Sejarah Sunda

Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.

Kronologi Sajarah Karajaan Sunda

Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.

Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.

Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu

réncang deukeut Tarusbawa. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. ngaranna Rarkyan Medang. tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. nepi ka miboga saurang putera. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. Galuh di palebah wétan). Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna. Disaterusna poé. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). raja Galuh kadua (702-709 M). Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). incu Ratu Shima ti Kalingga. nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. jeung bantuan Tarusbawa. 9 Suklapaksa. sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. Raja Galuh katilu. narajang Galuh. Wretikandayun. ninggalkeun saurang anak awéwé. Ironis sakali memang. Rarkyan Sundasambawa. Di Kalingga. aki Sena. wafat waktu masih ngora. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). tapi séjén ayah. Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). Mandiminyak. Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. Di leungeun Sanjaya. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. Nay Sekarkancana. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Tamperan / Rarkyan Panaraban. . saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. di Jepara. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. Ti DÉWI Kancanasari. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. turunan Demunawan ti Saunggalah. pikeun melengserkan Purbasora. jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. Sang Banga miboga putera. puseur Karajaan Sunda. bulan Yista. Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). Rahyang Tamperan.

Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. Rakryan Sundasambawa (964-973). Rakryan Watuagung. Arya Kadatwan. tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. kakawasaan diwariskan ka puteranya. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. saterusna diwariskan ka minantuna. dituluykeun ku incuna. Prabhu Dharmakusuma (11561175). Ngan waé. Rakryan Wuwus. Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. mitoha raja Erlangga (1019-1042). tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Rakryan Windusakti. Prabhu Guru Dharmasiksa. manéhna dibunuh warsih 895. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. . Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). kakawasaan Sunda murag ka puteranya. Ti DÉWASANGHYANG. kakawasaan diwariskan ka putrana. Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. putera Sang Mansiri). anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795). Sri Jayabhupati (1030-1042). Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. Rakryan Jayagiri (916). balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. Ti Rakryan Diwus. Ti Sri Jayabhupati. 806-813). Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. saterusna ku incuna. kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. Nuluykeun dendam kolotna. Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh.Alatan anakna awéwé. Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). Rakryan Jayagiri (973-989). RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. Sepeninggal Rakryan Wuwus. maot. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. warsih 942. tuluy ka incu minantuna. RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. Rakryan Kendang (989-1012). Rakryan Jayagiri (1154-1156). kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. Rakryan Kamuninggading (913). anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). Dharmaraja (1042-1064). Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). Ti Prabu Dharmakusuma. sabab saterusna direbut ku adina. Ti Limburkancana. Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. Sang Limburkancana (954-964).

Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579).leutik kénéh.Sepeninggal Dharmasiksa. ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. kakawasaan diwariskan ka putrana. Alatan ngan miboga anak awéwé. Sapeninggal Jayadéwata. anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). saterusna ku turunanana deui. Nay Ratna Sarkati. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). Alatan waktu kajadian di Bubat. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. Prabhu Citraganda. kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). Kawali. di warsih 1579. pamajikanana anu kadua. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). Ciamis. Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Ti pamajikan kahiji. karajaan Sunda séjénna. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. Ti Prabu Ragamulya.Niskalawastukancana -. Prabu Linggadéwata (1311-1333). saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543). Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. Sapeninggal Prabu Bunisora. Bogor. anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). Niskalawastukancana. sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Ti Nay Ratna Mayangsari. Prabu Nilakéndra (1551-1567). Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). putrana -. anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). Warsih 1482. Anu kahiji nyaéta . Prabu Sakti (1543-1551). Prabu Surawisésa (1521-1535). saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana.

Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Manéhna miboga dua urang putra. Dumasar Layang Darmaraja. Insun madangan”. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. digantian jadi Himbar Buana. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. putra Sunan Parung. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. Hartina Kuring dilahirkan. Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela. sarta Sunan Geusan Ulun. Kadua Sunan Guling. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). anu hartosna menerangi alam. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Tapi. Karawang. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi . Kuring menerangi. sarta Brebes. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. Ku alatan éta. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. Prabu Gajah Agung.

. putera angkatnya. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. Pangeran Santri. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. kongkorong bersusun dua sarta tilu. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. Ratu Pucuk Umun. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran. militer sarta pulitik pamaréntahan. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. sarta perhiasan séjénna kawas benten. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. budaya. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. Sanghyang Kondanghapa. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. Bandung. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. ageman. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. Tasik. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Sanggeus wafat dina warsih 1608. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. tampekan. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante. Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. siger. Garut. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim.

Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. Kertawarman. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. 455-515 6. Wisnuwarman. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. Dewawarman I . 382-395 3. wates palebah kalérna Sagara Jawa. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. 0. Candrawarman. mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang. alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati).VIII. Suryawarman. 358-382 2. 515-535 7. 150 . Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane. wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. 535-561 8. 561-628 . Jayasingawarman. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang.669). Indrawarman. 395-434 4. 150 – 362 1. sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten. Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman . Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. Purnawarman.Linggawarman.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. Dharmayawarman. 434-455 5.

Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus. Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja. Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 . 1030 . Hariwangsawarman. Sri Jayabupati (Detya Maharaja. Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi.795) 7.891) 9.Pakuan .783) 6.Sumedang Larang 1.1019) 19.1030) 20. 916 . 639-640 11. Rakeyan Banga (739 . 891 . Munding Ganawirya (964 . Nagajayawarman. Tamperan Barmawijaya (732 . Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . 1042 .954) 14. 795 .942) 13. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang. 723 .739) 4.732) 3.9.973) 16. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 . Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 . 640-666 12.766) 5.895) 10. 669 . Sudhawarman. Sanghyang Ageng (1019 . Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading.Pajajaran . 954 .723) 2. Tarusbawa (minantu Linggawarman. Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta.964) 15. Atmayadarma Hariwangsa (942 . 628-639 10.1065) 22. Brajawisésa (989 .913) 11. 1065 . Harisdarma. Rakeyan Wulung Gadung (973 . Linggawarman.1042) 21.1155) .819) 8.916) 12.989) 17. DÉWA Sanghyang (1012 . atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa.1012) 18. 666-669 Période Karajaan Galuh . 783 .

Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 . Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 . Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35. Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41. 1297 . Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) . Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29.1303) 27.23. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja. Prabu Surawisésa (1521-1535) 37.1311) 28. 1157 . Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Prabu Sakti (1543-1551) 39.1157) 24. 1482-1521) 36. Prabu Bunisora (1357-1371) 33. Ragasuci (Sang Mokténg Taman.1297) 26.1175) 25. Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. 1303 . Citraganda (Sang Mokténg Ujung. 1350-1357) 32.

silih mempertajam diri sarta silih malindungi.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur. wayang golek. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta. . Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. sarta pohara ngahormatan kolot. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian .Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah. Tarian Ketuk Tilu .rendah haté ka sasama. silih asah sarta silih asuh.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan.Budaya Sunda Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. silih mengasihi.bageur.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian.permainan anak leutik anu has. lemah lembut. soméah tamah (someah). Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot. Umumna sipat masarakat sunda. murah senyum. tarian has sunda.Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda . Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. kawas dina acra khitanan. Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda.kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda. diantarana nyaéta kasenian sisngaan. Kawas dina kabudayaan sunda. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan.singer sarta pinter. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna.

urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. Minangka hiji suku. singer (mawas diri). komo . Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana.kecapi. kultur. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. tapi ogé didalami dina haté. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Tapi. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih.calung. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. anu unik . Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. cemerlang. suling. bodas. Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. rampak kendang. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. bener (bener). Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia.Pakakas musik has sunda nyaéta. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. Saban bangsa ngabogaan etos. Alatan éta. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan. Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara.gong. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. sarta budaya anu béda. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. Alatan beranggapan. angklung . Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. Rasa bangsa beuki terkikis. atawa bersih. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. Harti kecap Sunda pohara luhur. Diajar. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. bageur (alus). anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan. di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. nyaéta cahya.

Hal éta terproyeksikan liwat talarina. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. sarta henteu ngarusak alam. nyaéta kabaya. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. lempeng ngajalankeun ageman. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita . berdagang. mendahulukan batur saméméh pribadi. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. cageur boga pamadegan. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. Pinter. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. cageur mikir. Cageur. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. cageur migawé sarta bertindak. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta. pandai menyesuaikan diri jeung sasama.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. mengerti dina saban pancén. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. marilah urang kenali balik. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. nyaéta cageur. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. pinuh kaasih nyaah. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. Bener nyaéta henteu bohong. Singer. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. Kasenian Has Jawa Kulon a. 2. cageur moral. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. Sajaba ti éta. boh haté. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. Lamun dipelajari. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. Bageur nyaéta boh haté. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. singer. nyaah ka sasama. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. kaasup para pamingpin bangsa. henteu pelit. Alatan éta. amanat. bener. cageur lahir sarta batin. henteu émosional. Jawa Kulon: 1. bener dina mingpin. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. bageur.

Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. rebab. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri. c. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. kempul. d.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. saron. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. sarta sajabana. bonang. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. e. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua . sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. kacapi. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. f. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. goong. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. suling. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. b. kendang. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has.

lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. Bonang. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. j. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. Saron. h. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. . i. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. Kacapi. Rebab. g. Jenglong sarta Terompet. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. Goong. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah.urang atawa leuwih. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket.

Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. sarta kamalir. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. anu dina basa sunda disebut Sinden. sarta sabalikna. "ciri sabumi. tilu urang kokolot. ngedalkeun do's dina selamatan. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. Ekadjati. hal itutercermin dina hiji paribasa. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. ngurus pakasaban umum kawas jalan.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. kuwudidampingi ku saurang jurutulis. Dina ngajalankeun pancénna. pati. pajeg sarta sajabana. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. saurang ulu-ulu.Dina kahirupan masarakat désa. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. 2005). nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. daptar hak milik rahayat.mengurus masjid sarta langgar. Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. sarta miara kuburan. nikah. sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. Kabudayaan Sunda (1). l. sarta ngurus harta bendadesa. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu .k. rujuk. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan. 3. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. cara sadesa". talak.seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa. saurang kulisi.

anak. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. aki. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat. buyut. bibi.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. Kamus Umum Basa Sunda (1993). aki ti gigir. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. boh sacara agamaislam.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda. kapilanceuk. nyaéta ngan memperhitungkan gurat .emang. Euceu. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup. sarta sajabana. dipigawé boh sacara adat.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna.Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". Kahiji. Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké. nini ti gigir. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal. boh ti gurat bapa boh ibu. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. henteu ka ruangtamu. Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. kapiadi. suan. nini.Perkawinan di taneuh sunda contona. aki ti gigir. kapilanceuk.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa. incu. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh).Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga. alo. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. bapa. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya. emang. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral. Kawas goah padeukeut dengandapur. nini ti gigir. kapiadi. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda.

jeung putra saha?". jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang.Sedengkeun dina pengertian kadua. sarta leuwih kolot. Sunda Kalapa. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat . sabot urang menganjangi hiji wewengkon.ibu waé sarta gurat turunan bapa. ku kituna sohibulbet atawa pribumi. Mustahil pan.Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. lawon sarta béas. rempah-rempah. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda. Karawang. Asia kulon danasia wétan.Naha? Sabab. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan). Biasana. Cikande. saurang penjelah portugis warsih 1513. Tapi. salah sahijina ajen-inajen berbahasa.Sacara empiris. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan. menjajar ti wétan nyaéta Banten. sarta Cimanuk.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér. diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul. Mangka. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi.Pontang. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh.hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan. Mangka. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura.Nurutkeun catetan Tome Pires. Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua.

lain di sérang anu pendék atawa ranca.Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé).mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri. murag hak warisna ka saudarasedarah.Alatan éta raja kitu dipihormat. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén. tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur. kawas pangurang dasa . lamun kalungguhan raja di puseur kosong. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. lengser (pembantu pribadiraja). gelarna maharaja. cengkeh. Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing.Karajaan diparéntah olehraja.Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan. Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon. hulujurit (panglima perang).Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. wado (pajabat puseur di wewengkon). Lamun miboga putra. pala. saméméh manjabat prabu di Pakuan. tangga (urusan wewengkon). sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). mangkubumi (urusan taneuh).Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi. Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa). Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah. akar seungit. Contona Rakeyandarmasiksa. anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. Ti letusan seuneuan éta pulalah. Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa.Alatan pedes.

ialah kaum patani. Budha.calagara(penagih pajeg). Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama. Purbastiti. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur. Ékonomi. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi. anu kabéh miboga orientasi kaluar. administrasi pamaréntahan. Sabalikna. keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh. Isolasi. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. soldadu. Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. Purbajati). padagang sarta pangusaha.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi. anu diwangun ti pamongdesa. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina . geus ngalaman loba parobahan. pagawé-pagawé jawatan. pamaréntahan (Rajasasana). Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). pulitik sarta idéologi modém. raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. juru penerang.komunikasi.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. anu jumlahna badag. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna.pangaruh anyar ti luar. para guru. nyaéta ajaran agama (Hindu. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon. Sabalikna aya hiji lapisan handap. pelajar. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful