair sawise basa Jawa anyar digunakake kanthi resmi ing sajroning pamarentahan. Malang sasi Oktober taun 1996. tinemu ing prasasti Airlangga. Panemu iki disengkuyung antara liya karo bukti awujud naskah kanthi tulisan aksara Jawa anyar yaiku Kitab Bonang. Nanging beda versine. sarta ing lontar (ron tal) Kunjarakarna. Moch. Bab taun kelairane aksara Jawa iki padha karo andharane Bp. Tinemu ing Kitab Bonang lan buku-buku sabubare iku. 5. Aksara Majapait. Aksara Jawa anyar.000. digunakake taun 750-925 M.

Durung kalebu sing ana makalah-makalah liyane. Slamet Riyadi). ing perangan kang ngrembug bab makna filosofis hana-ca-ra-ka. Dr. lan ing taun 1981 dibabar dening Departemen Pendidikan dan Kebudayaan kanthi irah-irahan Manikmaya. lan Serat Retna Jiwa. Serat Aji Saka. Serat Manikmaya dikarang dening Kartamursadah ing jaman Kartasura. ing taun 1740 Jawa utawa taun 1813 Masehi. Upamane Serat Sastra Gendhing. Apa ana naskah liyane isi legenda Aji Saka sing luwih tuwa tinimbang Serat Manikmaya. lan tujuane sing gawe makna filosofis dhewe-dhewe. Serat Manikmaya ditedhak (disalin) punggawa Mangkunagaran. secara tradisional urutan abjad hana-ca-ra-ka digathuk-gathukake karo legenda Aji Saka. dibabar ora kurang saka 20 warna filsafat ha-na-ca-ra-ka miturut daya nalar. Ing majalah Jambatan kasebut ing ngarep ana nem jinis makna filosofis. Miturut Uhlenbeck. Poerbatjaraka. Miturut panalitine Prof. Kabeh serat (buku/tulisan) kasebut isi abjad ha-na-ca-ra-ka kagandhengake karo filsafat utawa ngelmu kasampurnan.lan Arya Wiraraja dhek taun 1293? Ma-ga-ba-tha-nga alias “mangga batangen”. Beda karo kang kasebut ing Serat Manikmaya. Serat Centhini. Dene abjad Jawa sing luwih tuwa diarani ka-ga-nga. Jalaran larikan kapisan abjad Jawa anyar iku unine ha-na-ca-ra-ka. bisa dipesthekake manawa anane abjad ha-na-ca-ra-ka wiwit jaman Kartasura. Ing buku HA NA CA RA KA (Bp. da-ta-sa-wa-la (tanpa peperangan). Yen ta Serat Manikmaya mujudake naskah sing paling tuwa. mangkono pepuntoning andharan sawise ngonceki kanthi njlimet surasane ha-na-ca-ra-ka (ana utusan). awit manut wewaton abjad Devanagari dening ka-kha-ga-gha-nga. kasembadan sedyane). Ing ngarep wis diaturake. abjad . awit miturut Wiryamartana naskahnaskah saliyane Serat Manikmaya sing ana abjad hanacaraka-ne kehkehane ditulis ing wiwitane abad XIX. Ing buku-buku kasebut abjad ha-na-ca-ra-ka diarani sastra sarimbagan. durung kaweruhan. lan Serat Momana sing padhadene nggathukake karo legenda Aji Saka. Panambangan. Serat Sastra Harjendra. mula luwih dikenal kanthi jeneng carakan kaya ing Sundha lan Bali. Nanging data literer nuduhake menawa naskah utawa teks sing ngemot urutan utawa abjad ha-na-ca-ra-ka ora mesthi digathukake karo legenda kasebut. wawasan. Serat Saloka Jiwa. lan pa-dha-ja-ya-nya (padha jayane.

KONSEPSI SECARA TRADISIONAL Adhedhasar konsepsi secara tradisional laire aksara Jawa digathukake karo Legenda Aji Saka. aksara Jawa minangka perangane kabudayan Jawa. Dora lan Sembada krungu kabar manawa Aji Saka wis dadi ratu ing Medhangkamulan. Aji Saka banjur nerusake laku dikanthi Duga lan Prayoga. Sawise sawatara lawase. kanthi sesidheman si Dora banjur menyang Medhangkamulan tanpa nggawa keris. Aji Saka kang didherekake para abdine sing jenenge Dora. salah siji sing tumekane saiki bisa kita rasakake. crita turun-temurun awujud tutur tinular (dari mulut ke mulut) bab padudon lan perang tandhinge Dora lan Sembada jalaran rebutan keris pusakane Aji Saka sing kudune tansah padha direksa bebarengan ing pulo Majeti. Bab iki adhedhasar data literer anane restrukturisasi (pemugaran) kabudayan Jawa ing jaman Sultan Agung. Aji Saka ninggal pusaka awujud keris. lan Prayoga lerem ing pulo Majeti sawatara suwene. Dora . yaiku anane pananggalan Jawa. aja pisan-pisan diwenehake wong saliyane Aji Saka dhewe sing teka ing pulo Majeti njupuk pusaka kasebut. Dora lan Sembada kapatah ngreksa kanthi piweling wanti-wanti. Ora bisa kita selaki aksara Jawa kanthi abjad ha-na-cara-ka sing umure wis atusan taun kasebut wis akeh lelabuhane. Marang Aji Saka si Dora kanthi atur dora wadul warna-warna. ing naskah-naskah sadurunge jaman Sultan Agung ora ana abdjad ha-na-ca-ra-ka.ha-na-ca-ra-ka digunakake sawise adoh lete karo wektu sedane Sultan Agung (1645 M) utawa antarane jaman Amangkurat I lan Amangkurat II. Kajaba saka iku. Dene Dora lan Sembada tetep ana pulo Majeti ngreksa pusaka. Nalika arep angejawa. Wusana Dora lan Sembada mati sampyuh ngeres-eresi. Sadurunge nerusake laku angejawa. Pananggalan kasebut mujudake gabungan antarane kalender taun Saka karo kalender taun Hijriah. minangka fungsi literer uga tau ngalami owah gingsir mligine ing bab wewaton panulise basa Jawa nganggo aksara Jawa. Duga. Dora ngajak Sembada ninggalake pulo Majeti ngaturake pusaka marang Aji Saka. Upamane. Bisa uga ing jaman Sultan Agung wis ana gagasan bab abjad kasebut. Cundhuk karo saya majune panalaran lan wawasane sing duwe kabudayan. Sembada. Sarehne Sembada puguh ora gelem diajak awit nuhoni dhawuhe Aji Saka.

Dora banjur budhal. Pancen abjad aksara Jawa sing 20 cacahe lan disusun dadi patang larik iku. Aji Saka banjur utusan Duga lan Prayoga nusul menyang pulo Majeti. Aji Saka sakala ngrumangsani kalepyane dene ora netepi janji mundhut pribadi pusaka sing direksa Dora lan Sembada. Gelem ora gelem Sembada kudu diajak menyang Medhangkamulan kanthi nggawa keris pusaka. Sembada puguh ora gelem diajak jalaran nuhoni dhawuhe bendarane. Abjad sing kaya guritan lan digathukake karo legenda Aji Saka mau saya narik kawigaten bareng dikantheni gambar padudon. lan precaya manawa Aji Saka bakal netepi janjine mundhut pusakane tanpa utusan. mligine tumrap sing lagi wiwit sinau maca lan nulis aksara Jawa. Bareng tekan pulo Majeti saiba kagete Duga lan Prayoga meruhi Dora lan Sembada padha mati ketaman pusaka sing isih tumancep ing dhadhane. Aji Saka banjur ngripta aksara Jawa legena cacah wong puluh wiwit saka HA nganti NGA. mujudake guritan sing gampang diapalake lan dieling-eling (memoteknik). Duga lan Prayoga banjur gegancangan marak ratu gustine ngaturake pusaka lan pawarta bab patine Dora lan Sembada. Sawise sawatara suwe Dora ora sowan maneh ngajak Sembada ngaturake keris pusaka. Jalaran panggah ora percaya marang kandhane si Dora. Wasana Dora lan Sembada padha mati sampyuh ketaman keris sing dienggo rebutan. banjur pancakara perang tandhing rebutan keris. HA NA DA PA MA bathang Iku mau konsepsi secara tradisional bab kelairan lan TA DHA GA BA pancakara) JA YA NYA = Padha dene digdayane = Wasana padha dadi THA NGA CA SA RA KA = Ana caraka (utusan) = Padha suwala (padudon. Sawise ngupakara layone Dora lan Sembada kanthi samesthine. Lelorone padha padudon rebut bener. perang tanding lan mati sampyuhe Dora lan Sembada. . Midhanget ature Duga lan Prayoga.kadhawuhan bali maneh menyang pulo Majeti. WA LA penyusunane aksara Jawa anyar. Minangka pangeling-eling.

blogspot.Kapethik saka : http://ninkwidya.html .com/2008/05/sejarahaksara-jawa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful