Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. 9 Suklapaksa. Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). bulan Yista. Galuh di palebah wétan). turunan Demunawan ti Saunggalah. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. Di Kalingga. saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. narajang Galuh. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. ninggalkeun saurang anak awéwé. Di leungeun Sanjaya. Nay Sekarkancana. Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. raja Galuh kadua (702-709 M). tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. puseur Karajaan Sunda. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. tapi séjén ayah. Wretikandayun. ngaranna Rarkyan Medang. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). Ironis sakali memang.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. Rarkyan Sundasambawa. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. . Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Raja Galuh katilu. incu Ratu Shima ti Kalingga. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. di Jepara. Sang Banga miboga putera. pikeun melengserkan Purbasora. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. wafat waktu masih ngora. aki Sena. Ti DÉWI Kancanasari. Rahyang Tamperan. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). nepi ka miboga saurang putera. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. réncang deukeut Tarusbawa. Disaterusna poé. sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. Mandiminyak. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. jeung bantuan Tarusbawa.

Ti Rakryan Diwus. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. manéhna dibunuh warsih 895. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. Dharmaraja (1042-1064). Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). Sri Jayabhupati (1030-1042). Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. kakawasaan diwariskan ka putrana. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. Ti Limburkancana. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. Prabhu Dharmakusuma (11561175). 806-813). dituluykeun ku incuna. Rakryan Jayagiri (1154-1156). warsih 942. Ti DÉWASANGHYANG. putera Sang Mansiri). Rakryan Jayagiri (973-989). Arya Kadatwan. . Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. tuluy ka incu minantuna. Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). Ti Sri Jayabhupati. Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. maot. Rakryan Jayagiri (916). Sepeninggal Rakryan Wuwus. anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). saterusna diwariskan ka minantuna. balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. Ngan waé. Rakryan Watuagung. tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. kakawasaan Sunda murag ka puteranya. sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Rakryan Kendang (989-1012). Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. kakawasaan diwariskan ka puteranya. Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). Sang Limburkancana (954-964).Alatan anakna awéwé. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Rakryan Windusakti. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. Rakryan Wuwus. saterusna ku incuna. Rakryan Sundasambawa (964-973). RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. Nuluykeun dendam kolotna. Prabhu Guru Dharmasiksa. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). Ti Prabu Dharmakusuma. Rakryan Kamuninggading (913). mitoha raja Erlangga (1019-1042). sabab saterusna direbut ku adina.

leutik kénéh. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). Alatan ngan miboga anak awéwé.Sepeninggal Dharmasiksa. kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). pamajikanana anu kadua. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). saterusna ku turunanana deui. Prabhu Citraganda. manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). Bogor. Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). di warsih 1579. Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). Prabu Surawisésa (1521-1535). Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). Ti Nay Ratna Mayangsari. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). putrana -. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda).Niskalawastukancana -. anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. Ti pamajikan kahiji. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. Nay Ratna Sarkati. sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan. Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). Sapeninggal Jayadéwata. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Alatan waktu kajadian di Bubat. anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. karajaan Sunda séjénna. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). Warsih 1482. Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran. Sapeninggal Prabu Bunisora. kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. Ti Prabu Ragamulya. Prabu Linggadéwata (1311-1333). Prabu Nilakéndra (1551-1567). sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543). Prabu Sakti (1543-1551). Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. Niskalawastukancana. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. Kawali. anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Ciamis. Anu kahiji nyaéta . kakawasaan diwariskan ka putrana. sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci).

sarta Sunan Geusan Ulun. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Kuring menerangi. Insun madangan”. Kadua Sunan Guling. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). anu hartosna menerangi alam. Tapi. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. sarta Brebes. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Ku alatan éta. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Manéhna miboga dua urang putra. Dumasar Layang Darmaraja. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. digantian jadi Himbar Buana. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi . Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. putra Sunan Parung. Hartina Kuring dilahirkan. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Prabu Gajah Agung. Karawang. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja).

Tasik. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. Bandung. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. putera angkatnya. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. tampekan. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. Ratu Pucuk Umun. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. siger. ageman. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. sarta perhiasan séjénna kawas benten. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. Garut. Sanghyang Kondanghapa. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). militer sarta pulitik pamaréntahan. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. Pangeran Santri. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. kongkorong bersusun dua sarta tilu. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. Sanggeus wafat dina warsih 1608. budaya. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). . Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran.

VIII. Dewawarman I . 382-395 3. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia.669). mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang. 150 – 362 1. Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). Jayasingawarman. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Wisnuwarman. 535-561 8.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. 0. Purnawarman. Dharmayawarman. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. Candrawarman. 395-434 4. Indrawarman. Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang. Kertawarman. 434-455 5. 561-628 . wates palebah kalérna Sagara Jawa. Suryawarman. Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. 515-535 7.Linggawarman. wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). 150 . 455-515 6. 358-382 2. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten.

Atmayadarma Hariwangsa (942 . Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus. Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading.Pakuan .1065) 22. Rakeyan Wulung Gadung (973 . Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta. 1030 . 891 .739) 4. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 . Sanghyang Ageng (1019 .973) 16.819) 8. atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa.989) 17.1155) .Pajajaran .913) 11. Nagajayawarman. 639-640 11. Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 . 628-639 10.891) 9.964) 15. 954 .9.1012) 18. Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading. Sri Jayabupati (Detya Maharaja. Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi. 669 .723) 2. Sudhawarman.795) 7. DÉWA Sanghyang (1012 . Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja. 723 . Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 .Sumedang Larang 1. 1065 .916) 12. Tarusbawa (minantu Linggawarman. 640-666 12. Hariwangsawarman.1030) 20.1042) 21. Tamperan Barmawijaya (732 .942) 13. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang. 1042 . Linggawarman. Munding Ganawirya (964 . 783 .895) 10. 916 .1019) 19. 666-669 Période Karajaan Galuh .766) 5.732) 3. 795 .954) 14. Harisdarma. Brajawisésa (989 .783) 6. Rakeyan Banga (739 .

Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . 1303 . Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34.23. 1350-1357) 32. Prabu Bunisora (1357-1371) 33. 1297 . Ragasuci (Sang Mokténg Taman.1297) 26. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat.1303) 27. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 .1157) 24. Prabu Sakti (1543-1551) 39. Citraganda (Sang Mokténg Ujung. Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35.1175) 25. Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. 1482-1521) 36. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja. 1157 . Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41.1311) 28.

silih asah sarta silih asuh.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah.bageur. sarta pohara ngahormatan kolot. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. murah senyum. . diantarana nyaéta kasenian sisngaan. wayang golek. Kawas dina kabudayaan sunda. soméah tamah (someah).Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta. Tarian Ketuk Tilu . Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda . silih mempertajam diri sarta silih malindungi.kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana. silih mengasihi.singer sarta pinter. kawas dina acra khitanan.permainan anak leutik anu has. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan. Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik. Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. Umumna sipat masarakat sunda. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian . Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén. Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur.rendah haté ka sasama. tarian has sunda. lemah lembut.

singer (mawas diri). Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. rampak kendang. kultur. bageur (alus). urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. bodas. cemerlang. Saban bangsa ngabogaan etos.gong. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. Diajar. anu unik . ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia.Pakakas musik has sunda nyaéta. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. Harti kecap Sunda pohara luhur. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. Tapi. atawa bersih. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih.kecapi. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan.calung. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). Minangka hiji suku. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. angklung . alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. sarta budaya anu béda. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. Alatan beranggapan. Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. komo . tapi ogé didalami dina haté. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. suling. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana. Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . bener (bener). alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. nyaéta cahya. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. Alatan éta. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. Rasa bangsa beuki terkikis. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara.

kaasup para pamingpin bangsa. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. lempeng ngajalankeun ageman. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. nyaéta kabaya. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. bener. Bener nyaéta henteu bohong. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. sarta henteu ngarusak alam. bener dina mingpin. Alatan éta. cageur lahir sarta batin. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. Lamun dipelajari. Pinter. marilah urang kenali balik. berdagang. boh haté. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. henteu pelit. mengerti dina saban pancén. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. 2. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. mendahulukan batur saméméh pribadi. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. pinuh kaasih nyaah. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. cageur migawé sarta bertindak. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. singer. nyaéta cageur. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. amanat. henteu émosional. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. cageur mikir. bageur. Singer. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. nyaah ka sasama. Jawa Kulon: 1. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. Sajaba ti éta. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. cageur moral. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. cageur boga pamadegan. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. Bageur nyaéta boh haté. Kasenian Has Jawa Kulon a. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. Cageur.

sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. kendang. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. goong. c. kacapi.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. b. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. rebab. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua . d. saron. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. e. f. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. suling. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. kempul. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. bonang. sarta sajabana. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong.

Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. . Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. Goong. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. Jenglong sarta Terompet. Saron. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. Kacapi. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. Rebab. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. Bonang. j. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng.urang atawa leuwih. h. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. i. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah. g. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut.

anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya. l. anu dina basa sunda disebut Sinden.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. 3. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu . Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. Ekadjati. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. tilu urang kokolot. kuwudidampingi ku saurang jurutulis.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. daptar hak milik rahayat. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan. pajeg sarta sajabana. Kabudayaan Sunda (1). Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda.seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat).Dina kahirupan masarakat désa. sarta sabalikna. Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog.k. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. saurang kulisi. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. talak. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. "ciri sabumi. ngurus pakasaban umum kawas jalan. nikah. 2005). sarta kamalir. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. sarta ngurus harta bendadesa. ngedalkeun do's dina selamatan. sarta miara kuburan. sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. saurang ulu-ulu. cara sadesa". kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. pati. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. hal itutercermin dina hiji paribasa. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran.mengurus masjid sarta langgar. Dina ngajalankeun pancénna. rujuk.

Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam. suan. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral. bapa.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. kapilanceuk. aki ti gigir.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. Kamus Umum Basa Sunda (1993).Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga. incu. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda. Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. boh ti gurat bapa boh ibu. emang. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. nyaéta ngan memperhitungkan gurat . Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi. buyut. dipigawé boh sacara adat. aki ti gigir. kapilanceuk. nini ti gigir. Kahiji.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda. aki. Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal.emang. kapiadi. nini. kapiadi. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. alo. Kawas goah padeukeut dengandapur. boh sacara agamaislam. nini ti gigir.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat.Perkawinan di taneuh sunda contona. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh). antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). henteu ka ruangtamu. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup. sarta sajabana.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna.anak. bibi. Euceu.

Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. Biasana. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. rempah-rempah. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat.ibu waé sarta gurat turunan bapa.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. menjajar ti wétan nyaéta Banten. salah sahijina ajen-inajen berbahasa. diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. Asia kulon danasia wétan. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat . karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. saurang penjelah portugis warsih 1513.Pontang. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda. Cikande.Naha? Sabab. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. Mangka. Mustahil pan. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. Sunda Kalapa. ku kituna sohibulbet atawa pribumi. lawon sarta béas. sarta leuwih kolot. sarta Cimanuk.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. Mangka. Karawang. jeung putra saha?".hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura. Tapi. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. sabot urang menganjangi hiji wewengkon.Nurutkeun catetan Tome Pires.Sedengkeun dina pengertian kadua. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan).Sacara empiris.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang.

lengser (pembantu pribadiraja). Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula. murag hak warisna ka saudarasedarah. Ti letusan seuneuan éta pulalah. saméméh manjabat prabu di Pakuan.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. kawas pangurang dasa . anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. lain di sérang anu pendék atawa ranca. Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah. hulujurit (panglima perang). Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. akar seungit.Karajaan diparéntah olehraja. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén.Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi.mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa. Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé). Contona Rakeyandarmasiksa. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. cengkeh. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon. wado (pajabat puseur di wewengkon). mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. Lamun miboga putra. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). pala. gelarna maharaja. tangga (urusan wewengkon). Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. mangkubumi (urusan taneuh). tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé.Alatan éta raja kitu dipihormat.Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa). sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. lamun kalungguhan raja di puseur kosong. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing.Alatan pedes.

Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. nyaéta ajaran agama (Hindu. para guru. geus ngalaman loba parobahan. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama.calagara(penagih pajeg). Sabalikna aya hiji lapisan handap.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi.komunikasi.ialah kaum patani. Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. pulitik sarta idéologi modém.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum. anu jumlahna badag. soldadu. pelajar. pamaréntahan (Rajasasana). padagang sarta pangusaha. Isolasi. administrasi pamaréntahan. Budha. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. Sabalikna. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina . Purbajati). raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. anu diwangun ti pamongdesa. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon.pangaruh anyar ti luar. Purbastiti. anu kabéh miboga orientasi kaluar. masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur. keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh. pagawé-pagawé jawatan. miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. Ékonomi. juru penerang. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana).