Anda di halaman 1dari 14

XII

TEKNIKA T MSIMDHNIES DHE T NXNIT


XII.1 DISKUTIMI DHE T NXNIT N BASHKPUNIM

Diskutimi prbn nj teknik t nxnit q prfshin shkmbim idesh, t nxnit aktiv dhe pjesmarrjen e t gjith artyre q jan t interesuar. Diskutimet n grupe t vogla dhe n grupe t mdha, jan strategji msimore q krijojn mjedisin, i cili mbshtet t nxnit. Diskutimi me t gjith nxnsit, drejtohet nga arsimtari dhe, n kt rast, ai bn pjes n veprimtarit bisedore t msimdhnies s drejtprdrejt. Grupet e vogla prmbajn 6-8 nxns. Poashtu grupet e vogla mund t prmbajn prej tre deri n pesmbdhjet antar. Elementet e diskutimit n grupe t vogla nj numr i vogl nxnsish (6-8) t mbledhur s bashku; njohja e nj teme apo problemi t prbashkt; orientimi drejt disa qllimeve apo objektivave; paraqitja, shkmbimi dhe vlersimi i informacionit dhe ideve; komunikimi gojor racional dhe emocional.

Diskutimi paraqet nj proces aktiv, qrfshin nxnsit dhe arsimtarin. Diskutimi lejon nxesit t zbuloj dhe deklaroj nj mendim apo pikpamje vetjake. Diskutimi nxit komunikimin vetjak, prmbajtjen, aftsit, qndrimet dhe proceset. Prfitimet e nxnsit nga pjesmarrja n diskutim jan: rrit t kuptuarit; rrit motivimin; zhvillon qndrime pozitive; zhvillon aftsit pr t zgjidhur probleme; e aftson n zbatimin e koncepteve dhe informacionit. Atmosfera e till krijohet nprmjet prvojave t t nxnit n grupe t vogla. Arsimtari nevojitet t marr nonsiderat katr koncepte baz pr t nxitur diskutimin n grupe t vogla.

XII.2. DISKUTIMET N GRUPE T VOGLA

Pr diskutime n grupe t vogla ekzistojn pes lloje baz: vrshimi i shpejt i ideve BRAINSTORMING (breinstorming), kujdestaria, loja me role, simulimi dhe diskutimi pr zgjidhjen e problemit.

XII.2.1. VRSHIMI I SHPEJT I IDEVE (breinstorming)

Pr breinstormingun m gjersisht kemi folur n kapitullin III.3.3. por tani do ti theksojm vetm pikat m kryesore t kaj teknike duke theksuar se ai shrben si fillim i nj diskutimi n msim pr nj problem t caktuar, i cili pastaj vazhdon me metoda dhe teknika t tjera. Qllimi i breinstormingut sht t vr n dukje sa m shum ide, zgjidhje ose komente q lidhen me nj problem t dhn. Ekzistojn disa rregulla t rndsishme pr seancat e vrshimit t shpejt t ideve. T gjith nxnsit duhet ti referohen referohen rregullave para kohe dhe, pr kt, ata duhet t nxiten nga nxns udhheqs. T gjitha idet duhet t njihen; As nj sugjerim mos t kritikohet; Antart duhet t nxrtojn idet e njri- tjetrt; Udhheqsi duhet t krkoj ide apo mendime nga nxnit e heshtur dhe t jap mbshtetje pozitive etj. Prdorimi i breinstormingut sjell disa prfitimi n kto drejtime: Zhvillon aftsit pjesmarrse t t gjith nxnsve; Rrit pavarsin e gjykimit t nxnsve; Nxit nxnsit t shprehin at q din; Zbulon preferencat e nxnsve; Sugjeron arsye pr t vazhduar diskutimin n forma tjera.

XII.2.2. KUJDESTARIA (ose grupet e patronazhit)

Grupi diskutues kujdestar prdoret m shpesh pr t ndihmuar nxnsit t cilt kan vshtirsi n t nxn ose pr t prpunuar informacionin n nj nivel t knaqshm. Arsimtart e fiziks prdorin grupin tutorial (ose grup i patronazhit) pr t ndihmuar nxnsit q t prvetsojn njohurit e konceptet, lndn msimore n prgjithsi pr ti prmirsuar vshtirsit n procesin e t nxnit. Nxnsi q vihet n krye t grupit quhet TUTOR ose KUJDESTAR i grupit. Tutori kryen tre funksione, pyet nxnsit rreth prcaktimit t problemit, ofron materiale mbshtetse pr ushtrimin e nxnsve dhe formimin e shprehive, pr t lehtsuar t nxnt dhe pr t nxitur pr t br pyetje dhe pr t pritur prgjigje prej tyre.

XII.2.3. LOJA ME ROLE

Loja me role sht nj teknik grupi. Elementet e lojs me role jan: Informimi dhe udhzimi i nxnsve, shpjegimi i tems dhe krijimi i nj situate t kuptueshme pr secilin nxns; Marrja e informacionit, komenteve, analiza e mnyrs s luajtjes s roleve dhe identifikimi i llojeve t koncepteve t msuara; A morn pjes aktive nxnsit q jan zakonisht t heshtur? A oi interpretimi i rolit, n t kuptuarit m t mir t tems q po shqyrtohet? A u zgjidh situata? A u morn rolet seriozisht nga pjesmarrsit? A mundn ata t shmangin komentet n adres t tyre, gjat fazs s diskutimit?

XII.2.4. DISKUTIMI PR ZGJIDHJEN E PROBLEMIT

Ky lloj diskutimi prdoret n situata pr zgjidhjen e problemit. Qllimet e nj grupi diskutues me an pyetjesh jan nxitja e t menduarit shkencor, zhvillimi i shprehive t zgjidhjes s problemit dhe ndihma n mbledhjen e fakteve t reja. Para se t paraqitet teknika e grupit pyets, nxnsit duhet m par t zotrojn shprehit e t vzhguarit e t kuptuarit. Si t clersojm do diskutim, n mnyr q t gjith nxnsit t prmirsojn shprehit apo proceset e tyre? Supozohet q vlersimi t kryhet sa m thjesht, sipas sugjerimeve t mposhtme.

TRI MNYRA PR VLERSIMIN E NJ GRUPI PYETS


Mbani nj list kontrolli t vazhdueshme gjat kohs q do pjesmarrs komenton n seancn e diskutimit; Regjistroni diskutimin n seancn e diskutimit; Regjistroni diskutimin prmes shenimeve. Shqyrtoni aftsit e t pyeturit dhe saktsin e kmbimit t informacionit.

XII.2.5. T NXNIT N BASHKPUNIM

Qllimi i t gjith teknikave diskutimi sht t pfrshijn nxnsit n mnyr aktive n komunikime gojore t menduara. Diskutimi n bashkpunim ka shum karakteristika t prbashkta me diskutimin n grupe t vogla. Ata jan si: Prdor grupe t vogla; Prqndrohet n detyrat q do t kryhen; Krkon bashkpunim t grupit; Cakton prgjegjsi individuale pr t msuar; Mbshtet kaompaktsin e grupit. T nxnt n bashkpunim rrit aftsit msimore, drejtuese dhe sociale t nxnsve, prmirson t nxnit e njohurive dhe shprehive sociale; Tiparet dalluese t t nxnit n bashkpunim jan: Ndrvarsia pozitive; Komunikimi i drejtprdrejt; Prgjegjsia individuale; Zhvillimi i shprehive sociale; Vlersimi i grupit. M posht do ti renditim disa sugjerime pr arsimtarin, gjat organizimit t seancave pr t nxnt n bashkpunim. Ata jan: Planifikimi nga ana e arsimtarit sht kryesor; Angazhimi i nxnsit sht i domosdoshm; Vlersimi sht jetsor; Puna me cilsi sht thelbsore; sht i domosdoshm vzhgimi i vazhdueshm i nxnve; sht e nevojshme vendosja e krkesave pr kohn; sht jetike prkrahja e fryms s besimit, unitetit dhe prgjegjsis. Gjat formimit t grupeve t t nxnit n bashkpunim duhet ti prmbahemi disa hollsirave. Grupet duhet t formohen n baz t nivelit t aftsive msimore, interesave, karakteristikave t personalitetit, shprehive shoqrore. Zakonisht grupet prmbajn nxns me nivele aftsish t ndryshme, t cilt mbshtetin njri tjetrin n shum mnyra. Arsimtari mund t formoj grupe dhe ti bj ato t ndjekin veprimtari t ndryshme, t bazuara n interesat e nxnsve. Arsimtari mund ti caktoj role t veanta do antari t grupit. Rolet tipike mund t prfshijn:udhheqsi i grupit (q lehtson diskutimin n grup, siguron q grupi ka prcaktuar objektiva dhe pasion pr tu plotsuar ato), vzhguesi (vzhgon kohn e kryerjes s detyrs dhe siguron q gjith secilit ti krijohen mundsi e barabart pr t marr pjes),kujdestari i materialeve (grumbullon dhe organizon materialet), regjistruesi (regjistron me shkrim t dhnat e veprimtarive t grupit) dhe raportuesi (shprndan informacionin dhe prfundimet e puns s grupit, planifikon diskutimet).

Prfitimet nga t nxnit n bashkpunim mund t arrihen pas tri deri nnt jav prvoj. Rezultatet kryesore t t nxnit n bashkpunim jan: Qndrimet dhe vlerat; Sjellja prosociale; Kndvshtrime dhe pikpamje t ndryshme alternative; Proceset e nivelit t lart t t menduarit.

XIII XIII.1. GRUPET E EKSPERTVE (Metoda e kombinimit)


Grupet e ekspertve, q njihet ndryshe edhe teknika XHIGSOU, sht nj teknik e t nxnit n bashkpunim, q ka t bj me ndarjen n grupe t nxnsve q lexojn prmbledhje t ndryshme t tems msimore, dhe m pas, mbajn me t gjith grupin apo klasn, at q kan msuar. Detyra e t lexuarit mund t shprndahet midis antarve t grupit, n mnyr q disa nxns t mund t t marrin materiale m t vshtira se nxnsit m pak t talentuar. Nxnsit mund t ndahen n grupe pr t lexuar paragrafe t ndryshme t nj kapitulli libri, artikuj me karakter shkencor, por q ndjekin t njejtn tem. Mund t themi se grupet e ekspertve 1 dhe 2 jan teknika e t nxnit n bashkpunim, t cilat rritin shprehit e bashkpunimit dhe ndikojn n rritjen e rezultateve t secilit nxns. Kjo teknik mund t prdoret edhe n lndn e fiziks n shkolln e mesme t ult apo n shkolln e mesme t lart. Arsimtari n fillim identifikon materialet e lidhura me shtjet q kan t bjn me msimin. Pjesmarrsit diskutojn pr titullin e artikullit dhe temn q trajtohet. M pas, arsimtari shpjegon q detyra sht t kuptuarit e artikullit. N fund, do person do t jet prgjegjs pr t kuptuarit e t gjith artikullit. M pas artikulli ndahet n katr pjes. T gjith 1-shat jan prgjegjs pr pjesn e par, 2-shat pr pjesn e dyt, e khtu me radh. Me ta kuptuar kt, grumbullohen t gjith 1- shat s bashku, 2 shat s bashku, 3- shat s bashku dhe 4- shat po ashtu. Arsimtari shpjegon q grupet me 1-sha, 2-sha, 3-sha dhe 4-sha tani quhen grupe ekspertsh. Detyra e tyre sht q t msojn mir materialin e paraqitur n pjesn e tyre t artikullit. Ata duhet t lexojn pjesn prkatse dhe t diskutojn si partner pr tu siguruar q e kuptojn mir artikullin. Pas msimdhnies dhe pyetjeve, fillon diskutimi me teknikn XHIGSOU (metoda e kombinimit) duke i ftuar nxnsit t diskutojn: si iu duk ecuria n prgjithsi? Si ndjeheshit si ekspert? Si u ndjet n grupin fillestar, duke msuar nga shokt tuaj?

Arsimtari mund t vazhdoj t pyes: cili sht reagimi juaj n grupin bashkpunues, kur shpjeguan shokt e grupit tuaj? Grupet e ekspertve 1 dhe 2 sht nj realizim i veprimtaris t t kuptuarit n faza. Megjithat, teknikat e msimdhnies, t zhvilluara nga ekspertt, mund t ken prbrs element t t tri fazave t strukturs ERR.

XIII.2. T LEXUARIT N DYSHE

Kjo sht nj teknik e zhvilluar nga Don Densrou (Don Dansereau) dhe kolegt e tij n Universitetin Kristian t Teksasit. Zgjidhet nj artikull, i cili do t p pdoret pr t paraqitur kt teknik. Para se t kalohet te artikulli, arsimtari krkon q nxnsit t ndahen dy e nga dy. M pas u shpjegon dysheve se do t lexojn artikullin dhe sqaron se, kur t mbaroj msimi, ata duhet t din gjith artikullin, vese duhet t prqndrohen vetm n nj pjes. Arsimtari jep sinjalin q dyshet t numrojn deri n katr. Secilit ift u caktohet numri 1, 2, 3 ose 4. Ai shpjegon, q artikulli q i prket numrit. Roli i par sht roli i RAPORTUESIT. Raportuesi lexon pjesn me kujdes dhe prgatitet t prmbledh prmbajtjen e asaj pjese. Pasi ta lexojn pjesn e vet, ata i tregojn partnerit t tyre pr prmbajtjen e pjess. Roli i dyt sht ai i prgjigjedhnsit. Edhe prgjigjedhnsit lexojn pjesn dhe dgjojn me kujdes raportuesin. Kur t mbaroj raportuesi, prgjigjedhnsi i bn pyetje raportuesit, pr t sqaruar leximin. Ata mund t bjn edhe pyetje penguese, pr t nxjerr m shum informacion. Pyetje t tilla si : Po pr ....? A ju kujtohet .....? Mund t themi se t lexuarit n dyshe prdoret n ato raste kur teksti sht i ngjeshur, duke i caktuar nxnit si partner.

XIII.3. INSERTI

Zakonisht paraqitja e strukturs fillon me nj prshkrim t shkurtr. Nxnsit msojn far pritet prej tyre. Nga ata krkohet t lexojn duke marr pjes n nj numr veprimtarish vetjake dhe n grupe. Ata do t lexojn nj artikull t shkurtr, duke e prcjell procesin n dy nivele: Duhet t ndjekin prmbajtjen dhe t provojn procesin e t nxnit pas shpalosjes s tij. N nivel tjetr ata duhet t kujdesen pr at q ndodh sipas udhzimeve, t mendojn si u prgjigjn atyre. Duhet t vrejn se drejtuesi sht duke vepruar n mnyr pedagogjike. Ai u shpjegon se, duke ndjekur shembullin e msimit , ata do t diskutojn procesin duke par se si ndihen ata si nxns gjat msimit sipas kndvshtrimit pedagogjik. Tani sht koha pr tu prgatitur pr leximin e artikullit. Ka disa gjra q duhet ti bni gjat leximit. Ato jan disa shenja anash.

Metoda INSERT fillon me krkimin e njohurive t mparshme dhe me t shtruarit e pyetjeve pr t br shenime dhe me t shkruarit e pyetjeve pr t br shenime n tekst dhe pastaj bhet shnimi i llojeve t ndryshme t informacionit q gjendet n to. Shenjat q mund t prdoren jan: Vendosni nj r kontrollo anash, nse dika q lexoni pohon at qe mendoni se dini. Vendosni nj (minus), nse nj apo disa prej informacioneve q lexoni kundrshton ose sht e ndryshme nga ajo q dini ose mendoni se dini. Vendosni nj + (plus) n an nse nj pjes e informacionit sht e re pr ju. Vendosni nj ? (pikpyetje) anash, nse keni informacion q u sht i paqart ose nse ka di q duhet t dini m shum rreth atij informacioni.

Kshtu gjat leximit, duhet t vendosni shenja t ndryshme anash, sipas njohurive dhe kuptimit. Shnimi pra bhet anash duke prdorur shenja r, -, +, ? n prshtatje me njohurit tuaja baz. Pasi t lexohet pjesa, duhet t pushojm pr nj ast pr t reflektuar rreth asaj q lexuam. Mandej kthehemi nga partneri jon dhe diskutojm far kemi lexuar. Cilat njohuri jan vrtetuar? Cilat nuk jan vrtetuar? far informacioni t ri nxuarrm? A kemi pyetje? Kjo teknik prdoret n fazn e realizimit t kuptimit. Zbatimi i saj zgjat rreth 20 25 minuta. Nj form e ngjashme e tekniks INSERT sht teknika Di/ Dua t di/ Msoj skema e t cils sht paraqitur m posht:

Di

Dua t di

Msoj

N kolonn e par, Di, nxnsit do t shkruajn at informacion q nga leximi u duket si i njohur. N kolonn e dyt, Dua t di, do t shkruhen pyetje, ose krkesa t nxnsve, rreth shtjeve pr t cilat ata krkojn t din m tepr. N kolonn e tret, Msoj, nxnsit do t shkruajn nj prmbledhje t informacionit t ri q prvetsuan nga teksti

XIII.4 KLASTERI

Nocioni KLASTER vjen nga fjala angleze CLUSTER,, q do t thot grumbull. Prdoret pr t grupuar ide, mendime, objekte etj. Klasteri sht nj nga teknikat e mendimit KRITIK dhe ktu ka kuptimin si PEM E MENDIMEVE. Kjo teknik nxit nxnsit t mendojn lirshm dhe hapur pr problemet e caktuara. Ajo krkon nj struktur t mjaftueshme pr t nxitur t menduarit pr lidhjet ndrmjet ideve. sht nj form jo lineare e t menduarit, e lidhur m shum me faktin se si funksionon mendja. Ky mund t prdoret n fazn e EVOKIMIT dhe t REFLEKTIMIT. Pr t zbatuar klasterin duhet t kryhen kto pun: Prshkruani veprimtarin dhe hapat e paraqitur pr klaster; Merrni nj tem me interes pr pjesmarrsit dhe prshtatni procesin, si nj proces n grup; Merrni nj tem me interes pr grupin dhe jepuni koh nxnsve t bjn nj klaster rreth tems; Planifikoni koh qatr pes pjesmarrs t shkmbejn klasterat e tyre me grupin; Diskutoni n nivel klase apo me ifte pr prmbajtjen dhe mnyrn se si ata mund ta prdorin nesr at. M pastaj diskutoni si nj grup dhe rishikoni fazat e strukturs si mund t prdoret klasteri. Hapat pr prdorimin e klasterit Shkruani nj fjal apo fraz n qendr t cops s letrs; Filloni t shkruani fjalt apo frazat q ju vijn n mend rreth tems s zgjedhur. Kur iu kujtohen idet dhe i shkruani ato, filloni t vizatoni lidhjet ndrmjet ideve q iu duken t prshtatshme; Shkruani sa m shum ide q iu kujtohen, deri sa koha e lejuar t mbaroj apo t shterojn mendimet. Rezultatet q duhet t plotsohen Pa br gjykime rreth mendimeve, shkruani gjithka q u bie n mendje; Mos u shqetsoni pr sforcimet n shkrim apo n shqiptim; Shkruani pa pushim, deri sa t mbaroj koha e lejuar deri sa t dalin t gjitha idet; T bhen sa m shum lidhje, duke mos kufizuar numrin e ideve apo t lidhjeve. N vazhdimjepet klasteri. Grupet e nxnsve dhe arsimtari ndrtojn klasterin. Me te tregohet e marrin procesin dhe detyrn seriozisht. Pasi nxnsit t ken ndrtuar klaster ata mund t shkmbejn klasterat e tyre. Kur kjo prfundon, flasim pr prdorimin e klasterit. Klasteri mund t bhet n mnyr individuale dhe n grupe.

Era

Uji

Valt

Dielli

BURIMET E ENERGJIS

Thngjilli

E. Termike

E. Kimike

E. Mekanike

LLOJET E ENERGJIS

E. Elektrike

E. Potenciale

E. Kinetike

XIII.5 PESVARGSHI

Pesvargshi sht nj poem e cili krkon prmbledhjen e informacionit dhe t materialeve n nj shprehje t sakt e cila prshkruan dhe reflekton rreth tems. Angazhohen grupet t bjn pesvargsh. Kjo sht vshtir pr ta n fillim. Nxnsve i jipet nj tem t formojn pesvargshin duke shfrytzuar kohn prej 5 deri 7 minuta. Mandej i kthehen partnerit t tyre t cilt shkruajn nga nj pesvargsh pr te vendosin s bashku. Pesvargshat e iftzuar, ndrkoh mund t shkmbehen n klas grup. Pr t shkruar pesvargshin duhet ti prmbahemi ktyre rregullave:

Rreshti i par sht prshkrimi me nj fjal i tems (zakonisht emr); Rreshti i dyt sht prshkrimi me dy fjal i tems (dy mbiemra); Rreshti i tret prmban tri fjal q shprehin veprime t tems ( tri folje); Rreshti i katrt sht nj fjali q shpreh qndrimin, ndjenjn pr temn (fjali); Rreshti i fundit sht nj fjal sinonime, q prcakton thelbin e tems (sinonim). Ja nj shembull mbi temn : Magnett

Magneti i fort i polarizuar grumbullon

trheq bashkvepron

Megneti trheq trupat prej hekuri Trheqs

Pesvargshi sht nj teknik q prdoret zakonisht n fazn e reflektimit, meq bn sintetizimin e informacionit t marr. Gjen zbatim edhe n fizik e n do klas. Pesvargshi shrben shum mir si mjet pr t br prmbledhjen e informacionit n trsi; si nj mnyr e vlersimit t gjykimit t nxnsve; si nj mnyr pr shprehje krijuese.

XIII.6 KUBIMI

Kubimi sht nj teknik q ndihmon shqyrtimin e nj teme nga kndvshtrime t ndryshme. Ai prfshin prdorimin e nj kubi me lvizje t shpejta pr t menduarin, t shkruarin n seciln faqe t kubit. Mund t ndrtohet duke mbuluar nj kuti t vogl me letr. N seciln faqe t kubit shkruhen 6 krkesa t shkurtra: PRSHKRUAJE, KRAHASOJE, SHOQROJE, ANALIZOJE, ZBATOJE, ARGUMENTOJE (pro ose kundr). N fillim paraqitet tema. M pas nxnsit udhzohen t mendojn pr tu dhn prgjigje pyetjeve t arsimtarit dhe ta prshkruajn at: (format, shenjat, prmasat, ngjyrat etj.) PRSHKRUAJE: Format, shenjat, prmasat, ngjyrat; KRAHASOJE: Me k gjason? Nga se ndryshon? SHOQROJE: far iu bn t mendoni? far iu vjen n mendje? ANALIZOJE: Si sht ndrtuar? Nga se prbhet? ZBATOJE: mund t bni me t? Si mund t prdoret?

ARGUMENTOJE: Merr nj qndrim pro ose kundr etj. Duke vazhduar periudhn e shkrimit, nxnsit shkmbejn prgjigje pr seciln faqe t kubit. Veprimtaria mund t organizohet duke punuar n ifte, ose n grupe. do partner zgjedh 2-3 faqe t kubit. M pas shkmbejn mendime e lexojn shkrimet e tyre me partnerin. Pasi lexon nj partner, tjetri i prgjigjet duke e lavdruar ose pyetur. Kjo teknik prdoret n fazn e realizimit t kuptimit.

XIII.7. PARASHIKIM ME TERMA PARAPRAK

Parashikim me terma paraprak sht teknik evokuese, e cila nxit nxnsit t krijojn nj histori, t prcaktojn rezultatet e nj eksperimenti. Kjo veprimtari e thjesht, i fut nxnsit n mendime dhe i motivon pr t qen t vmendshm gjat leximit t mvonshm t tekstit, gjat kryerjes s eksperimentit etj. Arsimtari para se t jap njohurit e reja, shkruan n tabel 4 terma (fjal kye) t cilat mund t jen fjal ose shprehje nga msimi i ri duke i nxit ata: Krijoni nj tregim duke prdor kto terma. Nxnsit e shkruajn n nj letr variantin e tyre, ose e prgatisin me goj. Diskutimi mund t kryhet n ifte, ose n grupe. Arsimtari i mban shenim prgjigjet e nxnsve n fletn e tij ose n drrasn e zez. Kjo teknik prdoret n fazn e evokimit, n fizik dhe lnd tjera. Zgjidhja e tems ka rndsi t madhe. Zakonisht zgjidhen temat n t cilat nxnsit duke i kombinuar t dhnat mund t krijojn dika ose t japin nj rezultat. Kjo veprimtari zgjat 5-10 minuta. Ka m tepr efikasitet me nxnsit e shkollave t mesme t ulta. Teknika i nxit nxnsit t jen dgjues t vmendshm, u nxit kureshtjen dhe dshirn pr ta lexuar me kujdes pjesn, i nxit pr t reflektuar mbi tregimin (historin) q kan krijuar ata vet dhe rrit vetbesimin e tyre. Kur nxnsit e lexojn pjesn e re, ata reflektojn. Ata krahasojn se deri n ciln faz prshkrimi i tyre prputhet me ngjarjen e dhn, sa u jan afruar ideve t autorit dhe sa i jan afruar prfundimit t ngjarjes. Arsimtari u bn t ditur nxnsve se nuk sht e rndsishme prputhja e prmbajtjes q kan krijuar me prmbajtjen e tekstit, apo prputhja me prfundimin e eksperimentit. E rndsishme sht q ata e ndjejn veten t aft pr t krijuar dika origjinale n prshtatje me termat e dhn. Pra, termat kryesor t prdoren n nj kontekst t caktuar.

XIII.8. DITARET E T NXNIT

Ditaret e t nxnit jan ditare dy ose tri pjesshe, q prdoren pr t nxitur nxnsit t lexojn n mnyr t qllimshme, t lidhin ngusht materialin e tekstit me kureshtjen dhe prvojat e veta. Pr t br DITARIN DYPJESSH, trhiqet nj vij vertikale n mes t flets s fletores. N ann e majt shkruhen ato pjes t tekstit q i trheqin m shum vmendje nxnsit. N ann e djatht t flets shkruhen komente pr pjesn: elemente kishte citati qrigoi m shum? i bri t mendonin ai citim? far pyetjesh lindin prej tij? Gjat leximit bhen pushime pr t br citime tjera dhe komente n fletore.

Citati

Komenti

Ditari me tri pjes prmban tri pjes. Kolona e fundit i lihet arsimtarit pr t vlersuar, gjykuar dhe dhn mendime mbi elementet e nxnsit.

Citati

Komenti i nxnsit

Komenti i arsimta.

N krahasim me msimin tradicional, ditaret e t nxnit kan kto prparsi: Lexuesi ka nj motiv pr t lexuar, pra leximi nuk sht pasiv. Bhet lidhja e t lexuarit me t shkruarin. Lexuesi mban qndrim kritik ndaj tekstit. Kto modele jan t prditshme.

