Kelas IX B SMP Negeri 6 Kota Cirebon

Carpon Basa Sunda
Fidha Hari Ayuningtias

2012

Jl . Elang Raya no.1 Perumnas Kota Cirebon 45141

Ulis Odang. henteu maraban domba. ³Keun baé da engké ogé aya nu ngurus!´ cék Pa Érté sajeroning leumpang. bisi katinggaleun ku kapal!´ ³Saha baé nu milu téh?´ ³Loba. kitu wéh. Bah Wirya. Da éta. Kuring nepi ka poho. kudu mawa bekel!´ ³Kumaha atuh. bangun rék indit-inditan. enya baé geus ngagimbung loba jelema. Indit téh éstuning taya kereteg ti méméhna. sing loba ngumpulkeun bekel.Bulan beuki pias di awang-awang. ³Har. katémbong keur . Teuing saha nu bakal neruskeun miara éta tangkal samoja. ukur hiji anu diamanatkeun téh. amanat ema téh kamomorékeun. Pa Kuwu. Pa Olot. ka alas peuntas. Geus taruluy batur mah!´ Mani asa rurusuhan indit téh. Rombongan ti lembur kuring. da ujug-ujug ngajanteng hareupeun. pangmiarakeun tangkal samoja. lantaran kuring kaburu indit. kuring nénjo marakbakna kembang samoja di pipireun imah. Matak harita bapa omat-omatan. Geus teu kaciri deui runggunukna pilemburan jeung ngamparna pasawahan. Teu boga niat ti anggalna. Asa cikénéh. ³Hayu atuh!´ pokna. pabuburit. di bali geusan ngajadi. Malah henteu kungsi ngimpi-ngimpi acan. ³Hayu? Ka mana?´ kuring kerung. Buru-buru. da kuring mah teu boga nanaon?´ ³Keun baé. Urang téh rék nyaba ka jauhna. henteu mandi-mandi acan. apan kamari geus dibadamian. Geus teu kadéngé deui gebyurna lambak. tur asa detik bieu pisan. Pa Érté mani ngabebereg. Sing bisa ngajeuhjeuhkeun pakeun sarta ulah natambuh waktu. Ayeuna. Asana mah. atawa nitipkeun pakaya jeung tangkal samoja ka nu aya di lembur. Urang téh rék nyaba ka ditu. Pa Érté ngaronghéap. Ninggalkeun salaksa katineung di ditu. henteu ngonci heula imah. Ukur dibaturan ku tilu béntang anu tingkariceup. apan geus dibéjaan ti tangéhna ogé. misah di beulah wétan. Tangkal samoja gigireun kuburan bapa. Urang nyiar kasenangan di ditu!´ ³Asa kakara ngadéngé kuring mah?´ ³Aéh-aéh. beberengkes. Nepi ka palabuan. Bekel ieuh. Katémbongna mani geus saged. kapal geus miang ninggalkeun palabuan. Datangna teuing ti lebah mana. basa kuring rék nyawang meletékna panonpoé nu baris maturan hirup kabeurangnakeun. anu ku ema mah dipiara pisan. Malah saméméh ema ninggalkeun. Hansip Oding. nyusul bapa ka kalanggengan. henteu méré pisan témpo. Bieu. Pa Lebé. Isuk-isuk.

´ Pa Kuwu nu ngawalon téh. Ngan anu matak héran téh. sajeroning nangtung dina dék kapal. Bangun nu keur nyawang pikahareupeun. Moal boa. keur anteng narangtung bari nyawang cai laut nu ririakan kasorot bulan nu beuki pias. atawa ka saha baé. maranéhna bangun sedih naker. Panonna neuteup ka tengah jaladri. nu keur ngalamun kawas kuring. ³Parantos sigana mah. Taneuh nu angar. da tadi mah anu ngajanteng lebah dinya téh Pa Olot. Pagebug. ³Hayu atuh urang indit ayeuna!´ Kabéh asup kana kapal. Matak rungsing jeung henteu tingtrim. Sabab kabéh ogé. da Pa Érté can kungsi ngécéskeun ± geus ngajugrug di basisir. leungeun maranéhna nangkeup harigu. Loba kasakit. napel kénéh dina angen-angen. Malah kadéngé lapat-lapat. ³Geus kumpul saréréa?´ cék Pa Lebé. Pa Érté ngajanteng pisan gigireun kuring. Kapal anu rék mawa kuring ± teuing ka mana. Miang ti lembur pikeun nyingkahan rereged. Nu ngajanteng di dék kapal téh. Kurang dahareun. asa aya nu ngajedud dina jajantung. Ngajajar heuleut saméter. aya nu ngahariring lagu Pileuleuyan. Dumasar kana sawatara kajadian harénghéng di lembur. jumlahna teuing sabaraha urang. kuring bingung kénéh. Basa hatong kapal disada. Pa Érte gancang ditoél. Loba nu carinakdak. Asa manggih kasempetan pikeun nepikeun kapanasaran. Kawas nu dikomando. Sorot panon ka jauhna. saniskara katineung baris diteundeun. ari barudakna mah henteu sina milu. kawas nu mentingkeun . Nepi ka ayeuna. éta pananya bisa ditepikeun ka Pa Érté. geuning aya nu maca tahlil sagala rupa. moal bina jeung maranéhna. geus teu karasa. lantaran kaayaan lembur geus henteu pikabetaheun deui. dijawab ku sorangan. Ngan can aya waktu nu rinéh. angger baé lebeng. rék kamana urang téh?´ ³Engké ogé apal sorangan!´ walonna bari henteu ngarérét-rérét acan. Rék ka mana ieu téh? Saenyana. Tapi naon anu karasa ku kuring. Enya ari nineungna mah. pangna Pa Lebé saparakanca ngajak miang téh. asa can kungsi manggih tandinganana.ngabaredega. biheung kasampeur deui. Teuing iraha jolna. Nya di basisir ieu pisan. boh nu séjénna. Euleuh. ieu kapal keur nyuruwuk meulah jaladri. Kapal anu nya badag nya jangkung. Ngadéngé jawaban kitu mah. Dipingpin ku Pa Lebé. Paceklik nu panjang. keur saheulaanan mah. boh Pa Lebé. Gancangna teuing sakumaha. Bisa jadi. teu ngiceup-ngiceup. ³Pa. Nya kapaksa baé. Tapi anéh. Poékeun. Katémbongna. Kalah ka diantep ngajanteng di sisi basisir.

Ngan sapopoéna teu weléh ngungun alum. mindeng nyieun masalah anu matak wirang Pa Olot. Tapi tepi ka ayeuna ogé angger baé. dina panonna aya nu ngembeng. Kuring ngaléngkah deui. Atawa inget ka anak anu keur meujeuhna kembang buruan. kawasna mah. Komo apan. weweg-weweg atuh. papada boga bangbaluh hirup. Ninggalkeun pasualan di ditu. Si Unéd anu ± cék Pa Olot ± jauh tina agama. Henteu bisa ngalelempang paripolah anak!´ kadéngé Pa Olot gegerendengan.sorangan. diculjeunkeun kitu baé? Saha nu ngurusna? Kituna mah. Si Unéd anu kungsi ngagadabah Nyi Imas. Kawas bijil tina haté nu pangjerona. di lembur. da basa ditinggalkeun téh keur meujeuhna bureuyeung. nu geus déngdék ka kénca alatan dihakan umur. Tur kuring henteu kungsi nyaksian Pa Kuwu meunang bangbaluh. Kari-kari ayeuna dikotoran ku kalakuan anak. Pa Olot téh geus masagi dina dunya barana mah. Si Unéd anu sok mabok. Pa Kuwu ayeuna mah anu diteuteup téh. pédah hirup Pa Érté taya menyatna. Keun bae panggung ogé. Salila mingpin . Nyarakclakan. Enya. Pa Olot téh jadi jelema anu dipikolot. Pasualan anu nepi ka maranéhna miang ogé. biheung geus réngsé. ³Hésé geuning hayang ngawangun imah téh. Imahna nu nenggang di tungtung lembur. ti barang rumah tangga Pa Érté hayang ngoméan éta imah téh. Cék béja. hirup Pa Érté ti baheula ogé henteu manggih kamarasan. Nyaritana bangun hanjelu naker. Enya. Komo saprak Si Unéd mangkat rumaja mah. Naha ari anak pamajikan henteu dibawa. jieun heula tihangna anu weweg!´ walon Pa Lebé. Sarua. Boa manéhna keur ingeteun ka pamajikanana. pangna panon Pa Érté nepi ka ngembeng ogé alatan inget ka dinya. Alesan anu ku kuring karasa jeung karampa. sarua pisan. picontoeun urang lembur. ³Aing téh henteu bisa mingpin kulawarga. Mindeng gering jeung kurang kasabaran. Kuring neuteup Pa Érté. Jang!´ cék Pa Érté harita. Kuring ngaléngkah deui. Kuring apal pisan. sarua pisan. Méh kabéh anu ayeuna keur nangtung dina dék kapal. Henteu robah. Kalah ka pamajikanana ririwit. Inget ka imah anu henteu kungsi kaoméan. Bagean Pa Olot ayeuna mah anu diteuteup téh. Mapay-mapay jajaran jelema-jelema anu keur narangtung nyawang jaladri. Malah leuwih ngembeng ti panon Pa Érté. dina panonna aya nu ngembeng. aya alesan maranéhna indit ninggalkeun lembur ogé. Sarua. henteu kaganti golodog-golodogna acan. Kuring leumpang lalaunan. Malah katémbong geus aya nu ngalémbéréh. ³Cék kuring mah. Naon anu dipaké sedih ku Pa Kuwu? Asana téh taya cawadeunana. Dina panon Pa Érté katara aya nu ngembeng. Murag kana dék kapal. hareupeun Pa Lebé. Si Unéd anu kakocapkeun sakola ka kota. Naha Pa Olot téh inget ka budakna anu minculak ti batur? Enya.

Pamajikanana maot. Imah geus rék runtuh. ngan asa betah kénéh. Kari-kari ayeuna. ³Kuring mah henteu boga nanaon. najan sorotna beuki pias. Lalaki anu sapopoéna teu weléh basajan.´ ³Naon?´ kuring dangah. Naon anu ku di dinya dipaké handeueul satutas ninggalkeun lembur?´ pokna. Henteu kaburu bisa ngawangkong. ku di dinya ogé bisa dijawab. Malah tepi ka kiwari. Pa Lebé. ninggalkeun kasugemaan hirup? Naon anu keur diimpleng ku Pa Kuwu. Tinggal kuring ngajanteng sorangan. ari kabeungharanana mah misah ti batur. Ukur hiji anu dipaké hanjelu téh. Inggis taya nu bisa neruskeun tapak-lacakna. bisi euweuh nu ngurus. Imahna lebakeun tajug. sawah jeung tegal teu boga. Bisa jadi. hirupna angger nyorangan. naon anu keur jadi kabingung. ngan éta-étana anu dipaké hariwang ku Pa Lebé mah. Atawa melang ku tajug. asana mah henteu ninggalkeun kabeubeurat.désa. teu riuk-riuk. Sabab lir dikomando deui. teu némbongkeun robahna semu. Bagéan Pa Lebé anu diteuteup téh. Enya. Ti harita. Malah lain ngembeng deui. Henteu kapikir. Sarua. *** . nyurulung mapay pipi. Tapi sanggeus sakitu lilana didagoan. ninggalkeun pamajikan bahénol. Miangna ti lembur. henteu kabaca saeutik ogé. Sabenerna. Cai laut angger ririakan. Pa Kuwu. ladang dug hulu pet nyawa. Bisa dirarasakeun. ngabiur teuing ka mana. lain hasil idek-liher di balé-désa. naon anu dipaké sedih pikeun Pa Lebé mah. Satadina mah rék nuturkeun. mapay beuheung. Tapi meunang meres késang. Kawas nu surti. kuring geus ngamomorékeun amanat Ema. miara tangkal samoja!´ ³Lain. sarua pisan. Mapagahan barudak nu hayang diajar ngaji. Sabab bulan anteng maturan peuting. ukur kahalangan tangkal jambu. sapuluh taun katukang. Naha henteu lebar ninggalkeun pakaya. Nilik kahirupanana mah. anu ngajaranteng dina dék kapal téh arasup ka jero. cék manéhna sorangan. Padahal. dina panonna aya nu ngembeng. Pa Kuwu méré jawaban. kuring téh hayang nanya kitu. parat nepi kana sukuna. ³Di dinya moal apal. Sapopoéna idek-liher di tajug. kawas henteu boga deui niat rarabi. Malah kapaké pisan. Kakocapkeun bulan hareup mah rék meuli mobil. ³Pikiran baé ku sorangan!´ Lebeng. asa taya codéka nanaon. neuteup Pa Kuwu nu paromanna angger. Pa Lebé henteu kasebut bisa usaha. Pakayana nu lubaklibuk. kuring apal pisan. Pa Kuwu ogé milu indit jeung Pa Lebé. Imahna ngajengléng. Pa Lebé anu tara leupas ti kopéah jeung ± sakanyaho ± tara ninggalkeun istigpar. Kapal terus ngabiur. aya kénéh sajaba ti éta.

