Anda di halaman 1dari 42

PAPAN SUIS UTAMA 1.

AM Papan suis utama (PSU) adalah satu komponen atau perkakas pemasangan elektrik ya ng mula-mula sekali menerima bekalan elektrik sebelum ianya diagih-agihkan ke ba hagian-bahagian lain beban atau bangunan. Ia juga merupakan pusat kawalan kepada keseluruhan pemasangan. Di dalam PSU inilah terdapatnya perkakas suis untuk tuj uan kawalan dan perlindungan. Bekalan masuk utama boleh dikawal iaitu ON atau OF F di PSU. Alat dan komponen perlindungan utama yang mengawal dan melindungi kese luruhan pemasangan ditempatkan disini. Peranan, saiz fizikal dan fungsi PSU adal ah bergantung kepada keupayaan membawa arus, kegunaan PSU itu sendiri serta apak ah yang hendak dikawalnya. Ada sesetengah PSU hanya mengawal beban elektrik yang tertentu sahaja misalnya motor-motor elektrik. Fault level untuk PSU ialah 50kA (dahulu 43KA) atau 31MVA pada 415V untuk selama 1 saat (BS 5486). 2. JENIS Umumnya ada tiga jenis PSU yang biasa digunakan iaitu: a. Jenis melekat di dinding (wall mounted) b. Jenis pedestal (floor mounted / wa ll mounted, front access) c. Jenis Cubicle (floor mounted front / rear access) Jenis melekat di dinding biasanya untuk pemasangan kecil, sehingga 100 ampiar. J enis pedestal untuk pemasangan sederhana, manakala jenis cubicle untuk pemasanga n besar. Namun begitu berat sesebuah PSU akan juga menentukan jenis yang sesuai digunakan (wall mounted atau floor mounted). Tahap perlindungan PSU lazimnya ialah IP42. 3. PAPAN SUIS KECIL

Papan suis kecil (PSK/SSB) adalah papan suis yang mendapat bekalan utamanya dari PSU. Perkataan kecil adalah relatif sebab ada PSK yang saiznya lebih besar dari PSU ditempat lain. Kecil disini bermakna lebih kecil dari PSU. PSK digunakan untuk bangunan atau beban yang berada agak jauh dan terasing dari PSU. Ini adalah untuk menjimatkan kabel dan memudahkan kerja-kerja kawalan dan s enggaraan. 4. BINAAN PSU terdiri dari binaan rangka utama yang akan menyokong berat segala peralatan yang terdapat di dalam PSU. Kekuatan rangka hendaklah minima 10G berbentuk U-sec tion channel. Rangka yang baik adalah dari jenis berlubang-lubang dengan saiz ya ng sesuai dan dengan jarak 25mm supaya tidak mengurangkan kekuatan mekanikalnya. Jenis ini dipanggil jenis modular dimana ia boleh ditambah dan dibesarkan denga n mudah iaitu dengan menyambong sahaja rangka tambahan. Dibahagian luar sekelili ngnya ditutup dengan kepingan logam dengan tebal tidak kurang dari 2mm. Palang b as pembumian dengan keratan rentas yang mencukupi hendaklah dipasang dibahagian bawah sebelah dalam PSU meliputi keseluruhan panjang PSU tersebut. 5. KLAS Terdapat tiga klas PSU: a. Tiada kompartmen (Form 1) tiada pengasingan (dinding pemisah) diantara bahagi an-bahagian dalam PSU. b. Sebahagian berkompartmen (Form 2a) Palang bas dipisahk an daripada yang lainnya menggunakan sleeving, (Form 2b) menggunakan enclosure/b arrier. c. Sepenuhnya berkompartmen (Form 3) semua pemutus litar diasingkan dian tara satu sama lain tetapi tidak terminal kabelnya. d. Sepenuhnya berkompartmen (Form 4) semua pemutus litar dan terminal kabel diasingkan diantara satu sama la in. Jenis mana yang kita mahukan bergantung kepada keperluan, kesesuaian, tahap kese lamatan dan harga yang perlu kita bayar. Jenis yang paling baik dan mahal ialah setiap kompartmen dalam PSU

diasingkan dengan dinding logam supaya apabila berlaku percikan api bahagian lai n tidak terlibat. Selain mahal ianya juga berat. Jenis sederhana baik hanya memisahkan sebahagian sahaja kompartmen terutama baha gian yang menempatkan pemutus litar udara (ACB), kerana disinilah selalunya berk emungkinan besar berlaku percikan api elektrik. Jenis yang paling mudah dan murah ialah tiada langsung pemisahan diantara kompar tmen di dalam PSU tersebut. 6. LOKASI PSU hendaklah ditempatkan ditempat yang mempunyai ciri-ciri seperti berikut: a. Berhampiran dengan penempatan beban yang tinggi bagi mengurangkan perbelanjaa n submains dan kabel b. Terhindar daripada banjir atau dekat dengan punca-punca air c. Tidak terlindung atau terhalang oleh sesuatu supaya kerja-kerja operasi d an senggaraan mudah dijalankan d. Ditempatkan di dalam bilik khas dan mempunyai pintu yang berkunci 7. KEPERLUAN BILIK SUIS Diantara keperluan bilik suis adalah: a. Bilik suis hendaklah menerima pengedaran udara yang baik b. Semua pintu dan l ubang udara dipasang dengan anti vermin proff netting supaya serangga tidak dapa t masuk c. Ruang kosong berukuran minima 2.5 kaki dibahagian belakang dan minima 4.5 kaki dibahagian hadapan PSU untuk kerja-kerja senggaraan d. Mempunyai salur an-saluran yang mencukupi untuk kemasukan dan keluar kabel e. Bilik suis hendakl ah dilengkapan dengan alat pemadam api jenis gas yang dibenarkan seperti CO2 f. Lampu biasa, lampu kecemasan dan soket alir keluar dengan jumlah yang mencukupi hendaklah disediakan di dalam bilik suis

g. Rajah skema dan tikar getah dengan saiz yang sesuai hendaklah dipaparkan dida lam bilik PSU 8. PERKAKAS SUIS DALAM PSU Palang Bas (bus bar) Palang bas merupakan kepingan pengalir yang selalunya diperbuat dari campuran te mbaga dan bersalut timah. Ia mengalirkan dan mengagihkan bekalan elektrik daripa da pemutus litar utama ke pemutus-pemutus litar yang lain. Ianya digunakan mengg antikan kabel disebabkan mudah membuat sambungan dan kemas serta mudah melaksana kan kerja pemasangan. Kedudukan palang bas biasanya mendatar, tetapi ada yang menegak dan ada juga yan g mengabungkan kedua-duanya. Palang bas hendaklah mempunyai ketumpatan arus tida k melebihi 1.5A/mm persegi. Keupayaan membawa arus palang bas adalah bergantung kepada saiznya, bahan yang d igunakan iaitu tembaga atau tembaga campuran. Sila rujuk jadual. Palang bas hend aklah diasingkan dari bahagian-bahagian logam PSU menggunakan non-hygroscopic in sulators untuk menahan tekanan mekanikal apabila berlaku kerosakan ditahap maksi ma. 9. PEMUTUS LITAR UDARA (ACB) Pemutus litar udara ialah sebuah pemutus litar yang bertindak memutus dan menyam bungkan litar dengan sesentuh utamanya berada didalam udara biasa, tidak didalam medium pemutus jenis lain seperti minyak, hampagas atau SF6. Ianya hendaklah je nis metalclad flush mounted. Pemutus litar yang asas adalah satu alat untuk memutus atau menyambungkan bekala n atau disebut juga sebagai pengasing sahaja. Namun begitu apabila ianya dilengk apkan dengan komponen perlindungan seperti alatubah arus, geganti dan shunt trip coil, ianya dapat memberi perlindungan yang diperlukan secara otomatik. Perlind ungan yang diperlukan ialah arus lebih, beban lebih dan rosak ke bumi. Pemutus litar yang biasa digunakan ialah Pemutus Litar Udara (ACB), tetapi pada masa ini Pemutus Litar Teracu (Moulded Case Circuit Breaker / MCCB) semangkin ba nyak digunakan. Penggunaan

samada ACB atau MCCB bergantung kepada kadaran arus sesuatu pemasangan elektrik. Untuk pemasangan yang melebihi 400A selalunya ACB digunakan walaupun MCCB ada j uga digunakan. ACB ditentukan didalam B.S 4752 dimana voltan nominalnya tidak melebihi 660V AC dengan ulangan 50Hz atau 60Hz. Kadaran arusnya tidak melebihi 8000A dan kapasiti pemutusan litar pintas berkadar tidak melebihi 200KA. Minimum rupturing capacit y ialah 31MVA pada 415V. Saiz ACB terkecil yang terdapat dipasaran pada masa ini ialah 600A. Dengan penat ahan (setting) kepada alat perlindungan dan bersesuaian dengan kadaran arus pema sangan ianya boleh ditatah kepada kadaran arus kurang daripada 600A, contohnya 2 00A, 400A dan sebagainya. Saiz ACB yang besar pula ada yang mencapai 6300A. Dalam kes-kes tertentu terdapat lebih dari satu ACB di dalam sesebuah PSU samada mempunyai kadaran arus yang sama atau dengan kadaran yang berlainan. Dengan itu rangka PSU mestilah mempunyai kekuatan mekanikal yang mencukupi untuk menampung berat komponen-komponen tersebut. Nilai arus kerosakan (fault level) ACB ialah 45KA untuk 3 saat. Ini bermakna den gan arus sebanyak 45KA ACB ini boleh bertindak dengan selamat tanpa ianya mengal ami kerosakan. Kegunaan lain ACB selain dari sebagai pengasing dan pemutus litar ialah sebagai bus tie atau bus coupler atau sesentuh tukar alih, tetapi hendaklah dari jenis e mpat kutub. ACB boleh dipasang secara tetap (fixed type) iaitu tidak boleh dibawa keluar (no t withdrawable) kecuali dengan membuka sekeru atau boleh dibawa keluar untuk tuj uan senggaraan dan ujian (drawout type). ACB hendaklah diuji dan diperakui mengikut standard ASTA atau KEMA. Istilah-Istilah Mengenai Kadaran a. Kadaran Arus Thermal (rated thermal current) Had arus dimana pemutus litar boleh membawanya secara berterusan tanpa kenaikan suhu yang melebihi nilai tertentu pada suatu keadaan tertentu.

b. Kadaran Keupayaan Tutup-Balik Litar Pintas (rated short circuit making capaci ty) Ini adalah had arus dimana sebuah pemutus litar berupaya menyambung atau menutup balik pada keadaan tertentu. c. Kadaran Keupayaan Putus Litar Pintas (rated short circuit breaking capacity) Ini adalah had arus dimana sebuah pemutus litar berupaya memutuskan litar pada t ahap kerosakan tertentu dengan selamat dan tanpa ianya mengalami kerosakan. Kada rannya adalah dalam kiloampiar (KA). d. Kadaran Arus Menahan Pada Masa-Pendek (rated short-time withstand current) Ini adalah arus yang boleh dibawa oleh sebuah pemutus litar dalam masa 1 saat ta npa sebarang keadaan luar biasa pada keadaan yang tertentu 10. BAHAGIAN-BAHAGIAN ACB a. Sesentuh Tetap dan Sesentuh Bergerak Kebanyakan ACB mempunyai tiga kutub walaupun ada yang mempunyai empat kutub. Ole h itu terdapat tiga sesentuh tetap dan tiga sesentuh bergerak. Bila dalam keadaa n ON sesentuh tetap dan sesentuh bergerak akan tertutup dan bila dalam keadaan O FF atau terpelantik (trip) ianya akan terbuka. Semua sesentuh diperbuat dari bahan logam yang kuat dari segi mekanikal dan keup ayaan membawa arus menutup (making current), arus membuka (breaking current0 dan arus litar pintas (short circuit current). Contoh logam yang digunakan ialah si lver alloy. b. Sesentuh Arka (Arcing Contact) Sesentuh arka adalah sesentuh tambahan yang gunanya ialah untuk membenarkan arka berlaku di sini dan tidak disesentuh utama. Dengan ini sesentuh utama tidak dib ebankan dengan arka setiap kali ACB di ON dan OFF kan. Oleh itu sesentuh utama a kan tahan lebih lama.

c. Mekanisma Penyimpan Tenaga (Spring) Setiap ACB mempunyai mekanisma penyimpan tenaga iaitu spring. Spring yang berada didalam keadaan tegang (tension) adalah menyimpan tenaga untuk menolak dengan p antas sesentuh bergerak untuk tertutup dengan sesentuh tetap. Aksi ini serupalah dengan spring yang terdapat pada perangkap tikus yang akan mengetap tikus denga n pantas apabila galangnya terlepas. Spring ini boleh di charge menggunakan handle atau charging lever yang disediaka n atau menggunakan motor elektrik (automatic charging) yang boleh dipasang didal am mana-mana ACB. Namun tidak semua ACB mempunyai kemudahan automatic charging. e. Bahagian Pengalir Biasanya bahagian yang mengalirkan arus ialah pengalir utama litar, pengalir mud ah lentur, sesentuh utama dan sesentuh arka. Penebat berkesan yang diperbuat dar i bahan penebat seperti glass polyester atau kepingan fibre diletakkan diantara fasa atau kutub. f. Gelong Shunt Trip (Shunt Trip Coil) Gelong shunt trip ialah sebuah gelung yang dipasang didalam ACB untuk tujuan pel antikan secara otomatik. Apabila diberikan bekalan yang sesuai dengan gelong, ia akan bertenaga dan menarik plunger dan seterusnya menyebabkan ACB terpelantik. Gelong ini biasanya berkadaran 240V AC tetapi untuk pemutus litar tertentu ada j uga yang kerkadaran 110V AC ataupun 30V DC. Bekalan ini selalunya diterima dari satu punca (palang bas atau bateri) melalui fius, geganti atau butang tekan. Satu suis tambahan mestilah digunakan untuk membuka litar ke gelong tadi supaya ianya tidak terbakar jika bekalan tidak diputuskan untuk jangka masa yang lama. g. Gelong Voltan Kurang (Under Voltage Coil) Gelong ini akan menyebabkan ACB terpelantik apabila voltan bekalan jatuh kepada suatu nilai tertentu. Jika tiada bekalan ACB tidak boleh di ON kan.

h. Arc Chute Arc chute ialah sebuah kekotak yang diletakkan diatas sesentuh utama dan sesentu h tambahan yang tujuannya ialah untuk menyerap percikan dan asap dari arka yang terjadi supaya ia tidak merebak ke bahagian-bahagian lain. g. Charging Handle Satu handle untuk charge spring supaya menyimpan tenaga. h. Butang Buka (OFF button) Butang tekan untuk OFF ACB i. Butang Tutup (ON button) Butang tekan untuk ON ACB j. Penunjuk Open-Close Satu penunjuk samada ACB itu buka (open) atau tutup (close) k. Penunjuk Charging Penunjuk samada spring dalam keadaan charge atau discharge l. Penunjuk Kedudukan (Position Indicator) Menunjukkan kedudukan ACB samada CONNECTED, TEST atau DISCONNECTED. m. Penutup Palang Bas / Interlock Shutter Penutup ini akan menutup palang bas apabila ACB dikeluarkan. n. Pendawaian Elektrik dan Penyambungan

Pendawaian yang penting ialah pendawaian diantara geganti ke gelong shunt trip, yang lain ialah pendawaian untuk gelong tanpa voltan dan untuk sesentuh tambahan . Oleh sebab ACB boleh dibawa keluar maka penyambungan pendawaian ini perlulah m elalui satu penyambungan yang sesuai seperti sliding contact. o. Closing Spring p. Kemudahan Kunci atau Padlock Untuk mengunci ACB supaya tidak diganggu oleh orang yang tidak berkenaan. q. Sesentuh Tambahan Untuk litar amaran dan petunjuk (indicator) 11. BINAAN Komponen-komponen asas sesebuah ACB ialah: Terminal-terminal Tapak tetap Sesentuh-sesentuh pengasing bagi pegun Sesentuh-se sentuh pengasing roller (bergerak) Sesentuh-sesentuh utama tetap, berhujung pera k (silver) Sesentuh-sesentuh utama bergerak, berhujung perak Sesentuh-sesentuh a rka tetap, berhujung rintangan aloi/logam campuran Sesentuh-sesentuh bergerak, b erhujung rintangan aloi/logam campuran Magnetic de-ionization arc-chutes Pelepas beban lampau (overload release) Pelepas bawah kadaran voltan (undervoltage rele ase) Bar pelantik Tuil (lever) pelantik untuk pelepas bawah kadaran voltan dan pel antik pirau Himpunan mekanisma penutup

Punatekan-punatekan, buka (O), tutup (1) Penunjuk-penunjuk mekanikal: spring ber beban, spring tanpa beban, buka-tutup Tuil spring berbeban secara manual Gear pe ngurang kelajuan bagi motor yang diputar, untuk spring berbeban otomatik Alat pe ngunci mekanikal yang menghalang pemutus litar daripada dikeluarkan ketika keada an tertutup untuk pemutus litar yang boleh ditarik keluar sahaja Rel peluncur (u ntuk ACB yang boleh ditarik keluar sahaja) Pelepas penutup Pelantik pirau Sesent uh-sesentuh tambahan (alat bantu) Sesentuh-sesentuh peluncur tambahan/alat bantu (bagi pemutus litar jenis boleh ditarik keluar) 11.1 Himpunan Mekanisma Pengatup (Closing Mechanism Assembly) Kesemua tenaga yang diperlukan untuk mengatup ACB dicas dan disimpan didalam mek anisma tenaga tersimpan (stored energy mechanism). Operasi mengecas boleh dilaku kan dengan tangan atau secara elektrik, dengan menggunakan motor elektrik. Pada pemutus litar yang dikendali dengan tangan, mekanisma tersebut dicas oleh s atu daya tetap menggunakan sebuah tuil pengecas manual (manual charging lever). Pada pemutus litar yang dikendali secara elektrik, mekanismanya dicas oleh sebua h motor elektrik. 11.2 Arc Chute Arka, satu aspek gangguan arus yang pasti berlaku, dipadamkan oleh plet-plet pem isah arka (arc splitter plates). Plet-plet pemisah arka terkandung didalam arc chute 11.3 Sesentuh-Sesentuh Kesemua sesentuh terdiri daripada aloi perak (silver alloy) yang mempunyai keupa yaan gangguan litar pintas serta keupayaan memutus dan menyambungkan yang jelas.

Terdapat dua jenis sesentuh iaitu sesentuh utama yang membawa arus beban dan ses entuh arka yang tidak membawa arus beban. Sesentuh utama termasuh didalam litar utama bagi sebuah pemutus litar. Sesentuh arka terbuka bila pemutus litar berada didalam kedudukan tertutup. Sesentuh arka tertutup sebelum dan terbuka selepas sesentuh utama. Ini bagi menggantikan sesentuh utama daripada cepat rosak diseba bkan oleh arka. 11.4 Rupa Bentuk Pemasangan (Mounting Configuration) Terdapat dua rupa bentuk pemasangan: Jenis dipasang tetap Jenis boleh ditarik keluar

Jenis dipasang tetap adalah jenis dimana ACB dipasangkan ke dalam papan suis uta ma dengan menggunakan bolt dan nut. Jenis boleh ditarik keluar pula adalah dimana ACB boleh ditarik keluar, berbeza daripada jenis dipasang tetap, kerana jenis ini mempunyai satu mekanisma boleh d itarik keluar bagi membolehkan ACB tersebut ditarik keluar untuk tujuan pemeriks aan dan penyenggaraan. Mekanisma boleh ditarik keluar tersebut membenarkan ACB mengambil sebarang dari kedudukankedudukan yang berikut: Bersambung (kedua-dua litar kawalan dan litar utama disambungkan) Ujian (litar u tama diputuskan, tetapi litar kawalan masih tetap bersambung bagi membolehkan uj ian dilakukan) Terputus (kedua-dua litar utama dan litar kawalan diputuskan) 11.5 SENGGARAAN ACB Diantara kerja-kerja senggaraan ACB ialah: d. Sesentuh utama dan sesentuh arka Gosok dengan kikir halus atau emery paper mana-mana yang sesuai untuk melicinkan permukaan sesentuh dari kesan arka. Sebaik-baiknya ikut cadangan pihak pembuat. Sesentuh yang telah rosak

teruk boleh ditukar kepada yang baru. e. Arc Chute Cuci dan bersihkan dengan berus, penyedut hampagas atau lain-lain alat yang sesu ai. f. Sesentuh Utama Ambil bacaan rintangan sesentuh utama dan bandingkan bacaannya dengan data dari pembuat ACB tersebut. Bacaannya ohm nya selalunya kecil sahaja. Kalau bacaan ohm nya tinggi sila laraskan contact pressure arm sehingga bacaan yang rendah diper olehi. g. Pelinciran Minyakkan (lubricate) bahagian-bahagian yang memerlukannya dengan cecair pelinci ran yang dusyorkan oleh pembuat seperti vaselin oil dan sebagainya. 12. Ujian ACB Ujian yang perlu dibuat kepada sebuah ACB ialah: a. Ujian operasi ON dan OFF kan ACB untuk memastikan ianya boleh dikendalikan de ngan sempurna. Ini merupakan ujian mekanikal sahaja. b. Ujian suntikan secondary untuk memastikan ia akan terpelantik apabila berlaku kerosakan pada tahap yang ditentukan. c. Ujian penebatan untuk menentukan penebatan diantara fasa dengan f asa dan dengan bumi adalah baik (minima 0.5 megaohm) d. Ujian sesentuh untuk men entukan nilai rintangan sesentuh tidak melebehi dari nilai yang di syorkan oleh pembuat ACB 13. PEMUTUS LITAR BEKAS BERACUAN (MCCB) Pemutus litar bekas beracuan merupakan sebuah perkakas suis voltan rendah yang p adu. Ianya menyambung dan memutuskan sebuah litar dalam keadaan biasa dan juga l uar biasa. Ketika

keadaan luar biasa, litar terputus secara otomatik. MCCB telah digunakan secara meluas didalam pepasangan moden, terutamanya di dala m bangunanbangunan dan loji perindustrian bagi menggantikan Fius Suis atau Suis Pisau (fused knife switches). Piawaian yang sesuai untuk MCCB ialah B.S 4752, yang mengandungi kesemua keperlu an teknikal yang khusus. Arus Interrupting Capacity hendaklah tidak kurang dari 43KA rms. 13.1 Binaan Badan MCCB diperbuat dari glass reinforced polyester moulded case. Binaan dalamn ya pula hampir menyerupai dengan sebuah MCB. MCCB selalunya mempunyai 3 kutub se bab ia lazimnya digunakan untuk litar 3 fasa. Kadaran arusnya dari 60A sehinggal ah melebihi 1000A. MCCB mempunyai ciri-ciri tambahan berikut bila dibandingkan d engan MCB. a. Butang pelantik b. Ciri-ciri masa / arus boleh laras c. Memperuntukkan bahan tambah boleh pilih (optional accessories) seperti gelung pelantik pirau, sesentu h tambahan dan sebagainya 13.2 Alat Pelantikan Alat pelantikan otomatik yang digunakan didalam MCCB adalah samada dari jenis ma gnetic-haba atau jenis magnetik hidrolik. 13.3 Ciri-Ciri Pelantikan Dua jenis pelantikan ialah pelantikan jangka masa lama dan pelantikan jangka mas a sertamerta. Piawaian British menghendaki MCCB dari jenis B.S 4725 seharusnya tidak berkendal i ketika membawa arus kadarannya secara berterusan. Bagi MCCB yang mempunyai aru s kadaran tidak melebihi 63A seharusnya tidak terpelantik dalam masa 1 jam (masa lazim) bila membawa arus 1.05 kali arus kadaran, tetapi mesti terpelantik dalam tempoh jam berikutnya, jika arus meningkat ke 1.35 kali ganda arus kadarannya. Bagi arus kadaran yang melebihi 63A, masa lazimnya menjadi 2 jam.

13.4 Shunt Trip coil Salah satu dari beberapa assessori pilihan yang boleh dipasang didalam MCCB iala h shunt trip coil untuk tujuan perlindungan rosak ke bumi dan juga untuk pelanti kan kawalan jauh (remote tripping). Untuk pelantikan rosak ke bumi, shunt trip coil hendaklah disambungkan kepada se sentuh pelantikan (tripping contact) sebuah geganti bocor ke bumi (earth leackag e relay (ELR) atau Earth Fault Relay (E/F). 13.5 Mekanisma Pensuisan a. Kendalian (ON, OFF, RESET): Kendalian ON dan OFF boleh dilakukan dengan tangan. Bila pemutus litar telah ter pelantik, asingkan kerosakan daripada litar, kemudian alihkan pemegang (handle) ke arah OFF untuk menempatkan semula (to reset) pemutus litar tersebut. Selepas kendalian RESET pemutus litar sekarang sudah bersedia untuk disuiskan ON. 14. Ujian MCCB Ujian biasa yang lazimnya dibuat kepada MCCB ialah: a. Ujian operasi ON dan OFF MCCB untuk memastikan ianya boleh dikendalikan denga n sempurna. Ini merupakan ujian mekanikal sahaja. b. Ujian suntikan secondary Ba gi MCCB yang dilengkapkan dengan shunt trip coil, ujian suntikan secondary perlu dilakukan untuk menentukan ia boleh terpelantik apabila berlaku kerosakan meleb ihi had-had yang tertentu. c. Ujian penebatan untuk menentukan nilai rintangan p enebatan diantara fasa dengan fasa adalah baik (minima 0.5megaohm). d. Ujian ket erusan sesentuh utama untuk memastikan nilai rintangan sesentuh utama tidak ting gi (melebehi dari yang disyorkan oleh pembuat). Jika rintangannya tinggi, menunj ukkan keadaan sesentuh yang kurang baik dan boleh mengakibatkan lampau panas (ov erheating).

15. FIUS BOLEH DAWAI SEMULA Alat pelindung yang terawal iaitu fius boleh didawai semula, atau kadang kala di kenali sebagai fius separuh tertutup (semi enclosed fuse), mengandungi seutas da wai fius yang nipis, dipegang diantara terminal-terminal yang terletak didalam p emegang bakelite atau porcelain. Ianya dimasukkan didalam litar yang dilindungi dan saiz dawai fius disesuaikan kepada kadaran litar tersebut. Fius tersebut direka supaya sekiranya arus melebihi arus yang dikadarkan bagi litar itu, dawai atau e lemen fius akan cair dan memutuskan litar. Fius jenis dawai ini tidak mempunyai titik lebur yang tertentu. Oleh itu apabila berlaku litar pintas fius akan cair dan arka yang terhasil tidak terkawal atau terbendung. Selalunya ia boleh merosakakan tapak fius serta pembawa fius (fuse b ase and carrier). Kadaran fius dawai tidaklah tinggi iaitu kurang dari 30A. 16 FIUS HRC Fius HRC (High Rupcturing Capacity) mempunyai badan yang diperbuat dari ceramik. Terdapat satu atau lebih elemen fius didalamnya, bergantung kepada kadaran arus . Elemen fuis dikelilingi oleh insert arc quenching filler seperti gramulated quart z, untuk menyerap arka yang terjadi. Di kedua-dua hujung fius terdapat tin-plated copper atau brass end caps dan biasanya tin-plated copper tag terminations. Bagi fius HRC melebihi 60A end cap selalunya mempunyau lubang atau slot bagi tujuan mengi katnya dengan skru. Ciri-Ciri Bagi Fius HRC Dan Fius Boleh Didawai Semula Istilah-istilah berikut digunakan ketika membicarakan tentang fius: Kadaran arus (rated current): Ini adalah arus maksimum yang akan dibawa oleh fius secara berterusan tanpa menu kar sifat-sifat pada elemen fius tersebut. 17. PEMUTUS LITAR KECIL (MCB)

Pemutus litar kecil ialah sebuah alat mekanikal yang padu digunakan untuk menyam bung dan memutuskan sebuah litar dalam keadaan biasa dan juga luar biasa, sepert i ketika arus lampau dan litar pintas. Dalam keadaan luar biasa litar terputus s ecara otomatik. Ia dicipta bagi menggantikan penggunaan fius yang tidak melebihi 60A. MCB ditentukan didalam BS 3871 yang mengaitkan tentang pemutus litar yang mempun yai bekas tertutup rapat bagi tujuan perlindungan mekanisma dan ciri-ciri masa / arus yang tidak boleh diubah-ubah. Ianya khusus untuk digunakan bagi perlindung an pepasangan elektrik perusahaan, perdagangan dan kediaman. Piawaian ini bersabit dengan pemutus litar yang mempunyai kadaran voltan hingga ke 415 volt. Kadaran arus hingga ke 100 ampiar. 17.1 Binaan Komponen utama bagi sebuah pemutus litar kecil ialah: a. Sebuah mekanisma pensuisan (a switching mechanism) b. Sebuah alat pelantikan otomatik c. Sebuah alat pemadam arka d. Sesentuh tetap dan bergerak 17.2 Mekanisma Pensuisan MCB d. Kendalian (ON, OFF): Kendalian ON dan OFF boleh dilakukan dengan tangan. Bila MCB telah terpelantik, pemegangnya (handle) akan berada di kedudukan ke bawah, baiki kerosakan, kemudia n alihkan pemegang ke arah ON (kearah atas). Sekarang MCB boleh berfungsi semula . Arus lebur (fusing current / rupcturing current): 17.4 Kebaikan MCB Berbanding Dengan Fius HRC Atau Fius Boleh Didawai Semula a. Ciri-ciri pelantikan beban lampau telah ditentukan oleh pihak pengeluar dan t idak boleh diubah-

ubah b. Keupayaan MCB boleh diuji, ditentukur atau ditempatkan semula (reset) c. Litar-litar yang rosak begitu mudah dikenalpasti d. Bekalan boleh dibekalkan de ngan mudah dan segera, bila kerosakan telah diperbaiki 18. FIUS SUIS Fius Suis adalah satu alat pengasing untuk ON dan OFF secara manual tetapi dilen gkapkan dengan fius HRC untuk memberi perlindungan litar pintas. Fius berserta d engan pemegangnya bertindak sebagai elemen yang menyambung dan memutuskan bekala n. Fius Suis lazimnya digunakan untuk litar tiga fasa (TPN). Kadaran standard ialah 60A, 100A, 160A, 200a, 300A, 400A, 500A, 600A, 800A. Jenis fius yang digunakan mestilah HRC kerana kadaran arusnya yang tinggi. Jenis center tag dan off tag adalah yang biasa digunakan, manakala jenis round cap ti dak boleh digunakan kerana sentuhan yang tidak kukuh untuk menampung arus yang t inggi. 19. SUIS FIUS Suis Fius hampir menyerupai fius suis tetapi mempunyai perbedaan berikut: a. Fiusnya berkadaran 60A dan kurang b. Ia digunakan lebih kepada satu fasa, ter dapat juga jenis tiga fasa c. Fius dari jenis round cap, tanpa tag, boleh diguna kan, tak perlu skrew dan nut d. Ia tidak terpisah dari basbar bekalan apabila di OFF kan 20. SESENTUH TUKAR ALIH (Change Over Contactor) Sesentuh tukar alih secara asasnya adalah sejenis pengasing, mengandungi dua set sesentuh tetapi dalam satu-satu masa hanya satu sahaja boleh ditutup. Setiap se sentuh menerima bekalan dari punca yang berlainan, lazaimnya satu bekalan dari T NB dan yang satu lagi dari janakuasa tunggusedia. Pada satu-satu masa hanya satu sahaja bekalan boleh disambungkan ke palang bas

PSU. Ia mempunyai ciri-ciri interlock elektrikal dan mekanikal. Sesentuh tukar alih mestilah mempunyai empat kutub, seperti yang dikehendaki ole h peraturan elektrik 1994. Ini bermakna sambungan neutral hendaklah melaluinya. Kadaran arusnya hendaklah sama dengan kadaran arus ACB, boleh mencapai beberapa ribu ampiar. Tiada apa-apa komponen perlindungan dipasang pada sesentuh tukar alih sebab ia t idak berfungsi sebagai pemutus litar. Namun begitu ia dilengkapkan dengan dua ge long kawalan untuk membuka dan menutup sesentuh secara otomatik dan sebagai elec trical interlock. Terdapat juga sesentuh kecil tambahan untuk tujuan kawalan dan indication. 21. BUS TIE / BUS COUPLER Alat ini merupakan sebuah pengasing yang boleh menghubungkan dua kumpulan palang bas yang berasingan. Satu kumpulan palang bas mengawal sebahagian beban manakal a yang satu lagi mengawal sekumpulan beban yang lain pula. Saiz palang bas kedua -dua kumpulan tersebut hendaklah sama. Penggunaan bus tie selalunya apabila terdapat dua atau lebih punca bekalan walau pun dari pehak yang sama (TNB atau sebagainya). Apabila salah satu punca bekalan terganggu, bekalan boleh disalurkan dari punca yang satu lagi melalui bus tie t ersebut. Apabila semua punca bekalan dalam keadaan normal bus tie selalunya dalam keadaan OFF. Apabila berlaku gangguan dari mana-mana satu punca bekalan dan jika perlu baharulah bus tie di ON kan. Tiada komponen perlindungan diperlukan oleh bus tie. Ia lazimnya dikendalikan se cara manual. Sebagai langkah keselamatan tambahan ia selalunya dikunci dengan me nggunakan kunci khas (castle key). 22. BEKALAN MASUK DAN KELUAR Bekalan masuk selalunya melalui kabel bawah tanah. Kalau PSU berada ditingkat ba wah, tempat dimana ianya selalu ditempatkan, kabel bawah tanah masuk melalui par it kabel (cable trench) dan ditamatkan menggunakan kotak kabel (cable box) atau cable gland. Hujung kabel dipasang telinga

kabel (cable lug), melalui telinga kabel inilah kabel disambungkan menggunakan s krew dan nut kepada pemutus litar. Kabel keluar disambungkan dari palang bas melalui pemutus litar. Saiznya selalun ya lebih kecil dari kabel masuk. ia keluar melalui parit kabel atau melalui trun king atau dulang kabel (cable tray), bergantung kepada kemana kabel tersebut per gi, samada ke dalam bangunan atau keluar bangunan. 23. ALATUBAH ARUS (C.T) Alatubah arus diperlukan untuk mendapatkan arus yang lebih kecil supaya sesuai u ntuk tujuan perlindungan dan pemeteran. Arus sebenar di palang bas dikecilkan me ngikut nisbah-nisbah tertentu supaya arus yang memasuki geganti (relay) dan mete r ampiar tidak melebihi 5A. Dengan cara ini geganti dan meter tidak perlu dibuat bersaiz besar, oleh itu menjimatkan kos dan lebih praktikal. Alatubah arus dipasang dipalang bas atau kabel dimana arus hendak disukat. Satu alatubah arus perlu dipasang bagi setiap fasa dan neutral. 24. GEGANTI Geganti diperlukan untuk tujuan perlindungan. Geganti yang diperlukan ialah jeni s arus lebih/beban lebih dan rosak ke bumi atau bocor ke bumi. Geganti mendapat maklumat dari alatubah arus dan akan menentukan tahap tertentu dimana ianya perl u menghantar signal kepada shunt trip coil untuk memutuskan bekalan. 25. METER VOLTAN Meter voltan sangat penting untuk mengetahui adanya bekalan dan berada pada taha p yang sepatutnya. Meter voltan untuk PSU bervoltan 415V boleh disambung terus k epada palang bas sebab meter tersebut boleh menerima voltan 415V dengan selamat. Suis pemilih lazimnya dipasang supaya satu meter voltan boleh membaca ketiga-ti ga fasa. Fius hendaklah dipasang pada litar meter voltan untuk perlindungan lita r pintas.

26. METER AMPIAR Meter ampiar juga penting untuk mengetahui arus semasa yang mengalir didalam ses uatu pemasangan. Untuk arus yang tidak melebihi 60A meter ampiar boleh disambung terus kepada pengalir utama yang membawa arus beban. Bagi arus yang melebihi 60 A pula meter ampiar tidak boleh disambung terus kerana ia akan merosakan meter, oleh itu alatubah arus dengan nisbah yang sesuai hendaklah digunakan. Lazimnya a rus sekunder alat ubah arus hendaklah 5A. 27. METER FAKTUR KUASA Diperlukan untuk mengetahui faktur kuasa sesuatu pemasangan. 28. METER KW DAN KWh Untuk memberikan bacaan kuasa dan tenaga sesuatu pemasangan. 29. LAMPU-LAMPU PENUNJUK Untuk mengetahui terdapatnya bekalan dan sebagainya. 30. KAPASITOR BANK FAKTUR KUASA Kapasitor bank dengan saiz KVAr tertentu diperlukan untuk memperbaiki faktur kua sa supaya tidak kurang dari 0.85. Ini untuk mengelakkan ketidakcekapan penggunaa n tenaga dan supaya tidak didenda oleh pihak TNB. 31. PENGECAS BATERI Terdapat sesetengah PSU mempunyai pengecas bateri didalamnya. Bateri yang dicas mungkin bateri janakuasa atau bateri sistem perlindungan.

32. UJIAN PSU Antara ujian-ujian untuk PSU ialah: a. Ujian Penebatan antara fasa ke fasa ke neutral ke bumi b. Ujian tekanan 2KV s elama 1 minit c. Ujian suntikan primary dan secondary 33. PEMBUMIAN Palang bas tembaga pembumian bersalut timah (tinned copper earthing bas bar) ber ukuran seperti didalam jadual dibawah hendaklah dipasang dan di skrew pada kesel uruhan panjang dan tinggi papan suis. Palang bas bumi ini hendaklah disambungkan kepada elektrod bumi pemasangan dengan menggunakan tape tembaga (copper tape) y ang mempunyai ukuran yang sama. Kesemua wayerwayer bumi hendaklah disambungkan k epada palang bas ini dengan menggunakan bolt dan nut. Ini adalah arus minima yang akan meleburkan elemen fius Faktur Fius (fusing factor): Faktur Fius ialah nisbah diantara arus lebur dan kadaran arus. POSTED BY MOHAMMAD ISMAIL AT 6:23 AM 1 COMMENT: LABELS: ACB, EFR, ELR, OCB, SUIS BOD, VCB LINKS TO THIS POST REACTIONS: THURSDAY, AUGUST 20, 2009 Elektrik dan Pembumian EARTHING

1.0 Introduction As required by various authority such as Jabatan Bekalan Elektrik & Gas Malaysia , which is now known as Suruhanjaya Tenaga, MSIEC and TNB, it is essential to as certain the earthing arrangement at the source of supply of an installation and the type of path intended for earth fault current to flow in order to select the appropriate protective measures to be used for the protection against electric shock. 2.0 Classification of Earthing System The earthing system is classified with the following letter designations: Supply authority or supply source earthing arrangements are indicated by the fir st letter: T : One or more points of supply are directly connected to earth I : Supply system not earth, or one point earth through a fault limiting impedan ce Relationship of exposed conductive parts to earth are indicated by the second le tter T : Exposed conductive parts connected directly to earth and which is independen t of the supply earth N : Exposed conductive parts connected directly to the earth point of the source of the electrical supply Arrangement of neutral and protective conductors in T-N System is indicated by a third letter S : Separate neutral and protective conductors C : Neutral and protective conductors combined in a single conductor Thus the types of system are: TN C

TN S TN C S TT IT The earthing system that are commonly used by consumer here in Malaysia are as f ollows: a. TT system is used by consumers connected to TNB supply by overhead lines serv ice. b. Combination of TT and TNS system are used when supply is connected by und erground cable. This practice is used when consumer is unable to provide earthin g resistance of adequate value. The normal indemnity clause will be include in t he supply contract. The importance of earthing lies in the fact that it deals with safety. Earthing requirements for electrical system are well define in ELECTRICAL REGULATIONS, 19 94. The system earthing is the responsibility of TNB but the consumer is respons ible for the earthing of his installation. The important of earthing are: 1. In power systems it helps to maintain the voltage of any part of the network at a definite potential with respect to earth. 2. And it allows enough current t o flow fast enough under earth fault conditions to operate the protective device s installed in the circuits. 3. Preventing exposed conductive parts of the equip ment from rising in potential for a period sufficient to cause danger from elect rocution. For normal installation practice, earthing is to connect together the exposed co nductive parts of various items of the equipment and to a common terminal (main earthing terminal) : this in turn is connected by the earthing conductor to an e arth electrode, buried in the mass of earth. The earth installation must be capa ble of carrying the prospective fault currents without danger and without excess ive heat. It must have low resistance at all times with good resistance to corro sion. The most important part of the earthing system is the electrodes. Earth electrod es are made from a number of materials like cast iron, steel, copper or stainles s steel, and they may be in the from of plates, tubes , rods or strips.

The most favored material is copper. It has good conductivity, is corrosion resi stance to many of the salts that exist in the soil and it is a material that eas ily worked. The earth resistance depends on soil resistivity and characteristics. The types of soil suitable for earth electrode are: Wet marshy ground l quantity of sand Clay, loam soil, arable land Damp and wet sand Clayey soil, loam mixed with smal

The site should not be well drained and without flowing water which will wash aw ay the salt in the soil. Achieving a good earth will depend on local soil condition. Three factors that a ffect the soil resistivity are:Moisture content of the soil Chemical composition of the soil 2.1 Temperature Of The Soil In area of high soil resistivity, it is difficult to obtain an earth resistance of, say one ohm or less. Several options are available in the form of soil condi tioning agents. e.g. copper sulphate, sodium carbonate, bentonite and marconite. The key to arriving at a successful earthing electrode system is not to sacrific e quality for cost. Many products currently on the market fall far short of the recommended standards. The redraft of CP 1013, when available, will contain reco mmendations for materials specification to ensure components are corrosive resis tance and provide adequate mechanical strength. 3.0 Earth Electrodes ( 54210 to 15 )

These consist of some form of deeply buried conductor since the major earth resi stance lies on the top soil. Buried copper or galvanized earth plates have largely given place to threaded co pper-clad steelcored rods. Penetration is by hammer blows, the threading permitt ing the linking of successive lengths. The following items are recognized by the IEE regulations as suitable earth elec trodes. Earth roots or pipes Earth tapes or wires Earth plates Earth electrodes embedded in foundation Metallic reinforcement of concrete structures Metal pipes Lead sh eaths or other metallic coverings of cables 4.0 Earth Electrodes for Area of Rocky Soil Structure In area where there is rock at or near to the surface of the soil, copper tape, stranded conductors or wire mesh electrodes may be used. These types of electrodes should be buried to a depth of not less than 457 mm to minimize the risk of their becoming damaged and to protect them from climatic c onditions such as frost. 5. Methods of Installing Tapes or Stranded Conductors Copper tapes and stranded conductors can be arranged in single lengths, or as pa rallel or radial groups. The usual size of copper tape is 25 mm wide by 3 mm thi ck. 6. Earth Rods Earth rods are used where low prospective fault currents exist and the soil resi stivity high.

7. Method of Installing Earth Rods Earth rods are driven completely below ground using hand held hammer or power ha mmer. They are set out at a distance of not LESS than their own length apart ( CP 1013 1965 ) 8. Inspection Covers Constructed of concrete with a galvanised steel lifting handle. The underside is recessed to enclose and protect the electrode connection Standard parthway covers with cast iron frames with a concrete filling may also be used Glazed earthenware and fibre glass covers are also available 9. Termination To Earth Electrodes The connections of earthing conductors to electrodes require adequate insulation where they enter the ground, to avoid possible dangerous voltage gradient at th e surface. All electrode connections must be thoroughly protected against corros ion and mechanical failure. It is important that the electrode is made accessible for inspection purpose, an d a label should be fitted at or near the point of connection. ELEKTRIK DAN ALAT JIMAT BIL ELEKTRIK Melalui Penggunaan Teknologi Power Saver; Setiap unit Power Saver ini mengandung i kapasitor yang bertujuan untuk menambahkan tenaga. Andaikan penambahan tenaga sebanyak 67kW dilakukan menggunakan kapasitor di dalam Power

Saver ini, maka Apparent Power telah dikurangkan daripada 142 kVA kepada 105kVA, maka nilai Power Factor kini adalah: Power Factor = 100/105 = 0.95 atau 95% Has ilnya 95% tenaga elektrik yang anda terima digunakan secara optimum di rumah ata u premis anda. Ini bermakna semakin kurang pembaziran yang terhasil kerana 95% a dalah tenaga optimum. Dengan itu ia menjadi semakin jimat! Iaitu hanya 5% sahaja pembaziran berbanding tidak menggunakan Power Saver. Apa kata pengguna? "Setelah memasang alat ini, saya terkejut apabila menerima bi l daripda TNB. Bil elektrik saya telah berkurang dengan sangat ketara. Biasanya saya perlu membayar sekitar RM300 sebulan tetapi sekarang saya hanya perlu bayar diantara RM180 RM220 sahaja! Saya telah dapat jimat sebanyak 25% sebulan. Terim a kasih kepada Power Saver." Ooi PS, Kedah. "Pemasangannya sangat mudah. Cuma perlu plug pada soket dan bil elektrik saya te lah menurun daripada RM120 kepada RM90. Saya telah memperkenalkan alat Power Sav er ini kepada semua rakan dan saudara mara. Mereka sangat sukakan produk ini." C hang PW, Kedah. "Power Saver ini benar-benar membantu menjimatkan bil elektrik saya sekitar 15% sebulan. Selepas memasang alat ini, saya dapat rasakan ia bukan sahaja memberika n saya penjimatan tetapi juga menstabilkan arus elektrik di rumah saya. Bekalan elektrik selalu terputus apabila kadar penggunaan elektrik tinggi tetapi setelah 3 bulan memasang Power Saver, tiada lagi masalah terputus bekalan." Ooi EL, Pen ang. Syarat-syarat Jaminan 6 Bulan Wang Dikembalikan 1. Jaminan ini adalah bertujuan untuk melindungi hak anda sebagai pengguna dan juga hak kami sebagai penjual. 2. Syarat jaminan ini berkuatkuasa mulai hari Khamis, 21hb. Julai 2008. 3. Ini ada lah Jaminan Wang Dikembalikan sebenar dimana wang anda akan dikembalikan jika ti ada pengurangan bil elektrik selepas menggunakan Power Saver ini.

4. Jaminan ini hanya sah dalam tempoh 6 bulan selepas dari tarikh belian. 5. Bil elektrik anda hendaklah sekurang-kurangnya minima 3 bulan penggunaan Power Save r secara penuh pada setiap bulan. Ini bagi membolehkan perbandingan sebelum dan selepas menggunakan Power Saver dapat dilakukan secara adil. 6. Penggunaan pada tempoh percubaan hendaklah konsisten sepertimana sebelum dan semasa menggunakan Power Saver. Pada tempoh ini anda dicadangkan tidak menambah peralatan elektrik lain atau menggunakannya dari kadar biasa bagi memudahkan perbandingan nanti. 7. Perbandingan akan dilakukan di antara bil-bil elektrik bulan pertama, bulan ked ua dan bulan ketiga selepas pemasangan Power Saver dengan bil-bil elektrik bulan sebelum menggunakan Power Saver. 8. Oleh yang demikian anda boleh membuat tuntu tan wang dikembalikan bermula pada bulan keempat hinggalah bulan keenam. 9. Hant arkan terlebih dahulu 3 bulan salinan bil-bil elektrik selepas menggunakan Power Saver dan 2 bulan salinan bil-bil elektrik sebelum menggunakan Power Saver kepa da kami. Ini bagi membolehkan kami membuat semakan perbandingan sebenar bil-bil elektrik anda. 10. Hantarkan juga Resit dan Warranty Card yang diberikan bagi me mastikan anda adalah pelanggan kami. 11. Hantarkan juga alat Power Saver secara pos kepada kami. Untuk kemudahan penghantaran pos, anda boleh menggunakan pengha ntaran Poslaju dimana ia adalah cepat dan selamat. 12. Alat Power Saver hendakla h diterima dalam keadaan masih baik dan boleh digunakan. Power Saver yang telah rosak tiada jaminan wang dikembalikan. 13. Wang dikembalikan akan diberikan seca ra bank-in ke akaun bank anda. 14. Caj perkhidmatan sebanyak RM48 akan ditolak d aripada harga setiap unit yang dipulangkan. Contohnya jika anda membeli seunit P ower Saver berharga RM228, maka jumlah wang yang akan dikembalikan kepada anda i alah RM228 ditolak RM48 (caj perkhidmatan) = RM180. 15. Jika 2 unit dipulangkan bermakna caj perkhidmatan adalah RM96 dan begitulah seterusnya. 16. Kami berhak untuk mengubah polisi ini tanpa sebarang notis. Soalan Lazim 1.) Adakah penggunaan alat penjimat elektrik Power.Tune ini sah dis isi undang-undang Malaysia? Ya. Penggunaan alat ini adalah sah disisi undang-und ang Malaysia. Sebarang pengubahsuaian sebelum meter adalah tidak sah. Alat ini d ipasang selepas meter iaitu pada litar dalaman premis. 2.) Adakah Power.Tune dap at mengurangkan bil elektrik saya? Ya. Alat ini direka untuk menjimatkan bil ele ktrik anda. Berdasarkan kepada maklum balas daripada pelanggan-pelanggan, penjim atan sebanyak 25% direkodkan pada penggunaan biasa.

Peratus penjimatan bergantung kepada jenis beban (alat elektrik) dan penggunaann ya. Dalam sesetengah keadaan, penjimatan melebihi 30% direkodkan terutama pada k edai, pejabat dan industri ringan. 3.) Kenapa anda meletakkan peratus penjimatan sebanyak 25% bukannya 30%, 40% atau 45% seperti jenama lain? Peratus penjimatan adalah berbeza-beza bergantung kepada jenis peralatan elektrik yang digunakan. Kami meletakkan nilai yang realistik iaitu 25% walaupun sesetengah pengguna meni kmati penjimatan melebihi 30%. Ada alat elektrik yang mendapat penjimatan melebi hi 50% manakala yang lain merekodkan penjimatan antara 5% hingga 20%. Secara pur ata, penjimatan yang diperolehi adalah sekitar 10% hingga 25%. 4.) Adakah sebara ng sijil dikeluarkan untuk mengesahkan alat ini selamat digunakan? Power.Tune te lah melalui ujian keselamatan, prestasi dan kebolehharapan (reliability) yang te lah dijalankan oleh badan-badan pensijilan dalam dan luar negara. Alat ini telah diuji oleh SIRIM dan mematuhi EN61000-6-3, EN61000-3-2, EN61000-3-3 dan EN61000 6-1 (keperluan untuk menperolehi sijil CE). Ujian-ujian yang telah dijalankan:1. Power Line Conducted Emission Measurement 2. Radiated Emission Measurement 3. H armonic Current Emission Measurement 4. Voltage Fluctuation and Flicker Measurem ent 5. Electrostatic Discharge Test 6. RF Field Strength Susceptibility Test 7. Electrical Fast Transient/Burst Immunity Test 8. Surge Immunity Test 9. Injected Currents Susceptibility Test 10. Voltage Dips and Interruptions Test 5.) Adakah Power.Tune memerlukan sebarang penyelenggaraan? Tidak. Anda hanya perlu pasangk an alat ini pada soket 13Amp yang terhampir dengan suis utama di premis anda dan mula menjimatkan wang. 6.) Adakah saya perlu membuat sebarang pengubahsuaian kepada pendawaian elektrik ? Tidak. Alat ini direka supaya mudah untuk digunakan (plug n save). Anda hanya perlu pasang pada soket 13Amp yang terletak pada dinding dan bukannya pada exten sion cord. 7.) Berapa lamakah tempoh jaminan alat ini? Power.Tune mempunyai 12 bulan jamina n daripada pengilang, merangkumi sebarang kecacatan daripada pembuatan atau baha n. Kami juga memberikan 6 bulan money back guarantee. Wang anda akan dikembalika n jika terbukti alat ini tidak menjimatkan bil anda. 8.)Bilakah saya akan mendap at pulangan pelaburan Return of Investment (ROI) jika membeli alat ini? Berdasar kan kepada ujian yang telah dijalankan dan maklum balas daripada pelanggan, anda akan

balik modal lebih kurang dalam masa 6 ke 12 bulan. Selepas itu anda akan menikmati penjimatan untuk tahun-tahun yang berikutnya. 9.) Bolehkah Power.Tune dibiarkan on secara berterusan? Ya. Power.Tune perlu dibiarkan on sepanjang masa untuk mendap atkan penjimatan maksimum. Alat ini hanya perlu di`offkan jika premis ditinggalka n dalam waktu yang lama seperti pergi bercuti dsb. Sila ambil perhatian bahawa P ower.Tune menyimpan tenaga elektrik sehingga 3 saat selepas dimatikan. Sila tung gu sekurang-kurangnya 3 saat selepas memadamkan Power.Tune sebelum mencabutnya d aripada soket. 10.) Bolehkah saya menggunakan lebih daripada 1 unit Power.Tune u ntuk mendapatkan lebih penjimatan? Pada keadaan biasa, 1 unit Power.Tune adalah mencukupi. Untuk model PT-01, 1 unit mencukupi untuk penggunaan single phase dib awah 1000kWH. Untuk model PT-02, 1 unit mencukupi untuk penggunaan single phase dibawah 2000kWH. Jika penggunaan melebihi 2000kWH dan premis anda single phase, 2 unit boleh digunakan. Kenapa Tak Jimat?? Berikut adalah tips yang berguna untuk mengenal pasti sebab-s ebab kenapa tiada penjimatan kepada bil elektrik setelah memasang power saver se kurang-kurangnya selama sebulan. 1.) Bil adalah bil anggaran bukannya bacaan seben ar yang diambil daripada meter (berlaku di beberapa kawasan) 2.) Sesetengah pera latan elektrik digunakan dengan lebih kerap apabila kuantiti jualan bertambah. S ebagai contoh, jualan pada bulan Januari ialah RM50,000 dan meningkat sebanyak R M80,000 pada bulan Februari. Peningkatan jualan sebanyak 60%, dalam kes ini suda h pasti bil elektrik juga akan meningkat selari dengan kos operasi syarikat. 3.) Peningkatan overtime dan pengeluaran tambahan kilang pasti akan meningkatkan peng gunaan elektrik. 4.) Penggunaan elektrik yang bertambah selepas memasang power s aver (selalu terjadi). Cth: Sebelum memasang power saver, penggunaan air-cond ha nya 4 jam sehari tetapi setelah memasang power saver penggunaan air-cond meningk at kepada 8 jam sehari. Keadaan ini sudah pastinya akan meningkatkan bil elektri k. 5.) Power saver yang telah dipasang telah di`offkan kerana soket yang sama tel ah digunakan untuk alat elektrik yang lain. 6.) Power saver dipasang pada perten gahan bulan atau hanya beberapa hari sebelum bil bacaan meter oleh TNB/SESCO. Ja ngkamasa yang terlalu pendek tidak akan menunjukkan perbuahan yang ketara. 7.) P enggunaan elektrik yang tidak konsisten. Keadaan ini tidak bermakna power saver tidak berfungsi. Cara yang paling sesuai untuk menilai keadaan ini ialah dengan cara mendapatkan purata bil selama 3 bulan selepas memasang power saver untuk di bandingkan dengan purata 3 bulan bil elektrik sebelum memasang power saver. 8.) Pemasangan alat elektrik tambahan selepas memasang power saver. Cth: Penambahan 1 unit air-cond lalu menyebabkan kadar penggunaan elektrik melebihi kesesuaian m odel power saver yang asal. 9.) Pelanggan tidak memasang bilangan power saver ya ng sesuai mengikut penggunaan elektrik bulanan (kWH) kerana samada kekurangan so ket atau penambahan alat elektrik yang banyak

