Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

jeung bantuan Tarusbawa. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). Galuh di palebah wétan). Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. Nay Sekarkancana. Raja Galuh katilu. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. tapi séjén ayah. tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. 9 Suklapaksa.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. puseur Karajaan Sunda. Rarkyan Sundasambawa. Disaterusna poé. Ti DÉWI Kancanasari. ngaranna Rarkyan Medang. Di Kalingga. Ironis sakali memang. Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. bulan Yista. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. Di leungeun Sanjaya. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. narajang Galuh. pikeun melengserkan Purbasora. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. . anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. Sang Banga miboga putera. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. Rahyang Tamperan. di Jepara. Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. turunan Demunawan ti Saunggalah. sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. nepi ka miboga saurang putera. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. aki Sena. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). réncang deukeut Tarusbawa. Wretikandayun. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. ninggalkeun saurang anak awéwé. Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). wafat waktu masih ngora. jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. incu Ratu Shima ti Kalingga. Mandiminyak. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. raja Galuh kadua (702-709 M). Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739).

anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. kakawasaan diwariskan ka putrana. Prabhu Guru Dharmasiksa. Nuluykeun dendam kolotna. anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Rakryan Kendang (989-1012). Rakryan Windusakti. Rakryan Wuwus. Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. Sri Jayabhupati (1030-1042). tuluy ka incu minantuna. saterusna diwariskan ka minantuna. kakawasaan diwariskan ka puteranya. Sepeninggal Rakryan Wuwus. mitoha raja Erlangga (1019-1042). sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. Rakryan Jayagiri (973-989). Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Rakryan Jayagiri (1154-1156). balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. Prabhu Dharmakusuma (11561175). kakawasaan Sunda murag ka puteranya. Rakryan Kamuninggading (913). Rakryan Watuagung.Alatan anakna awéwé. . Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. dituluykeun ku incuna. Ti Prabu Dharmakusuma. Arya Kadatwan. Ti Sri Jayabhupati. Rakryan Jayagiri (916). sabab saterusna direbut ku adina. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. saterusna ku incuna. Rakryan Sundasambawa (964-973). tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. putera Sang Mansiri). Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. Sang Limburkancana (954-964). RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. Ti DÉWASANGHYANG. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. 806-813). Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. warsih 942. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. manéhna dibunuh warsih 895. Ti Limburkancana. Ti Rakryan Diwus. Dharmaraja (1042-1064). Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. maot. RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. Ngan waé. kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh.

sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). di warsih 1579. Niskalawastukancana. pamajikanana anu kadua. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). saterusna ku turunanana deui. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). Kawali. Prabhu Citraganda. Ciamis. Prabu Linggadéwata (1311-1333). Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. Warsih 1482. Sapeninggal Jayadéwata. Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543).leutik kénéh. putrana -. kakawasaan diwariskan ka putrana. Ti Nay Ratna Mayangsari. Anu kahiji nyaéta . Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482).Sepeninggal Dharmasiksa. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). Alatan ngan miboga anak awéwé. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). Ti pamajikan kahiji. sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten.Niskalawastukancana -. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. Nay Ratna Sarkati. anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). Bogor. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Prabu Surawisésa (1521-1535). Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. Prabu Sakti (1543-1551). Alatan waktu kajadian di Bubat. Sapeninggal Prabu Bunisora. Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. Ti Prabu Ragamulya. karajaan Sunda séjénna. kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). Prabu Nilakéndra (1551-1567). sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan.

Karawang. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. Insun madangan”. Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). sarta Sunan Geusan Ulun. Kuring menerangi. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). Hartina Kuring dilahirkan. Prabu Gajah Agung. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. Kadua Sunan Guling. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Manéhna miboga dua urang putra. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. digantian jadi Himbar Buana. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Dumasar Layang Darmaraja. anu hartosna menerangi alam. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. Tapi. putra Sunan Parung. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. Ku alatan éta. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). sarta Brebes. Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi .

. Sanggeus wafat dina warsih 1608. Garut. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. sarta perhiasan séjénna kawas benten. Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. militer sarta pulitik pamaréntahan. budaya. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. tampekan. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. Bandung. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. kongkorong bersusun dua sarta tilu. Sanghyang Kondanghapa. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. putera angkatnya. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. Pangeran Santri.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). siger. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. Ratu Pucuk Umun. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. Tasik. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. ageman. anu tempatna di bagian Kulon dayeuh.

0. alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). Dharmayawarman. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten. wates palebah kalérna Sagara Jawa. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. Indrawarman.VIII. ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. 455-515 6. 561-628 . Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . 150 . wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). Wisnuwarman. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. 515-535 7. Kertawarman. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. 395-434 4. Dewawarman I . mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang. Suryawarman. Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. 382-395 3. Jayasingawarman.669). 150 – 362 1. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. Candrawarman. 358-382 2. Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram.Linggawarman. 535-561 8. 434-455 5. Purnawarman.

640-666 12.913) 11. Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus.954) 14.1030) 20. Linggawarman. Harisdarma. Atmayadarma Hariwangsa (942 . DÉWA Sanghyang (1012 . 669 . Rakeyan Wulung Gadung (973 . Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 . Sudhawarman. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 .1012) 18.1065) 22.723) 2. 1042 .9.766) 5. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang. Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja.1042) 21. 916 . Sri Jayabupati (Detya Maharaja.891) 9. Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta. 954 . Tamperan Barmawijaya (732 . 666-669 Période Karajaan Galuh . Sanghyang Ageng (1019 .783) 6. Munding Ganawirya (964 .732) 3. 628-639 10. Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 .916) 12. 723 .795) 7.942) 13. 1065 .819) 8. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi. 1030 . 639-640 11. Brajawisésa (989 .739) 4. Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 .895) 10. 783 . Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading. Rakeyan Banga (739 .1155) . 891 . Nagajayawarman. Hariwangsawarman.964) 15.989) 17. atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa. Tarusbawa (minantu Linggawarman.1019) 19. 795 .973) 16.Sumedang Larang 1.Pakuan . Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading.Pajajaran .

Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30. 1157 . Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 . Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. 1482-1521) 36.1157) 24.1311) 28. Ragasuci (Sang Mokténg Taman. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. 1303 . Prabu Bunisora (1357-1371) 33. Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38.1297) 26. 1297 . Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41. Citraganda (Sang Mokténg Ujung. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . 1350-1357) 32. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja.1303) 27. Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31. Prabu Sakti (1543-1551) 39.23.1175) 25. Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29.

Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. silih asah sarta silih asuh.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik. Kawas dina kabudayaan sunda. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. diantarana nyaéta kasenian sisngaan. wayang golek.rendah haté ka sasama.singer sarta pinter. Umumna sipat masarakat sunda. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén. kawas dina acra khitanan.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan. tarian has sunda. silih mempertajam diri sarta silih malindungi. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna. sarta pohara ngahormatan kolot. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian .kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda. silih mengasihi. lemah lembut. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda . Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. soméah tamah (someah). Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta. . Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda.permainan anak leutik anu has. murah senyum. Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. Tarian Ketuk Tilu .Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan.bageur.

Pakakas musik has sunda nyaéta. Harti kecap Sunda pohara luhur. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. Minangka hiji suku. singer (mawas diri). Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . Tapi. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. komo . aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. sarta budaya anu béda. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara.gong. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan. atawa bersih. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. Diajar. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana.kecapi. di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda. Rasa bangsa beuki terkikis.calung. nyaéta cahya. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. rampak kendang. angklung . bodas. cemerlang. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. Alatan beranggapan. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. bageur (alus). Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. Alatan éta. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. tapi ogé didalami dina haté. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). kultur. anu unik . Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Saban bangsa ngabogaan etos. bener (bener). suling.

nyaah ka sasama. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. mengerti dina saban pancén. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. Lamun dipelajari. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. mendahulukan batur saméméh pribadi. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. pinuh kaasih nyaah. cageur migawé sarta bertindak. Bener nyaéta henteu bohong. nyaéta kabaya. Pinter. berdagang. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. Kasenian Has Jawa Kulon a. 2. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. singer. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. Singer. Bageur nyaéta boh haté. Jawa Kulon: 1. cageur lahir sarta batin. sarta henteu ngarusak alam. Alatan éta. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. cageur boga pamadegan. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. Sajaba ti éta. nyaéta cageur. bageur. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. cageur mikir. kaasup para pamingpin bangsa. boh haté. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. amanat. henteu pelit. bener dina mingpin. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. marilah urang kenali balik. henteu émosional. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. Cageur. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. cageur moral. lempeng ngajalankeun ageman. bener.

anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. f. kacapi. d. sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. goong. rebab. suling. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. c. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua . sarta sajabana. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. kendang. b. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. e. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. saron. kempul. bonang.

kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. Bonang.urang atawa leuwih. Saron. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. Jenglong sarta Terompet. h. Rebab. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. j. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. Goong. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. g. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. i. Kacapi. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. . Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet.

cara sadesa". Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan. saurang kulisi. nikah. 2005). sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. ngedalkeun do's dina selamatan. Ekadjati.Dina kahirupan masarakat désa. kuwudidampingi ku saurang jurutulis. sarta ngurus harta bendadesa.seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). rujuk. ngurus pakasaban umum kawas jalan. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. talak. tilu urang kokolot. Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. Kabudayaan Sunda (1). Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. sarta miara kuburan. l. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu . Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. sarta kamalir. anu dina basa sunda disebut Sinden. hal itutercermin dina hiji paribasa.mengurus masjid sarta langgar. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya. daptar hak milik rahayat. 3. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. pati. Dina ngajalankeun pancénna. sarta sabalikna. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon.k. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. pajeg sarta sajabana. saurang ulu-ulu. "ciri sabumi.

Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna. kapiadi. kapilanceuk. buyut. nini ti gigir. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi. Kamus Umum Basa Sunda (1993). bibi. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. kapilanceuk. sarta sajabana. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. emang.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung. bapa.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". aki ti gigir. Kawas goah padeukeut dengandapur. nini. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat. boh ti gurat bapa boh ibu. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. incu. henteu ka ruangtamu. kapiadi. dipigawé boh sacara adat. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah).Perkawinan di taneuh sunda contona. alo. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh). Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup.anak. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. aki.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. nyaéta ngan memperhitungkan gurat . Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. suan.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. Euceu. Kahiji. boh sacara agamaislam. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. aki ti gigir. nini ti gigir. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda.Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral.emang.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa.

diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. sabot urang menganjangi hiji wewengkon. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan. jeung putra saha?".Sacara empiris.Sedengkeun dina pengertian kadua. Tapi. rempah-rempah. menjajar ti wétan nyaéta Banten. sarta Cimanuk.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. salah sahijina ajen-inajen berbahasa. lawon sarta béas. Mangka. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas.Nurutkeun catetan Tome Pires. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat. Sunda Kalapa. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. Mangka. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér.Pontang. Biasana. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang. Cikande. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. Mustahil pan.Naha? Sabab. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. saurang penjelah portugis warsih 1513. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah.ibu waé sarta gurat turunan bapa.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh. Karawang. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan). aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat . Asia kulon danasia wétan. sarta leuwih kolot. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua. ku kituna sohibulbet atawa pribumi.hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan.

Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). kawas pangurang dasa . kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé).mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. pala. sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. gelarna maharaja. Lamun miboga putra. Contona Rakeyandarmasiksa. saméméh manjabat prabu di Pakuan. Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah. cengkeh. akar seungit.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur.Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi. tangga (urusan wewengkon).Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan.Karajaan diparéntah olehraja. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa. mangkubumi (urusan taneuh). Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. Ti letusan seuneuan éta pulalah.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa). lengser (pembantu pribadiraja).Alatan pedes. Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. murag hak warisna ka saudarasedarah. lamun kalungguhan raja di puseur kosong.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. lain di sérang anu pendék atawa ranca. wado (pajabat puseur di wewengkon). tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir. hulujurit (panglima perang). Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja.Alatan éta raja kitu dipihormat.

miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. geus ngalaman loba parobahan. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. Purbastiti. Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. juru penerang. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur.ialah kaum patani. Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. Isolasi. masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna. pelajar. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina .calagara(penagih pajeg). Sabalikna. administrasi pamaréntahan. Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. anu kabéh miboga orientasi kaluar. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon. Purbajati). sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh. nyaéta ajaran agama (Hindu. Budha. pulitik sarta idéologi modém. pamaréntahan (Rajasasana). sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). pagawé-pagawé jawatan. raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. padagang sarta pangusaha. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. Ékonomi. anu jumlahna badag. Sabalikna aya hiji lapisan handap.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi. anu diwangun ti pamongdesa. soldadu.pangaruh anyar ti luar. para guru. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa.komunikasi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful