Anda di halaman 1dari 215
www.mediaprint.al KLIKONI KËTU

www.mediaprint.al

KLIKONI KËTU

www.mediaprint.al KLIKONI KËTU

Libër mësuesi

Gjuhë shqipe dhe letërsi 11

Teksti mësimor Gjuhë shqipe dhe letërsi është hartuar nga:

Agron Tufa, Ingrit Prizreni

Gjuhë shqipe dhe letërsi 11 Teksti mësimor Gjuhë shqipe dhe letërsi është hartuar nga: Agron Tufa,

Titulli:

Libër mësuesi Gjuhë shqipe dhe letërsi 11

Drejtoi botimin:

Anila Bisha

Redaktore:

Elona Çali

Dizajni:

Mirela Ndrita

Kopertina : VisiDesign Shtypi: Mediaprint

ISBN: 978-99956-93-35-0 Botimi i parë: 2011

© Të gjitha të drejtat janë të rezervuara

S H T Ë P I A B O T U E S E
S
H
T
Ë
P
I
A
B
O
T
U
E
S
E

Të gjitha të drejtat e autorit lidhur me këtë botim janë ekskluzivisht te zotëruara/rezervuara nga Shtëpia Botuese “Mediaprint” sh.p.k Ndalohet çdo prodhim, riprodhim, shitje, rishitje, shpërndarje, kopjim, fotokopjim, përkthim, përshtatje, huapërdorje, shfrytëzim dhe/ose çdo formë tjetër qarkullimi tregtar, si dhe çdo veprim cënues me çfarëdo lloj mjeti apo apo forme, pjesërisht dhe/ose tërësisht, pa miratimin paraprak me shkrim nga Shtëpia Botuese “Mediaprint” sh.p.k. Ky botim, në tërësi dhe/ose në pjesë të tij, ndalohet të transmetohet dhe/ose përhapet në çdo lloj forme dhe/ose mjet elektronik, mekanik, regjistrues dhe/ose tjetër, të ruhet, depozitohet ose përdoret në sisteme ku mund të cënohen të drejtat e autorit, pa miratimin paraprak me shkrim nga Shtëpia Botuese “Mediaprint” sh.p.k Çdo cënim i të drejtave të autorit passjell përgjegjësi sipas legjislacionit në fuqi.

Kontaktet:

www.mediaprint.al

Shtëpia Botuese

Sektori i Shpërndarjes dhe Marketingut:

Shtypshkronja:

Kutia Postare 7467 - Tiranë Tel.: 04 2258 156 Cel.: 069 40 44 443 botime@mediaprint.al

Tel.: 04 4500605 Cel.: 069 40 44 441 Cel.: 069 40 20 201 distributor@mediaprint.al

Tel.: 04 4500605 Cel.: 069 40 50 380 Cel.: 069 20 79 021 print@mediaprint.al

Komente dhe sugjerime janë të mirëpritura në email: botime@mediaprint.al

Dy fjalë për librin e Gjuhë shqipe dhe letërsi 11

Libri shkollor “Gjuhë shqipe dhe letërsi 11” gërsheton në vetvete një çelës hyrës drejt shkencës së shkrimit akademik dhe drejt universit të pafundmë të letërsisë. Unifikimi i këtyre dy disiplinave filologjike në një tekst të vetëm shkollor ndihmon në përmirësimin e punës analitike për sa i përket analizës së tekstit. Nëpërmjet disiplinës së shkrimit, nxënësi përpunon aftësitë e tij shprehëse, argumentuese dhe interpretuese. Ana teknike e të shkruarit ndihmon në përgatitjen e nxënësit për shkrimin shkencor. Aspekti tjetër i librit, letërsia, është trajtuar në aspektin estetik, etik dhe stilistik të saj. Nga kjo pikëpamje, nxënësi aftësohet të dallojë përjetimin dhe zbukurimin e ndjenjave nga vlerat morale të tyre.

Megjithatë, me fjalë të tjera në filozofinë e këtij libri qëndron aftësimi i nxënësit në komunikimin e qëllimshëm për çdolloj subjekti dhe për çdolloj audience. Nëpërmjet pesë rubrikave: të vëzhguarit, të lexuarit, të dëgjuarit, të folurit, të shkruarit nxënësi aftësohet për tu bërë një qytetar kompleks në komunikim dhe për të realizuar suksesshëm aktivitetin e tij komunikues.

Ky libër që ju keni në duar dhe që shoqëron librin e nxënësit është konceptuar në mënyrë të tillë që të ndihmojë të gjithë përdoruesit e librit drejt një orientimi studimor të tekstit shkollor. Ai është konceptuar për të ndihmuar mësuesit në zgjerimin e këndvështrimeve alternative për tekstet studimore.

 

Përmbajtja

Faqe

Plani mësimor për lëndën Gjuhe Shqipe dhe Letërsi 11 Kreu I: Teksti informativ

7

1.1 Gjuha e Ilirëve

 

22

Komunikimi, elementet dhe funksionet e tij

23

Teksti informativ

25

1.2 Shqiptarët Ashpërsia dhe bujaria e shqiptarit - Një kuptim i lartë për nderin-

28

Gjuha-Feja-Zakonet Shkrimi i tekstit informativ (ora II)

32

Shkrimi i tekstit informativ (ora III)

33

Detyrë me shkrim 1 (1 orë) Shkrimi i tekstit informativ

34

Kreu II: Teksti shpjegues

 

2.1 Ikja nga kompleksi i Rozafës

 

35

Teksti shpjegues (ora II)

37

Teksti shpjegues (ora III)

43

2.2 Ekspozita Andhroniqi Zengo

46

Shkrimi i esesë

52

2.3 Konica Versus Hamiti. Prometeu i lidhur. Kaptina III- Eseistika, Sabri Hamiti

55

Shkrimi i esesë shpjeguese letrare

74

Honore de Balzak “Xha Gorioi”

74

Kompozicioni i romanit “Xha Gorioi”

81

Drama e palumturisë së Xha Gorioit

84

Kreu III: Teksti përshkrue

 

3.1 Si e shohim letërsinë shqipe

 

99

 

Teksti përshkrues dhe shkrimi i tij

103

3.2 Josif Brodskij, fjalimi i Nobelit. Teksti kulturologjik

113

Detyrë me shkrim 3

129

Kreu IV: Teksti bindës - argumentues

 

4.1 Fjalimi i Kadaresë në ceremoninë e çmimit Asturias

130

4.2 Virxhinia Vulf dhe feminizmi

 

137

4.3 William Faulkner

143

Lev Nikolajeviç Tolstoi

149

Novela “Pullaliu”: bota me sytë e një kafshe

151

Kreu V: Teksti dramatik

 

5.1 Medea, Euripidi

 

153

5.2 Fausti, Gëte

157

5.3 Izraelitë dhe filistinë, Fan S. Noli

161

5.4 Shtëpi kukulle, Ibsen

163

Kreu VI: Teksti poetik

 

6.1 Ferri, Kënga III, Dante (1265-1321)

 

182

6.2 Letra e Tatjanës, Pushkin (1799-1837)

186

6.3 Shenjtëreshë, Stefan Malarme

190

6.4 Liria, Ndre Mjeda (1866-1937)

191

Lirikë me shi, Shkreli

195

Lasgush Poradeci (1899-1987)

199

Kreu VII Teksti narrativ

 

7.2

Nikollaj Gogol - “Shënimet e një të çmenduri”

207

7.5

Odin Mondvalsen, Trebeshina

209

Petro Marko (1913-1991)

210

Plani mësimor për lëndën Gjuhe Shqipe dhe Letërsi 11

Numri i orëve gjithsej 108

Detyra me shkrim 7 orë

Analizë vepre 5 vepra x 6 orë = 30 orë

71 orë studim teksti

Kapitulli 1 / TEKSTI INFORMATIV (7 orë)

Mësimi 1

Gjuha e ilirëve, John Wilkes (3 ore)

ora

1

Objektiva:

a) Të kuptuarit e tekstit informativ dhe leximi i tij

b) Të vëzhguarit dhe evidentimi i lidhjes mes shkencës se gjuhës dhe asaj të historisë

c) Nxjerrja në pah e tipareve informative të tekstit historik dhe informacioni që merret nëpërmjet hartave

2

Objektiva:

a) Elementet e komunikimit dhe funksionet e tij;

b) Të përvetësuarit e karakteristikave të një teksti informative

c) Të identifikuarit e elementeve informative në tekst dhe të analizuarit e argumenteve në tekst.

3

Objektiva:

a) Të përvetësuarit e shkrimit informativ duke analizuar qëndrimet e autorëve në tekst;

b) Të krijuarit e bibliografive, fjalorthëve dhe shkrimi i përmbledhjeve, si dhe i raporteve informative.

Mësimi 2

Shqiptaret, John Fraser (3 orë)

ora

1

Objektiva:

a) Nxjerrja e informacionit të llojit të ndryshëm nëpërmjet të vëzhguarit dhe renditja e tij sipas karakteristikave të tekstit informativ;

b) Të lexuarit e tekstit në mënyrë të orientuar dhe sintetizimi i mendimit të nxënësit për refleksionet individuale;

c) Të debatuarit mbi informacione të ndryshme duke shprehur qëndrime e gjykime personale.

2

Objektiva:

a) Të përvetësuarit e shkrimit të një teksti informativ;

b) Të qëmtuarit e tekstit për nga pikëpamja e tipareve të tekstit informativ;

c) Të analizuarit e tekstit për nga organizimi i brendshëm.

3

Objektiva:

a) Të ushtruarit mbi shkrimin e artikujve informativë;

b) Të përmirësuarit e shkrimit informativ nëpërmjet

teknikave të krahasim-kontrastit;

c) Të diskutuarit mbi përmbajtjen e tekstit.

Detyrë me

Shkrimi i tekstit informativ (1 orë)

shkrim 1

ore

1

Objektiva:

a) Të shkruarit sipas parametrave dhe tipareve të një teksti

informative;

b) Të shkruarit saktë dhe në mënyrë të përqendruar të hyrjes dhe mbylljes;

c) Të shkruarit e një brendie koherente dhe të plotë;

d) Të përdorurit e një gjuhe të zgjedhur të ligjërimit të shkruar.

Kapitulli 2/ Teksti përshkrues (16 orë)

Mësimi 1

Ikja nga kompleksi i Rozafës, Artan Fuga (3 orë)

Ora

1

Objektiva:

a) Të lexuarit e tekstit dhe të kuptuarit e tij;

b) Të analizuarit e qëndrimit të Fugës për legjendën e Rozafës;

c) Të diskutuarit e raporteve të interpretimit të legjendës si e njohim me parashtrimin e Fugës.

2

Objektiva:

a) Të përvetësuarit e tipareve të një teksti shpjegues;

b) Të analizuarit e tipareve shpjeguese të tekstit “ikja nga kompleksi i Rozafës”;

c) Të studiuarit e qëndrimeve të Fugës mbi kompleksin e Rozafës.

3

Objektiva:

a) Vazhdimi i të studiuarit e qëndrimeve të Fugës mbi kompleksin e Rozafës;

b) Të analizuarit dhe të arsyetuarit e kuptimeve të simboleve dhe metaforave që janë përdorur në tekst;

c) Të gjykuarit mbi këtë shkrim;

d) Të ushtruarit mbi tekstin shpjegues.

Mësimi 2

Ekspozita e Andhroniqi Zengo, Lasgush Poradeci (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Nëpërmjet të vëzhguarit, nxënësi të përpiqet të shpjegojë qëndrimet e tij mbi vepra të artit pamor;

b) Të lexojë dhe të ushtrohet në drejtshqiptimin e grupeve të bashkëtingëlloreve;

c) Të redaktojë tekstin duke e sjellë në shqipen e normuar;

d) T’i përgjigjet pyetjeve mbi tekstin dhe të evidentojë tiparet shpjeguese të tij.

2

Objektiva:

a) Nxënësi të asimilojë koncepte mbi artin dhe të interpretojë shpjegimet e L. Poradecit duke u mbështetur tek ato;

b) Të analizojë qëndrimet e autorit mbi piktoren Zengo;

c) Të zgjerojë njohuritë e tij mbi shkrimin e një eseje dhe gjithë hapave që e ndjekin shkrimin e saj.

3

Objektiva:

a) Të dallojë tiparet e një teksti informativ nga tiparet e një teksti shpjegues;

b) Të mbledhë informacione për të plotësuar figurën e Poradecit;

c) Të analizojë tiparet e shkrimit të L. P. si estet.

Mësimi 3

Konica versus Hamiti (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të lexojë dhe të kuptojë esenë Prometeu i lidhur të Konices;

b) Të analizojë esenë Prometeu i lidhur;

c) Të vlerësojë stilin e shkrimit të eseve të Konicës.

2

Objektiva:

a) Të lexojë dhe të kuptojë qëndrimet e Sabri Hamitit mbi eseistikën e Konicës;

b) Të evidentojë dhe të analizojë gjykimet e Hamitit mbi esenë Arti i Prometeut të Konicës;

c) Të diskutojë mbi figurën e Prometeut në raport me atë të heronjve të tjerë letrarë.

3

Objektiva:

a) Të analizohen aftësitë gjuhësore të Konicës për mesazhin që jep eseja sipas S. Hamitit;

b) Të vlerësohet aftësia eseshkruese e S.Hamitit;

c) Të mësohet shkrimi i një eseje letrare;

d) Të krahasohen aftësitë eseshkruese mes Konicës dhe Hamitit;

e) Të diskutohet nëpërmjet të vëzhguarit simbolika e figurave të Sizifit dhe Prometeut.

Detyrë me

Shkrimi i esesë shpjeguese (1 orë)

shkrim 2

orë

1

Objektiva:

a) Të respektojë parimet e shkrimit të një eseje shpjeguese;

b) Të zbatojë rregullat gjuhësore të një eseje shpjeguese;

c) Të realizojë një tekst koherent për nga përmbajtja dhe të mirëredaktuar për nga paraqitja përfundimtare.

Analizë e

Honore de Balzak (6 orë)

veprës letrare

orë

1

Objektiva:

a) Të nxitet nxënësi për leximin e veprës letrare;

b) Të njihet nxënësi me figurën e Balzakut dhe rëndësinë e

 

veprës Xha Gorioi;

c) Të bëhet përmbledhja e fabulës së romanit duke u ndalur në pikat më të rëndësishme të tij.

2

Objektiva:

a)

Të dallohet organizimi i brendshëm në roman si

rrëfimtari, dëshmitari etj.;

 

b) Të evidentohen dramat sociale që vërehen në roman nëpërmjet raporteve dhe sjelljeve mes personazheve;

c) Të nxjerrë konkluzione mbi dramën e romanit.

3

Objektiva:

a) Të analizohet kompozicioni i romanit Xha Gorioi;

b) Të ilustrohen me shembuj tiparet e kompozicionit të veprës.

4

Objektiva:

a) Të analizohet drama e Xha Gorioit;

b) Të gjykohet mbi tërësinë e figurës së Xha Gorioit;

c) Të nxirret një mesazh përfundimtar mbi veprën.

5

Objektiva:

a) Të komentohet fragmenti në tekst;

b) T’i përgjigjen pyetjeve mbi fragmentin.

6

Objektiva:

a) T’i përgjigjen pyetjeve mbi fragmentin;

b) Të nxirren përfundimet mbi romanin;

c) Të shkruhet harta e tekstit për fragmentin.

Kapitulli 3/ Teksti përshkrues (8 orë)

Mësimi 1

 

Si e shohim letërsinë shqipe, M. Kuteli (3 orë)

orë

1

 

Objektiva:

a) Të diskutohet në klasë për prirjet e letërsisë shqipe në periudha të caktuara;

b) Të lexohet dhe të kuptohet qëndrimi i Kutelit për letërsinë;

c) Të analizohen qëndrimet e Kutelit për aspekte të ndryshme të letërsisë.

2

 

Objektiva:

a) Të zgjerohen njohuritë mbi tiparet, shkrimin, strukturat dhe karakteristikat e një teksti përshkrues;

b) Të analizohen aspektet e një teksti përshkrues në esenë e

 

Kutelit;

c)

Të analizohen qëndrime të ndryshme të Kutelit lidhur me letërsinë, gjuhën, kombin etj.

3

 

Objektiva:

a) Të analizohen teknikat argumentuese të Kutelit në ese;

b) Të analizohen aspekte gjuhësore të eseistikës së Kutelit;

c) Të gjykohet mbi esenë Si e shohim letërsinë shqipe

Mësimi 2

 

Fjalimi i Nobelit; Josif Brodskij (4 orë)

orë

1

 

Objektiva:

a) Të përvetësuarit e disa koncepteve estetike;

b) Të lexuarit dhe të kuptuarit mirë e fjalimit të Broskijt.

2

 

Objektiva:

a) Të analizuarit e esesë së Brodskijt duke iu përgjigjur pyetjeve;

b) Të vlerësuarit e qëndrimeve të Brodskijt si disident;

c) Të analizuarit e qëndrimeve estetike të Brodskijt.

3

 

Objektiva:

a) Të analizuarit e qëndrimeve estetike dhe etike të Brodskijt;

b) Të kuptuarit e një teksti kulturologjik;

 

c)

Të analizuarit e tipareve të një teksti kulturologjik.

4

Objektiva:

a) Të analizohen aspektet kulturologjike të tekstit dhe qëndrimeve të Brodskijt;

b) Të krahasohet figura e Brodskijt me të Kutelit;

c) Të evidentohen tiparet e shkrimit përshkrues në esenë e Brodskijt;

d) Të ekzekutohen hapat e shkrimit të një interviste, bazuar në esenë e Brodskijt.

Detyrë me

Shkrimi i esesë përshkruese (1 orë)

shkrim 3

orë

1

Objektiva:

a) Të realizohet shkrimi i një eseje përshkruese duke patur parasysh shkrimin e saktë të hyrjes, paraqitjes dhe trajtimit të argumente, si dhe mbylljen;

b) Të redaktohet eseja dhe të mbahen parasysh tiparet gjuhësore të esesë përshkruese.

Kapitulli 4/ Teksti bindës-argumentues ( 16 orë)

Mësimi 1

Fjalimi i Kadaresë në ceremoninë e çmimit të Asturias (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të diskutohet mbi kompleksitetin e figurës së Kadaresë;

b) Të lexohet dhe të kuptohet deri në fund eseja;

c) Të analizohen tiparet dalluese të shkrimit; pozicionin e shkrimtarit në të; raportet Kadare-letërsi.

2

Objektiva:

a) Të analizohen qëndrime të ndryshme të Kadaresë në tekst;

b) Të vlerësohen idetë universale të shkrimtarit;

c) Të krahasohen idetë e Kadaresë me Brodskijn dhe Kutelin;

d) Jepni gjykimet tuaja mbi esenë.

3

Objektiva:

a) Të rikujtohet eseja me pesë paragrafë;

b) Të analizohen teknikat e shkrimit eseistik të Kadaresë;

c) Të ndërtohet profili i Kadaresë për nga aspekti i shkrimtarit idealist.

Mësimi 2

Virxhia Vulf dhe Feminizmi (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet karakteri i V. Vulfit nëpërmjet të vëzhguarit;

b) Të diskutohet se çfarë është feminizmi dhe vendi i Vulfit në letërsinë feministe;

c) Të lexohet teksti deri sa të kuptohen këndvështrimet e shkrimtares.

2

Objektiva:

a) Të analizohet përmbajtja kuptimore e esesë së Vulfit duke iu përgjigjur pyetjeve të tekstit;

b) Të zgjerohen njohuritë mbi tiparet dhe shkrimin e tekstit bindës-argumentues.

3

Objektiva:

a) Të analizohen aspektet bindëse-argumentuese të esesë së Vulfit;

b) Të japë gjykimet e veta mbi esenë;

c) Të zbulojë aspekte të ndryshme të shkrimtares nëpërmjet esesë.

Mësimi 3

Ligjerata e Nobelit, William Faulkner (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të lexohet dhe të kuptohet ligjërata e Faulknerit;

b) Të diskutohet mbi karakterin e shkrimtarit duke vëzhguar foton;

c) Të analizohen qëndrimet e Faulknerit në ligjëratë.

2

Objektiva:

a) Të vazhdohet me analizën e ideve të Faulknerit ne ese;

b) Të arsyetohet mbi trajtimin e thelbit njerëzor në letërsi sipas autorit dhe qasjeve ndaj misionit të autorit;

c) Të zgjerohen njohuritë mbi shkrimin e esesë bindëse- argumentuese.

3

Objektiva:

a) Të analizohet teksti nga pikëpamja e teknikave te shkrimit bindës-argumentues;

b) Të fillojë puna parapërgatitore mbi shkrimin e esesë bindëse-argumentuese.

Detyrë me

Shkrimi i esesë bindëse-argumentuese (1 orë)

shkrim 4

orë

1

Objektiva:

a) Të shkruhet një ese bindëse-argumentuese mbi letërsinë;

b) Të zbatohen parametrat e shkrimit bindës-argumentues;

c) Të realizohet një nivel i lartë i koherencës së mendimit dhe

i të shprehurit gjuhësor.

Analizë e

Pullaliu, Lev Tolstoi (6 orë)

veprës letrare

orë

1

Objektiva:

a) Të nxitet nxënësi për leximin e veprës;

b) Të diskutohet mbi procesin e krijimit të novelës Pullaliu dhe për figurën e Tolstoit në tërësi;

2

Objektiva:

a) Të analizohet thelbi filozofik i novelës Pullaliu;

b) Të analizohet struktura e organizimit të brendshëm dhe të jashtëm të novelës;

c) Të gjykohet mbi thelbin ekzistencial të trajtuar në novelë.

3

Objektiva:

a) Të bëhet prezantimi i projektit;

b) Të komentohet imtësisht Kapitulli 1 i novelës;

c) Të analizohet aspekti i thelbit filozofik të Tolstoit ne këtë kapitull;

 

d)

Të nxirren disa përfundime mbi stilin e shkrimit të Tolstoit.

4

Objektiva:

a) Të komentohet kapitulli 4 i novelës;

b) Të analizohen dramat sociale të trajtuara në kapitull;

c) Të arsyetohet mbi aspektin psikologjik dhe ekzistencial në fragment;

d) Të vërehen mjeshtëritë shkruese të Tolstoit si sarkazma; surrealizmi e veçori të tjera të autorit/

5

Objektiva:

a) Të komentohet kapitulli i 12 i novelës;

b) Të analizohet aspekti tragjik i fragmentit;

c) Të analizohen teknikat rrëfimtare të Tolstoit.

6

Objektiva (një për secilin grup):

a)

Të realizohet produkti i projektit duke u mbështetur në pikat:

- analizë e konceptit të vëzhgimit të botës me sytë e kafshës;

- Të analizohet zhvillimi moral dhe etik i qenieve të gjalla;

- Të dalin në pah tiparet e artit të Tolstoit;

- Të analizohet universalizmi i artit të Tolstoit

Kapitulli V/ Teksti dramatik (16 orë)

Mësimi 1

Medea, Euripidi (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të asimilohen konceptet estetike të dramatikes dhe tragjikes;

b) Të kuptohen drama dhe tragjedia në figurën e Medeas;

c) Të lexohet dhe të kuptohet fragmenti për studim;

d) Të analizohen aspektet tragjike në fragment.

2

Objektiva:

a) Të asimilohen tiparet e tekstit dramatik;

b) Të komentohet fragmenti;

c) Të zbulohen aspektet psikologjike si pasioni, hakmarrja,

 

frika nga humbja e qytetarisë të tragjedisë së Medeas;

d) Te karakterizohen personazhet e tragjedisë.

3

Objektiva:

a) Të analizohet aspekti feminist i tragjedisë;

b) Të analizohen dramat sociale që mbart figura e Medeas;

c) Të zbulohet thelbi i hakmarrjes dhe vetëgjyqgjyqësisë së Medeas;

d) Të arsyetohet mbi zgjidhjen dues ex machine të tragjedisë;

e) Të gjykohet mbi tragjedinë.

Mësimi 2

Fausti, Gëte, (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të njihen nxënësit me veprën Fausti dhe domethënien humaniste te fragmentit Dhomë Studimi;

b) Të lexohet dhe të kuptohet sa më mirë fragmenti;

c) Të fillohet me komentin e fragmentit;

2

Objektiva:

a) Të zbulohet simbolika iluministe dhe humaniste në fragment;

b) Të analizohet procesi i metamorfozës tek konia;

c) Të komentohet qasja e Faustit ndaj kompleksitetit të figurës së Mefistofelit;

d) Të krahasohen figura e Faustit me atë të Mefistofelit.

3

Objektiva:

a) Të zbulohet aspekti meskin i figurës së Mefistofelit;

b) Të nxirren përfundime mbi fragmentin;

c) Të zgjerohen dijet mbi parafrazën;

d) Të ushtrohen mbi shkrimin e parafrazës.

Mësimi 3

Izraelitë dhe filistinë, F. Noli (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) Të njihen nxënësit me përmbajtjen e dramës “Izraelitë dhe filistinë;

b) Të lexohet fragmenti dhe të tejkalohen vështirësitë gjuhësore që paraqet gjuha e Nolit;

c) Të analizohen veprimet e Samsonit dhe të Daliles ndaj njëri- tjetrit.

2

Objektiva:

a) Të zbulohet thelbi i dashurisë së heronjve ndaj njëri-tjetrit;

b) Të analizohen aspektet etike të qëndrimit të heronjve ndaj jetës;

c) Të analizohet drama po edhe tragjedia që mbart raporti Dalila-Samson;

d) Të arsyetohet shprehja”Qëllimi i justifikon mjetet”.

3

Objektiva:

a) Të analizohet thelbi tragjik i dramës;

b) Të nxirren përfundimet e nxënësve mbi mesazhin e dramës;

c) Të zgjerohen dijet mbi përmbledhjen dhe shkrimin e saj;

d) Të ushtrohen nxënësit me shkrimin e përmbledhjes.

Detyrë me

Shkrimi i parafrazës dhe i përmbledhjes (1 orë)

shkrim 5

orë

1

Objektiva:

a) Të shkruajnë parafrazën dhe përmbledhjen duke zbatuar

parametrat e shkrimit të tyre;

b) Të jenë koherent ndaj përmbajtjes se tekstit që do parafrazojnë e do përmbledhin;

c) Të dëshmojnë kulturë shkrimi.

Analizë e

Shtëpi kukulle, H. Ibsen, 6 orë

veprës letrare

orë

1

Objektiva:

a) Të stimulohen nxënësit të lexojnë dramën Shtëpi Kukulle;

b) Të njihen dhe të kuptojnë risitë e kompozicionit analitik të

Ibsenit;

 

c)

Të thellohen mbi organizimin e brendshëm dhe të jashtëm të dramës Shtëpi kukulle.

2

Objektiva:

a) Nëpërmjet subjektit të veprës, të zbulohen dramat sociale dhe të brendshme të individit në shoqërinë e kohës;

b) Të analizohet dualiteti i jetës së Nora Helmerit;

c) Të portretizohen personazhet e pjesës;

d) Të vlerësohen aspekti etik dhe estetik i dramës.

3

Objektiva:

a) Të analizohen problemet familjare në dramën sociale sipas Ibsenit;

b) Të arsyetohet drama e një familjeje të gënjeshtërt;

c) Të analizohet drama e shkatërrimit të individualitetit njerëzor në dramë;

d) Të vlerësohet aspekti moral i dramës;

e) Të diskutohet novatorizmi i figurës së Nora Helmerit.

4

Objektiva:

a) Të analizohet personaliteti i Nora Helmerit mes personalitetit dhe kukullës;

b) Të thellohet mbi dramën ekzistenciale të njeriut tek Ibseni;

c) Të diskutohet novatorizmi i dramës së Ibsenit;

d) Të vlerësohet koncepti i çlirimit tek figura e Nora Helmerit.

5

Objektiva:

a) Të lexohet fragmenti për koment dhe të kuptohet sa më mirë ai;

b) Të komentohet sensi i të moskuptuarit dhe i dyshimit mes bashkëshortëve;

c) Të analizohet thelbi i personazheve në dramë.

6

Objektiva:

a) Të analizohet thelbi i shtëpisë së kukullës në fragment;

b) Të arsyetohet mbi kuptimin e të edukuarit të vetvetes në fragment;

c) Të komentohet aspekti psikologjik I romanit dhe mjeshtëria e Ibsenit për ta dhënë atë, pa iu referuar përshkrimit të gjendjeve emocionale;

d) Të analizohet thelbi universal i dramës.

Kapitulli VI/ Teksti poetik, ( 23 orë)

Mësimi 1

Ferri, Dante Alighieri, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptuarit e Komedisë hyjnore dhe aspektit alegorik të saj;

b) Të komentuarit e fragmentit Portat e Ferrit për të kuptuar

 

mekanizmin e brendshëm të funksionimit të veprës.

2

Objektiva:

a) Të lexuarit dhe të kuptuarit e simboleve të këngës Paolo dhe Franceska;

b) Të analizohet thelbi i tragjedisë së heronjve mes sinqeritetit të dashurisë dhe errësirës së kohës;

c) Të komentohet lirizmi dhe pasioni mes fjalëve të heronjve.

3

Objektiva:

a) Të zgjerohen njohuritë mbi ndërtimin e vargjeve dhe të strofave;

b) Të kuptohet organizimi fonetik;

c) Të analizohet mjeshtëria artistike e Dantes dhe tiparet e letërsisë së Rilindjes në këtë këngë.

Mësimi 2

Eugjen Onjegini, Pushkin (3 orë)

orë

1

Objektiva:

a) të kuptohen figurat e Tatjanës dhe Onjeginit në raport me njëri-tjetrin dhe në raport me shoqërinë;

b) Të kuptohen figurat e heronjve tanë në raport me letërsinë romantike;

c) Të lexohet fragmenti dhe të diskutohet mbi të.

2

Objektiva:

a) Të komentohet aspekti romantik i fragmentit mes letrës, largimit të heronjve nga njëri-tjetri etj.

b) Të analizohet karakteri i Tatjanës mes romantizmit dhe qëndrueshmërisë;

c) Të arsyetohet mbi evoluimin e personazheve;

d) Të krahasohet figura e Tatjanës me Norën dhe Medean.

3

Objektiva:

a) Të analizohet koncepti i ngadhënjimit të dashurisë ndaj paragjykimeve;

b) Të thellohen më shumë mbi aspektin e dashurisë dhe romantizmit në roman;

c) Të zgjerojnë njohuritë mbi gjuhën poetike, figurat e sintaksës dhe ato të intonacionit;

d) Të ushtrohen mbi figurat e sintaksës dhe intonacionit.

Mësimi 3

Shenjtëreshë, Stefan Malarme, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të lexohet dhe të kuptohet poezia;

b) Të kuptohet figura e Malarmesë mes simbolizmit;

c) Të analizohen disa aspekte simbolike të poezisë.

2

Objektiva:

a) a)të analizohet thelbi i shenjtëreshës në poezi;

b) Të komentohet thelbi I simboleve biblike;

c) Të vlerësohen raportet ndjesi-ndjenjë, parafytyrim dhe perceptim në poezi.

3

Objektiva:

a) Të zgjerohen njohuritë mbi figurat e kuptimit dhe të parafytyrimit;

b) Të analizohen raportet ndjenjë-muzikë-figuracion në poezi;

c) Të analizohet aspekti i mjeshtërisë stilistike të Malarmese në poezi;

d) Të nxirren përfundimet e përgjithshme.

Mësimi 4

Liria, Ndre Mjeda, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të lexohet dhe të kuptohet poezia;

b) Të kuptohet arti poetik i Mjedës në poezi;

c) Të diskutohet për konceptin e lirisë nëpërmjet të vëzhguarit.

2

Objektiva:

a) Të vërehen disa tipare romantike të poezisë;

b) Të analizohen aspektet e një poezie të angazhuar në sonet;

c) Të komentohen qëndrimet e moralit kombëtar të Mjedës në poezi;

d) Të vlerësohen tonet autokritike në sonet.

3

Objektiva:

a) Të zgjerohen njohuritë mbi përmbledhje analitike dhe shkrimin e saj;

b) Të analizohet poetika e Mjedës në poezi duke u mbështetur tek figuracioni i veprës;

c) Të ushtrohen mbi shkrimin e përmbledhjeve analitike.

Mësimi 5

Krahasimi i teksteve poetike, A. Shkreli, F. Rreshpja, 4 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet poetika e Azem Shkrelit;

b) Të lexohet dhe të kuptohet poezia;

c) Të komentohet aspekti imagjinar dhe mistik I zërit të krijimit për lexuesin.

2

Objektiva:

a) Të komentohet aspekti lirik i poezisë;

b) Të nxirren vlerësimet stilistike për poezinë Lirikë në shi;

c) Të zgjerohen njohuritë për onomatopenë dhe aliteracionin.

3

Objektiva:

a) Të njihet dhe të kuptohet figura e F. Rreshpes në letërsi;

b) Të lexohet dhe të kuptohet poezia Elegji për nënën;

c) Të analizohen raportet vdekje prani e shpirtit në poezi;

d) Të komentohet madhërimi për figurën e nënës në poezi;

e) Të analizohet aspekti lirik i poezisë dhe të evidentohen figurat letrare ne poezi.

4

Objektiva:

a)

Të krahasohen poezitë për nga aspekti i lirizmit; leksikut; imazhit që krijojnë, figuracionit; tematikës etj.

Detyrë me

Shkrimi i përmbledhjes analitike (1 orë)

shkrim 6

orë

1

Objektiva:

a) Të shkruhet sipas parametrave të duhur përmbledhja analitike;

b) Të jenë koherent ndaj mendimeve të autorëve për të cilët po shkruajnë;

c) Të zbatojnë parimet gjuhësore të shkrimit të përmbledhjes analitike;

d) Të shprehin qëndrimin e tyre vetjak;

 

e)

Të dëshmojnë kulture të shkruari.

Analizë e

Vepra letrare, Lasgush Poradeci (6 orë)

veprës letrare

6 orë

1

Objektiva:

a) Të stimulohet nxënësi për leximin e veprës;

b) Të kuptohet figura e Lasgush Poradecit si figura e një reformatori të artit poetik shqiptar dhe e një liriku të përjetshëm;

c) Të kuptohen burimet e poezisë së Poradecit;

d) Të diskutohet mbi vendin e Poradecit në letërsinë shqipe.

2

Objektiva:

a) Të kuptohet aspekti modernist i poezisë së Poradecit;

b) Të analizohet poetika e Poradecit nëpërmjet fjalëve kyçe të përdorura në poezi;

c) Të vlerësohet ligjërimi poetik i Poradecit në kuadrin e letërsisë shqipe të shekullit XX

3

Objektiva:

a) Të analizohet trajtimi i erosit në poezinë e Poradecit;

b) Të arsyetohet mbi konceptin e hapësirës kombëtare te Poradeci;

c) Të vlerësohet vepra e Poradecit në kuadrin e përsosmërisë së gjuhës shqipe.

4

Objektiva:

a) Të lexohet dhe të kuptohet poezia Përjetësia;

b) Të diskutohet koncepti mbi përjetësinë dhe domethënia e

 

saj në poezinë e Poradecit;

c) Të analizohet koncepti trup-shpirt në poezi.

5

Objektiva:

a) Të analizohet konceptimi panteist i Poradecit në poezi;

b) Të komentohet misticizmi i dashurisë në poezi;

c) Të vlerësohen gjithë qasjet ndaj dashurisë në poezi.

6

Objektiva:

a) Të analizohet koncepti i ekzistencës së përhershme në poezi;

b) Të arsyetohet mbi aspektin simbolik të poezisë së Poradecit;

c) Të jepen përfundimet mbi poezinë Përjetësia.

Kapitulli 7/ Teksti narrativ , 22 orë

Mësimi 1

Zonja Bovari, Gustav Flober, 3 orë

orë

1

Objektiva:

 

a) Të kuptohet dhe të vlerësohet thelbi i romanit dhe i personalitetit të Zonjës Bovari;

b) Të lexohet dhe të kuptohet fragmenti;

c) Të diskutohet mbi ndjesitë që lë fragmenti.

2

Objektiva:

 

a) Të analizohet gjendja psikologjike e Ema Bovarisë në

kuadrin e mjeshtërisë artistike të Floberit;

b) Të analizohet aspekti tragjik i fragmentit;

 

c)

Të vlerësohet aspekti i gjykimit të vetvetes nga ana e heroinës;

3

Objektiva:

a) Të thellohet mbi dramën individuale të heroinës dhe tragjizmit psiko-social që mbart universalizmi i figurës së saj;

b) Të zgjerohen njohuritë mbi analizën e tekstit narrativ dhe elementeve të rrëfimit;

c) Të zgjerohen njohuritë mbi drejtshkrimin e fjalëve; fjalëformimin dhe kuptimet e ndryshme të fjalëve.

Mësimi 2

Shënimet e një të çmenduri, N.Gogol, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet çmenduria në modelin antiromantik të romanit;

b) Të perceptohet thelbi dhe aspekti antiromantik i Poprishçinit para se të lexohet vepra;

c) Të lexohet dhe të kuptohet fragmenti letrar.

2

Objektiva:

a) Të analizohen teknikat narrative të Gogolit në fragment për të dhënë çmendurinë dhe absurdin e personazhit dhe të situatave;

b) Të vlerësohet çmenduria tek Poprishçini në kuadrin e fatit tragjik të botës;

c) Të analizohet aspekti i heroit romantik dhe idealist tek

 

drama sociale e botës;

3

Objektiva:

a) Të nxirren përfundimet ideore, morale e estetike të fragmentit;

b) Të zgjerohen njohuritë mbi drejtshkrimin e ë-së;

c) Të shkruhet një përmbledhje analitike mbi fragmentin.

Mësimi 3

Shkëlqimi dhe rënia e Shokut Zylo, D. Agolli, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet organizimi i brendshëm i romanit dhe roli i personazheve në të;

b) Të vlerësohet aspekti komik i romanit dhe qëllimi i tij;

c) Të lexohet dhe të kuptohet fragmenti letrar.

2

Objektiva:

a) Të analizohet kriza ekzistenciale e intelektualit në një shoqëri të mbyllur;

b) Të analizohet gjendja psikologjike e personazheve;

c) Të vlerësohet ndërgjegjja e vetë rrëfimtarit në fragment;

d) Të përsëriten dukuri si sinonimia dhe antonimia.

3

Objektiva:

a) Të arsyetohet koncepti i të huajësimit shoqëror të

 

intelektualit në kuadrin e dramës sociale;

b) Të njihen me shkrimin e esesë narrative;

c) Të nxirren përfundime mbi fragmentin.

Mësimi 4

Rrungaja në mars, M. Camaj, 3orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet motivi i vetmisë në roman;

b) Të kuptohet aspekti i organizimit të brendshëm dhe

dramat individuale që mbart romani;

c) Të lexohet dhe të kuptohet qartë fragmenti.

2

Objektiva:

a) Të analizohet thelbi ekzistencial i fragmentit;

b) Të mësohet shkrimi i grupeve dhe bashkimeve të bashkëtingëlloreve;

c) Të zbulohen dhe të zbërthehen simbole të ndryshme të fragmentit;

d) Të analizohet tragjizmi i pjesës.

3

Objektiva:

a) Të analizohet tragjizmi i fatit të njeriut përballë të drejtave të tij dhe egërsisë së natyrës;

b) Të analizohet aspekti lirik i Jerës dhe figura e Loshit;

c) Të komentohen dramat sociale në fragment;

d) Të vlerësohet mjeshtëria poetike e Camajt.

Mësimi 5

Odin Mondvalsen, K. Trebeshina, 3 orë

orë

1

Objektiva:

a) Të kuptohet figura e K. Trebeshinës dhe letërsia e tij;

b) Të lexohet dhe të kuptohet fragmenti i romanit;

c) Të analizohet aspekti i absurdit në roman për nga qasja kuptimore dhe mjetet gjuhësore.

2

Objektiva:

a) Të arsyetohet aspekti i tragjedisë së individit në sistemin

komunist;

b) Të mësohet shkrimi i esesë narrative;

c) Të analizohet dëshira për dashuri në një sistem të mbyllur.

3

Objektiva:

a) Të analizohet absurdi në tërësinë e vet në fragment;

b) Të analizohet gjendja psikologjike e personazheve në pjesë;

c) Të diskutohet mjeshtëria e Trebeshinës për të realizuar absurdin në letërsinë shqipe;

d) Të nxirren përfundimet e përgjithshme.

Detyrë me

Shkrimi i esesë narrative, 1 orë

shkrim 7

orë

1

Objektiva:

a) Të zbatohen me përpikëri parimet e shkrimit të esesë narrative;

b) Të respektohen parimet gjuhësore të shkrimit të esesë narrative;

c) Të ruhet koherenca e mendimit individual të nxënësit;

d) Të dëshmohet kulturë e lartë edhe artistike të shprehuri.

Analiza e

Qyteti i fundit, P. Marko, 6 orë

veprës letrare

orë

1

Objektiva:

a) Të stimulohet nxënësi për leximin e veprës letrare;

b) Të kuptohet subjekti i veprës dhe rëndësia e tij për nga mënyra e rrëfimit;

c) Të vlerësohet romani për rëndësinë që pati në letërsinë shqipe.

2

Objektiva:

a) Të analizohet aspekti humanist i romanit;

b) Të diskutohen teknikat e rrëfimit në roman;

c) Të arsyetohet shestimi i ideve nëpërmjet kontrastit në roman.

3

Objektiva:

a) Të kuptohet koncepti i një fabule të përqendruar për romanin;

b) Të analizohet humanizmi i personazheve në vepër;

c) Të kuptohet shkrimtari P. Marko nëpërmjet personazhit të Lekës.

4

Objektiva:

a) të analizohet gjendja psikologjike e personazheve në fragment;

b) Të kuptohet thelbi i tragjedisë ekzistenciale në pjesë;

c) Të vlerësohet karakteri i Ana-Marias.

5

Objektiva:

a) Të analizohen krizat sociale dhe morale qe mbjellin luftërat në fragment;

b) Të karakterizohen personazhet e pjesës në kuadrin e kompleksitetit të tipave njerëzorë;

c) Të analizohet gjendja psikologjike e Ana-Marias.

6

Objektiva:

a) Të analizohet fundi tragjik i romanit;

b) Të nxirren përfundimet e përgjithshme mbi të.

Kreu I: Teksti informativ

1.1 Gjuha e Ilirëve

Ora I

Objektiva:

a) Të kuptuarit e tekstit informativ dhe leximi i tij;

b) Të vëzhguarit dhe evidentimi i lidhjes mes shkencës së gjuhës dhe asaj të

historisë;

c) Nxjerrja në pah e tipareve informative të tekstit historik dhe informacioni

që merret nëpërmjet hartave.

Zhvillimi i mësimit:

(Orientime)

1. Rikujtojmë tiparet e ndërtimit të tekstit informativ dhe llojet e tij.

2. Të lexohet teksti në funksion të tipareve të tekstit informativ dhe jo për të mbajtur mend informacionin që ai mban.

Të vëzhguarit:

Vëzhgoni hartën dhe përpiquni të renditni gjithë informacionin që merrni prej saj. Mbështetuni në vjeljen e informacionit, duke zbatuar rregullën e 5W -ve. Ky ushtrim ka për qëllim që nxënësi të listojë gjithë emrat e fiseve ilire që sheh në hartë dhe të informojë mbi shtrirjen gjeografike të tyre dhe kufizimin territorial. Sugjerohet të inkurajohet edhe përdorimi i dijeve historike për kohën kur dhe ku kanë jetuar ilirët. Paragrafi i mëposhtëm ndihmon për të bërë hyrjen e informacionit që do paraqesin:

…Kufiri jugor nis në bregdetin e Shqipërisë së Mesme dhe kalon në brendësi drejt lindjes, duke përfshirë zonën e liqeneve (Ohri,Prespa), pellgun e Shkupit, Kosovën e më gjerë. Më pas ai kthehet nga veriu dhe ndjek një vijë në perëndim të lumit Morava në afërsi të Beogradit, buzë Danubit. Nga veriu përfshihen luginat e Savës dhe Dravës së bashku me një trevë në veri të kësaj të dytës, e cila shtrihet në drejtim të liqenit Balaton në Hungarinë perëndimore. Prej andej kufiri kalon në drejtimin e jugperëndimit, duke u rënë përqark Alpeve juglindore dhe takon Adriatikun në Istria. Në fund, aty hyjnë edhe rajonet e lashta të Kalabrisë dhe të Pulias.

Përpiquni të shpjegoni rëndësinë e kësaj harte për historinë e shqiptarëve dhe kalimin gradual të popullsisë nga ilirë në shqiptarë, duke u mbështetur edhe në informacionin që keni përvetësuar nga studimi i shkencave të tjera.

Me anë të tryezës rrethore, nxënësi inkurajohet të argumentojë në hartë shtrirjen gjeografike të shqiptarëve sot. Për lidhjen mes shkencës së historisë dhe të gjuhës orientohen në leximin e paragrafëve:

1. Në fund, aty hyjnë edhe rajonet e lashta të Kalabrisë dhe të Pulias. Përveç një shpërndarjeje emrash ilirë njerëzish e vendesh, mesapishtja e dokumentuar në më shumë se 300 mbishkrime është në disa anë e ngjashme me ilirishten e Ballkanit. Kjo lidhje, gjithashtu, pasqyrohet në kulturën materiale të të dy brigjeve të Adriatikut jugor.

2. Kur Straboni flet për njerëz “dygjuhësh” prapa maleve në perëndim të Maqedonisë, pandehma është se gjuhët e folura atje ishin greqishtja dhe ilirishtja. Autorët e lashtë nuk na thonë thuajse asgjë për ilirishten, edhe pse nuk ka kurrfarë dyshimi se ajo vijoi të flitej mjaft kohë edhe gjatë periudhës romake. Ata na japin një tufë fjalësh autentike ilire, ndër to “rhinos” për “mjegull”, “sabaius” ose “sabaia”, një lloj vendës i birrës dhe “sybina” për një shtizë ose heshtë gjahu. (etj.)

Komunikimi, elementet dhe funksionet e tij

ORA II

Objektiva:

d) Të kuptuarit e elementeve të komunikimit dhe funksionet e tij;

e) Të përvetësuarit e karakteristikave të një teksti informativ;

f) Të identifikuarit e elementeve informative në tekst dhe të analizuarit e argumenteve në tekst.

Zhvillimi i mësimit:

1. Rikujtohet skema e komunikimit, duke i shtuar qëllimin e komunikimit dhe pas vizatimit të skemës në tabelë, kjo skemë interpretohet në bashkëpunim me nxënësin që tashmë ka aktivizuar në memorien e tij dijet mbi teorinë e komunikimit.

2. Shpjegohen elementet dhe funksionet e komunikimit

3. Përpara se të shpjegohet teksti informativ, punohet me ushtrimet e mëposhtme:

Dalloni kontekstin gjeografik dhe historik në të cilin është shkruar teksti. Nënvizoni informacionin që është i ri për ju. Konteksti gjeografik ka për qëllim përforcimin e informacionit ku? Konteksti historik ka për qëllim përforcimin e informacionit kur, pse, çfarë, si? Me anën e të lexuarit të qëllimshëm, nxënësi arrin të rendisë dijen e marrë nëpërmjet koncepteve të tipologjisë informative. Përdoret nënvizimi i informacionit të ri me qëllim që të kuptohet synimi i komunikimit që është sjellja e një informacioni të ri. Sugjerohet ndarja e klasës në disa grupe dhe secili prej tyre mund të punojë me një paragraf të caktuar.

Analizoni karakterin emotiv dhe estetik të tekstit “Gjuha ilire”.

Karakteri emotiv ka të bëjë me lidhjet shkak-pasojë të shkrimit të një teksti informativ historik. Të tilla në tekst janë:

1. Sikundër thuhet Gjeografinë e Strabonit, tradita greke i përcaktonte ilirët si popull (etnos) i ndryshëm nga maqedonasit e trakët, si edhe nga grekët.

2. Termi “epirot”, si term politik e etnik, është e qartë se nuk ka qenë në qarkullim para shekullit IV p.Kr., kurse fraza “fiset epirote” nuk do të thotë gjë tjetër veçse “fise të kontinentit”, d.m.th. të vështruar nga ishulli i Korfuzit, ku grekët për herë të parë zunë vend në këtë rajon. (etj.)

Karakteri estetik, ka të bëjë me përjetimet/ arsyetimet nisur nga premisa e hamendësuar e autorit si p.sh.:

1. Ende nuk mund të thuhet me bindje se në veriperëndim të Greqisë kontinentale kishte popuj që flisnin një gjuhë, e cila nuk ishte as ilirishte e as greqishte.

2. Kur Straboni flet për njerëz “dygjuhësh” prapa maleve në perëndim të Maqedonisë, pandehma është se gjuhët e folura atje ishin greqishtja dhe ilirishtja.(etj.)

Argumentoni lashtësinë e gjuhës ilire sipas historianit Wilkes dhe thoni se çfarë efekti krijon ky argumentim mbi ju. Shiko paragrafët ku evidentohet argumenti:

1. …Kufiri jugor nis në bregdetin e Shqipërisë së Mesme dhe kalon në brendësi drejt lindjes, duke përfshirë zonën e liqeneve (Ohri, Prespa), pellgun e Shkupit, Kosovën e më gjerë… Në fund, aty hyjnë edhe rajonet e lashta të Kalabrisë dhe të Pulias.

2. Arkeologët kanë ardhur në përfundimin se ka pasur një fazë të migrimit të ilirëve drejt Italisë në fillimin e mijëvjeçarit I p.Kr., jo vetëm në jug, por edhe në veri, nga Liburnia në Piceni.

3. Një pikëpamje më e matur thotë se, ndërkohë që mesapishtja mund të jetë zhvilluar si degë e ilirishtes ose, më fort, si “parailirishte”, dallime të mëdha ndërmjet të dyjave u krijuan në periudhat historike.

4. Sikundër thuhet në Gjeografinë e Strabonit, tradita greke i përcaktonte ilirët si popull (etnos) i ndryshëm nga maqedonasit e trakët, si edhe nga grekët. (etj.)

4) Pasi nxënësi është ushtruar me karakteristikat e një teksti informativ, shpjegohet ndërtimi i tij.

Teksti informativ

Ora III

Objektiva:

c) Të përvetësuarit e shkrimit informativ duke analizuar qëndrimet e autorëve në tekst;

d) Të krijuarit e bibliografive, fjalorthëve dhe shkrimi i përmbledhjeve, si dhe i raporteve informative.

Zhvillimi i mësimit:

1. Kjo orë sugjerohet të jetë e tëra kushtuar të shkruarit.

Identifikoni në tekst paragrafin që përcakton kufijtë e Ilirisë dhe përpiquni t’i

ritregoni ata, duke u përqendruar edhe te harta e mësipërme. Shkruani në mënyrë të përmbledhur gjithë shtrirjen gjeografike të popujve ilirë në Ballkan e më gjerë. Sugjerohet që ky paragraf të përmbledhë parametrin Ku? në dy fjali.

Kufiri jugor nis në bregdetin e Shqipërisë së Mesme dhe kalon në brendësi drejt lindjes, duke përfshirë zonën e liqeneve (Ohri,Prespa), pellgun e Shkupit, Kosovën e më gjerë. Më pas ai kthehet nga veriu dhe ndjek një vijë në perëndim të lumit Morava në afërsi të Beogradit, buzë Danubit. Nga veriu përfshihen luginat e Savës dhe Dravës së bashku me një trevë në veri të kësaj të dytës, e cila shtrihet në drejtim të liqenit Balaton në Hungarinë perëndimore. Prej andej kufiri kalon në drejtimin e jugperëndimit, duke u rënë përqark Alpeve juglindore dhe takon Adriatikun në Istria. Në fund, aty hyjnë edhe rajonet e lashta të Kalabrisë dhe të Pulias.

Analizoni argumentet dhe përfundimet e arkeologëve lidhur me raportin që

ekziston mes ilirishtes dhe mesapishtes. (Në paragrafin e mëposhtëm nxënësi orientohet të evidentojë argumentet dhe përfundimet e autorit dhe t’i paraqesë ato në mënyrë të përmbledhur duke përdorur fjali të përbëra me pjesë të nënrenditur shkakore me sepse). Përveç një shpërndarjeje emrash ilirë njerëzish e vendesh, mesapishtja e dokumentuar në më shumë se 300 mbishkrime është në disa anë e ngjashme me ilirishten e Ballkanit. Kjo lidhje, gjithashtu, pasqyrohet në kulturën materiale të të dy brigjeve të Adriatikut jugor. Arkeologët kanë ardhur në përfundimin se ka pasur një fazë të migrimit të ilirëve drejt Italisë në fillimin e mijëvjeçarit I p.Kr., jo vetëm në jug, por edhe në veri, nga Liburnia në Piceni. Një pikëpamje më e matur thotë se, ndërkohë që mesapishtja mund të jetë zhvilluar si degë e ilirishtes ose, më fort, si “parailirishte”, dallime të mëdha ndërmjet të dyjave u krijuan në periudhat historike. Për këtë arsye, problemi i gjuhës mesapishte është më mirë të shihet si tërësi më vete brenda larmisë së gjerë të gjuhëve në Itali dhe jo si vazhdim i provincave ilire të Ballkanit.

Shtjelloni fushëpamjen e grekëve antikë mbi Ilirinë, ilirishten dhe popullsinë ilire në formën e një teksti informativ. Vendosini punimit tuaj një titull. (Paragrafi i mëposhtëm synohet të shkruhet në formën e një teksti informativ me 7 fjali të thjeshta).

Grekët kishin një fjalë për të folurën e ilirishtes (illurizein) dhe e njihnin si një gjuhë të ndryshme nga greqishtja. Sikundër thuhet në Gjeografinë e Strabonit, tradita greke i përcaktonte ilirët si popull (etnos) i ndryshëm nga maqedonasit e trakët, si edhe nga grekët. Nga ana tjetër, burimet greke nuk janë aspak të qarta për dallimin ndërmjet ilirëve dhe banorëve të Epirit. Termi “epirot”, si term politik e etnik, është e qartë se nuk ka qenë në qarkullim para shekullit IV p.Kr., kurse fraza “fiset epirote” nuk do të thotë gjë tjetër veçse “fise të kontinentit”, d.m.th. të vështruar nga ishulli i Korfuzit, ku grekët për herë të parë zunë vend në këtë rajon. Ende nuk mund të thuhet me bindje se në veriperëndim të Greqisë kontinentale kishte popuj që flisnin një gjuhë, e cila nuk ishte as ilirishte e as greqishte. Kur Straboni flet për njerëz “dygjuhësh” prapa maleve në perëndim të Maqedonisë, pandehma është se gjuhët e folura atje ishin greqishtja dhe ilirishtja. Krijoni një bibliografi mbi studimet për emrat ilirë dhe ilirishten. Gjithë burimet e cituara në tekst, së bashku me librin e Wilkesit dhe të Goshturanit të renditen sipas rendit alfabetik, duke ndjekur pasqyrimin Mbiemër+emër autori, titull libri, shtëpia botuese, *nr. i botimit në qoftë se ka shumë, vendi, viti i botimit)

Krahasoni qëndrimet mbi qëmtimet gjuhësore të studiuesve të ndryshëm

për ilirishten. Në përfundim shkruani se çfarë i dallon dhe çfarë i bashkon

ato (diagrami i Venit).

1. Jürgen Untermannit

2. Géza Alföldy

3. Andras Mocsy

4. Duje Rendiç-Mioçeviçi

5. Fanula Papazoglu

6. Radoslav Katiçiçi

Shkruani përkufizimin tuaj mbi konceptet e mëposhtme:

Onomastikë

Me anën e klasterit, nxënësit japin përkufizimin për secilin term, ku njëri prej tyre mund të ishte:

1. Onomastika është degë e gjuhësisë që merret me studimin e emrave të përveçëm.

2. Toponomastika është degë e gjuhësisë që merret me emrat e vendeve,

Toponomastikë

qyteteve, krahinave, fshatrave, a vendeve të caktuara.

