P. 1
Sejarah Sunda

Sejarah Sunda

|Views: 95|Likes:
Dipublikasikan oleh Sabbath Fajar

More info:

Published by: Sabbath Fajar on Jun 13, 2012
Hak Cipta:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/08/2012

pdf

text

original

Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. turunan Demunawan ti Saunggalah. Raja Galuh katilu. Nay Sekarkancana. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. Di leungeun Sanjaya. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. Di Kalingga. bulan Yista. 9 Suklapaksa. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). Ti DÉWI Kancanasari. tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. puseur Karajaan Sunda. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). wafat waktu masih ngora. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. Mandiminyak. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. ninggalkeun saurang anak awéwé. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. Sang Banga miboga putera. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. réncang deukeut Tarusbawa. narajang Galuh. . saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). Disaterusna poé. di Jepara. jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. nepi ka miboga saurang putera. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. ngaranna Rarkyan Medang. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. raja Galuh kadua (702-709 M). Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Wretikandayun. jeung bantuan Tarusbawa. tapi séjén ayah. Rarkyan Sundasambawa. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. Rahyang Tamperan. incu Ratu Shima ti Kalingga. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Ironis sakali memang. Galuh di palebah wétan). aki Sena. pikeun melengserkan Purbasora.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar.

mitoha raja Erlangga (1019-1042). saterusna ku incuna. tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). Sepeninggal Rakryan Wuwus. Rakryan Windusakti. anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). Sang Limburkancana (954-964). tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. Rakryan Wuwus. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. Ti Rakryan Diwus. Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. Ti DÉWASANGHYANG. sabab saterusna direbut ku adina. Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. Arya Kadatwan. Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. saterusna diwariskan ka minantuna. kakawasaan diwariskan ka putrana. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Prabhu Guru Dharmasiksa. Rakryan Jayagiri (973-989). Rakryan Kamuninggading (913). Rakryan Jayagiri (1154-1156). kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. manéhna dibunuh warsih 895. sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. 806-813). Nuluykeun dendam kolotna. Sri Jayabhupati (1030-1042). Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. Rakryan Kendang (989-1012). Ti Sri Jayabhupati. Ti Prabu Dharmakusuma. Dharmaraja (1042-1064). Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. . Ngan waé. Rakryan Sundasambawa (964-973). Ti Limburkancana. tuluy ka incu minantuna.Alatan anakna awéwé. warsih 942. maot. anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Rakryan Jayagiri (916). kakawasaan diwariskan ka puteranya. putera Sang Mansiri). Rakryan Watuagung. Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). kakawasaan Sunda murag ka puteranya. Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. Prabhu Dharmakusuma (11561175). dituluykeun ku incuna. Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154).

Ti Nay Ratna Mayangsari. saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543).Niskalawastukancana -. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). saterusna ku turunanana deui. Prabhu Citraganda. Ciamis. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran.Sepeninggal Dharmasiksa. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana. pamajikanana anu kadua. Alatan waktu kajadian di Bubat. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. Ti pamajikan kahiji. anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. putrana -. Anu kahiji nyaéta . karajaan Sunda séjénna. Kawali. Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. Warsih 1482. Bogor. sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). Nay Ratna Sarkati. Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. Prabu Linggadéwata (1311-1333). Prabu Surawisésa (1521-1535). Sapeninggal Prabu Bunisora. anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). Alatan ngan miboga anak awéwé. sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan. Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). kakawasaan diwariskan ka putrana. Sapeninggal Jayadéwata.leutik kénéh. Prabu Sakti (1543-1551). di warsih 1579. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Prabu Nilakéndra (1551-1567). Niskalawastukancana. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. Ti Prabu Ragamulya. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna.

digantian jadi Himbar Buana. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. putra Sunan Parung. Kadua Sunan Guling. Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. Manéhna miboga dua urang putra. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Tapi. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Hartina Kuring dilahirkan. sarta Brebes. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). sarta Sunan Geusan Ulun. Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi . Dumasar Layang Darmaraja. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Prabu Gajah Agung. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. anu hartosna menerangi alam. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Insun madangan”. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Ku alatan éta. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Kuring menerangi. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. Karawang.

Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. tampekan. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. . saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. Pangeran Santri. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. sarta perhiasan séjénna kawas benten. Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. Sanggeus wafat dina warsih 1608. budaya. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. ageman. siger. Sanghyang Kondanghapa. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. Ratu Pucuk Umun. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. putera angkatnya. Tasik. Garut. nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. kongkorong bersusun dua sarta tilu. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). Bandung. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. militer sarta pulitik pamaréntahan. anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578).

Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . Kertawarman.669). Wisnuwarman. alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). 455-515 6. Indrawarman. 561-628 . Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. 434-455 5. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. Suryawarman. 382-395 3.Linggawarman. 515-535 7. Purnawarman.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. 0. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. wates palebah kalérna Sagara Jawa. ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. 358-382 2. Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. 395-434 4. 150 – 362 1. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Jayasingawarman. 150 .VIII. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang. Dharmayawarman. mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang. 535-561 8. Candrawarman. Dewawarman I . sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten.

Nagajayawarman. 1065 .723) 2.891) 9. 723 . 954 .1042) 21.9. Linggawarman.783) 6. Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus. 783 .Pakuan . 916 .1065) 22. 628-639 10.1030) 20. Sri Jayabupati (Detya Maharaja. Rakeyan Banga (739 . Munding Ganawirya (964 . Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading.942) 13.954) 14. Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 .766) 5.913) 11. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 .973) 16.1012) 18. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi. 640-666 12.916) 12. 639-640 11. Harisdarma. Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja. Sudhawarman. Hariwangsawarman. Atmayadarma Hariwangsa (942 . Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang.964) 15. 666-669 Période Karajaan Galuh . Brajawisésa (989 . Tarusbawa (minantu Linggawarman.989) 17.1155) . 1042 . 1030 .795) 7.739) 4.1019) 19.Sumedang Larang 1. Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading. Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta.Pajajaran . Rakeyan Wulung Gadung (973 .895) 10. 669 . Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . 795 . DÉWA Sanghyang (1012 .819) 8. 891 . Tamperan Barmawijaya (732 . Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 . Sanghyang Ageng (1019 .732) 3. atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa.

1303 . Ragasuci (Sang Mokténg Taman. Prabu Sakti (1543-1551) 39. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . 1482-1521) 36. Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35. 1350-1357) 32. Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41.1303) 27. 1297 . Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat.1157) 24.23. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30.1297) 26.1175) 25. Prabu Bunisora (1357-1371) 33. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. Citraganda (Sang Mokténg Ujung.1311) 28. Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29. Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31. Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 . Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . 1157 .

Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta.Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. Tarian Ketuk Tilu . tarian has sunda. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan. Umumna sipat masarakat sunda.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur. silih mengasihi. diantarana nyaéta kasenian sisngaan. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. sarta pohara ngahormatan kolot. Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda . Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik.permainan anak leutik anu has.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. silih asah sarta silih asuh. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana.kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda. silih mempertajam diri sarta silih malindungi. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian . kawas dina acra khitanan. . wayang golek. murah senyum. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna.singer sarta pinter.bageur. Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. soméah tamah (someah). Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot. lemah lembut. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah. Kawas dina kabudayaan sunda.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén.rendah haté ka sasama.

Diajar. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. atawa bersih. Tapi. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). sarta budaya anu béda. Rasa bangsa beuki terkikis. Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. cemerlang. Alatan éta. bodas. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. komo . angklung . alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. Minangka hiji suku. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. Saban bangsa ngabogaan etos. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. kultur. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan.gong. di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia. rampak kendang. tapi ogé didalami dina haté. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda.kecapi. anu unik . Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. bageur (alus). Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. bener (bener). budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia.Pakakas musik has sunda nyaéta. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu.calung. suling. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. Alatan beranggapan. singer (mawas diri). Harti kecap Sunda pohara luhur. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. nyaéta cahya. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup.

Singer. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. bener dina mingpin. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . bageur.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. marilah urang kenali balik. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. Lamun dipelajari. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. mengerti dina saban pancén. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. nyaah ka sasama. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. bener. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. Pinter. Kasenian Has Jawa Kulon a. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. singer. pinuh kaasih nyaah. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. nyaéta cageur. Bageur nyaéta boh haté. Sajaba ti éta. boh haté. cageur migawé sarta bertindak. Cageur. amanat. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. cageur moral. 2. cageur lahir sarta batin. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. nyaéta kabaya. henteu émosional. mendahulukan batur saméméh pribadi. cageur boga pamadegan. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. cageur mikir. henteu pelit. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. berdagang. Alatan éta. kaasup para pamingpin bangsa. sarta henteu ngarusak alam. lempeng ngajalankeun ageman. Jawa Kulon: 1. Bener nyaéta henteu bohong.

Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. kendang. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. b. kacapi. c. kempul. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. goong. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. e. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. d. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. suling. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua . sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. saron. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. f. rebab. sarta sajabana. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. bonang. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional.

h. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. j. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan.urang atawa leuwih. i. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. Bonang. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. Jenglong sarta Terompet. Kacapi. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. g. Saron. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. Rebab. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. Goong. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. .

Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. pajeg sarta sajabana. ngurus pakasaban umum kawas jalan. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. l. hal itutercermin dina hiji paribasa. sarta ngurus harta bendadesa. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. ngedalkeun do's dina selamatan. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. tilu urang kokolot.mengurus masjid sarta langgar. saurang ulu-ulu. Ekadjati.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. nikah. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya. talak. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. saurang kulisi. daptar hak milik rahayat. 2005). sarta kamalir. rujuk. Kabudayaan Sunda (1).seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). "ciri sabumi. kuwudidampingi ku saurang jurutulis. sarta sabalikna. cara sadesa". sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. sarta miara kuburan. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. anu dina basa sunda disebut Sinden. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. 3. nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon.k. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu . Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. pati. Dina ngajalankeun pancénna.Dina kahirupan masarakat désa.

2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral. alo. boh sacara agamaislam. emang.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup. aki. Euceu.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal.Perkawinan di taneuh sunda contona. kapiadi. Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké. kapilanceuk. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. kapiadi. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda. buyut. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki".anak. kapilanceuk. nyaéta ngan memperhitungkan gurat . bibi. aki ti gigir. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh). aki ti gigir. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. nini ti gigir. Kahiji.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi. henteu ka ruangtamu. incu. boh ti gurat bapa boh ibu. nini ti gigir. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. nini. Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. suan. Kamus Umum Basa Sunda (1993). dipigawé boh sacara adat. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). sarta sajabana.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung.Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga.emang. Kawas goah padeukeut dengandapur. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat. bapa. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé.

hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat. Tapi. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. Mangka.Pontang. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. sabot urang menganjangi hiji wewengkon. sarta Cimanuk. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. ku kituna sohibulbet atawa pribumi.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. salah sahijina ajen-inajen berbahasa. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. Mustahil pan. Asia kulon danasia wétan. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan). diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas.Sedengkeun dina pengertian kadua. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas. Cikande. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat . karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. rempah-rempah. jeung putra saha?". jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. Mangka.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér.Nurutkeun catetan Tome Pires.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. lawon sarta béas.Naha? Sabab. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. Sunda Kalapa. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura. sarta leuwih kolot. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. menjajar ti wétan nyaéta Banten.ibu waé sarta gurat turunan bapa. Karawang. Biasana.Sacara empiris. saurang penjelah portugis warsih 1513.

Lamun miboga putra. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri. murag hak warisna ka saudarasedarah.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon.Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi. Contona Rakeyandarmasiksa.Alatan pedes. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa. lamun kalungguhan raja di puseur kosong. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé). Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. tangga (urusan wewengkon).Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. gelarna maharaja. wado (pajabat puseur di wewengkon). Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. Ti letusan seuneuan éta pulalah. pala. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing.Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan. mangkubumi (urusan taneuh).Karajaan diparéntah olehraja.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa). Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri.Alatan éta raja kitu dipihormat. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula. akar seungit. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah. anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja. hulujurit (panglima perang).mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. kawas pangurang dasa . Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. lain di sérang anu pendék atawa ranca. Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). cengkeh. lengser (pembantu pribadiraja). saméméh manjabat prabu di Pakuan.

Purbastiti. keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina . juru penerang.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. pelajar.calagara(penagih pajeg). miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. Ékonomi. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon. Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. pamaréntahan (Rajasasana). Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). Sabalikna aya hiji lapisan handap. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama. pagawé-pagawé jawatan. Budha. nyaéta ajaran agama (Hindu.komunikasi. raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. Isolasi. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. Purbajati). anu diwangun ti pamongdesa.pangaruh anyar ti luar.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum. para guru. Sabalikna. pulitik sarta idéologi modém.ialah kaum patani. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi. geus ngalaman loba parobahan. Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. anu kabéh miboga orientasi kaluar. padagang sarta pangusaha. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. soldadu. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur. masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna. administrasi pamaréntahan. Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. anu jumlahna badag.

You're Reading a Free Preview

Mengunduh
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->