Anda di halaman 1dari 15

1.

Drejtshkrimi i Zanoreve dhe Apostrofi :


-ja paratheksore shkruhet n kto raste: 1. n fjalt e parme e n t gjitha fjalt ku ajo i takon rrokjes s par, si edhe n fjalt e formuara prej tyre: argtoj, bagti, brryl, dgjoj, dnes, dshir, flliq, fmij, gmush, grryej, gzof, gzhoj, gogsij, gumzhij, gjmoj, hingllin, klysh, kmish, knaq, kndellem, kndoj, knet, kpuc, kpucar, kpush, kput, t kqij, krcej, krrab, krrusem, kshill, kushri, lkur, lmosh, lndoj, lpij, lpjet, lpushk, lshoj, mallngjej, t mdhenj, mkat, mnyr, msoj, msim, mshoj, mushkri, ndrroj, ndrres, shndrroj, pagzoj, pagzim, pllet, pllmb, pllumb, prrall, pshtjelloj, pshtyj, pshertij, qroj, rrfan, rrfim, shllir, shmtoj, shtit, thu, trashgoj, thllz, thrres, thrrime etj.; dboj, dbor, dlir, (i, e) dlir, drras, gzoj, ksaj, ksisoj, ksodore, kshtu, kta, kt, ktij, (i, e) ktill, ktej, ktu, lfyt, lkund, i lkundshm, lmekem, lvozhg, mditje, [1] msyj, msymje, smundje, shplaj, tharr, tholl etj. 2. n fjal t prejardhura, t formuara nga nj tem m - me an prapashtesash q nisin me bashktingllore, dhe n fjal t prbra e t prngjitura q kan si pjes t par nj tem t till m -, t ndjekur nga nj tem q nis me bashktingllore: antar, antarsi (an); armtar (arm); atror, atsi (at); bardhsi (i bardh); botror, botrisht(bot); bulzim (bul); burrri, burrror (burr); coptoj, coptim, copzoj (cop); drejtsi (i drejt); flakroj, flakrim (flak); friksoj (frik); frymzoj, frymzim (frym); ftohtsi (i ftoht); gojtar, gojtari (goj); gjatsi (i gjat); gjelltore (gjell); gjersi (i gjer); gjithsi, prgjithsisht (gjith); gjuhsi, gjuhsor, gjuhtar (gjuh);gjunjzoj (gjunj); hollsi, hollsisht (i holl); kmbsor, kmbsori (kmb); kordhtar (kordh); lartsi, lartsoj(i lart); lehtsi, lehtsoj (i leht); lufttar (luft); mbarsi (i mbar); mirsi, prmirsoj (i mir); pemtore, pemtari (pem); pikllim, pikrisht (pik); pjestoj, pjestim (pjes); plotsoj, plotsisht (i plot); puntor, puntori (pun); qetsi (i qet); rreptsi, rreptsisht (i rrept); rrogtar (rrog); shkallzim (shkall); shkishroj(kish); shpejtsi (i shpejt); shterpsi (shterp); toksor, tokzim (tok); trashsi (i trash); thatsi (i that);thellsi (i thell); udhtar, udhtim (udh); urtsi (i urt); valzoj, valzim (val); vshtirsi (i vshtir);vjershtor (vjersh); zbetsi (i zbet) etj.; anshkrim, armpushim, ather, bashkfjalim, bashknxns, bashkpunoj, bashkshorte, botkuptim, bukpjeks, buzqesh, ciptrash, fardo, datlindje, derbardh, dorheqje, dorshkrim, dorzan, dhjetfishoj, dhjetvjetor, fletgjer, frymmarrje, gojdhn, [2] gojmjalt, grevthyes, gjashtdhjet, gjashtmbdhjet, i gjithfuqishm, gjithkombtar , gjuhgjat, gjysmhn, gjysmkoloni, hundshkab, i jashtzakonshm, jetdhns, jetgjat, kmbzbathur, kngtar, kokfort, llrprveshur, mbarvajtje, mirbrs, mirbesim, mirdita, i mirfillt, pesvjear, piknisje, pikpamje, pjesmarrje, pulbardh, qafgjat, shumfishoj, shumkmbsh, vetdashje, vetqeverisje, vetshrbim, vetvendosje, vrej, vrejtjeetj. Shnim 1. Pr shkak t ngulitjes prej kohsh, t shqiptimit dhe t shkrimit n gjuhn letrare shkruhen pa-- fjalt: amtar, besnik, fillestar, furrtar, kishtar, lojtar, meshtar, nevojtar, nevojtore, ngatrrestar, pishtar, rojtar, zyrtar; atdhe. Shnim 2. Nuk shkruhet -ja paratheksore te fjalt e prbra, kur gjymtyra e dyt fillon me zanore:bashkatdhetar, bashkautor, bashkudhtar (bashk); gojmbl (goj); i

gjithanshm (gjith); kokulur (kok); i shumanshm (shum) etj. (por: njansi, i njanshm, zmbl, sepse -ja fundore te gjymtyra e par e tyre sht e theksuar). 3. po kshtu shkruhen me (si zanore mbshtetse) edhe fjalt e prejardhura, q, megjithse formohen nga tema m bashktingllore, kan nj struktur fonetiko-fjalformuese t ngjashme me at t fjalve t msiprme: armiqsi (armiq); besnikri (besnik); bujqsi (bujq); djallzi (djall); dobsi (i dobt); fajsi, pafajsi, shfajsoj (faj); fshatarsi (fshatar); fundrri (fund); gjaksi, gjaksor (gjak); hapsir (hap); harktar (hark);kalbzoj (i kalbt); keqsoj, keqsim (keq); kombsi, kombtar, ndrkombtar (komb); krejtsisht (krejt);kryqzor (kryq); lajmtar, lajmroj (lajm); lavdroj, lavdrim (lavd); ligsi (i lig); madhsi, madhshtor (i madh); malsi, malsor (mal); mbretri (mbret); miqsohem, miqsor, miqsisht (miq); mjeksi, mjeksor(mjek); paksoj (pak); plehroj, plehrim (pleh); pleqroj, pleqsi (pleq); qytetroj, qytetrim (qytet); robri, robroj (rob); shndetsi (shndet); shfrytzoj, shfrytzim (fryt); shkrifroj, shkrifrim (shkrif); Shqipri, shqiproj (shqip); shtetror (shtet); trimri (trim); vargtar (varg); vazhdimsi (vazhdim); zdruk thtar, zdrukthtari (zdrukth) etj. Shnim. Nuk shkruhen me : 1. fjalt e prejardhura q formohen prej temash me nj bashktingllore me an t prapashtesave -tar(e), -tor(e), -ti, -toj: arsimtar, arsimtare (arsim), lirimtar (lirim), flamurtar, flamurtare (flamur), gjyqtar (gjyq),kujdestar (kujdes), lundrtar (lundr), mishtar (mis h), oborrtar (oborr), pajtimtar (pajtim), prestar(pres), shkaktar (shkak), shqiptar (shqip ), shtegtar (shteg), tregtar (treg), themeltar (themel), zelltar(zell); fajtor (faj), leshtor (le sh); pastrti (i pastr), tregti (treg); caktoj, prcaktoj (cak), dmtoj (dm),mbltoj (i mbl), robtohem (rob), shkaktoj (shkak), shpeshtoj (shpesh), shqiptoj (shqip), shtegtoj(s [3] hteg), tregtoj (treg) etj. ; 2. fjalt e prejardhura, t cilat formohen prej temash m bashktingllore t lngta (-r, -I, -ll) q e kan theksin mbi rrokjen e parafundit: afrsi (afr), egrsi (i egr), eprsi (i epr), katrshor (katr), letrsi (letr), misrnike (misr),motrzim (motr), poshtrsi (i poshtr), vjetrsi (i vjetr), zgjuarsi (i zgjuar); mblsi, mblsoj (i mbl),voglsi (i vogl); miellzim (miell), popullsi, popullzoj (popull), rregullsi (rregull) etj. 4. n fjalt e prejardhura, t formuara prej temash m -r,-rr, -l, -s, -z, me an prapashtesash q fillojn me zanore: arbror, arbresh (arbr), ashproj (i ashpr), breshri (breshr), iltri (i iltr), dimroj, dimror, dimrim (dimr), dhelpri (dhelpr), emroj, emrore, emrues (emr), femrore (femr), gjarproj, gjarprushe (gjarpr), gjelbrim (i gjelbr), misrishte, misrok (misr), mjeshtri, mjeshtrisht, mjeshtrok, mjeshtror (mjeshtr), numror, numrim, numroj (numr), poshtroj, poshtrim (i poshtr), shtrembroj, shtrembrim (i shtrembr), urdhres, urdhroj, urdhrore (urdhr), varfri, varfroj (i varfr), verbrisht (i verbr), zemrim, zemroj (zemr) etj.; me paratheksore shkruhen edhe disa trajta shumsi q jan fonetikisht t ngjashme me fjalt e tipit t msiprm, si gishtrinj, gjarprinj, priftrinj, zotrinj, po ashtu edhe formimet e tipit mbretresh, priftresh, zotroj; ndrrim, ndrroj (ndrr), picrroj (picrr) etj.;

vegjli, voglim, zvogloj, zvoglim (i vogl) etj.; npunsi (npuns), prgjegjsi (prgjegjs), rrobaqepsi (rrobaqeps) etj.; bulzoj (bulz), njerzi, njerzor (njerz) etj.
[4]

Shnim. Nuk shkruhen me paratheksore fjalt e prejardhura, t formuara prej temash m -r me an prapashtesash q fillojn me zanore, kur prpara --s ndodhet vetm nj nga bashktinglloret b, d, f, j, k, p, t, v ose nj nga grupet -nd-, -st-: algjebrik (algjebr), dibran (Dibr), librar, librari (libr); kodrin, kodrinor (kodr), lodroj (lodr),shkodran (Shkodr); afri, afrim, afroj (afr); ajri, ajroj, ajrim, ajror (ajr); lakror (lakr), mjekrosh (mjekr),mokrar (Mokr); epror (i epr), teproj, tepric (tepr), veproj, veprim (vepr); katror (katr), letrar (letr),vjetrohet, i vjetruar (i vjetr); zgavroj (zgavr); cilindrik (cilindr), lundroj, lundrim (lundr), njthundrak(thundr); gjirokastrit (Gjirokastr), kadastroj, kadastrim (kadastr), lustroj, lustrim (lustr), ministri, ministror(ministr), pastroj, pastrim (i [5] pastr), regjistroj, regjistrim (regjistr) etj.

[1]

Shkruhen pa fjalt arsye, arsej, arsim, arsimtar dhe ato q formohen prej tyre.

Nuk shkruhet -ja paratheksore t premrat e pakufishm, te ndajfoljet e t lidhzat e prngjitura q kan si pjes t par fjalt gjith ose kurr: gjithka, gjithmos, gjithfar, gjithher, gjithkah, gjithkund, gjithkush, gjithmon, gjithnj, gjithsaher, gjithsecili, gjithsekush; kurrfar, kurrgj, kurrkund, kurrkush, kurrsesi etj. Po kshtu shkruhet pa- pjesa e par e fjalve vetvete, vetvetiu dhe e fjalve t formuara prej tyre: vetvetor, i vetvetishm.
[3]

[2]

Po kshtu shkruhen pa -- edhe fjalt tradhtar, tradhti, tradhtisht, tradhtoj.

N pajtim me drejtshkrimin e ngulitur prej kohsh shkruhet prgnjeshtroj, prgnjeshtrim (gnjeshtr),kokrriz (kokrr), purrizat (purr). N pajtim me drejtshkrimin e ngulitur prej kohsh shkruhet dhndri, dhndroj (dhndr), gjndrohem(gjndr), motri (motr), siprore, sipri (sipr).
[5]

[4]

Apostrofi
Prdorimi i apostrofit pr t shnuar rnien e -s fundore: o te trajtat e shkurtra premrore m dhe t; [ 19 a] o te pjesza t e trajtave foljore, kur pas tyre vijn trajtat e shkurtra premrorei, u, ia, iu, ja, jua, ua ose pjesza u e trajtave psore-vetvetore t foljeve. [ 19 a] Shkrimi pa apostrof i trajtave premrorema, ta. [ 19 a shn.] Prdorimi i apostrofit pas pjeszs mohuese s dhe pas premrit . [ 19 b] Shkrimi pa apostrof i premrit t pakufishm do, i premrit pyets far dhe i fjalve t formuara prej tyre. [ 19 b shn.] Prdorimi i apostrofit tek nyjat t, s me kuptim pronor n rasat e zhdrejta t emrave i ati, e ma. [ 19 c] Mosprdorimi i apostrofit kur -ja fundore e patheksuar ndiqet nga nj fjal q fillon me zanore. [ 20 a] Mosprdorimi i apostrofit te fjalt q mbarojn me a, e, i, kur ato ndiqen nga nj fjal q nis me zanore. [ 20 b]

Mosprdorimi i apostrofit n vetn e tret njjs e shums t premrave vetor t thjesht (pa parashtes), kur vijn pas nj parafjale. [ 20 c] Mosprdorimi i apostrofit te trajtat e premrave pronor q nisin me s ose t (sime, tim).

2. Shkrimi i Bashtingelloreve :
Fjalt me sh / zh / nistore shkruhen kshtu: 1. me sh-, kur kjo ndiqet nga nj bashktingllore e shurdht (f, k, p, q, t, th etj.):

shfajsoj, shfaq, shfaqje, shfaros, shfryj, shfrytzoj; shkallmoj, shkarkoj, shkatrroj, (i, e) shkatht, shklqej, (i, e) shklqyer, shkmbej, shkput, shkombtarizoj, shkoq, shkreh, shkrep, (i, e) shkrift, shkrij, shkujdesem, shkul; shpalos, shpall, shpallje, shprblim, shprdorim, shprndaj, shpjegoj, shpjegim, shpif, shpikje, shpoj, shporr, shprish, shpronsoj, shpyllzim; shqep, shqetsoj, (i, e) shquar; shtjelloj, shtrydh; shthur, shthurje etj.; 2. me zh-, kur kjo ndiqet nga nj bashktingllore e zshme (b, d, g, gj, v):

zhbart, zhbj, zhbiroj, zhbllokoj; zhdavarit, zhdmtoj, zhdoganoj, zhdredh, (i, e) zhdrejt, zhduk; zhgnjej, zhgnjim, zhgrryej; zhgjaksohem, zhgjandrr; zhvat, zhvendos, zhvesh, zhvilloj, zhvillim, zhvleftsim, zhvoshk etj. Shnim. Premri tek t gjitha fjalt e formuara me pjesmarrjen e tij, shkruhet kshtu, pavarsisht nga bashktingllorja q e pason: do, dokush, donjri, far, fardo, i fardoshm, ka, dika, gjithka. 3. me -, kur kjo ndiqet nga nj zanore ose nga nj bashktingllore e tingullt (l, ll, r, rr, m, n, nj, j): armatos, armatim; organizoj, organizim, orientoj, orientim etj. liroj, lirim, lirimtar, lodhem, lodhje; regjistroj, regjistrim; rregulloj, rregullim, (i, e) rregullt, rrnjosje; mallem, mend, mendin, (i, e) mendur, msohem, mos; nderoj, nderim, ngjyros; njerzor; jerr etj. Shnim. Shkruhen me sh- fjalt shmang, shlyej, shndrroj, shndrit dhe ato q formohen prej tyre. Fjalt me sh / zh / nistore shkruhen kshtu: 1. me sh-, kur kjo ndiqet nga nj bashktingllore e shurdht (f, k, p, q, t, th etj.):

shfajsoj, shfaq, shfaqje, shfaros, shfryj, shfrytzoj; shkallmoj, shkarkoj, shkatrroj, (i, e) shkatht, shklqej, (i, e) shklqyer, shkmbej, shkput, shkombtarizoj, shkoq, shkreh, shkrep, (i, e) shkrift, shkrij, shkujdesem, shkul; shpalos, shpall, shpallje, shprblim, shprdorim, shprndaj, shpjegoj, shpjegim, shpif, shpikje, shpoj, shporr, shprish, shpronsoj, shpyllzim; shqep, shqetsoj, (i, e) shquar; shtjelloj, shtrydh; shthur, shthurje etj.; 2. me zh-, kur kjo ndiqet nga nj bashktingllore e zshme (b, d, g, gj, v):

zhbart, zhbj, zhbiroj, zhbllokoj; zhdavarit, zhdmtoj, zhdoganoj, zhdredh, (i, e) zhdrejt, zhduk; zhgnjej, zhgnjim, zhgrryej; zhgjaksohem, zhgjandrr; zhvat, zhvendos, zhvesh, zhvilloj, zhvillim, zhvleftsim, zhvoshk etj. Shnim. Premri tek t gjitha fjalt e formuara me pjesmarrjen e tij, shkruhet kshtu, pavarsisht nga bashktingllorja q e pason: do, dokush, donjri, far, fardo, i fardoshm, ka, dika, gjithka. 3. me -, kur kjo ndiqet nga nj zanore ose nga nj bashktingllore e tingullt (l, ll, r, rr, m, n, nj, j): armatos, armatim; organizoj, organizim, orientoj, orientim etj. liroj, lirim, lirimtar, lodhem, lodhje; regjistroj, regjistrim; rregulloj, rregullim, (i, e) rregullt, rrnjosje; mallem, mend, mendin, (i, e) mendur, msohem, mos; nderoj, nderim, ngjyros; njerzor; jerr etj. Shnim. Shkruhen me sh- fjalt shmang, shlyej, shndrroj, shndrit dhe ato q formohen prej tyre.

3. Prdorimi i shkronjave t mdha, i vizave lidhse dhe shenjat e piksimit :


Prdorimi i shkronjs s madhe pr t dalluar emrat e prvem dhe emrtimet e barasvlershme me ta nga emrat e prgjithshm. [ 70] Shkrimi me shkronjn e par t madhe i emrave dhe i mbiemrave t personave, si edhe i epiteteve ose i ofiqeve (nofkave) q jan pjes prbrse e tyre. [ 71] Shkrimi me shkronjn e par t madhe i pseudonimeve. [ 71] Shkrimi me shkronj t vogl i nyjave dhe i pjeszave t mbiemrave t huaj, kur jepet i plot emri dhe mbiemri i personit. [ 71 shn. 1] Shkrimi me shkronj t madhe i nyjave dhe i pjeszave t mbiemrave t huaj t personave, kur prdoret vetm mbiemri dhe kur nyja ose pjesza sht element i domosdoshm i tij. [ 71 shn. 1] Shkrimi me shkronj t madhe i pjesve O, Mak, San, Sen t mbiemrave t huaj t personave. [ 71 shn. 1] Shkrimi me shkronjn e par t madhe i t gjitha pjesve t emrave dhe t mbiemrave kinez, korean, vietnamez e birman. [ 71 shn. 2] Shkrimi me shkronjn e par t madhe i emrave e i mbiemrave t prvem q prdoren pr t shnuar nj kategori t caktuar njerzish, por q nuk jan kthyer n emra t prgjithshm. [ 72] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t prvem, kur jan kthyer n emra t prgjithshm q shnojn tipin prkats. [ 72 shn.] Shkrimi me shkronj t vogl i emrtimeve t njsive t matjes, t mjeteve teknike, t sendeve etj. me burim nga emra t prvem. [ 72 shn.] Shkrimi me shkronj t vogl i emrtimeve t funksioneve shtetrore, politike e ushtarake, t gradave, t titujve fetar etj. [ 73] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t msiprme, kur ato prdoren m vete (jo n fjali), si ndodh zakonisht n rastet kur u drejtohemi personave prkats, n nnshkrimet, si edhe n renditjen e emrtimeve n fjal n dokumentet zyrtare. [ 73] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t funksioneve shtetrore, politike, ushtarake, t gradave, t titujve fetar etj., kur jan br pjes e pandar e nj emri t prvem. [ 73] Shkrimi me shkronj t madhe i t gjitha fjalve prbrse t emrtimeve t funksioneve zyrtare e shoqrore m t larta. [ 74] Shkrimi me shkronj t madhe i t gjitha fjalve prbrse t emrtimeve t titujve m t lart t nderit t RPSH. [ 74]

Shkrimi me shkronj t madhe i t gjitha pjesve prbrse t emrtimeve t urdhrave e t medaljeve shtetrore. [ 74] Shkrimi me shkronj t madhe vetm i fjals s par t emrtimeve t titujve t tjer t nderit. [ 74] Vnia ndrmjet thonjzash e emrtimeve t titujve t nderit, kur prdoren menjher pas fjals titull, si ndajshtim i paveuar me presje. [ 74] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave t prvem t bots mitologjike e fetare. [ 75] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave t prvem t figurave e t tregimeve popullore. [ 75] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t prgjithshm t sferave t msiprme si allah, perndi, shenjt, zan etj. [ 75] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave t prvem t kafshve. [ 76] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t planetve, t yjeve, t yjsive e t trupave t tjer qiellor. [ 77] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave diell, dhe, hn, tok, kur nuk prdoren si terma t astronomis. [ 77 shn.] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve gjeografike e territoriale-administrative, si edhe i emrave t tjer t vendeve. [ 78] Shkrimi me shkronj t madhe i pjesve prbrse t nj emrtimi gjeografik a t nj emri vendi prej dy a m shum fjalsh. [ 78] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t prgjithshm gjeografik q prdoren si prcaktues t nj emri t prvem ose prcaktohen prej tij. [ 78 shn. 1] Shkrimi me shkronj t madhe i mbiemrave q jan pjes prbrse t emrave gjeografik. [ 78 shn. 2] Shkrimi me shkronj t madhe i pjesve prbrse t emrtimeve zyrtare t shteteve. [ 78 shn. 3] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave t anve t horizontit dhe i mbiemrave t formuar prej tyre, kur prdoren si emrtime njsish territoriale ose si pjes t ktyre emrtimeve. [ 78 shn. 4] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t anve t horizontit dhe i mbiemrave t formuar prej tyre, kur shnojn nj drejtim ose nj pik t horizontit. Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve gjeografike, edhe kur prdoren me kuptim t figurshm. [ 78 shn. 5] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t periudhave, t ngjarjeve, t akteve e dokumenteve historike, t monumenteve historike e t monumenteve t kulturs. [ 79] Shkrimi me shkronj t vogl i emrtimeve t epokave gjeologjike, historike e t formacioneve historiko-shoqrore, q nuk jan emra t prvem. [ 79 shn.] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve zyrtare (t sotme ose historike) t institucioneve t shtetit dhe t partis s vendit ton, t organizatave shoqrore dhe t njsive ushtarake kryesore. [ 80] Shkrimi me shkronj t madhe i nj pjese t emrtimit zyrtar t nj institucioni, organizate etj., kur ajo prdoret pr t prfaqsuar t gjith emrtimin. [ 80] Shkrimi me shkronj t vogl i emrtimeve t kategorive t msiprme, kur prdoren si emra t prgjithshm. [ 80 shn.] Shkrimi me shkronj t madhe i fjals s par t nj emrtimi t prvem, kur ajo prdoret si prfaqsuese e gjith emrtimit. [ 81] Shkrimi me shkronj t madhe i pjesve prbrse t emrtimeve t festave kombtare e ndrkombtare. [ 82] Shkrimi me shkronj t vogl i emrtimeve t festave fetare. [ 83] Shkrimi me shkronj t madhe dhe pa pika i emrtimeve t shkurtuara t shteteve, partive, organizatave etj. [ 84] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave t prgjithshm, kur prdoren pr t shnuar qenie t personifikuara. [ 85] Shkrimi me shkronj t madhe i nj emri t prgjithshm pr qllime t veanta stilistike. [ 86] Shkrimi me shkronj t madhe i premrit vetor ju dhe i premrave pronor juaj, (i, e) tij, (i, e) saj, n shenj nderimi pr personin t cilit i drejtohemi ose pr t cilin flasim. [ 87]

Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t bartsve t funksioneve shtetrore e shoqrore, kur u drejtohemi atyre. [ 87] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve shkencore t tipave, klasave, rendeve etj. t bots bimore e shtazore n trajtn latine t tyre. [ 88] Shkrimi me shkronjn e par t madhe i simboleve t elementeve kimike [ 89] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t prgjithshm si rrug, ndrmarrje, shkoll, roman, brigad etj., q prcaktohen nga nj emr a emrtim i prvem n rasn emrore, i vn ndrmjet thonjzash. [ 90] Shkrimi me shkronj t madhe i emrtimeve t msiprme, kur prdoren m vete (jo n fjali) n tabelat, dokumentet e shpalljet zyrtare. [ 90] Shkrimi me shkronj t madhe i emrave shesh, rrug, lagje etj., kur jan pjes e emrtimeve t prveme prkatse. [ 90] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t popujve dhe t banorve t nj vendi. [ 91] Shkrimi me shkronj t vogl i emrave t ditve t javs, muajve e t stinve. [ 92] Shkrimi me shkronj t vogl i fjals s par t do vargu. [ 93] Shkrimi me shkronj t madhe, n citime, i fjals s par t vargjeve, kur shkruhen vijueshm njri pas tjetrit. [ 93] Fillimi me shkronj t madhe i fjals s par t do teksti. [ 94] Fillimi me shkronj t madhe i fjals s par t nj fjalie ose periudhe q vjen pas piks, shumpikshit, pikpyetjes, pikuditjes dhe dy pikave, kur kto shnojn mbarimin e nj fjalie. [ 94] Shkrimi me shkronj t vogl i fjals s par pas pikpyetjes, pikuditjes ose shumpikshit, kur ato vihen pas ligjrats s drejt dhe n fjalt e autorit q vijojn, tregohet se kujt i takon ligjrata. [ 94 shn.] Shkrimi me shkronj t vogl i fjals s par pas shumpikshit q shnon ndrprerje gjat ligjrats dhe jo mbarimin e fjalis a t periudhs s msiprme. [ 94 shn.] Shkrimi me shkronj t madhe i fjals s par pas dy pikave, kur fillon nj ligjrat e drejt a nj citat i vn ndr thonjza. [ 95 a] Shkrimi me shkronj t madhe i fjals s par pas dy pikave, kur pas tyre, zakonisht n tekste zyrtare (statute, ligje etj.), radhiten paragraf t veant q nisin me kryerresht dhe mbarojn me pik. [ 95 b] Prdorimi i shkronjs s vogl pas dy pikave n t gjitha rastet e tjera.

4. Shkrimi

i nyjs s prparme

Emrat n rasn gjinore shkruhen me nyj t prparme (i, e, t, s): ndrmarrja e ndrtimit, ndrmarrjes s ndrtimit; Partia e Puns, Partis s Puns; pasuria e shtetit, pasuris s shtetit etj.; dyqani i luleve, dyqanit t luleve; rrethi i Tirans, rrethit t Tirans; shtpive t fshatit; arave tkooperativs; ndrmarrjeve t ndrtimit; puseve t nafts; detyrave t dits; mbjelljeve t vjeshts etj. Kur nj emr i rass gjinore vjen pas nj emri tjetr n rasn gjinore a dhanore njjs t pashquar, shkruhet me nyjn e prparme t, pavarsisht nga gjinia q ka emri para tij: diploma e nj studenti t Institutit Bujqsor; diploma e nj studenteje t degs elektrike; norma e nj puntoreje t fabriks s tjerrjes; mimi iu dorzua nj atleti t skuadrs kombtare; leshi i nj deleje t racs merinos; banort e nj pjese t lagjeve t reja etj Kur pas nj emri femror ndeshen dy nyja t prparme t rass gjinore t gjinis femrore (s s), e para nga kto shkruhet t:

frytet e fitores t s res dhe t shembjes t s vjetrs; hartimi i nxnses t s pests s tetvjeares; ditlindja e vajzs t s motrs; dita e dasms t s mbess; prpara forcs t s vrtets; krkesat i prgjigjen detyrs t s sotmes e t s ardhmes etj. Kur dy emra n rasn gjinore ndjekin nj emr n emrore njjs, emri i dyt n gjinore, kur prcakton emrin n emrore, merr, sipas gjinis s ktij t fundit, nyjn e prparme i pr gjinin mashkullore dhe e pr gjinin femrore: rendi i dits i Kongresit; libri i gjuhs i klass s shtat; ministri i Punve t Jashtme i Republiks Popullore t Shqipris etj.; fjala e nderit e shqiptarit; Partia e Puns e Shqipris; Ministria e Tregtis e RPSH; stina e vers e ktij vitietj. Kur emri i prcaktuar sht n kallzore, ather emri i dyt n gjinore merr nyjn t e jo s: Partin e Puns tShqipris; n rafinerin e nafts t Crrikut etj.

5. Gjinia e emrit, traja dhe rasa


N shqip emrat mund t jen t gjinis mashkullore, femrore, ose asnjanse. (Nga nj shembull pr seciln gjini: 'libr', 'fletore', 't ftohtt'.) N anglisht, emrat nuk kan gjini. Imagjinoni nj ift doktorsh me mbiemrin 'Smith'. Q t dy ata jan 'doctor Smith' (kurse n shqip ne do prdornim shprehjen 'doktori Smith' pr burrin dhe 'doktoresha Smith' pr gruan). Emri 'doctor' nuk e bart me vete gjinin. Prjashtimet nga kjo 'munges e gjinis' egzistojn. Pr shembull, nganjher fjala 'actress' prdoret pr aktoret femra, n vend t fjals t zakonshme (actor). 4. Lakimi i emrave. N shqip emrat kan 5 rasa: emrore, gjinore, dhanore, kallzore, rrjedhore. Anglishtja ka vetm 4 rasat e para. (Ato quhen nominative, possessive, dative, accusative.) Mbaresa e emrit nuk ndryshon n 4 rasat e anglishtes, ndryshe nga shqipja (dhe ndryshe dhe nga shum gjuh t tjera europiane; e vetmja mbares e emrave n anglisht sht mbaresa e shumsit.) M posht jepet si shembull lakimi i emrit t gjinis mashkullore 'libr' n trajtn e shquar, numri njjs.
Shqip Emrore Gjinore Dhanore Kallzore Rrjedhore libri i/e librit librit (me) librin (prej) librit Anglisht the book of the book to the book (with) the book

6. Shumesi i emrave :
Nga emrat femror m -, shkruhen n shums: 1. me mbaresn -a emra si: ara-t, arra-t, arka-t, banka-t, banja-t, barka-t, bisedat, bisha-t, detyra-t, fara-t, faza-t, forma-t, fusha-t, fytyra-t, kazma-t, krpudha-t, kisha-t, klasat, lopata-t, maja-t, mnyra-t, mynxyra-t, napa-t, natyra-t, nevoja-t, nyja-t, plhura-t, pisha-t, pulpa-t, qafa-t, rroba-t, shemblltyra-t, shtllunga-t, toka-t, thika-t, veta-t, vlera-t; 2. me -, ashtu si n njjs, emra si: an-t, bath-t, bjeshk-t, dallg-t, deg-t, flett, goj-t, gozhd-t, gjurm-t, gjymtyr-t, jet-t, kmish-t, kofsh-t, lpjet-t, llr-t, moll-t, pjes-t, pjeshk-t, rrug-t, streh-t, sheg-t, udh-t. Shnim. Sipas kuptimeve me t cilat prdoren, nj numr emrash shkruhen me dy trajta shumsi: brinj: brinj-t (brinjt e trupit), brinja-t (n ato kodra, n ato brinja); cop: cop-t (pes mij cop tulla), copa-t (dy copa buk); gryk: gryk-t (m dhembin grykt), gryka-t (grykat e maleve); kok: kok-t(dhjet kok dhen), koka-t (kokat e qepve); lkur: lkur-t (prpunimi i lkurve), lkura-t (lkurat e pemve);pik: pik-t (fitoi pes pik), pika-t (pikat e shiut). Nga emrat femror m -, shkruhen n shums: 1. me mbaresn -a emra si: ara-t, arra-t, arka-t, banka-t, banja-t, barka-t, bisedat, bisha-t, detyra-t, fara-t, faza-t, forma-t, fusha-t, fytyra-t, kazma-t, krpudha-t, kisha-t, klasat, lopata-t, maja-t, mnyra-t, mynxyra-t, napa-t, natyra-t, nevoja-t, nyja-t, plhura-t, pisha-t, pulpa-t, qafa-t, rroba-t, shemblltyra-t, shtllunga-t, toka-t, thika-t, veta-t, vlera-t; 2. me -, ashtu si n njjs, emra si: an-t, bath-t, bjeshk-t, dallg-t, deg-t, flett, goj-t, gozhd-t, gjurm-t, gjymtyr-t, jet-t, kmish-t, kofsh-t, lpjet-t, llr-t, moll-t, pjes-t, pjeshk-t, rrug-t, streh-t, sheg-t, udh-t. Shnim. Sipas kuptimeve me t cilat prdoren, nj numr emrash shkruhen me dy trajta shumsi: brinj: brinj-t (brinjt e trupit), brinja-t (n ato kodra, n ato brinja); cop: cop-t (pes mij cop tulla), copa-t (dy copa buk); gryk: gryk-t (m dhembin grykt), gryka-t (grykat e maleve); kok: kok-t(dhjet kok dhen), koka-t (kokat e qepve); lkur: lkur-t (prpunimi i lkurve), lkura-t (lkurat e pemve);pik: pik-t (fitoi pes pik), pika-t (pikat e shiut). Nga emrat dhe mbiemrat mashkullor m -al, -an, -ar, -ec, -el, -er, -et, -ez, -il, -ir, -ol, -on oz, -un, q zakonisht e kan shumsin m - (gjeneral, kuintal; aeroplan, partizan; fshatar, hambar, prparimtar; guralec, memec; dembel, kriminel; berber, fener; atlet, planet; borgjez, kinez; civil, katil, kopil; ilir, zinxhir; gogol, kaqol; bidon, kampion; bajloz, marangoz; majmun, pirun etj.), shkruhen n shums: 1. me -a emrat: karkaleca, kastraveca, keca, speca; bela, engela, gjela, tegela, tela; breza; automobila, bilbila, fitila, kandila, karafila, trndafila; sokola, stola; gramafona, magnetofona, mikrofona, telefona; kavanoza, mitraloza, rrogoza; una; 2. me -e emrat: festivale, hidrocentrale, ideale, kanale, korale, kristale, lokale, male, materiale, mineraleetj.; duhane, dyqane, oqeane, organe, plane, tavane, vullkane; pazare, seminare, thesare, visare etj.; kotece; akuarele, duele, hotele, kapitele, pastele, tunele, zabele; dikastere, kantiere, karaktere, mermere, mindere, mistere etj.; fakultete, marifete, personalitete, qytete, shporete, shtete etj.; qymeze, sofrabeze; idile; hire, manastire, panaire; ciklone, elektrone, frone, hone, hormone, kampione (mostr), kanione, protone, shabllone, zakone etj.; kanune.

Shnim 1. Emrat m -ac, -a, -af, -ak, -ap, -aq, -ash, -e, -ek, -en, -esh, -ik, -in, -ist, jan, -jot, -ok, -or, -osh, -ot, -tar, -tor, -uk shkruhen n shums rregullisht me -: kupac, prtac; gunga, gjemba (por ilae); fotograf, paragraf; kapak, rosak; dollap, mesap-t; hutaq, shkatarraq; gjumash, larash; gjyve, kryene; dyshek, mjek; hosten, kapiten (por bedena, liqene); arbresh, kalesh (por rrebeshe); ibrik, kreshnik; latin, pinguin; artist, komunist; lumjan, matjan; himarjot, suljot; patok, shok; doktor, fjalor; katarosh, trimosh; patriot; lufttar, shkrimtar; puntor, traktor; bishtuk, kopuk etj. Shnim 2. Emrat m -ant, -at, -az, -ent, -id, -it, -ont shkruhen n shums me -, kur shnojn frymor, dhe me -e, kur nuk shnojn frymor: aspirant, elefant, laborant, kursant etj.; argat, delegat, diplomat, kroat, labeat-t, mecenat, vlonjat etj.; matrapaz, xhambaz etj.; asistent, docent, element, klient, student etj.; heraklid-t, invalid etj.;gjirokastrit, komit, petrit, semit-t etj.; kont, rinoqeront etj.; brilante, diamante, restorante, variante etj.; agregate, aparate, atentate, fosfate, kampionate, kombinate, pallate, silikate, shpate etj.; kafaze, pullaze etj.; aksidente, amendamente, argumente, bazamente, dokumente, eksperimente, elemente (kimike), fermente, fragmente, instrumente, kontinente etj.; hibride, metaloide, okside, romboide etj.; boksite, deficite, fosforite, grafite, pirite, suficite etj. (por shirita); fronte, horizonte etj. Shnim 3. Emrat m -azh, -ezh, -l, -im, -ion, -(i)um, -ozh, -us shkruhen n shums me e: aliazhe, ambalazhe, grupazhe, homazhe, plazhe, silazhe, shantazhe; kortezhe; ansamble (ansambl), cikle(cikl); botime, krkime, punime, vendime; divizione, dominione, embrione, komisione, leksione, pozicione, profesione, tubacione; elozhe; albume, forume, kostume, presidiume, simpoziume, stadiume; puse, viruse etj. Shnim 4. Shkruhen n shums me -a emrat: brryla, cepa, gjyma, mana, qilima, tipa, xhepa; me e emrat:djepe, kallpe, kryqe, mikrobe, probleme, rafte, zarfe.

7. Premrat :
Keni kaluar shtrngatat, detet dhe shkmbijt q t pushtoni tokate mia .Mendoni se ktu do t gjeni qetsin? Keni harruar se qetsiajuajdo t varet prejnesh, ashtu si varet gjithmon paqja e pushtuesit prej durimit t t pushuarit. Jo.Nuk na njihni mir. Ju keni marr guxim prej fatkeqsis sim edhe prej urrejtjes suaj. Guximi juaj do t jet edhe fatkeqsia juaj. Ju do ti shihni kufijt e vetes kurti kaloni kufijt.Fjalt: e mia juaj, sime, suaj jan premra pronor. Kontrolloe web :- http://www.scribd.com/doc/38625962/67/PEREMRAT

8. Folja :
Folja sht pjes e ndryshueshme e ligjrats q shnon nj veprim apo gjendje. N gjuhn shqipe ajo ka kategori gramatikore t mnyrs, kohs, vets, numrit dhe diatezs. Folje quhen fjalt q tregojn se subjekti vepron ose pson dika ose ndodhet n nj gjendje t caktuar. Kur themi motra, macja, e kuptojm se sht fjala pr njerz, kafsh dhe sende, po nuk dim se far bjn ose far ndodh me ta. Por kur themi motra punon, mollt u poqn, macja fle ather prej fjals

punon msojm se motra po kryen nj veprim (punon), prej fjals u poqn msojm se mollt psuan dika (u poqn), prej fjals fle msojm se macja ndodhet n nj gjendje t caktuar (fle). Fjalt punon, u poqn, fle jan folje. Foljet kalimtare dhe jokalimtare Kalimtare quhen foljet veprimi i t cilave i kalon nj personi ose sendi tjetr, d.m.th. q pranojn nj kundrinor: Beni do dit lexon gazetn.

Foljet q pranojn nj kundrinor t drejt jan folje kalimtare t drejta: Blerta do dit ujit lulet.

Foljet q mund t marrin kundrinor t zhdrejt pa parafjal jan kalimtare t zhdrejta: Iliri i hipi kalit.

Ndodh q nj folje t marr njkohsisht nj kundrinor t drejt dhe nj kundrinor t zhdrejt pa parafjal, pra t jt njkohsisht folje kalimtare e drejt dhe e zhdrejt Ia dhash librin Zans. Ia afrova Zans tufn e luleve.

Folje jokalimtare jan ato q nuk pranojn kundrinor: fle, eci, rri, qndroj, dal etj.: Agroni ecte i shqetsuar. Dje fjeta gjith ditn.

Disa folje prdoren her si kalimtare, her si jokalimtare. pr t gjetur se cilit grup i prkasin duhet par se n 'kuptim jan prdorur. Format veprore dhe joveprore Foljet kalimtare t drejta kan dy forma, formn veprore dhe formn joveprore: Forma veprore: laj, fshij, thaj Forma joveprore: lahem, fshihem, thahem Veprore (laj, fshij, thaj) jan foljet q tregojn se subjekti vepron (laj fytyrn, fshij dhomn, thaj rrobat)

kurse Joveprore foljet q tregojn se subjekti pson, d.m.th. i nnshtrohet veprimit t nj tjetri (lahem nga dikush) ose tregon se subjekti vepron dhe veprimi i tij kthehet po tek ai ( lahem = laj vetveten).

Koht e foljeve
Koht themelore t foljes jan e tashmja, e shkuara, e ardhmja. E tashmja tregon dika q bhet tani.

Fryn er dhe bie shi. E shkuara ka pes nndarje: e pakryera, e kryera e thjesht dhe e kryera q shprehin veprime t kryera para astit kur flasim dhe m se e kryera dhe e kryera e tejshkuar q shprehin veprime para nj asti t caktuar t s shkuars: Frynte er dhe binte shi. Kishte fryr er dhe kishte rn shi.

E ardhmja ka dy koh t ardhmen dhe t ardhmen e prparme. E ardhmja shpreh nj veprim q pritet t kryhet pas astit kur flasim ose q do t kryhet n t ardhmen: Do t bjer shi. E ardhmja e prparme shpreh nj veprim q pritet t kryhet para nj veprimi tjetr n t ardhmen: Kur do t ktheheni ju, un do t'i kem mbaruar detyrat. Prve prdorimeve themelore koht kan edhe prdorime t tjera m t veanta. Koht e foljeve jan: t thjeshta dhe t prbra. T thjeshta jan e tashmja, e pakryera, e kryera e thjesht dhe e ardhmja. Ato formohen kryesisht me mbaresa q i shtohen foljes: mso-j, mso-n, mso-j-a, mso-je, mso-v-a, mso-v-e Koht e prbra jan: e kryera ( kam msuar ), m se e kryera ( kisha msuar ), e kryera e tejshkuar ( pata msuar ), e ardhmja e prparme ( do t kem msuar ). Kto formohen me ndihmn e foljeve ndihmse. [redakto]Mnyrat

e Foljeve

Kuptimi i asaj q shprehet nga folja mund t paraqitet prej folsit n mnyra t ndryshme: - si dika e realizuar : Ne punuam. - si dika e dshirueshme: E punofsh gezuar kompjuterin e ri! - si urdhr: Punoni! - si habi: Punuakan!

Trajtat e ndryshme q merr folja pr t shprehur pikrisht kta kuptime quhen mnyra. N gjuhn shqipe folja ka gjasht mnyra: dftore, lidhore, kushtore, habitore, dshirore, urdhrore. Mnyra dftore e paraqet kuptimin e shprehur prej foljes si dika t vrtet ose reale, qoft ky pohim, mohim ose pyetje: Iliri po mson. Iliri nuk po mson. A po mson Iliri?

Mnyra lidhore paraqet kuptimin e shprehur prej foljes si dikaq dshirojm ose presim t ndodh Po t punosh do t fitosh. Mnyra kushtore e paraqet kuptimin e shprehur t foljes si dika t mundshme q varet (kushtzohet) nga nj veprim tjetr: Po t punoje m shum, do ta msoje m mir kompjuterin. Mnyra habitore paraqet kuptimin e shprehur prej foljes si dika t papritur q shkakton habi. Ajo ka 4 kohe E pakryer , e tashme , me se e kryer , e kryer : Sa qenka rritur-e tashme Ai paskesh pasur te drejte- me se e kryer Une paskam qene e pasur- e pakryer Ai paska pasur te drejte- e kryer

Mnyra dshirore paraqet kuptimin e shprehur prej foljes n form urimi ose mallkimi: Shkofsh e ardhsh shndosh! U bfsh njqind vje!

T raft pika!

Mnyra urdhrore paraqet kuptimin e shprehur prej foljes n form urdhri, krkes, kshill: Punoni m mir. Msoni m shum.

Dftorja, lidhorja, kushtorja, habitorja, dshirorja dhe urdhrorja kan forma t veanta pr koh dhe pr veta t ndryshme t do numri. Ve ktyre mnyrave ka edhe forma foljore t pashtjelluara t cilat nuk kan as koh as vet as numr. Format e pashtjelluara t foljeve jan: pjesorja, paskajorja, prcjellorja dhe mohorja: - pjesorja: punuar, msuar, bler, gjetur, thar etj.; Foljet kan edhe nj pjesore t shkurtuar e cila gjendet duke i hequr pjesores prapashtesn -r, -r, -ur, ,: punua(r) - punua, bler()- ble(r), gjet(ur) - gjet thn() - thn. - paskajorja: pr t punuar, pr t msuar, pr t marr etj.;go og shari - prcjellorja: duke punuar, duke msuar, duke marr etj.; - mohorja: pa punuar, pa msuar, pa msuar, pa marr etj.;

N kto trajta, ajo q shprehet nga folja nuk mund t paraqitet prej folsit n mnyra t ndryshme, prandaj ato nuk merren si mnyra. [redakto]Vetat

dhe numrat e foljeve

Vet e foljes quhet forma foljore q tregon se kush e kryen veprimin e caktuar. Numr i foljes quhet forma foljore q tregon se veprimi kryhet nga nj ose m shum qnie apo sende. Folja ka dy numra, njjsin dhe shumsin: Veta I njjs: un punoj Veta II njjs ti punon Veta III njjs ai punon Veta I shums: ne punojm Veta II shums: ju punoni Veta III shums: ato punojn

Emri .Emri eshte berthame e grupit emeror.Grupi emeror qe tregon ate per te cilen flasim eshte kryefjala.Kryefjala nuk mund te hiqet. 1.Psh: Ylli e do Ermiren. Kryefjala eshte Ylli

9. Procesi i t shkruarit :

10. Eseja
Eseja sht artikull i gjat a studim me karakter kritik ose publicistik, i cili trajton n mnyr t prgjithshme shtjet shoqrore, shkencore, letrare, kulturore etj.

11. Paragrafi : 12. Leximi Kritik :


Si t lexohet n mnyr kritike? Si sht cekur edhe prpara,nuk ekziston nj lexim akademik por nj mendim kritik. Leximiefikas nuk sht shkathtsia e vetme e nevojshme gjatstudimit, por sht e nevojshme edhe leximi kritik i teksteve.far do t thot se nuk duhet gjykuar tekstin derisa lexuesinuk: kupton porosin e cila sht komunikuar, vlerson dshmit t cilat prkrahin porosin dhe vlerson perspektivn e shkruesit t tekstit.Poq se teksti lexohet n mnyr jo kritike, do t jet e mundurt pranohen tekstet dhe argumentet, t cilat jan t mangt,me plot paragjykime dhe t shkruar n mnyr subjektive.Leximi kritik mund t ndihmoj q studimi dhe aktivitetet ehulumtimeve t vazhdojn n mnyr sa m t drejt. Nmnyr q teksti i caktuar t lexohet n mnyr kritike, si dhenjkohsisht t ushtrohet aftsia e mendimit kritik, lexuesimund t shfrytzoj listn pr verifikimin e leximit kritik, e cila do ti ndihmoj n ekspedimin apo e drgimin e pyetjeve t duhuralidhur me materialin q e ka trajtuar

13. Prmbledhja , parafaza, citimi


Prmbledhja sht nj pun me shkrim ne krijojm nje tekst tjetr; ky tekst ka nje numr te kufizuar fjalesh, te cilat na sjellin shkurtazi permbajtjen e teksti origjinal. Ne permbledhje nuk perdoren fjalt pershkruese. Per te shkruar nj prmbledhje ndiqen kto veprime sipas rradhes: Permbledhja perbehet prej tri pjesesh : Hyrja --> i shpjegon lexuesit se fare prmban dhe fare sht e rndesishme lidhur me temen. Zhvillimi --> ose permbajtja shpjegon shkurt rrjedhin e ngjarjeve me detajet me kryesore.

Mbyllje --> jep perfundimet qe merr rrjedha e ngjarjeve.

Permbledhja zakonisht shkruhet kur shkrimet jan shum te gjata dhe lexuesit duan te msojn gjerat ne menyre te permbledhur.

14. Mjetet e lidhjes se tekstit