Evidentoni argumentet që mbështesin tezën e dy provincave onomastike

ilire dhe dalloni detajet që e përkrahin këtë argument. Provinca jugore përfshin rajonin e lashtë të Ilirisë, në Shqipërinë e mesme dhe jugore, qendrën e mbretërisë së Ilirisë rreth Liqenit të Shkodrës, si dhe brigjet e Adriatikut dhe brendësinë deri te lugina e Neretvës e prapa saj. Provinca Dalmatiane-Panoniane e Mesme shtrihet në veri dhe zë një sipërfaqe mjaft më të madhe. Në veriperëndim shtrihet provinca e Venetisë, përfshirë Liburninë, gadishullin e Istrias dhe rajonin e Ljubljanës në Slloveni matanë Alpeve Jule. Këto dy provinca onomastike ilire përcaktohen sipas shpërndarjes afërsisht përjashtimore të disa emrave vetjakë. Ndër ilirët “e mirëfilltë” jugorë këta emra, midis të

tjerësh, janë: Epikad*, Tem (emër femre), Gent (në greqisht Genthios), Pin (ose Pinnius), Monun (shënuar në monedha), Grabejt (emër fisi), Verzo dhe Zanatis. Provinca Dalmatiane-Panoniane e Mesme shfaq një larmi të madhe emrash, ndër të cilët karakteristikë e trevës janë: Andes (m.)/Pantua (f.), Baez/Baezo, Bubant, Iettus, Paio, Panes, Panto (m.)/Pantua (f.), Pinsus, Plares, Sinus, Stataria, Stennas, Suttis dhe Vendo. Provinca e përkufizuar nga këto përfshin brigjet e Adriatikut ndërmjet lumenjve Titi (Krka) dhe Hipi (Cetina), Bosnjën perëndimore, qendrore e jugore, luginën Una, të mesme e të epërme dhe rrafshin e Likës. Në lindje përfshihen edhe distrikti (sanxhaku) i Novi Pazarit dhe Serbia perëndimore.

Rikujtoni çfarë dini nga historia e Shqipërisë për prijësit Bato dhe Skerdilaid. Plotësoni dijet tuaja mbi ta, duke shtuar analizat filologjike që u janë bërë emrave të tyre. Kështu, emri Bato del edhe ndër ilirët e jugut, edhe në brigjet e Dalmacisë, në Bosnjën perëndimore e qendrore e më tej në veri, në Panoni. … Një element i emrit mbretëror ilir Skerdilaid del në Bosnjën lindore në trajtën Laid, kurse ndër dalmatët, pranë Riderit, del në trajtën Ledikal dhe L(a)edit.

Krahasoni nga pikëpamja filologjike variantet e emrave Beusas me Bosat

dhe Daza me Dasmedius, duke u mbështetur në qëndrimin e Wilkesit mbi ta. Po qëndrimi juaj, cili është? Emri Beusas, në gjinore Beusantis, i cili haset ndër dalmatët, është krahasuar me mesapishten Bosat, me Buzetius ndër japodët dhe me Busio në Panomi. Emrat Daza, Dasius dhe Dazomenus janë lidhur me Dasmenus në Panoni dhe Dazos në Italinë jugore.

Shkruani një përmbledhje të gjithë informacionit të mbledhur nga teksti

“Gjuha ilire”. Nxirrni përfundimet tuaja objektive. Përmbledhja të përqendrohet në 10 mendimet më të rëndësishme të tekstit si: shtrirja e Ilirisë, raportet me mesapishten, dokumentimi, qëndrime studiuesish etj. Hartoni një fjalorth ilirik me emra të fushës së onomastikës dhe të toponomastikës, duke dhënë edhe shpjegimet përkatëse (në qoftë se është e mundur, por klasifikimi i tyre është shumë i rëndësishëm). Onomastikë: Bato, Skerdilaid etj. Toponomastikë: Kosovë-Fusha e Mëllenjave, Dardani- Fusha e Dardhave, Beograd- Qytet i Bardhë, Pulia- nga fisi ilir i Japigëve etj.

Detyrë:

Lexoni qëndrimin e Prof. Çabejit lidhur me gjuhën ilirike dhe shqipe. Dalloni pikat e përbashkëta dhe dallimet mes Wilkesit dhe Çabejit në një raport informativ me titull “Çabej versus Wilkes”. Të krahasohet me 10 fjalitë e nxjerra nga përmbledhja në aspektin:

1. shtrirja gjeografike e Ilirisë; 2. raportet me fqinjët, 3. qëndrimi i grekëve ndaj ilirëve; 4. raportet me mesapishten; 5. përmendja e emrave ilire në burimet historike. (jo më shumë se 20 fjali)

1.2 Shqiptarët

Ashpërsia dhe bujaria e shqiptarit- Një kuptim i lartë për nderin-Gjuha-Feja-Zakonet

Ora I

Objektiva:

a) Nxjerrja e informacionit të llojit të ndryshëm nëpërmjet të vëzhguarit dhe

renditja e tij sipas karakteristikave të tekstit informativ;

b) Të lexuarit e tekstit në mënyrë të orientuar dhe sintetizimi i mendimit të

nxënësit për refleksionet individuale; c)Të debatuarit mbi informacione të ndryshme duke shprehur qëndrime e gjykime personale.

Të vëzhguarit:

Vështroni pikturën në foto dhe listoni informacionin, sipas rubrikave që vijojnë:

a) antropologjik;

Populli që të bie më shumë në sy janë shqiptarët. Burrat janë shtatlartë dhe zeshkanë, me tipare të pashme dhe të rregullta.

b) etnografik;

Ai dëshiron që xhamadani i tij të jetë i qëndisur me serm e flori. Zakonisht, fustanella e tij është borë e bardhë. Opingat, rëndom prej lëkure të kuqe, kanë nga një xhufkë të madhe në majë c)kulturologjik. Në të vërtetë, në të gjithë vendin, shqiptari më la përshtypjen e një sqimatari; Opingat, rëndom prej lëkure të kuqe, kanë nga një xhufkë të madhe në majë për të cilën shqiptari mendon se është pjesë veçanërisht e rëndësishme e “kapardisjes” së tij”.

Shkruani, duke u bazuar mbi gjithë të dhënat e tekstit, të vëzhgimit dhe të

procesit të listimit, një tekst informativ prezantues të pikturës së mësipërme.

Për nxënësit që nuk ndihen ende të aftësuar për shkrimin e tekstit informativ, sugjerohet t’i drejtohen tekstit me të cilin punuam mbi tiparet antropologjike, etnografike, kulturologjike të shqiptarëve tek të vëzhguarit.

Të lexuarit:

Pikat e mëposhtme orientojnë drejt teknikës së leximit të drejtuar:

Lexoni tekstin e mëposhtëm, duke u mbështetur në pikat që vijojnë:

- Ndërtoni një bazë të të dhënave që keni mbi kontekstin historik në të cilin është ndodhur Shqipëria në fundin e shek. XIX dhe fillimin e shek. XX.

Me anën e brainstorming ndërtojmë një bazë të dhënash historike në tabelë bazuar vetëm në dijet e mëparshme të nxënësit.

- Gjatë leximit, gjeni lidhjet që ekzistojnë mes kontekstit historik dhe informacionit që mbart ky tekst.

Mund të qëllojë që disa nga qëndrimet e autorit të mos përputhen me atë që nxënësi di nga historia. Qëllimi i pyetjes është pikërisht të evidentohet ky aspekt.

- Bëni pyetje për çështjet që janë të paqarta për ju.

- Nxirrni konkluzionet tuaja personale dhe thoni nëse ju pëlqejnë apo jo

përshtypjet e Fraserit për Shqipërinë dhe shqiptarët. Nxënësit nxjerrin përfundimet e tyre mbi atë që lexojnë dhe i renditin në formën e tezave në tabelë. Më pas, ata diskutojnë se çfarë ju pëlqen nga idetë dhe çfarë jo.

- Fokusohuni në informacionin që jepet dhe krahasojeni atë me dijet që keni

mbi Shqipërinë e parapavarësisë. Sugjerohet të shkruhet në tabelë në dy kolona ku të renditen çfarë dinë dhe çfarë mësojnë të re me qëllim që të evidentohet informacioni i ri.

- Dalloni se çfarë është e rëndësishme në tekst.

Thelbi i pyetjes fokusohet tek krahasimi që autori i bën mentalitetit të popullit shqiptar me popullsitë e tjera të Evropës si p.sh. me irlandezët.

- Sintetizoni informacionin në mënyrë të përmbledhur pas leximit të parë të tekstit. Nxënësi duhet të përmbledhë me gojë në një raport me pika (jo më shumë se 15 fjali) gjithë informacionin e ri që jepet në tekst.

USHTRIMET

Listoni në dërrasë disa argumente të tekstit, që ju duken provokuese. Pasi të argumentoni se ku qëndron provokacioni ose pasaktësia e të perceptuarit nga ana e libërshkruesit, shpalosni mendimin tuaj dhe më pas qëndrimin mbi argumentin në fjalë. Të diskutohen tezat e Fraserit si vijon:

1. Shqiptari nuk ka as art, as letërsi, as politikë kombëtare, as ndonjë “çështje shqiptare”, as individualitet si shqiptar përkundrejt racave fqinje.

2. Shqiptarët që jetojnë pesëdhjetë a gjashtëdhjetë milje larg njëri-tjetrit kanë vështirësi të mëdha për t’u kuptuar.

3. Shqipëria nuk ka ndonjë peshë të madhe në problemin ballkanik.

Klasifikoni në mënyrë të përmbledhur informacionin mbi:

- karakterin e shqiptarit; Dhe, sikundërse skocezët, shekuj më parë, që pavarësisht nga ndryshimet ndërmjet tyre, puqeshin me njëri-tjetrin nga urrejtja që ushqenin për anglezët, kështu edhe shqiptarët i bashkon urrejtja që kanë për sllavët (emotivë si gjithë popujt e tjerë)/ Kombet përreth tyre ua kanë pasur aq shumë frikën – për shkak të pasionit të tyre mbizotërues dhe të pashuar për luftën (luftarakë)/ Mungesa e rrugëve, shtigjet e rrezikshme malore dhe zilitë

ndërfisnore kanë bërë që çdo zonë, e mbërthyer mes malesh të pakalueshëm, të ndjehet e vetëmjaftueshme (karakter i izoluar, i mbështetur edhe tek studimi i Edith Durham)/ Gjithkund vërehet një bujari e rreptë + veç nderit, të cilin e ka shenjtëruar mbi gjithçka (bujaria dhe nderi)/

Ai nuk është hajn (nuk është hajdut)/ Fjala e shqiptarit ka më shumë peshë se sa ujdia me të. (besa),/ por që ruajtën pavarësinë e tyre, duke u strehuar në kështjellat e maleve shqiptare. (të pavarur)/

- zhvillimin kulturor të tij;

Shqiptari nuk ka as art, as letërsi, as politikë kombëtare, as ndonjë “çështje shqiptare”, as individualitet si shqiptar përkundrejt racave fqinje/ Gjuha e tij është e patrajtë dhe e zvetënuar. Ekziston një alfabet kombëtar, por zor se është përdorur ndonjëherë. Në një pjesë të vendit përdoren germat latine, kurse në pjesën tjetër germat greke janë krejt të zakonshme. Në disa zona të tjera fjalë greke, kurse në të tjera akoma fjalë sllave. Si pasojë, shqiptarët që jetojnë pesëdhjetë a gjashtëdhjetë milje larg njëri-tjetrit kanë vështirësi të mëdha për t’u kuptuar./ Shqiptari është i paditur dhe besëtytë (politeizmi i kulturës së trashëguar folklorike shqiptare)/ Por për sa kohë janë të përçarë, nuk kanë asnjë ndikim politik (të paorganizuar politikisht).

- informacionin që merrni mbi ekzistencën e kanunit;

Vërshëllima e plumbave nuk e frikëson shqiptarin, por nga njollosja e nderit të tij, sepse, duke sulmuar një femër, ai, në të vërtetë, ka sulmuar dikë që s’mund të marrë hak./

- situatën historike në të cilën ndodhej Shqipëria në atë kohë;

Është i bindur se të huajt, veçanërisht italianët, duan të dëbojnë turqit vetëm për t’u zënë vendin. Ata e urrejnë sundimin, prandaj do të duronin më mirë sundimin formal turk, se sa sundimin e rreptë italian a austriak./ Edhe pse shqiptari do të dëshironte të flakte tej varësinë, qoftë dhe formale, nga Turqia, është pikërisht kjo varësi që pengon që vendi të kthehet në një arenë vrasjesh dhe plaçkitjesh ndërmjet fiseve, dhe ajo që mban larg italianët, të cilët s’ka dyshim që duan të pushtojnë vendin. Kështu, Shqipëria nuk ka ndonjë peshë të madhe në problemin ballkanik. Sigurisht, me anë të një kryengritjeje të përgjithshme, ata do të mund të vinin në pozitë të vështirë turqit. Por për sa kohë janë të përçarë, nuk kanë asnjë ndikim politik. (Pragu i Luftës së I Botërore)

- të dhëna të tjera si: demografike, fetare etj.

Shqiptarët mund të ndahen si skocezët. Malësitë e Veriut banohen prej fiseve, ndërsa në ultësirat më pjellore të Jugut sistemi fisnor vjen duke u zhdukur.(organizimi ende fisnor)/ Mungesa e rrugëve, shtigjet e rrezikshme malore (me infrastrukturë të pazhvilluar)/. Për më tepër, ka ndryshime të shënuara racore midis shqiptarëve gegë, që jetojnë në veriun e ashpër, dhe shqiptarëve toskë të jugut më pak të ashpër. Do të arrinit në përfundimin se ata në të shkuarën kanë qenë kombësi të ndryshme/ Fiset e Shqipërisë nuk kanë një fe të përbashkët.(feja e shqiptarit është shqiptaria)/Bujqësia është e prapambetur dhe ajo ushtrohet pa ndonjë qëllim tjetër, pos plotësimit të nevojave të sotpërsotshme. Nuk prodhohet asgjë, përveç do endëzave të vogla prej mëndafshi në Elbasan. Sa për tregtinë, atë nuk e kuptojnë fare. (zhvillimi ekonomik)

Cili është qëndrimi që Fraseri mban lidhur me ndarjen gjeografike gegë-

toskë? A bini dakord ju me autorin në këtë pikë? Debatoni argumentin duke

u mbështetur në faktet gjuhësore, etnografike dhe kulturologjike.

Teza e Fraiserit është që janë të ndarë gjeografikisht, nga pikëpamja racore, fetare, dialektore dhe kulturore.

1. Malësitë e Veriut banohen prej fiseve, ndërsa në ultësirat më pjellore të Jugut sistemi fisnor vjen duke u zhdukur (gjeografike dhe e organizimit të brendshëm).

2. Në një pjesë të vendit përdoren germat latine, kurse në pjesën tjetër germat greke janë krejt të zakonshme (ndikimi i ndryshëm i kulturave fqinje). Në disa zona të tjera fjalë greke, kurse në të tjera akoma fjalë sllave (ndikimi i ndryshëm i kulturave fqinje mbi dialektin tosk dhe geg, ndikimi në fakt është thjesht për arsye gjeografike). Si pasojë, shqiptarët që jetojnë pesëdhjetë a gjashtëdhjetë milje larg njëri-tjetrit kanë vështirësi të mëdha për t’u kuptuar (dallimet mes dy dialekteve). Për më tepër, ka ndryshime të shënuara racore midis shqiptarëve gegë, që jetojnë në veriun e ashpër, dhe shqiptarëve toskë të jugut më pak të ashpër (dallime fizike mes veriorëve dhe jugorëve si në çdo vend tjetër ku klima malore dhe ajo mesdhetare ndikojnë në tiparet e popullsisë).

3. Më i rëndësishmi nga fiset e Veriut, mirditorët, janë të krishterë: katolikë, romanë. Në Jug, shqiptarët janë të krishterë dhe, duke qenë në kufi me grekët, kanë përqafur Kishën Ortodokse (dallimet fetare). Shqiptari mysliman është nën ndikimin e fqinjëve të tij të krishterë. Ai pi verë dhe është veçanërisht i dhënë pas birrës – më rastisi të gjej edhe shishe birre nga Mynihu – dhe betohet në emër të Virgjëreshës.

4. Zakonet e mirditorëve dhe të toskëve ndryshojnë mjaft. Mirditorët kanë një diçka në shëmbëllim të qeverisjes, por gjithçka vendoset nga prijësit e fiseve më të fuqishëm. Ligjet e tyre janë gati spartane dhe shpesh tejet të ashpra. Interesante është praktika e vëllamërisë. Dy burra betohen që të jenë vëllezër (kanuni si mjet rregullator qeverisës). Marrëdhënia konsiderohet aq vëllazërore, sa nuk lejohet që fëmijët e tyre të martohen me njëri-tjetrin.

5. Toskët janë më punëtorë se sa mirditorët, madje disa prej bejlerëve të tyre janë mjaft të kamur.

Krahasoni qasjet e Bajronit mbi shqiptarët me ato të Fraserit. Dalloni pikat

e

përbashkëta dhe dallimet.

Lexohen qëndrimet e Bajronit dhe evidentohen në dërrasë. Me anë të dy kolonave paraqesim qëndrimet e secilit shkrimtar mbi shqiptarët dhe më pas vërehen të përbashkëtat dhe dallimet. Agimi lind: me të po çahen brigjet / e Shqipëris’ së rreptë, shkëmbi i Sulit Bajron

Shih t’egrin shqiptar me fustanellë / E rrobat të qëndisura me ar./ Armët të lara me flori, sa bukur! Bajron Të rreptë bijt’e Shqipes! Po vetitë nuk u mungojnë; veç t’ishin më t’arrira; / Armiku ua pa kurrizin ndonjëherë, / Kush e duron si ata mundimin’ e luftës? / Shkëmbinjt’ e tyre s’janë më të patundur / Nga ata në çast rreziku dhe nevoje: / Ç’armiq për vdekje, po sa miq besnikë! / Kur besa a nderi i thrret të derdhin gjakun, / si trima turren ku t’i çojë i pari i tyre. Bajron

Shkrimi i tekstit informativ

ORA II

Objektiva:

a) Të përvetësuarit e shkrimit të një teksti informativ;

b) Të qëmtuarit e tekstit për nga pikëpamja e tipareve të tekstit informativ;

c) Të analizuarit e tekstit për nga organizimi i brendshëm

Mësuesi shpjegon shkrimin e tekstit informativ për nga qëllimi, organizimi i brendshëm dhe lloji i tyre, ideja kryesore, përdorimi i fjalëve çelës dhe mjetet gjuhësore që i dallojnë secilin prej tyre.

Rilexoni tekstin dhe ritregojeni atë në formë shumë të përmbledhur, pa

vendosur theksin në asnjërën prej ideve të autorit. Qëllimi i këtij ushtrimi është informimi i audiencës me tezat që Fraiser parashtron në tekst. Ritregimi duhet të jetë vetëm dhe vetëm informativ, prandaj gjatë prezantimit të tij, nxënësi orientohet të përdorë vetëm tone dëftore të të treguarit.

Ritregimit informativ që dëgjuat nga shokët, shtojini qëndrimet tuaja argumentuese mbi idetë e tekstit.

Teksti që do të përftohet duhet të ketë karakteristikat e përdorimit të enumeracionit dhe të lidhjes shkak-pasojë. Pra nga një tekst informativ të thjeshtë, rikrijohet një tekst informativ me karakter enumerativ dhe shkak- pasojë, por tani nxënësi duhet të sjellë argumentet e veta.

Shkruani tri pyetje për tri çështje që mendoni se nuk janë të trajtuara në

mënyrë të qartë në tekst, duke filluar me “Po mendoja, po sikur…”. Ndihmoni njëri-tjetrin në përgjigje dhe shpjegime.

Nxënësi ngre tre pyetje për tre teza të ndryshme të autorit dhe jep përgjigjen e vet personale mbi këto argumente duke krijuar tre tekste informative të shkurtra të organizuara nëpërmjet krahasim/kontrastit mes ideve të Fraiserit dhe ideve të veta personale.

Evidentoni në tekst gjithë elementet e organizimit të brendshëm për nga rendi

kronologjik dhe rishkruajeni këtë informacion duke u nisur nga shtrirja kohore. Për realizimin e këtij ushtrimi duhet mbajtur parasysh se nxënësit duhet të mbështeten tek argumentet që Fraiseri i ka sjellë nga e kaluara për të argumentuar qëndrimin e tij. Ato janë: Në fakt, do të ishte krejt e lehtë të provohej se shqiptarët nuk janë një popull, por një gjysmë duzine popujsh. Ata janë fëmijë të racave të dëshpëruara, sfiduese dhe të nxjerra jashtë ligjit, të cilat as u zhdukën dhe as u asimiluan nga pushtuesit, por që ruajtën pavarësinë e tyre, duke u strehuar në kështjellat e maleve shqiptare. (shqiptarët kanë qenë popullsi banuese në Ballkan gjatë dyndjeve barbare të gotëve, visigotëve etj. )/ Dhe, sikundërse skocezët, shekuj më parë, që pavarësisht nga ndryshimet ndërmjet tyre, puqeshin me njëri-tjetrin nga urrejtja që ushqenin për anglezët, kështu edhe shqiptarët i bashkon urrejtja që kanë për sllavët (dyndjet sllave në Ballkan)/ Argumentet mbi kanunin-

shek. XIII-XV që kur kanë filluar të shfaqen/ Ekziston një alfabet kombëtar (1908)/ Ata e urrejnë sundimin, prandaj do të duronin më mirë sundimin formal turk, se sa sundimin e rreptë italian a austriak (fillimi i shek. XX). Këto pika trajtojini në një tekst informativ mbi Shqipërinë.

Shkrimi i tekstit informativ

ORA III

Objektiva:

a) Të ushtruarit mbi shkrimin e artikujve informativë;

b) Të përmirësuarit e shkrimit informativ nëpërmjet teknikave të krahasim-

kontrastit;

c) Të diskutuarit mbi përmbajtjen e tekstit.

Rilexoni gjithë shembujt apo vërejtjet e Fraserit lidhur me Shqipërinë dhe

shqiptarët. Përpunojini këta shembuj në mënyrë të atillë që të shkruani një artikull të shkurtër mbi subjektin e caktuar. Jepni qëndrimin tuaj mbi këta shembuj, por pa u pozicionuar. Subjekti janë shqiptarët në fillimin e shek. XX, fillimi i Luftës së parë Botërore. Tezat dhe argumentimin e tyre sipas Fraserit, përpunojini sipas këndvështrimit tuaj duke përdorur shkak-pasojën dhe enumeracionin.

Në tekstin “Shqiptarët” të Fraserit trajtohen çështje në mënyrë të krahasuar dhe të kontrastuar. Duke u mbështetur në vëzhgimet e tij, shkruani dy raporte të shkurtra analitike mbi këto çështje. Çështjet që trajtohen nëpërmjet krahasim-kontrastit janë:

1. Shqiptarët mund të ndahen si skocezët.

2. ai nuk njeh asgjë, veç nderit, të cilin e ka shenjtëruar mbi gjithçka.

3. ka ndryshime të shënuara racore midis shqiptarëve gegë, që jetojnë në veriun e ashpër, dhe shqiptarëve toskë të jugut më pak të ashpër (këtu përfshihet gjuha, zhvillimi, organizimi i brendshëm, tipologjia, feja etj.)

Analizoni raportin mes të cilit qëndron natyra shqiptare me shqiptarët,

duke u mbështetur në lidhjen shkak – pasojë sipas Fraserit dhe përfundimeve të tij. Për këtë nisemi nga: Malësitë e Veriut banohen prej fiseve, ndërsa në ultësirat më pjellore të Jugut sistemi fisnor vjen duke u zhdukur.

Diskutim i lirë mes nxënësve:

Si e gjykoni ju: Pse Fraseri e ka shkruar këtë libër dhe çfarë është përpjekur të vërtetojë ai me këtë?

A mund të vlerësoni se cilat janë tri pikat më të forta ku është mbështetur Fraseri, për të dhënë karakterin e shqiptarëve? Si e gjykoni ju, a mund të kishte përfshirë ide të tjera?

Të shkruarit

Krijoni një bibliografi me librat e të huajve mbi shqiptarët.

Për këtë mund të bëhen kërkime në internet apo të shfrytëzohet teksti mësimor dhe citimet e përmendura aty. E rëndësishme është që ai ta shkruajë si duhet bibliografinë duke u bazuar tek: të renditen sipas rendit alfabetik, duke ndjekur pasqyrimin Mbiemër + emër autori, titull libri, shtëpia botuese, *nr. i botimit në qoftë se ka shumë, vendi, viti i botimit).

Diskutim i lirë:

Cilat janë tiparet e shqiptarëve sipas këndvështrimit tuaj? Listojini ato në

tabelën e mëposhtme dhe krahasoni mendimet tuaja për:

tipare fizike, tipare etnokulturore, tipare gjuhësore, tipare historiko-politike. Analizoni kuptimin e tolerancës fetare dhe respektimin e minoriteteve etnike dhe gjuhësore (komunitetet endacake) në Shqipëri. Jepni gjykimin tuaj mbi këtë situatë dhe vlerat që i atribuon vendit tonë kjo bashkëjetesë.

Si e imagjinoni të ardhmen kulturore dhe politike të Shqipërisë deri në vitin 2020. Çfarë ndryshimesh pozitive prisni? Argumentoni qëndrimet tuaja.

DETYRË

Shkruani një raport përmbledhës analitik mbi qëndrimet e Fraserit përkundrejt shqiptarëve, duke i dhënë trajtën e një raporti informativ.

Detyrë me shkrim 1 (1 orë) Shkrimi i tekstit informativ

Objektiva:

a)Të shkruarit sipas parametrave dhe tipareve të një teksti informativ; b)Të shkruarit saktë dhe në mënyrë të përqendruar të hyrjes dhe mbylljes; c)Të shkruarit e një brendie koherente dhe të plotë; d)Të përdorurit e një gjuhe të zgjedhur të ligjërimit të shkruar.

Sugjerohet që nxënësi të punojë me libër përpara me qëllim që t’i përmbahet sa më saktë hapave të shkrimit të tekstit informativ dhe organizimit të brendshëm të tij. Sigurisht, që mësuesi ftohet të zgjedhë një temë tjetër për realizimin e detyrës, ndryshe nga propozimi i autorëve.

Kreu II0 Teksti shpjegues

2.1 Ikja nga kompleksi i Rozafës

Ora I

Objektiva:

a) Të lexuarit e tekstit dhe të kuptuarit e tij;

b) Të analizuarit e qëndrimit të Fugës për legjendën e Rozafës;

c) Të diskutuarit e raporteve të interpretimit të legjendës si e njohim me

parashtrimin e Fugës.

Çfarë dini mbi legjendën e krijimit të kalasë së Rozafës dhe thoni se cili është morali i saj sipas mendimit tuaj. Varianti në gegnishten perëndimore:

" I ra mjegulla Bunës dhe e mbuloi të tanë. Tri ditë e tri net kjo mjegull mbeti

aty. Mbas tri ditësh e tri netësh nji erë e hollë fryu e e naltoi mjegullën. E naltoi

dhe e shpuni deri në kodrën e Valdanuzit. Aty maje kodrës tre vëllazën punoshin. Ndërtoshin nji kështjellë. Po, murin që naltoshin ditën u prishej natën, e kësisoj nuk e naltonin dot. Na kalon aty nji plak i mirë.

- Puna e mbarë, o tre vëllazën.

- Të mbarë paç, o plak i mirë. Po ku e sheh ti të mbarën tonë? Ditën punojmë,

natën na shembet. A din me na diftue ndoj fjalë të mirë: çka të bajmë që t'i mbajmë muret më kambë?

- Unë di - u thotë plaku - po drue me jua thanë se a' mëkat.

Atë mëkat hidhe mbi krytin tonë, se na duem ta qëndrojmë më kambë nji këtë kështjellë. Plaku i mirë mendohet e pyet:

- A jeni të martuem, trima? A i keni ju të tri varzat e jueja?

- Të martuem jemi - i thonë ata. - Edhe të tre i kemi varzat tona. Na thuej pra ç'të bajmë që ta qëndrojmë këtë kështjellë?

- Në daçi m'e qëndrue, lidhuni me besa-besë: varzave mos u diftoni, në shpi

mos kuvendoni për fjalët që do t'ju thom unë. Atë prej të tri kunatave që do të vijë nesër bukë me ju pru, ta merrni e ta muroni të gjallë në mur të kështjellës.

Atëhere keni me pa se muri ka me zanë vend e me qëndrue për jetë e mot. Tha kështu plaku e shkoi: njitash u pa, njitash s'u pa. Medet! Vëllai i madh e shkeli besën e fjalën. Kuvendoi në shtëpi, i tregoi vashës së vet kështu e kështu, i tha të mos vinte atje të nesërmen. Edhe i mesmi e shkeli besën e fjalën: ia tregoi të tana vashës së vet. Vetëm i vogli e mbajti besën e fjalën: nuk kuvendoi në shpi, nuk i tregoi vashës së vet. Nadje. Të tre ngrihen shpejt e shkojnë në punë. Çekanët shkapeten, gurët copëtohen, zemrat rrahin, muret naltohen. Në shpi, nana e djemve s'din gja. I thotë të madhes:

- Moj nuse e madhe, mjeshtrit duen bukë e ujë; duen kungullin me venë. Nusja e madhe ia kthen:

- Besa, nanë, sod s'mund të shkoj se jam e sëmunë. Kthehet i thotë të mesmes:

- Moj nuse e mesme, mjeshtrit duen bukë e ujë; duen kungullin me venë.

- Besa, nanë, sod nuk mund të shkoj, se kam me shkue te fisi me bujtë. Nana e djemve i kthehet nuses së vogël:

- Moj nuse e vogël

Nusja e vogël brof në kambë:

- Urdhno, nanë!

- Mjeshtrit duen bukë e ujë; duen kungullin me venë.

- Besa, nanë, unë shkoj, po e kam djalin të vogël. Drue se don gji me pi e kjan.

- Nisu, shko, se djalin ta shikjojmë na, s'ta lamë me kja - i thonë të kunatat.

Ngrihet e vogla, e mira, merr bukë e ujë, merr kungullin me venë, e puth djalin në të dy faqet, niset e bjen në Kazenë; njaty ngjit kodrën e Valdanuzit, i avitet vendit tek punojnë të tre mjeshtrit: dy të kunetnit e i shoqi.

- Puna mbarë, o mjeshtër! Po ç'asht njikështu?

Çekanët ndalen e s'shkapeten, po zemrat rrahin fort e fort. Fëtyrat zbehen. Kur e sheh i vogli të shoqen, hedh çekanin prej dore, mallkon gurin e murin. E shoqja i thotë:

- Ç'ke ti, o im zot? Pse mallkon gurin e murin?

Hidhet kunati i madh:

- Ti paske lindë n'e zezë ditë, moj kunata jonë. Na e kemi ba me fjalë me të murue të gjallë në mur të kështjellës.

- Shëndosh ju, o kunetë. Po unë do t'ju la nji porosi: kur të më muroni në mur,

synin e djathtë të ma lini jashtë, dorën e djathtë të ma lini jashtë, kambën e djathtë të ma lini jashtë, gjinin e djathtë të ma lini jashtë. Se djalin e kam të vogël. Kur të nisë të kjajë - me njanin sy do ta shikjoj, me njanën dorë ta ledhatoj, me njanën kambë t'i tund djepin e me njanin gji t'i jap me pi. Gjini m'u nguroftë, kështjella qëndroftë, djali jem u trimnoftë, u baftë mbret e mbretnoftë!

Ata e marrin nusen e vogël e e murojnë në themel të kështjellës. Dhe muret

ngrihen, naltohen, nuk shemben ma si ma parë. Po rranxë tyne gurët janë edhe sod të lagun e të myshkun, sepse vahdojnë me pikue lotët e nanës për birin e

saj

Komentoni fotot dhe analizojini për nga simbolikat e secilës prej tyre. Evidentoni ngjashmëritë dhe dallimet në mesazhet që mbart secila prej tyre.

E biri? Biri u rrit, luftoi e trimnoi. "

1. Fotoja 1 lidhet me ndërtimin dhe ekzistencën, fotoja II me flijimin dhe vazhdimësinë e jetës dhe të brezave (ekzistencën sërish).

2. Fotoja I lidhet me luftën, fotoja II me fillimin e jetës, po dhe mbarimin e saj.

3. Mesazhi i fotos I lidhet me lashtësinë e shqiptarëve dhe mbijetesën e tyre në shekuj, fotoja II lidhet me sakrificën e nënës për të çuar deri në fund misionin e saj si krijuese e jetës.

Vlerësoji këto fotografi për nga misticizmi i tyre. Po ju si mendoni, a është e mistershme vetë legjenda e kalasë së Rozafës? Diskutoni. Misticizmi i fotos ka të bëjë me tunelet e errëta të saj, fakti që ajo u ndërtua duke u shkelur besa. Mistika e fotos së dytë, mbetet tek fakti që një i vdekur vazhdon të jetë burim jete për krijesën e saj. Pra vdes njeriu, por jo vepra dhe misioni i tij. Sensi i sakrificës dhe i dashurisë sublime për krijimin.

LEXIM I DREJTUAR

Lexoni tekstin duke shënuar togfjalëshat që janë të paqartë për ju dhe shpjegojini me mësuesen. Mbështetuni në shpjegimet e mëposhtme për të kuptuar më mirë tekstin.

Ushtrime

Bëjini një përmbledhje të shkurtër fabulës së esesë dhe krahasoni

mendimet tuaja fillestare me idetë që krijuat pas leximit të pjesës “Ikja nga kompleksi i Rozafës”. A përputhen ato, ku dhe pse? Fabula është me një mesazh të dyanshëm: Shoqëritë ngrihen mbi bazën e tradhtive dhe një shoqëri e ngritur mbi tradhti jeton vetëm përkohësisht. Krahasimi në parim hedh poshtë konceptin e ndërtimit të shoqërisë shqiptare mbi ruajtjen e virtytit të besës dhe mitin e sakrificës në legjendë. Përputhet me konceptin e ekzistencës.

Teksti shpjegues

ORA II

Objektiva:

a) Të përvetësojë e tiparet e një teksti shpjegues;

b) Të analizojë tiparet shpjeguese të tekstit “ikja nga kompleksi i Rozafës”;

c) Të studiojë qëndrimet e Fugës mbi kompleksin e Rozafës.

Cili është parimi metodologjik që analisti Artan Fuga ka ndjekur në

studimin e tij? A mendoni se kjo metodologji është aktuale dhe pse? Sugjerohet orientimi në paragrafin:

Në shkencat e sotme shoqërore ka një metodologji të caktuar për të përdorur modernitetin në zbulimin e përmbajtjes së vlerave dhe domethënies së kulturës tradicionale, si dhe tradicionalen për të lexuar më në thellësi modernen. Fjala është, siç thuhet, për ta lexuar traditën nëpërmjet aktuales dhe aktualen nëpërmjet traditës. Duke u mbështetur në këtë model të arsyetuari, do të dëshironim të flisnim për qëndrueshmërinë e institucioneve politike që ishin ngritur gjatë fazës së tranzicionit në Shqipëri, duke iu referuar legjendës së stërvjetër, që ka marrë emrin e Rozafës. Ndërsa ikjen

nga pastabiliteti institucional, që ka karakterizuar fazën e tranzicionit shqiptar, do ta emërtonim simbolikisht si ikje nga kompleksi i Rozafës, ashtu sikurse fëmija ikën, në njëfarë mënyre, nga kompleksi i Edipit, pavarësisht mesazheve të përhershme që ai i dërgon gjatë gjithë jetës së vet. Vështruar kështu, e gjithë faza e tranzicionit të institucioneve politike shqiptare do të konsiderohej si ikje nga kompleksi i Rozafës, pastabiliteti dhe shprishja ciklike që ka karakterizuar “fëmijërinë” e tyre. Zbuloni tezën që Fuga paraqet për analizë dhe diskutoni aktualitetin e saj. TEZA: Një e drejtë që duhet kompensuar. Aktualiteti i tezës lidhet me fazën ende transitive të vendit në ngritjen dhe funksionimin demokratik të institucioneve drejtuese të shtetit. Rindërtoni legjendën dhe interpretoni simbolikat e 1) kalasë – Pushteti: Kalaja është ndërtuar me mure të forta, ka hije të rëndë, duket se materiali i gurtë me të cilin është ndërtuar e bën tepër

Nga pikëpamja njerëzore, ajo është njëherazi e fortë

dhe e dobët. Hiqni vellon e misterit fillestar, tregoni se në çfarë mënyre u

procedua për ta flijuar nusen e re dhe gjithçka mund të shembet nga brenda, nga lufta vëllavrasëse. Vëllai i vogël dhe fëmija i tij, tashmë i rritur, do të kërkonin të hakmerreshin që në çastin kur do të merrnin vesh të vërtetën. Muret, institucionet, pra, kanë një pikë çekuilibrimi themeltar; ato mund të mbahen ngritur vetëm nëse e vërteta fshihet nëpërmjet manipulimit. Paradoksi do të bënte që e vërteta të ishte shkatërrimtare dhe gënjeshtra ndërtimtare. Mbajtja më këmbë e konstrukteve murale do të kërkonte që ato “të mirëmbaheshin” në mënyrë të vazhdueshme nga hipokrizia vëllazërore. 2) tre vëllezërve - Duke ditur se drama legjendare lind pikërisht nga paaftësia e vëllezërve për të marrë një vendim të respektueshëm nga ata të tre dhe pastaj nga e gjithë familja klanore, kuptohet se ata nuk kanë përvojë të mjaftueshme dhe strukturë mendore e psikologjike të gatshme për të ushtruar pushtet horizontal brenda një grupi me individë të barabartë në të drejta, në çastin kur pushteti i dikurshëm vertikal, ai i atit, siç duket mjaft autoritar, ka pushuar së vepruari dhe e ka lënë bosh vendin e pushtetit

3) plakut të panjohur - Këshilla e plakut të panjohur që kaloi atypari ishte sa e mistershme, aq dhe e papritur për të tre vëllezërit që kishin mbetur pa autoritetin e atit të tyre, pa pushtetin e tij. Kuptohet që i ati i vëllezërve ka vdekur, sepse, kur skena e tregimit zhvendoset në familje, vetëm ai nuk përmendet. Sigurisht që ky element nuk mungon rastësisht. Mungesa e tij, në mënyrë të pathënë, të heshtur, është vetë guri themeltar i legjendës.

vëllezërit e legjendës vendosën ta

dëgjonin këshillën e plakut për të bërë theror njërën nga gratë e tyre. Por,

4) këshillat- tradhtia, përçarja:

solide. Por, prisni

Tre

vini re! Ata që vendosin ta pranojnë këtë zgjedhje janë dy vëllezërit më të mëdhenj. Ata janë më të rritur në moshë dhe fjala e tyre, ndoshta e thënë më parë, ka pasur më shumë peshë dhe e ka sugjestionuar vëllain e vogël, i cili pranon të bashkohet me zgjedhjen e bërë. Për më tepër, ata, dy më të mëdhenjtë, siç duket, kanë vendosur të mos i qëndrojnë besnikërisht paktit të bërë dhe se do t’ua tregojnë grave të tyre sekretin,

duke i këshilluar që të nesërmen të gjejnë të gjitha pretekstet e mundshme e të mos shkojnë në kantier. Ndoshta, një vështrim i shpejtë sy më sy, ka mjaftuar që ata të merren vesh në çast me njëri-tjetrin. Pra, në të vërtetë, vendimi nuk është marrë në mënyrë të njëzëshme nga të tre vëllezërit, por është një imponim i shumicës (dy vëllezërve të mëdhenj) ndaj pakicës (vëllait të vogël). Gjeni pikat e lidhjes mes tyre dhe analizoni kushtëzimin për këto katër elemente të legjendës. Pakti i fshehtë, i bërë në bashkëpunim ose jo midis të dy vëllezërve të mëdhenj, është ai dhe vetëm ai që, në fakt, çon në marrjen e vendimit për të bërë theror njërën nga gratë, pra bën të mundur ngritjen e bedenave. Sipas hipotezës që edhe vëllai i vogël do të mashtronte njëlloj si dy vëllezërit e mëdhenj, është e sigurt që asnjëra nga gratë nuk do të shkonte ta çonte ushqimin dhe atëherë sakrifica nuk do të mund të bëhej dhe ngritja e kalasë, aq e nevojshme për familjen, nuk do të realizohej. Rilexoni këshillën e plakut dhe analizojeni atë nga pikëpamja pragmatike dhe nga një qëndrim idealist. Krahasoni qëndrimin tuaj me atë të autorit. A ju duken të mjaftueshme shpjegimet që jep ai? Këshilla: Këshilla e plakut të huaj përmblidhet kështu: njëra nga tri gratë e vëllezërve, që rastësisht do të caktohej të sillte ushqimin të nesërmen në drekë në vendin e punës të tre vëllezërve, do të duhej të flijohej duke u murosur e gjallë në themelet e mureve të kështjellës (ASPEKTI PRAGMATIK) dhe prej andej do të kullonte pikë-pikë qumështi i gjirit të saj për të ushqyer foshnjën e parritur, si për t’iu kujtuar brezave të ardhshëm se gjithçka që ishte ndërtuar aty në mënyrë epike, ishte fryt i sakrificës së saj sublime, mbështetej te kapërcimi i së pamundurës, te kapërcimi i jetës te vdekja dhe i vdekjes te pavdekësia (ASPEKTI IDEALIST).

Shpjegohen tiparet e teksit shpjegues Analizoni gjithë tiparet e një teksti shpjegues që ka eseja “Ikja nga kompleksi i Rozafës”, duke u përqendruar te qëllimi i shkrimit dhe si i është qasur autori tezës. Mbështeteni analizën tuaj në pikat e mëposhtme:

- Hyrja, paraqitja e tezës, metodologjia, aktualiteti. Në shkencat e sotme shoqërore ka një metodologji të caktuar për të përdorur modernitetin në zbulimin e përmbajtjes së vlerave dhe domethënies së kulturës tradicionale, si dhe tradicionalen për të lexuar më në thellësi modernen. Fjala është, siç thuhet, për ta lexuar traditën nëpërmjet aktuales dhe aktualen nëpërmjet traditës. Duke u mbështetur në këtë model të arsyetuari, do të dëshironim të flisnim për qëndrueshmërinë e institucioneve politike që ishin ngritur gjatë fazës së tranzicionit në Shqipëri, duke iu referuar legjendës së stërvjetër, që ka marrë emrin e Rozafës. Ndërsa ikjen nga pastabiliteti institucional, që ka karakterizuar fazën e tranzicionit shqiptar, do ta emërtonim simbolikisht si ikje nga kompleksi i Rozafës, ashtu sikurse fëmija ikën, në njëfarë mënyre, nga kompleksi i Edipit, pavarësisht mesazheve të përhershme që ai i dërgon gjatë gjithë jetës së vet. Vështruar kështu, e gjithë faza e tranzicionit të institucioneve politike shqiptare do të konsiderohej si ikje nga kompleksi i Rozafës, pastabiliteti dhe shprishja ciklike që ka karakterizuar “fëmijërinë” e tyre.

Si dhe karakteri i tekstit që lidhet me studime në fushat e shkencave humane. - Brendia përbëhet nga argumentet në funksion të tezës së parashtruar sipas rëndësisë dhe funksionit të tyre; organizimi i tyre në paragrafë dhe shpjegimet përgjegjëse mbi çdo tezë mbështetëse. Mbështetuni te mjetet gjuhësore që përligjin karakteristikat e një teksti shpjegues.

TEZA: Një e drejtë që duhet kompensuar. Nënteza:

1. Paradoksi do të bënte që e vërteta të ishte shkatërrimtare dhe gënjeshtra ndërtimtare

2. Sublimja dhe heroikja pështjellohen në një të tërë të vetme amorale.

3. Dhe, sipas mendësisë patriarkalo-mashkullore, do të jetë pikërisht një grua e pafajshme.

4. Transparenca nuk është kurrë e plotë. Poshtë saj “fle” një realitet opak që e dinë vetëm “vëllezërit” e mëdhenj, ata që kanë mashtruar, por kanë mashtruar për të mirën e “përgjithshme”, pra, edhe atë të nuses së vogël që u flijua te muret e kalasë.

5. Kuptohet që vëllezërit, si bashkësi e strukturuar rishtazi dhe që sapo e kishte humbur aftësinë e mëparshme për t’u organizuar rreth një pushteti atëror (autoritar), veçanërisht vëllezërit e mëdhenj, bëjnë sikur e kanë këtë aftësi.

6. Jo informimi, por shpesh mosinformimi bën që të realizohen projekte të së mirës së përgjithshme. A mund të ekzistojë një shoqëri ku qytetari është i informuar për gjithçka?

7. Çdo nëntezë sqarohet nga autori në tekst.

- Konkluzionet në mënyrë të renditur në funksion të tezës kryesore dhe funksionet e pyetjeve retorike. Gjithsesi, ata, me mundim, me sinqeritet apo me dinakëri, me sakrifica apo me krime, me transparencë apo fshehurazi, vëllazërisht apo pabesisht, nisën të krijonin institucionet e tyre. Nusja e djalit të vogël, e murosur për së gjalli, iu kujton, në formë të ngurtësuar, se ata duhet të krijojnë institucione të vërteta vendimmarrjeje, se duhet ta mbushin zbrazëtinë pushtetore me institucione të reja, të vërteta. Përndryshe, edhe ata vetë, një ditë apo një natë, në të ardhmen, do t’iu nënshtrohen jo vendimeve të hapura publike, por marrëveshjeve të natës, që bëjnë të tjerët me gratë e tyre. Në rast të kundërt, asnjëherë nuk do të arrijnë të merren vesh dhe, për rrjedhojë, ka rrezik që kurrë të mos ketë më kala. Funksioni i pyetjes retorike si aspekt gjuhësor karakteristik për tekstin shpjegues. Shkruani një përmbledhje analitike shpjeguese mbi esenë “Ikja nga kompleksi i2Rozafës”, duke u mbështetur në pikat e mësipërme, por duke përmbledhur detajet mbështetëse dhe duke përpunuar, sipas këndvështrimit tuaj, simbolikën e tyre sociale. Kini parasysh që përfundimet të jenë të drejtpërdrejta dhe pa pyetje retorike. (Jo më shumë se 15 fjali)

Zbërtheni kuptimin dhe simbolikën e murosjes, sipas Fugës, dhe karakterin

epik të dukurisë. Cilat janë shpjegimet e autorit dhe a e mbështesin ato metodologjinë e esesë mbi leximin e traditës nëpërmjet aktuales dhe aktualen nëpërmjet traditës?

Qëndrimi i autorit: do të duhej të flijohej duke u murosur e gjallë në themelet e mureve të kështjellës dhe prej andej do të kullonte pikë-pikë qumështi i gjirit të saj për të ushqyer foshnjën e parritur, si për t’iu kujtuar brezave të ardhshëm se gjithçka që ishte ndërtuar aty në mënyrë epike, ishte fryt i sakrificës së saj sublime, mbështetej te kapërcimi i së pamundurës, te kapërcimi i jetës te vdekja dhe i vdekjes te pavdekësia. Epikja vërehet lehtësisht tek heroizmi i aktit të murosjes. Po, e mbështesin ato metodologjinë e esesë mbi leximin e traditës nëpërmjet aktuales dhe aktualen nëpërmjet traditës, sepse si thotë vetë Fuga është përdorur një metodologji e caktuar për të përdorur modernitetin në zbulimin

e përmbajtjes së vlerave dhe domethënies së kulturës tradicionale, si dhe tradicionalen për të lexuar më në thellësi modernen.

Analizoni në formë të shkruar domethënien e shprehjes “

te vdekja dhe i vdekjes te pavdekësia”, duke ruajtur tiparet e shpjegimit analitik.

Jo më shumë se 4 fjali. Pra, një e vdekur që mban në jetë një të gjallë, pra heroina e legjendës nëpërmjet dy misioneve të saj: të femrës grua dhe nënë dhe të shpirtit flijues për ekzistencën e kalasë.

Ç’do të thotë sipas mendimit tuaj që vendimin t’ia lësh në dorë rastësisë?

Po për autorin, ç’do të thotë kjo? Zbërtheni kuptimin e përkufizimit “Në kushtet e barazisë së të drejtave, flijimi nuk mund të bëhet veçse “rastësisht”.

Rastësia sipas Fugës: Në kushtet e barazisë së të drejtave, flijimi nuk mund të bëhet veçse “rastësisht”. Por rastësia nuk ndodh, çka do të thotë që rastësia asnjëherë nuk ekziston “rastësisht”.

Artan Fuga pohon “

me një të drejtë që duhet kompensuar”. Analizoni bazën e këtyre pohimeve dhe qëndrueshmërinë etike, morale dhe filozofike. Kjo duhet parë në dy aspekte: atë ideal të rastësisë dhe atë praktik në fragmentin:

Në kushtet e një bashkësie me individë të barabartë në të drejta, zëvendësimi i aftësisë së vërtetë vendimmarrëse me marifetin e një marrëveshjeje false të përshëndetur nga të gjitha palët, mund të arrijë të ketë vetëm një sukses afatshkurtër, por nuk mund të realizojë atë koherencë të brendshme të bashkësisë, që mund ta bëjë atë të evitojë katastrofat institucionale të mëpastajme. Dy vëllezërit e mëdhenj e prishën paktin e ruajtjes së fshehtësisë së vendimit që morën dhe, natën, pa u ndier, në fshehtësi, u rrëfyen përpara grave të tyre, të cilat dalin edhe ato si subjekte që e pranojnë hilenë jo si pjesëmarrëse të drejtpërdrejta, por si publik që përfiton prej saj, që pranon pabesinë për hir të interesave të veta të garantuara. Aspekti etik është të vepruarit me mosbarazi, aspekti moral lidhet me këshillën për rastësi e besë ndër ta, aspekti filozofik ka të bëjë me individë të barabartë në të drejta.

,

te kapërcimi i jetës

Struktura bazë e legjendës zë fill me pabarazi”, “

Shtjelloni konceptin “e çekuilibrimit themeltar” të shtetit nëpërmjet legjendës së Rozafës dhe impaktin e këtij koncepti në historinë e shteteve. A ju tremb ky trajtim? Sipas Fugës: Muret, institucionet, pra, kanë një pikë çekuilibrimi themeltar; ato mund të mbahen ngritur vetëm nëse e vërteta fshihet nëpërmjet manipulimit. Paradoksi do të bënte që e vërteta të ishte shkatërrimtare dhe gënjeshtra ndërtimtare. Mbajtja më këmbë e konstrukteve murale do të kërkonte që ato “të mirëmbaheshin” në mënyrë të vazhdueshme nga hipokrizia vëllazërore. Në mënyrë shumë të thjeshtë thoni “fabulën” e krijimit dhe ekzistencës së shtetit, duke u mbështetur në pikat: (shembja) – (flijimi) - (ngritja). A bini dakord me qëndrimin e autorit se që të tre vëllezërit janë “amoralë”? Ku qëndron amoraliteti i tyre dhe si është i përkthyer ky në shoqërinë patriarkalo-mashkullore? shembja: Mungesa e figurës atërore (udhëheqësit të denjë) dhe mangësitë në organizimin e brendshëm të familjes (shtetit) që sjellin shembjen e tij. flijimi: si simboli i sakrifikimit për ekzistencën; ngritja: ndërtimi i kalasë (shtetit) nëpërmjet manovrës së shkeljes së besës ndërvëllazërore, sepse qëllimi i justifikon mjetet. Amoraliteti i vëllezërve sipas legjendës dhe Fugës: Dy vëllezërit e mëdhenj e

prishën paktin e ruajtjes së fshehtësisë së vendimit që morën dhe, natën, pa

u ndier, në fshehtësi, u rrëfyen përpara grave të tyre, të cilat dalin edhe ato si subjekte që e pranojnë hilenë jo si pjesëmarrëse të drejtpërdrejta, por si publik që përfiton prej saj, që pranon pabesinë për hir të interesave të veta të garantuara. Por, ndoshta, edhe të dy vëllezërit e mëdhenj nuk duhen gjykuar aq rëndë; aq më pak e bën këtë legjenda. Ndoshta ata nuk do të gjenin mjet tjetër për të marrë vendimin dhe për ta zbatuar atë, pra, flijimin e nuses së re

– aq të rëndësishëm për ngritjen e mureve të kështjellës.

Analizoni gjithë tiparet e një shoqërie patriarkale, që reflektohen në shkrim, dhe trajtoni thelbin e moralit të saj.

1. Nevoja për drejtim dhe vendimmarrje nga një figurë atërore;

Kuptohet që i ati i vëllezërve ka vdekur, sepse, kur skena e tregimit zhvendoset në familje, vetëm ai nuk përmendet. Sigurisht që ky element nuk mungon rastësisht. Mungesa e tij, në mënyrë të pathënë, të heshtur, është vetë guri themeltar i legjendës.

2. Mungesa e organizimit të tre vëllezërve;

Duke ditur se drama legjendare lind pikërisht nga paaftësia e vëllezërve për të marrë një vendim të respektueshëm nga ata të tre dhe pastaj nga e gjithë familja klanore, kuptohet se ata nuk kanë përvojë të mjaftueshme dhe strukturë mendore e psikologjike të gatshme për të ushtruar pushtet horizontal brenda një grupi me individë të barabartë në të drejta, në çastin kur pushteti i dikurshëm vertikal, ai i atit, siç duket mjaft autoritar, ka pushuar së vepruari dhe e ka lënë bosh vendin e pushtetit.

3. Inferioriteti i vëllait të vogël;

Ata që vendosin ta pranojnë këtë zgjedhje janë dy vëllezërit më të mëdhenj. Ata janë më të rritur në moshë dhe fjala e tyre, ndoshta e thënë më parë, ka pasur më shumë peshë dhe e ka sugjestionuar vëllain e vogël, i cili pranon të

bashkohet me zgjedhjen e bërë. Për më tepër, ata, dy më të mëdhenjtë, siç duket, kanë vendosur të mos i qëndrojnë besnikërisht paktit të bërë dhe se do t’ua tregojnë grave të tyre sekretin, duke i këshilluar që të nesërmen të gjejnë të gjitha pretekstet e mundshme e të mos shkojnë në kantier. Ndoshta, një vështrim i shpejtë sy më sy, ka mjaftuar që ata të merren vesh në çast me njëri-tjetrin. Pra, në të vërtetë, vendimi nuk është marrë në mënyrë të njëzëshme nga të tre vëllezërit, por është një imponim i shumicës (dy vëllezërve të mëdhenj) ndaj pakicës (vëllait të vogël).

4. Sakrifikimi i figurës së një gruaje,

Përse flijohet një grua? Përse flijohet nusja e vogël? Përse i lihet një gji jashtë? Flijimi i femrës në një shoqëri tradicionale burrash maçistë. Flijimi i së dobëtës, i minoritetit, i asaj që i mungon informacioni. Vendosni përballë njëra-tjetrës frazat: “Ai është hero nga injoranca” dhe “Pra, marrja e vendimit bëhet e mundur vetëm nëpërmjet mashtrimit dhe manipulimit që, i drejtuar kundër pjesës së sakrifikuar të bashkësisë, e nxjerr atë jashtë mekanizmit të vendimmarrjes”. Zbërtheni këto pohime dhe simbolikën e tyre për shoqërinë dhe konceptin e ndërtimit të shtetit. Cili është qëndrimi juaj?

“Ai është hero nga injoranca”- Mungesa e dijes sjell verbëri. “Pra, marrja e vendimit bëhet e mundur vetëm nëpërmjet mashtrimit dhe manipulimit që, i drejtuar kundër pjesës së sakrifikuar të bashkësisë, e nxjerr atë jashtë mekanizmit të vendimmarrjes”- Në thelbin e shprehjes qëndron e vërteta se gjithmonë dikush, një kategori sociale mbetet jashtë vendimmarrjes dhe interesave të pushtetit. Të drejta apo mundësi që këtij grupi nuk i kompensohen apo nuk i jepen kurrë.

Detyrë shtëpie

Shkruani një përmbledhje shpjeguese mbi raportin që ekziston mes informalitetit dhe transparencës, duke u mbështetur në argumentet e Artan Fugës dhe duke shprehur në fund qëndrimin tuaj ndaj pozicionimit të tij. Sugjerohet të shtjellohet raporti i ndërtimit të një shoqërie të ngritur jo mbi bazën e rregullave të barabarta për të gjithë dhe ndërgjegjësimit mbi këtë fakt.

Teksti shpjegues

ORA III

Objektiva:

a) Vazhdimi i të studiuarit e qëndrimeve të Fugës mbi kompleksin e Rozafës;

b) Të analizuarit dhe të arsyetuarit e kuptimeve të simboleve dhe metaforave

që janë përdorur në tekst;

c) Të gjykuarit mbi këtë shkrim;

d) Të ushtruarit mbi tekstin shpjegues.

Diskutim i lirë

Jepuni përgjigje pyetjeve të mëposhtme, sipas mendimit tuaj.

- Përse flijohet një grua?

- Përse flijohet nusja e vogël?

- Përse i lihet një gji jashtë?

Cili është, sipas mendimit tuaj, raporti informim-mosinformim në shoqëritë

autoritare dhe shoqëritë e lira? A mund të ekzistojë një shoqëri ku qytetari është i informuar për gjithçka? Analizoni konceptin e së drejtës për informim

në raport me thelbin e ekzistencës së shtetit.

Studim teksti

Cilat mund të jenë shkaqet e tjera të zhdukjes së nuses së vëllait të vogël, sipas autorit Fuga? Komentoni qëndrimin “E dëshirojnë, prandaj e zhdukin”. Krahasojeni me kompleksin e Edipit sipas Fugës dhe fushëpamjes suaj. Përse flijohet një grua? Përse flijohet nusja e vogël? Përse i lihet një gji

jashtë? Flijimi i femrës në një shoqëri tradicionale burrash maçistë… Përse nusja e vogël? Ajo më e reja? Sigurisht më e bukura. Më e freskëta. Mos duan

ta eliminojnë objektin e dashurive inçestuale brenda familjes. E dëshirojnë

prandaj e zhdukin. Nuk e durojnë dot ta duan dhe të mos ta kenë. Ta shohin

e mos ta përvetësojnë. Të zhdukim, se të duam. Njërin gji jashtë, ta shohin të

zhveshur, mes gurësh, inçesti në themel të ndërtimit institucional, varrimi i tij si një sëmundje e pashërueshme. Kemi edhe justifikimin: qumështi të

derdhet që andej për të ushqyer fëmijën…

Kompleksi i Edipit: Kompleksi Edipit e ka marrë emrin nga mitologjia greke, prej emrit të mbretit Edip, ku sipas mitit djali i ri vret babain dhe martohet me të ëmën e tij, pa ditur se kush ishin ata.

Zbërtheni simbolikën e “mbrapshtësisë” të plakut lidhur me provën që ai u

vë vëllezërve përpara. Si përkthehet kjo provë për një shoqëri të konsoliduar

dhe për një shoqëri në tranzicion? A gjykoni se sjellja e vëllezërve mund të

ketë qenë amorale në ndonjë moment? Nuk dihet nëse i huaji mashtrohet

dhe e beson trukun e vëllezërve apo edhe ai bën sikur e beson, ndërkohë që e

di mirë që më parë se, në thelb, me propozimin e bërë, ka futur tharmin e

grindjes vëllazërore në gjirin e familjes. Pra, e ka bashkuar duke e përçarë dhe e ka përçarë duke e bashkuar.

Në shoqërinë tonë kjo përkthehet: a i justifikon qëllimi i plakut (zënia e pushtetit

atëror) mjetet (përçarjen)? Në rastin e vëllezërve, qëllimi është ndërtimi, pra

organizimi i strukturës së brendshme të funksionimit të tyre, reformat e gabuara politike, a e justifikojnë qëndrimin e politikanëve në pushtet.

Analizoni simbolikën dhe metaforën që qëndron në thelb të pohimit “Uniteti

është vendosur, ndonëse i mbështetur mbi një hipokrizi vrastare”. Metafora e unitetit këtu zbërthehet në bindjen që vëllezërit dëshmojnë ndaj

ekzekutimit të këshillës së plakut të panjohur. Ai konsiderohet i tillë, sepse ndërtimi i kalasë bëhet, dhe pavarësisht tradhtisë së brendshme, jeta vazhdon,

e ngritur mbi një krim nga padija dhe pabesia dhe jo si pasojë e sakrificës.

Trajtoni konceptin “revansh vëllavrasës” në kuadër të trajtimit që i ka bërë

autori trajtimit të legjendës së Rozafës dhe sillni shembuj nga realiteti që ta

përligjin këtë.

“Revansh vëllavrasës” sipas Fugës: Por, gjithsesi, ngrehina është e mbështetur mbi themele të rrëshqitshme, sepse palët e kanë pranuar paktin

e përbashkët vetëm pasi njëra prej tyre nuk e di hilenë që i kanë bërë (Ç’ka

ndodhur). Në çdo çast që ta marrë vesh, ajo jo vetëm nuk do ta pranojë më rezultatin e zgjedhjes së bërë, por edhe do të kërkojë revansh vëllavrasës (Ç’mund të ndodhë), çka do të shkaktojë sërish prishjen e mureve të kalasë (Pasojat). Në kushtet e një bashkësie me individë të barabartë në të drejta, zëvendësimi i aftësisë së vërtetë vendimmarrëse me marifetin e një marrëveshjeje false të përshëndetur nga të gjitha palët, mund të arrijë të ketë vetëm një sukses afatshkurtër, por nuk mund të realizojë atë koherencë të brendshme të bashkësisë, që mund ta bëjë atë të evitojë katastrofat institucionale të mëpastajme (Si nuk duhet të jetë).25

Jepini përgjigje, sipas gjykimit tuaj, pyetjeve retorike të mëposhtme, duke

analizuar simbolin përgjegjës në shoqërinë e sotme:

- Mos vallë ata kanë pasur frikë se propozimin e plakut askush nuk do ta pranonte dhe në vend të paqes, midis tyre do të niste një grindje e pafund dhe asnjëherë nuk do të arrihej të merrej një vendim çfarëdo?

- Mos vallë nuk do të kishte kurrë flijim? Dhe, për rrjedhojë, as kala?

Lexoni fundin e esesë prej “Gjithsesi, ata, me mundim, me sinqeritet ”

deri në fund dhe përmblidheni atë në funksion të tezës kryesore të shkrimit

mbi ndërtimin e shtetit. A bini dakord me qëndrimin e autorit? Argumentoni pro dhe kundra. Përmbledhja: Jo në çdo hap, qëllimi duhet të justifikojë mjetet. Duhet idealizëm në ngritjen dhe drejtimin e shoqërisë.

DISKUTIM I LIRË

Cilat janë vlerësimet tuaja për trajtimin që i kanë bërë kompleksit të Rozafës në këtë shkrim? A mund të mendoni për një trajtim tjetër, diametralisht të kundërt të kësaj legjende?

Çfarë risish ju solli njohja dhe analiza e shkrimit “Ikja nga kompleksi i

Rozafës” dhe a i ridimensionoi ndopak qëndrimet tuaja mbi thelbin e shtetit dhe funksionimin e tij?

Të shkruarit

Krijoni një fjalorth me gjithë termat politikë, filozofikë me të cilët u njohët në këtë ese dhe jepni shpjegimet gjegjëse. Nxënësi gjen 5-10 fjalë me kuptim të ri në tekst dhe nisur nga shpjegimi në fjalor dhe kuptimi i tyre në tekst jep shpjegimin e tyre.

Analizoni tiparet e ligjërimit të Artan Fugës në këtë ese, duke u mbështetur

në qartësinë dhe pasurinë e gjuhës së autorit, risitë dhe pastërtinë e shqipes së tij, metaforat dhe simbolikat.

Për të analizuar tiparet e ligjërimit të autorit, mbështetuni tek mënyra se si ai

e ka ndërtuar këtë tekst, llojet e fjalive dhe mjetet gjuhësore të përdorura aty.

Shpjegoni kuptimin e togfjalëshave të mëposhtëm: pushtet atëror; revansh vëllavrasës; marrëveshje false; institucione të vërteta vendimmarrëse; vendime publike.

Bëni ndarjen e esesë në paragrafë dhe mendoni nga një titull që jep

mesazhin e përmbajtjes, për secilin prej tyre.

Lexoni dhe asimiloni përkufizimet e mëposhtme mbi legjendën dhe mitin. Vëreni ngjashmëritë dhe dallimet mes këtyre dy koncepteve.

Legjendat ose gojëdhënat janë rrëfime popullore për një ngjarje të një kohe shumë të largët, për një figurë historike, por që bazohet mbi një fakt të vërtetë. Ky subjekt është stilizuar nga fantazia e zhvillimit të popujve dhe është transmetuar gojë më gojë ndër shekuj. Legjenda nuk mbart përherë një tis simbolik dhe nuk përçon gjithmonë një mesazh thelbësor për lexuesin. Kombet shohin te legjendat një pjesë të trashëgimisë së tyre shpirtërore e kulturore, si dhe vetëdijesohen për identitetin e tyre kulturor. Mitet nga greqishtja janë rrëfime ngjarjesh imagjinare që kanë një domethënie simbolike të thellë. Mitet rrëfejnë për trimëritë e perëndive, zotave etj. Ato kanë një strukturë gjithëkohore që i përgjigjet njëherazi së kaluarës, të tashmes dhe të ardhmes. Vlerësoni trajtimin e legjendës së Rozafës në shkrimin “Ikja nga kompleksi i Rozafës” në mes mitit dhe legjendës. Arsyetoni qëndrimet tuaja. Miti është Rozafa në të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen e kombit tonë. Lidhur me trajtimin si legjendë, sugjerohet diskutimi a e mbart ky mit trashëgiminë kulturore të shqiptarëve. Nxënësit sugjerohen t’i përgjigjen pyetjeve:

1. Është ngjarje e vërtetë po trill fabula e Rozafës.

2. Ç’pjesë të kulturës sonë popullore mbart kjo fabul?

3. A ka ndonjë simbol brenda figurës së vet Rozafa dhe cili është ai? Etj.

Detyrë

Realizoni hartën e tekstit për esenë “Ikja nga kompleksi i Rozafës” në formën e përmbledhjes për çdo argument të trajtuar në këtë punim. Nxënësi sugjerohet të rikujtojë hartën e tekstit nga viti i kaluar.

2

2.2. Ekspozita Andhroniqi Zengo

Ora I

Objektiva:

a) Nëpërmjet të vëzhguarit, nxënësi të përpiqet të shpjegojë qëndrimet e tij

mbi vepra të artit pamor;

b)

bashkëtingëlloreve; c) Të redaktojë tekstin duke e sjellë në shqipen e normuar;

d) T’i përgjigjet pyetjeve mbi tekstin dhe të evidentojë tiparet shpjeguese të tij.

lexojë

dhe

ushtrohet

drejtshqiptimin

e

grupeve

Të vëzhguarit:

1. Orientohet nxënësi të komentojë së pari portretet, e pastaj peizazhet, me qëllim që të kuptohet botëkuptimi femëror e artistik në art.

Përpiquni që gjithë informacionin që merrni nga fotot e pikturave mbi

piktoren ta zbuloni nëpërmjet informacionit që na kanë dhënë studiuesit Drishti dhe Kuka etj. Tekstin mbi jetën e piktores e lexon vetëm mësuesi për nxënësit, në mënyrë që nëpërmjet të dëgjuarit nxënësi të familjarizohet me terma nga fusha e artit pamor.

Analizoni një nga një pikturat e Zengos dhe ndaloni te rëndësia e gjithë

elementeve që keni komentuar pak më parë, duke bërë këtë herë një qasje më të arsyetuar. Përpiquni të përdorni fjalë të teknikës së artit pamor. Jepni vlerësimin tuaj për artin e Androniqi Zengos. Ndërsa lexoni tekstin, kryeni korrektimet e nevojshme për ta sjellë atë në shqipen e normuar. Pas leximit të parë, sugjerohet rileximi i tekstit në gjuhën shqipe të normuar.

Renditni gjithë informacionin që morët nga kjo ese shpjeguese e Lasgush Poradecit mbi piktoren Andhroniqi Zengo.

1. Realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku shfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm, më afër principit krijonjës që i gjallëson (parimi krijues).

2. Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet (parimi estetik).

3. Nga vijat e shumta, plot lëvizje dhe ngatërrim përbrenda tyre, shpirti artistik i saj relevon vetëm karakteristikat zotëronjëse, vetëm pamjen qendrore, për të ngjizur me anën e tyre dhe përmjet etikës së vetvetes veprën artistike të vërtetë (parimi etik).

4. Që udhëzon Zengon me gjithë ato portrete, pamje dhe tablora (gjinitë e lëvruara), këtë koncepcion që s’është pjellë transcendentale po transpozimi i së vërtetës artistike në simplicitetin e saj, Zengua e realizon me mjetet më të përshtatura, më imediate për t’u vleftësuar: subjektet e qeta, të pashkëputura nga realiteti shpirtëror i jetës, kompozicioni i drejt- për-drejtshëm vijash të mbëdha, efektet e iluminuara prej heshtjes përputhen harmonikërisht, organikërisht, në fondin e të cilit i japin karakteristikën e mënyrës së artistes. (karakteri realist i veprës së saj).

5. Evidencojmë kësisoj përfundërisht lidhjen intime të rrobës artistike me idenë artistike, që e vështjell posi më një dritë përshkonjëse tejpërtej (ndjeshmëria artistike).

6. Atmosfera e ngrohtë, diafane, e njëtëshme që rrethon sendet, drita e

qëndruar në gjithë nuancat e saj, atitudat dhe gjestet plot masë të tablove, mimika e disiplinuar e portreteve, aspekti i përmbajtur në vetëvete i pamjeve të mara sicila nga një botë që i përshtatet, dyke e plotësuar dhe pasuruar, më mirë gjindjes shpirtërore të piktores. (tiparet e artit të Zengos)

7. Gjyrat janë hedhur, njëkohësisht me urtësi dhe kuxim, në t’atillë mënyrë, që prej koncertit të shumëanshëm të notave të tyre del harmonija kryesore e

çdo vepre. Hijedrita humbet kësisoj pothuajse pa u çquar në prodhimin e tonalitetit zotëronjës të gjyrës lokale, të cilën e jep pa mundim të bërë më të kot, pa reflekse dhe akcidente ashpërsonjëse të vlerës së përgjithëshme të saj. Drita dhe hija dhe vlera e veçantë e sicilës gjyrë më vete bashkohen për të dhënë jo iluzionin e sintezës, po vetë sintezën e përshtypjes, një përshtypje lëndëshpirtërore, e konceptuar dhe e ekzekutuar thjeshtësisht, e cila është arrësyeja primordiale e qënjes së artit. (Koloriti)

8. Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa

Dhe nga ky shkak dhe për këtë qëllim

vepra e saj është mundimi i pohimi të shijes së përjetëshme të artit, sa kohë që art ka qënë dhe do të jetë ndjenjë estetike e brëndëshme, e çfaqur në

masë në mendim dhe shprehje,

formën fisnikërore të thjeshtësisë dhe të masës.(tiparet e estetike).

Krahasojini përshtypjet e Poradecit me qasjet tuaja ndaj veprës së piktores. Përafroni pikëpamjet e studiuesve Kuka-Drishti me pikëpamjet e shkrimtarit mbi veprën e Andhroniqi Zengos. Sipas Kuka-Drishtit kemi:

1. Androniqi mundi të realizonte, paralelisht me artin e saj realist, edhe ikona.

2. Këto ikona ruajnë “…ato cilësi që janë vënë në dukje për piktorët dardharë dhe pasqyrojnë zhvillimin dhe ndryshimin që ka pësuar ikonografia ortodokse në Shqipëri, në shek XX. Përveç kësaj, ato dallojnë nga ikonografia tradicionale, pasi shkrimet mbi to janë shqip, ashtu sikurse edhe emërtimet, emrat e shenjtorëve dhe skenat që ato paraqesin.

3.

4. Gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë artistike, dallohen qartë disa rryma e tendenca, influencuar nga koha kur artistja jetonte.

5. Fillimet e saj dallohen për krijimin e disa peizazheve interesante me subjekt arkitektonik Helen, që përcjellin vlerat e nuancat e një atmosfere realiste, deri diku dhe metafizike.

6. Portreti…është i frymëzuar nga jeta e përditshme, duke u pasqyruar në to individi me tërë realizmin e tij.

Karriera…

shtrihet

kryesisht në gjininë e portretit dhe peizazhit.

Evidentoni sipas dijeve që keni tiparet e tekstit shpjegues në këtë ese. Për këtë, nxënësit i përgjigjen pyetjeve si vijon:

1. A shpjegon një proces ky tekst? Po shpjegon një proces kulturor.

2. Cili është përkufizimi i përgjithshëm që përshkruan? Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet. në të vërtetë ky është qëndrimi i Poradecit për artin.

3. A përfshihen shpjegime të tjera? Po, si vijon: Dhe prandaj këtu është pa vend klasifikimi i lehtë i veprës së saj nënë njërën ose tjetrën nga formulat kalonjëse të modës ose të modave artistike, futja e intuicionit artistik të lirë brenda kllapës së akademismit, klasicismit, ekspresionismit dhe të shumë ismave të tjera që s’thonë gjë sepse nuk mund të interpretojnë asgjë nga e vërteta e madhe: arti s’njeh kondita, shkollat kondiciononjëse vdesin vetvetiu.

4. A janë fjalë e në domethënieje shkak-pasojë? Duke marë artin si shprehje esenciale të së vërtetës, realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm, më afër principit krijonjës që i gjallëson. Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet…. Ky, simplifikimi i naturës, prej së cilit del e vërteta artistike, është parimi sipër-të-gjithash, që udhëzon Zengon me gjith ato portrete, pamje dhe tablora, etj…

5. A

përmbledh

përfundimi

shpjegimin

praktik

ndodhisë?

Po,

paragrafin:

Vepra e Andhroniqi Zengos duhet konsideruar, në vijë të parë, si ajo që është në realitet: Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje, të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës. Dhe nga ky shkak dhe për këtë qëllim vepra e saj është mundimi i punimi të shijes së përjetëshme të artit, sa kohë që art ka qënë dhe do të jetë ndjenjë estetike e brëndëshme, e çfaqur në formën fisnikërore të thjeshtësisë dhe të masës.

Nxirrni të dhëna, si dhe pse është motivuar autori të shkruajë këtë informacion shpjegues.

1. Në manifestimet kulturale të 25-Vjetorit, ekspozita e pikturave që i paraqit publikut shqiptar zonjusha Zengo ze vëndin e saj të rezervuar veçanërisht.

2. Dyke marë artin si shprehje esenciale të së vërtetës, realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm, më afër principit krijonjës që i gjallëson.

3. Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje, të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës.

Duke vëzhguar fotot në tekst, a bini dakord mbi qëndrimin e Poradecit se

“ zonjusha Zengo zë vendin e saj të rezervuar veçanërisht”. Argumentoni

qëndrimin tuaj.

Rilexoni shënimin nr. 1 dhe ndajeni atë në argumente shpjeguese si më poshtë:

arti- Art domethënë e vërtetë artistike vlera e mendimeve- një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, simboli i thjeshtë- e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm aspekti i natyrshëm- më afër principit krijonjës principi krijues- që i gjallëson.

Detyrë shtëpie

Jepni përkufizimin tuaj për secilin prej tyre, nëpërmjet shpjegimeve të nevojshme duke u nisur nga pikëvështrimet e Lasgush Poradecit. Nxënësi jep qasjet e veta për konceptet e mësipërme, si i ka kuptuar.

ORA II

Objektiva:

a)Nxënësi të asimilojë koncepte mbi artin dhe të interpretojë shpjegimet e L. Poradecit duke u mbështetur tek ato; b)Të analizojë qëndrimet e autorit mbi piktoren Zengo; c)Të zgjerojë njohuritë e tij mbi shkrimin e një eseje dhe gjithë hapave që e ndjekin shkrimin e saj.

Si vjen botëkuptimi artistik i Andhroniqi Zengos për shkrimtarin tonë?

Zgjerojeni konceptin e vërtetësisë në art, duke u nisur nga këndvështrimi etik

dhe ai estetik.

Dyke marë artin si shprehje esenciale të së vërtetës, realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm, më afër principit krijonjës që i gjallëson. Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet. Aspekti etik: Ka të bëjë me parimin e pasqyrimit të së vërtetës në art, mendimit të saj origjinal, thjeshtësisë etj. Aspekti estetik ka të bëjë me përjetimin e kësaj të vërtetë nga autorja. Ajo e përjeton atë si themelin e parimit të saj të krijimit artistik. Analizoni qëndrimin e Lasgushit mbi shpirtin artistik të piktores. Përqendrohuni tek koncepti “simplicitet” në art. Lasgushi: Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet… Ky, simplifikimi i naturës, prej së cilit del e vërteta artistike, është parimi sipër-të-gjithash, që udhëzon Zengon me gjith ato portrete, pamje dhe tablora, të cilat mbushin dëndur pranë njëratjatrit muret e salonit të ekspozitës në bulevardin Zog. Thelbi i këtij sempliciteti është thjeshtësia në art, çka në këtë rast do të thotë e vërteta.

Cili është qëndrimi i autorit të esesë, lidhur me teknikat artistike të përdorura nga Zengo dhe qasja përkundrejt tyre?

Nga vijat e shumta, plot lëvizje dhe ngatërrim përbrënda tyre, shpirti artistik i saj relevon vetëm karakteristikat zotëronjëse, vetëm pamjen qëndrore, për të ngjizur me anën e tyre dhe përmjet etikës së vetëvetes veprën artistike të vërtetë.

Po ju, a e gjeni me vend klasifikimin mes rrymave për nga teknika dhe

fryma artistike? Dhe prandaj këtu është pa vënd klasifikimi i lehtë i veprës së saj nënë njërën ose tjetrën nga formulat kalonjëse të modës ose të modave artistike, futja e intuicionit artistik të lirë brënda kllapës së akademismit, klasicismit, ekspresionismit dhe të shumë ismave të tjera që s’thonë gjë sepse nuk munt të interpretojnë asgjë nga e vërteta e madhe: arti s’njeh kondita, shkollat kondiciononjëse vdesin vetvetiu.

Në fakt, Lasgushi thotë se arti i saj është realist.

Përkufizoni termat dhe më pas përpiquni të klasifikoni veprën e A. Zengos

në mënyrë të mirëshpjeguar në njërin prej drejtimeve artistike:

1) Klasicizëm- tregon prirjen e artit pamor për ta bazuar krijimitarinë mbi konceptin universal, të lidhur përjetësisht me bukurinë ideale, të shprehur nëpërmjet rregullit, harmonisë, ekuilibrit, etj. 2) Impresionizëm-lidhet me mohimin e rëndësisë së subjektit, që risillte në vëmendje pikturën me temë historike dhe fetare, rizgjoi pikturën e peizazhit, mitin e artistit rebel ndaj konvencioneve, interesin për ngjyrat më shumë se sa për saktësinë e linjave të subjektit, mbizotërimin e subjektivitetit artistik, të shprehjes së emocioneve të artistit, penela të hedhur shpejt dhe plot ngjyrë, që krijojnë një alternativë sipërfaqeje uniforme dhe të çrregullt.

3) Ekspresionizëm- prirja e një artisti për të veçuar në mënyrë të irrituar, anën emotive të realitetit, në dallim nga ajo që perceptohet objektivisht.

4) Realizëm- përpiqet të japë realitetin shoqëror, kishte për qëllim pasqyrimin

e një realiteti të zhveshur dhe me sa më pak alegorira, duke i kushtuar

vëmendje të madhe fakteve.

Lexoni me vëmendje pikën (2) dhe analizoni konceptet:

- pjellë trascendentale- që vjen si pasojë e diçkaje tjetër, që është pasojë, jo krijim autentik;

- realizon- arrin;

- artiste-krijuese;

- e vërtetë artistike-thjeshtësi;

- subjekt i qetë- të pashkëputura nga realiteti shpirtëror i jetës;

- harmonikisht-organikërisht;

- efekt i iluminuar-prej heshtjes, dritës dhe hijes.

Duke u mbështetur në analizën e mësipërme, shkruani një përmbledhje

shpjeguese mbi karakterin e artit të Zengos në këndvështrimin e Lasgush Poradecit. *Ky ushtrim sugjerohet të jepet detyrë shtëpie.

Thellohuni në konceptin lidhje intime e rrobës artistike me idenë artistike

dhe jepni komentin tuaj mbi këtë qëndrim. Evidencojmë kësisoj përfundërisht lidhjen intime të rrobës artistike (ngjyrat) me idenë artistike (të vërtetën në art), që e vështjell posi më një dritë përshkonjëse tejpërtej.

Renditni karakteristikat e pikturës së Zengos sipas autorit dhe shpjegoni se

si

ato janë tipare udhëheqëse të ideologjisë sempliciste të saj.

Thelbi i pyetjes është ku qëndron thjeshtësia e artit të Zengos, duke u mbështetur në shtyllat e mëposhtme.

1. realizmi në pikturë;

2. subjektet e qeta;

3. kompozicioni i drejt-për-drejtshëm;

4. Gjyrat janë hedhur, njëkohësisht me urtësi dhe kuxim;

5. forma fisnikërore e thjeshtësisë dhe e masës.

Ç’do të thotë ngjyrë sipas mendimit tuaj dhe cili është funksioni i saj në artet pamore? A ka ngjyra arti i fjalës dhe si shprehen ato?

Shtjelloni konceptin e ngjyrës në pikturat e Andhroniqi Zengos, duke u

përqendruar në funksionin simbolik dhe vlerat artistike që ato mbartin.

Një fakturë e studiuar në përdorjen e materialit të gjyravet vjen të relevojë ideologjinë simpliste të gjithë llojeve që përmbledh kjo ekspozitë- Pra ngjyrat janë vënë në funksion të idesë simpliste të artistes për artin. Gjyrat janë hedhur, njëkohësisht me urtësi dhe kuxim, në t’atillë mënyrë, që prej koncertit të shumëanshëm të notave të tyre del harmonija kryesore e çdo vepre.-Ngjyrat mbartin thellësinë shpirtërore të artistes duke nxjerrë në pah drojen e saj femërore, thellësinë e botës shpirtërore dhe rebelimin e saj ndaj botës. Hijedrita humbet kësisoj pothuajse pa u çquar në prodhimin e tonalitetit zotëronjës të gjyrës lokale, të cilën e jep pa mundim të bërë më të kot, pa reflekse dhe akcidente ashpërsonjëse të vlerës së përgjithëshme të saj-Jepet natyraliteti i pikturës së Zengos dhe mungesa e tipareve ekspresioniste në të. Drita dhe hija dhe vlera e veçantë e sicilës gjyrë më vete bashkohen për të dhënë jo iluzionin e sintezës, po vetë sintezën e përshtypjes, një përshtypje lëndëshpirtërore, e konceptuar dhe e ekzekutuar thjeshtësisht, e cila është arrësyeja primordiale e qënjes së artit.-Karakteri impresionist i pikturës së Zengos dhe vlerat universale që mbart thjeshtësia e tyre.

Jepni përfundimet e autorit mbi ekspozitën e Zengos dhe vlerësimet e tij

mbi risitë e artit të saj. A bini dakord me gjykimet e Poradecit? Po ju çfarë vlerësimesh do të jepnit? Përfundimet e Poradecit:

Vepra e Andhroniqi Zengos duhet konsideruar, në vijë të parë, si ajo që është në realitet: Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist (risi), që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje (vlerësim), të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës. Dhe nga ky shkak dhe për këtë qëllim vepra e saj është mundimi i ponimi të shijes së përjetëshme të artit (vlerësim), sa kohë që art ka qënë dhe do të jetë ndjenjë estetike e brëndëshme, e çfaqur në formën fisnikërore të thjeshtësisë dhe të masës (vlerësim).

Shpjegohet shkrimi i esesë në tërë parametrat e saj.

Shkrimi i esesë

ORA III

Objektiva:

a) Të dallojë tiparet e një teksti informativ nga tiparet e një teksti shpjegues; b)Të mbledhë informacione për të plotësuar figurën e Poradecit; c)Të analizojë tiparet e shkrimit të L. P. si estet.

Evidentoni në tekstin “Ekspozita e Andhroniqi Zengos” informacionin që ju

ndihmon për shkrimin e një teksti informativ. Përmblidhni informacionin në

formën e një artikulli gazete.

Informacioni: 1. Nër manifestimet kulturale të 25-Vjetorit, ekspozita e pikturave që i paraqit publikut shqiptar zonjusha Zengo ze vëndin e saj të rezervuar veçanërisht. (1) Dyke marë artin si shprehje esenciale të së vërtetës, realizimet

e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i ispiron…

prej së cilit del e vërteta artistike, është parimi sipër-të-gjithash, që udhëzon Zengon me gjith ato portrete, pamje dhe tablora, të cilat mbushin dëndur pranë njëratjatrit muret e salonit të ekspozitës në bulevardin Zog. Dhe prandaj këtu është pa vënd klasifikimi i lehtë i veprës së saj nënë njërën ose tjetrën nga formulat kalonjëse të modës ose të modave artistike, futja e intuicionit artistik të lirë brënda kllapës së akademismit, klasicismit, ekspresionismit dhe të shumë ismave të tjera… 3. Këtu, në këtë mënyrë kështjelltësije të ekzekutimit,

hyjnë njëra pas tjetrës dhe gjithë elementet e tjera të artit piktural, atmosfera e ngrohtë, diafane, e njëtëshme që rrethon sendet, drita e qëndruar në gjithë nuancat e saj, atitudat dhe gjestet plot masë të tablove, mimika e disciplinuar

e portreteve, aspekti i përmbajtur më vetëvete i pamjeve të mara sicila nga një

botë që i përshtatet, dyke e plotësuar dhe pasuruar, më mirë gjindjes shpirtërore të piktores. 4. Vepra e Andhroniqi Zengos duhet konsideruar, në vijë të parë, si ajo që është në realitet: Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje, të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës. Për këtë të mbahet parasysh patjetër klasifikimi i kategorive në të cilat do të përfshihet informacioni. Nënvizoni në tekst tezën që Lasgush Poradeci ka ngritur lidhur me vlerat e ekspozitës së piktores Zengo dhe renditni gjithë argumentet mbështetëse. Teza: Ekspozita e pikturave që i paraqit publikut shqiptar zonjusha Zengo ze vëndin e saj të rezervuar veçanërisht. Argumente mbështetëse: 1. realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre, e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm. 2. Nga vijat e shumta, plot lëvizje dhe ngatërrim përbrënda tyre, shpirti artistik i saj relevon vetëm karakteristikat zotëronjëse, vetëm pamjen qëndrore, për të ngjizur me anën e tyre dhe përmjet etikës së vetëvetes veprën artistike të vërtetë. 3. Ky, simplifikimi i naturës, prej së cilit del e vërteta artistike, është parimi sipër-të-gjithash, që udhëzon Zengon me gjith ato portrete, pamje dhe tablora. 4. Zengua e realizon me mjetet më të përshtatura, më imediate për t’u vleftësuar: subjektet e qeta, të pashkëputura nga realiteti shpirtëror i jetës, kompozicioni i drejt-për-drejtshëm vijash të mbëdha, efektet e iluminuara prej heshtjes përputhen harmonikërisht, organikërisht. 5. evidencojmë kësisoj përfundërisht lidhjen intime të rrobës artistike me idenë artistike, që e vështjell posi më një dritë përshkonjëse tejpërtej. 6. atmosfera e ngrohtë, diafane, e njëtëshme që rrethon sendet, drita e qëndruar në gjithë nuancat e saj, atitudat dhe gjestet plot masë të tablove, mimika e disciplinuar e portreteve, aspekti i përmbajtur më vetëvete i pamjeve të mara sicila nga një botë që i përshtatet, dyke e plotësuar dhe pasuruar, më mirë gjindjes shpirtërore të piktores. 7. Gjyrat janë hedhur, njëkohësisht me urtësi dhe kuxim, në t’atillë mënyrë, që prej koncertit të shumëanshëm të notave të tyre del harmonija kryesore e çdo vepre. Hijedrita humbet kësisoj pothuajse pa u çquar në prodhimin e tonalitetit zotëronjës të gjyrës lokale, të cilën e jep pa mundim të bërë më të kot, pa reflekse dhe akcidente ashpërsonjëse të vlerës së përgjithëshme të saj.

Ky, simplifikimi i naturës,

Drita dhe hija dhe vlera e veçantë e sicilës gjyrë më vete bashkohen për të dhënë jo iluzionin e sintezës, po vetë sintezën e përshtypjes. 8. Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje 9. vepra e saj është mundimi i ponimi të shijes së përjetëshme të artit, sa kohë që art ka qënë dhe do të jetë ndjenjë estetike e brëndëshme, e çfaqur në formën fisnikërore të thjeshtësisë dhe të masës.

Përkufizoni domethënien e secilit paragraf të shkrimit dhe përpunojeni me nga dy fraza sipas mendimit tuaj për qëndrimet e Lasgush Poradecit.

Analizoni teknikën e shkrimit të hyrjes mbi ekspozitën e Zengos, ku të

përqendroheni te mënyra se si Poradeci ka shpalosur metodologjinë, qëllimin dhe aktualitetin e shkrimit.

Shprehja e tezës dhe fokusi në paragrafin e parë: Ekspozita e pikturave që i paraqit publikut shqiptar zonjusha Zengo ze vëndin e saj të rezervuar veçanërisht. Aktualiteti: Nër manifestimet kulturale të 25-Vjetorit, ekspozita e pikturave që i paraqit publikut… Informacioni i saktë: Dyke marë artin si shprehje esenciale të së vërtetës. Frazat pëpunuese: realizimet e saj përmbajnë vlerën e mendimit që i inspiron: një mendim, ku çfaqjet e jetës dhe të botës përmblidhen në simbolin më të thjeshtë të tyre (1), e cila do të thotë në aspektin e tyre më të natyrshëm, më afër principit krijonjës që i gjallëson(2). Teza e përpunuar që lidhet me veçantësinë e ekspozitës (Lexo Artin): Art domethënë për piktoren Zengo e vërtetë artistike, dhe e vërtetë artistike domethënë simplicitet.

Rilexoni mbylljen dhe thoni përfundimet e autorit mbi ekspozitën dhe Artin

e Zengos në përgjithësi. Analizoni se si Poradeci i ka zbatuar teknikat e shkrimit të një mbylljeje. Përfundimet e Poradecit:

Vepra e Andhroniqi Zengos duhet konsideruar, në vijë të parë, si ajo që është në realitet: Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist, që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje, të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës. Dhe nga ky shkak dhe për këtë qëllim vepra e saj është mundimi i ponimi të shijes së përjetëshme të artit, sa kohë që art ka qënë dhe do të jetë ndjenjë estetike e brëndëshme, e çfaqur në formën fisnikërore të thjeshtësisë dhe të masës. Mbyllja i përmbledh pikat kryesore: Lirimi nga daljet e të ashtuquajturit art ekspresionist. Perspektiva e re mbi çështjen: që domethënë art pa masë në mendim dhe shprehje, të kësaj së katërte shekulli përpara dhe pas luftës së 24-ës. Shkruani një përmbledhje informative mbi kriteret e vlerësimit të artit pamor sipas Lasgush Poradecit. Kriteret e vlerësimit të artit pamor sipas Poradecit: 1. arti si shprehje esenciale të së vërtetës, 2. vlera e mendimit që ispiron, 3. e vërtetë artistike domethënë simpliciter, 4. shpirti artisti relevon vetëm karakteristikat zotëronjëse, vetëm pamjen qëndrore, për të ngjizur me anën e tyre dhe përmjet etikës së vetëvetes veprën artistike të vërtetë. 5 arti s’njeh kondita. 6. transpozimi i së vërtetës artistike. 7. mjetet më të përshtatshme. 8. përdorja e materialit të ngjyrave. 9. drita dhe hija.

Informacionin e renditur në pikën e mësipërme riorganizojeni në formën e

një teksti shpjegues mbi kriteret e vlerësimit të artit për Lasgush Poradecin. Përqendrohuni në “si” ai e mendon dhe çfarë shpjegimesh përkatëse jep.

Analizoni tiparet ligjërimore dhe gjuhësore të shkrimit të Lasgush Poradecit dhe përpiquni të thoni se sa i përmbush ai sipas këndvështrimit tuaj parametrat e eseistit modern.

Tiparet ligjërimore dhe gjuhësore të këtij shkrimi: Ligjërim i drejtpërdrejtë dhe aspak lakonik, duke qenë se e shpalos tezën e vet që në fillim. Vërehen fjalitë e përbëra me rend inversiv si duke marrë artin si…. Është i prirur drejt aksiomave si Art domethënë….Ka përdorur një terminologji të pasur profesionale dhe fjalë të huaja si relevon, ispiro etj. Fjalori i tij është i zgjedhur, dhe stili i shkrimit mund të klasifikohet i lartë për periudhën kur është shkruar (1937, 25 vjet pas shpalljes se Pavarësisë). Punë e orientuar nga mësuesi: është ai që e jep këtë informacion.

Ndërtoni një bibliografi të veprave të Lasgush Poradecit jo vetëm të

karakterit poetik, por dhe analitik.

Plotësoni profilin e shkrimtarit të madh me informacione të tjera mbi

karrierën profesionale dhe kontributet që ai ka për kulturën shqiptare.

Shkruani një informacion shpjegues biografik mbi Lasgush Poradecin dhe verifikoni informacionin.

Shpjegimet dhe interpretimet e Poradecit mbi ekspozitën e Andhroniqi

Zengos janë profesionale. Ç’mund të thoni lidhur me këtë?

Përkufizoni profilin e një shkrimtari dhe profilin e një piktori apo artisti

tjetër të arteve pamore, si dhe të një muzikanti. Diskutoni se çfarë i bashkon dhe i ndan këta artistë.

Detyrë

Shkruani një përmbledhje analitike