Daeng Soetigna, Nunyiptakeun Angklung Diatonis-kromatis, Nu Kiwari Geus Kamashur sa Dunya

Ku: Djodi Prihatna, A.Md.Pd-MG

Saha nu teu nyaho ka Daeng Soetigna? Tokoh pendidikan anu nyiptakeun alat musik Sunda angklung make sistem nada diatonis-kromatis, anu lain bae kawentar sa Indonesia tapi nepi ka sakuliah dunya. Lantaran jasana dina widang kesenian, inyana dileler aSatyalancana Kebudayaan ti Presiden RI. Jadi sabenerna Daeng Soetigna teh Pahlawan Kabudayaan asal tatar Sunda. Rupa-Rupa barang bisa dijieun tina awi. Aya jambatan, munara, hiasan, barang rumah tangga. Jeung apan imah oge aya keneh anu dijieunna tina awi. Tihang awi, bilik, lante, pager, korsi, meja, jeung rea-rea deui. Instrumen kesenian saperti suling, calung jeung angklung. Di antara alat kesenian nu geus ngambah dunya teh nya eta angklung. Angklung tadina mangrupa alat kesenian lokal. Aya angklung Bali, Sunda, Banyuwangi, jeung daerah lianna di Indonesia. Ku jasana Pa Daeng, anu ngaran lengkepna Daeng Soetigna, angklung anu tadina musik lokal Sunda teh bisa jadi wawakil Indonesia dina sagala kaperluan, malahan nepi ka ngambah dunya. Pikeun pangeling-ngeling 100 taunna Pa Daeng, ieu tulisan diturunkeun susuganan ku jalan ieu Pa Daeng anu parantos narima Satyalancana Kabudayaan teh ku pamarentah sawadina dileler sabage Pahlawan Nasional dina widang Kabudayaan. Katurunan Pendidik Daeng dijurukeun di Garut poe Rebo, 13 Mei 1908. Pupus di Bandung 8 April 1984 dimakamkeun di TPU Muslimin Cikutra. Sanajan lahir di Garut sarta ngalaman mangsa budak di Pameungpeuk, ari bibit buitna mah Daeng teh ti tatar Galuh. Nyaeta di kawadanan Cikembulan, kabupaten Ciamis. Bapana nyaeta Mas Kartaatmadja, pangsiunan penilik sakola (school opsiener), sedengkeun indungna Nyi Raden Ratna Soerasti. Mas Kartaatmadja teh putra Mas Kartamanggala, kuwu Bojong, kabupaten Ciamis. Sabage anak priyayi kalawan dukungan ti Bupati Manonjaya, Mas Kartaatmadja bisa asup ka Kweekschool (Sakola Raja), sakola anu ngadidik calon tanaga guru pikeun anak-anak bumiputera. Sanggeus meunang diploma inyana diangkat jadi guru di Pameungpeuk, Garut. Kaitung lila, nepi ka 16 taun jadi guruna teh. Sanggeus kitu inyana dipindahkeun ka Pangandaran kalawan tugas anyar jadi penilik (School opziener). Nepi ka pangsiunna Mas Kartaatmadja tumetep di Pangandaran. Samemeh kawin ka Nyi Raden Ratna Soerasti, inyana kungsi boga pamajikan. Ti pamajikan nu kahiji boga anak tilu nya eta: Anih, Uang Ranuatmadja, jeung Djakaria. Sedengkeun ti Ratna Soerasti nu biasa disebut “Endeh” ku barudakna, Mas Kartaatmadja boga 5 budak nyaeta: Imi Soeratmi, Daeng Soetigna, Onong Siti Soehara, Oteng Soetisna, jeung Oejeng Soewargana. Sanggeus jadi penilik di Pangandaran, inyana ngaluluguan pangwangunan imah nu make tembok jeung genteng. Jaman harita mah sakabeh imah di Pangandaran dijieunna tina awi boh tihangna atawa rohanganana, hateupna daun kalapa. Ku lantaran Pangandaran mah jauh ti kota, bahanna

“Daeng” teh sabenerna gelar pikeun bangsawan Bugis. Kartaatmadja anu munggaran nyieun imah make tembok jeung genteng. Kartaatmadja dileler gelar “Kanduruan” ku pamarentah kolonial Walanda. Manehna ngaku males mun kudu mandi. kitu deui dulur-dulurna.oge dijieun ku sorangan. pinter maenkeun gamelan jeung niup suling. putera Daeng Sulaeman alias Baso Daeng Palau. males ngalaksanakeun tugas PR. Daeng Ardiwinata teh bangsawan Bugis. Sanggeus jadi pamajikan Kartaatmadja kakara inyana bisa maca jeung nulis make aksara Latin. nyaeta ku lantaran manehna boga sobat jeung figur idola nu ngaranna Daeng Ardiwinata. Kursus kilat anu dipingpinna bisa nyumponan kabutuh masarakat pikeun ngajar di sakola desa (ayeuna mah SD). Dulur-dulur jeung tatanggana kabeh dicontoan jeung dipingpin cara nyieun bata jeung genteng. Sanajan henteu kungsi meunang pendidikan formal. sabenerna Daeng lain murid anu rajin. Ku sabab kitu di lingkungan kulawargana Kartaatmadja sok disebut “Ama Kanduruan”. Nu matak disebut Si . Naon-naon anu dipigawe ku Daeng Soetigna boh dina widang pendidikan atawa kapramukaan. Tahun 1866 lahir Daeng Ardiwinata anu engkena kamashur sastrawan Sunda. Lantaran bapana. sarta Sesepuh munggaran ti Paguyuban Pasundan. Ku lantaran jasa-jasana dina widang pendidikan. lantaran kudu sakola di HIS (Holandsche Inlander School = sakola rendah pikeun bumi putera) Garut. Nya DK Ardiwinata nu ngailhaman Mas Kartaatmadja pikeun mere ngaran anakna nu kadua Daeng Soetigna. Nya di Garut inyana mimiti wawuh kana angklung. Lian ti eta. boh keur tembok atawa genteng. Hal ieu mangrupa torobosan anyar di jaman harita. Lantaran jasa-jasana dina widang pendidikan. ngarenda. resep pisan ngaroko. jeung mindeng santey bareng jeung babaturanana. Daeng Ardiwinata teh dileler gelar “Kanduruan”. anak raja Lombo anu ngaranna Karaeng Yukte Desialu. Nyi Mas Rukmi. Malahan jadi redaktur Bale Pustaka. Mas Kartaatmadja jadi guru di dinya. Umur 7 tahun manehna kudu ninggalkeun Pameungpeuk. Nya eta waktu Daeng jeung babaturanana arulin ka imah guruna nu jenengan Ios Wiriatmadja. wadana Cikembulan. Daeng Soelaeman kawin ka mojang Sunda. Ratna ngabogaan pikiran maju. di sagigireun ngadidik barudak di sakola inyana oge ngayakeun kursus kilat pikeun calon tanaga guru kalawan murah. jadi ngaranna nepi ka pupus nyaeta Daeng Kanduruan Ardiwinata. Daeng Sulaeman aya di Bandung lantaran milu bapana anu dibuang ku pamarentah kolonial Walanda. Jadi katurunan ningrat Sunda. nyieun hiasan tina kerang jeung awi. Anu jadi ilham pikeun Kartaatmadja mere ngaran Daeng ka anak kadua ti Ratna Soerasti. Mun dianggap geus nyumponan syarat. Ratna Soerasti teh putri Raden Sastrawidjaja. calon tanaga guru teh disahkeun ku komisi sakola kalawan idin Wadana. Cindekna. Nurutkeun pangakuanana nu ditulis dina buku catetan poean nu judulna “Si Etjle”. maher nunggang kuda. angkatan kadua. Ratna mikaresep seni budaya Sunda. Ti harita inyana resep maenkeun angklung jeung hayang bisa cara nyieunna. nyaeta di Pameungpeuk. Satadina inyana ngan diajar baca tulis aksara Arab pikeun kaperluan ngaji. Hobi ngaroko jeung santey Mangsa budak Daeng aya di pakidulan Garut. tangtu bae pangaruh conto-conto hade Mas Kartaatmadja. guru jeung ahli basa.

Sanggeus tamat ti KS ari kana santeyna mah rada kurang. saterusna kawentar di sakuliah Indonesia. Sarta ti mimiti jadi guru inyana gesit narekahan pikeun ngamajukeun murid-muridna. anu geus ampir teu ningali dina umur 90 tahun. atawa lagu-lagu militer. tur usahana hasil! Ti mimiti awal 1940-an Daeng ngalatih anak asuhna maen angklung. nyaeta ngawangun bangsa-bangsa Asia bebas tina kakawasaan penjajah kulit putih. muka lapangan terbang di Beusi. sok diuk dina meja “nyengtle” sedengkeun babaturanana ngumpul. tiap anggota ngabogaan tanggung jawab pikeun hiji nada. Daeng mimiti diajar cara nyieun angklung teh ti Pa Djaja. Lamun manehna keur ngadongeng. Angklung Sadunya Tahun 1938 munggaran Daeng nyieun eksperimen. Tamat ti HIS inyana nuluykeun ka Kweekschool (Sakola Raja) pikeun jadi guru. Pa Djaja mere elmu fisika sora beunang tina eksperimen pribadi. sarta nuluykeun eksperimen diatonisna. Acara resmi nu kungsi nampilkeun angklung di jaman Jepang teh diantarana dina raraga muka pasar malem di Cirebon. Anu tadina make titilaras pentatonis dirobah jadi diatonis-kromatis nepi ka bisa ditarima di lingkungan yang lebih jembar. Misilna. Jepang ngapromosikan basa Melayu dina pamakean sapopoe sarta ngalarang sagala rupa nu bau-bau Walanda. sakuriling meja bari ngadarengekeun kalawan daria. jeung pikaresepeun. Perjuanganana di dunya pendidikan. Waktu inyana nyanggupan sangkan anak asuhna tampil dalam acara resmi nu diayakeun ku tentara Jepang. Inyana hasil ngangkat dan mere citra anyar pikeun angklung anu mimitina ngan jadi alat musik Sunda. Angklung anu dijieunna make sistem titilaras Barat nyaeta 7 nada (do-re-mi-fa-sol-la-ti) ditambahan nada-nada kromatis. Jeung memang dina kanyataanana lagu-lagu perjuangan anu tempona mars. Daeng henteu sadar yen angklung dianggap saluyu jeung agenda propaganda Jepang di Asia. utamana dina widang musik angklung geus kacatet dina sajarah. nyiptakeun tangga nada diatonis-kromatis ngaliwatan angklung.Etjle. ingetan tradisi jeung hukum alam. Angklung bisa mere suasana ritmis sarta cocog pikeun kaperluan militer nurutkeun pamarentah Walanda. . Daeng ngarti kana maksudna. Ku cara kitu inyana ngajadikan angklung sabage alat kadisiplinan. malahan nepi ka sadunya nyaho kana angklung. kaasup prinsip mana nada “ngeunah” jeung “teu ngeunah”. Inyana nyoba-nyoba nyieun sistem ngajar anu gampang katarima ku muridna. nyaeta nyiptakeun angklung anu make sistem diatonis kalawan cita-cita saderhana guru sakola rendah (kiwari : SD). murah. Inyana nyaho kana pentingna permainan di dunya pendidikan. kacida hadena lamun dinyanyikeun bari dipirig ku angklung. Tangtu bae hal ieu nimbulkeun efek positif pikeun mekarkeun angklung anu asli ti budaya jeung sajarah Asia. ngan hobi ngaroko mah masih tetep. sarta ngajadikan ieu alat keur ngalengkepan peralatan kemah pikeun pramuka. nepi ka kungsi ngalarang maen angklung (iwal ku nu jajaluk atawa barudak) lantaran sieun nimbulkeun sumanget pergolakan jeung anti cultuurstelsel. lantaran inyana resep pisan ngadongeng.

Taun 1970-an angkung geus ngambah ka luar nagri kaasup nagara-nagara Eropa. Waktu persetujuan Linggajati taun 1946 angklung Pa Daeng manggung sarta meunang sambutan ti peserta. Permadi. robah jadi SMKI. taun 1950-1951 Penilik sakola bari diperbantukeun di bagian Kursus Kementrian P&K Jakarta. tapi pintonan angklung harita dipingpin ku muridna nya eta Udjo Ngalagena. taun 1932-1942 guru Schakelschool di Kuningan. Johor Bahru.Sanggeus proklamasi kamerdikaan RI angklung Pa Daeng oge mibanda peranan penting. Taun 1955 sababaraha poe memeh Konferensi Asia Afrika. mantuan pamarentah ku kesenian. Kuantan. New York. Demi tugas-tugas ka luarnegeri: Taun 1964 dina raraga kagiatan BAPENYF (Badan Penyelenggara New York Fair) ditugaskeun mingpin pertunjukan kasenian (angklung. Kabudayaan Dep P&K Prop Jabar. Diantarana: Sanui Eddya S. ayeuna SMKN 10). Presiden Soekarno ku anjeun mere salam sarta miharep Pa Daeng siap-siap pindah ka Jakarta. taun 1942-1950 kapala SR di Kuningan. Daeng sorangan sibuk jadi Kapala KOKAR (Konservatori Karawitan. Angklung mawa Daeng ngalanglangbuana. Erwin Anwar. taun 1949-1950 Kapala SR bari diperbantukeun di Jawatan Kabudayaan Prop. Port Dickson. Nya dina paringetan KAA taun 1980 kakara angklung Pa Daeng bisa dipintonkeun anu pesertana 1000 siswa SD. Sunda di Bandung. malahan di Perancis nepi ka meunang penghargaan Disque d’Orde l’Academic Charles Cros. Dina taun 1968 Menteri Pendidikan dan Kebudayaan RI kalawan SK No. taun 1964-1980 pangsiun. Daeng tugas diajar ka Australia ngeunaan musik dina raraga Colombo Plan. Riwayat hirupna Anu kacatet tina biodata Pa Daeng diantarana bae: taun 1928-1932 jadi guru Schakelschool (ayeuna mah SD) di Cianjur. Handiman. Taun 1960 angklung geus asup kana kurikulum musik standar di Jawa Barat utamana di SMP jeung SMA. Malacca. taun 1955-1956 tugas belajar ka Australia dina raraga Colombo Plan. Bandung. Alor Star. Soemantri Hardjoprakoso. Ieu surat kaputusan ditanda ku Mayjen TNI Prof. Kota Baru. Udjo Ngalagena. . Prin/109/1967 tanggal 25 Maret 1967 ngajugjug ka Malaysia pikeun mingpin pertunjukan kesenian di Kuala Lumpur. tari Sunda. 082 / 1978 tanggal 23 Agustus 1968 mere kaputusan yen angklung sabage alat pendidikan musik di lingkungan Depdikbud. indit kadua kalina ka Kuala Lumpur ngayakeun pertunjukan amal pikeun kapentingan National Heroes’s Welfare Trust Fund dina raraga neangan dana pikeun kulawarga korban teror komunis di Malaysia. lilana 9 bulan. Kuala Trenggano.Jabar. taun 1960-1964 Kapala KOKAR Jurs. Sanggeus rengse diteruskeun ka Perancis jeung Walanda. taun 1956-1960 Kapala Jaw. Obby AR Wiramihardja.Dr. taun 1980-1984 Staf Ahli Bappeda Jabar. Nu matak waktu KAA mah Daeng teu bisa mintonkeun angklung. tari Jawa. Ipoh. Taun 1973 kalawan pamenta pamarentah Malaysia. taun 1951-1955 dosen Balai Pendidikan Guru di Bandung. Taun 1967 kalawan parentah Pangkolaga (Panglima Komando Mandala Siaga) no. SMP jeung SMA hareupeun delegasi internasional anu nongton sapanjang jalan Asia Afrika. tari Bali) di Indonesian Pavilion. Murid-muridna geus jaradi pelatih angklung.

H. khususna dina widang kesenian. A. Piagam penghargaan 10 September 1968 ti Gubernur DKI Jaya. Brigjen Ali Sadikin dina raraga ngadorong tumuwuhna kesenian angklung kana upaya pembinaan kabudayaan di Ibukota. Itin Gantinah Basoeki. Tanda jasa kehormatan Bintang Budaya Parama Dharma tanggal 6-11-2007 ti Presiden RI Soesilo Bambang Yudhoyono pikeun jasa-jasana ka nagara katut bangsa dina raraga ningkatkeun. Soeharto. sabage seniman angklung nu mawa ngaran Jawa Barat seungit di tingkat nasional. Konser Angklung Kamari diayakeun ku MMA (Masyarakat Musik Angklung) di Sasana Budaya ITB. Binarung harepan angklung anu geus kamashur sadunya teh bakal langgeng. Jend. DR. Piagam penghargaan ti Gubernur Jabar. Satyalencana Kebudayaan 15 Oktober 1968 ti Presiden RI. geus diterbitkeun mangrupa buku. tunda di hanjuang siang. H. Dani Setiawan. Pirous. Cuang teundeun di handeuleum sieum. Brigjen Mashudi dumasar jasana. Iwan Suwargana. Pencipta Lagu dan Penata Musik Rekaman Indonesia pikeun dedikasi. Utut Gartini Syahrial (alm). bareng jeung dipasrahkeunana rarancang biografi Daeng Sutigna ti Obby AR ka Erna Garnasih. Daeng Soetigna geus ngabdikeun hirupna bareng jeung angklung salila kurang leuwih 50 tahun. Panutup Riwayat hirup sarta perjalanan hirupna Daeng Soetigna sanajan teu pati lengkep. Tedjakomala (alm). Kemayoran. Cag. Dra Erna Garnasih Pirous anu nikah ka Prof. paragi nunda ninggalkeun Komentar : . judulna “Membela Kehormatan Angklung Sebuah Biografi dan Bunga Rampai Daeng Soetigna” anu disusun ku Tatang Soemarsono kalawan bingbingan Ramadhan KH. anu bener-bener asli kesenian ti Ponorogo pajahkeun kesenian Malaysia. Piagam penghargaan 17 Agustus 1979 ti Gubernur Jabar. lain ti mana-mana. Piagam penghargaan 24 April 1980 ti Menteri Luarnegeri RI. Palaputrana aya 7 nyaeta: Aam Amalia anu nikah ka Ir. loyalitas jeung kontribusina dina Pengembangan Khasanah Musik Indonesia ka 3 di Jakarta. Peluncuran bukuna babarengan jeung Gala Konser Musik Angklung dina raraga Festival Bambu Nusantara 2007 tanggal 18-19 Agustus 2007 di Jakarta Internasional Expo. ulah aya nu nyisikudi saperti nu kaalaman ku Reog Ponorogo. Aang Kunaefi dina raraga HUT ke 25 KAA tingkat Propinsi Jawa Barat. nagara Indonesia.Sababaraha penghargaan nu kungsi ditampa ku Pa Daeng (samemeh pupus): Piagam penghargaan 28 Pebruari 1966 ti Gubernur Jabar. angklung mah asli kesenian tatar Sunda. Lain. anu matak pantes lamun pamarentah ngaleler satyalencana Kebudayaan pikeun jasa-jasana. Ieu tulisan mangrupa ungkaban kanyaah ti dulur ka almarhum anu dina taun ieu mun jumeneng keneh mah meureun ulang taunna nu ka 100. Emma (alm). nya Pa Daeng nu nyiptakeunana. Hidayat. Piagam penghargaan 21 Juli 2005 ti Gubernur Jabar. Aang Kunaefi dumasar jasana dina pembinaan jeung pengembangan seni daerah. Prof. khususna angklung. Jakarta. Penghargaan sanggeus Pa Daeng pupus: Piagam penghargaan 16 Pebruari 1994 sabage perintis Pangwangunan Pariwisata di Jawa barat ti Gubernur. Persembahan Angklung Evening Concert “A Tribute to Daeng Soetigna” 20-1-2007 ti Keluarga Paduan Angklung SMAN 3 Bandung. Muchtar Kusumaatmadja dumasar bantuan jeung kerjasama dina nyukseskeun Peringatan Nasional ke 25 tahun KAA 24 April 1980 di Gedung Merdeka. Piagam penghargaan jeung Metronome Award 283-2006 ti DPP Persatuan Artis Penyanyi. Bandung. ngamajukeun jeung ngabina kabudayaan nasional.D. HR Nuriana.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful