Anda di halaman 1dari 147

Republika e Serbis

MINISTRIA E ARSIMIT
ENTI PR VLERSIMIN E CILSIS S ARSIMIT DHE T EDUKIMIT

PRMBLEDHJA E DETYRAVE NGA

PR PROVIMIN E FUNDIT N ARSIMIN DHE EDUKIMIN FILLOR PR VITIN SHKOLLOR 2010/2011.

GJUHA SHQIPE

Republika e Serbis MINISTRIA E ARSIMIT


ENTI PR VLERSIMIN E CILSIS S ARSIMIT DHE T EDUKIMIT

PR PROVIMIN E FUNDIT N ARSIMIN DHE EDUKIMIN FILLOR PR VITIN SHKOLLOR 2010/2011

GJUHA SHQIPE
utor Naile Mala Imami, Fakulteti Filologjik n Beograd Qenan Hetemi, Shkolla fillore Dituria, Preshev

PRMBLEDHJE E DETYRAVE NGA

Naser Zairi,, Shkolla fillore Muharrem Kadriu, Bujanoc Daljan Saliji, Shkolla fillore Ali Bektashi, Bujanoc Mentor Nuhiu, Preshev Ymer Kamberi Shkolla fillore, Preshev Hidajete Haliti, Shkolla mesme teknike,Preshev

Beograd, 2011

PRMBLEDHJE E DETYRAVE NGA GJUHA SHQIPE PR PROVIMIN E FUNDIT N ARSIMIN DHE EDUKIMIN FILLOR PR VITIN SHKOLLOR 2010/2011 Botues Ministria e Arsimit e Republiks s Serbis Enti pr Vlersimin e Cilsis s Arsimit dhe t Edukimit Pr botuesin Dr. Zharko Obradoviq, ministr i Arsimit Mr. Dragan Baniqeviq, drejtor i Entit pr Vlersimin e Cilsis s Arsimit dhe t Edukimit Redaktor Naile Mala Imami

Hartimi i prmbledhjes me detyra sht financuar nga buxheti i Republiks s Serbis, prmes Projektit 2601-08 IPA 2008 Prkrahja pr sigurimin e cilsis s provimeve t fundit n nivel kombtar n arsimin fillor dhe t mesm.

T dashur nxns, t dashura nxnse


Para vetes e keni prmbledhjen me detyrat nga gjuha shqipe. Prmbledhja sht prgatitur pr t ushtruar dhe pr tu prgatitur pr dhnien e provimit t fundit. Detyrat n prmbledhjen e detyrave jan klasifikuar, sipas ndrlikueshmris s krkesave, n nivel baz, t mesm dhe t prparuar. N kuadr t secilit niveli, detyrat jan klasifikuar n kto fusha: Shkathtsia e t lexuarit dhe t kuptuarit e leximit, T shprehurit me shkrim, Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare dhe Letrsia. N prmbledhje gjenden detyrat t cilat do t jen n provimin e fundit, plotsisht t njjta ose pjesrisht t ndryshuara. N test, prve detyrave nga prmbledhja, do t gjenden edhe detyrat e reja. Pr tu prgatitur pr kt pjes t testit, n prmbledhje u jan dhn shembujt e detyrave t tilla. N pjesn e fundit t prmbledhjes me detyra jan dhn zgjidhjet e detyrave, si edhe lista e standardeve pr arsim t cilat anketohen me detyrat nga prmbledhja. Testet t cilat do ti zgjidhni n provimin e fundit i prmbajn detyrat me t cilat anketohet realizimi i standardeve pr arsim pr t tri nivelet, baz, t mesm dhe t prparuar. N test secila detyr vlersohet me m s shumti nj pik n provimin e fundit. Ju dshirojm pun t mbar dhe t suksesshme! utort

Prmbajtja NIVELI BAZ 7

Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit T shprehurit me shkrim Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare Letrsia Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit T shprehurit me shkrim Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare Letrsia Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit T shprehurit me shkrim Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare Letrsia

7 23 28 44

NIVELI I MESM

53

53 58 61 70 82 87 88 96

NIVELI I PRPARUAR

82

Shembujt pr pjesn e testit n provimin e fundit t cilat do ti anketojn detyrat e reja t pabotuara 109 Zgjidhjet 117 Lista e standardeve pr arsim t cilat anketohen me detyrat n provimin e fundit 141

NIVELI BAZ
Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit

1.

Lexo tekstin e mposhtm dhe rretho shkronjn para prgjigjes s sakt: Filmi Harry Poter And The Order Of The Phoenix ka grumbulluar jo m pak se 140 milion dollar n kinemat amerikane, pr pes dit t shfaqjes s tij, prfshir ktu edhe 77 milion t fituar gjat fundjavs. Vazhdimi i pest i seris pr magjistarin e ri, e ka thyer rekordin e premierave n mesin e javs s kaluar, duke sjell prfitime m t mdha nga ish-kampioni i prfitimeve, vazhdimi i dyt i filmit Shrek i cili, pr pes dit nxori prfitime prej rreth 129 milion dollarsh. Teksti i dhn: a) prshkruan b) komenton c) prkufizon d) informon _____________________________________

2.

Lexo vjershn dhe thuaj far teksti sht: Vrull Zogj t bukur kndojn me hare, Po zemra do tm plas mua n gji. I helmuar e shkoj jetn te ky dhe, Mrzitem n katund, n vetmi. Hapet prpara meje deti i shklqyer, Q zgjon n trut e mi mendime shum, E shqetsimi zemrn time jerr, Aq sa vetm pushoj kur bie n gjum. (...) a) letrar b) joletrar Rreth shkronjn para prgjigjes s sakt. Zef Serembe

3.

Tekst letrar mund t quhet do tekst q prmban tipare letrare, si jan: vargu, rima, ritmi, figurat (metaforat, simbolet etj.), tema, personazhi, ideja etj. Tekst i till mund t jet: a) poezia b) tregimi c) informata d) autobiografia e) romani f) drama g) novela Rretho shkronjat para t cilave nuk gjenden tekstet letrare.

4.

Jan dhn dy shpjegime. Rretho shkronjn para prgjigjes n t ciln bhet fjal pr argumentim: a) Paraqit argumente pr nj shtje, vrtetoj me argumente, sjell prova. b) Pjes e nj teksti t shkruar, q prfshin fjalit nga njra kryeradh tek tjetra dhe q shpreh nj mendim pak a shum t plot e t pavarur; nnndarje e nj kapitulli, e nj ligji etj., q fillon me kryeradh dhe me nj shenj t posame.

5.

Lexo tekstin e mposhtm dhe rretho shkronjn para prgjigjes s sakt: Amfiteatri Flavio ose i njohur ndryshe si Koloseu, sht ikona e perandoris romake, i ndrtuar n qendr t qytetit t Roms. Struktura origjinale e tij ka nj kapacitet prej rreth 45000-50000 vendesh. Koloseu u shfrytzua pr prleshjet e gladiatorve n sy t publikut. Amfiteatri, si ndrtes m e madhe n gjith historin e perandoris romake, u prfundua n vitin 80 nn udhheqjen e perandorit Titus, ndrkoh q u modifikua gjat sundimit t Domitianit. Koloseu u shfrytzua gjat rreth nj gjysm mijvjeari pr gara t ndryshme e luftime gladiatorsh.

Teksti sht i shkruar me: a) stilin letrar b) stilin administrativ c) stilin gazetaresk d) stilin shkencor

________________________________

6.

Nse teksti sht administrativ, pas tij n vij shkruaj A, nse sht publicistik, shkruaj P, e nse sht shkencor, shkruaj SH: ) Paraqitja pr sezonin e sivjem t kampioneve tek ne dhe n bot ka filluar n fillim t marsit dhe deri m tani, si msojm nga organizuesit e shoqats Hulumtuesit e rinj, jan paraqitur 430 vullnetar t rinj. Jan edhe 1.700 vende t lira, dhe paraqitja mund t bhet derisa t plotsohen t gjitha kampet. ___________________ b) Fjalt u, do, t, me, pr, pa, duke, m prfshihen te pjeszat q shrbejn pr t ndrtuar forma gramatikore foljore dhe shkallt e mbiemrave e t ndajfoljeve. Kur prdoren nj varg kallzuesish homogjen, pjeszat q shrbejn pr t ndrtuar forma gramatikore t foljeve prsriten para do kallzuesi: Pjesza t para lidhores shkruhet gjithmon kur prsritet trajta foljore: Un mendoj t takohemi e t bisedojm t gjith bashk sa m shpejt. Po kshtu shkruhen t plota me do t dhe format foljore t s ardhmes dftore dhe t kushtores: Do t shkoj, do t studioj gjendjen dhe pastaj do t t informoj pr gjithka. Po t kisha ditur, do t kisha nxituar e do t kishim vajtur bashk atje. _____________ c) Mbrojtsi i qytetarve sht organ i pavarur shtetror i cili i mbron t drejtat e qytetarve dhe e kontrollon punn e organeve t administrats shtetrore, organit kompetent pr mbrojtjen juridike t t drejtave pronsore dhe interesave t shtetit, si edhe organeve dhe organizatave tjera, ndrmarrjeve dhe institucioneve t cilave u besohen autorizimet publike._____________

7.

Lexo tekstin dhe rretho shkronjn para prgjigjes s sakt: Drita Pjesa m e madhe e energjis elektrike n llamb duhet t shndrrohet n drit e jo n nxehtsi. Pr kt prdoren tela shum t holl q nuk shkrihen leht e q nxehen deri n 2000oC. Me qllim q t mos lshojn nxehtsi t madhe, telave u jepet forma e spirales. Oksigjeni, i cili n kt temperatur do t digjte menjher telin, nxirret jasht llambs. N t futet azot. Ndrkoh nata ra si nj tym i zi dhe mbuloi luginat. Format e toks nuk mund t njiheshin m. Po tani ndrionin yjet e fshtrave q i prgjigjeshin njri-tjetrit. E gjith toka ishte mbuluar nga prshndetjet e dritave. do shtpi ndizte yllin e saj para nats s pafund, ashtu si fari prpara detit t paan... Thuani cili stil sht prdorur n tekstin e par e cili n tekstin e dyt: ) stili i letrsis artistike b) Stili politiko-shoqror c) Stili shkencoro-teknik. d) Stili administrativo-juridik. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

8.

Lexo tekstin dhe rretho shkronjn para prgjigjes s sakt: a) Fjala e Sknderbeut kur u kthye n Kruj, ashtu si na e jep M. Barleti, sht nj shembull i gojtaris politike. Zgjimi i ndrgjegjes kombtare n luftn pr liri, q ishte qllimi kryesor i Rilindjes, i dha hov ktij stili. Nga Enqiklika (letr qarkore) e N. Veqilharxhit (1846) arrijm deri te vepra e shquar e S. Frashrit Shqipria ka qen, sht dhe do t bhet. Pas vitit 1944 ky stil iu nnshtrua trsisht vetm nj ideologjie. Me vendosjen e pluralizmit politik, ka nj gjallrim t ktij stili, q i bn m t mprehta edhe shfaqjet e tij gjuhsore. b) Nj mesjet si gjuh e shkencs prdorej latinishtja. Prandaj edhe humanistt shqiptar, si Barleti, Tomeu, Gazulli, i kan hartuar latinisht veprat e tyre. Pjetr Bogdani sht i pari q ka punuar me vetdije pr prozn shkencore shqipe. Gjat Rilindjes Kombtare mendimi shkencor u prpunua sidomos pr historin, pr kulturn dhe pr nevojat e shkolls. Pas Pavarsis atdhetart i vijuan prpjekjet pr shkolln e n veanti pr shkencat shoqrore. Shkencat shqiptare u zhvilluan n gjersi pas Lufts s II Botrore. Sot proza shkencore ka arritur nj nivel t knaqshm. Botohen revista e libra shkencor dhe fjalor t posam. Pr cilat stile bhet fjal n kto dy tekste:

) stili i letrsis artistike b) Stili politiko-shoqror c) Stili shkencoro-teknik. d) Stili shkencor

9.

Para teje sht nj pjes e prmbajtjes s nj libri. Shikoje me vmendje dhe prgjigju pyetjeve.

10

a) N cilat faqe mund t lexosh pr kuptimet kryesore t rasave? Nga faqja 105-? ________________________________ b) N ciln faqe fillon teksti pr rrjedhoren? ________________________________

10.

Shkrimi i shkurtr n fillim t nj vepre letrare, shkencore etj., i cili jep disa sqarime pr qllimin e prmbajtjen e veprs, pr parimet e idet e saj, pr rrethanat e hartimit t saj sht:

a) citat b) parathnie c) prmbajtje d) epilog Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

11

11.

Secila nga pjest kryesore t njpasnjshme, n t cilat ndahet lnda e nj libri, e nj rregulloreje sht:

a) citat b) parathnie c) kapitull d) prmbajtje Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

12.

Pjes e shkurtr e nxjerr fjal pr fjal nga nj vepr ose nga nj tekst i shkruar; riprodhimi fjal pr fjal i nj shprehjeje ose i nj mendimi t nj tjetri sht: a) citat b) parathnie c) kapitull d) prmbajtje Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

13.

Lexo tekstin e mposhtm dhe rretho shkronjn para prgjigjeve t sakta Kur kullosnin delet dhe qengjat n lndin, ne nuk friksoheshim fare se do t na humbshin... Ishim m t qet pr tu marr me ndonj nga lojrat e shumta q dinim. Kur gjendeshin delet n lndin tr prkujdesjen e ruajtjes s tyre ia lnim qenit ton i cili linte t shprndaheshin. Posa hetonte se ndonjra nga delet ose qengjat, lakmonte kah dushkaja qeni i dilte prpara dhe, me dy t lehura, e kthente prap n kope. Meqense t gjitha delet friksoheshin nga qeni, shpesh as q provonin t futeshin n dushkaj. Prandaj, edhe qeni, kur delet slakmonin dushkajn- pushonte; shtrihej n ndonj hije dhe nga aty prgjonte do lvizje t deleve. Ksisoj, pra, delet hanin bar n lndin, ne luanim lojrat q dinim, kurse, qeni pushonte nn hije... Por kjo nuk ndodhte gjithher, sepse n kope gjendej edhe qengji t cilin e thrritnim Curr. Kt emr ia patm ngjitur pr shkak se ishte m i vogli i kopes dhe m lazdrani. Nuk qetsohej fare, por gjithnj krkonte hapsir pr t vrapuar, krcyer; pr tu grindur me ndonj mocanik t tij e pr t br telashe. Ne e duronim qengjin, at Currin ton; e lenim t krcej e t bj t doj... por qeni jo se jo. Qeni gjithnj e ndiqte. N fillim nuk e kuptonim pse vall e ndiqte qeni qengjin, por m von krejt e kuptuam. Ja ku ishte shkaku. Qeni kishte dshir t shtrihej n hije dhe t pushonte. Curri, mu n kohn kur qeni ishte n pushimin m t mir, i afrohej dhe ia shkilte bishtin ose, n vrap e duke krcyer, i sillej prreth... Kur e tepronte Curri me kso sjelljesh, qeni ohej dhe i turrej prapa. Si duket Currit i plqente vrapimi i qenit pas tij; ndoshta i dukej se qeni luante me t, e n realitet qeni ishte shum i mllefosur n t. Bile na e merrte mendja se, po e zinte n at rast t mllefosjes s tij, do ta shqyente Currin. E ky Curri kurrsesi t kuptonte e t largohej nga ai... Nj dit Curri i hareshm,- posa e pa qenin se si ishte shtrir n hije dhe pushonte, iu 12

afrua dhe ia preku bishtin. Qeni ngriti kokn, hapi gojn dhe i tregoi dhmbt pr tia br me dije Currit se nuk bnte mir q ia prekte bishtin. Por Curri, ose nuk e kuptonte, ose dshironte ta ngucte edhe m shum... Andaj, pr her t dyt ia preku bishtin...Qeni se u ngrit me shpejtsi n kmb dhe, me t lehura t shpeshta, iu turr prapa. Curri deshti ti afrohet kopes, por nuk pati sesi, sepse qeni ia zuri rrugn pikrisht kah ana e kopes. Pr kt, Currit iu desht t ikn n drejtim tjetr... E qeni si ndahej fare... Kjo na bri t friksoheshim. Ashtu si ishim, t friksuar, e lam lojn ton dhe, un e nj shoku im, vrapuam andej kah prroi, ndonse se shihnim fare as qenin e as qengjin. Nj shokun ton tjetr e lam q t kujdeset pr kopen. Nuk vonuam shum s vrapuari dhe arritm te prroi. Pr udin ton, te prroi nuk ishte as qengji e as qeni... Vazhduam rrugn teposht prroit... Por kot, sikur ti kishte lshuar toka: askund nuk ishin. Ai shoku im ve q nuk ia nisi t qaj sepse ai qengji ishte i deleve t tij. Ku-ku pr mua... e far do t them te shtpia, kur t shkoj, pa qengj?-ankohej. Do ta gjejm, sigurisht do ta gjejm!-e ngushlloja. Pas afro nj ore sa ishim duke krkuar, arritm te prroi i madh, aty ku grumbulloheshin edhe shum prronj t tjer. Por prap qenin e qengjin nuk i gjetm. Pas pak, andej kah majat e bjeshkve - u ngritn disa re t mdha; disa re t zeza t cilat na bnin me dije se, pas pak do t binte shi... Njmend ashtu ngjau: njher mbi ne u suln do pika t vogla, pastaj ato pika jo vetm q u rritn, por edhe u shumuan... Pas nj shkreptime t rrufes sikur u b rrmuj e vrtet... U strehuam nn degt e nj lisi pr tu mbrojtur nga shiu. Aty para nesh hetuam se si uji i prroit sa vinte shtohej edhe m shum. Mandej ai uj nisi t sjell edhe deg t drunjve; rrnj t ndryshme. Pr pak, krejtsisht harruam se ishim duke krkuar qengjin dhe qenin e humbur... Dhe ndoshta, nga frika e madhe q kishim prej asaj vrshime edhe do t harronim sikur t mos e kishim vrejtur, matan prroit qengjin e lagur q priste mu n breg t prroit. Kur pa se npr prrua kalonte vrshim e madhe, u step qengji dhe ktheu kokn prapa, andej kah i vinte qeni... Mandej qengji bri edhe dy hapa. Tash u gjend krejtsisht afr ujit, afr atyre dallgve t mdha, ve sa nuk i sharronte kmba n uj. I pafati un, m shkoi qengji! M shkoi Curri im!-klithi shoku,-Oh, far do t them n shtpi kur t m pyesin prindrit e mi? Sa i humbm t gjitha shpresat e n ann tjetr shokut tim i shkonin lott faqes, edhe qengji njmend rrshqiti me kmbt e para dhe u gjend n at val prrocks... Ku-ku pr mua!-klithi edhe shoku im. Edhe vet qeni u gjuajt mbi val. Oh, tani edhe qeni im i mir u mbyt!-vazhdoi klithmn ai shoku im. Edhe un mendova njher se, vrtet, edhe qeni u mbyt. Por nuk ngjau ashtu. Prndryshe po t ndodhte ashtu, si mendonim ne gjat atyre pak asteve, kur qeni e qengji gjendeshin duke u kacafytur me dallg, ky tregim do t prfundonte dhimbshm. Por, pr fat t mir t qenit, qeni arriti me koh dhe e kapi qengjin pr qafe. Kur e shihnim qafn e qengjit n goj t qenit mendonim se po e hante por, pas pak kohe, kur pam se qeni e trhoqi qengjin dhe e qiti n breg t prroit, u gzuam pa mas. Curri yn shptoi. Edhe shoku im i fshiu lott... Krejtsisht harruam se ishte duke rn shi i madh. Ashtu, npr shi- u nism andej kah bregorja, kah ajo lndin e madhe ku ishte kopeja, ku ishte edhe ai shoku yn q e ruante kopen. Qengjin e mbanim n dor, sepse ishte lagur e lodhur sa q nuk mund t mbahej n kmb t veta, kurse pas nesh vinte qeni yn, ai qeni i guximshm. 13

Rretho shkronjat para deklaratave q prshaten me tekstin q e ke lexuar. a) Qengji q ra n uj quhet Curri b) Djemt nuk mundnin t luanin rehat derisa qeni e ruante kopen c) Qengji ishte kanakar dhe t gjith e donin d) Qeni ishte dembel dhe nuk bri asgj ti ndihmonte Currit

14.

Lexo me vmendje tekstin e mposhtm: T enjten m 26 mars doli nga shtypi numri i 3-t i revists pr teatr Loja. Ky numr i ri, me 210 faqe dhe 15 rubrika t ndryshme, tematikisht, n nj pjes t konsiderueshme t shkrimeve t tij, n nderim dhe prkujtim t 60 vjetorit t vdekjes, i kushtohet regjisorit, aktorit, dramaturgut dhe poetit francez, Antonin Artaud. Shkrimeve t shumta u paraprin editoriali me titullin Dashuria shqiptare e Antonin Artaud-s, i shkruar nga kryeredaktori Bekim Lumi, n t cilin ai zbulon se, pr disa vjet me radh, gjeniu i teatrit Antonin Artaud ka qen i dashuruar n aktoren shqiptare Gnica Athanasiou (Eugjeni Thanasi). M tutje, ky numr i revists Loja, n rreth 70 faqe, pr her par n shqip ia jep n plotni lexuesit t saj kryeveprn teorike eseistike t Antonin Artaud-s Teatri dhe ekipa i tij, e cila, me t drejt, para se teorizim, konsiderohet si nj vizion i hapur, reformues, rebelues dhe revolucionar mbi teatrin dhe misteret e tij t shumta. Prkthimi dhe botimi i ktij libri t Artaud-s n shqip sht nj ndrmarrje e guximshme, e cila, pr shkak t vlers dhe t prmasave monumentale t vet ksaj vepre, do t duhej t trajtohej si nj ngjarje e veant kulturore pr mjedisin ton. N vijat e mposhtme shnoni prgjigjet: 1) Kujt i kushtohet ky numr i revists Loja? 2) Si mban titullin ky editorial? 3) N k ishte i dashuruar dramaturgu dhe poeti francez? 1) __________________________________ 2) ___________________________________ 3) ___________________________________

15.

Lexo me vmendje tekstin e mposhtm: Edhe pse jo shum i njohur pr opinionin kosovar, Patrick Nou do t jet njri nga tre antart e juris s emisionit t talentve gjerman, i ngjashm si American Idol n SHBA, Deutschland Sucht Den SuperStar. Shqiptari i lindur n Zvicr, Patrick Nou, i cili ka prejardhje nga Gjakova, gzon fam t jashtzakonshme n Evropn e Mesme, ndrsa tani do t jet prkrah legjends gjermane Dieter Bohlen dhe kngtares tjetr Fernanda Bardao n spektaklin e televizionit gjerman RTL, i cili transmetohet do t shtun dhe t mrkure. Nou sht br i njohur me hitet e tij 5 Days dhe Beautiful, ndrsa nuk e ka ln pas as modelimin, ku ishte jashtzakonisht i suksesshm. Ai ishte i martuar me yllin holivudian, Mally Schade 14

a) Ku ka lindur shqiptari, Patrick Nou? b) Shkruaj cilat jan hitet e tij m t njohura? c) Me k ishte i martuar ai? 1) __________________________________ 2) ___________________________________ 3) ___________________________________

16.

Lexo me vmendje tekstin e mposhtm: 1) Kredia Hipotekare sht linj krediti q jepet nga Institucionet Financiare (bankat) n mnyr q huamarrsit ti prdorin ato pr t bler nj shtpi ose ndrtimi i nj prone t destinuar pr banim. _____________________________________________________________________ 2) Zakonisht, kredit pr shtpi mbulojn nj prqindje t vlers s prons (70% apo m tepr) dhe kan periudha shlyerjeje q arrijn deri n 20 vjet ose edhe m shum (banka t ndryshme aplikojn afate t ndryshme). Huamarrsi e shlyen huan/kredin gjat nj periudhe t zgjatur, me nj prqindje interesi t prshtatshme pr t kompensuar huadhnsin/kreditorin pr shpenzimet me t cilat prballet gjat pergatitjes s huas dhe pr riskun q institucioni merr. _____________________________________________________________________ 3) Nj kredi hipotekare mund t prdoret pr blerjen, rikonstruksionin ose mobilimin e nj shtpie duke br vetm nj pages mujore t vlers s investimit. Kredia hipotekare zakonisht garantohet me objektin q po blihet/rikonstruktohet apo rinovohet, duke i dhn mundsine kredidhnsit t jet i garantuar n rast se klienti nuk e shlyen kredin. _____________________________________________________________________ N vija shkruaj informatat e rndsishme nn 1), 2) dhe 3).

15

17.

Lexo me vmendje tekstin e mposhtm dhe prgjigju n pyetje:

Kur kullosnin delet dhe qengjat n lndin, ne nuk friksoheshim fare se do t na humbshin... Ishim m t qet pr tu marr me ndonj nga lojrat e shumta q dinim. Kur gjendeshin delet n lndin tr prkujdesjen e ruajtjes s tyre ia lnim qenit ton i cili linte t shprndaheshin. Posa hetonte se ndonjra nga delet ose qengjat, lakmonte kah dushkaja qeni i dilte prpara dhe, me dy t lehura, e kthente prap n kope. Meqense t gjitha delet friksoheshin nga qeni, shpesh as q provonin t futeshin n dushkaj. Prandaj, edhe qeni, kur delet slakmonin dushkajnpushonte; shtrihej n ndonj hije dhe nga aty prgjonte do lvizje t deleve. Ksisoj, pra, delet hanin bar n lndin, ne luanim lojrat q dinim, kurse, qeni pushonte nn hije... Por kjo nuk ndodhte gjithher, sepse n kope gjendej edhe qengji t cilin e thrritnim Curr. Kt emr ia patm ngjitur pr shkak se ishte m i vogli i kopes dhe m lazdrani. Nuk qetsohej fare, por gjithnj krkonte hapsir pr t vrapuar, krcyer; pr tu grindur me ndonj mocanik t tij e pr t br telashe. Ne e duronim qengjin, at Currin ton; e lenim t krcej e t bj t doj... por qeni jo se jo. Qeni gjithnj e ndiqte. N fillim nuk e kuptonim pse vall e ndiqte qeni qengjin, por m von krejt e kuptuam. Ja ku ishte shkaku. Qeni kishte dshir t shtrihej n hije dhe t pushonte. Curri, mu n kohn kur qeni ishte n pushimin m t mir, i afrohej dhe ia shkilte bishtin ose, n vrap e duke krcyer, i sillej prreth... Kur e tepronte Curri me kso sjelljesh, qeni ohej dhe i turrej prapa. Si duket Currit i plqente vrapimi i qenit pas tij; nodshta i dukej se qeni luante me t, e n realitet qeni ishte shum i mllefosur n t. Bile na e merrte mendja se, po e zinte n at rast t mllefosjes s tij, do ta shqyente Currin. E ky Curri kurrsesi t kuptonte e t largohej nga ai... Nj dit Curri i hareshm,- posa e pa qenin se si ishte shtrir n hije dhe pushonte, iu afrua dhe ia preku bishtin. Qeni ngriti kokn, hapi gojn dhe i tregoi dhmbt pr tia br me dije Currit se nuk bnte mir q ia prekte bishtin. Por Curri, ose nuk e kuptonte, ose dshironte ta ngucte edhe m shum... Andaj, pr her t dyt ia preku bishtin...Qeni se u ngrit me shpejtsi n kmb dhe, me t lehura t shpeshta, iu turr prapa. Curri deshti ti afrohet kopes, por nuk pati sesi, sepse qeni ia zuri rrugn pikrisht kah ana e kopes. Pr kt, Currit iu desht t ikn n drejtim tjetr... E qeni si ndahej fare... Kjo na bri t friksoheshim. Ashtu si ishim, t friksuar, e lam lojn ton dhe, un e nj shoku im, vrapuam andej kah prroi, ndonse se shihnim fare as qenin e as qengjin. Nj shokun ton tjetr e lam q t kujdeset pr kopen. Nuk vonuam shum s vrapuari dhe arritm te prroi. Pr udin ton, te prroi nuk ishte as qengji e as qeni... Vazhduam rrugn teposht prroit... Por kot, sikur ti kishte lshuar toka: askund nuk ishin. Ai shoku im ve q nuk ia nisi t qaj sepse ai qengji ishte i deleve t tij. Ku-ku pr mua... e far do t them te shtpia, kur t shkoj, pa qengj?-ankohej. Do ta gjejm, sigurisht do ta gjejm!-e ngushlloja. Pas afro nj ore sa ishim duke krkuar, arritm te prroi i madh, aty ku grumbulloheshin edhe shum prronj t tjer. Por prap qenin e qengjin nuk i gjetm. Pas pak, andej kah majat e bjeshkve - u ngritn disa re t mdha; disa re t zeza t cilat na bnin me dije se, pas pak do t binte shi... Njmend ashtu ngjau: njher mbi ne u suln do pika t vogla, pastaj ato pika jo vetm q u rritn, por edhe u shumuan... Pas nj shkreptime t rrufes sikur u b rrmuj e vrtet... U strehuam nn degt e nj lisi pr tu mbrojtur nga shiu. Aty para nesh hetuam se si 16

uji i prroit sa vinte shtohej edhe m shum. Mandej ai uj nisi t sjell edhe deg t drunjve; rrnj t ndryshme. Pr pak, krejtsisht harruam se ishim duke krkuar qengjin dhe qenin e humbur... Dhe ndoshta, nga frika e madhe q kishim prej asaj vrshime edhe do t harronim sikur t mos e kishim vrejtur, matan prroit qengjin e lagur q priste mu n breg t prroit. Kur pa se npr prrua kalonte vrshim e madhe, u step qengji dhe ktheu kokn prapa, andej kah i vinte qeni... Mandej qengji bri edhe dy hapa. Tash u gjend krejtsisht afr ujit, afr atyre dallgve t mdha, ve sa nuk i sharronte kmba n uj. I pafati un, m shkoi qengji! M shkoi Curri im!-klithi shoku,-Oh, far do t them n shtpi kur t m pyesin prindrit e mi? Sa i humbm t gjitha shpresat e n ann tjetr shokut tim i shkonin lott faqes, edhe qengji njmend rrshqiti me kmbt e para dhe u gjend n at val prrocks... Ku-ku pr mua!-klithi edhe shoku im. Edhe vet qeni u gjuajt mbi val. Oh, tani edhe qeni im i mir u mbyt!-vazhdoi klithmn ai shoku im. Edhe un mendova njher se, vrtet, edhe qeni u mbyt. Por nuk ngjau ashtu. Prndryshe po t ndodhte ashtu, si mendonim ne gjat atyre pak asteve, kur qeni e qengji gjendeshin duke u kacafytur me dallg, ky tregim do t prfundonte dhimbshm. Por, pr fat t mir t qenit, qeni arriti me koh dhe e kapi qengjin pr qafe. Kur e shihnim qafn e qengjit n goj t qenit mendonim se po e hante por, pas pak kohe, kur pam se qeni e trhoqi qengjin dhe e qiti n breg t prroit, u gzuam pa mas. Curri yn shptoi. Edhe shoku im i fshiu lott... Krejtsisht harruam se ishte duke rn shi i madh. Ashtu, npr shi- u nism andej kah bregorja, kah ajo lndin e madhe ku ishte kopeja, ku ishte edhe ai shoku yn q e ruante kopen. Qengjin e mbanim n dor, sepse ishte lagur e lodhur sa q nuk mund t mbahej n kmb t veta, kurse pas nesh vinte qeni yn, ai qeni i guximshm.

N tekstin e dhn m lart informacioni m kryesor sht: a) Nj nga djemt u friksua q e humbi qengjin b) Qeni vrtet e urrente qengjin c) Qeni e shptoi qengjin d) Qengji ishte i lazdruar, krcente dhe bnte donte

18.

Lexo tekstin dhe nnvizo n tekst veorit m t rndsishme: Gjat njzet minutave t fundit, - ne ju paraqitm shkaqet kryesore pse fmijt po i braktisin shkollat gjithnj e m shum. T dhnat e mbledhura tregojn qart se shkaqet kryesore jan varfria n rritje, niveli i ult i msimdhnies dhe i kushteve t msimit n shkolla, si dhe problemet esenciale n familje. shtja sht se far duhet br prtej ktij konstatimi. T gjith, q nga organet e larta t pushtetit deri te qytetari m i thjesht, kemi prgjegjsi pr fatin e ktyre fmijve. Prgjegjsia e disave sht ligjore. e t tjerve, morale. Edhe sa koh do t vazhdojm kshtu, duke br nj sy qorr dhe nj vesh shurdh?

17

19.

Lexo tekstin me kujdes dhe nnvizo veorit m t rndsishme: T ndalohet ngrohja globale N Berlin u mbajt Konferenca Ndrkombtare e Kombeve t Bashkuara pr mjedisin. Merrnin pjes 2000 vet nga 17- vende t bots. Konferenca u drejtoi nj apel vendeve t industrializuara dhe vendeve tjera q t mbrojn mjedisin dhe t paksojn gazin karbonik t hedhur n hapsir, q shkakton efektin ser. Vendet e Bashkimit Evropian kan vendosur q pas vitit 2000 t mos e rritin sasin e gazit karbonik q hedhin n hapsir. Kt shembull duhet ta ndjekin edhe vendet e tjera t industrializuara.

20.

Lexo tekstin me kujdes dhe nnvizo veorit m t rndsishme: Lojra pozitive sht provuar se neurogjeneza, simptomi i mirqenies s trurit zgjat gjith jetn, tregojn mjekt. Kjo mund t arrihet duke mos e ln trurin t gjeneroj drejt plakjes. Mir sht ta strvitsh at pavarsisht moshs, por jo me aktivitete pasive si shikimi i televizorit, por me stimuj t rinj kulturor, si loja me letra, zgjidhja e fjalkryqeve dhe njohja e njerzve t rinj. Por sot dihet edhe nj tjetr faktor i rndsishm: kujdesi i nns n fmijri.

21.

N tekstin e dhn n detyrn 17, dallohen 5 pjes. Cakto radhitjen e tyre me numra nga 1 deri te 5. a) Qeni po e ruante kopen e djemt po luanin rehat __________ b) Qengji ( Curri ) ra n uj __________ c) Qengji ( Curri ) i afrohej qenit kur ishte duke fjetur dhe ia prekte bishtin __________ d) Djemt u mrzitn shum pr qengjin ( Currin ) dhe qenin __________ e) Qeni e shptoi qengjin ( Currin ) __________

22.

Lexo me kujdes paragraft e dhn dhe konstato radhitjen e tyre, duke e shkruar para secils numrin 1, 2, ose 3. ____________Un n kt tregim nuk do t merrem me shum gjra, por do tu rrfej vetm nj esnafllk t Shegs, at t byrekbrjes. Ky esnafllk ndodhte aty nga mesi i do jave, her t mrkurn e her t enjten, rreth ors njzet e nj, kur t gjitha dyqanet e ushqimoreve ishin mbyllur. Shega, me ndonj filxhan aji, filxhan kafeje apo got uji n dor, trokiste te dera e njrs nga fqinjt dhe krkonte at pr ka kishte nevoj. ____________Javn e par t muajit q shkoi, fiks n orn njzet e nj e pes minuta, trokiti n dern ton dhe, pa hyr mir brenda, duke buzqeshur e tr prkdhelka, i tha gruas sime: ____________- Uuu, pika m rnt, moj Shanisha, si pasksha harruar t blija miell? E dija se kisha, po kur hapa dollapin, shiko e shiko, nga t gjitha llojet e ushqimeve kishte aty brenda, vetm miell skishte Mirpo dua tu bj nj byrek kalamajve, se u kam dhn llafin. I thash tim shoqi, Rustos: Tu bfsha, hidhu nj vrap deri te dyqani i ushqimores dhe blija nj qillo miell, se m paska mbaruar! Ai ma ktheu: Po ku ka dyqan hapur n kt or, moj t qlloft! Merr ndonj got te komshinjt, pa ua kthen nesr E, ja, erdha, moj Shanisha motra T ndodhet ndonj got miell? Ta bie motra nesr 18

__________Shega sht nj fqinja jon me nj mosh rreth t pesdhjetave. Fqinjsia sht goxha e vjetr, mbi njzetvjeare dhe, si i thon, i njohim dhmb e dhmball njeri-tjetrit e njra-tjetrs. E si t mos njihemi aq mir, kur kemi marr pjes npr dasmat e secils pal, kemi lindur fmijt n t njjtin pallat e n t njjtin maternitet? Edhe fmijt aty u rritn e u bn ca nga tetmbdhjet e ca nga njzetvjear. E, pra, ne i njohim shoshoqit edhe kolln kur ngjitemi npr shkall, t mos themi se i njohim edhe ato kollitjet e zons s poshtme

23.

Shiko se si sht ndrthurur tregimi i nj aventure me fund t lumtur.

a) basti q un dhe xhaxhai vum me miqt se do tia dilnim mban t kalonim me barka me vela nga brigjet e Vlors deri n Sarand; b) nisja me barka me vela nga porti i Vlors n orn 10 t 16 korrikut; koh e qet dhe er e mbar; c) pas dy orsh lundrimi ndryshon era dhe na shtyn larg, n det t hapur, peripecit, ana dramatike, ana komike; d) Vetm pas perndimit t diellit nj motovedet e rojs bregdetare, e lajmruar nga nj peshkatar, na arrin n veriperndim t ishullit t Sazanit e na sjell shndosh e mir n bregun e Radhims; e) Vrejtjet e ndihmsve, lirimi nga ankthi i familjarve dhe i shokve, parashikimet pr t nesrmen, t qeshurat e talljet etj. f) Prcaktoni skemn e rrfimit. Zakonisht nj ngjarje ndahet n faza t prcaktuara mir: parashtrimi, pika e lidhjes, ndodhia qendrore, zgjidhja e konfliktit dhe prfundimi. Rrethoni shkronjn para s cils gjendet: - parashtrimi - zgjidhja e konfliktit

19

24.

Teksti prbhet nga tri situata: fillestare, ngjarja kryesore dhe prfundimi. LIRIMI NGA ANKTHI At nat fjeta shum keq: m zuri gjumi vetm ndaj t gdhir dhe pash ca ndrra t tmerrshme. Ishte m se e qart se nuk isha i qet e ndoshta e kisha edhe ndrgjegjen jo t pastr. N orn shtat u ngrita. Ishte nj dit e bukur. U vesha me nxitim dhe dola. Qytetin, q si gjithnj zgjohej hert, e prshkrova n pak minuta. Ndihesha i tensionuar e nuk mund t mos mendoja se fundja ishte vetm faji im q gjrat shkuan ashtu si shkuan, natyrisht, n t ardhmen nuk do t ndodhte m. N tet isha para shkolls, ku u futa mes nxnsve, t cilt ndanin t njjtn ndjenj frike me mua: dyshonin se mos mbeteshin n ndonj lnd dhe prisnin me ankth rezultatet prfundimtare. Zura vend pran Evs dhe Artinit q ishin mbshtetur te muri pran ders s hyrjes. N vend q t fjaloseshim e t qeshnim, si bnim pak a shum zakonisht, rrinim t heshtur, duke shkmbyer n t rrall ndonj fjal. Para disa minutash u prhap zri se lista e notave u afishua. Para se t vendsoja t shikoja rezultatet, mora frym thell disa her rresht e pastaj, me hap t vendosur, iu afrova stends. Krkova listn e klass sime. E lexova:F.R. Kalon. Pr nj ast mbeta si i ngrir, pastaj vrapova jasht, duke brtitur nga qejfi e duke prqafuar t gjith ata q takoja. Gjithka kishte shkuar pr mir. N rregull. Por vitin tjetr nuk dua ta prsris m kt prvoj t keqe. Nnvizo ose shkruaj paragrafin i cili e tregon prfundimin: _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

25.

Para teje e ke programin televiziv t dy stacioneve televizive pr ditn e premte. Shiko se far do t jepet n TV n orn 15. Shkruaj titullin e emisionit ose filmit,... q jepet t premten n orn 15. RTK RTSH 12.00 Kush do t bhet milioner 12.00 Telenovela Njerz dhe fate Pj.14. 13.00 Promo RTK 13.00 Lajme 13.30 Lajme 13.30 Telenovela Miranda 15.00 Pr pastrtin e gjuhs 15.00 Program pr fmij Kosovizion 7 15.15 Gjuha italiane, Msimi nr.5 15.00 Filmi vizatimor Libri i Xhungls 16.30 Zig-Zag- direkt 16.30 Program argtues Oxygen 18.30 Promo 18.15 Lajme- Zri i Ameriks 19.00 Lajmet e ors 19:00 19.00 Dokumentar Homazh Roms 19.45 Tenis Daily Open finalja 19.30 Lajme 22.00 Magazin: Afrika e Jugut 2010 20.00 Futboll:Liverpul-Atletico-Direkt 22.30 Mozaiku 22.00 Kng nga festivali i RTSH _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 20

26.

Shiko me vmendje tabeln e mposhtme:

N tabel Nnvizo kohn e kryer t tejshkuar.

27.

N tabeln e mposhtme Nnvizo trajtat e shkurtra t bashkuara:

21

28.

Njqind qytetar t rastsishm t pyetur sa e shikojn programin televiziv, jan prgjigjur: Aktivitetet Shikoj TV Shoqrohem me shok Lexoj libra Shtis Fle/pushoj Merrem me sport Kujdesem pr fmij Shkoj n gjueti/peshkim Dgjoj muzik N rrethin familjar Punoj n kompjuter Lexoj gazeta Punoj n kopsht Shikoj filma Merrem me pun dore Luaj shah, letra Bj punt e shtpis Rri me partnerin Merrem me art Aktivitete tjera Nuk kam koh t lir Nuk kam prgjigje Gjithsej Prqindjet 17,4% (13,3%) (11,1%) (7,2%) (6,6%) (4,4%) (3,9%) (3,2%) (2,6%) (2,5%) (2,2%) (2,0%) (2,0%) (1,8%) (1,8%) (1,2%) (1,0%) (1,0%) (0,9%) (5,4%) (3,4%) (5,1%) (100%)

Sa prqind e qytetarve e kalojn kohn duke shikuar TV? ______________________________________________________

22

T shprehurit me shkrim

29.

Shikuesit kujtuan se ajo q ndodhi ishte pjes e shfaqjes. Ata qeshn dhe duartrokitn aq fort, sa desh u thyen xhamat e dritareve. Shfaqja doli pr mrekulli. Sapo spektatort e vegjl, miqt dhe drejtori i cirkut u larguan t gzuar, mjeshtri erdhi me vrap dhe e puthi Nelin n ball. Fjalit e msiprme shkruaj me shkronja t dors. __________________________________________ ___________________________________________ ___________________________________________

30.

a) Sa shkronja ka alfabeti i gjuhs shqipe: b) Sa zanore dhe bashktingllore? ____________________________ ____________________________ Cili rend i shkronjave sht shkruar sipas alfabetit? a) C, , F, H, XH, U, SH, Q b) C, , F, H, Q, XH, U, SH c) C, , F, H, Q, SH, U, XH ) C, , E, H, SH, Q, XH, U Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

31.

32.

N sa mnyra u b prngjitja e shkronjave t gjuhs shqipe? Cilat jan ato? ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ Detyra jote sht t prshkruash katr fjali lidhur me temn. N shkoll, gjat kohs s pushimit t madh N hartim shpjego ndonj ngjarje e cila ka ndodhur n oborrin e shkolls gjat kohs s pushimit t madh. Mund t zgjedhsh nj ngjarje n t ciln je pjesmarrs ose dshmitar. Prgjijgjja do t vlersohet n baz t asaj sa ke kujdes ti pr strukturn e fjalis dhe kuptimin e saj. ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 23

33.

34. 35. 36.

Shkruaj nj fjali pr shkolln ose pr klasn tnde, e cila do t ket s paku dhjet fjal. Fjalia duhet t jet e kuptueshme dhe sipas rregullave gramatikore. ________________________________________________________________________ Shkruaj shumsin pr emrat e poshtshnuar: babai/i ati __________________ Tek ecte drejt lisnajs, shkrimtarit, q tashm i kishte flokt. (i thinjur). I dukej sikur kishte pran unakun(i dikurshm). Me tu ngjitur n krye t shpatit, pandehu se po shihte nj ndrr. (i lig) e (trondits). N vend t lisave (i dendur), i doln prpara vetm cungje (i panumrt), q kishin mbetur nga lisat . (i prer), trungje (t kalbura) dhe grumbuj ..(i vogl) bujashkash.

37.

T shtunn mbahet koncerti i grupit t muziks popullore. Shkruaj 3 deri 5 fjali me t cilat do t: a) bindsh arsimtaren e Kulturs muzikore q klasn tnde ta oj n koncert; b) ta bindsh shokun tnd q t niset me ty. a) ____________________________________________________________ b) ____________________________________________________________

38.

Fjalia e dhn i takon stilit bisedimor, jo formal. Zvendso ose plotso disa fjal ashtu q fjalia t mund t prdoret edhe n situata formale zyrtare. Vjosa erdhi me autobusin e kombinatit. ___________________________________________________________________

39.

Shkruaj drejt me shkronja t dors kt fjali: Bleta para se t bj mjaltin bn dyllin ___________________________________________________________________

40.

Fjalia e dhn i takon stilit bisedimor, jo formal. Zvendso ose plotso disa fjal ashtu q fjalia t mund t prdoret edhe n situata formale zyrtare. Shoferi dje ia shkeli gazin. ___________________________________________________________________ 24

41.

Para teje sht nj formular. Duhet ta plotsosh me t dhna t sakta. Emri e mbiemri .................................................................................................................. Datlindja, vendlindja ........................................................................................................ Gjinia .................................................................................................................................... Profesioni ........................................................................................................................ Kombsia ............................................................................................................................. Adresa e sakt .............................................................................................................

42.

Paraqitem pr regjistrim n __________________________ (emrtimi i shkolls s mesme) n Profili arsimor pr shkoll profesionale, prkatsisht pr gjimnaz: Emri dhe mbiemri i nxnsit Dita, muaji dhe viti i lindjes Emri dhe mbiemri i babait, profesioni i tij dhe adresa Emri dhe mbiemri i nns, profesioni dhe adresa Emri dhe mbiemri i kujdestarit, profesioni i tij dhe adresa (nse nxnsi nuk ka prindr) Adresa e nxnsit: komuna, vendbanimi, rruga dhe numri

43.

Hartoni nj letr duke pasur parasysh rregullat t cilat duhet respektuar:: Shkruaj natyrshm, sikur jeni duke folur me letrmarrsin. I tregoni atij gjra q ju interesojn t dyve: Mund t filloni duke iu prgjigjur pyetjeve q ju ka br n letrn q ju ka shkruar, ose duke br komente rreth asaj q ju ka treguar. M pas mund t jepni disa hollsira pr vete, duke prdorur fjalt prshkruese. Cilat rregulla duhet ti keni parasysh kur t shkruaj ndonj letr? ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________

25

44.

Instituti i Gjuhsis dhe Letris Rruga Naim Frashri, Nr. .... Tiran Tel: ............ Fax............... E-maili: __________ ___________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________ Prgjigjuni n pyetjet: Ku shkruhen letrat zyrtare? far shkruhet nn kok ? far shkruhet n mbyllje t letrs? ___________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________

45.

Shkruaj korrekt fjalit e mposhtme duke marr parasysh rregullat e drejtshkrimit. 1. kt vit u mbushn 15 vjet qysh kur n ulqin ka nisur nj veprimtari letrare me emrin kalimerja poetike organizuar nga shoqata e art club-it nga ulqini. 2. jemi dy qind vjet m pas kur bajroni botoi kngt e para t kryeveprs s tij ku prmend shqiprin e shqiptart.

46.

Rretho shkronjn para fjalis e cila sht shkruar sipas rregullave t drejtshkrimit. ) Sfoli pr njme me mua tr natn. b) N detyrn e m t mir q e kam ba spat parregullsi. c) Frutat q i morm nuk ken me shije. d) T gjith m krkuan derisa nuk m gjetn se ku isha fshehur.

47.

Pran vizave shkruaj fjalt e mposhtme sipas gjuhs letrare: ml______ Bni____ Syni____ Me lakue_____ Kam ba_______ baj_____ kng____ me punue_____ pa msue_____ kam pre______ 26 dam______ pruni_____ me kndue_____ kam ln______ kam zgjidh______

48.

Shkruaj me shkronja kta numra: 48 128 500 XII ________________________________________________ ________________________________________________ ________________________________________________ ________________________________________________

27

Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare

49.
bashktinglloret pazshme bashktinglloret zshme e e m n nj j l ll r rr t d s z sh zh c x xh q gj k g th dh f v p b h

Cilit grup t bashktinglloreve i takojn bashktinglloret dhe h? a) grupit t bashktinglloreve t zshme b) grupit t bashktinglloreve t pazshme Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

50. Sa zanore ka gjuha shqipe?


a) 3 b) 5 c) 7 d) 4

51.

Cilat jan dy fonemat q shrbejn pr t dalluar fjalt e mposhtme t shnuara dhe trego se far fonemash jan: zanore apo bashktingllore? vetull petull: ___________, miell diell: ___________, ar-ur: ___________, gur-mur: ___________, pull pall: ___________, _______________. _______________. _______________. _______________. _______________.

52. 53.

Shno theksin () n fjalt e poshtshnuara: flutur dhe fluturoj N fjalt e mposhtme trego se n ciln rrokje bie theksi i fjals: Robr _________________, Vatr __________________, Pasqyr __________________, 28

54.

Shiko fjalin e mposhtme dhe nnvizo theksin e fjalive: Sa do t rrish? Ku ndodhet shpata e Sknderbeut? Jepjani Andit ta vizatoj. N cilat fjal bie theksi te fjalit pyetse dhe te fjalit urdhrore? Nnvizo theksin n fjalit e msiprme: _______________________________________________ _______________________________________________

55.

N fjalt e mposhtme theksi bie n: Shkoll, puntor, prrua, msues, prparimtar, libr, njeri, lexoj, dritare, student, pranver ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________

56.

Radhit fjalt sipas llojit, sipas shembullit t dhn te emri. stadium, mace, i bukur, shkatrroj, kush, dinake, prvetsoj, im emr stadium ________ mbiemr __________ __________ premr ____________ ____________ folje _____________ _____________

57.

Trego se cils pjes t ligjrats i takojn fjalt e nnvizuara n fjalin e dhn: Libri i vogl ndodhet nn tavolin. Shkruaj pr seciln fjal cils pjese t ligjrats i takon: _______________________________________________ _______________________________________________ _______________________________________________

58.

Sipas kumtimit dhe intonacionit fjalt ndahen n fjali: a) dftore b) dftore-thirrmore c) nxitse d) nxitse thirrmore e) pyetse f) pyetse-thirrmore g) dshirore Rretho shkronjn para atyre t cilat n fund marrin pikuditjen (!) 29

59.

Fjalin e mposhtme shkruaje sipas normave t gjuhs letrare: N pushim kam shku me shok. ___________________________________________

60.

Gjej rrnjt e fjalve: a) padrejtsia b) kngtari c) fletorja

61.

N fjalt e mposhtme Nnvizo rrnjn e tyre: 1) Punoj, punim, i papun, puntor, punsoj, prpunoj 2) Shkruaj rrnjt e fjalve: Padrejtsi ___________ Kngtari ___________ Fletorja ___________ Zhvendosje ___________ Kmbsort ___________ Nntoksor ___________

62. Nga kto rrnj formoni fjal:


Dit ___________ Flet ___________ bukuri ___________

63. Fjalt e mposhtme shndrroni n trajtn e shquar.


Vegl___________ Gogl___________ Pupl ___________ Vepr ___________ Kokrr __________ Kabll __________ I sotm _________ Nxns__________ cinizm _________ Njerz__________ I cekt__________ Kur humbet zanorja -? 30

64.

Sa fjali kallzuesore jan n fjalin e dhn? Edhe pse qeni ishte shum i mllefosur n t, Currit i plqente t vrapoj qeni pas tij. ___________________________________________

65.

Te fjalit e mposhtme gjej kryefjaln dhe trego se me ka sht shprehur kjo kryefjal. Shkruaj rasn, numrin ose vetn. Dardant at dit luftuan me gjith forcat. __________________________________________________________________, Ai u vonua pak m shum se zakonisht. __________________________________________________________________.

66.

Si quhet njsia sintaksore q merr pjes n ndrtimin e fjalis dhe q prbhet, nga dy a m shum fjal kuptimplota, t cilat kan lidhje t ngushta gramatikore e kuptimore me njra tjetrn ? P.sh. detyra t mdha, buk gruri, dy nxns, mot me diell, shum dit etj.). Kto fjal quhen: ___________________________________________________________

67.

Nnvizo kallzuesin n fjalit e mposhtme: Tek buron uji i ftoht dhe fryn veriu n ver. Tek i fryn bariu fyellit, tek kullosin bagtia Me ka sht shprehur kallzuesi? __________________________________________________________________

68.

Lexo me kujdes fjalit e mposhtme dhe rretho cila prej tyre sht nxitse. a) Rigoni luan me top. b) far po bn Aureli? c) Aurel ma jep librin! 31

69.

N tekstin e shkruar gjeji fjalit pyetse. - Osmant na dogjn fshatin dhe morn gjith bagtin. Sknderbeu i prkledhi flokt. Si t quajn o trim. Tanush. Mir, Tanush i vogl. Si munde t vish deri ktu. I di t gjitha rrugicat. A mundem t vij edhe un me ju. .... ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________

70.

Fjalit e mposhtme jan fjali:

a) Radiotekniku e rregulloi orn. b) A e rregulloi radion radiotekniku? c) Rregulloje radion! d) Mos e rregullo orn. far fjalish jan kto?

71. Fjalit e

mposhtme jan fjali:

a) Radiotekniku rregulloi orn. b) A e rregulloi radiotekniku radion? c) Rregulloje radion! d)Ah, sikur radiotekniku t rregullonte orn!. e) far fjalish jan kto? a) Radiotekniku rregulloi radion. b) A e rregulloi radiotekniku radion? c) Rregulloje radion! d) Ah, sikur radiotekniku t rregulloj radion!

72.

Lexo me vmendje fjalin e mposhtme dhe nnvizo rrethanort. Dje u takuam n rrug, biseduam gjat dhe u kthyem n shtpi.

32

73.

Rradhit fjalt e fjalis sipas llojit n shembullin e dhn:

Nxnsi i mir zgjohet hert n mngjes.Nxns __emr__ I mir _________ Zgjohet _________ Hert _________ N _________ Mngjes _________

74.

Dallo fjalit me nj gjymtyr kryesore nga ato me dy gjymtyr kryesore. a) Heshtja e gjat. b) Dimr i ashpr. c) Majat e maleve u mbuluan nga dbora. d) Prreth tij qndrojn malet e patundura. Cilat fjali jan njkryegjymtyrshe, dhe cilat dykryegjymtyrshe?

75.

Nnvizo kryefjaln n fjalit e mposhtme. Bj analizn morfologjike t tri fjalive t para. Analiza morfologjike: Ajri u mbush me shushullimn e gjetheve. _______________________________________ ________________________________________

76.

Para vetes i ke disa fjali. Duke shikuar fjalt e nnvizuara n to provo ti lidhsh me shtylln nga ana e djatht (me rasat prkatse). 1. U smur nga gripi. 2. Marts nuk i hahej fare. 3. Javn e kaluar organizuam nj ekskursion. 4. Qyteti i Vlors sht jashtzakonisht i bukur. a) b) c) d) e) Rasa rrjedhore Rasa emrore Rasa gjinore Rasa dhanore Rasa kallzore

77.

Vendos n rasn e duhur premrin n kllapa: Ha!Ha!Ha! Ti shport e vogl do t ma plotsosh .(un) dshirn?! Largohuni tani! dhe bri nj gjest q u thoshte .(ata) t largoheshin. Era gnjeshtare lot me .(un) dhe shprndan mall e kng t vjetra lufte. Prse, fjala vjen, t mos dal un bashk me (ti) dhe Jakobin n shtitje? Vetm disave iu dha e drejta tu bashkoheshin .(ata). Po as ti nuk u ndihmon ..(ata) pr t kuptuar 33

78.

N gjini jan emrat e mposhtm? Shkruaji n rasn emrore t trajts s shquar: - mik _________________ - lule _________________ - mi __________________ - shtpi________________ - fustan________________ - t folurit ______________

79.

N vijat prkatse prball fjalive t poshtshnuara shkruaji rasn e emrit t nnvizuar: Msuesin e pash para oborrit t shkolls.__________ Detyra e msuesit sht e shenjt.________________ Msuesi im sht i sjellshm. __________________ Prej msuesit msojm shum gjra.______________ Msuesit i dhan nj dhurat. __________________

80.

Shkruaj formn joveprore t foljeve t mposhtme, duke mos ndryshuar mnyrn, kohn, vetn dhe numrin: a) punonin __________________ b) paskan zgjuar______________ c) duke lar _________________ b) msoi c) t mbjell d) pa lexuar

81.

N vend t pikave vendos njrn nga foljet n kllapa: (Qenka prishur, u pastruaka, enkshin, qoft gzuar, u plakshin) Ato pun .br lmsh. M plqen urimi: .bashk! Si . moti kaq shpejt? .ai q na solli kt lajm t mir! Mos u mrzit, se kjo njoll shpejt.

82.

Foljet e mposhtme ktheji nga forma veprore n formn joveprore duke ruajtur vetn, numrin, kohn dhe mnyrn: - t kishit dgjuar . - knduaka - do t kishe par . - pastruan . - ka veshur - hapt .. - do t plqesh . - mbarojn 34

83.

N vend t pikave vendos njrn nga foljet n kllapa: (do t ishim mbledhur, t mbushet, do t shrohesh, t njihej, do t isha zgjuar, t hidheshin) Sot t krkoj shporta me florinj. Po ta dija, m hert at dit. Mbreti i urt urdhroi q copat e atij poi t shtrenjt n det. Po t kishe ardhur edhe ti, .t gjith bashk si dikur. Ajo e ka takuar kalorsin prpara se..me ty. Po t tregohesh m i rregullt me ilaet,..m shpejt.

84.

do ifti t fjalive q sht shkruar me gjuh burokratike hiqja nj viz: a) Meteorologt presin se koha do t ftohet. Meteorologt presin se do t vij nj periudh me temperatura t ulta. b) I kryejm punt rreth veshjes s mobilieve. I veshim mobiliet. c) Nuk kemi mjaft mjete financiare. Nuk kemi mjaft t holla. d) mimet jan rritur prsri. Prsri sht br rritja e mimeve.

85.

Fjalin e mposhtme shkruaj sipas normave dhe mirsjelljes: Hiqe (largoje) nga koka kt problem. Kt e vendos un. ____________________________________________

86.

Pasi t gjesh emrat n fragmentin e mposhtm, ndaji dhe nnvizoji emrat e gjinis mashkullore dhe femrore: Fusha!... Jo, o djem t lumtur e t shndosh t fshatit, q me t kaprcyer pragun e shtpis dilni n mes t lndinave t hapura, nn at kupn e kaltr e qiellore, ju o syshqiponja, t msuara t kundroni at det t pamatur gjelbrimi, ju q nuk jetoni t ndrydhur n mes t shtpive t larta, jo, ju nuk e merrni me mend se do t thot nj shesh i hapur pr nj djal t Budapestit. ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ 35

87.

Ti bjm syt katr = Ti hapim syt. Vri gishtin koks! = Mendo. Mos ia qani hallin = Mos e ankoni. Nuk futen t gjith njerzit n nj thes =Nuk barazohen t gjith njerzit. Shembujt e paraqitur jan: a) sinonime b) antonime c) frazeologjizma ) homonime Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:]

88.

Shkruaj antonimet e ktyre fjalve: a) hapet b) i gjer c) rini ) afr d) i holl _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________

89.

Lidh fjalt t cilat kan kuptimin sinonimik (d.m.th. jan sinonime) i ngatht pullaz i mir mbaroj rrug ati i dashur i shkatht udh ndrtoj

90.

Cils njsi leksiko semantike i takojn fjalt e mposhtme: Ver (stin) Ver (pije) Flet (prej letre) flet (si gjeth) am (lloj bredhi) am (banor i amris) a) sinonimis b) antonimis c) homonimis Rretho shkronjn pran prgjigjes s sakt 36

91.

Rretho shkronjn para prgjigjes n t ciln fjala krah domethn e bri m t fort, e shtyue q ka kuptim figurativ: a) Djali ndiente dhembje n krahun e djath. b) Nna e porositi t merrte nj krah dru. c) N krahun e poshtm t malit fillonte fusha me gur. d) N fush dilnin do dit shum krah pune. e) Biseda i dha krah.

92.

Shiko me vmendje fjalt e mposhtme:

kurrizi i malit, kurriz rruge, kurrizi i dors, kurrizi i hunds Si quhen kto fjal q kan m shum se nj kuptim? ______________________________________________________

93.

Nnvizo fjalt shumkuptimshe: a) faqe (njeriu, mali, libri) b) gryk (njeriu, shisheje, pushi, lumit) c) makin, trup, jet, uj, tok, i bardh. Rretho shkronjn para s cils fjalt shumkuptimshe?

94.

Tregoni kuptimin e frazs q kemi nnvizuar n tekstin e mposhtm: Dukesh shum i shqetsuar. far t ka ndodhur? E pyeti Ana? Eh, ulu se do ti them nj pr nj! a) Do ti thot dika t rndsishme. b) Do tia thot t gjitha c) Do ta qortoj. _______________________________________________________

95.

N planin kuptimor si ndahen frazeologjizmat: a) ___________________ b) ___________________

37

96.

N tekstin e mposhtm sht nnvizuar nj fraz - pate q e humbe gojn, Luis? i tha pronari. - Apo edhe ti je przier n kto pun? far sht kuptimi i frazs e humbi gojn? a) kemi br pauz n t folurit b) u bm memec, nuk na shkon fjala c) kemi harruar ka donim t thoshnim d) ndrpres dik n t folurit Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

97.

N shembujt e mposhtm rretho fjaln shqipe q i prgjigjet fjals s huaj t dhn: = qllim Tendenc = qndrim = prirje = fillestar Elementar = i leht = i vogl = dhunoj Abuzoj: = shprdoroj = nnshtroj

98.

far kuptimi kan fjalt e mposhme: a) influenc_______________ b) eksperienc_____________ c) absolutizoj______________ d) abstenoj________________

N viza shkruaj fjaln ose kuptimin q ka fjala me kuptim t njjt n gjuhn shqipe:

99.

far kuptimi kan fjalt: 1) PAPRLIGJSHM 2) TERPENTIN 3) SHKALUR mb. ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ 38

100. N far marrdhnie t ndrsjell jan fjalt:


gzim-hidhrim dit-nat drit-errsir ver-dimr

a) homonimike, b) sinonimike, c) antonimike. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

101. Lexo kt fragment nga vepra Arti dhe historia e tij.


Megjithat, tipari m i rndsishm i arkitekturs romake, sht prdorimi i harqeve. Kjo shpikje ka luajtur rol krejtsisht t vogl ose nuk ka luajtur fare n ndrtimtarin greke, edhe pse, me siguri ka qen e njohur pr ndrtuesit grek. T ndrtosh harkun nga gurt trapezoidal sht shkathtsi mjaft e ndrlikuar n ndrtimtari. 1. Fjala ndrtues domethn: a) skulptor b) historian c) ndrtimtar d) hartues Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 2. Shkruaj fjaln e cila e ka kuptimin e njjt si fjala tipar nga fjalia e par. ________________________________________

102. Lexo kuptimet e mposhtme t fjals kuzhin t cilat jan nxjerr nga Fjalori i Gjuhs s sotme
shqipe dhe prgjigju n pyetjen. KUZHIN f. sh. 1. Kthin e veant n nj shtpi a n nj ndrtes, pran nj ndrmarrjeje prodhimi etj., me pajisjet e nevojshme (me sob, en etj.), ku prgatiten dhe gatuhen gjellt; vendi ku gatuhen gjellt. Kuzhin e madhe (e vogl). Kuzhina e kantierit (e spitalit, e konviktit). Kuzhin me aneks. Dy dhoma e nj kuzhin. Dollap kuzhine. En kuzhine. 39

2. Mnyra e prgatitjes dhe e gatimit t gjellve, mjeshtria e gatimit; prmb. gjellt e gatuara sipas ksaj mnyre; gjellt m karakteristike pr nj popull. Kuzhin e mir (e leht). Kuzhina shqiptare. Kuzhina evropiane (orientale). Arti i kuzhins.

Shkruaj n vij kuptimin figurativ t fjals kuzhin. ________________________________________

103.Si quhet personi i cili e nget biikletn:


a) ____________________ b) Lakoje kt emr sipas rasave: ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________

104. Lexo me vmendje prkufizimet e mposhtme:


a) Vepr e madhe shkencore q prfshin njohuri pr t gjitha fushat e jets e t veprimtaris t sistemuara n mnyr t prmbledhur n trajtn e nj fjalori; vepr e till q prfshin njohuri pr nj deg t veant t shkencs, t artit, t tekniks b) Trsia e dijeve q ka dikush n nj fush t caktuar; trsia e ideve dhe e nocioneve baz t nj shkence a t nj fushe t caktuar; dituri. Rretho shkronjn para nocionit q ka t bj me enciklopedin. Kujt i referohet shprehja *enciklopedi e gjall: ______________________________________

105. Cili sht libri i par i shkruar n gjuhn shqipe? Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.
a) eta e profetve nga Pjetr Bogdani; b) Meshari nga Gjon Buzuku; c) Historia e Skenderbeut nga Marin Barleti; d) E mbsuame e krishter nga Lek Matrnga.

40

106. 1. Gjuha shqipe sht pasardhse e:


a) latinishtes b) greqishtes c) ilirishtes d) keltishtes Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 2. Si sht quajtur gjuha shqipe gjat mesjets? a) gjuh shqipe b) gjuh arbrishte

107. 1. Shkruaj cilat jan dy dialektet kryesore t gjuhs shqipe?


_________________ dhe __________________ 2. Si quhet dokumenti m i vjetr i gjuhs shqipe? a) Fjalori i fon Harfit b) Formula e pagzimit c) Meshari Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

108. 1. Libri i par i gjuhs shqipe sht:


a) Historia e Sknderbeut b) eta e profetve c) Meshari Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 2. Autor i librit t par t gjuhs shqipe sht: a) Gjon Buzuku b) Pjetr Budi c) Lek Matrnga ) Pjetr Bogdani Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

41

109. Lexo fjalt mposhtme dhe nnvizo vetm ato ato t dialektit tosk:
frgoj, katun, fshat, skuq, kam ba, rrej, gnjej, syni, tambl, qumsht, syri,

110. 1.

Kush sht autor i Gramatiks s gjuhs shqipe Shkronjtore e gjuhs shqipe (1886)?

a) Konstandin Kristoforidhi b) Jeronim de Rada c) Sami Frashri ) Naim Frashri 2. Kur dhe ku sht krijuar alfabeti i sotm i gjuhs shqipe? a) n Stamboll m 1879 b) n Manastir m 1908 c) n Tiran m 1972 Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. Shkronjtore e gjuhs shqipe (1886)?

111. 1. Kur sht krijuar alfabeti i sotm i gjuhs shqipe?


a) n Stamboll m 1879 b) n Manastir m 1908 c) n Tiran m 1972 Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 2. Abetarja e par e gjuhs shqipe e Naum Veqilharxhit sht botuar m: a) 1844 b) 1867 c) 1879 Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

112. N Serbi ekzistojn disa gjuh t pakicave kombtare. N rreshtin e mposhtm jan theksuar
disa prej tyre, nnvizoji cilat jan ato: anglisht, rusisht, hungarisht, shqip, serbisht, frngjisht, rumanisht. 42

113. N cilin grup bn pjes gjuha shqipe?


_________________________________________________________________

114. Ku flitet sot gjuha shqipe dhe n ciln familje t gjuhve bn pjes?
_________________________________________________________________

115. Ku sht krijuar Shoqata e t shtypurit t shkronjave shqip?


a) Tiran b) Stamboll c) Bukuresht ) Manastir. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

43

Letrsia

116. Lidh me vij titujt e veprave me autort e tyre. Nj titull sht i teprt.
Migjeni Petro Marko Naim Frashri Ismail Kadare Nazmi Rahmani Ndre Mjeda Kshtjella Malsorja Andrra e jets Kngt e Sibilave Bagti e bujqsia Shpella e piratve Luli i vocrr

117. Lidh me numra titujt e vjershave, duke i vendosur numrat para tyre n katrort para emrave t
autorve. Kujdes nj titull vjershe sht tepr: 1. Gjuha shqype 2. Vjeshta 3. Poema e mjerimit 4. Porosia e nns 5. Shpreh 6. Me jetue /__ / /__ / /__ / /__ / /__ / Migjeni; A. Z. ajupi; Gjergj Fishta; Naim Frasheri Esat Mekuli

118. Numrat para emrit t personazheve shkruaj n vijat prball titullit t veprs prkatse. Nj
personazh sht m tepr. 1. Tana 2. Asim Vokshi 3. Zefi 4. Vangjeli 5. Hajrija 6. Nita 7. Milosao 8. Xhemal Kada 9. Rina Nita...................____ ____ Kngt e Milosaos___ ___ Hasta la Vista.....___ ___ Katrmbdhjet....___ ___ vje dhndr..........._____

44

119. N ciln gjuh sht shkruar Perikopea

e Ungjillit? Shkruaj n viz:

_______________________________________

120. Para vetes i ke dy vjersha t shkruara n dy krijimtari letrare. Cila prej tyre i takon asaj gojore?
a) - ke, o flamur, q svalon? - Jam smur e po rnkoj, jam goditur brinj m brinj, q kur solln Italin... b) Tok e dashur, Ti dika ke krkuar nga un. Ndryshom, o bir m ke thirrur nga grykat e maleve. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:

121. Poezia Gjuha shqipe e autorit Gjergj Fishta i takon poezis:


a) popullore; b) s shkruar artistike; c) epike; d) satirike.

122. Lexo me kujdes vargjet e mposhtme:


Dheu m`ka mlue, e fat s`i qita vedit Po s`mora Tanushn e krajlit. E un Tanushn vet e ko`pa, Kur kena pas bes me krajli: Gja ma t`mir s`sheh njeriu nn kt qiell! Vetulla e saj drejt si fiskaja, Shteku i ballit, si shteku i malit Kur nerr hana me prarue; Syni i saj, si kokrra e qershis, E ka qerpikun, si krahi i dallndyshs; Ftyra e saj, si kuqet molla n`deg Hunda e drejt-o, si kalemi Tanushs;...

45

Trego cilit cikl t kngve popullore u takojn kto vargje: a) ciklit t kngve t kreshnikve; b) ciklit t kngve legjendare; c) ciklit t kngve baritore; d) ciklit t kngve t djepit. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

123. Shkrimi i cili paraqet njerzit, ngjarjet dhe dukurit e ndryshme n astin kur shihen, i cili
shkrim dallon shum nga romani, tregimi, novela, etj., sepse ktu ngjarjet paraqiten me m shum saktsi dhe prshkrimet jan t vrteta. N kto shkrime nuk ka trillime, pavarsisht se autori i shkruan ato nga kndvshtrimi i tij. Si quhet ky lloj shkrimi? a) ditar; b) kronik; c) reportazh; d) fejton.

124. 1. Cils gjini letrare i takon prralla?


_____________________________

125. Vepra

Zhvarrimi i Pjetr Bogdanit e autorit Teki Dervishi i takon gjinis letrare t:

a) romanit; b) drams; c) tregimit t shkurtr; d) poezis.

126. Lexo me kujdes vargjet e poezis Gjuha shqype t Ndre Mjedjs dhe trego cils gjini letrare i
takon ajo: Gjuha Shqype Prmbi za q lshon bylbyli, gjuha shqipe mshungullon; prmbi er q jep zymbyli, pa da zemren ma ngushllon. Ndr komb tjera, ndr dhena tjera, ku e shkoj jetn tash sa mot, ve pr ty mrreh zemra e mjera e prej mallit derdhi lot. 46

Nji kto gjuh q jam tue ndie, jan t bukra me themel por prap kjo, si diell pa hije, pr mue ttanave iu del. a) poezis lirike; b) poezis epike; c) poezis dramatike; Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:

127. Poezia Syrgjyn vdekur e Fan S. Nolit sht:


a) ep heroik; b) elegji; c) poezi satirike; d) balad.

128. N shembujt e mposhtm


a) b) c) shoh, njoh, rronj shkronj... i shumi si lumi... Barku fir s krcen mir...

jan vargjet njrrokshe, dyrrokshe dhe katrrokshe: Rretho shenjn nn t ciln gjenden vargjet njrrokshe.

129. Prmbi za q lshon bylbyli,

gjuha shqipe mshungullon, prmi er` q jep zymbyli, pa da zemrn ma ngushllon. ................................................... Geg e tosk, malsi jallia jan nj komb mu da sduron; fund e maj nji a Shqipnia e nj gjuh` tgjith na bashkon. Lexo me kujdes vargjet e siprshnuara dhe shkruaj n vija prej sa rrokjeve jen prbr kto vargje: 47

gjasht rrokjeve_________________________________ dymbdhjet rrokjeve:____________________________ dhjet rrokjeve;__________________________________ tet rrokjeve____________________________________

130. Lexo me kujdes vargjet e mposhtme


Edhe hana paska hup mbas etash; Edhe zanat jan largue prej gurrash; Edhe kangn paskan me bylbylat: At-her djelt jan dynd e ra te buni! Me cilat rrokje jan shkruar vargjet? a) gjashtrrokshe; b) dhjetrrokshe; c) tetrrokshe; d) t prziera. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:

131. Lexo me kujdes vargjet e poezis s dhn dhe dallo se me far lloji t rims jan ndrtuar:
Prmbi za q lshon bylbyli, gjuha shqipe mshungullon; prmbi er q jep zymbyli, pa da zemren ma ngushllon. a) rima t puthitur (aa/bb); b) rim t ndrlikueme(ab/ab); c) rim t grumbullueme(aaa); d) rim vargnore(aba/bcb/mnmn/. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:

132. N linj pas secilit fragmenti shkruaj si quhet forma e t folurit (monolog, dialog, prshkrim,
rrfim) Kur kullosnin delet dhe qengjat n lndin, ne nuk friksoheshim fare se do t na humbshin... Ishim m t qet pr tu marr me ndonj nga lojrat e shumta q dinim. Kur gjendeshin delet n lndin tr prkujdesjen e ruajtjes s tyre ia lnim qenit ton i cili linte t shprndaheshin. Posa hetonte se ndonjra nga delet ose qengjat, lakmonte kah dushkaja qeni i dilte prpara dhe, me dy t lehura, e kthente prap n kope. Meqense t gjitha delet friksoheshin nga qeni, shpesh as q provonin t futeshin n dushkaj. Forma e t folurit sht _______________ 48

Nuk duhet menduar shum tha me vete dhe hyri n librari. Ndoshta nuk do t jet aq e shtrenjt, ndoshta... tha me vete. Forma e t folurit sht ________________

-Po besa... N tren!... N tren do t kishte qen m mir se aty do t na kishin zn si lepujt: kap e hajt! Pa bileta n xhep n tren! -E edhe po t na zinin pa bileta.... do t bhej?.... Asgj. Na zbresin e hajt! -Ti je i marr! -Pse?- pyeti Urimi. I marr, po thua? Premtim, shum po tutesh. Nuk t bn kjo, st shkon. Na zn pa bileta... - Po, ani de! N na znin, vetm na zbresin e kurrgj kurrkujt! Forma e t folurit sht ______________ Mbante n dor nj ombrell t kaltr, n qaf kishte lidhur nj shall t madh t gjelbr, i cili ishte shum i bukur dhe valvitej nga puhia e leht. Kishte mbathur kpuc me take t larta dhe pak t uditshme, por edhe ato ishin t bukura shum. Fustanin e kishte t bardh, t gjat dhe m t bukur se do gj tjetr q vishte. N kok kishte nj kapel t rrumbullakt prej kashte. N t kishte ngjitur edhe ca lule, pr t cilat nuk dinte askush se ishin artificiale apo t vrteta. Forma e t folurit sht ________________

133. Elefanti sht kafsh barngrnse q jeton n Afrik e Azi. sht kafsha m e madhe n tok.

Meshkujt elefant jan t mdhenj dhe mund t arrijn me pesh gjer n 9071 kg. Ata kan nj hund t gjat me t ciln kryejn nj seri veprimesh. Elefanti konsiderohet si kafsha e katrt m e zgjuar n bot, pas shimpanzes, balens dhe delfinit. Elefanti me gjith peshn e tij t rnd mund t vrapoj me shpejtsi rreth 40 km/h duke ia kaluar edhe njeriut. Elefantet i tremben lepujve dhe qenve qofshin keta edhe t vegjl. Lexo tekstin q ka t bj me elefantin dhe trego cilit lloj t tekstit i takon? a) Tekstit deskriptiv; b) Tekstit narrativ; c) Tekstit informativ; d) Tekstit argumentues.

134. (dhndri me nusen mbeten vetm)


dhndri: lozm ndonj lodr? t dua si motr. nusja: motr m ke mua, o lum e prrua? ti m more grua. dhndri: pse u zemrove dhe u hidhrove? kur slot ndonj lodr,

49

st dua si motr, t dua si mm! po hajde t flem, se m mori gjumi. nusja: fli t marrt lumi! Lexo me kujdes pjesn e marr nga komedia e A.Z. ajupit 14 vje dhndrr dhe prgjigju n pyetjet e dhna. Pjesa e dhn sht tekst: a) monolog; b) dialog; c) prrall; d) novel.

135. Armt i kam pran, po s`luftoj dot. Kitarn e kam pran, po s`kndoj dot. Po vdes... kmba
ime nuk do t shkel m kurr mbi shkrepat e Sulit. Meteort e prgjakur s`patn vend pr kt lng t sert q rrjedh nga plagt dhe q sht jeta ime. Se gjaku i kombit tim sht shprishur e rrjedh npr Ballkan e npr Evrop, kudo q ngre krye liria.

Ne jemi gladiator, q shprthyem arenn. Karpenisi. Mbi kokn time djeg dielli i huej i Elads. I verdh si limon ky qiell. Mbi buzn time po rreshken kriprat e fundit. S`kam nj bul uj dhe zemra po m ahet nga malli. Nuk mundem t kndoj. Fytyra e Krizes dhe e tim biri buzqeshin prtej pyllit t gjelbr me ullinj. Ku jeni? Era gnjeshtare lot me mua dhe shprndan mall e kng t vjetra lufte, si ather kur ndotheshim tek Pes Pust, n Qaf, apo n kshtjelln e Shn Venerands. Ku vemi? Ky vig q lkundet m kujton djepin e nns, q m merrte gjithmon n shpin. Me djepin tim e t Konstandinit im` u onte barut lufttarve. Nga gjumi m zgjoi nj krism, dhe nj krism po m v n gjum. ... M dhemb dika. Dika se kreva... po mbrrijm. Hapuni mporta, pa ka se epallat e mia po mbyllen dhe shokt nuk i shquaj dot! M varrosni pran fortifikats s Gjergj Kastriotit, q hija e tij t m qetsoj... Teksti i dhn m lart duhet t lexohet me kujdes dhe t jepen prgjigjet e sakta n pyetjet e radhs. Dalloni cilit lloj t tekstit i takon ky fragment? a) tekstit prshkrues; b) tekstit narrativ; c) monologut; d) dialogut.

50

136. Lexo vjershn dhe shkruaj cils figur stilistike i prgjigjen kto vargje
Syni i saj si kokrra e qershis ose: shqiponj me krah t thyem! Vall shpirt i molisun! Qndro! Qndro krenare! Mu si nj zot i stolisun (Migjeni, Shpirti i ri)

_____________________________________________________________________

137. Bukuria jote, leshrat e tua

posi pnd korbi, t gjata mbi thua, ballt si diell, faqet si moll, qafa jot e gjat, mesi yt i holl, sist si sheg, dhmbt si thlpnj, buzt si burbuqe, syt si gshtnj, dora si dbor, fjala jote mjalt, kurmi yt i derdhur, shtati yt i nalt; gjith m knaqin, t tra ti dua, po zmra jote u b gur pr mua! Dashunija ajupi Lexo me kujdes vargjet e msiprme dhe trego figurn stilistike q sht prdorur n kto vargje. a) epiteti; b) antiteza; c) krahasimi; d) metafora.

138. Ograja bleroshe,

Kodrina t`lulzueme, Ti njeti krkoshe, O shpez e bekueme, Njat kang, jo me shfrye S`a vend ky pr tye. I tretuni Ndre Mjedja Detyra jote sht t tregosh figurn stilistike q ka prdorur poeti n kto vargje. Cila sht ajo? a) Krahasimi; b) Epiteti; c) Metafora; d) Onomatopea. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt: 51

139. Vendi dridhej, ay mbeti


Se stronditej nga trrmeti. Div drangoj i Dragobis, Trim tribun i Vegjlis. O Bajram, bajrak i gjall, More nam me gjak n ball, Te nj shpell e Dragobis, Yll i rrall i burrris. Thon u shtri e thon u vr, Po ti svdiqe, or Baba, As te shkmb i Dragobis, As te zmr e Djalris. As je vrar e as po vritesh Legjendar Ante po rritesh. Dithiramb i Dragobis, Tmerr, panik i mizoris. Shpell e Dragobis, Fan Noli Lexo me vmendje kto vargje dhe prgjigjuni n pyetjet e dhna. Para pyetjes rretho prgjigjen e sakt. Cila sht figura stilistike q i prshkon kto vargje? a) krahasimi, b) aluzioni; c) simboli; d) metafora.

52

NIVELI I MESM
Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit

140. Lexo kto fjali. Njra prej tyre sht reklam, kurse t tjerat jan prshkrime teknike, udhzime.
Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. a) Shiko kto kombinime t thjeshta b) Bhu aktiv, fol me miq! c) Mos e prekni pa nevoj antenn! d) Shifra e sigurimit ju ndihmon t ruani telefonin tuaj.

141. Lexo me kujdes fjalit. Njra prej tyre sht udhzim, kurse t tjerat jan prshkrime teknike,
udhzime. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. ) Bhu aktiv, bisedo me miqt! b) Djath i kualitetit t lart! c) Mos e prekni antenn pa nevoj! d) Shifra personale ju ndihmon q t ruani telefonin tuaj!

142. Lexo me kujdes tekstin e mposhtm dhe shkruaj cili prkufizim sht prshkrim:
a) Lloj tregimtar i prozs s shkurtr letrare a publicistike, n t cilin jepen, pa hyr n analizn e lidhjeve t brendshme t gjrave, tiparet e nj njeriu, t natyrs etj. ose prshkruhet nj dukuri e jets, nj ngjarje. b) Vepr e vogl letrare n proz, n t ciln prshkruhet zakonisht n nj vij nj ast ose nj ngjarje me rndsi nga jeta e nj heroi a personazhi, pa dhn n mnyr t hollsishme se ka ndodhur m prpara a m pas. c) Njoftim q marrim pr dika, t dhna pr gjendjen e punve n nj fush t caktuar, pr veprimtarin e dikujt, pr nj ngjarje etj.; kumtim a lajm q jepet pr dik a pr dika Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt

53

143. Ki kujdes pr stilin me t cilin sht shkruar teksti i mposhtm:


Linda m 29 nntor 1814 n Maq, koloni e vogl arbreshe e Kalabris, e vendosur mbi nj kodrin t hapt, prball detit Jon. Nna ime, prej shtpis Braile, ather trashgimtare e dy familjeve t vjetra, Avaiti e Sqiljizi, kishte lindur n kolonin e afrt Strigari. Strgjyshrit e babait rridhnin ndoshta nga njfar Pjetr Anton Rada prej Shqipris, pr t cilin n arkivin e Venedikut t vitit 1300 ndodhet nj kontrat pr shitblerje me Dogjen. Njfar Pjetr Antoni sht i pari i shtpis Rada. Paragrafi i msiprm sht tekst: ) informativ b) autobiografik c) argumentues d) paraqits Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

144. Ki kujdes pr stilin me t cilin sht shkruar ky tekst.


Jam mirnjohse pr dashurin q i dhe nns dhe motrs sime Nga dosja mbushur me materiale pr Nn Terezn dalin edhe dy letra drejtuar Marie Krajs. sht e njohur tashm miqsia q artistja e njohur shqiptare ka pasur me familjen e bamirses. Vet Kraja ka rrfyer pas vdekjes s Nn Terezs kujtimet e ruajtura nga familja e saj, Nn Lokja dhe motra Age, por edhe takimet e para. Letra e par mban datn 15 gusht t vitit 1989, vetm pak dit pasi Nn Tereza ishte larguar nga Shqipria, pas vizits s par n atdheun q i ishte mohuar. Letra e dyt sht drguar po n tetor t atij viti, si prgjigje e letrs q Kraja i kishte drguar bamirses Fragmenti i takon tekstit i cili, sipas stilit funksional hyn n: a) letrar-artistik b) letrar c) shkencor d) gazetaresk

145. Lexo me kujdes tekstin e mposhtm dhe shkruaj cilit stil i takon:
Ajri q rrethon rruzullin toksor, ka pesh. Megjithse ne nuk e ndiejm, ai shtyp siprfaqen e toks pr shkak t peshs s tij nn veprimin e gravitetit. Pesha me t ciln ajri shtyp siprfaqen e toks, merr emrin shtypje atmosferike. Shtypja q ushtron atmosfera mbi do centimetr katror t siprfaqes s Toks, sht rreth 1 kg. _______________________________________________________________ 54

146. Lexo me kujdes tekstin e mposhtm dhe shkruaj cilit stil i takon:
Dhe pr intelektualin, si thot dikush, demokraci sht ai institucion ku asnjri nuk ndiqet pr fjaln e shprehur, pr ti vn fjals grack; demokraci sht ai podium, ku nuk prkulen prpara idhujve; demokraci sht ai sistem, ku nuk zemrohen me talentet; demokraci sht ai shesh, ku nuk ndalohet humori; demokraci sht ajo od, ku lejohet t qeshsh me do mbajts gradash; demokraci sht ajo shoqri, ku nuk kndohet n kor; demokraci sht ai vend, ku nuk ecet n rresht pr nj a pr dy; demokraci sht ai tempull, ku merr nj respekt t veant ligji... ____________________________________________________

147. Autori 1
Para pak kohe n 40 shkolla sht br anketimi i cili ka t bj me dhunn e cila sht e pranishme n mesin e nxnsve. sht konstatuar se n raportin midis viktims-dhunuesit 58% e nxnsve nuk marrin pjes. Me fjal tjera, vetm 58% e nxnsve nuk jan viktima, as dhunues. Domethn, pak m pak se gjysma e nxnsve, saktsisht 42% gjenden n rrethin e dhuns, qoft si viktim qoft si dhunues. N rolin e viktims nga dhuna sht nj numr i madh i nxnsve, madje 37%. Disa viktima njkohsisht jan edhe dhunues. N grupin e anketuar jan 8% nxns t till. N kt grup, format m t shpeshta t sjelljes s dhunshme jan t ofenduarit dhe t prqeshurit. Pra, kta nxns sulmojn me fjal. Autori 2 Numri m i madh i nxnsve ka deklaruar se gjat shkollimit t vet, gjat kohs s msimit ose pas tij, kan qen t nnshtruar t prqeshurit, ofendimit, nofkave prbuzse. Gjithashtu i theksojn edhe paknaqsit tjera: t t ngacmuarit pa vend, prhapjen e gnjeshtrave pr ta, ndikimin te shokt tjer q t mos shoqrohen me ta. Edhe arsimtart edhe t t punsuarit e tjer n shkoll konfirmoj se ofendimi dhe goditja fizike jan form e prditshme e sjelljes s dhunshme n shkoll. Vetm regjistrimi i problemit nuk domethn se kemi arsye t ndihemi mir. Prkundrazi, kto forma t dhuns leht mbulohen, kuptohen leht , m leht prballohen dhe shrohen, edhe pse mund t jen mjaft t rnda dhe me pasoja mjaft t ndrlikuara. Rretho shkronjn para pohimit/gjykimit t sakt. T dy autort vetm i kan paraqitur t dhnat, pa pasur qndrim pr problemin t cilin e anketojn. a) Autori 1 sht i brengosur m shum se sa autori 2. b) Autori 2 sht i brengosur m shum se sa autori 1. c) T dy autort njsoj jan t brengosur pr shkak t dhuns n shkolla.

55

148. Krahasoni gjuhn e dy personazheve, dhe shkruaj n vijat e mposhtme se far dallime keni
vrejtur: Sulejman Tafili kthente kokn her nga djepi n t djatht, her nga djepi n t majt... -Po ke q kjan, moj ferishte?.... dhe u ul mbi karroqen e kthyer prmbys. - Po trimat ku i ke, oj nan? - E, o kumbar.... zuri ti prgjigjej teto Konxheja. Ata si mbledh as nata, jo m pastaj dita... I vogli ka shkuar pr dru, i madhi, po si trmon, prtej Lumit t Vdekur, me pelat. Djemt jan prndar kush me dhen e kush me buaca. Po, ma merr mendja se do t kthehen shpejt sonte. Me kt t ftoht t hidhur, sbhet shaka, jo, kumtr. - Te na, oj nan, as shtojzovalleve q lindin me goj su vjen gjuha aq hert sa i ka ardhur kti unit tuej.... Na shyqyr, spam edhe me sy, ja, kaluen sa muej... Malsor, oj gjyshe stutemi leht na, jo. _____________________________________________________________ _____________________________________________________________

149. Lexo kto dy strofa dhe krahasoni:


a) Ishte nkatund nji mi, b) Q me shum paq jetote; Me marr nji tjetr shpi, Kurr npr men si shkote. Ishte n katund nj mi, Q me shum paqe jetonte Kurr npr mend si shkonte. T merrte nj tjetr shtpi

Rretho shkronjn para s cils sht shkruar strofa n gjuhn letrare.

150. Lexo me kujdes kt tekst dhe cakto qndrimin e autorit t tekstit.


DHUNA N SHKOLLA Para pak kohe n 40 shkolla sht br anketimi i cili ka t bj me dhunn e cila sht e pranishme n mesin e nxnsve. sht konstatuar se n raportin midis viktims dhunuesit nuk marrin pjes vetm 58% t nxnsve. Me fjal tjera, vetm 58% e nxnsve nuk jan viktima, as dhunues. Domethn, pak m pak se gjysma e nxnsve, saktsisht 42% gjenden n rrethin e dhuns, qoft si viktim qoft si dhunues. N rolin e viktims nga dhuna gjendet nj numr tepr i madh i nxnsve, madje 37%. Disa viktima njkohsisht jan edhe dhunues. N grupin e anketuar jan 8% nxns t till. N kt grup, format m t shpeshta t sjelljes s dhunshme jan t ofenduarit dhe t prqeshurit. Pra, kta nxns sulmojn me fjal duke mos qen t vetdijshm se me fjal mund t shkaktojn aq dhembje sa edhe me goditje, madje edhe m shum. Sjellja e dhunshme e nxnsve nga ky grup i t t rriturve zakonisht quhet apknri, gjallshmri e tepruar e t ngjashme, duke e zvogluar n kt mnyr seriozitetin e aktit t dhunshm t cilin kta fmij jan n gjendje ta bjn. far sht raporti i autorit t ktij teksti sipas sjelljes s dhunshme t t rinjve?

56

Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. a) sht indiferent ndaj dhuns s t rinjve. b) I interesojn t dhnat e mtejme. c) sht i brengosur. d) sht i zemruar pr shkak t dhuns s t rinjve. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

151. Nj dre, i sfilitur nga etja, u afrua pran nj burimi; ndrsa pinte, imazhi i tij u shfaq n uj e ai
u ngazllye duke par se brirt e tij ishin kaq shum t mdhenj e t degzuar. Por, i erdhi keq pr kmbt e tij, t cilat ishin t dobta e hollake. Dreri filloi t mburrte brirt dhe t shante kmbt e tij.

Ishte ende duke par reflektimin e tij, kur ia behu nj luan, i cili nisi t ndiqte. Dreri vraponte aq shpejt n fushn e gjer, sa e la prapa luanin. Por kur filloi zona e pyllit, pr shkak t brirve, dreri ngeci mes degve. Luani e arriti shum shpejt dhe e mbrtheu. Ndrsa luani po i ngulte dhmbt, dreri brtiti: - Oh sa budalla u tregova q shava kmbt dhe lavdrova brirt. Te ato q pata besim u bn rrnimi im. Shpesh na ndodh n jet, q kur gjendemi n rrezik, bhen shptuesit tan ata q i kemi par me dyshim, ndrsa ata q u kemi falur besimin, na kan dal tradhtar. a) far veorie ka teksti rrfimtar? _________________________________________________ b) far qllimi kan tekstet letrare? __________________________________________________ c) Pse i prdorim tekstet letrare dhe joletrare: __________________________________________________

152. Llojet e tekstit tregimtar jan:


a) Miti b) Legjenda c) Prralla d) Fabula e) Fjalt e urta f) Tregimi g) Novel h) Romani. Rretho prgjigjen e cila shpreh nj fjali t shkurtr e cila shpreh nj mendim t menur (q prmbledh nj prvoj t madhe jetsore)? 57

T shprehurit me shkrim

153. Shkolln tnde e ka vizituar nj sportist i njohur. Ai ka folur pr nevojn q fmijt dhe t rinjt

t merren m shum me sport dhe q sa m shum djem dhe vajza t marrin pjes n aktivitete sportive. Shkruaj me disa nj lajm pr gazetn e shkolls. Mos harro tia japsh titullin lajmit. Ki kujdes pr t dhnat t cilat duhet t ket lajmi. __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

154. Ju keni marr pjes n nj konkurs pr matematik. Shkruaj me disa fjali nj lajm pr revistn
e shkolls . Ki kujdes pr t dhnat t cilat duhet ti ket lajmi. __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

155. Lexo tekstin me kujdes n raportin e mposhtm:


Gjat njzet minutave t fundit, - ne ju paraqitm shkaqet kryesore pse fmijt po i braktisin shkollat gjithnj e m shum n... T dhnat e mbledhura tregojn qart se shkaqet kryesore jan varfria n rritje, niveli i ult i msimdhnies dhe i kushteve t msimit n shkolla, si dhe problemet esenciale n familje. shtja sht se far duhet br prtej ktij konstatimi. T gjith, q nga organet e larta t pushtetit deri te qytetari m i thjesht, kemi prgjegjsi pr fatin e ktyre fmijve. Prgjegjsia e disave sht ligjore. e t tjerve, morale. Edhe sa koh do t vazhdojm kshtu, duke br nj sy qorr dhe nj vesh shurdh? Ata fmij q jan n kt ast n rrug, duke shitur bajame e akmak, nuk presin. Ne, si hartues t ktij raporti, jemi gati t ulemi t diskutojm me organet qeveritare dhe organizatat e interesuara jo-qeveritare dhe t bjm nj plan veprimi, pr ti kthyer ata n shkoll rruga e vetme q ata t ken nj t ardhme m t mir. Ju faleminderit. Me far rekomandimesh prfundon teksti i dhn:

58

156. Krahasoni kto dy tekste:


a) tash ngjante si tish lule tue luejt foshnjisht me prfytyrimin e saj n pasqyrn e nji uji t kullute; mandej dukej t kputte rrembtha t lulzuem te u ngit maje gishtave t vegl. Her ngitte npr shtroje si t ndiqte ndonj flutur ari, here valvitej sit a prkundte jehu i nj jons s largt q ngjall malle t parpitura. (sipas Ernest Koliqit) b) Rroft jeta! Ashtu m dukej sikur prsrisnin dit e nat, e sidomos natn, kur oshtima e tyre ishte m e fuqishme, dallgt e detit Jon, q prplaseshin n bregun shkmbor t fshatit tim Dhrimadhe. Kt refren t prhershm t dallgve t detit Jon m dukej sikur e shprehnin pa z edhe fshatart e mi, se lufta q bnin, at moto kishte: Rroft jeta! Jeta mbi gur, jeta n dallgt e detit, jeta kur ishte zor t jetoje, zor t dashuroje, zor t ndrroje e zor t vdisje. (Sipas Petro Markos) 1) Ku sht dallimi midis ktyre dy teksteve? 2) Me ciln form t gjuhs sht shkruar teksti i par dhe me ciln teksti i dyt? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________

157. Lexo me vmendje fjalit e mposhtme:


1) Ajo s pat koh me ardh te une. 2) Ajo nuk kishte koh t vinte tek un. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

158. Ku sht dallimi midis gjuhs s folur dhe gjuhs s shkruar?


a) ___________________________________________ b) ___________________________________________ c) ___________________________________________

159. Nse sht theksuar vetia tipike pr gjuhn e folur, n vij pran saj shkruaj F, kurse nse
sht tipike pr gjuhn e shkruar, shkruaj SH: a) Realizohet n dialog. _________ b) Fjalit i ka m t gjata dhe m t ndrlikuara._________ c) Plotsohet me gjeste dhe me mimik. _________ d) sht formal (zyrtar). _________

160. Shkruaj drejt me shkronja t dors kt f]ali:


Do t shkojm n teatr pr ta shiku dramn toka jon t kol jakovs. ___________________________________________ 59

161. Nnvizo gabimet drejtshkrimore dhe rishkruaj sakt seciln fjal:


Kopshti i fmijve Libra t reja Ujra t rmbyera Mjedise t mir sakt, shkruaj G. ______________ ______________ ______________ ______________

162. Nse shkurtesa sht shkruar si duhet, n vizn pran saj shno S, e nse nuk sht shkruar
Nr. (numr) etj (e t tjera) psh. (pr shembull) dr. (doktor) fq (faqja ____ ____ ____ ____ ____

60

Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare

163. N cilat zanore bie theksi n fjalit e mposhtme:


a) Luftoj b) Valoj c) Djalri Theksi n fjalit e mposhtme bie n :

164. Theksi n fjalit e mposhtme bie n :


a) T gjith mir ishin? pyeti Artani. b) Jepjani Andit ta vizitoj. c) Erdhi Sknderi dje. d) Ktu sht fajtori, ktu! Lexo fjalit e msiprme dhe Nnvizo fjalt e shqiptuara n t cilat bie theksi:

165. Shiko me kujdes shembujt e mposhtm:


Njeri njerz Lum lumenj Gjarpr gjarpr Gish gishtrinj Vendos theksin n kto fjal:

166. Gjej bashktinglloret e zshme nga t pazshmet:


b,th,dh,q,f,c,,x,zh,t,g,gj,sh,k,v,s,f,p,z,d t zshme_________________________________ t pazshme_______________________________

167. Shkruaj n vija bashktinglloret e zshme n fjalt e dhna:


Breg ________ Qengj ________ Elb ________ Hidhte ________ 61

168. Bashktinglloret k, g, h jan:


a) buzore b) dhmbore c) qiellzore ) grykore Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

169. Bashktinglloret t,d,th,dh,ll jan?


a) hundore b) shtegore c) dhmbore

170. Klasat fjalve


Radhit fjalt e ndryshueshme dhe trego se far tregojn ato: 1)_____________ 2) _____________ 3) _____________ 4)______________ 5) ______________

171. a) U prgjigja mir

b) Agon. U err. Trmet far fjalish jan kto? _________________________________

172.

Sipas mnyrs si jan formuar ndajfoljet e dhna jan:

Fluturimthi, dorazi, trimrisht a) t thjeshta b) t prejardhura c) t prngjitura d) shprehje ndajfoljore Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 62

173. Shiko me vmendje formimin e ktyre fjalve:


Prdit Mosplqim Mospranim pabesi a) parashtesa + rrnja b) prapashtesa + rrnja c) prapashtesa + parashtesa Rrretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

174. Shiko ndrtimin e fjalve :


Mmdhe, kryeministr, udhheqs, sypish, qafgjt, dritshkurtr, syshkruar, atdhedashuri. Si quhen kto fjal dhe si jan formuar? _________________________________________________

175. a. Vrtet po vdes/, por mos mbani zi.


far fjalish jan kto?

b. Nga gjumi m zgjoi nj krism/ dhe nj krism po m v n gjum.

_________________________________________________ _________________________________________________ _________________________________________________

176. Kur gjendej vetm te mulliri, ia thoshte ndonj knge t vjetr.


Fjalia e varur e nnvizuar sht fjali: a) qllimore, b) shkakore, c) kohore, ) kushtore. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

63

177. Shiko me vmendje fjalin e mposhtme:


Tani do tju bj nj analiz t vjershs q t shiko se kto njmbdhjet radh jan nj kryevepr e vrtet. Nga sa pjes formohet kjo fjali? a) Tani do tju bj nj analiz t vjershs. b) Q t shiko. c) Se kto njmbdhjet radh jan nj kryevepr e vrtet. 1. Cila nga kto fjali mund t qndroj m vete.

178. Fjalia e varur e nnvizuar sht fjali:


a) qllimore, b) shkakore, c) kohore, ) kushtore.

Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

179. N fjalit e mposhtme nnvizo kallzuesit emror:


a) Autor i romanit Kush e solli Doruntinn sht Ismail Kadare. b) Qielli sht i vrenjtur. ________________________________________________________ ________________________________________________________

180.

Togfjalshi sht: Njsi sintaksore q merr pjes n ndrtimin e fjalis dhe q prbhet, nga dy a m shum fjal kuptimplota, t cilat kan lidhje t ngushta gramatikore e kuptimore me njra tjetrn : detyra t mdha, buk gruri, dy nxns, mot me diell, shum dit etj. far lloj togfjalsh ekzistojn? ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________

64

181. Dyshimi u rrit, po nuk zgjati shum.


a) Prej sa pjessh formohet kjo fjali? b) Me far lidhen kto dy pjes? ________________________________________________________ ________________________________________________________

182. Nnvizo kryefjaln e shprehur me grup emror.


1. Besa e shqiptarve dshmohet nga nj bot e tr.

183. Vendos n rasn e duhur premrin n kllapa:


Ha!Ha!Ha! Ti shport e vogl do t ma plotsosh .(un) dshirn?! Largohuni tani! dhe bri nj gjest q u thoshte .(ata) t largoheshin. Era gnjeshtare lot me .(un) dhe shprndan mall e kng t vjetra lufte. Prse, fjala vjen, t mos dal un bashk me (ti) dhe Jakobin n shtitje? Vetm disave iu dha e drejta tu bashkoheshin .(ata). Po as ti nuk u ndihmon ..(ata) pr t kuptuar

184. Shkruaj n numrin shums emrat e mposhtm:


Popull Rrezik Nat pellg akull peshk turg tog ishull

185. Cili premr i pacaktuar ndryshon sipas rass:


a) dika b) do c. ndonj d) njri

186. 1. Nnvizo togfjalshin n kt fjali dhe thuaj n ciln ras sht togfjalshi.
Sivjet n vjesht patm mot me diell. 2. N ciln ras sht togfjalshi? ________________________________________________ 65

187. Nnvizo cilat nga fjalt e poshtshnuara jan


a) Dshirorja, b) Prcjellorja c) Lidhorja d) Pjesorja e) paskajorja f) kushtorja Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

forma t pashtjelluara t foljes?

188. far lloj foljesh jan jam dhe kam:


a) folje kpujore b) folje ndihmse Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

189. Nnvizo foljet joveprore n mnyrn habitore dhe ato n mnyrn dshirore.
N koh, vet e numr jan?

Ai qenksh msuar me kt lloj jete. U habita: ata u strvitkshin gjat gjith dits. Plaku nuk pushonte s uruari: U gzofshi e u trashgofshi! I gjith qyteti duket sikur qenka shkretuar. E si u vendoskan kaq shpejt kto gjra? - Qofshi rregulluar dhe ju deri n at koh! _________________________________________ _________________________________________ _________________________________________ _________________________________________ _________________________________________

190. Vendos n kohn e krkuar foljen n kllapa:


Fshati ku (jetoj, e pakryera) _ djali i (kam, e pakryera) ___shtpit e shprndara. Nnvizo foljen n t pakryern. 66

191. Shkruaj far kuptimi ka fjalia:


1. Kur autori thot: Edhe kur kryet do t na i mbulojn thinjat.... mendon pr: a) flokt e thinjura b) rinin c) pleqrin. _________________________________________________________________

192. a) far figure sht metonimia dhe si ndrtohet?


... mbi kok i rrijn pran e pran Naimi dhe Migjeni, Nga dora kurr sju ka lan, N zemr t tij ju jeni. b) Pr k e ka fjaln autori n kto vargje? Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

193. Me metonimi shprehen marrdhniet e shumta logjike, t cilat varen njra prej tjetrs.
a).Vera na i thau bimt (thatsia e shkaktuar nga vapa e madhe e vers) Vesa shklqeu nga dielli (rrezet e diellit) b) Katundin e mbuloi tymi (prej zjarrit q i mori shtpia) Ushqehem me djersn e ballit (me punn q kryej) Cila marrdhnie sht shprehur n fjalin e par e cila n t dytn: a) ________________________________________________________ b) ________________________________________________________

194. Lidhni me shigjet frazeologjizmat sipas kuptimit:


a) M bhet zemra mal. b) U bn pik e pes c) Ia zgjat dorn d) E heq pr hund. e ndihmon e sjell vrdall u shprndan gzohem

67

195. 1) Lexo me kujdes fjalin:


Fmijt vshtruan me kujdes baban e tyre me buz t varura. 1) Sa grupe t varura fjalish dallojm n kt fjali? ___________________________________________ 2) Kjo fjali nga cilat pjes t ligjrats sht prbr? ___________________________________________ 3) far kuptimi kan njsit frazeologjike: - pa par drit me sy - u bra kock e lkur ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________

196. 1) Trsia e togjeve dhe e thnieve a e

shprehjeve t qndrueshme t nj gjuhe, t cilat jan t pandashme nga ana leksikore, kan kuptim trsor, t njsishm, t mvetsishm e gjithnj t figurshm, riprodhohen n ligjrim si njsi t gatshme dhe kryejn funksionin e nj fjale a t nj fjalie t vetme.

2) Trsia e fjalve q prdoren n nj fush t caktuar t veprimtaris shoqrore ose nga nj rreth shoqror i caktuar; trsia e fjalve q prdor nj autor n veprn e tij, fjalori i nj vepre. 3) Deg e gjuhsis q studion prejardhjen e fjalve t nj gjuhe, duke u mbshtetur n historin e saj e n lidhjet me gjuht e tjera. Rretho prgjigjen q ka t bj me frazeologjin.

197. Cili sht kuptimi i shprehjeve frazeologjike t dhna:


Rreh gjoksin __________________________ I vri gishtin koks __________________________ Nuk ma mban __________________________ I mbanin lott __________________________ Shkruaj prgjigjet n vijat e msiprme.

68

198. Lexo me kujdes fjalin e mposhtme dhe zgjidhe detyrn:


N fund t shkurtit dhe n fillim t marsit, koh e pazakonshme pr kt stin t vitit, n Vlor prnjher ka ndrruar moti, ka filluar t fryj nj puhi pranverore dhe drunjt jan mbushur me gjelbrim. Fjalt e nnvizuara kan t bjn me: ) ern e ftoht t pranvers; b) ern e nxeht t vjeshts; c) ern e leht freskuese; d) ern e dimrit mesatarisht t fort.

199. Tekstin e paraqitur Lexoni me kujdes dhe tregoni domethnien kuptimore t fjalis s nnvizuar
se n kontekst jan prdorur: Ne dikur ishim tok more mik, por tani, tani jemi br pik e pes, as nuk duam t shikohemi mes vete pa lere m t flasim. Jemi br pr t na qar hallin. Fjalia ka kuptimin e: a) ndarjes s njrit me tjetrin b) bashkimit mes veti c) afrimit nga pikpamje vllazrore d) ndarjes nga jeta Nnvizo shkronjn prpara prgjigjes s sakt.

200. Lexo fjalt e mposhtme dhe shpjego kuptimin e tyre:


a) ndrra n diell _________________________ b) si kal pa fre _________________________ c) stan me lepuj _________________________ d) petulla me uj _________________________ N vija shkruaj prgjigjen e sakt.

69

Letrsia

201. Cils periudhe t letrsis i takon Meshari i Gjon Buzukut.


a) Rilindjes b) Letrsis s vjetr c) Letrsis bashkkohore Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

202. N cilin vit sht botuar Meshari?


a) 1462 b) 1504 c) 1555 ) 1685 Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

203. Lexo fragmentin e dhn m posht dhe prgjigju n pyetjet e mposhtme


...Kush mundet me i raam mboh se ma i vobek kje Vua Pasha, i silli, pr t mbledh nji ushtrij 12 mij vetsh, nuk imbastuen shum milionj aarm, se Kelmandasit tan, t sijt, me nji zaan Eja kush ansht trim mbledhun afr 500 vet, vraan, Vue Pashn, vjetit s Krishtit 1639, e nd nevoj mpsuen me gran lkurn e qarrit, posi t begatt majn e miellit ende atyne ajo gjell ma shije u ka, se pashallarvet e sanxhakvet mishi i kingjave e vjetvat njom.... Pjetr Bogdani Burrnija e malsorve Trego cilit shekull i takon gjuha e ktij fragmenti? a) gegrishtes s shek. XVI b) gegrishtes s shek. XVII c) toskrishtes s shek. XVI d) toskrishtes s shek. XVII Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

70

204. Meshari i Gjon Buzukut i takon periudhs s:


a) Letrsis bashkkohore b) Letrsis s Rilindjes c) Letrsis s vjetr d) Letrsis moderne. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

205. Numrat para emrit t personazheve shkruaj n vijat prball titullit t veprs prkatse. Nj
personazh sht m tepr. 1. Tana 2. Asim Vokshi 3. Zefi 4. Vangjeli 5. Hajrija 6. Nita 7. Milosao 8. Xhemal Kada 9. Rina Nita ____________________________ Kngt e Milosaos______________________ Hasta la Vista ________________________ 14 vje dhndr _______________________

206. Prball titullit t do vepre letrare (n katror), shkruaj numrin prkats, i cili gjendet para
emrit dhe mbiemrit t shkrimtarit q e ka shkruar veprn. /__/ Rrethimi - 1.Qamil Batalli 2.Vedat Kokona /__/ Malsorja 3.Tajar Hatipi 4.Nazmi Rrahmani /__/ Aventurat e Cipolinos 5.Xhani Radari 6.Esad Mekuli

207. Cilit lloj letrar i takon vepra Malsorja?


a). romanit; b) drams; c) tragjedis; d) komedis. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

71

208. Hajria sht personazh kryesor i veprs letrare?


a). Kujtime t thinjura; b) Lumi i vdekur; c) Malsorja; d) Gavroshi. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

209. Rikujto veorit e poems, dhe n baz t vargjeve cakto cili fragment i takon njrs poem.
a) Histori e Sknderbeut (pjesa e par) Kndo, ngjll, urtsin Edhe gjith mirsit, Sknderben e trimrin, Qi dha Shqipris drit. T lumt goja, kndona, Me gjuh tmbl si mjalt, Sknderben e madh tregona, Trimn burr, Zotn e nalt. Punt q ka punuar Kordhtari i vrtet, Kombin duke nderuar Dhe Shqiprin prjet. b) Gjuha jon sa e mir! Sa e mbl! Sa e gjer! Sa e leht! Sa e lir! Sa e bukur! Sa e vler!

Fragmenti me poem sht n shembullin______________.

210. Poezia refleksive sht:


a) lloj i poezis lirike b) lloj i poezis epike c) lloj i poezis epiko-lirike Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

72

211. Nnvizoji llojet e poezis lirike, t cilat i takojn vetm letrsis s shkruar artistike:
a) dashuris, b) refleksive, c) rituale, d) t dasmave, e)baritore, f) sociale.

212. Q ditn q vdiqe, q kurr st kam pare,

lott q kam derdhur sm jan dhe thar, shum vjet u bn,sot u mbushn dhjet, q kur m ke ln dhe st shoh nd jet! ajupi Vaje

Lexo vargjet e dhna m lart, t cilat jan shkputur nga vjersha Vaje e poetit A.Z. ajupi dhe trego cilit lloj t liriks i takon kjo vepr. Rretho prgjigjen e sakt. a) Elegjis; b) Poems; c) Sonetit; d) Himnit.

213. Lexo me kujdes kt fragment:


Figura qendrore e letrsis shqiptare t Rilindjes, ai q u b shprehs i aspiratave t popullit pr liri e prparim, si poet i madh i kombit, sht Naim Frashri, bilbili i gjuhs shqipe. Naimi lindi m 25 maj 1846 n Frashr, q ishte edhe nj qendr bejtexhinjsh. Msimet e para i mori tek hoxha i fshatit n arabisht e turqisht. Q i vogl nisi t vjershronte. Studimet e mesme i kreu n Janin, n gjimnazin e njohur Zosimea. Aty horizonti i tij kulturor u zgjerua s teprmi, njohu letrsin, kulturn dhe filozofin klasike greke e romake, ra n kontakt me idet e Revolucionit Borgjez Francez dhe me iluminizmin francez. Duke prvetsuar disa gjuh, si: greqishten e vjetr e t ren, latinishten, frngjishten, italishten e persishten, Naimi, jo vetm q mori bazat e botkuptimit t vet, por njohu edhe poezin e Evrops e t Lindjes. T gjitha kto tradita poetike ndikuan n formimin e tij si poet. M 1870, pas mbarimit t shkolls, shkoi pr t punuar n Stamboll, por u prek nga turbekulozi dhe u kthye n Shqipri n klim m t shndetshme. Gjat viteve 1872-1877 Naimi punoi n Berat e n Sarand si npuns. Kjo periudh pati rndsi t veant n formimin e tij. Atdhetar e si poet. Ai njohu m mir jetn e popullit, zakonet, virtytet dhe aspiratat e tij, gjuhn e bukur e shpirtin poetik t njerzve t thjesht, krijimtarin popullore, bukurin e natyrs shqiptare.

73

Ky sht fragment nga: a) teksti shkencor b) ditari c) biografia d) autobiografia

214.
Lexo me kujdes kto vargje dhe n vijn prkatse nn vargjet e theksuara shkruaj figurn prkatse stilistike e cila sht prdorur n kto vargje t bukura t Asdrenit: Dhe hije e murrme vjen me flett hapur, me hovin e paprekur tamshimit, ndr thonjt e saj shpirtin duke ma hapur, si bisha pa kurrfar prdllimi. Nga vargu i fundit mund t shihet se poeti e ka prdorur: ___________________

215. Lexo me kujdes prkufizimet e mposhtme:


a) Trsia e shnimeve t prditshme a t kohpaskohshme, q mbahen pr ngjarje nga jeta vetjake ose nga jeta e nj kolektivi; shnime pr vzhgimet q bhen ose pr prfundimet q arrihen gjat dits n nj ekspedit studimi, n nj eksperimentim shkencor, n nj udhtim t gjat etj.; fletorja a blloku ku mbahen kto shnime. b) Jetshkrimi i nj njeriu, i hartuar nga ai vet c) Prshkrimi i jets s nj njeriu, jetshkrim; t dhnat pr jetn dhe pr veprimtarin e dikujt Rretho prgjigjen e cila sht autobiografi.

74

216. Kujtime fmijrie


T mpleksur n turmn e kolonizatorve, prindrit e mi u ngulitn n kto plazhe me shpresn se do tia dilnin t kthenin n pjellore Tokn e Premtuar, q shtrihej prtej lotve t tyre. Im at rridhte nga nj familje italiansh mali, t regjur me vshtrisit e jets, ndrsa nna ime, e cila i prkiste nj familjeje t mome shqiptare, iu desh ti prballonte me dinjitet vuajtjet. U vendosn n Rohas, q, ashtu si pjesa m e madhe e fshatrave t Pamps, ishte nj nga fortesat e shumta t ndrtuara nga spanjollt q e shnonte kufirin e qytetrimit t krishter. far lloj teksti sht ky: a) biografik b) autobiografik c) deskriptiv d) informativ

217. Cilat figura stilistike jan prdorur n vargjet e mposhtme:


Duaje atdheun si shqiponja folen Puna vjen me kmb t arta. Stundet mali nga dbora . Gnjeshtra i ka kmbt e shkurtra. Fjala e lig, m e rnd se plumbi. Qent le t lehin, karvani shkon prpara. __________________________________________ __________________________________________ __________________________________________ __________________________________________ Shkruaj n vija prgjigjet.

218. Kur erdhi radha, Gjergji e hodhi bukur topuzin e vet dhe e qlloi Bajlozin n shteg t ballit.

Ky u prkul e u gremis i vdekur. Kur u shemb pr dhe u tund e tr fusha! Kali mori arratin. Gjergji nxori menjher shpatn e mpreht dhe ia ndau kryet nga trungu. Kryet ia vari n moll t shals, trungun (trupin) ia hoqi zvarr pr kmb, npr fush, prmes ferrash e drizash dhe ia hodhi n nj prrua. Gjaku i Bajlozit t zi rrodhi npr prrua, nxiu gjith burimin. Tre vjet rresht vendi rreth e qark, kundrmoi ere t rnd. Gjergj Elez Alia - Mitrush Kuteli

75

N pjesn e lartshnuar sht prdorur figura stilistike: a) Personifikimi b) Metafora c) Hiperbola d) Gradacioni Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

219. Lexo strofn:


Molla tkputuna nji deget, Dy qershija lidh nji rrfan Ku fillojn kufijt e geget Rrijn dy ika me nji nan (Nga Andrra e jetes e N. Mjeds) a) Thoni si i kuptoni vargjet e msiprme: 2) Si quhet kjo figur?

______________________________ ______________________________ 220. Lexo strofn:


Molla tkputuna nji deget, Dy qershija lidh nji rrfan Ku fillojn kufijt e geget Rrijn dy ika me nji nan (Nga Andrra e jetes e N. Mjeds) Thoni si i kuptoni vargjet e msiprme: Si quhet kjo figur?

______________________________ _____________________________

76

221. Lexo me kujdes tekstin

e mposhtm, pastaj prgjigju pyetjes.

Ato prap vshtruan njra-tjetrn n sy. Syt e Dians shklqenin si nj dritare kujtimesh, kurse ato t Stels qen t menduar, t prshkuar nga kureshtja e jets q se njihte. Sa ishte rritur Stela! Jo, jo, ajo sishte aspak engjll dhe, si pr t pohuar kt mendin- t fundit t s motrs, papritur Stela pyeti - Po ti Diana ke shtitur me djem atje? - Posi - Po ke dashuruar? - Eh, si t them..., Ismail Kadare Fragment nga romani:Qyteti pa reklama Dallo motivin t cilin e ka paraqitur shkrimtari. Rretho prgjigjen e sakt: a) Motivin e njohjes; b) Motivin e miqsis; c) Motivin e vetmis; d) Motivin e hidhrimit. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

222. Lexo me kujdes tekstin e mposhtm, pastaj prgjigju pyetjes:


- Kishte kaluar koh e gjat q sishim par.Takimi ishte i prmallshm dhe emocional. Arts syt i shklqenin si zambaku i pranvers, kurse Blerta ishte humbur n mendime dhe mundohej ta njihte, por vetm nj shenj e vogl n fytyr mundi Blertn ta kthente n femijrine e saj. U prqafuan dhe ashtu t shtrnguara mbetn pr nj kohe. Sa ishte rritur Arta. Jo, jo, ajo ssht engjll, sht shoqja ime e fmijris. Dhe derisa e shikon njra tjetrn Blerta e pyeti: - Po ti Arta? - si ke kaluar kto vite? - Po ke njohur shoqe t tjera? - Po ke dashururar dik? - Eh si t themjeta qenka e vshtir. Dallo motivin e paraqitur n tekstin e lartshnuar dhe rretho prgjigjen e sakt: a) Motivin e vetmis b) Motivin e miqsis c) Motivin e njohjes d) Motivin e vdekjes.

77

223. Elegjia sht lloj i poezis t ciln e karakterizon:


a) forma e prhershme e prcaktuar (e dy katrenave dhe e dy tercinave); b) paraqitja e ngjarjeve dramatike lidhur me t cilat tregohen ndjenjat e forta; c) fabula e zhvilluar e prshkruar me motive lirike; ) ankimi pr dika q sht e pakthyeshme, e humbur dhe e kaluar (fmijria, rinia, dashuria). Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

224. Elegjia sht lloj i poezis t ciln e karakterizon:


a) forma e prhershme e prcaktuar (e dy katrenave dhe e dy tercinave); b) paraqitja e ngjarjeve dramatike lidhur me t cilat tregohen ndjenjat e forta; c) fabula e zhvilluar e prshkruar me motive lirike; ) ankimi pr dika q sht e pakthyeshme, e humbur dhe e kaluar (fmijria, rinia, dashuria). Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

225. N vij nn secilin fragment shkruaj emrtimin e forms prkatse t rrfimit: (monolog,
dialog, tregimin, prshkrim) Shega sht nj fqinja jon me nj mosh rreth t pesdhjetave. Fqinjsia sht goxha e vjetr, mbi njzetvjeare dhe, si i thon, i njohim dhmb e dhmball njri-tjetrit e njratjetrs. E si t mos njihemi aq mir, kur kemi marr pjes npr dasmat e secils pal, kemi lindur fmijt n t njjtin pallat e n t njjtin maternitet? Edhe fmijt aty u rritn e u bn ca nga tetmbdhjet e ca nga njzetvjear. E, pra, ne i njohim shoqi-shoqit edhe kolln kur ngjitemi npr shkall, t mos themi se i njohim edhe ato kollitjet e zons s poshtme Forma e rrfimit sht ________________. - Mirmbrma, o mik! - Mirmbrma, - iu prgjegj udhtari. - Nga vjen zotrote? - Nga qyteti. - Ke ndonj mik ktu, apo... - Jo, jam inspektor arsimi. Forma e rrfimit sht ________________. 78

Sabri Tulani nuk e pyeti mikun nga qyteti prse qe munduar, se te shtpia e tij vinin vazhdimisht blers leshi, gjalpi, lkursh ose mish n kmb. Mysafiri mbase donte katr a pes sheleg pr dasm a ndonj fest familjare. Pas prshndetjes s zakonshme, miku nga qyteti filloi t interesohej pr punt e obanit q ruante dhent e tij. Forma e rrfimit sht ________________.

226. a) Pjes n proz ose n vargje n nj vepr

letrare, q prmban kuvendimin e nj personazhi me vetveten ose q u drejtohet lexuesve, dgjuesve a shikuesve (n nj shfaqje teatrale); pjes dramatike me nj personazh, zakonisht me nj akt a me nj sken t vetme.

b) Pjes e nj vepre letrare q prmban bashkbisedimin ndrmjet personazheve ose fjalt q shkmbejn ata; vepr letrare e shkruar n form bashkbisedimi. c) Lloj tregimtar i prozs s shkurtr letrare a publicistike, n t cilin jepen, pa hyr n analizn e lidhjeve t brendshme t gjrave, tiparet e nj njeriu, t natyrs etj. ose prshkruhet nj dukuri e jets, nj ngjarje Rretho shkronjn para s cils gjendet dialogu:

227. N vijn nn tekst t secilit fragmenti shkruaj emrtimin e forms prkatse t rrfimit
(monologu, dialogu, prshkrimi, naracioni) A po vjen xhaxho? Po vij, po vij! A ke t ftoht? Po! Forma e rrfimit sht _____________________________. O Jeton: ...Ja, ku sht peshku i kaltrt, duhet ta zm. Duhet ta joshim disi, ta fusim rrjetin n uj , dhe t presim t qet... ti fare, mos merr frym... dhe kur t ngrit kokn peshku, ta zm!... Kur t krcej na ta fusim n rrjet ....! Forma e rrfimit sht _____________________________.

79

Prmes dritares s dhoms s pritjes shihet nj moll e vjetr e cila sht rritur vetm disa metra larg shtpis, dhe pas saj gjendet kopshti me lule dhe me pem, e ngjashme me nj zabel. Forma e rrfimit sht _____________________________. Pas nj kohe u paraqit nj piktor i ri. Mbajti nj ekspozit me piktura dhe iu nnshtrua vlersimit t opinionit publik. Pikturat nuk ishin t kqia. Un si i huaj i vetmi edhe i kam shikuar, kurse nga vendasit nuk deshi asnjri ti shkoj. Forma e rrfimit sht _____________________________.

228. Para teje e ke fragmentin e nj libri.


N Shtpine e kukulls, pronar legjitim i kukulls, sht nj bashkshort, nj baba dhe nj qytetar shembullor. N shtpin e tij t vogl, me 3 fmijt dhe gruan, ne shohim strehn e mbl familjare, familjen e lumtur t ndrruar. Zonja Helmer jeton e lumtur, e sigurt se i ka realizuar me t vrtet t gjitha ndrrat pr t qen bashkshorte dhe nn ideale, pr t pasur nj bashkshort ideal, i cili, n rast nevoje, do te mund t jepte edhe jetn pr t shptuar nderin e saj. Teksti i shkruar sht: a) prshkrim b) shpjegim c) analiz

229. a) Prsrit me fjalt e mia, me shkrim ose me goj,


nj pjes t lexuar ose dika t par a t dgjuar. b) Zbrthimi i fjalve ose i fjalive n pjest prbrse pr t prcaktuar vlerat e tyre gramatikore, leksikore etj. ve e ve c) Lloj tregimtar i prozs s shkurtr letrare a publicistike, n t cilin jepen, pa hyr n analizn e lidhjeve t brendshme t gjrave, tiparet e nj njeriu, t natyrs etj. ose prshkruhet nj dukuri e jets, nj ngjarje Rretho shkronjn para prgjigjes s ritregimit.

80

230. a) Prsrit me fjalt e mia, me shkrim ose me goj,


nj pjes t lexuar ose dika t par a t dgjuar. b) Zbrthimi i fjalve ose i fjalive n pjest prbrse pr t prcaktuar vlerat e tyre gramatikore, leksikore etj. ve e ve. c) Lloj tregimtar i prozs s shkurtr letrare a publicistike, n t cilin jepen, pa hyr n analizn e lidhjeve t brendshme t gjrave, tiparet e nj njeriu, t natyrs etj. ose prshkruhet nj dukuri e jets, nj ngjarje. Rretho shkronjn para prgjigjes s analizs.

81

NIVELI I PRPARUAR
Shkathtsit e t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit

231. Autori 1
Manuali i djaloshit ambietalist Nikolla ishte i gatshm t mbronte me thonj idet e tij ekologjike, por nuk e kishte pritur q do t zhvillonte nj debat aq t ashpr me Leonardon, mikun e tij ambientalist. Kishin br kutiza t vogla prej druri pr mbledhjen e mbeturinave t letrs, q ti vendosnin n do klas. Ishin marr vesh me prgjegjsit e Mirmajtjes Urbane, q do jav ata t trhiqnin mbeturinat. Sapo kishin mbaruar s lyeri me boj vaji kutizat dhe kishin lar furat, kur Leonardoja shkoi n tualet pr t hedhur n WC bojn e mbetur. -Mos je mendur vall? shprtheu Nikolla. t gjeti kshtu? ia ktheu Leonardoja. Ku kujton ti se prfundon gjithka q hedhim aty? Se di. N det ndoshta? E sakt! Sipas teje peshqit knaqen po t han boj? Ah, a nuk e shikon se far sht shkruar n etiket! -Leonardoja mori kutin dhe e lexoi: Produkt ngjyrues. Prmban nitrobenzin. Prmban elemente helmuese dhe acaron lkurn dhe syt. T mbahet larg fmijve. Nuk duhet t hani e t pini apo konsumoni duhan gjat prdorimit. Mbetjet mos i hidhni n ujra t qarkullueshme apo edhe n puseta. Mos e shprndani at n mjedis. Nuk sht e leht gjithmon t kuptosh cilat jan gjrat q ndotin mjedisin. Prej disa vjetsh industrialistt jan t detyruar t shkruajn n etiketa nse produkti i tyre ndot shum apo pak, nse sht i dekompenzueshm apo nuk prhapet n mjedis, nse sht toksik ose i parrezikshm. Por a jemi gjithmon t kujdesshshm, kur lexojm etiketat e do produkti q prdorim? Autori 2 Vajza sapo hyri n oborrin e shkolls shkoi t krkonte zotin Filip. E prshkoi mes prmes edhe nj her oborrin dhe vajti trokiti te dera me xhama e portierit. Dua t takoj zotin Filip, - i tha ajo. - Portieri e pa me habi. -Ska ardhur ende, - i tha dhe, si u mendua pak: - Po m duket se ty t krkon drejtoresha. Eja me mua. -Lyllabaj i vajti pas pa fjal. Ai ndaloi para nj porte t lustruar dhe trokiti. Pastaj e hapi dhe ia bri me shenj Lullabajt q t hynte brenda. Q pas tryezsdrejtoresha e pa me at shikimin e saj zhbirues. -Hyr brenda dhe ulu. Po t dgjoj! 82

Lullabaj kur u ul te nj karrige e pa tryezn e lyer me boj. Kjo gj shqetsoi sepse iu kujtuan gjrat e papastra e t lyera me lloj lloj bojrash t cilat i kishte par n ujin e detit. -Doja t takoja zotin Filip, - tha, - M ka shkruar nj letr. -Drejtoresha ia ndrpreu fjaln. Zri i saj ishte i ftoht dhe i ashpr njlloj si shikimi. -E di q ju ka shkruar. Edhe un ju kam shkruar. Po ssht fjala aty, por te ti. Ku ke qen gjith kt koh? Me siguri q do t kesh pr t na treguar gjra interesante. E pra, po ju dgjoj, zonjush. -Lullabaj foli ngadal, duke i krkuar nga pak fjalt, sepse sikur e kishte humbur zakonin e t folurit. -U mundua ti rrfente drejtoreshs pr detin e kaltr me reflekse diamanti, pr zhurmn e thell t dallgve, pr horizontin fill t zi, ern e kripur ku fluturonin kryezinjt e detit, por edhe pr mbetuturinat t cilat ishin hedhur n t dhe pr brengosjen e saj pr papastrtin e detit.

Rretho shkronjn para pohimit t sakt. T dy autort vetm i kan paraqitur t dhnat, pa pasur qndrim pr problemin t cilin e trajtojn. Autori 1 sht i brengosur m shum se sa autori 2. Autori 2 sht i brengosur m shum se autori 1. T dy autort njsoj jan t brengosur pr shkak t mbeturinave q hidhen n det.

232. a) Elefantt prdorin vesht e tyre llapush si sistem ftohs, duke i pehatur ata. Shputat e

elefantit jan t mdha dhe t rrumbullakta. M par, elefantt jan vrar dhe lkura e tyre sht prdorur pr qllime t ndryshme por veanrisht mohen eshtrat e tyre. Edhe sot, ata ende nuk jan t mbrojtur gjithkund me ligj dhe vriten vetm pr eshtrat e tyre q shiten mir.

b) Ka dy lloje elefantsh: ai afrikan dhe ai indas ose aziatik. Elefanti dallon me vesht e mdhenj ndrsa ai indas identifikohet leht sepse ka vesh t vegjl. Theksoni dallimet e ktyre elefantve. _______________________________________________________ _____________________________________________________

233. N shembullin e dhn jan tri fjali. Nnvizo kryefjalt

dhe togfjalshat e tyre:

Vera e atij viti filloi me vap t madhe_____________________________ Fjalt e ksaj knge t bukur vijn nga lashtsia______________________. Faqja e ksaj shtpie me dy kate sht shum e bukur__________________. Shkruaj n vija prgjigjen e sakt. 83

234. Lexo me kujdes kt tekst dhe zgjidhi detyrat.


Duke lexuar ndotjen e atmosfers shkenctart kan konstatuar se Australia hedh n atmosfer m shum gazra t dmshme pr nj banor nga secili shtet tjetr i zhvilluar industrialisht. Pr shkak t shtimit t numrit t banorve dhe rrahjes s pyetjeve gjat tre dhjetvjetshave Australia sht br nj nga ndotsit m t mdhenj t gazrave t cilat i kontribuojn t t ashtuquajturit efektit t serrs s ngroht . Kshtu n Australi n vitin 1990 jan hedhur n atmosfer 36.4 ton dioksid-karboni pr nj banor, ndrsa njkohsisht n SHBA kjo sasi ka qen 25,3 ton, n Kanada 23,1 ton, n Gjermani 18 ton dhe n Norvegji 12,1 ton. Thekso tri fjal vendimtare nga ky tekst: 1. 2. 3. ______________________________ ______________________________ ______________________________

235. Lexo me kujdes kt tekst dhe zgjidhi detyrat.


S fundi sht zbuluar se elefantt mund t komunikojn n mes tyre n distanc prej disa kilometrash, duke prdorur tinguj infrasonik, t cilt nuk mund ti dgjoj veshi i njeriut. Thekso tri fjal vendimtare nga ky tekst: 1. 2. 3. ______________________________ ______________________________ ______________________________

236. Tashm t gjith e pranojm se shum vrasje e krime npr fshatra bhen pr kanun, duke

folur pr kt t fundit si t ishte idhull pagan q ende sundon skutat e rrzat e provincs, t fshatit e t malit, pr tu kuturisur ndonjher edhe para kamerave urbane e pr tu krekosur n faqet e para t gazetave e n titujt e lajmeve televizive. Dikur institucionn rregullues i jets s prditshme. Kanuni funksionin tani si alibi e shmtis etike ose e krimit pr motive t dobta. Pr faj t ktij leximi t artur t ligjit t maleve, sot e ksaj dite shum fmij rrin t ngujuar e larg shkollave e shesheve t lojrave pr ti shptuar gjakmarrjes. Edhe pse vrasja e fmijve nuk sanksionohet gjkundi... far sht Kanuni sot, prvese pretekst pr t prligjur shtysat hakmarrse ose fjal q u sht prthar kuptimi prej kohsh. (...) (Fragment nga komenti publicisitik: Tru t hekurosur, gazeta shekullli, 26 janar 2008)

Thekso tri fjali kryesore n kt tekst: 1. 2. 3. ______________________________ ______________________________ ______________________________

84

237. Odiseu dhe Konstandini


Homeri rrfen n librin e 23-t t Odises se si Odiseu, pas lufts s Trojs dhe pas peripecive t tij t shumta kthehet s fundi n atdheun e tij, n Itak. Midis kthimit t Odiseut dhe kthimit t Konstandinit Ymer Agos ka, besoj, mjaft pika kontakti: 1) Odiseu niset si burr i ri pr n luft dhe l n shtpi gruan e tij t re e besnike Penelopn; Konstandin Ymer Aga niset si dhndrr i ri pr n luft dhe l t shoqen besnike n shtpi. 2) Pasi Odiseu 20 vjet me radh nuk kthehet, Penelops i mblidhen rreth nj tok kandidats duke insistuar q t martohet me njrin prej tyre. Nusja e Konstandinit Ymer Agos e pret t shoqin nnt vjet dit dhe s fundi e shpien t martojn me nj tjetr. 3) Odiseu kthehet nga lufta, n fillim i panjohur prej njerzve t tij. Konstandinin Ymer Agua kthehet nga lufta dhe nuk e njohin as prindrit e vet. 4) Odisen e njeh s pari vajza e tij: Kjo pas zakonisht zakonit grek i lan kmbt mikut t huaj dhe ather e njeh Odisen me nj shenj q i kish ln n kofsh nj derr i egr n nj gjah. (...) Thekso katr fjal vendimtare nga ky tekst: 1. 2. 3. 4. ______________________________ ______________________________ ______________________________ ______________________________ n pyetje.

238. Shiko me kujdes tabeln dhe prgjigju

a) Cilat jan okluzive dybuzore? _______________________ b) Rretho sonantet dridhse 85

239. Shiko me kujdes abeln e mposhtme:


Fjalia Fjalia e prejardhur formohet Parashtes + tem fjalformuese Tem fjalformuese + parashtes Parashtes + temfjalformuese + parashtes Fjalia jo e parme formohet me: Tem + tem Emr + emr Emr+mbiemr Emr+folje Ndajfolje+emr Premr + emr Fjalia jo e parme ndahet n:

E prejardhur E prbr E prngjitur

T prngjitur jan: T prngjitur jan: Emra, ndajoflje Premjra Parafjal Pjesza pashthirma Si ndahet fjalia jo e parme?____________________________________

240. Shiko me kujdes abeln e mposhtme:


Fjalt e ndryshueshme t ligjrats Emri Mbiemri Folja Premri numrat Fjalt e pandryshueshme t ligjrats Parafjalt Ndajfoljet Lidhzat Pjeszat pasthirrmat

Nnvizo ku gjenden pjeszat. 86

T shprehurit me shkrim

241. Rretho vetm shenjat e piksimit q jan karakteristike pr ligjratn e drejt. Vendos ku duhet
shenjat e piksimit q mundojn. Sot e hodha llafin pr Viktorin dhe ajo menjher m tha: Oh nuk mbaj m korrespondenc me t dhe kur e pyeta: - Bt llafe? I kujt sht faji? U prgjigj: jo jo thjesht i dhash duart. do t thot i dhash duart?

242. Rretho shkronjn para fjalis e cila sht shkruar sakt, sipas rregullave drejtshkrimore.
a) Kush e di kur do t kthehet. b) Ai do t punoj n nj ndrmarrje shum t njohur. c) Pr her t par kam dgjuar pr Bashkimin Evropian. d) Tridhjetepes mij spektator ishin mbledhur n stadium.

243. Rretho fjaln e shkruar drejt:


Pema ishte mbushur plot me ___________t pjekura: a) kokrra b) kokra c) kokrra d. kokra

87

Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare

244. Fjalt e dhna ndaj n rrokje:


hekurudh ______________ pasardhsi ______________ bashkudhtar ______________ vetedukimi ______________

245. 1) Edhe foljet e mposhtme n rrokje:


a) ura ______________ b) ari ______________ c) puna ______________ 2) Si quhen foljet t cilat mbarojn me bashktingllore: lis, fik mik ______________________________________________________________

246. Lexo me vmendjen tregimin e mposhtm


Vullneti U mendova, u mendova dhe m n fund e gjeta at q nuk shkonte, ishte vullneti. Domethn se vullnetin e kam, po jo t fort; madje a kam fare t dobt. Kur kam dika pr t br, nuk e urdhroj veten q ta bj. Dhe kur nuk duhet ta bj nj gj, nuk e mbaj dot veten q t mos e bj. Ja kur filloj t lexoj ndonj libr interesant, lexoj, lexoj dhe nuk e l dot. Sado q vjen koha t filloj detyrat ose t bie pr t fjetur, vazhdoj leximin. Nna m thot t shkoj n shtrat dhe babai m lajmron se ka ardhur koha e gjumit. Un nuk tundem nga vendi. Kjo zgjat gjersa shuajn dritn q t mos mund t lexoj m. Po kjo m ndodh edhe n futboll. Nuk kam aq vullnet sa t l lojn n orn e duhur. ka t bj tjetr! Madje jam uditur shum me veten time, si qenka kshtu kjo pun. E dija se isha me karakter e me shum vullnet, kurse un qenkam nj njeri i dobt. Kam marr nj vendim t forcoj vullnetin. Vall duhet br pr kt? Njeriu nuk duhet t bj vetm at q ia ka nda, po edhe aq q nuk i plqen. Dhe pikrisht kt mbrmje nna ka br mblsirn q m plqen m shum pr ta ngrn me aj. M dha copn m t mir, at t mesit, por un nuk e preka. -Pse spo e ha mblsirn? m pyeti nna. -Do ta l n pjat gjer pasnesr n dark, dy dit. Pasnersr mbrma do ta ha. -Ke marr ndonj zotim , Viktor? 88

-Po, kam marr nj zotim. N qoft se nuk e ha prpara kohs q kam caktuar, do t thot se kam vullnet . -Po n qoft se e ha? m pyeti Lika. Po ta ha, do t thot se jam i dobt. A se kupton?

a) Shkruaj n vijat e mposhtme cilat jan dshirat a djaloshit? ______________________________________________ ______________________________________________ ______________________________________________ ______________________________________________

247. 1. Dy bashktingllore t ndodhura n mes dy zanoresh me ciln zanore shkojn?


a) pushka____________________ b) kodra_____________________ c) vegla_______________________

248.1. Nnvizo fjalt t cilat jan shkruar drejt:


dhembje, dhmbje, emr, mror, femr, fmrore, gjemb, gjmba. 2. Trego pse kto fjal shkruhen me zanoren e /-e/ jo me /-/. ______________________________________________ Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

249. N ciln nga fjalt e dhna nuk sht br qiellzorzimi? Nnvizo at fjal.
a) kungull- kunguj b) lepur- lepuj c) peshk- peshq d) baba- baballar e) breg-brigje Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

89

250. Si quhet ndrrimi i ktyre bashktinglloreve.


k/q: plak pleq, mik miq, peshk, peshq g/gj: breg- brigje, shteg shtigje, lng - lngje ll/j: shekull- shekuj, kunguj-kungull, portokall - portokaj r/j: bir bij, lepur lepuj, flamur flamuj

Po ndrrimi i zanoreve: a/e: dash desh, plak pleq, nat - net, marr-merr

251. Shkruaj shumsin e ktyre emrave:


bujk_______________________ lak________________________ cak________________________ armik______________________ sfurk_______________________ ermik_______________________ bakall_______________________ akall_______________________ mashkull_____________________ shekull_______________________

252. 1. far theksi ka gjuha shqipe.


_____________________________________________ 2. Trego a ndryshon theksi te mbaresat e shumsit? dhndr, gisht, gjarpr, bab

253. Cakto theksin e:


emrit mal_________________________ foljes: punoj_______________________ Trego ku bie theksi te kto dy fjal? 2. N cilat rrokje m shpesh bie theksi n gjuhn shqipe? 90

254. 1. A bie theksi mbi mbaresat rasore t emrave, t mbiemrave dhe t premrave., psh.:
____________________________________________________________ I shkolls, shkolls, shkolln, djal i mir, i nj djali t mir, imi, timit. 2) Vendos theksin e ktyre fjalve t prejaradhura: Prplas, prpunoj, strgjysh, mosbesim, prmbyll, mbishkrim.

255. N fjalin e mposhtme nnvizo fjalt n t cilat ka rn theksi:


Nga dashuria e madhe pr atdheun buronin ato fjal zemre t mrgimtarve.

256. 1) Sa folje mund t ket fjalia e thjesht?


a) nj folje, b) dy e folje c) dy e m shum folje, Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 2) Vite e vite ai i kishte dal zot truallit t t parve dhe ia kishte mbrojtur nderin far fjalie sht fjalia e msiprme? Thuaj pse? Nnvizo foljet.

257. Nnvizo fjalin e cila

e ka togfjalshin e lir:

a) balt balt e kuqe, shum dit, buk gruri b) Kishte hyr vjeshta e tret . Vuante nga mlia e zez. Rretho shkronjn para togfjalshave t lir.

258. far gjymtyre sht prdorur n fjalin e mposhtme? Nnvizo gjymtyrn. ___________________________________
Shkruaj prgjigjen n vij. Kujdesi pr prindrit sht detyr e shenjt.

259. 1) Sa folje mund t ket fjalia e prbr?


a) nj folje, b) dy e folje c) dy e m shum folje, Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt. 91

260. N vijat prkatse prball fjalive t poshtshnuara shkruaji rasn e emrit t nnvizuar:
a) Msuesin e pash para oborrit t shkolls. b) Detyra e msuesit sht e shenjt. c) Msuesi im sht i sjellshm. ) Prej msuesit msojm shum gjra. d) Msuesit i dhan nj dhurat. ________________ ________________ ________________ ________________ ________________

261. Emrat e gjuhs shqipe ndahen n?


a) emrat e gjinis mashkullore q mbarojn me i. b) emrat e gjinis mashkullore q mbarojn me u. c) emrat e gjinis femrore q mbarojn me a ose ja. d) Emrat e gjinis asnjnse q mbarojn me it, -t, t. Rretho shkronjn e sakt para emrave t cilt mbarojn me zanore t theksuara dhe me bashktinglloret k,g,h.

262. Shkruaj foljen n kohn e duhur:


Plaku (mbshtes m se e kryer) _____ dorn n supin e Aurelit. Nj dit , ndaj t ngrysur, teze Poli (dal e kryera e tejshkuar) _____ me nj letr n dor. N at koh (jam e kryera)________ e re , e bukur e shndetshme. As ai nuk (kuptoj e ardhmja e prparme) _______ prse isha i shqetsuar. Ngrica filloj m se e kryera) _______ t zbutej. N jetn tuaj nuk (dgjoj e kryera) _ _________nj gj t till.

263. Lakoni emrin e gjinis mashkullore vlla, n trajtn e shquar dhe t pashquar, njjs dhe
shums. _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________

264. Cakto kuptimin e fjalve t nnvizuara n fjaln e ardhshme.


- Mos na shit mend tani, - i tha Rina, - se ta dim forcn e trimrin. Shet mend do t thot _______________________ 92

265. Cili sht kuptimi i plot i fjalis s nnvizuar:


T ndalemi pak te shtja e Hidrocentralit t ndalojm pak te Hidrocentrali T merremi pak me shtjen e Hidrocentralit. T ndalemi n Hidrocentral. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt

266. Lexo me kujdes kt tekst dhe zgjidh detyrn:


Muzika e Indis n shekullin e vjetr Muzika e Indis s vjetr ka form t veant. Melodin indiane e karakterizon nj spektr i gjer, si edhe nj ecuri e lir ritmike dhe formale. Indiant e vjetr e kan br dallimin e madh midis muziks spirituale dhe laike. Melodit shpirtrore bazoheshin n tekste t librave fetar (Veda) dhe ishin t qeta, me ritm t ngadalshm dhe dinjitoz. N brendi muzikat laike ishin melodike dhe mallngjyese. Kto melodi gjithnj i kndonin n kohn q m par t caktuar. Fjalia e nnvizuar e nnkupton: ) muzikn orientale; b) muzikn e qet dhe me ritm t ngadalshm; c) muzikn popullore, joreligjioze; d) muzikn religjioze, kishtare.

267. Lexo me kujdes fjalt e mposhtme dhe shpjegoje kuptimin e tyre:


ABSURD ADAXHIO MPRIHEM MRIJOJ __________________________________________________ __________________________________________________ __________________________________________________ __________________________________________________

93

268. Lexo me kujdes tekstin dhe zgjidh detyrn.

Gjat vitit 2009, popujt e e shumt e kan shnuar njzetvjetorin e rnies s perdes s hekurt e cila dikur e ka ndar Kontinentin e vjetr. Megjithat, dy dhjetvjetsha pas ksaj ngjarjeje vendimtare, kujtimet pr perden e hekurt edhe m tutje jan t pranishme n kujtesn e banorve t vjetr t kontinentit. Fjalt e nnvizuara kan domethnien se: a) muri nga hekuri, sht i ngjashm me murin e Kins; b) krijes joekzistuese, e trilluar. c) kufi ideologjik, kufi bllokues; d) Rrjedh e ujit e ngrir e madhe lundruese. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

269. Lexo vargjet e mposhtme:


Marshi i Barabbajt Allalla, o rezil e katil, allalla, Shtroni udhn me hithr e me shtok turfanda, Gumzhit, o zinxhir e kamik, batrma, Lehni, laro, kaba: Hosanna, Barabba! Tradhtor, ti na nxive, na le pa atdhe, Ti na thure, na kule, na duke do fe, Varfri, poshtrsi, robri ti na dhe, Derbeder, ujk e derr: Hosanna, Barabba! O strnip i Kainit, tepdil si bari, Ti na shtyp e na shtryth e ti gjakun na pi, Ti na ther e na grin e pr qejf na bn fli; O kokuth e lubi: Hosanna, Barabba! N budrum, npr llom e kufom u-mallkofsh, N skterrn, katran e tiran, u-harbofsh, Me tam-tam e allarm e me nm u-shurdhofsh, N zndan mbretrofsh: Hosanna, Barabba!

O i gryer, i zhyer, i vyer pr hu, Turp-e-ndot-kundrmonjs t krusen mbi gju Dallkaukt, kopukt e turmat pa tru, Zmr-krund-e-grdhu: Hosanna, Barabba! Allalla, o rezil e katil, allalla, Shtroni udhn me hithr e me shtok turfanda, 94

Gumzhit, o zinxhir e kamik, batrma, Lehni, laro, kaba: Hosanna, Barabba! (Marshi i Barabajt, Fan Noli.

Shkruaj cila figur stilistike sht prdorur n vargjet e ksaj vjershe t bukur? ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________ ____________________________________________

270. N vijn prkatse n fund t do vargu t poezis s Naim Frashrit Bilbili, shkruaj fjalt t
cilat mungojn:

Qiej? Yj e dhe,_______________ Tani juve, kush u_____________ Vini veshin edhe_____________ Bilbili, bilbili_______________

271. Lexo vargjet e mposhtme:


Nji sokol qi ishte mseu Bate zheg-o te nji prrue. Shkoni fllanxa me pushue, Flllanxn ma ka rrejtun gjumi. Thot sokoli: un i lumi! (Kng popullore)

Shkruaj cila figur stilistike sht prdorur n vargjet e ksaj strofe? a) metafora b) simboli c) alegoria d) metonima

Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt:

95

Letrsia

272. N nj roman nga lektyra jote sht prshkruar kshtjella e lasht shqiptare dhe rrethimi nga
ana e turqve. sht prshkruar jeta e popullsis shqiptare nn rrethim dhe prpjekjet e pashs s Turqis t pushtoj kshtjelln. Pr cilin roman sht fjala? Kush e shkroi kt roman? Titulli i romanit: _________________ Autori i romanit: _________________

273. M ktheni paqen time


N zhurmn e mirnjohur lindi urna ime, ligsi. Burim q trazira gurgulloi n e par e gjithnj, Nga agimi n mbrmje krkova Pranvern time Nga mbrmja n agim kot lkundej qenia ime. U b `u b, do t lind Pranvera me lule! Jam duke ndjer nj jehon q pas do t vij Jehona rritet dhe rritet prdit m shum; Ju lutem, Pranvera jo, m ktheni paqen time. N njrn prej veprave letrare nga lektyra gjendet edhe poezia t ciln e kemi dhn m lart, n t ciln autori tregon pr jetn e vet. Shkrimtari sht nga treva ku jeton edhe ti. Pr ciln vepr bhet fjal? Trego titullin e veprs dhe kush sht autori i saj? titulli i veprs: _________________________ autori i veprs: _________________________

274. N nj roman nga lektyra jote shkollore prshkruhet fati i mjer i femrs shqiptare pr fatin
e s cils vendosin t tjert. Neziri e kishte edhe gruan tjetr. Sa her e mendonte jetn me t, Hajrin e kaplonte nj far dshprimi i madh, sepse me t duhet t pres net t tra pa gjum, ndrsa i shoqi, n dhomn tjetr, flinte n gji t tjetr kujt. a) Fragmenti sht nxjerr nga romani b) Kt roman e shkroi c) Personazhi kryesor i ktij romani sht ________________________________ ________________________________ ________________________________

96

275. Lexo vargjet e mposhtme:


N mes tuaj kam qndruar E jam duke prvluar, Q tu ap pakz drit, Natn tua bnj dit. Do t tretem, t kullohem, T digjem, t prvlohem, Q tu ndrinj mir e t shihni, Njri-tjatrin t njihni. Pr ju do t rri t tretem, Asnj ik t mos mbetem, T digjem e t qanj me lot, Se dshirn se duronj dot. Un zjarrit nuk i druhem Dhe kurr sdua t shuhem, Po t digjem me dshir, Sa t munt tu ndrinj m mir. Kur m shihni se jam tretur, Mos pandehni se kam vdekur; jam i gjall e jam nd jet jam n dritt t vrtet, Un jam n shpirtit tuaj, Mos m kini pr t huaj, Msht falur durimi, Andaj po digjem si trimi, Se ma knda tu bnj mir, T mos mbeti nerrsir. Lexo me kujdes vargjet e dhna m lart: Trego titullin e vjershs: _________________________________________; Trego autorin e vjershs: _________________________________________;

276. Poezia refleksive sht:


a) lloj i poezis lirike b) lloj i poezis epike c) lloj i poezis epiko-lirike Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

97

277. Marshi i Barabajt


Allalla, o rezil e katil, allalla, Shtroni udhn me hithr e me shtok turfanda, Gumzhit, o zinxhir e kamik, baterma, Lehni, laro, kaba: Hosanna, Barabba! Tradhtor, ti na nxive, na le pa atdhe, Ti na thure, na kule, na duke do f, Varfri, poshtrsi, robri ti na dhe, Derbeder, ujk e derr: Hosanna, Barabba! 0 strnip i Kainit, tepdil si bari, Ti na shtyp e na shtryth e ti gjakun na pi, Ti na ther e na grin e pr qejf na bn fli; 0 kokuth e lubi: Hosanna, Barabba! N budrum, npr llom e kufom u mallkofsh, N skterrn, katran e tiran, u harbofsh, Me tam-tam e allarm e me nm u shurdhofsh, N zndan mbretrofsh: Hosanna, Barabba! 0 i gryer, i zhyer, i vyer pr hu, Turp-e-ndot-kundrmonjs t krusen mbi gju Dallkaukt, kopukt e turmat pa tru, Zmr-krund-e-grdhu: Hosanna, Barabba! Allalla, o rezil e katil, allalla, Shtroni udhn me hithr e me shtok turfanda, Gumzhit, o zinxhir e kamik, batrma, Lehni, laro, kaba: Hosanna, Barabba! Lexo poezin e dhn dhe trego llojin letrar t saj. Poezia e dhn sht: a) poezi refleksive; b) poezi satirike; c) poezi idilike; d) patriotike.

278. Shiko me vmendje raportin midis autorit, subjektit lirik dhe tregimit n vargje:
N mes tuaj kam qndruar E jam duke prvluar, Q tu ap pakz drit, Natn tua bnj dit. Do t tretem, t kullohem, T digjem, t prvlohem, Q tu ndrinj mir e t shihni, Njri-tjatrin t njihni. Pr ju do t rri t tretem, Asnj ik t mos mbetem, T digjem e t qanj me lot, Se dshirn se duronj dot. 98

Un zjarrit nuk i druhem Dhe kurr sdua t shuhem, Po t digjem me dshir, Sa t munt tu ndrinj m mir. Kur m shihni se jam tretur, Mos pandehni se kam vdekur; jam i gjall e jam nd jet jam n dritt t vrtet, Un jam n shpirtit tuaj, Mos m kini pr t huaj, Msht falur durimi, Andaj po digjem si trimi, N baz t tekstit, nxirr prfundimin: a) sht theksuar origjinaliteti i autorit dhe i subjektit lirik b) sht i qart dallimi midis autorit dhe subjektit lirik c) Raporti midis autorit dhe subjektit lirik nuk mund t vrehet d) Subjekt lirik sht qiri

279. Llojet letrare t cilat paraqiten n letrsin popullore dhe n letrsin e shkruar (artistike)
jan: a) balada, b) prralla, c) poema, ) tregimi, d) romani, dh) knga lirike. Rretho shkronjat para prgjigjeve t sakta.

280. Q ditn q vdiqe, q kurr st kam pare,

lott q kam derdhur sm jan dhe thar, shum vjet u bn,sot u mbushn dhjet, q kur m ke ln dhe st shoh nd jet! ajupi Vaje Lexo vargjet e dhna m lart, t cilat jan shkputur nga vjersha Vaje e poetit A.Z. ajupi dhe trego cilit lloj t liriks i takon kjo vepr. Rretho prgjigjen e sakt. Elegjis; Poems; Sonetit; Himnit.

99

281. Lexo vargjet e mposhtme


Rini, thueja kangs ma t bukur q di! Thueja kangs sate, q t vlon n gji. Nxirre gzimin tand, t shprthej me vrull. Mos e freno kangn! Le t marri udh. (Kanga e rinis) (...) Por a do t vij dita kangt me u zgjue Apo ndoshta shekujt me ne prap po tallen Jo, Jo! Se liria filloi me lulzue Dhe e ndjej nga Dielli (alegorik) valn. Prgjigju n pyetjet e mposhtme a) Pr ka flet autori n kto vargje? b) A mendon poeti se ndokush mund ta pengoj lulzimin e liris? ___________________________________________ ___________________________________________ (Migjeni)

282. Lexoji me kujdes kto vargje:


O, si nuk kam nj grusht t fort ti bij mu n zemr malit q sbzan ta dij dhe ai se domethn i dobt, nagoni t prdridhet si vigan i vram Kur vm re se nga nj varg n tjetrin mungojn rima dhe numri i caktuar i rrokjeve, si shihet dhe n vargjet e siprshnuara t Migjenit: Kto quhen vargje__________________.

100

283. Lexo vargjet e mposhtme:


Emri i Zotit Zot i vrtet, Bota e tr Gjith ke br E ka n jet T gjitha jan Yje dhe diej, E dh e qiej, Nj gjuh kan, Q thot emrin tnt! Ngado q shikonj, At emr dgjonj. E shoh m do vnt. Dheu, q rrim ne, Emrin tnt thon, Ty t tregojn E t lvdojn, Ty gjith mon!

(...)

Po njeriu, o Zot! Sta di emrin tnt, Se sgjendet me mnt. Ah! Se thot dot; (Naim Frashri) Lexo me vmendje dhe prgjigju: Si e paramendon poeti Zotin n kto vargje? ________________________________________________

284. Lexo me kujdes fjalit e mposhtme dhe trego cila figur stilistike sht prdorur?
uh, m`u thaft gjuha po kah m erdhi ajo tash? Mbas pes vjetsh,kur kmbt i shkeln prsri n katund... N . Rrahmani Rruga e shtpis sime _____________________________________________________________

101

285. Lexo me kujdes fjalit e mposhtme dhe trego cila figur stilistike sht prdorur?
A ndar qyqja n muran t varrit t ri Ka prbe shtegtarin kah po shkon: - Amanet, more shtegtari i malit; N qofsh tuj kndue ksajt, kangn me e pushue. N qofsh tuj qa, gjamn pr me zan! (Popullore) Shpjego kuptimin e ksaj figure stilistike. N . Rrahmani Rruga e shtpis sime

286. Plotsoni tabeln me krahasime t tjera q prdoren pr prshkrimin e portretit:


Portreti shtati (trupi) goja buzt e kuqe dhmbt Krahasimi ______________________ ______________________ ______________________ ______________________

287. Lexo me kujdes fjalt e mposhtme dhe shkruaj cils figure stilistike i takojn:
Bleta -pun Qengji -mbsli, pafajsi Shqiponja -fuqi, shqiptar, zotrim, perandori, gjeni Gomari -thjeshtsi, mediokritet, budallk Hiri -vdekje, shkatrrim, pleqri Hekuri, -durueshmri, forc, paprkulshmri Ulliri -paqe, pafajsi, Flutura -lehtsi imoralitet _____________________________________________

288. Lexo vargjet e mposhtme:


fryn e fryn veriu, a ngrin, mrdhin i ziu Dhe mangallit i afrohet Q t ngrohet.

(Shn Pjetri mbi mangall, Fan Noli)

Si quhen kto vargje? _____________________________________________ 102

289. Lexo me kujdes dhe shno far vargu kan kto vargje:
Nn barrn e vetmis, nn barrn e paknaqsis pesha q na rndon sht dashuria _____________________________________________

290. Tani shiu godet me shkelma xhamave

Atje qielli i zi si negativi i nj shkrettire, Llora Si quhet ky varg? _____________________________________________

291. Lexo vargjet:


Nuseja n rrug, Karajfili me tub; Nuseja n der Karajfil me er... (Kang popullore) Ulu, rreze malit, Njatje posh-o zallit, Me zylyf t ballit, po i vjen era djalit, Si gjyljak pazarit. Me far vargu jan shkruar kto vargje. _____________________________________________

292. Lexo fragmentin nga Ninulla popullore Nina-nana djalin


Nina Nana djalin... Nina-nana, o more bir, Flej se gjumi t ban mir T ban mir e t rehaton, Shtatin, bir, ta pushton.

103

Gjumi, gjumi rehatshumi, Vjen me t marr porsi pllumbi Nina-nin sheqer n letr, Mu bafsh, bir, plak i vjetr! po i kndon-o djali djepit Si bylbyli n gemb t plepit. Flej, o djal, ti flesh i bardh E gjithkund tu dhasht mbar! Ma gzosh emnin q ta kam ngjit Mori moll, ma gzofsh t rit! Lumja nana, bir, q t ka, Bir q tka edhe t past, Me t mir mprapa t lant T mira, bir, sa zemra t dasht!

Gemb bisku, dega

Pr far poezie bhet fjal n kt tekst? Pr poezin: ) e cila vshtir kuptohet; b) me ndjenja t sinqerta; c) me urime t przemrta; d) pa rim.

293. Lexo vjershn Llora t Ismail Kadares, e pastaj prgjigju n pyetje.


Tani shiu godet me shkelma xhamat. Atje qielli i zi si negativi i nj shkrettire. Llora, M ka marr malli Malli boj hiri. Tani nat si nj mbules vigane Qndisur me drita anve, Karfosur me paralele dhe meridian Nga lindja n perndim Na mbulon e shqetsuar. Ne shtrihemi nn t, Si n ethe zbulohemi T ndar, T largt, T vetmuar. 104

Lexo vjershn Llora t Ismail Kadares. Me fjalt e tua arsyeto pse mendon se shkrimtari ka dhn nj pasqyr reale t hidhrimit dhe t vuajtjes pr shkak t dashuris ose pse nuk e ka arsyetuar kt ndjenj. Thekso s paku dy shkaqe. __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

294. Lexo fragmentin nga romani Eleganca e iriqit e Mjuriel Barbarit. N kt fragment autori sht
prpjekur q n mnyr figurative t prshkruaj nj familje. Nse doni t kuptoni familjen ton, vetm shiko macet. Dy macet tona jan trashulaqe t cilat nuk kan kurrfar afrie t prbashkt me njerzit. Zvarriten nga nj krevat n tjetrin, kudo i gjen qimet e tyre, dhe askush sikur nuk e ka kuptuar se ato ndaj askujt nuk e kan as simpatin m t vogl. T vetmen dobi nga macet e kemi se jan sende stolisse q lvizin, gj nga pikpamja intelektuale sht interesant koncepti, por nuk mund t aplikohet n kto tonat, sepse e kan barkun mjaft t lshuar. A e ka realizuar autori me sukses qllimin e vet? PO JO Arsyetoje prgjigjen tnde duke iu referuar tekstit. __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

295. Lexo tekstin e dhn nga Jetshkrimi i Ferid Selimit dhe thuaj se far ishin ndjenjat e tij kur u
takua me Ramadanin e Faz Kuqit: Pas dyzet viteve, pr t parn her takoja Ramadanin e Faz Kuqit. Ishte nj ndjenj q n mua zbarkoi shum pyetje, q u duhej prgjigje. E ato ishin t shumta. far sht ky njeri? far sjellje ka? Pr far do t bisedojm? Kah tia fillojm etj. Ndjenjat e autorit ishin: a) t fuqishme b) nuk pati ndjenja c) kjo ndjenj i shkaktoi autorit shum pyetje. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

105

296. Lexo fragmentin e dhn nga drama Burri i dheut i Andon Zako ajupit:
Fragment nga drama Burri i dheut Murati*) Ndgjo mir se t themi, T duam gjith jemi sulltana, nj shqiptark, t mban pr drek e pr dark, dhe un, ti e di vet, t nderoj me t vrtet, t mirat q t kam br i di, zonj, bot e tr. T dua si time bij, prandaj rende mos te vije, Tani nder i Shqiperise dhe madhri e Turqis nj pun nga ti krkojn dhe mir e nd paq t rrojn. Duhet, ti dhe Selimi, qu rrfye kaq trimi, me luftra q ka br qe lvdon nj bot e tr, duhet, them t bashkoni dhe q sonte, t martoni. T kam dashur si nj pjell, shum ligsht m je sjell, po shum do t t dua, zonj, po t ndgjosh mua, ndryshe do t qash me lot, se me mua se nxjerr dot. (...) Sot lajme t mira mora: t ka shptuar nga dora Sknderbeu Kastrioti. im vlla, me falt zoti. Nsht e vrtet kjo fjale, n kam sot vlla t gjall, sht mbret i Shqipris, dridhu, sulltan i Turqis, dhe futu vt mb vr, se shum faje ke br. (...) Mamica Se dua. se e ke djal) mos ma trego, e di vet qsht trim me t vrtet; vendet q ka sot ndr duar, ay trim i ka zotuar; 106

tr bota e lvdojn me gisht t tr e tregojn, Selimi shum u ndgjua. Do t qe burr pr mua, t mos e keshe ti djal, kt trim kaq t rrall. Murat, preje kt shprese, hiq dor nga kjo martes, se Selimi zmrmir ska sot t till dshir, dhe di q smund ta marre burre, kjo krushqi sbhet dot kurr, Mamica, t thon, mori t bir e nj gjaktori? Ku e botoi autori Dramn? Kujt ia kushtoi autori kt dram? Ku zhvillohet ngjarja? __________________________________________________________ __________________________________________________________ __________________________________________________________

107

297. Lexo vargjet nga poema Bagti e bujqsi t Naim Frashrit.


O malet e Shqipris e ju, o lisat e gjat, fushat e gjera me lule qu kam ndr mend dit `nat, ju, bregore bukuroshe, e ju, lumenjt e kulluar, uka, kodra, brinja, grxhe dhe pyje t gjelbruar, do t kndoj bagtin q mbani ju e ushqeni o vendthit e bekuar ju mendjen ma dfreni () Kur dgjon zthin e sms qysh e l qingji kopen blegrin dy a tri her edhe ikn e merr dhen, edhe n i prefshin udhn njzet a tridhjet vet, e ta trembin ai skthehet, po shkon n mes si shigjet. Ashtu dhe zemra ime, m l ktu, tek jam, mua, vjen me vrap e me dshir aty, n viset e tua. (...) Ti Shqipri, m ep nder, m ep emrin shqiptar, zemrn ti ma gatove plot me dshir e me zjarr. Pr ka shkruan poeti? Shkruaj pr ndjenjat dhe pr shqetsimet e tij t cilat i shpreh n kt poem. _____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________ _____________________________________________

108

Shembujt pr pjesn e testit n provimin e fundit t cilat do ti anketojn detyrat e reja t pabotuara

298. N

bibliografin e dhn nn cilin numr gjendet Albert Dauzat, me veprn LEurope linguistique?

_________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

299. Nse e dini prgjigjen se si shkruhet bibliografia prgjigjuni n vijat e mposhtme:


a) Si shkruhet bibliografia? b) Po kur ka m shum se nj autor si shkruhet bibliografia? c) Jepni nj shembull. _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

109

300. Si shkruhet ndonj burim nse nuk ka autor?

a) N tekstin e msiprm t bibliografis gjeni ndajfoljen cilsisht: b) Si shkruhet ndonj burim nse nuk ka autor? _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

301. Shiko me vmendje tekstin e mposhtm:


Libri i gjasht i aventurave t Harry Potterit i cili pritet t dal nga shtypi s shpejti, prsri sht vn n qendr t vmendjes, kt radh jo si informacion pr kureshtart, por si nj lajm i keq pr autoren e Librit J.K. Rowlingun N t vrtet, n nj faqe t interntit u publikua oferta elektronike pr librin e gjasht t Rowlingut, porse, si merret vesh, kjo ishte nj piratri kundr s cils u intervenua duke e hequr at faqe t internetit. Pr shkak t paraqitjes ilegale n internet t pjess s gjasht t ktij romani ende t pabotuar, shum adhurues t tij ndihen t zhgnjyer, por megjithat, kan vendosur t presin librin e vrtet.

110

Cilat jan pjest e tekstit dhe si ndahet nj tekst? Si ndahet libri? Teksti ka titullin dhe ndahet n paragraf. Nj libr ndahet n pjes. N tekstin e msiprm nnvizoni titullin dhe nj paragraf. _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________

302. Lexo me vmendje kto prkufizime:


a) Ngjarje a veprim q ka ndodhur n t vrtet; dika q ekziston objektivisht e realisht, dika q sht e vrtet b) Shpjegimi e vlersimi q bhet rreth nj ngjarjeje shoqrore a politike; mendime e vrejtje q japim pr nj ngjarje, pr nj veprim, pr nj vendim. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

303. Lexo me vmendje kto prkufizime:


a) Q gjykon drejt dhe nuk niset nga interesat, nga ndjenjat ose nga qllimet vetjake, q nuk ndikohet nga ndonj paramendim; i paanshm. b) Sendi a pika ku drejtohet syri i njeriut a nj aparat optik pr ta par ose pr ta fotografuar. c) Veprimtari e gjer q zhvillohet me an t shtypit, t radios, t fjalimeve etj. pr t prhapur dhe pr t ngulitur n masat nj doktrin a nj ide t caktuar, dije t caktuara etj., pr ti bindur dhe pr ti mobilizuar ato pr dika etj. Rretho shkronjn e cila e prkufizon objektivitetin e dikujt. Psh. _________________________________________

111

304. Lexo fragmentin nga romani Arti dhe historia e tij. N tekst autori flet pr nj reliev t vjetr
grek Duke e dhn komentin e vet. Nnvizo fjalin n t ciln gjendet komenti. N kt reliev Atllasi sht pasqyruar se sht nisur t shkoj te Herakli me dy moll t arta, i cili e prballonte me nj forc t qndrueshme barrn e vet t madhe. Athina ia ka vn jastkt n krah. N dorn e djatht nganjher e ka mbajtur gjylen e metalt. Tr rrfimi sht rrfyer me nj thjeshtsi dhe qartsi t papar. Athina sht e kthyer n drejtimin ton dhe vetm kokn e ka t kthyer n drejtim t Heraklit.

305. Lexo me kujdes kt shkrim:


a) Psh., kur Noli thot: ...n Turqi kishte pashallar vetm me katra tuje... ky sht nj fakt real, i vrtet dhe ne nuk kemi t drejt t shtrembrojm at. Ose p.sh., te vargu natyra e qeshur, ne nuk kemi t drejt q kt figur letrare ta quajm krahasim, pasi n kt mnyr gabojm, ( e qeshur sht epitet). ______________ b) Por nga ana tjetr, n shkrimin komentues ne sjellim dhe kndvshtrimin ton, i cili sht i ndryshm nga i tjetrit. Psh., kur Noli thot: ...Kshtu ne nuk e shpikm patriotizmin shqiptar, e gjetm. E vetmja gj q bm sht q.... Ky sht kndvshtrimi i Nolit ndaj mesazhit t ksaj poezie popullore. ______________ Rretho shkronjn para prgjigjes e cila e prkufizon vlersimin subjektiv nga ai objektiv. Nnvizo fjalin e cila prmban elemente objektive.

306. Lexo fragmentin me kujdes.


Kam zbuluar arsyen pse Dora ka ndryshuar kaq shum ose m sakt, sht kthyer si ishte m par, d.m.th., para dimrit t shkuar. Gjat katr javve n Franc ka gjetur te mami nj shoqe t vrtet! Sot e hodha llafin pr Viktorin, dhe ajo menjher m tha vetm: - Oh, nuk mbaj m korrespondenc me t.- Dhe kur e pyeta: - Bt llafe? I kujt sht faji? U prgjigj: - jo, jo, thjesht i dhash duart. do t thot i dhash duart? Nuk sht nisur pr n Amerik, apo jo? dhe ather u prgjigji: - E dashur Rita, sht mir ta sqarojm njher e prgjithmon kt pun. E lash fare duke iu bindur dshirs s drejt t nns son t dashur. Duhet t shtoj q edhe pse e dua me gjith shpirt mamin, nuk mund ta mendoj ta kem pr shoqe qoft edhe nj ast. E si mund t jesh shoqe me mamin tnd? Dora nuk e ka iden se sht miqsia e vrtet. Ka gjra t cilat nj vajz nuk mund ti diskutoj me t mn, psh., nuk mund ta pyes: E di do t thot n t vrtet ka ndodhur ndonj gj? Nuk jam madje as e sigurt nse ajo e di do t thot, sepse kur ajo ishte 13 ose 14 vje, me siguri njerzit prdornin shprehje t ndryshme, dhe ndoshta kto q prdorim ne tani, n at koh kishin nj kuptim tjetr. E miqsi sht ajo kur mami i thot Dors: - Nuk duhet t dalsh tani, sepse nga asti n ast mund t plas shtrngata, ndrsa mbrm i tha: - Dora , shiko se duhet t vsh shallin. Miqsia mes nns dhe vajzs sht e pamundur, ashtu si sht edhe miqsia mes babait dhe djalit. Sepse mes shoksh nuk mund t ket urdhra ose kufizime, dhe ajo q sht m e rndsishme, me prindrit nuk mund t bisedosh pr t gjitha gjrat q do t doje t dije. Mbrm pr shembull, i thash: Natyrisht q mami t ka ndaluar t flassh pr disa shtje, dhe ti kt e quan miqsi? Ajo u 112

prgjigj mbl-mbl: Rita, mami nuk m ka ndaluar, por e kuptoj vet se jam nxituar q t kam folur pr disa gjra. Serioziteti n jet msohet shpejt. Ia plasa t qeshurit dhe thash: - Dhe ti e quan serioziteti i jets? Nuk t kujtohet se dikur na vinte pr t qeshur me kt gj? Shpresoj vrtet q shoqja ime do t vij, sepse kam aq shum nevoj pr t, si ka dhe ajo pr mua N fragmentin e dhn vajza shpreh: a) opinionet dhe argumentet e shokve t saj b) opinionet dhe ndjenjat e veta c) gjykimet dhe vlersimet e veta d) mendimet dhe ndjenjat e Dors

307. Lexo me kujdes vargjet e poshtshnuara t Asdrenit, t cilat jan nxjerr nga prmbledhja
Vepra t zgjedhura : Me sy habie shoh tej largsirn dhe ret nn vetull si dremitin, shoh rrezet qysh e prekin errsirn, me mijra shtiza syresh q rrshqitin.

N vargun e dyt: dhe ret nn vetull si dremitin, poeti ka prdorur kt figur stilistike: Ciln figur stilistike e ka prdorur poeti: a) personifikimi b) metofora c) alegoria d) metonimia

308. N vend t pikave vendos njrn nga trajtat e shkurtra ose t shkurtra t bashkuara n kllapa
(t, i , ia, e, m) Ather ajo shkroi nj copz kart,.. lidhi pllumbit n kmb dhe, n kohn q djalli hapi tokn pr t dal, e lshoi fshehurazi zogun. Ja ku po t them se, . ka marr uria shum. Ti nuk do as ta vshtrojn, as t mos..vshtrojn. Ti nuk do as t pyesin dhe as q t heshtin. far do ti, n t vrtet? Ai puthi vajzn e vogl q hapi portn dhe i mori pallton tia varte. 113

309. N vend t pikave vendos n trajtn e duhur emrat n kllapa:


Npr (rrug) e vjetra dhe t heshtura t.(qytete) t Shqipris, n (net) e freskta t pranvers ose n ..(dit) e ftohta t dimrit, populli e njihte tashm (makin) q mbante piano. Emrat dhe ..(vepra) e Moxartit, Rosinit, Verdit, Belinit, Bizes e t shum kompozitorve t tjer po dgjoheshin edhe n ..(qytete) m t humbura t Shqipris. Ata po bheshin t njohur nprmjet..(kngtarve) shqiptar.

310. 1. Numro llojet dhe nnllojet e fjalve:


______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________

311. Rretho pjest e ndryshueshme t ligjrats:


a) parafjala b) emri c) folja d) lidhza e) mbiemri f) premri g) ndajfolja

312. Lexo me kujdes fragmentin e dhn dhe prgjigju n pyetje:


Gjeneralt e Napoleonit Davendi, Ney dhe Murati, q ndodheshin n afrsin e rrethit t zjarrit dhe nganjher hynin brenda n t, hodhn shum her me radh n kt rreth t zjarrt masa t rregullta dhe t shumta trupash. Po, n kundrshtim me sa kishte ndodhur prher n t gjitha betejat e mparshme, n vend q t arrinte lajmi i pritur i shpartallimit t armikut, masat e rregullta t trupave ktheheshin q andej si kope t tmerruara n rrmuj. Ata i vinin prsri n rregull, po numri i ushtarve po paksohej gjithnj. Aty nga mezi i dits, Murati i drgoi Napoleonit nj agjutant kampi t tij pr ti krkuar prforcime. Napoleoni rrinte ulur posht kodrins dhe pinte nj pon, kur agjutanti i Muratit arriti me vrap dhe e siguroi se rust do t thyheshin , n rast se Madhria e Tij do t jepte edhe nj divizion. Prforcime! mejtoi Napoleoni. Si sht e mundur t krkojn prfocime , kurse kan n dor gjysmn e ushtris s drejtuar kundr nj krahu t dobt dhe t pafortifikuar t rusve.

114

Nga fragmenti q ke lexuar shkruaj cilit lloj romani i takon ky tekst: a) historik b) shoqror c) filozofik d) psikologjik N planin dhe programin e lektyrs sate ke lexuar disa romane t cilat i takojn ktij lloji: Thekso ndonjrin prej tyre:____________________

313. Mngjes
Lexo vargjet e vjershs Mngjesi t Lasgush Poradecit. Krahaso kuptimin e titullit me kuptimin e vargjeve t vjershs. Si shpirt i zi n kraharuar U mbyll liqeri nn male. Nga fundi i tij, e pasqyruar Po shuhet nata mengadale Tashi dhe agimi llamburits Po svagullon n fund liqeri Po tretet tinz ylli drits Posi nj sumbull prej sheqeri.

Agimi koha kur zbardh dita llamburits q bn drit svagullon ndrit prsri Sumbull-a kops, ktu: kokrr sheqeri

Pra, ja! Pra, ja! Se dita ndezi, Se fund i ujit vetti, vetti ktu; u shfaq mallngjimi Se posi lajmtar mngjesi Del zogu i bardhi i nj nositi. Pelikan, shpend i madh uji me pend t bardha Lasgush Poradeci Pse autori ia ka dhn titullin ksaj vjershe Mngjesi? Kujt ia ka kushtuar kt vjersh? __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

115

314. Lexo fragmentin nga tregimi Livadhi


Livadhi

i D.K.

Shkonte pran lumit, si Bakshi. N ajr ndihej nj arom e ozonit e przier me arom t shtogut. Dheu t cilin sapo e kishte grmuar urithi dukej i skuqur si dregza. Kur prnjher doli dielli. N livadh u paraqitn luleshqerrat. Kamomilja lshoi arom, pastaj u mbush ajri me nj mori aromash. E shikonte se si qeni i tij e kafshonte lulen e pranvers, derisa nga feka i rridhnin jargt e gjelbrta. Pastaj edhe ai u shtri n bark, afr urithit i cili avullonte si kula. E kafshonte me dhmb gjethin e lpjets s egr ende t njom. Ishte zbathur, me pantallona t shkurtr blu nga liri. Midis gishtrinjve n duar i dukeshin dregzat e zgjebes. Nnvizo n tekst prshkrimin e natyrs i cili n mnyr figurative dhe sipas kuptimit ka t bj me pamjen e duarve t heroit nga ky fragment.

315. Lexoje me kujdes kt fragment:


Dikush tha: Selaniku sht qytet i madh, ka afro gjysm milioni banor. Prkah madhsia sht qyteti i dyt i Greqis. Qytet tregtar. Por i rndsishm i Mesdheut. Dikush tjetr shtoi: N Selanik, n lokalet e nats mund t dgjohen tingujt e mbl t buzukut. Mund t pihet edhe metaksa. Rrugt e Selanikut ishin t etshme pr njerz. Fragmenti i siprshnuar sht marr nga: a) monografia, b) udhprshkrimi, c) ditari. Rretho shkronjn para prgjigjes s sakt.

Zgjidhjet

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

d) informon a) letrar Prgjigjet nn c) dhe d) nuk jan tekste letrare. a) Paraqit argumente pr nj shtje, vrtetoj me argumente, sjell prova. c) stilin gazetaresk ) P, b) Sh, c) Teksti I c) stili shkencoro-teknik Teksti II a) stili i letrsis artistike a) Stili politiko-shoqror b) stili shkencor a) 107-110 b) 110 b) parathnie a) kapitull a) citat a) Qengji q ra n uj quhet Curri c) Qengji ishte kanakar dhe t gjith e donin 1) Ky numr i kushtohet regjisorit, aktorit, dramaturgut dhe poetit francez, Antonin Artaudit 2) Ky editorial mban titullin Dashuria shqiptare e Antonin Artaud-s. 3) Antonin Artaud ka qen i dashuruar n aktoren shqiptare Gnica Athanasiou (Eugjeni Thanasi). a) Patrick Nou ka lindur n Zvicr b) Hitet e tij m t njohura jan 5 Dayes dhe Beatiful c) Ai ishte i martuar me yllin holivudian, Mally Schade. 1) Kredia hipotekare mund t prdoret pr blerje, rikonstruktim dhe mobilim. 2) Kredia mbulohet me prqindje t vlers s prons dhe kan periudha shlyerjeje. 3) Kredit hipotekare i japin institucionet financiare. c) Qeni e shptoi qengjin

8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.


15. 16. 17.


117

18.

19.

Gjat njzet minutave t fundit, - ne ju paraqitm shkaqet kryesore pse fmijt po i braktisin shkollat gjithnj e m shum. T dhnat e mbledhura tregojn qart se shkaqet kryesore jan varfria n rritje, niveli i ult i msimdhnies dhe i kushteve t msimit n shkolla, si dhe problemet esenciale n familje. shtja sht se far duhet br prtej ktij konstatimi. T gjith, q nga organet e larta t pushtetit deri te qytetari m i thjesht, kemi prgjegjsi pr fatin e ktyre fmijve. Prgjegjsia e disave sht ligjore. e t tjerve, morale. Edhe sa koh do t vazhdojm kshtu, duke br nj sy qorrr dhe nj vesh shurdh? T ndalohet ngrohja globale N Berlin u mbajt Konferenca Ndrkombtare e Kombeve t Bashkuara pr mjedisin. Merrnin pjes 2000 vet nga 170 vende t bots. Konferenca u drejtoi nj apel vendeve t industrializuara dhe vendeve tjera q t mbrojn mjedisin dhe t paksojn gazin karbonik t hedhur n hapsir, q shkakton efektin ser. Vendet e Bashkimit Evropian kan vendosur q pas vitit 2000 t mos e rritin sasin e gazit karbonik q hedhin n hapsir. Kt shembull duhet ta ndjekin edhe vendet e tjera t industrializuara. Pasoj e problemeve erioze t teknologjis Rritja e rrezatimit Dyfishimi i dioksidit t karbonit sht provuar se neurogjeneza, simptomi i mirqenies s trurit zgjat gjith jetn. Kjo mund t arrihet duke mos e ln trurin t gjenerojn drejt plakjes. Mir sht ta strvitsh at pavarsisht moshs, por jo me aktivitete pasive si shikimi i televizorit, por me stimuj t rinj kulturor, si loja me letra, zgjidhja e fjalkryqeve dhe njohja e njerzve t rinj. Por sot dihet edhe nj tjetr faktor i rndsishm: kujdesi i nns n fmijri. a) Qeni po e ruante kopen e djemt po luanin rehat 1; b) Qengji ( Curri ) ra n uj 4; c) Qengji ( Curri ) i afrohej qenit kur ishte duke fjetur dhe ia prekte bishtin 2; d) Djemt u mrzitn shum pr qengjin ( Currin ) dhe qenin 3; e) Qeni e shptoi qengjin ( Currin ) 5 2, 3, 4, 1 a) parashtrimi d) zgjidhja e konfliktit Pr nj ast mbeta si i ngrir, pastaj vrapova jasht, duke brtitur nga qejfi e duke prqafuar t gjith ata q takoja. Gjithka kishte shkuar pr mir. N rregull. Por vitin tjetr nuk dua ta prsris m kt prvoj t keqe. Pr pastrtin e gjuhs; Program pr fmij Kosovizion 7; koha e kryer e tejshkuar. trajtat e shkurtra t bashkuara. 17,4% e qytetarve e shikojn programin televiziv

20.

21.

22. 23. 24. 25. 26. 27. 28.

118

29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36.


Shikuesit kujtuan se ajo q ndodhi ishte pjes e shfaqjes. Ata qeshn dhe duartrokitn aq fort, sa desh u thyen xhamat e dritareve. Shfaqja doli pr mrekulli. Sapo spektatort e vegjl, miqt dhe drejtori i cirkut u larguan t gzuar, mjeshtri erdhi me vrap dhe e puthi Nelin n ball. Gjuha shqipe ka 36 shkronja. I ka 7 zanore dhe 29 bashaktingllore. c) C, , F, H, Q, SH, U, XH Prngjitja u b n tri mnyra: 1) me bashkngjitjen e dy shkronjave t njjta l + l = ll, r + r = rr 2) me bashkngjitjen e dy shkronjave t ndryshme kur e dyta sht j: g+j = gj, dhe n+j = nj 3) duke bashkuar nj shkronj me shkronjn h: d+h = dh, t+h = th, z+h = zh N seciln fjali vlersohet a sht e kuptueshme ajo dhe a sht n rregull n kuptimin gramatikor. Fjalia vlersohet sa sht e kuptueshme dhe sipas rregullave gramatikore. baballar, etr Tek ecte drejt lisnajs, shkrimtarit, q tashm i kishte flokt. (t thinjur). I dukej sikur kishte pran unakun(e dikurshm). Me tu ngjitur n krye t shpatit, pandehu se po shihte nj ndrr. (t lig) e (tronditse). N vend t lisave (t dendur), i doln prpara vetm cungje (t panumrt), q kishin mbetur nga lisat . (e prer), trungje (t kalbur) dhe grumbuj (t vegjl) bujashkash. Vlersohen varietetet gjuhsore. a) formal; b) joformal. Vjosa erdhi me autobusin e linjs q shkon n kombinatin e tekstilit. Bleta, para se t bj mjaltin, bn dyllin. Dje shoferi i dha gaz veturs m shum dhe e shpejtoi shpejtsin. p.sh. Agim Gashi, 10.05.1999. Preshev, mashkull, nxns, shqiptar, Rruga Nn Tereza 36

37. 38. 39. 40. 41.


119

42.

Paraqitem pr regjistrim n ________GJIMNAZ________ (emrtimi i shkolls s mesme) n Profili arsimor pr shkoll profesionale, prkatsisht pr gjimnaz: Emri dhe mbiemri i nxnsit Ron Shkoza Dita, muaji dhe viti i lindjes 14.11.1996 Emri dhe mbiemri i babait, profesioni i tij dhe adresa Emri dhe mbiemri i nns, profesioni dhe adresa Emri dhe mbiemri i kujdestarit, profesioni i tij dhe adresa (nse nxnsi nuk ka prindr) Adresa e nxnsit: komuna, vendbanimi, rruga dhe numri

43.

44. 45.

do letr duhet t ket: kokn e letrs, prshndetjen, Duhet t keni parasysh q: Letra t jet interesante. T ket formn e duhur T jet e qart dhe t lexohet leht. Letrat zyrtare shkruhen n t ashtuquajturat letra me kok. Posht koks shkruhet data, zakonisht n ann e majt t letrs N mbyllje t letrs vihet prshndetja mbyllse, si dhe emri, funksioni dhe nnshkrimi i letrshkruesit, ose i titullarit q prfaqson institucionin. 1. Kt vit u mbushn 15 vjet qysh kur n Ulqin ka nisur nj veprim letrar me emrin Kalimerja poetike, organizuar nga shoqata e Art Club-it nga Ulqini. 2. Jemi dyqind vjet m pas kur Bajroni botoi kngt e para t kryeveprs s tij ku prmend Shqiprin e shqiptart. d) T gjith m krkuan derisa nuk m gjetn se ku isha fshehur. bj kng duke punuar pa punuar kam prer dm pruri duke knduar kam ln kam zgjidhur mbl Bri Syri Duke lakuar Kam br

46. 47.

48. 49. 50. 51.

Dyzet e tet, njqind e njzet e tet, pesqind, dymbdhjet b) grupit t bashktinglloreve t pazshme c) 7 v dhe m dhe a dhe g dhe u dhe p, bashktingllore, d, bashktingllore, u, zanore, m, bashktingllore, a, zanore 120

52. 53. 54. 55. 56. 57.


fltur dhe flutroj Rob-ri: n rrokjen e fundit Va-tr: n rrokjen e par, Pas-qyr: n rrokjen e dyt N fjalit me fjal pyetse theksi bie mbi fjaln pyetse, kurse n fjalit urdhrore mund t theksohet kallzuesi, por edhe ndonj gjymtyr tjetr. a) Sa do t rrish? Ku ndodhet shpata e Sknderbeut? b) Jepjani Andit ta vizatoj. Shkll, puntr, prra, mses, prparimtr, lbr, njer, lexj, dritre, studnt, pranvr emr- stadium, mace; mbiemr- i bukur, dinake; premr- im, kush; folje-shkatrroj, prvetsoj Libri = emr, i vogl = mbiemr Ndodhet = folje Nn = ndajfolje Tavolin = emr Shenjn e piksimit: pikuditjen e marrin: b) Fjalit dftore-thirrmore! d) Fjalit nxitse-thirrmore! f) Fjalit pyetse-thirrmore marrin pikpyetje dhe pikuditje ?! g) Fjalit dshirore! Un kam shkuar me shokt n pushim. a) drejt b) kng c) flet Punoj, punim, i papun, puntor, punsoj, prpunoj Drejt, kng, flet, vendos, kmb, tok

58.

59. 60. 61.


62. Ditn, Ditlindje, ditprditshm, dit-pun, ditprer etj

Fletbardh, fletdalje, fletdendur, flet-flet, fletgaranci etj. Bukuri, bukurosh, bukurshkrim, bukurshqiptim, bukurtingllues

121

63.

64. 65. 66. 67.


Vegla gogla pupla vepra kokrra kabllo i sotmi Nxnsit njerzit Cinizmi I cekti Rnia e -s ndodh n fjalt me l, ll, -r, -rr, m, s, t i z kur pas ktyre grupeve vjen nj mbares vokalike. dy ( 2 ) Dardant = kryefjal=emr=kallzore=shums. Ai =kryefjal=premr= veta e tret = njjs. Togfjalsh

68. c) Aurel ma jep librin! 69. Si t quajn o trim? 70.


Kto fjali jan: a) dftore b) pyetse c) nxitse d) urdhrore. Kto fjali jan.

Tek buron uji i ftoht dhe fryn veriu n ver. Tek i fryn bariu fyellit, tek kullosin bagtia Kallzuesi sht shprehur me folje.

Si munde t vish deri ktu? A mundem t vij edhe un me ju?

71.

72.

a) dftore b) pyetse c) urdhrore d) dshirore Kto fjali jan veprore. Dje; n rrug; gjat; n shtpi

122

73.

74.

Nxns emr I mir mbiemr Zgjohet folje Hert ndajfolje N parafjal Mngjes emr Fjalit njkryegjymtyrshe: a) Heshtja e gjat. b) Dimr i ashpr. Fjalit dykryegjymtyrshe: c) Majat e maleve u mbuluan nga dbora. d) Prreth tij qndrojn malet e patundura. Fjalit njkryegjymtyrshe e kan vetm nj gjymtyr, ose vetm kryefjaln ose vetm kallzuesin, kurse fjalit dykryegjymtyrshe jan ato fjali q e kan edhe kryefjaln edhe kallzuesin. Ajri u mbush me shushullimn e gjetheve. Ajri emr i prgjithshm, konkret, trajta e shquar, gjinia mashkullore, numri njjs, rasa emrore, Lakimi i I 1. U smur nga gripi- b) Rasa emrore; 2. Marts nuk i hahej fare- d) Rasa dhanore; 3. Javn e kaluar organizuam nj ekskursion- e) Rrasa kallzore; 4. Qyeti i Vlors sht jashtzakonisht i bukur- c) Rasa gjinore

75.

76.

77. Ha!Ha!Ha! Ti shport e vogl do t ma plotsosh

78.

.(mua) dshirn?! Largohuni tani! dhe bri nj gjest q u thoshte .(atyre) t largoheshin. Era gnjeshtare lot me .(mua) dhe shprndan mall e kng t vjetra lufte. Prse, fjala vjen, t mos dal un bashk me (ty) dhe Jakobin n shtitje? Vetm disave iu dha e drejta tu bashkoheshin .(atyre). Po as ti nuk u ndihmon ..(atyre) pr t kuptuar - miku - mashkullore - lulja - femrore - miu_ - mashkullore - shtpia_ femrore - fustani_ mashkullore - t folurit - asnjnse N vijat prkatse prball fjalive t poshtshnuara shkruaji rasn e emrit t nnvizuar: Msuesin e pash para oborrit t shkolls. kallzore Detyra e msuesit sht e shenjt. gjinore Msuesi im sht i sjellshm. emrore Prej msuesit msojm shum gjra. rrjedhore Msuesit i dhan nj dhurat. dhanore a) punoheshin_________________ b) u vizatua b) qenkan zgjuar______________ c) t mbillet c) duke u lar ________________ d) pa u lexuar 123

79.

80.

81.

82.

Ato pun qenkshin br lmsh. M plqen urimi: u plakshin bashk! Si qenka prishur moti kaq shpejt? Qoft gzuar ai q na solli kt lajm t mir! Mos u mrzit, se kjo njolla pastruaka shpejt. - t ishit dgjuar - u knduaka - do t ishe par - u pastruan - sht ka veshur - u hapt - do t plqehesh - mbarohen t mbushet do t isha zgjuar t hidheshin do t ishim mbledhur t njihej do t shrohesh a) Meteorologt presin se do t vij nj periudh me temperatura t ulta. b) I kryejm punt rreth veshjes s mobilieve c) Nuk kemi mjaft mjete financiare d) Prsri sht br rritja e mimeve. Mos mendo pr kt problem. Do t mundohem q ta zgjidh un. Femror Fusha shtpia lndina kupa syshqiponj Mashkullor djem fshati pragun det shesh djal Budapest

83.

84. 85. 86.

87. 88.

c) frazeologjizma a) mbyllet b)i ngusht c) pleqri ) larg d) i trash pullaz ati; rrug - udh c) homonimis e) Biseda i dha krah. 124

89. 90. 91.

92. 93. 94. 95. 96. 97. 98.


Kto fjal quhen fjal shumkuptimshme. faqe (njeriu, mali, libri) gryk (njeriu, shisheje, pushi, lumit) b) do tia thot t gjitha a) Frazeologjizmat mbiemror (kan kuptimin dhe funksionin e mbiemrit b) Frazeologjizmat foljor (kan kuptimin e funksionit t foljes) b) Nuk bm memec, nuk na shkon fjala Qllim Fillestar Shprdoroj a) ndikim b) prvoj c) E vlersoj jasht mase d) uk marr pjes n votim, nuk shprehem as po as jo pr nj vendim q merret me votim; nuk marr pjes n nj pun, shmangem 1) Q nuk mund t pranohet si i drejt a i rregullt, q nuk mund t prligje 2) Lng pa ngjyr, i tejdukshm e i avullueshm, me er karakteristike t ngjashme me at t pishs, q nxirret nga rrshira e disa drurve dhe q prdoret pr pastrimin e njollave, n mjeksi, n kimi e sidomos pr prgatitjen e bojrave t ndryshme. 3) I shituar, i shuplakur (sipas bestytnive).

99.

100. c) antonimike 101. 1. c) ndrtimtar


102. Vend ku prgatitet dika e fshehur, vend n prapasken e nj veprimtarie t till. (Nuk vlersohet 103. 1 . motoiklist

2. veori, karakteristik, tipar dallues, veti

se a e ka shkruar nxnsi nj pjes t fjals-termit me germ t vogl apo t madhe, as prdorimi i piks si shenj e piksimit.) 2. emrore motoiklisti gjinore - i, e motoiklistit dhanore - motoiklistit kallzore - motoiklistin Rrjetore - prej motoiklistit

104. a) Vepr e madhe shkencore q prfshin njohuri pr t gjitha fushat e jets e t veprimtaris
* Enciklopedi e gjall i thuhet njeriut q ka njohuri t gjra nga shum fusha t dijes e t veprimtaris shoqrore.

t sistemuara n mnyr t prmbledhur n trajtn e nj fjalori; vepr e till q prfshin njohuri pr nj deg t veant t shkencs, t artit, t tekniks

105. b) Meshari i Gjon Buzukut 106. 1. c) ilirishtes


2. b) gjuh arbrishte

125

107. 1. dialekti geg dhe tosk 108. c) Meshari


a) Gjon Buzuku

2. b) Formula e pagzimit

109. fshat, skuq, kam, gnjej, qumsht, syri, 110. c) Sami Frashri 111. c) n Tiran m 1972
c) 1844 2. b) n Manastir m 1908

112. hungarisht, shqip, rumanisht. 113. Gjuha shqipe bn pjes n familjen e gjuhve indoevropiane, ku hyjn gjuht indoiranike, 114. Gjuha shqipe sht gjuh indoevropiane q flitet n Shqipri, Kosov, Republikn e Maqedonis,
n Luginn e Preshevs. Gjuha shqipe flitet gjithashtu edhe prgjat bregdetit lindor t Italis dhe n Sicili, n jug t Greqis si dhe n Gjermani, Suedi, Shtetet e Bashkuara, Kanada, Ukrain dhe Belgjik. Shqipja sht nj ndr gjuht moderne q prfaqson nj deg m vete n familjen e gjuhve indoevropiane. greqishtja, gjuht romane, gjuht baho-sllave, gjuht gjermane.

115. b) Stamboll 116. Migjeni Luli i vocrr;

117. /1/
/2/ /3/ /4/ /5/

Petro Marko Shpella e piratve; Naim Frashri Bagti e bujqsia; Ismail Kadare Kshtjella; Nazmi Rahmani Malsorja; Ndre Mjeda Andrra e jets Gjergj Fishta Asdreni Migjeni Esat Mekuli Naim Frashri 6 9 8 1 Formula e pagzimit

7 2 4

118. 2

119. a) 120. a)

121. b) s shkruar artistike;

- ke, o flamur, q svalon? - Jam smur e po rnkoj, jam goditur brinj m brinj, q kur solln Italin...

126

122. a) ciklit t kngve t kreshnikve; 123. c) reportazh; 124. Epiks 125. b) drams; 126. a) poezis lirike; 127. b) elegji 128. a) shoh, 129. d) tet rrokjeve. 130. b) dhjetrrokshe; 131. b) rim t ndrlikueme(ab/ab); 132. rrfim, monolog, dialog, prshkrim 133. a) Tekstit informativ 134. b) dialog; 135. c) monologut; 136. c) monologut; 137. c) Krahasimi 138. b) Epiteti; 139. d) metafora. 140. b) Bhu aktiv, fol me miq! 141. d) Shifra personale ju ndihmon q t ruani telefonin tuaj! 142. a) Lloj tregimtar i prozs s shkurtr letrare a
publicistike, n t cilin jepen, pa hyr n analizn e lidhjeve t brendshme t gjrave, tiparet e nj njeriu, t natyrs etj. ose prshkruhet nj dukuri e jets, nj ngjarje. njoh, rronj shkronj...

143. b) autobiografik 144. d) gazetaresk 145. Stilit shkencor-teknik. 146. Stilit politiko-shoqror 147. b) Autori i 2-t sht m shum i brengosur se sa autori i 1-r. 148. N kt tekst sht prdorur gjuha gojore dhe letrare. 149. b) Ishte n katund nj mi,
Q me shum paqe jetonte Kurr npr mend si shkonte. T merrte nj tjetr shtpi.

127

me fjal ose i tregon me lvizje t dors dika q ta dij a ta msoj; e drejtoj pr atje ku duhet; dftej, tregoj. b) Tekstet letrare nuk e kan pr qllim sjelljen e informacionit, por edukimin artistik t lexuesit me shijen e s bukurs c) Tekstet letrare dhe joletrare i prdorim: - pr knaqsin e t lexuarit - pr zhvillimin e imagjinats - pr edukimin e ndjenjave - pr t njohur prvojat ose mendimet e t tjerve.

150. c) sht i brengosur 151. a) Teksti rrfimtar ka si veori kryesore rrfimin. Teksti rrfimtar (joletrar) i shpjegon dikujt

152. e) fjalt e urta 153. Lajmi duhet t ket prgjigjet n pyetjet: Kush, ka, ku, kur, si (pse). 154. Lajmi prmban informata n pyetjet; kush, far, ku, kur, si (pse). 155. Raporti i dhn prfundon me rekomandimet e hartuesve.

156. 1)Teksti i dyt sht shkruar sipas rregullave gramatikore. 157. 2) Ajo nuk kishte koh t vinte tek un.

Ne, si hartues t ktij raporti, jemi gati t ulemi t diskutojm me organet qeveritare dhe organizatat e interesuara jo-qeveritare dhe t bjm nj plan veprimi, pr ti kthyer ata n shkoll rruga e vetme q ata t ken nj t ardhme m t mir 2) Teksti i par sht shkruar n gjuhn e folur, kurse i dyti n gjuhn standarde.

158. a) Gjuha e folur u drejtohet nj numri shum t kufizuar personash, kurse gjuha e shkruar u

a) Gjuha e folur u drejtohet nj numri shum t kufizuar personash, kurse gjuha e shkruar u drejtohet shum personave ose mbar kombit.

159. a) F

drejtohet shum personave ose mbar kombit. b) N gjuhn e folur zotrues sht dialogu apo ligjrimi i mbrthyer, ndrpersonal, kurse n gjuhn e shkruar form zotruese sht monologu. c) N gjuhn e folur temat e biseds zakonisht jan t thjeshta; ato i prkasin jets s prditshme dhe plotsohen nga gjestet, mimika, intonacioni etj. b) SH c) F d) F

160. Do t shkojm n teatr pr ta shikuar dramn Toka jon t Kol Jakovs. 161. a) Kopshti i fmijve -kopshti
Libra t reja - libra t rinj Ujra t rmbyera - ujra t rrmbyer Mjedise t mire - mjedise t mira

128

162. S

163. a) o 164. a)

G S S S

b) o c) a T gjith mir ishin? pyeti Artani. b) Jepjani Andit ta vizitoj. c) Erdhi Sknderi dje. d) Ktu sht fajtori, ktu! Lm lumnj Gjrpr gjarprnj Gsht gishtrnj

165. Njer njrz


166. - t zshme: b, d,dh,g,gj,v,x,xh,z,zh 167. g,


- t pazshme: p,t,th,k,q,f.c,,s,sh gj, b, dh,

168. c) grykore 169. c) dhmbore 170. Emri emrton dukuri, frymor, objekte
Mbiemri shpreh cilsi t frymorve dhe sendeve Folja - tregon veprim, gjendje Premri tregon n mnyr t prgjithshme pa i emrtuar frymort, sende tipare Numrori tregon sasi t caktuara sendesh a qeniesh t nj lloji e saj kryesore, ose edhe t dyja bashk.

171. a) U prgjigja mir (kuptohet un). Quhet fjali mungesore sepse i mungon njra nga gjymtyrt 172. b) t prejardhura 173. a) parashtesa + rrnja 174. Mm-dhe, krye-ministr,

175. a. Vrtet po vdes/, por mos mbani zi.


atdhedashur. Kto fjal quhen t fjal t prbra dhe formohen nga bashkimi i temave t dy ose m shum fjalve.

udh-heqs, sy-pish, qaf-gjat, drit-shkurtr, sy-shkruar,

b. Nga gjumi m zgjoi nj k rism/ dhe nj krism po m v n gjum. Fjalia e par sht me bashkrenditje kundrshtuese, ku pjesa e dyt kundrshton t parn, kurse fjalia e dyt sht me bashkrenditje shtuese, ku pjesa e dyt i shton informacionin pjess s par. 129

a) Tani do tju bj nj analiz t vjershs. b) Q t shikoni. c) Se kto njmbdhjet radh jan nj kryevepr e vrtet. 2. Vetm fjalia e par mund t qndroj m vete. a) Tani do tju bj nj analiz t vjershs.

176. c) kohore 177. 1. Kjo fjali formohet nga tri pjes:

178. c) kohore 179. a) Autor i romanit Kush e solli Doruntinn sht Ismail Kadare. 180. Togfjalsh i thjesht (i prbr).
b) Qielli sht i vrenjtur. Togfjalsh nnrendits (bashkrendits, kpujor). Togfjalsh me (pa) parafjal. Togfjalsh emror (mbiemror, foljor, ndajfoljor). Togfjalsh i varur (i pavarur). Pranohen edhe vetm tri prgjigje t sakta.

181. Kjo fjali formohet nga dy pjes.

182. 1. Besa e shqiptarve dshmohet nga nj bot e tr. (emr brtham + emr n rasn 183. mua 184. Popuj 185. a) njri
Rreziqe Net c) kushdo d) ndonjri mua atyre atyre gjinore. atyre ty atyre pellgje akuj peshq turq togje ishuj

a) Dyshimi u rrit. dhe b) Nuk zgjati shum. Kto dy pjes lidhen me lidhzn bashkrenditse PO.

186. Sivjet n vjesht patm mot me diell. 187. Prcjellorja


Pjesorja paskajorja Togfjalshi sht n rasn kallzore.

188. b) ndihmse 189. Qenksh v. III, habitore, njjs.

U habita: v. I njjs, e kryer e thjesht; v.III shums habitore v.III njjs, e pakryer; v.II shums, dshirore v. III njjs, e tashmja, v.III njjs dshirore v.III shums habitore, V.II shums, dshirore 130

190. Fshati ku jetonte djali i kishte shtpit e shprndara. 191. Autori mendon: Kur do t vij pleqria, kur do t plakemi, 192. a) Metonimia sht nj fjal e figurshme. Ajo ndrtohet duke zvendsuar nj emr t nj
c) pleqrin objekti a dukurie me nj emr tjetr q lidhet ngusht me t, sht i afrt me t. b) Autori nuk e ka fjaln pr vet shkrimtart, Naimin dhe Migjenin, po pr fotografit dhe pr librat e tyre. N fjalin e dyt sht shprehu rrjedha n vend t shkakut. gzohem u shprndan e ndihmon e sjell vrdall

193. N fjalin e par sht shprehur shkaku n vend t rrjedhs. 194. a) M bhet zemra mal. 195. 1) Tri grupe fjalish:
b) U bn pik e pes c) Ia zgjat dorn d) E heq pr hund.

Vshtruan baban (folje + emr) Baban e tyre (emr + mbiemr) Vshtruan me buz t varura (folje + njsi frazeologjike) 2) nga foljet, emrat, premrat dhe njsit frazeologjike.

196. 1) Trsia e togjeve dhe e thnieve a e


- pa par drit me sy domethn = i veuar plotsisht nga t tjert - u bra kock e lkur = u dobsova shum. shprehjeve t qndrueshme t nj gjuhe, t cilat jan t pandashme nga ana leksikore, kan kuptim trsor, t njsishm, t mvetsishm e gjithnj t figurshm, riprodhohen n ligjrim si njsi t gatshme dhe kryejn funksionin e nj fjale a t nj fjalie t vetme

197. a) Rreh gjoksin mburret


198. c) er e leht freskuese; 199. ndarjes s njrit me tjetrin 200. Kto fjal e kan domethnien:

I vri gishtin koks - mendoi Nuk ma mban nuk kam mundsi, nuk jam i zoti I mbanin lott - prmbaheshin

201. b) Letrsis s vjetr 202. c) 1555

a) ndrra n diell = ndrrime t kota, gjra t pabesueshme, gjepura b) si kal pa fre = i harbuar c) stan me lepuj = grumbull njerzish t paaft e t paprshtatshm pr pun d) petulla me uj = plan q nuk mund t vihen n jet

131

203. b) gegrishtes s shek. XVII 204. c) letrsis s vjetr 205. 3 6 206. /3 / Rrethimi
7 2 4 9 8 1

207. a) romanit; 208. c) Malsorja; 209. a) Fragmenti me poem sht n shembullin e par nn a). 210. a) lloj i poezis lirike 211. b) refleksive 212. b) Elegjis 213. c) biografia 214. Krahasimi 215. b) Jetshkrimi i nj njeriu, i hartuar nga ai vet 216. b) autobiografik 217. krahasim
metafor (t arta epitet) metafor, (mali edhe simbol i qndrueshmris) epitet epitet simbol

/4 / Malsorja /5 / Aventurat e Cipolinos

218. c) Hiperbolas 219. Pr t dhn iden se dy motrat jan t bukura dhe e duan fort njra-tjetrn, Mjeda i quan 220. Pr t dhn iden se dy motrat jan t bukura dhe e duan fort njra-tjetrn, Mjeda i quan 221. a) Motivin e miqsis 222. d) motivin e njohjes 223. ) ankimi pr dika
dashuria). molla (duke nnkuputar: t bukura) dhe dy qershia t nji rrfane (duke nnkuptuar: t lidhura frt ndrmjet tyre). Kjo figur quhet metafor. molla (duke nnkuputar: t bukura) dhe dy qershia t nji rrfane (duke nnkuptuar: t lidhura fort ndrmjet tyre). Kjo figur quhet metafor.

q sht e pakthyeshme, e humbur dhe e kaluar (fmijria, rinia,

224. ) ankimi pr dika q sht e pakthyeshme, e humbur dhe e kaluar (fmijria, rinia, dashuria).
132

225. Prshkrim 226. b) Pjes e nj vepre letrare q prmban


Dialog Rrfim

227. Dialog, monolog, prshkrim, rrfim 228. c) analiz 229. a) Prsrit me fjalt e mia, me shkrim ose me goj, 230. b) Zbrthimi i fjalve ose i fjalive n pjest
prbrse pr t prcaktuar vlerat e tyre gramatikore, leksikore etj. ve e ve

bashkbisedimin ndrmjet personazheve ose fjalt q shkmbejn ata; vepr letrare e shkruar n form bashkbisedimi.

nj pjes t lexuar ose dika t par a t dgjuar.

231. T dy autort njsoj jan t brengosur pr shkak t mbeturinave q hidhen n det. 232. Elefanti afrikan dallon pr shkak se i ka vesht jashtzakonisht t mdhenj, kurse ai indas 233. Vera e atij viti filloi me vap t madhe.(atij viti sht togfjalsh)
shum t vegjl. Fjalt e ksaj knge t bukur vijn nga lashtsia. (e ksaj knge - togfjalsh) Pamja e ksaj shtpie me dy kate sht shum e bukur.(pamja e ksaj shtpie togfjalsh i zgjeruar) 2. ndotja ose t ndoturit 3. Australia (Nuk sht me rndsi renditja e pohimeve) 2. tinguj infrasonik 3. nuk mund ti dgjoj veshi i njeriut (Nuk sht me rndsi renditja e pohimeve)

234. 1. atmosfera

235. 1. komunikojn n mes tyre

236. 1. Tashm t gjith e pranojn se shum vrasje e krime npr fshatra bhen pr kanun.

2. Kanuni funksionin tani si alibi e shmtis etike ose e krimit pr motive t dobta. 3. Shum fmij rrin t ngujuar e larg shkollave e shesheve t lojrave pr ti shptuar gjakmarrjes.

237. 1) Odiseu niset si burr i ri pr n luft dhe l n shtpi gruan e tij t re e besnike Penelopn;

Konstandin Ymer Aga niset si dhndrr i ri pr n luft dhe l t shoqen besnike n shtpi. 2) Pasi Odiseu 20 vjet me radh nuk kthehet, Penelops i mblidhen rreth nj tok kandidats duke insistuar q t martohet me njrin prej tyre. Nusja e Konstandinit Ymer Agos e pret t shoqin nnt vjet dit dhe s fundi e shpien t martojn me nj tjetr. 3) Odiseu kthehet nga lufta, n fillim i panjohur prej njerzve t tij. Konstandinin Ymer Agua kthehet nga lufta dhe nuk e njohin as prindrit e vet. 4) Odisen e njeh s pari vajza e tij: Kjo pas zakonisht zakonit grek i lan kmbt mikut t huaj dhe ather e njeh Odisen me nj shenj q i kish ln n kofsh nj derr i egr n nj gjah 133

238. a) p,b ;

239.

b) r, rr Fjalia jo e parme ndahet n: E prejardhur E prbr E prngjitur

240. 1) Pjeszat nuk jan pjes t ndryshueshme t ligjrats. 241. Sot e hodha llafin pr Viktorin, dhe ajo menjher m tha: Oh, nuk mbaj m korrespondenc 242. c) Pr her t par kam dgjuar pr Bashkimin Evropian. 243. c) kokrra 244. he-kur-udh, pas-ardh-si, bashk-udh-tar, 245. a) u-ra
me t. - dhe, kur e pyeta: - Bt llafe? I kujt sht faji?- u prgjigj: - jo, jo, thjesht i dhash duart. - do t thot i dhash duart? 2) jo, ja, nuk

vet-edu-ki-mi

246. a) N veprimet e djaloshit vrejm dy an t kundrta.


- Dshira pr t pasuar avullnet - Vendimi pr t mos ngrn mblsirn - Vendimi pr t mos luajtur

b) a-ri c) pu-na 2. Foljet t cilat mbarojn me bashktingllore quhen folje t mbyllura.

247. a) shkojn me zanoren e dyt kur ka n gjuhn shqipe fjal q fillojn me bashktingllore:
a) pu-shka b) ko-dra c) ve-gla

248. Jan shkruar drejt fjalt:

249. d) baba-baballar 250. Ky ndrrim n gjuhn shqipe quhet qiellzorzim ose palatalizim
Ky ndrrim i zanoreve a/e quhet metafoni.

Dhembje, emr, femr, gjemb. 2. Shkruhen dhe shqiptohen me e e jo me fjalt ku zanorja sht e theksuar dhe ndiqet nga bashktinglloret hundore: m, n, nj.

251. Kta emra e formojn shumsin me ndryshimin e tingujve (qiellorzimin) :


Bujk / bujq Lak/ leqe Cak/ caqe 134

Armik /armiq Sfurk/sfurqe Ermik - ermiq Bakall/ bakek akall / akej Mashkull/mashkuj Shekull/shekuj

252. 1. Shqipja ka theks t lir t palvizshm n rrnj t fjals: ml, mle, mleve.
2. Theksi ndryshon te mbaresat e shumsit, t tipit: Dhndr dhndr Gsht gishtrnj Gjrpr gjarprnj Bab - baballr

253. Te emri mal dhe te folja punoj theksi bie n rrnj t fjals:

254. 1. Theksi asnjher nuk bi mbi mbaresat rasore t emrave, mbiemrave ose premrave. 255. Nga dashuria e madhe pr atdheun buronin ato fjal zemre t mrgimtarve. 256. 1. Fjalia e thjesht ka vetm nj folje n nj nga mnyrat e zgjedhimit t saj. 257. a) balt e kuqe, shum dit, buk gruri 258. N fjalin e msiprme sht prdorur gjymtyra emrore. 259. 1. Fjalia e prbr mund t ket: 260. a) kallzore
a) nj folje, b) dy folje c) da a m shum folje. b) gjinore c) emrore ) rrjedhore d) dhanore Kujdesi pr prindrit sht detyr e shenjt. nj folje, 2. N fjalt me prejardhje parashtesore, theksi vendoset n rrnj: Prpls, prpunj, strgjsh, mosbesm, prmbll, mbishkrm.

Ml mlit, i m mlit, mlin, mle, mlet, mlesh, mleve: Punoj punj, punn, punjm, punni, punjn, punja, punje. N gjuhn shqipe theksi m shpesh bie n njrn nga dy rrokjet e fundit t fjals (m rrall n rrokjen e tret ose n t katrtn).

261. b) emrat e gjinis mashkullore t cilt n trajtn e shquar marrin zanoren u, mbarojn me 262. Plaku (mbshtes m se e kryer) kishte mbshtetur dorn n supin e Aurelit.
k,g,h, ose me zanore t theksuara a, e, i. Nj dit, ndaj t ngrysur, teze Poli (dal e kryera e thjesht doli me nj letr n dor. N at koh (jam e kryera)_kam qen e re , e bukur e shndetshme. As ai nuk (kuptoj e ardhmja e prparme) nuk do t ket kuptuar prse isha i shqetsuar Ngrica filloj m se e kryera kishte filluar t zbutej. N jetn tuaj nuk (dgjoj e kryera) kam dgjuar nj gj t till. 135

263.

Rasat E. GJ. DH. K. RR.

Njjsi Trajta e pashq. nj vlla i,e nj vlla-i nj vlla-i nj vlla prej nj vlla-i Trajta e shq. vlla-i i,e vlla-it vlla-it vlla-n prej vlla-it

Shumsi Trajta e pashq. disa vllezr i,e disa vllezr-ve disa vllezr prej disa vllezr-ish Trakta e shq. vllezri-t i,e vllezr-ve

disa vllezr-ve vllezr-ve vllezri-t prej vllezr-ve

264. Kur dikush prpiqet t tregohet m i ditur a m i zoti sesa sht; sht mendjemadh e mburret 265. T merremi pak me shtjen e Hidrocentralit. 266. c) muzikn popullore, joreligjioze; 267. ABSURD - Q sht n kundrshtim me arsyen e shndosh
e me logjikn, q sht pa kuptim, jasht mendjes. Mendim (gjykim) absurd. Pikpamje (ide) absurde. sht krejt absurde. ADAXHIO - Ngadal, n mnyr t ngadalshme e t zgjatur (pr mnyrn e ekzekutimit t nj pjese). E luaj adaxhio. MPRIHEM vetv. - i keqsoj shum marrdhniet me dik, acarohem me dik; zihem, grihem. MRIJOJ kal. Hap pak pr ijsh kapakun e tenxheres q t dal avulli, q t mos derdhet gjella prpara t tjerve; i sht rritur mendja;

268. c) Kufi ideologjik, kufi bllokues; 269. Fan Noli me alegori shprehet kundr ngadhnjimit t Ahmet Zogut. Ai me vargje e satanizon 270. pushoni
dgjon? dgjoni kndon

at si sundues e njeri t lig. Sado q ai flet pr Barabajin, q, sipas nj legjende biblike, ishte nj vrass gjakpirs, t cilin populli e fali dhe krkoi q n vend t tij t kryqzohet Krishti, n t vrtet, Barabaj ktu prfaqson alegorikisht Zogun.

271. b) simboli 272. Kshtjella, Ismail Kadare. 273. Rekuiem pr Kalan, Qerim Arifi 274. a) Malsorja 275. Fjalt e qiririt
b) Nazmi Rrahmani c) Hajrija Naim Frashri.

276. a) lloj i poezis lirike


136

277. b) poezi satirike; 278. a) sht theksuar origjinaliteti i autorit dhe i subjektit lirik 279. a) balada
b) prralla ) tregimi

280. b) Elegjis 281. a) Poeti flet pr rinin.


282. t lira 283. N kto vargje poeti e paramendon Zotin t shtrir kudo, te njeriu dhe te natyra. 284. Metonimia 285. Personifikimi

Poeti sht i bindur se asgj smund ta pengoj m lulzimin e liris, ku do t shprthej hovshm gjith ato kng, q ende i flen n shpirt. Kjo sht intuita e poetit, i cili ka aftsin ta ndjej i pari rrezen e ngroht t Diellit t jets s re.

286. si selvi (bajrak)


si kuti si qershi si inxhi

Personifikimi ndrtohet n baz t fjalve q thon kafsht ose sendet e shpirtzuara dhe sht i prhapur shum n krijimtarin popullore. I vesh nj kafshe, nj sendi etj. vetit a tiparet e njeriut, e paraqit dika si qenie njerzore.

287. N kto vargje sht i pranishm simboli. 288. Vargjet e ksaj strofe quhen katrena. 289. Ky varg quhet i thyer. 290. Ky varg quhet Varg i lir. 291. Kto vargje jan shkruar me gjashtrroksh. 292. b) me ndjenja t sinqerta; 293. Nxnsi tregon se e ka kuptuar vjershn. Shpreh qndrimin e vet ashtu q e arsyeton pajtimin/ 294. Pranohen prgjigjet n t cilat sht rrethuar PO n t cilat jan theksuar (fjalprfjal ose me
c) me urime t przemrta; mospajtimin e qndrimeve t shkrimtarit pr ndjenjn e vuajtjes dashurore dhe ndjenjn e dhembjes. Jep argumentet e veta. fjalt tuaja) nj ose m shum nga kto hollsira: PO. Macet n kt fragment jan quajtur trashulaqe, me ka rrfyesi e tregon peshn e tyre; rrfyesi thot se macet jan t kqia sepse e kan barkun e lshuar, madje nuk mund t jen as sende stolisse. Prve ksaj, rrfyesi thot se macet zvarriten, gj q e tregon prtacin e tyre, prkatsisht prtacin e antarve t ksaj familjeje. N baz t ksaj mund t fitohet prshtypja pr pamjen, sjelljen dhe pasurin e familjes n t ciln jetojn macet.

295. c) kjo ndjenj i shkaktoi autorit shum pyetje

137

296. Fragmenti sht marr nga drama n vargje Burri i dheut. Drama u mbarua n vitin 1907.

297. Motivi i mallit pr atdhe z fill q n kto vargje dhe e prshkron gjith poemn. Larg vendlindjes,

Miku i ajupit, Sofokli api e botoi n Kajro t Egjiptit (1937) veprn e ln dorshkrim. ajupi shkruante se kt dram ia kushtoi atdheut dhe njkohsisht porosiste t birin, Stefanin, q t nderonte prher kujtimin e heroit t madh, Sknderbeut: Me kt vepr q shkrova, pr atdhen them punova, dhe pr djaln tim Stefan, q t kujtoj baban t nderoj Sknderben q ka nderuar atdhen! larg maleve dhe fushave, larg netve t magjishme dhe mngjeseve plot zhurma jetsore, poeti ndien nj mall zhurits pr do gj shqiptare. N atdhe gjithka sht e bukur, ndaj dhe dshira pr tu kthyer sht e paprmbajtur. Ti Shqipri, m ep nder, m ep emrin shqiptar, zemrn ti ma gatove plot me dshir e me zjarr. N kto dy vargje Naimi mishron nj ide t madhe e t prjetshme: nderin, dinjitetin njeriut ia jep Atdheu, balta e vendlindjes, e gatuar me gjak e djers, me historin e me traditat, me fisnikrin, bujarin e gjith vlerat e tjera morale; lumturin, gzimin dhe kuptimin e jets njeriu mund ta gjej n atdh, n vatrn e vet, mes njerzve t vet.

b) Kur ka m shum se nj autor , burimi renditet alfabetikisht n baz t mbiemrit t autorit t par. c) Alushi, B. (1980). Titulli i librit me shkronja t pjerrta. Vendi i botimit: Shtpia botuese. Alushi, B dhe Abazi, M. (1980) Titulli i librit. Vendi i botimit. Shtpia botuese

298. Nn numrin 3. 299. a) Bibliografia shkruhet sipas rendit alfabetik t mbiemrave t autorit.

300. cilsisht 0113

N qoft se burimi nuk k aautor, ather renditeni alfabetikisht n baz t shkronjs s par t titullit. Enciklopedia rinore (1980) Tiran: Shtpia botuese X. n paragraf. Nj libr ndahet n pjes, krer, (kapituj) paragraf. Doli n shitje Harry Potteri i rrejshm Libri i gjasht i aventurave t Harry Potterit i cili pritet t dal nga shtypi s shpejti, prsri sht vn n qendr t vmendjes, kt radh jo si informacion pr kureshtart, por si nj lajm i keq pr autoren e Librit J.K. Rowlingun ngjarjeje shoqrore a politike; mendime e vrejtje q japim pr nj ngjarje, pr nj veprim, pr nj vendim. Psh. Artani kishte luajtur m s miri.

301. Pjest e tekstit jan: hyrja, shtjellimi, pjesa qendrore dhe mbyllja. Teksti ka titullin dhe ndahet

302. b) Shpjegimi e vlersimi q bhet rreth nj

138

303. a) Q gjykon drejt dhe nuk niset nga interesat,

304. Tr rrfimi sht rrfyer me nj thjeshtsi dhe qartsi t papar. 305. a) Psh., kur Noli thot: ...n Turqi kishte pashallar vetm me katra tuje... ky sht nj fakt real,

nga ndjenjat ose nga qllimet vetjake, q nuk ndikohet nga ndonj paramendim; i paanshm Psh. U dshmuan fjalt t cilat i kishte thn Vjosa.

i vrtet dhe ne nuk kemi t drejt t shtrembrojm at. Ose p.sh., te vargu natyra e qeshur, ne nuk kemi t drejt q kt figur letrare ta quajm krahasim, pasi n kt mnyr gabojm, ( e qeshur sht epitet). - objektiv b) Por nga ana tjetr, n shkrimin komentues ne sjellim dhe kndvshtrimin ton, i cili sht i ndryshm nga i tjetrit. Psh., kur Noli thot: ...Kshtu ne nuk e shpikm patriotizmin shqiptar, e gjetm. E vetmja gj q bm sht q.... Ky sht kndvshtrimi i Nolit ndaj mesazhit t ksaj poezie popullore. - subjektiv

306. a) opinionet dhe ndjenjat e veta 307. a) personifikimin 308. Ather ajo shkroi nj copz kart, ia.. lidhi pllumbit
n kmb dhe, n kohn q djalli hapi tokn pr t dal, e lshoi fshehurazi zogun. Ja ku po t them se, m ka marr uria shum. Ti nuk do as ta vshtrojn, as t mos e vshtrojn. Ti nuk do as t t pyesin dhe as q t heshtin. far do ti, n t vrtet?Ai puthi vajzn e vogl q ia hapi portn dhe i mori pallton tia varte.

309. Npr (rrugt) e vjetra dhe t heshtura t.(qytetit) t Shqipris, n

310. Fjalt mund t jen:


(nett) e freskta t pranvers ose n ..(ditt) e ftohta t dimrit, populli e njihte tashm (makinn) q mbante piano. Emrat dhe ..(veprat) e Moxartit, Rosinit, Verdit, Belinit, Bizes e t shum kompozitorve t tjer po dgjoheshin edhe n ..(qytetet) m t humbura t Shqipris. Ata po bheshin t njohur nprmjet..(kngtarve) shqiptar. Fjal t parme (e prejardhur, e prngjitur). Fjal e ndrmjetme. Fjal t ndryshueshme (e pandryshueshme, e palakueshme). b) emri c) folja e) mbiemri f) premri

311. Ndahen n pjes t ndryshueshme dhe t pandryshueshme.

312. a) historik

313. Autori kt vjersh ia ka kushtuar natyrs s vendlindjes s poetit, liqenit t Pogradecit.


139

b) Kshtjella e Ismail Kadares; Gjenerali i ushtris s vdekur i Ismail Kadares

Pranohen edhe prgjigjet n t cilat poeti flet pr ndjenjat dhe mallngjimin q ka pr vendlindje.

314. Dheu t cilin sapo e kishte grmuar urithi dukej i skuqur si dregza. 315. c) ditari

140

Lista e standardeve pr arsim t cilat anketohen me detyrat n provimin e fundit NIVELI BAZ
Nxnsi/nxnsja n nivelin baz: Shkathsit e t t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit GJSH.1.1.2. I dallon tekstet e ndryshme letrare dhe joletrare; sht n gjendje t prcaktoj qllimin e tekstit: paraqitjen, prshkrimin, t treguarit, argumentimin, propagandimin; GJSH.1.1.3. I njeh stilet e ndryshme funksionale n shembujt e thjesht; GJSH.1.1.4. Dallon pjes t ndryshme themelore t tekstit dhe i librit (titullin, mbi titullin, nntitullin, tekstin baz, kapitullin, fusnotat, prmbajtjen, parathnien, epilogun); dallon citatet; shrbehet me prmbajtjen e tekstit pr t gjetur pjes t caktuara t tij; GJSH.1.1.5. Gjen dhe veon informacione t rndsishme nga teksti sipas kritereve t dhna; GJSH.1.1.6. E dallon t rndsishmen nga jo e rndsishmja, esencialen nga jo esencialja; GJSH.1.1.7. I lidh informatat dhe idet t dhna n tekst, vren qart marrdhniet e paraqitura (hapsirn kohore, mjetet qllimi, shkaqet pasojat etj.) dhe sjell prfundime bazuar n tekstin baz; GJSH.1.1.8. Lexon elemente t thjeshta jolineare t tekstit: legjendat, tabelat, diagrame e grafikone; T shprehurit me shkrim GJSH.1.2.1. Di dhe prdor alfabetin; GJSH.1.2.2. Ndrton fjali sipas rregullave gramatikore dhe me kuptim; GJSH.1.2.5. Bn prshtatjen e gjuhs s tij mediumit shprehs (t folurit, gjegjsisht t shkruarit), tems, rastit, etj.; njeh dhe prdor forma t ndryshme t gjuhs (formale ose joformale); GJSH.1.2.6. I zotron zhanret themelore t komunikimit me shkrim: harton letra, plotson formular dhe teste t ndryshme t cilat i has n shkoll dhe n jetn e prditshme; GJSH.1.2.8. I zbaton normat drejtshkrimore (nga do fush drejtshkrimore) n shembujt thjesht; Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare GJSH.1.3.1. I di karakteristikat dhe llojet e tingujve; ndan fjalt n rrokje; aplikon normat e gjuhs letrare n aspektin e ndryshimit t tingujve; GJSH.1.3.3. E prcakton pozitn e theksit n fjali; GJSH.1.3.4. I dallon llojet e fjalve; njeh karakteristikat themelore t fjalve (pjesve) t ndryshueshme; zbaton normat e gjuhs letrare n lidhje me format e fjalve; +fjal sipas modeleve ekzistuese fjalformuese; GJSH.1.3.5. I dallon fjalt e thjeshta nga ato t formuarat; dallon rrnjn e fjals; krijon fjal sipas modeleve ekzistuese fjalformuese; GJSH.1.3.6. I njeh njsit sintaksore (fjaln, sintagmn, fjalin kallzuesore dhe komunikuese); GJSH.1.3.7. I dallon llojet themelore t fjalive t pavarura (dftore, pyetse, urdhrore); GJSH.1.3.8. I prcakton pjest/gjymtyrt e fjalive n shembujt tipik (shkollor); GJSH.1.3.9. I prdor drejt n fjali dhe sintagm; GJSH.1.3.10. I prdor drejt format e foljeve (pos t pakryers); GJSH.1.3.11. E dallon gjuhn birokratike si mnyr e padshiruar e t shprehurit; GJSH.1.3.12. I njeh fenomenet themelore leksikore: fjal kuptimplot dhe shum kuptimplote; marrdhniet themelore leksikore; sinonimet, antonimet, homonimet; mataforn si mekanizm leksikor; GJSH.1.3.13. E dallon kuptimin e ndryshm t fjalve shumkuptimplot t cilat gjejn prdorim n kontekstin e komunikimit t prditshm (n shtpi, shkoll, etj); 141

GJSH.1.3.14. E di kuptimin e fjalve dhe frazeologjizmave t prdorur n kontekstin e komunikimit t prditshm (n shtpi, shkoll, etj.), si dhe ato q paraqiten shpesh n tekstet shkollore (n libra, n tekstet e lektyrs, etj.); GJSH.1.3.15. E prcakton kuptimin e fjalve t panjohura dhe shprehjeve bazuar n prbrjen e tyre dhe / ose kontekstit n t cilin ato jan prdorur (raste t thjeshta); GJSH.1.3.16. Prdor fjalor, doracak dhe libra enciklopedik; GJSH.1.3.17. I dallon konceptet e gjuhs letrare dhe popullore; di t dhnat themelore pr zhvillimin e gjuhs letrare tek Shqiptart (nga fillimi e deri m sot); GJSH.1.3.18. I di t dhnat elementare rreth prejardhjes dhe dallimeve n gjuhn shqipe; GJSH.1.3.19. I di t dhnat elementare pr gjuht e pakicave nacionale; Letrsia GJSH.1.4.1. I lidh titujt e veprave t lexuar (t parapara me programet nga klasa e V t VIII) me emrat e autorve t atyre veprave; GJSH.1.4.2. I dallon tipat e krijimeve letrare (letrsis gojore dhe asaj t shkruar); GJSH.1.4.3. I dallon gjinit themelore letrare: lirikn, epikn dhe dramn; GJSH.1.4.4. I dallon llojet e vargjeve (vargjet me rim dhe pa rim; tetrrokshin dhe dhjetrrokshin); GJSH.1.4.5. I dallon mnyrat e rrfimit n tekstin letrar dhe artistik: narracionin, prshkrimin, dialogun dhe monologun; GJSH.1.4.6. E dallon ekzistimin e figurave stilistike letrare (epitetin, krahasimin, onomatopen);

142

NIVELI I MESM
Nxnsi/nxnsja n nivelin e mesm: Shkathtsit e t t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit GJSH.2.1.2. njeh lloje t teksteve joletrare (prezantim, prshkrimin teknik, tregime, debate, reklama); GJSH.2.1.3. Identifikon dhe dallon mjetet gjuhsore, karakteristik e stileve t ndryshme funksionale; GJSH.2.1.4. I dallon t gjitha pjest e ndryshme t tekstit dhe librit, duke prfshir konceptet dhe bibliografin dhe di ti prdor ato; GJSH.2.1.5. Gjen, veon dhe i krahason e informacionet nga dy tekste t shkurtra ose nga m shum sish (n baz t kritereve t dhna); GJSH.2.1.6. E dallon faktin prej komentit, objektivitetin nga paragjykimet dhe propagandn n shembuj t thjesht; GJSH.2.1.7. E njeh qndrimin e autorit t tekstit joletrar dhe e dallon nga qndrimet tjera t paraqitura n tekst; T shprehurit me shkrim GJSH.2.2.2. E harton lajmin, referatin dhe raportin; GJSH.2.2.4. I njeh karakteristikat themelore t gjuhs s folur dhe t shkruar; GJSH.2.2.5. I njeh dhe zbaton normat drejtshkrimore n shumicn e rasteve. Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare GJSH.2.3.1. E prcakton vendin e theksit brenda fjals; njeh rregullat themelore t normave pr prcaktimin e theksit; GJSH.2.3.2. I dallon ndryshimet e tingujve; GJSH.2.3.3. I njeh llojet e fjalve; dallon nnllojet e fjalve; di t prcaktoj format e fjalve t ndryshueshme; GJSH.2.3.4. I njeh mnyrat themelore t ndrtimit t fjalve (t prejardhura, t prngjitura t kombinuara, t prbra, t transformuara); GJSH.2.3.5. I njeh nnllojet e njsive sintaksore (llojet e sintagmave, fjalit e pavarura dhe t varura kallzuesore); GJSH.2.3.6. I prcakton fjalit dhe pjest e sintagmave (shprehjeve) n shembujt e ndrlikuar; GJSH.2.3.7. E dalln rndsin kryesore t rasave n shprehjet frazeologjike dhe n fjali; GJSH.2.3.8. E njeh kuptimin kryesor dhe funksionet e formave t foljes; GJSH.2.3.9. E njeh metonimin si mekanizm leksikor; GJSH.2.3.10. E di kuptimin e fjalve dhe t frazeologjizmave q gjenden n tekstet shkollore (n libra, teksteve nga lektyra, etj.), si dhe n tekstet letrare dhe tekstet mediatike, gazetareske dedikuar t rinjve dhe ti prdor drejt ato; GJSH.2.3.11. E prcakton kuptimin e fjalve t panjohura dhe t shprehjeve bazuar n prmbajtjen e tyre ose n kontekstin n t cilin ato jan prdorur (shembuj t ndrlikuar); Letrsia GJSH.2.4.1. E bn lidhjen e veprs s lexuar, nga lektyra e obliguar, me kohn kur ajo sht krijuar dhe kohn kur ajo merret pr t`u lexuar dhe shpjegohet; GJSH.2.4.2. I lidh titujt e veprave nga lektyra, gjinin letrare, llojin dhe personazhin e veprs; njeh gjinin dhe llojin letrar t veprs n baz t fragmentit, personazheve, situatave karakteristike; GJSH.2.4.3. I dallon llojet liriko-epike (baladn, poemn); 143

GJSH.2.4.4. dallon llojet e teksteve letraro-shkencore: biografia, autobiografia, ditari, udhprshkrimi dhe tekstet shkencoro-publike; GJSH.2.4.5. I identifikon dhe i dallon figurat e caktuara (t krkuara) stilistike n tekstin letraroartistik (personifikimi, hiperbola, gradacioni, metafora, kontrasti); GJSH.2.4.6. I prcakton motivet, idet, kompozicionin, formn, veorit e personazhit (psikologjike, sociologjike, etike) si dhe lidhjen midis tyre; GJSH.2.4.7. I dallon format e tregimit n tekstin letraro-artistik: narracioni, prshkrimi, monologu/ monologu i brendshm, dialogu; GJSH.2.4.8. E identifikon dallimin n mes ritregimit dhe analizs s veprs;

144

NIVELI I PRPARUAR
Nxnsi/nxnsja n nivelin e prparuar: Shkathtsia e t t lexuarit dhe t t kuptuarit e leximit GJSH.3.1.1. I gjen, veon dhe krahason e informatat nga dy tekste t gjat me struktur komplekse ose nga m shum tekste (n baz t kritereve t dhn); GJSH.3.1.2. I veon fjalt kye dhe bn rezimen/prmbledhjen e tekstit; GJSH.3.1.3. I veon prej tekstit argumentet n favor t nj teze (qndrimi), ose argumentet kundr saj; nxjerr prfundime bazuar n tekste komplekse; GJSH.3.1.4. Lexon dhe interpreton elemente komplekse jolineare t tekstit; legjenda, tabela, diagrame dhe grafikone t shumfishta; T shprehurit me shkrim GJSH.3.2.5. Di dhe n vazhdimsi i aplikon rregullat drejtshkrimore; Gramatika, leksiku, gjuha popullore dhe letrare GJSH.3.3.1. GJSH.3.3.2. GJSH.3.3.3. GJSH.3.3.4. GJSH.3.3.5. GJSH.3.3.6. GJSH.3.3.7. GJSH.3.3.8. Letrsia GJSH.3.4.1. E cakton titullin e veprs, autorin, gjinin dhe llojin, bazuar n fragmentin/pjesn e dhn, personazhin, karakteristikat e tems dhe motivin; GJSH.3.4.2. I veon format themelore t gjinive dhe llojeve letrare n tekstin konkret; GJSH.3.4.3. E dallon veprimin e autorit nga subjekti/heroi lirik dhe narratorit/rrfyesit n vepr; GJSH.3.4.4. I gjen dhe emrton figurat stilistike; prcakton funksionin e figurave stilistike n tekst; GJSH.3.4.5. E prcakton dhe emrton llojin e vargut dhe strofs; GJSH.3.4.6. iI nterpreton elementet e ndryshme letrare dhe artistike duke iu referuar vet veprs; GJSH.3.4.7. E shpreh qndrimin e tij rreth nj vepre konkrete dhe e arsyeton me argumente; GJSH.3.4.8. I lidh ose bashkon tekstet letrare dhe artistike me tekste tjera t cilat prpunohen msimidhnie; E ndan fjaln n rrokje n raste m t ndrlikuara/komplekse; I dallon ndryshimet e tingujve ( di t indentifikoj, t sqaroj dhe t emrtoj); Di dhe n t folurit e tij prdor normat e theksit; I njeh nnllojet e fjalve; shfrytzon terminologji prkatse n lidhje me llojet dhe nnllojet e fjalve dhe klasat e tyre gramatikore; I njeh dhe i emrton nnllojet e njsive sintaksore (llojet e shprehjeve/sintagmave, fjali t pavarura dhe t varura kallzuesore); E njeh kuptimin kryesor t rasave dhe kuptimet e formave t foljeve (di t shpjegoj dhe di terminologjin prkatse t tyre); sht n gjendje t prcaktoj kuptimin e fjalve dhe shprehjeve t panjohura duke u bazuar n prbrjen e tyre, kontekstin n t cilin ato jan prdorur, ose n baz prejardhjes s tyre; E di kuptimin e fjalve dhe t frazeologjizmave t prdorura n tekstet shkencoropopullore, t cilat u jan dedikuar t rinjve dhe t`i prdor drejt ato;

145

Enti pr Vlersimin e Cilsis s Arsimit dhe t Edukimit Fabrisova 10, 11000 Beograd elefoni: 011/ 206 70 00 Fax: 011/ 206 70 09 E-mail: office@ceo.gov.rs www.ceo.edu.rs Arti grafik Mirosllav Jovanoviq Faqosja Enti pr Vlersimin e Cilsis s Arsimit dhe t Edukimit