Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. ngaranna Rarkyan Medang. Galuh di palebah wétan). narajang Galuh. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. raja Galuh kadua (702-709 M). Ti DÉWI Kancanasari. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. di Jepara. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. tapi séjén ayah. réncang deukeut Tarusbawa. Sunda sarta Galuh ieu berbatasan.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. Sang Banga miboga putera. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. bulan Yista. puseur Karajaan Sunda. Di leungeun Sanjaya. Mandiminyak. Nay Sekarkancana. Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). Wretikandayun. Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. turunan Demunawan ti Saunggalah. Rahyang Tamperan. wafat waktu masih ngora. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. 9 Suklapaksa. pikeun melengserkan Purbasora. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. Ironis sakali memang. . nepi ka miboga saurang putera. incu Ratu Shima ti Kalingga. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. Disaterusna poé. jeung bantuan Tarusbawa. aki Sena. Rarkyan Sundasambawa. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. Di Kalingga. ninggalkeun saurang anak awéwé. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. Raja Galuh katilu.

Rakryan Kamuninggading (913). Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019).Alatan anakna awéwé. kakawasaan Sunda murag ka puteranya. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. Rakryan Jayagiri (916). warsih 942. Ti Limburkancana. Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. Prabhu Guru Dharmasiksa. Dharmaraja (1042-1064). Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. maot. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. Arya Kadatwan. saterusna diwariskan ka minantuna. manéhna dibunuh warsih 895. dituluykeun ku incuna. Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. Sri Jayabhupati (1030-1042). tuluy ka incu minantuna. mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. kakawasaan diwariskan ka puteranya. Ti Rakryan Diwus. Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. Rakryan Sundasambawa (964-973). RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. Ti Prabu Dharmakusuma. Nuluykeun dendam kolotna. . anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. Ngan waé. Sepeninggal Rakryan Wuwus. Rakryan Kendang (989-1012). Prabhu Dharmakusuma (11561175). Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. Sang Limburkancana (954-964). tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. putera Sang Mansiri). 806-813). Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. Rakryan Watuagung. Rakryan Wuwus. Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). kakawasaan diwariskan ka putrana. Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. Rakryan Jayagiri (1154-1156). Ti Sri Jayabhupati. anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. Ti DÉWASANGHYANG. sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. Rakryan Windusakti. balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. sabab saterusna direbut ku adina. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). Rakryan Jayagiri (973-989). mitoha raja Erlangga (1019-1042). saterusna ku incuna.

anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). Alatan waktu kajadian di Bubat. Prabu Sakti (1543-1551). Ti Prabu Ragamulya. sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). saterusna ku turunanana deui. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. di warsih 1579. Anu kahiji nyaéta . Sapeninggal Prabu Bunisora. Alatan ngan miboga anak awéwé. anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). pamajikanana anu kadua. Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). Prabhu Citraganda. Ti pamajikan kahiji. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. Kawali. Warsih 1482. Ti Nay Ratna Mayangsari. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. Niskalawastukancana. saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543). anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). Bogor.leutik kénéh. putrana -.Sepeninggal Dharmasiksa. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. kakawasaan diwariskan ka putrana. anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). Ciamis. manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Prabu Linggadéwata (1311-1333). Prabu Nilakéndra (1551-1567). karajaan Sunda séjénna. Nay Ratna Sarkati. Prabu Surawisésa (1521-1535). Sapeninggal Jayadéwata. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana.Niskalawastukancana -. sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana. Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé.

Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. Tapi. Karawang. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Kadua Sunan Guling. anu hartosna menerangi alam.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). sarta Brebes. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). digantian jadi Himbar Buana. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Ku alatan éta. Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). Insun madangan”. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Hartina Kuring dilahirkan. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Kuring menerangi. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. Tapi duanana henteu daék jadi raja. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. putra Sunan Parung. Prabu Gajah Agung. Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. Manéhna miboga dua urang putra. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. sarta Sunan Geusan Ulun. nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. Dumasar Layang Darmaraja. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi .

anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. Sanggeus wafat dina warsih 1608. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. siger. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. putera angkatnya. budaya.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). Sanghyang Kondanghapa. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. Bandung. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. . Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. Tasik. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. ageman. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Garut. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. militer sarta pulitik pamaréntahan. sarta perhiasan séjénna kawas benten. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. Pangeran Santri. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. Ratu Pucuk Umun. tampekan. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). kongkorong bersusun dua sarta tilu. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran.

Linggawarman. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Jayasingawarman. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. Wisnuwarman. 455-515 6. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. 515-535 7.669). Dharmayawarman. Indrawarman.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. 0. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. 395-434 4. Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. 382-395 3. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. Purnawarman. alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). Dewawarman I . wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). 535-561 8. Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. 150 – 362 1. 434-455 5. 561-628 . Kertawarman. Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang. Suryawarman. Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . 150 . Candrawarman. 358-382 2. mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang.VIII. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten. ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. wates palebah kalérna Sagara Jawa.

973) 16.1019) 19. Hariwangsawarman.954) 14. Tarusbawa (minantu Linggawarman. Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . Rakeyan Banga (739 . Nagajayawarman.732) 3.942) 13. Tamperan Barmawijaya (732 .Pajajaran . Harisdarma.723) 2. Rakeyan Wulung Gadung (973 . 639-640 11.783) 6.964) 15. 891 .913) 11.795) 7. DÉWA Sanghyang (1012 .1155) . 1042 . Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 .739) 4.Sumedang Larang 1. 954 . Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja.895) 10. Atmayadarma Hariwangsa (942 . Munding Ganawirya (964 . Sudhawarman.1042) 21. 916 . Sri Jayabupati (Detya Maharaja. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 . Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta. 1065 . Sanghyang Ageng (1019 .766) 5. Brajawisésa (989 . 783 . 669 . Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 .Pakuan .1012) 18. 1030 .916) 12. 795 .1065) 22. atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa.9. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi.989) 17. 640-666 12. Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading. 723 . Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus.819) 8. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang.1030) 20. Linggawarman. 628-639 10. 666-669 Période Karajaan Galuh . Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading.891) 9.

1303 . Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30. Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31.1311) 28. Prabu Bunisora (1357-1371) 33. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat. Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. 1157 . 1482-1521) 36.1175) 25. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. Citraganda (Sang Mokténg Ujung.1297) 26. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 .23. 1297 . Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja.1157) 24. 1350-1357) 32. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja.1303) 27. Ragasuci (Sang Mokténg Taman. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41. Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35. Prabu Sakti (1543-1551) 39.

Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. sarta pohara ngahormatan kolot. kawas dina acra khitanan. wayang golek. murah senyum. Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian . Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. silih mengasihi.permainan anak leutik anu has.Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. lemah lembut. Kawas dina kabudayaan sunda. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. . Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén. silih asah sarta silih asuh. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna.singer sarta pinter. diantarana nyaéta kasenian sisngaan. Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda .kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana. tarian has sunda. Umumna sipat masarakat sunda.rendah haté ka sasama. silih mempertajam diri sarta silih malindungi. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. Tarian Ketuk Tilu . soméah tamah (someah).bageur. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan.

Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. kultur. Rasa bangsa beuki terkikis. komo . Minangka hiji suku. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda.Pakakas musik has sunda nyaéta. rampak kendang. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. Saban bangsa ngabogaan etos. alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. bener (bener). Alatan beranggapan. ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia. bageur (alus). Diajar. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. cemerlang. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. angklung . Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. singer (mawas diri). Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa.kecapi. alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. komo aya generasi ngora anu éra diajarna.calung. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. Harti kecap Sunda pohara luhur. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. Alatan éta. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. suling. tapi ogé didalami dina haté. sarta budaya anu béda. bodas. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup.gong. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. Tapi. atawa bersih. nyaéta cahya. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. anu unik . di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia.

singer. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. nyaah ka sasama. nyaéta kabaya. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. mendahulukan batur saméméh pribadi. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. amanat. boh haté.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. cageur moral. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. nyaéta cageur. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. marilah urang kenali balik. Jawa Kulon: 1. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. Bageur nyaéta boh haté. henteu pelit. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. Bener nyaéta henteu bohong. 2. henteu émosional. Kasenian Has Jawa Kulon a. sarta henteu ngarusak alam. bener. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. Pinter. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. bageur. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. cageur migawé sarta bertindak. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. berdagang. mengerti dina saban pancén. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. pinuh kaasih nyaah. kaasup para pamingpin bangsa. Lamun dipelajari. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. bener dina mingpin. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. lempeng ngajalankeun ageman. cageur lahir sarta batin. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Alatan éta. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. cageur mikir. cageur boga pamadegan. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. Cageur. Sajaba ti éta. Singer.

pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. b. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. sarta sajabana. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. d. kacapi. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. e. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. suling. saron. kempul. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. rebab. kendang. c. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. f. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. goong. bonang. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua .

Goong. Jenglong sarta Terompet. Rebab. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah.urang atawa leuwih. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. Kacapi. Saron. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. . alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. i. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. j. h. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. Bonang. g. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca.

hal itutercermin dina hiji paribasa.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. talak. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. Dina ngajalankeun pancénna. kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu . kuwudidampingi ku saurang jurutulis. cara sadesa". saurang kulisi. Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. nikah. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. daptar hak milik rahayat. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. rujuk. sarta ngurus harta bendadesa. tilu urang kokolot. Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. 3. 2005). sarta miara kuburan. nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. l. sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. "ciri sabumi. sarta sabalikna. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. pati. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan.Dina kahirupan masarakat désa. anu dina basa sunda disebut Sinden.mengurus masjid sarta langgar. pajeg sarta sajabana. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. ngedalkeun do's dina selamatan. saurang ulu-ulu. Ekadjati. Kabudayaan Sunda (1).seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). ngurus pakasaban umum kawas jalan. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip.k. sarta kamalir.

Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké. aki ti gigir. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal. nini. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam. kapilanceuk. boh ti gurat bapa boh ibu. Kamus Umum Basa Sunda (1993). Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. kapiadi. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh).Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". kapilanceuk.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa. suan. Euceu. bapa. kapiadi. dipigawé boh sacara adat. nini ti gigir. Kahiji. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi.Perkawinan di taneuh sunda contona. bibi.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. alo. boh sacara agamaislam.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. nyaéta ngan memperhitungkan gurat . henteu ka ruangtamu. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat. emang. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup.anak. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. buyut. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). aki.emang.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna. incu. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda. Kawas goah padeukeut dengandapur. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. nini ti gigir. sarta sajabana. aki ti gigir.

sarta Cimanuk. Mangka.Sedengkeun dina pengertian kadua.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. saurang penjelah portugis warsih 1513.Sacara empiris. menjajar ti wétan nyaéta Banten. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. Sunda Kalapa.ibu waé sarta gurat turunan bapa. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura. Tapi. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. salah sahijina ajen-inajen berbahasa.Pontang. lawon sarta béas. rempah-rempah. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat . Karawang. jeung putra saha?". sabot urang menganjangi hiji wewengkon. sarta leuwih kolot. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan). Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas. Cikande. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang. Biasana. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua.Nurutkeun catetan Tome Pires. Mustahil pan. Asia kulon danasia wétan. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan.Naha? Sabab. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. ku kituna sohibulbet atawa pribumi.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh. Mangka. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat. karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda.hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan.

tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir. Ti letusan seuneuan éta pulalah. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén. Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. Contona Rakeyandarmasiksa. lain di sérang anu pendék atawa ranca. tangga (urusan wewengkon).dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa).mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. wado (pajabat puseur di wewengkon). hulujurit (panglima perang). Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. lengser (pembantu pribadiraja).Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur. pala. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé). Lamun miboga putra. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon. cengkeh. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. saméméh manjabat prabu di Pakuan. Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja.Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. mangkubumi (urusan taneuh). murag hak warisna ka saudarasedarah. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri. kawas pangurang dasa .Alatan éta raja kitu dipihormat. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. gelarna maharaja. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa.Alatan pedes. sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. lamun kalungguhan raja di puseur kosong.Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah.Karajaan diparéntah olehraja. akar seungit. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri.

pagawé-pagawé jawatan. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. anu diwangun ti pamongdesa. anu jumlahna badag. juru penerang. pulitik sarta idéologi modém. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. administrasi pamaréntahan. raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. pelajar. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur. soldadu. padagang sarta pangusaha. para guru. pamaréntahan (Rajasasana).Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. Sabalikna aya hiji lapisan handap. Ékonomi. Sabalikna.ialah kaum patani. geus ngalaman loba parobahan. Purbastiti. Budha. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina . Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama.pangaruh anyar ti luar. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur.komunikasi. Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. nyaéta ajaran agama (Hindu. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum.calagara(penagih pajeg). masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. anu kabéh miboga orientasi kaluar. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. Purbajati). Isolasi. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful