Daeng Soetigna, Nunyiptakeun Angklung Diatonis-kromatis, Nu Kiwari Geus Kamashur sa Dunya

Ku: Djodi Prihatna, A.Md.Pd-MG

Saha nu teu nyaho ka Daeng Soetigna? Tokoh pendidikan anu nyiptakeun alat musik Sunda angklung make sistem nada diatonis-kromatis, anu lain bae kawentar sa Indonesia tapi nepi ka sakuliah dunya. Lantaran jasana dina widang kesenian, inyana dileler aSatyalancana Kebudayaan ti Presiden RI. Jadi sabenerna Daeng Soetigna teh Pahlawan Kabudayaan asal tatar Sunda. Rupa-Rupa barang bisa dijieun tina awi. Aya jambatan, munara, hiasan, barang rumah tangga. Jeung apan imah oge aya keneh anu dijieunna tina awi. Tihang awi, bilik, lante, pager, korsi, meja, jeung rea-rea deui. Instrumen kesenian saperti suling, calung jeung angklung. Di antara alat kesenian nu geus ngambah dunya teh nya eta angklung. Angklung tadina mangrupa alat kesenian lokal. Aya angklung Bali, Sunda, Banyuwangi, jeung daerah lianna di Indonesia. Ku jasana Pa Daeng, anu ngaran lengkepna Daeng Soetigna, angklung anu tadina musik lokal Sunda teh bisa jadi wawakil Indonesia dina sagala kaperluan, malahan nepi ka ngambah dunya. Pikeun pangeling-ngeling 100 taunna Pa Daeng, ieu tulisan diturunkeun susuganan ku jalan ieu Pa Daeng anu parantos narima Satyalancana Kabudayaan teh ku pamarentah sawadina dileler sabage Pahlawan Nasional dina widang Kabudayaan. Katurunan Pendidik Daeng dijurukeun di Garut poe Rebo, 13 Mei 1908. Pupus di Bandung 8 April 1984 dimakamkeun di TPU Muslimin Cikutra. Sanajan lahir di Garut sarta ngalaman mangsa budak di Pameungpeuk, ari bibit buitna mah Daeng teh ti tatar Galuh. Nyaeta di kawadanan Cikembulan, kabupaten Ciamis. Bapana nyaeta Mas Kartaatmadja, pangsiunan penilik sakola (school opsiener), sedengkeun indungna Nyi Raden Ratna Soerasti. Mas Kartaatmadja teh putra Mas Kartamanggala, kuwu Bojong, kabupaten Ciamis. Sabage anak priyayi kalawan dukungan ti Bupati Manonjaya, Mas Kartaatmadja bisa asup ka Kweekschool (Sakola Raja), sakola anu ngadidik calon tanaga guru pikeun anak-anak bumiputera. Sanggeus meunang diploma inyana diangkat jadi guru di Pameungpeuk, Garut. Kaitung lila, nepi ka 16 taun jadi guruna teh. Sanggeus kitu inyana dipindahkeun ka Pangandaran kalawan tugas anyar jadi penilik (School opziener). Nepi ka pangsiunna Mas Kartaatmadja tumetep di Pangandaran. Samemeh kawin ka Nyi Raden Ratna Soerasti, inyana kungsi boga pamajikan. Ti pamajikan nu kahiji boga anak tilu nya eta: Anih, Uang Ranuatmadja, jeung Djakaria. Sedengkeun ti Ratna Soerasti nu biasa disebut “Endeh” ku barudakna, Mas Kartaatmadja boga 5 budak nyaeta: Imi Soeratmi, Daeng Soetigna, Onong Siti Soehara, Oteng Soetisna, jeung Oejeng Soewargana. Sanggeus jadi penilik di Pangandaran, inyana ngaluluguan pangwangunan imah nu make tembok jeung genteng. Jaman harita mah sakabeh imah di Pangandaran dijieunna tina awi boh tihangna atawa rohanganana, hateupna daun kalapa. Ku lantaran Pangandaran mah jauh ti kota, bahanna

Malahan jadi redaktur Bale Pustaka. Ku sabab kitu di lingkungan kulawargana Kartaatmadja sok disebut “Ama Kanduruan”. putera Daeng Sulaeman alias Baso Daeng Palau. wadana Cikembulan. Anu jadi ilham pikeun Kartaatmadja mere ngaran Daeng ka anak kadua ti Ratna Soerasti. pinter maenkeun gamelan jeung niup suling. Umur 7 tahun manehna kudu ninggalkeun Pameungpeuk. Sanggeus jadi pamajikan Kartaatmadja kakara inyana bisa maca jeung nulis make aksara Latin. Kursus kilat anu dipingpinna bisa nyumponan kabutuh masarakat pikeun ngajar di sakola desa (ayeuna mah SD). tangtu bae pangaruh conto-conto hade Mas Kartaatmadja. boh keur tembok atawa genteng. Nurutkeun pangakuanana nu ditulis dina buku catetan poean nu judulna “Si Etjle”. Nya DK Ardiwinata nu ngailhaman Mas Kartaatmadja pikeun mere ngaran anakna nu kadua Daeng Soetigna. Manehna ngaku males mun kudu mandi. maher nunggang kuda. angkatan kadua. Nu matak disebut Si . guru jeung ahli basa. Kartaatmadja anu munggaran nyieun imah make tembok jeung genteng. Daeng Ardiwinata teh bangsawan Bugis. Dulur-dulur jeung tatanggana kabeh dicontoan jeung dipingpin cara nyieun bata jeung genteng. sabenerna Daeng lain murid anu rajin. kitu deui dulur-dulurna. “Daeng” teh sabenerna gelar pikeun bangsawan Bugis. Jadi katurunan ningrat Sunda. Ratna Soerasti teh putri Raden Sastrawidjaja.oge dijieun ku sorangan. sarta Sesepuh munggaran ti Paguyuban Pasundan. Nyi Mas Rukmi. Nya di Garut inyana mimiti wawuh kana angklung. Mas Kartaatmadja jadi guru di dinya. Nya eta waktu Daeng jeung babaturanana arulin ka imah guruna nu jenengan Ios Wiriatmadja. Naon-naon anu dipigawe ku Daeng Soetigna boh dina widang pendidikan atawa kapramukaan. Daeng Sulaeman aya di Bandung lantaran milu bapana anu dibuang ku pamarentah kolonial Walanda. resep pisan ngaroko. Mun dianggap geus nyumponan syarat. Hobi ngaroko jeung santey Mangsa budak Daeng aya di pakidulan Garut. Ratna mikaresep seni budaya Sunda. Tahun 1866 lahir Daeng Ardiwinata anu engkena kamashur sastrawan Sunda. calon tanaga guru teh disahkeun ku komisi sakola kalawan idin Wadana. Sanajan henteu kungsi meunang pendidikan formal. jadi ngaranna nepi ka pupus nyaeta Daeng Kanduruan Ardiwinata. Cindekna. Ratna ngabogaan pikiran maju. Ku lantaran jasa-jasana dina widang pendidikan. Lantaran bapana. jeung mindeng santey bareng jeung babaturanana. Ti harita inyana resep maenkeun angklung jeung hayang bisa cara nyieunna. Kartaatmadja dileler gelar “Kanduruan” ku pamarentah kolonial Walanda. Daeng Soelaeman kawin ka mojang Sunda. Hal ieu mangrupa torobosan anyar di jaman harita. Lantaran jasa-jasana dina widang pendidikan. lantaran kudu sakola di HIS (Holandsche Inlander School = sakola rendah pikeun bumi putera) Garut. nyaeta di Pameungpeuk. Lian ti eta. nyaeta ku lantaran manehna boga sobat jeung figur idola nu ngaranna Daeng Ardiwinata. Daeng Ardiwinata teh dileler gelar “Kanduruan”. males ngalaksanakeun tugas PR. nyieun hiasan tina kerang jeung awi. Satadina inyana ngan diajar baca tulis aksara Arab pikeun kaperluan ngaji. di sagigireun ngadidik barudak di sakola inyana oge ngayakeun kursus kilat pikeun calon tanaga guru kalawan murah. ngarenda. anak raja Lombo anu ngaranna Karaeng Yukte Desialu.

Sarta ti mimiti jadi guru inyana gesit narekahan pikeun ngamajukeun murid-muridna. ingetan tradisi jeung hukum alam.Etjle. sok diuk dina meja “nyengtle” sedengkeun babaturanana ngumpul. atawa lagu-lagu militer. Tamat ti HIS inyana nuluykeun ka Kweekschool (Sakola Raja) pikeun jadi guru. tur usahana hasil! Ti mimiti awal 1940-an Daeng ngalatih anak asuhna maen angklung. nyiptakeun tangga nada diatonis-kromatis ngaliwatan angklung. . murah. Tangtu bae hal ieu nimbulkeun efek positif pikeun mekarkeun angklung anu asli ti budaya jeung sajarah Asia. Acara resmi nu kungsi nampilkeun angklung di jaman Jepang teh diantarana dina raraga muka pasar malem di Cirebon. sarta ngajadikan ieu alat keur ngalengkepan peralatan kemah pikeun pramuka. jeung pikaresepeun. sakuriling meja bari ngadarengekeun kalawan daria. Daeng henteu sadar yen angklung dianggap saluyu jeung agenda propaganda Jepang di Asia. Waktu inyana nyanggupan sangkan anak asuhna tampil dalam acara resmi nu diayakeun ku tentara Jepang. nyaeta ngawangun bangsa-bangsa Asia bebas tina kakawasaan penjajah kulit putih. Sanggeus tamat ti KS ari kana santeyna mah rada kurang. Jeung memang dina kanyataanana lagu-lagu perjuangan anu tempona mars. Inyana nyoba-nyoba nyieun sistem ngajar anu gampang katarima ku muridna. utamana dina widang musik angklung geus kacatet dina sajarah. Daeng mimiti diajar cara nyieun angklung teh ti Pa Djaja. Ku cara kitu inyana ngajadikan angklung sabage alat kadisiplinan. Anu tadina make titilaras pentatonis dirobah jadi diatonis-kromatis nepi ka bisa ditarima di lingkungan yang lebih jembar. Inyana hasil ngangkat dan mere citra anyar pikeun angklung anu mimitina ngan jadi alat musik Sunda. Angklung Sadunya Tahun 1938 munggaran Daeng nyieun eksperimen. sarta nuluykeun eksperimen diatonisna. muka lapangan terbang di Beusi. Daeng ngarti kana maksudna. Misilna. malahan nepi ka sadunya nyaho kana angklung. tiap anggota ngabogaan tanggung jawab pikeun hiji nada. Lamun manehna keur ngadongeng. Inyana nyaho kana pentingna permainan di dunya pendidikan. kacida hadena lamun dinyanyikeun bari dipirig ku angklung. kaasup prinsip mana nada “ngeunah” jeung “teu ngeunah”. Perjuanganana di dunya pendidikan. anu geus ampir teu ningali dina umur 90 tahun. saterusna kawentar di sakuliah Indonesia. nepi ka kungsi ngalarang maen angklung (iwal ku nu jajaluk atawa barudak) lantaran sieun nimbulkeun sumanget pergolakan jeung anti cultuurstelsel. ngan hobi ngaroko mah masih tetep. Jepang ngapromosikan basa Melayu dina pamakean sapopoe sarta ngalarang sagala rupa nu bau-bau Walanda. lantaran inyana resep pisan ngadongeng. Pa Djaja mere elmu fisika sora beunang tina eksperimen pribadi. Angklung anu dijieunna make sistem titilaras Barat nyaeta 7 nada (do-re-mi-fa-sol-la-ti) ditambahan nada-nada kromatis. Angklung bisa mere suasana ritmis sarta cocog pikeun kaperluan militer nurutkeun pamarentah Walanda. nyaeta nyiptakeun angklung anu make sistem diatonis kalawan cita-cita saderhana guru sakola rendah (kiwari : SD).

Ipoh. indit kadua kalina ka Kuala Lumpur ngayakeun pertunjukan amal pikeun kapentingan National Heroes’s Welfare Trust Fund dina raraga neangan dana pikeun kulawarga korban teror komunis di Malaysia. Permadi. Demi tugas-tugas ka luarnegeri: Taun 1964 dina raraga kagiatan BAPENYF (Badan Penyelenggara New York Fair) ditugaskeun mingpin pertunjukan kasenian (angklung. Ieu surat kaputusan ditanda ku Mayjen TNI Prof. taun 1964-1980 pangsiun. . Sunda di Bandung. taun 1951-1955 dosen Balai Pendidikan Guru di Bandung. Taun 1973 kalawan pamenta pamarentah Malaysia. 082 / 1978 tanggal 23 Agustus 1968 mere kaputusan yen angklung sabage alat pendidikan musik di lingkungan Depdikbud. Daeng tugas diajar ka Australia ngeunaan musik dina raraga Colombo Plan. Diantarana: Sanui Eddya S. Taun 1955 sababaraha poe memeh Konferensi Asia Afrika. robah jadi SMKI. Port Dickson. taun 1956-1960 Kapala Jaw. Soemantri Hardjoprakoso. ayeuna SMKN 10). taun 1949-1950 Kapala SR bari diperbantukeun di Jawatan Kabudayaan Prop.Sanggeus proklamasi kamerdikaan RI angklung Pa Daeng oge mibanda peranan penting. tari Bali) di Indonesian Pavilion. Sanggeus rengse diteruskeun ka Perancis jeung Walanda. Erwin Anwar. Bandung. Presiden Soekarno ku anjeun mere salam sarta miharep Pa Daeng siap-siap pindah ka Jakarta. taun 1932-1942 guru Schakelschool di Kuningan. Taun 1967 kalawan parentah Pangkolaga (Panglima Komando Mandala Siaga) no. Kuala Trenggano. Obby AR Wiramihardja. Kota Baru. Daeng sorangan sibuk jadi Kapala KOKAR (Konservatori Karawitan. Dina taun 1968 Menteri Pendidikan dan Kebudayaan RI kalawan SK No. Taun 1960 angklung geus asup kana kurikulum musik standar di Jawa Barat utamana di SMP jeung SMA. taun 1980-1984 Staf Ahli Bappeda Jabar. taun 1950-1951 Penilik sakola bari diperbantukeun di bagian Kursus Kementrian P&K Jakarta. taun 1955-1956 tugas belajar ka Australia dina raraga Colombo Plan. New York. Riwayat hirupna Anu kacatet tina biodata Pa Daeng diantarana bae: taun 1928-1932 jadi guru Schakelschool (ayeuna mah SD) di Cianjur.Dr. Nu matak waktu KAA mah Daeng teu bisa mintonkeun angklung. taun 1942-1950 kapala SR di Kuningan. Handiman. tari Sunda. taun 1960-1964 Kapala KOKAR Jurs. mantuan pamarentah ku kesenian. Alor Star.Jabar. Nya dina paringetan KAA taun 1980 kakara angklung Pa Daeng bisa dipintonkeun anu pesertana 1000 siswa SD. Waktu persetujuan Linggajati taun 1946 angklung Pa Daeng manggung sarta meunang sambutan ti peserta. lilana 9 bulan. tari Jawa. malahan di Perancis nepi ka meunang penghargaan Disque d’Orde l’Academic Charles Cros. Murid-muridna geus jaradi pelatih angklung. Malacca. Prin/109/1967 tanggal 25 Maret 1967 ngajugjug ka Malaysia pikeun mingpin pertunjukan kesenian di Kuala Lumpur. Taun 1970-an angkung geus ngambah ka luar nagri kaasup nagara-nagara Eropa. Johor Bahru. Kabudayaan Dep P&K Prop Jabar. Kuantan. tapi pintonan angklung harita dipingpin ku muridna nya eta Udjo Ngalagena. Udjo Ngalagena. SMP jeung SMA hareupeun delegasi internasional anu nongton sapanjang jalan Asia Afrika. Angklung mawa Daeng ngalanglangbuana.

anu matak pantes lamun pamarentah ngaleler satyalencana Kebudayaan pikeun jasa-jasana. loyalitas jeung kontribusina dina Pengembangan Khasanah Musik Indonesia ka 3 di Jakarta. anu bener-bener asli kesenian ti Ponorogo pajahkeun kesenian Malaysia. Satyalencana Kebudayaan 15 Oktober 1968 ti Presiden RI. Aang Kunaefi dina raraga HUT ke 25 KAA tingkat Propinsi Jawa Barat. Piagam penghargaan 17 Agustus 1979 ti Gubernur Jabar. Binarung harepan angklung anu geus kamashur sadunya teh bakal langgeng. Piagam penghargaan 10 September 1968 ti Gubernur DKI Jaya. DR. sabage seniman angklung nu mawa ngaran Jawa Barat seungit di tingkat nasional. Kemayoran. Daeng Soetigna geus ngabdikeun hirupna bareng jeung angklung salila kurang leuwih 50 tahun. Piagam penghargaan jeung Metronome Award 283-2006 ti DPP Persatuan Artis Penyanyi. nagara Indonesia. Bandung. Lain. Brigjen Ali Sadikin dina raraga ngadorong tumuwuhna kesenian angklung kana upaya pembinaan kabudayaan di Ibukota. angklung mah asli kesenian tatar Sunda. nya Pa Daeng nu nyiptakeunana. Peluncuran bukuna babarengan jeung Gala Konser Musik Angklung dina raraga Festival Bambu Nusantara 2007 tanggal 18-19 Agustus 2007 di Jakarta Internasional Expo. Penghargaan sanggeus Pa Daeng pupus: Piagam penghargaan 16 Pebruari 1994 sabage perintis Pangwangunan Pariwisata di Jawa barat ti Gubernur. Dani Setiawan. H. geus diterbitkeun mangrupa buku. Jend.D. judulna “Membela Kehormatan Angklung Sebuah Biografi dan Bunga Rampai Daeng Soetigna” anu disusun ku Tatang Soemarsono kalawan bingbingan Ramadhan KH. H. HR Nuriana. Soeharto. Tedjakomala (alm). Persembahan Angklung Evening Concert “A Tribute to Daeng Soetigna” 20-1-2007 ti Keluarga Paduan Angklung SMAN 3 Bandung. Panutup Riwayat hirup sarta perjalanan hirupna Daeng Soetigna sanajan teu pati lengkep. Cag. Utut Gartini Syahrial (alm). Muchtar Kusumaatmadja dumasar bantuan jeung kerjasama dina nyukseskeun Peringatan Nasional ke 25 tahun KAA 24 April 1980 di Gedung Merdeka. Iwan Suwargana. tunda di hanjuang siang. Pirous. Piagam penghargaan ti Gubernur Jabar. Piagam penghargaan 24 April 1980 ti Menteri Luarnegeri RI. Konser Angklung Kamari diayakeun ku MMA (Masyarakat Musik Angklung) di Sasana Budaya ITB. Itin Gantinah Basoeki.Sababaraha penghargaan nu kungsi ditampa ku Pa Daeng (samemeh pupus): Piagam penghargaan 28 Pebruari 1966 ti Gubernur Jabar. Brigjen Mashudi dumasar jasana. Hidayat. Emma (alm). A. Ieu tulisan mangrupa ungkaban kanyaah ti dulur ka almarhum anu dina taun ieu mun jumeneng keneh mah meureun ulang taunna nu ka 100. Piagam penghargaan 21 Juli 2005 ti Gubernur Jabar. ulah aya nu nyisikudi saperti nu kaalaman ku Reog Ponorogo. lain ti mana-mana. Cuang teundeun di handeuleum sieum. khususna dina widang kesenian. Jakarta. bareng jeung dipasrahkeunana rarancang biografi Daeng Sutigna ti Obby AR ka Erna Garnasih. Tanda jasa kehormatan Bintang Budaya Parama Dharma tanggal 6-11-2007 ti Presiden RI Soesilo Bambang Yudhoyono pikeun jasa-jasana ka nagara katut bangsa dina raraga ningkatkeun. paragi nunda ninggalkeun Komentar : . khususna angklung. Palaputrana aya 7 nyaeta: Aam Amalia anu nikah ka Ir. Aang Kunaefi dumasar jasana dina pembinaan jeung pengembangan seni daerah. Dra Erna Garnasih Pirous anu nikah ka Prof. Pencipta Lagu dan Penata Musik Rekaman Indonesia pikeun dedikasi. Prof. ngamajukeun jeung ngabina kabudayaan nasional.