Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

Galuh di palebah wétan). Rarkyan Sundasambawa. Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. di Jepara. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. tapi séjén ayah.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. Nay Sekarkancana. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. turunan Demunawan ti Saunggalah. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. Sang Banga miboga putera. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. ninggalkeun saurang anak awéwé. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. jeung bantuan Tarusbawa. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). aki Sena. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. Mandiminyak. Wretikandayun. pikeun melengserkan Purbasora. Rahyang Tamperan. Ironis sakali memang. narajang Galuh. Disaterusna poé. wafat waktu masih ngora. . saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). nepi ka miboga saurang putera. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. Di leungeun Sanjaya. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. ngaranna Rarkyan Medang. Raja Galuh katilu. incu Ratu Shima ti Kalingga. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. 9 Suklapaksa. Ti DÉWI Kancanasari. Di Kalingga. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. raja Galuh kadua (702-709 M). puseur Karajaan Sunda. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. réncang deukeut Tarusbawa. Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). bulan Yista.

Ti Sri Jayabhupati. Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Prabhu Guru Dharmasiksa. warsih 942. manéhna dibunuh warsih 895. Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. Prabhu Dharmakusuma (11561175). Rakryan Kamuninggading (913). kakawasaan diwariskan ka puteranya. Ti DÉWASANGHYANG. Ti Limburkancana. Sang Limburkancana (954-964). Rakryan Wuwus. Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. . mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. saterusna diwariskan ka minantuna. Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. saterusna ku incuna. Arya Kadatwan. Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). Sri Jayabhupati (1030-1042). Rakryan Jayagiri (1154-1156). Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. putera Sang Mansiri). Dharmaraja (1042-1064). tuluy ka incu minantuna. Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. kakawasaan Sunda murag ka puteranya. Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). Ti Prabu Dharmakusuma. Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). Rakryan Sundasambawa (964-973). Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. maot. mitoha raja Erlangga (1019-1042). sabab saterusna direbut ku adina. Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. Rakryan Windusakti. Ngan waé. anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. dituluykeun ku incuna. kakawasaan diwariskan ka putrana. tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. Sepeninggal Rakryan Wuwus. Rakryan Watuagung. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. Rakryan Kendang (989-1012). Ti Rakryan Diwus. tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Sang Prabhu Linggabhumi (813-842).Alatan anakna awéwé. Rakryan Jayagiri (973-989). Nuluykeun dendam kolotna. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. 806-813). Rakryan Jayagiri (916). anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé.

Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). Prabu Sakti (1543-1551). Prabhu Citraganda. Bogor. Ti Nay Ratna Mayangsari. sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan. anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). saterusna ku turunanana deui. Alatan waktu kajadian di Bubat. Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran.Niskalawastukancana -. sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). Ti pamajikan kahiji. Niskalawastukancana. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana. Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). putrana -. kakawasaan diwariskan ka putrana. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). karajaan Sunda séjénna.leutik kénéh. Alatan ngan miboga anak awéwé. Sapeninggal Jayadéwata. Ti Prabu Ragamulya. anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). Anu kahiji nyaéta . Sapeninggal Prabu Bunisora. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. Kawali. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. Prabu Linggadéwata (1311-1333). Warsih 1482. Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). Nay Ratna Sarkati. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). Prabu Surawisésa (1521-1535).Sepeninggal Dharmasiksa. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. pamajikanana anu kadua. Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. Prabu Nilakéndra (1551-1567). Ciamis. saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543). di warsih 1579. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303).

Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi . putra Sunan Parung. sarta Sunan Geusan Ulun. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). Hartina Kuring dilahirkan. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). Insun madangan”. Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. anu hartosna menerangi alam. Ku alatan éta. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Kadua Sunan Guling. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Prabu Gajah Agung. Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. Dumasar Layang Darmaraja. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. sarta Brebes. Karawang. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. Kuring menerangi. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Manéhna miboga dua urang putra. digantian jadi Himbar Buana. Tapi.

Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran. Pangeran Santri. budaya. Bandung. Garut. Sanggeus wafat dina warsih 1608. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. tampekan. putera angkatnya. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. Ratu Pucuk Umun. sarta perhiasan séjénna kawas benten. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. Tasik. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante. ageman. kongkorong bersusun dua sarta tilu. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. Sanghyang Kondanghapa. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. siger.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). . landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. militer sarta pulitik pamaréntahan.

mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang. wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta).VIII. 535-561 8. 358-382 2. Purnawarman. 455-515 6. Jayasingawarman.Linggawarman. 0. Kertawarman. 150 . Dewawarman I . Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan.669). alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten. 150 – 362 1. Suryawarman. 561-628 . Wisnuwarman. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. Indrawarman. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Candrawarman. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. 515-535 7. wates palebah kalérna Sagara Jawa. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. Dharmayawarman. Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. 434-455 5. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. 395-434 4. Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . 382-395 3.

1042) 21. Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 . Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta. DÉWA Sanghyang (1012 . Tarusbawa (minantu Linggawarman.973) 16.913) 11. Brajawisésa (989 . Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading. 783 . 639-640 11.989) 17. Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 .1012) 18.1019) 19.766) 5.723) 2.Pajajaran . 1030 . Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 .891) 9.732) 3.739) 4. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang. Sanghyang Ageng (1019 . Rakeyan Wulung Gadung (973 . 628-639 10. Sri Jayabupati (Detya Maharaja. 723 . 916 . Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . 666-669 Période Karajaan Galuh . Linggawarman.795) 7.Sumedang Larang 1.819) 8. Munding Ganawirya (964 .Pakuan . 1065 . atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa. 891 . Atmayadarma Hariwangsa (942 .954) 14.916) 12.783) 6. Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading. Rakeyan Banga (739 .895) 10. Nagajayawarman.1030) 20. 954 . Hariwangsawarman. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi. 640-666 12.1155) . Tamperan Barmawijaya (732 . Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja. Sudhawarman. 1042 . Harisdarma.1065) 22. 669 .9.964) 15. Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus.942) 13. 795 .

Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. Ragasuci (Sang Mokténg Taman. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41. 1303 . Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35. 1350-1357) 32. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29. 1157 .23. Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja. Citraganda (Sang Mokténg Ujung. Prabu Bunisora (1357-1371) 33. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . Prabu Sakti (1543-1551) 39. 1297 . Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . 1482-1521) 36.1303) 27.1311) 28. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 .1157) 24. Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31.1297) 26.1175) 25. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30.

mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. lemah lembut.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan. Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. kawas dina acra khitanan. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian . Umumna sipat masarakat sunda. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah. wayang golek. Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik. murah senyum.permainan anak leutik anu has.rendah haté ka sasama.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur.bageur. diantarana nyaéta kasenian sisngaan. . Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda. sarta pohara ngahormatan kolot. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. silih asah sarta silih asuh.Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. Tarian Ketuk Tilu . Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot. Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna. Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. soméah tamah (someah). silih mengasihi. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan. silih mempertajam diri sarta silih malindungi. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda .kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana.singer sarta pinter. Kawas dina kabudayaan sunda. tarian has sunda.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén.

di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. Minangka hiji suku. Harti kecap Sunda pohara luhur. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. angklung . cemerlang. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). Saban bangsa ngabogaan etos. Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan. rampak kendang. atawa bersih. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. sarta budaya anu béda.kecapi. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. kultur. urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. Rasa bangsa beuki terkikis. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. Tapi. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda.calung. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara. bodas. tapi ogé didalami dina haté. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. bener (bener). anu unik . Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. nyaéta cahya. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana.Pakakas musik has sunda nyaéta. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. bageur (alus). Alatan beranggapan. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. Diajar. singer (mawas diri). ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia.gong. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. suling. Alatan éta. komo . Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya.

cageur mikir. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. cageur boga pamadegan. Kasenian Has Jawa Kulon a. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. Bageur nyaéta boh haté. bageur. bener dina mingpin. berdagang. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. boh haté. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. Pinter. Cageur. lempeng ngajalankeun ageman. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. mengerti dina saban pancén. mendahulukan batur saméméh pribadi. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. Bener nyaéta henteu bohong. cageur moral. 2. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. nyaah ka sasama. Lamun dipelajari. Singer. nyaéta kabaya. amanat. singer. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . marilah urang kenali balik. henteu émosional. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. bener. pinuh kaasih nyaah. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. henteu pelit. kaasup para pamingpin bangsa. Jawa Kulon: 1. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. cageur migawé sarta bertindak. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. sarta henteu ngarusak alam. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. Alatan éta. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. Sajaba ti éta. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. nyaéta cageur. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. cageur lahir sarta batin. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk.

Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua . anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. kendang. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. kacapi. f. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. saron. sarta sajabana. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. rebab. kempul. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. e. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. c.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. suling. bonang. b. goong. d. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri.

j. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. Rebab. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. g. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. Jenglong sarta Terompet. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. Saron.urang atawa leuwih. . ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. Kacapi. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. Goong. h. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah. i. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. Bonang.

sarta sabalikna. cara sadesa". sarta kamalir.Dina kahirupan masarakat désa. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya. nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. 2005). rujuk. nikah. kuwudidampingi ku saurang jurutulis.seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). sarta miara kuburan. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu . Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. hal itutercermin dina hiji paribasa. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. daptar hak milik rahayat. Dina ngajalankeun pancénna. ngedalkeun do's dina selamatan.k. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. pati. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. Kabudayaan Sunda (1).mengurus masjid sarta langgar. Ekadjati. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. tilu urang kokolot. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan. Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. l. sarta ngurus harta bendadesa. 3. anu dina basa sunda disebut Sinden.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. pajeg sarta sajabana. "ciri sabumi. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. talak. saurang kulisi. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. saurang ulu-ulu. ngurus pakasaban umum kawas jalan.

kapilanceuk. aki ti gigir. boh sacara agamaislam.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa. Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal. Kamus Umum Basa Sunda (1993). Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. bibi. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". sarta sajabana. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda. nini.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi. emang. aki ti gigir.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda. Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé.Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna. kapilanceuk. boh ti gurat bapa boh ibu.anak. Kawas goah padeukeut dengandapur. nini ti gigir. Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké. nini ti gigir. henteu ka ruangtamu. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. Euceu. Kahiji. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh). kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup. suan. incu.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung. kapiadi. dipigawé boh sacara adat. bapa. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga.emang. buyut. aki.Perkawinan di taneuh sunda contona. kapiadi. alo. nyaéta ngan memperhitungkan gurat .

Mangka. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan. sarta Cimanuk. menjajar ti wétan nyaéta Banten. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat. jeung putra saha?".Naha? Sabab. Asia kulon danasia wétan. karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang. rempah-rempah. ku kituna sohibulbet atawa pribumi.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh. Cikande. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. Biasana. Karawang.hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor.Sacara empiris. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas.Pontang. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér.Nurutkeun catetan Tome Pires.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. Tapi. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan).Sedengkeun dina pengertian kadua. sabot urang menganjangi hiji wewengkon. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. Sunda Kalapa. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat .ibu waé sarta gurat turunan bapa. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. lawon sarta béas. diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. Mustahil pan. sarta leuwih kolot. Mangka. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. salah sahijina ajen-inajen berbahasa. saurang penjelah portugis warsih 1513. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura.

akar seungit. saméméh manjabat prabu di Pakuan. wado (pajabat puseur di wewengkon). tangga (urusan wewengkon).Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan. tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir. hulujurit (panglima perang).mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah.Karajaan diparéntah olehraja. lamun kalungguhan raja di puseur kosong. Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja. Contona Rakeyandarmasiksa. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). murag hak warisna ka saudarasedarah. gelarna maharaja. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé). Ti letusan seuneuan éta pulalah.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. kawas pangurang dasa . mangkubumi (urusan taneuh).Alatan pedes. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. Lamun miboga putra. Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa). lengser (pembantu pribadiraja). pala. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén. cengkeh. Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. lain di sérang anu pendék atawa ranca. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing. Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara.Alatan éta raja kitu dipihormat.Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri. Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri.

Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. nyaéta ajaran agama (Hindu.komunikasi. anu diwangun ti pamongdesa. administrasi pamaréntahan. Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon. keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh.calagara(penagih pajeg). Isolasi. masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna. para guru.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum.pangaruh anyar ti luar. Purbastiti. anu jumlahna badag. soldadu. juru penerang. Purbajati). anu kabéh miboga orientasi kaluar. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina . raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. pagawé-pagawé jawatan. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). pamaréntahan (Rajasasana). padagang sarta pangusaha. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). Sabalikna.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. pelajar. geus ngalaman loba parobahan. Ékonomi. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur.ialah kaum patani. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. pulitik sarta idéologi modém. Sabalikna aya hiji lapisan handap. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi. Budha.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful