Anda di halaman 1dari 32

144

SISTEM KOLOID

Kelompok

Nama Anggota

:
1.
2.
3.
4.
5.

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

Tujuan Pembelajaran
1.

Membuat jenis campuran dan membedakannya ke dalam larutan sejati, koloid,


suspensi berdasarkan data hasil pengamatan (homogen/heterogen, dan
penyaringan).

145

LKS 1.1
(Pertanyaan awal mengenai Larutan
sejati, koloid dan suspensi)
1. Bagaimana sifat campuran antara air + gula dan sifat campuran air + pasir?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Apakah campuran air + susu sama seperti campuran antara air + gula atau
campuran antara air + pasir? jelaskan !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

3. Apakah perbedaan antara campuran air + susu dengan air + gula dan
perbedaan antara campuran air + susu dengan air + pasir berdasarkan sifat
campurannya ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

4. Dari ketiga campuran tersebut manakah yang termasuk kedalam larutan sejati,
koloid dan suspensi ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................

146

Kesimpulan : .............................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

147

LKS 1.2
Percobaan Sistem Koloid

A. Alat dan Bahan


Alat dan Bahan

Ukuran

Jumlah

Gelas kimia

100 mL

5 buah

Gelas ukur

50 mL

1 buah

Batang Pengaduk

1 buah

Corong

3 helai

Kertas saring

3 buah

Erlenmeyer

50 mL

Air

300 ml

Garam

sendok

Terigu

sendok

Sirup

sendok

Kapur

sendok

Detergen

sendok

B. Cara Kerja
I. Membedakan larutan, suspensi dan koloid
1. Ukur volume air sebanyak 50 ml dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Isilah 6 gelas kimia masing-masing dengan kira-kira 50 mL akuades.
4. Tambahkan :
- sendok Garam ke dalam gelas ke-1
- sendok Terigu ke dalam gelas ke-2
- sendok Sirup ke dalam gelas ke-3

148

- sendok Kapur ke dalam gelas ke-4


- sendok Detergen ke dalam gelas ke-5

5. Aduklah setiap campuran (batang pengaduk harus dibilas dan dikeringkan


lebih dahulu sebelum digunakan untuk mengaduk isi gelas yang berbeda).
Perhatikan apakah zat yang dilarutkan larut atau tidak larut ? jelaskan !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
6. Aduk ke lima campuran tersebut, kemudian diamkan apa yang terjadi?
Uraikan masing-masing sifat ke lima campuran tersebut?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
7. Setelah diaduk kemudian dilihat kestabilannya, amati apa yang terjadi?
Jelaskan !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
8. Saringlah campuran pada setiap gelas masing-masing ke dalam gelas kimia
yang bersih. Perhatikan dan catat, campuran manakah yang meninggalkan
residu; apakah hasil penyaringan bening atau keruh ? jelaskan !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

149

Catatan : Corong harus dibilas dan dikeringkan sebelum digunakan untuk


menyaring campuran yang berbeda.

C. Hasil Pengamatan

D. Pertanyaan
1. Berdasarkan hasil pengamatan, campuran manakah yang termasuk kedalam
larutan sejari, koloid dan suspensi ?
Campuran

Larutan sejati

Suspensi

Koloid

Air denga garam


Air dengan terigu
Air dengan sirup
Air dengan kapur
Air dengan detergen

2. Berdasarkan hasil pengamatan, apa persamaan dan perbedaan antara :


a. Koloid dan larutan
Jawab: .................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................

150

b. Koloid dan Suspensi


Jawab : ................................................................................................
.............................................................................................................
.............................................................................................................

EVALUASI
1. Kelompokkanlah larutan yang ada dilingkungan sekitarmu kedalam lautan sejati,
koloid, dan suspensi !

No

Larutan Sejati

Koloid

Suspensi

2. Apakah campuran antara minyak dan air termasuk kedalam koloid ? Jelaskan !
Jawab : ...........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

151

SIFAT-SIFAT KOLOID

Kelompok

Nama Anggota

:
1.
2.
3.
4.
5.

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

Tujuan Pembelajaran
1. Siswa

dapat

menjelaskan

dan

mengelompokkan

jenis-jenis

berdasarkan fase terdispersi dan fase pendispersi


2. Siswa dapat menjelaskan peranan koloid dalam kehidupan sehari-hari

koloid

152

LKS 2.1
(Pertanyaan awal mengenai Larutan
sejati, koloid dan suspensi)

1. Dari ketiga sampel yaitu agar-agar, santan dan busa tentukanlah fase
pendispersi dan fase terdispersi?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Diantara ketiga sampel yaitu agar-agar, santan dan busa

manakah yang

termasuk kedalam jenis koloid sol, emulsi dan busa?


Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

Kesimpulan : .............................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

153

LKS 2.2
Percobaan Sifat-sifat Koloid

A. Alat dan Bahan


Alat dan Bahan

Ukuran

Jumlah

Gelas kimia

100 mL

6 buah

Batang Pengaduk

1 buah

Sendok plastik

1 buah

Air

100 ml

Tepung kanji

sendok

parfum (body spray)

Minyak sayur

sendok

Putih Telur

Busa sabun

1 ml

B. Cara Kerja
I.

Mengelompokkan jenis-jenis koloid berdasarkan fase terdispersi dan fase


pendispersi
a. Mengidentifikasi fase terdispersi dan fase pendispersi cairan kanji
1. Ukur volume air sebanyak 50 ml dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Tuangkan air yang telah diukur kedalam gelas kimia
4. Tambahkan sendok Tepung kanji ke dalam gelas kimia
5. Panaskan campuran tersebut, tambahkan kembali sendok Tepung kanji,
hingga campuran tersebut mengembang dan memadat, dan menjadi kaku.
6. Aduklah campuran tersebut. Amati dan sebutkan fase terdispersi dan fase
pendispersi dari campuran tersebut !

154

Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

b. Mengidentifikasi fase terdispersi dan fase pendispersi parfum (body spray)


1. Semprotkan parfum (body spray) ke udara. Amati dan sebutkan fase
terdispersi dan fase pendispersi dari campuran tersebut !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

c. Mengidentifikasi fase terdispersi dan fase pendispersi susu kental


1. Ukur volume air sebanyak 5 ml dan minyak sayur sebanyak 1 ml dengan alat
ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Tuangkan air dan minyak sayur kedalam tabung reaksi. Kemudian tabung
reaksi diguncang dengan keras.
4. Tabung reaksi didiamkan dan amati apa yang terjadi pada campuran tersebut !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
5. Tambahkan 20 tetes air sabun ke dalam tabung reaksi, tabung diguncang
kembali dengan keras. Tabung didiamkan dan amati apa yang terjadi pada
campuran tersebut ! Jelaskan apakah peranan dari air sabun ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

155

6. Sebutkan fase terdispersi dan fase pendispersi dari campuran tersebut !


Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

d. Mengidentifikasi fase terdispersi dan fase pendispersi Putih telur


1. Ambillah sendok putih telur. Kemudian kocoklah putih telur tersebut.
Amati dan sebutkan fase terdispersi dan fase pendispersi dari putih telur
tersebut !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
C. Hasil Pengamatan

E. Pertanyaan
1. Berdasarkan hasil pengamatan, jenis campuran manakah yang termasuk
kedalam sol, aerosol, emulsi dan buih !
Jenis Campuran
Cairan kanji
Parfum (body spray)
Air dan minyak
Putih telur

Sol

Aerosol

Emulsi

Buih

156

2. Jelaskan dengan kata-katamu sendiri, apakah yang dimaksud dengan sol,


aerosol, emulsi dan buih ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

PENERAPAN GAGASAN
1. Kalian tentu pernah makan keju dan mencicipi es krim di siang hari yang terik,
sambil mengerjakan tugas atau pekerjaan rumah yang diberikan guru kalian
dengan menggunakan pena bertinta. Sebutkan fase terdispersi, medium
pendispersi dan nama sistem koloid dari ketiga zat tersebut keju, es krim dan
tinta?
Jawab : ...........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Tuliskan masing-masing tiga contoh peranan koloid dalam industri kosmetik,


makanan, dan farmasi?
Jawab : ...........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

157

SIFAT-SIFAT KOLOID

Kelompok

Nama Anggota

:
1.
2.
3.
4.
5.

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

Tujuan Pembelajaran
1. Siswa dapat menjelaskan adanya efek tyndall dan gerak brown berdasarkan
hasil percobaan
2. Siswa dapat menjelaskan peristiwa terjadinya adsorpsi pada partikel koloid.

158

LKS 3.1
(Pertanyaan awal mengenai Sifat-sifat
koloid)

1. Pernahkah kalian memperhatikan ketika berkas cahaya masuk melalui celah


jendela, terlihat debu yang berhamburan ? Mengapa hal itu dapat terjadi, jika
dilihat dari fase terdispersi dan fase pendispersinya ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Disebut apakah peristiwa penghamburan cahaya oleh partikel koloid tersebut?


Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

Kesimpulan : .............................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

159

LKS 3.2
Percobaan Sifat-sifat Koloid

A. Alat dan Bahan


Alat dan Bahan

Ukuran

Jumlah

Gelas Ukur

50 mL

1 buah

Gelas Kimia

100 mL

4 buah

Batang Pengaduk

1 buah

Sendok Plastik

1 buah

Air

450 mL

Garam

sendok

Susu

sendok

Sirup

sendok

Detergen

sendok

Air Kapur

50 mL

Tawas

sendok

B. Cara Kerja
I.

Efek Tyndall
1. Ukur volume Air sebanyak 100 mL dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Isilah 4 gelas kimia masing-masing dengan kira-kira 100 mL air.
4. Tambahkan :
- sendok Garam ke dalam gelas ke-1
- sendok Susu ke dalam gelas ke-2
- sendok Sirup ke dalam gelas ke-3
- sendok Detergen ke dalam gelas ke-4

160

5. Amati perubahan yang terjadi ! jelaskan proses yang terjadi ?

6. Sorotkan berkas cahaya kecil dari lampu senter kepada gelas yang berisi
bahan diatas.

7. Amati keadaan cahaya yang melewati bahan-bahan tersebut. Jelaskan


perbedaan jalannya cahaya pada koloid dan larutan !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

II. Adsorpsi
1. Ukur volume air sebanyak 50 ml dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Tuangkan air yang telah diukur kedalam gelas kimia.
4. Masukkan tawas kedalamnya, diamkan dan amati apa yang terjadi !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

161

C. Hasil Pengamatan

D. Pertanyaan
1. A. Bagaimanakah sifat koloid terhadap cahaya ?
Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

B. Sebutkan beberapa cntoh efek Tyndall dalam kehidupan sehari-hari !


Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

2. Apakah fungsi tawas pada percobaan II ?


Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

162

PENERAPAN GAGASAN
1.

Coba jelaskan mengapa langit pada siang hari berwarna biru sedangkan pada saat
matahari terbenam, langit di ufuk barat berwarna jingga atau merah !
Jawab : .................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

2. Sebutkan beberapa contoh sifat adsorpsi dari koloid dalam kehidupan sehari-hari ?
Jawab : .................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

163

SIFAT-SIFAT KOLOID

Kelompok

Nama Anggota

:
1.
2.
3.
4.
5.

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

Tujuan Pembelajaran
1. Siswa dapat menjelaskan peristiwa koagulasi berdasarkan hasil percobaan.
2. Siswa dapat menjelaskan koloid liofil dan koloid liofob serta perbedaan
keduanya.

164

LKS 4.1
(Pertanyaan awal mengenai Sifat-sifat
koloid)

1. Faktor apakah yang menyebabkan telur menjadi matang pada saat proses
perebusan telur ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Disebut apakah sifat koloid yang terjadi pada proses perebusan telur tersebut !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

Kesimpulan : .............................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

165

LKS 4.2
Percobaan Sifat-sifat Koloid

A. Alat dan Bahan


Alat dan Bahan

Ukuran

Jumlah

Gelas Ukur

50 mL

1 buah

Gelas Kimia

100 mL

4 buah

Batang Pengaduk

1 buah

Tabung Reaksi

1 buah

Sendok Plastik

1 buah

Air

70 mL

FeCl3

1 mL

Susu Cair

1 sendok

Agar-agar

1 sendok

Cuka

5 mL

B. Cara Kerja
I.

Koagulasi
1. Ukur volume susu cair sebanyak 20 mL dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Masukkan susu cair yang telah diukur kedalam tabung reaksi
4. Tambahkan 5mL larutan cuka ke dalam tabung reaksi yang telah berisi susu
5. Amati perubahan yang terjadi ! jelaskan proses yang terjadi ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

166

II. Koloid hidrofil dan koloid hidrofob


Percobaan 1
1. Ukur volume susu cair sebanyak 20 ml dengan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Isilah 2 buah gelas kimia dengan masing-masing 10mL aqudes.
4. Tambahkan :
- 1 sendok tepung kanji kedalam gelas 1
- 1 sendok agar-agar kedalam gelas 2
5. Aduklah campuran tersebut !
6. Tambahkan kembali 1 sendok tepung kanji kedalam gelas 1 dan 1 sendok
agar-agar kedalam gelas 2, kemudian sorotin dengan lampu senter. Amati apa
yang terjadi!
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
7. Bagaimanakah daya adsorpsi kedua campuran tersebut kedalam medium
pendispersinya.
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
Percobaan II
1. Siapkan 50 mL aquades dan masukkan ke dalam beker gelas 100 mL,
kemudian didihkan.
2. Setelah mendidih, tambahkan FeCl3 sebanyak 25 tetes dan aduk secara
perlahan. Pemanasan tetap dilakukan ketika pengadukan.
3. Hentikan pengadukan ketika larutan berubah menjadi cokelat kemerahan.
4. Dinginkan larutan, kemudian soroti dengan lampu senter. Amati yang terjadi !

167

Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
5. Bagaimanakah daya adsorpsi FeCl3 terhadap medium pendispersi ?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
C. Hasil Pengamatan

D. Pertanyaan
1. Berdasarkan hasil pengamatan, jenis campuran manakah yang termasuk
kedalam Koloid hidrofil atau koloid hidrofob ?
Jenis Campuran

Koloid Hidrofil

Koloid Hidrofil

Air + tepung kanji


Air + Agar-agar
Air + FeCl3

2. Apakah perbedaan anatara koloid hidrofil dan koloid hidrofob ?


Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

168

PENERAPAN GAGASAN
1.

Apakah kamu pernah berjalan-jalan di sekitar sungai, jika pernah mungkin kamu
pernah melihat dataran kecil ditengah muara tersebut. Dataran kecil tersebut sering
dinamai delta. Coba anda jelaskan bagaimana terbentuknya suatu delta ?
Jawab : .................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

2. Sebutkan beberapa contoh sifat koagulasi dalam kehidupan sehari-hari ?


Jawab : .................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

169

PEMBUATAN KOLOID

Kelompok

Nama Anggota

:
1.
2.
3.
4.
5.

..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................

Tujuan Pembelajaran
1. Siswa dapat menjelaskan peristiwa koagulasi berdasarkan hasil percobaan.
2. Siswa dapat menjelaskan koloid liofil dan koloid liofob serta perbedaan
keduanya.

170

LKS 5.1
(Pertanyaan awal mengenai
Pembuatan Sistem koloid)

1. Jus buah merupakan salah satu jenis koloid yang kita temui dalam kehidupan
sehari-hari. Bagaimanakah proses pembuatan jus buah tersebut?
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Dilihat dari proses pembuatannya, termasuk jenis apakah pembuatan jus buah
tersebut !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

Kesimpulan : .............................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................

171

LKS 5.2
Percobaan Pembuatan Koloid
secara Kondensasi dan Dispersi

A. Alat dan Bahan


Alat dan Bahan

Ukuran

Jumlah

Gelas Ukur

50 mL

1 buah

Gelas Kimia

100 mL

4 buah

Batang Pengaduk

1 buah

Tabung Reaksi

1 buah

Sendok Plastik

1 buah

Air

70 mL

FeCl3

25 tetes

Gula

1 sendok

Belerang

1 sendok

AgNO3 0,1 M

5 mL

NaCl 0,1 M

5 mL

B. Cara Kerja
I.

Percobaan I
1. Siapkan 50 mL aquades dan masukkan ke dalam beker gelas berukuran 100
mL, kemudian didihkan.
2. Setelah mendidih, tambahkan FeCl3 sebanyak 25 tetes dan aduk secara
perlahan. Pemanasan tetap dilakukan ketika pengadukan.

172

3. Hentikan pengadukan ketika larutan berubah menjadi cokelat kemerahan.


4. Dinginkan larutan, perhatikan perubahan warna FeCl3 sebelum dan sesudah
penambahan kedalam air yang mendidih, kemudian soroti dengan lampu
senter. Amati yang terjadi !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
II. Percobaan II
1. Campurkan 1 sendok gula dan 1 sendok belerang dalam lumpang. Gerus
campuran itu sampai halus.
2. Ambil sendok teh campuran itu (yang lainnya dibuang) dan campurkan
dengan 1 sendok gula lalu gerus sampai halus.
3. Lakukan langkah 2 sebanyak dua kali, kemudian tuangkan sedikit dari
campuran terakhir kedalam gelas kimia berisi 50 mL akuades.
4. Aduk campuran itu dan perhatikan apakah terjadi endapan, kemudian soroti
dengan lampu senter. Amati yang terjadi !
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
III. Percobaan III
1. Ukur volume larutan sebanyak 5 mL dan larutan NaCl 0,1 M sebanyak 5 mL
dengan menggunakan alat ukur yang tepat.
2. Tempatkan larutan yang akan diukur volumenya dengan tepat agar didapatkan
volume larutan yang benar.
3. Masukkan larutan AgNO3 0,1 M yang telah diukur kedalam tabung reaksi,
4. Tambahkan 5 mL larutan NaCl 0,1 M kedalam tabung reaksi yang berisi
larutan AgNO3 0,1 M tadi.
5. Guncanglah kedua campuran tersebut dan perhatikan perubahan warna larutan

173

yang dihasilkan, kemudian soroti dengan lampu senter. Amati yang terjadi.
Jawab : ..........................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

C. Hasil Pengamatan

D. Pertanyaan
1. Berdasarkan hasil pengamatan, jenis campuran manakah yang termasuk
kedalam pembuatan koloid dengan cara kondensasi atau pembuatan koloid
dengan cara dispersi !
Jenis Campuran

Kondensasi

Dispersi

Air + FeCl3
AgNO3 0,1 M + NaCl 0,1 M
Gula + Belerang

2. Apakah perbedaan antara pembuatan koloid dengan cara kondensasi dengan


pembuatan koloid dengan cara dispersi ?
Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

174

3. Tuliskan mekanisme reaksi yang terjadi pada percobaan I dan percobaan II !


Jawab: .........................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

PENERAPAN GAGASAN

1.

Agar-agar salah satu contoh sistem koloid sol. Termasuk jenis apakah cara
pembuatan sol agar-agar tersebut dan jelaskan proses pembuatannya !
Jawab : .............................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................

2.

Sebutkan masing-masing 2 contoh pembuatan koloid secara kondensasi dan


pembuatan koloid secara dispersi !
Jawab : .............................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................

175