kaayaan di jero kapal téh kalah matak sareukseuk. Terus ngadongéng. kaasup kuring. bari kapireng sorana inghak-inghakan. Beuki anteng ngalamun. Hansip Oding. Bah Wirya. Ngaguruh sapangeusi kapal. ³Ku naon Pa Olot?´ Henteu ngajawab. Ulis Odang. Pindah ka alas peuntas. di dieu. nu aya dina kapal. Ngan Mang Satibi anu beunang disebut nékad. Malah terus careurik patarik-tarik. Heuleut lima taun ti harita. patingcakakak sangeunahna. Eukeur mah kaayaan di lembur geus teu pikabetaheun. Rék ngarobah hirup di ditu. Geus henteu kadéngé sorana. kawas peunggas harepan. lamun rék nyanghareupan kabagjaan ± sebut baé kahirupan di alas peuntas téh kabagjaan ± lain ngeluk tungkul siga nu bingung. Padahal pagawéan sapopoéna mah henteu hésé. awahing ku tarik. Nyampeurkeun Pa Érté. naha kudu milu ceurik? Tapi kapal angger nyemprung. Taya salahna sapanjang jalan gogonjakan. Kalah ka patingharuleng bangun ngadadak manggih kabingung. ari lain transmigrasi mah. Henteu mawa bekel nanaon. ukur ngurus kebon sawit. kumaha senangna di alas peuntas. Ngan anéhna. ³Rék iraha nepina ieu téh?´ kuring nanya ka Pa Olot. Di ditu. pinuh ku nu ngadon ngalamun. Kapal angger nyemprung. di alas peuntas. Ukur éta anu aya dina ingetan kuring mah. Mang Satibi nganjang deui ka lembur. Néangan hirup jeung huripna. bet henteu nyaritakeun kaayaan di ditu. Anu séjénna mah. Inditna kadua pamajikan. Pasti. rék transmigrasi. Puluhan taun ka tukang. meuli sawah jeung tanah. seuseurian. di tempat nu rék dituju. Maranéhna kawas nu jongjon jeung dirina séwang-séwangan. Kalah ka pengeusi kapal lir nu beuki tagiwur. Di ditu. Kawasna Pa Lebé saparakanca kapincut ku dongéng Mang Satibi baréto. Pa Lebé saparakanca. sarua henteu ngawalon. Mang Satibi kungsi indit ninggalkeun lembur. Pangeusina geus loba nu inghak-inghakan. Ilaharna mah. di tempat nu ayeuna rék dijugjug.Transmigrasi. meuli motor. Ngan anéhna. Angger teu . Malah sakuduna béar marahmay. Sabab rék ka mana deui. kalah ka tingbirigidig diajak nyorang sagara téh. teuing rék iraha eureunna. Malah aya ti antarana anu nepi ka luhlah. geus mangbulan-bulan. di ditu téh manéhna geus bisa nyieun gedong. Beuki jongjon jeung dirina séwang-séwangan. sarua ngabaretem. Taya nu katangén ngobrol ngalér-ngidul. Cék dongéng Mang Satibi. Komo ari Pa Kuwu mah. Enya. Kuring bingung pipetaeun. katurug-turug kawasna mah ingeteun kana dongéng Mang Satibi téa. Kapal téh terus nyemprung meulah jaladri. Tapi ditanya ngadon ngeluk. harita. Taya nu katémbong melenyun udud. henteu nepi baé ka nu dituju.

Tapi taya sasaha. ³Hayang balik deui!´ cenah. jadi patinggorowok patarik-tarik. Kaasup kuring bet hayang balik deui. Lila-lila. Sabab asa aya nu tinggaleun di lembur téh. ari ieu kapal téh rék kamana? Geuning henteu nepi baé?´ ³Engké ogé bakal nyaho!´ pokna bari terus ngaléos. tapi naha bet nyampeurkeun kuring?´ ³Pédah wé. Teu beunang dieureunkeun. katémbongna siga nu bingung!´ ³Naha anjeun henteu milu ceurik?´ ³Naon nu perlu diceungceurikan?´ ³Itu geuning batur mah «´ ³Enya. Pa Lebé. aya nu maké baju sarwa bodas ngajanteng. ka rohang nahkoda. Jajauheun nepi malik arahna. Asa ketir nénjo kitu mah. Tapi kapal henteu eureun. Sora Pa Kuwu mani pangtarikna. kuring ogé asa aya nu tinggaleun. Terus déngdék. Asa teu kaharti. Kawasna. Tur kuring kakara ngadéngé sora sakitu agemna. maranéhna ceurik hayang balik deui ka lembur. Saméméh karem. jeung nu séjénna. asa aya nu tinggaleun. Nu gogorowokan beuki tarik. Kapal maju ku sorangan. Sora anu agem. Kaasup Pa Érté. Sadetik wé cenah. Pangeusina patingkocéak. Beuki pinuh.soraan. basa kuring keur nangtung ngumbar katineung dina dék kapal. Enya. tina ceurik téh. Kuring kukurilingan. Beuki loba. Enya. maranéhna ceurik téh. ³Hayang balik deui. Kapal beuki tilelep. karah kumaha ogé. Kalah cimatana pangeusina terus maruragan. Gancang balik deui!´ pokna. Pamustunganana mah sapamadegan jeung maranéhna : hayang balik deui. ³Moal. Aya nu tinggaleun di ditu!´ ³Kabéh aya nu tinggaleun?´ ³Enya!´ ³Kaasup kuring?´ ³Bisa jadi!´ ³Ké. Kuring hareugeueun. Pamustunganana kapal déngdék pinuh ku cimata. Kuring ukur bati ngahulengna. anjeun moal bisa balik deui!´ aya sora ti gigireun. Pa Kuwu. Tapi kapal terus nyemprung. Basa dilieuk. ³Saha anjeun?´ ³Pangeusi ieu kapal!´ ³Enya. nahkodana ogé keur milu ceurik. dipikir-pikir mah. Terus ngeyembeng. kuring bisa kénéh neuteup bulan nu beuki pias « *** . Ngamalir dina dék-dék kapal. Teuing meunang sabaraha bulan.