XIII.9. RRJETI I DISKUTIMIT

Rrjeti i diskutimit sht nj teknik e msimdhnies gjat s cils bhet organizimi grafik i informacionit. Kjo veprimtari i bn q nxnsit t jen t vmendshm n leximin e tekstit pr t kuptuar prmbajtjen dhe iden kryesore t tij. Kjo teknik zbatohet duke hartuar arsimtari nj pyetje binare (pyetje q pranon prgjigje pozitive, ose negative) qrek direkt thelbin e shtjes qrajtohet n tekst. Ai u krkon nxnsve q t argumentojn pse

jan pro, ose kundr shtjes duke i shenuar n organizuesin grafik. Mendimet do t shkmbehen n dyshe e n katrshe. Klasa do t pozicionohet n dy grupe, ku nxnsit do t prcaktojn pozicionin e tyre. Bhet nj raportim para klass pr arsyet q jan zgjedhur pro ose kundr shtjes. Pr do paraqitje caktohet nj kufi kohor prej nj minute. Gjat kohs q dy grupet raportojn arsyet e tyre, nxnsit mund t ndryshojn vendin dhe t shkojn n grupin q ka arsyet m bindse. Rrjeti i diskutimit prdoret n fazn e realizimit t kuptimit ose t reflektimit. Nga diskutimet q kryhen n klas do nxns kupton se cili sht thelbi, shtja e msimit, shkruajn ose argumentojn dhe jan t prfshir t gjith n diskutim. Grupet e nxnsve duhet t jen mbi 20 vet. Diskutimi vazhdon pr rreth 15-20 minuta. Rrjeti i diskutimit P0 Jo A duhet t merren masa n riparimin E rrjeti elektrik n laborator ?

XIII.10. ORGANIZUESIT GRAFIK

Organizuesit grafik jan tabela ose harta krijimi i t cilave lehtson prvetsimin e njohurive shkencore n orn e msimit. Gjat hartimit t organizuesve grafik proceset e t menduarit shndrrohen n struktur mendore duke krijuar skema t qarta dhe domethnse me t dhnat e posafutura n kujtes. Kto skema, prmes t cilave organizohet informacioni, orientojn t menduarit, ndihmojn procesin e t kuptuarit duke i vn nxnsit n veprimtari krkimore dhe reflektive. Ka disa forma t paraqitjes dhe ndrtimit t tyre, por m t prdorshmet jan: TABELA E KONCEPTEVE, DIAGRAMI I VENIT dhe SHOQRIMI I IDEVE. Jan teknika ekonomike n pikpamje kohore, ku prmes tyre nxnsit motivohen pr pun t pavarur, orientohen drejt krkimit dhe thellimit gjat prvetsimit t njohurive, stimulohen n drejtim t veprimeve mendore t analizs, sintezs, krahasimit etj. Praktikohn n ort e prsritjes.

XIII.10.1. TABELA E KONCEPTEVE

Paraqet nj mnyr pr organizimin e informacioneve. Kjo prdoret n raste kur jepen njkohsisht m shum se nj koncept a dukuri. Tabela e koncepteve hartohet duke renditur n rreshta konceptet a dukurit q duhet t krahasohen dhe n kolona renditen tiparet apo veprimet karakteristike mbi bazn e t cilave bhet ky krahasim.

XIII.10.2. DIAGRAMI I VENIT

Diagrami i Venit sht nj teknik me ann e t cils evidentohen t prbashktat dhe dallimet ndrmjet dy koncepteve, dukurive etj. Diagrami i Venit ndrtohet mbi dy ose m shum rrath t mbivendosur, me nj hapsir n mes. Ai mund t prdoret pr t br ndryshimin e ideve dhe tregon t prbashktat q ato kan me njra tjetrn. Ky diagram mund t prdoret pr t br kontrastimin e ideve, duke treguar njkohsisht t prbashktat q ato kan me njra tjetrn. Diagrami i Venit prdoret gjat fazs s reflektimit. Veprimtaria zgjat 10 20 minuta varsisht nga specifikat e lnds.

Veorit

T prbashktat