menggunakan tenaga elektrik. 10.) Bilangan power saver yang dipasang pada premis pendawaian 3 phase tidak mengikut kuantiti yang dicadangkan. Cth: Pemasangan ha nya 1 unit power saver pada rumah 3 phase. Kuantiti sebenar yang diperlukan untu k mendapat penjimatan yang optimum ialah 3 unit power saver. 11.) Penjimatan ada lah lebih besar pada alat elektrik bermotor seperti air-cond, peti ais, kipas da n sebagainya. Penjimatan kurang pada peralatan yang berasaskan pemanasan seperti seterika, cerek elektrik dan shower heater. Walau bagaimanapun, alat ini dapat memanjangkan jangka hayat alatalat tersebut. 12.) Keadaan peralatan elektrik di rumah mempengaruhi penggunaan kuasa elektrik. Peralatan yang diselenggara dengan baik akan menjimatkan kos operasi (energy efficient) dan sekiranya selepas mema sang power saver, pemilik rumah tidak meneruskan penyelengaraan mengikut jadual yang sepatutnya (seperti servis air-cond dsb) maka peralatan tersebut perlu beke rja dengan lebih keras (menggunakan tenaga elektrik yang lebih banyak) seterusny a meningkatkan bil elektrik. 13.) Cuaca juga mempengaruhi penggunaan tenaga elek trik untuk peralatan penyejukkan seperti air-cond dan peti sejuk. Pada hari yang panas, tenaga elektrik yang lebih diperlukan oleh air-cond atau untuk menyejukk an bilik pada suhu yang ditetapkan seterusnya meningkatkan jumlah bil pada bulan tersebut. Perkara ini jugak berlaku kepada peti sejuk. 14.) Memasang model powe r saver yang salah. 15.) Memasang power saver pada extension cord atau berkongsi s oket dengan peralatan lain 16.) Tempoh pembacaan meter (billing cycle) oleh pemb ekal (TNB) tidak konsisten. ELEKTRIK DAN PENCAHAYAAN PENCAHAYAAN Istilah Pencahayaan 1. Lumen (lm) Lumen adalah unit luminous flux at au kadar pengaliran cahaya dari satu punca. Contohnya mentol biasa boleh mengelu arkan sehingga 1200 lumen. 2. Illuminance (E) Ia bermaksud kadar sesuatu permuka an dicahayakan atau banyaknya cahaya yang jatuh diatas sesuatu permukaan, lebih jelas lagi ialah berapa lumen dalam satu unit permukaan contohnya satu meter per segi. Apabila seseorang itu mengatakan nilai illuminance ialah beberapa lumen, i ni adalah kurang tepat kerana ia tidak menyatakan luas permukaan yang lumen itu tersebar. Oleh itu illuminance hendaklah dinyatakan berapa lumen semeter persegi atau berapa lux. Lux atau lumen semeter persegi menerangkan cahaya yang terseba r disuatu permukaan atau benda dan tidak menerangkan berapa terang permukaan itu akan kelihatan. Ini adalah bergantung kepada keupayaan permukaan itu memantulka n cahaya itu kepada mata sipermerhati. 3. Lux Lux adalah unit metrix untuk penca hayaan iaitu 1 lumen semeter persegi. Ia bersamaan dengan 10.76 lumen sekaki per segi.

4. Nanometer (nm) Unit untuk menerangkan panjangnya gelombang cahaya iaitu sepul uh kuasa tolak sembilan atau satu per seribu juta. 5. Candela Unit keamatan berc ahaya (luminous intensity) sesuatu punca cahaya disuatu arah yang tertentu (ini samalah seperti tekanan dibelakang pancutan air). Apabila bekerja dengan punca c ahaya yang mengeluarkan flux (lumen) setara (equal) kesemua penjuru mithalnya di dalam spere, candela atau luminous intensity disuatu arah yang tertentu boleh di dapati dengan membahagi lumen dengan 4 x 22/7 (12.57) atau lebih kurang 12. jadi untuk mentol 100W yang mengeluarkan 1200 lumen menghasilkan luminous intensity 100 candela disuatu arah. 6. Intensity (I) {keamatan} Banyaknya candela yang dikeluarkan oleh suatu punca didalam suatu arah Illuminance = Candela / jarak kuasa dua (I / d x d) = Lux Con tohnya jika punca cahaya mempunyai intensity 100 candela dan jarak dari punca ca haya ialah 2 meter maka Illuminance = 100 / 2 x 2 = 25 lux 7. Luminance (keteran gan) Ia menjelaskan nilai terang sesuatu benda, digunakan kepada lampu-lampu ata u punca cahaya atau permukaan yang memantul atau memancarkan cahaya. Ia ditulis sebagai candela / meter persegi. 8. Apostilb Digunakan untuk mengatakan nilai te rang permukaan yang memancarkan atau memantulkan satu lumen semeter persegi. Ia menerangkan jumlah cahaya yang datang dari permukaan itu dan ini memberi gambara n permukaan itu. Perhatian: Illuminance ialah sukatan cahaya yang tiba disesuatu permukaan manakala Luminance ialah cahaya yang meninggalkan atau memantul dari sesuatu permukaan. Contoh: Satu dinding 1 meter persegi menerima 500lux dan memp unyai kadar pemantulan 50% dan memancarakan kembali 250lux semeter persegi i.e i a mempunyai keterangan 250 apostilb. Perbedaan diantara keterangan yang diterima (illuminance) dan keterangan yang dipancarkan (luminance) boleh dibayangkan den gan lebih jelas dengan mengisikan dua gelas, satu berisi susu dan satu lagi beri si kopi dan kedua-duanya sama-sama dicahayakan. Kedua-dua gelas akan menerima sa ma illuminance tetapi gelas yang berisi susu akan memantulkan lebih banyak cahay a dan mempunyai luminance yang tinggi, iaitu ia nampak lebih terang berbanding d engan gelas yang berisi kopi. 9. Faktur Pemantulan (Reflection Factor) Satu fakt ur yang menerangkan kadar sesuatu permukaan akan membalikkan cahaya. Ia biasanya ditulis dalam peratusan (%). Jadi bagi suatu permukaan yang mempunyai faktur pe mantulan 45% akan membalikkan 45% dari cahaya yang dipancarkan kepadanya. Ini be rerti Luminance = Lux x Faktur Pemantulan.

10. Faktur Penghantar (transmission Factor) Faktor yang menerangkan kadar cahaya yang menembusi suatu bahan yang lutsinar. Ini biasanya dinyatakan sebagai perat usan faktur penghantaran. Contohnya plastic yang lutsinar akan menghantar 75% da ri cahaya yang dipancarkan kepadanya dan memantulkan 10% daripadanya. 11. Faktur Penyerapan Faktur yanmg menerangkan kadar penyerapan cahaya oleh sesuatu bahan i.e cahaya yang tidak dipantulkan. Kesemua bahan menyerap cahaya dan cahaya yang diserap hilang sebagai haba. Hubungan diantara faktur pantul, faktur penghantar dan faktur penyerapan sesuatu bahan ialah jika ia dihimpunkan berjumlah 100%. C ontoh: sebuah bangunan dicahayakan dengan kadar illuminance 150lux. Disebabkan d ebu dan lainlain kekotoran kadar pantul ialah 20%. Berapakah kadar luminance did alam apostilb. Luminance (apostilb) = illuminance x kadar pembalikan = 150 x 0.2 = 30 apostilb 12. Luminous Efficiency lumen per watt (lm/w) Cara menerangkan ke cekapan sesebuah lampu. Ini diperolehi dengan membahagi lumen yang dikeluarkan d engan kuasa watt lampu Contoh: Sebiji lampu 100W mengeluarkan 1200 lumen Luminou s efficiencynya ialah = 12 lm/w 13. Permukaan Kerja working surface Permukaan di mana kerja dijalankan. Permukaan ini dijadikan paras dasar dimana taraf pencahay aan dipastikan. Kebiasaannya permukaan kerja diambil 0.85 meter dari paras lanta i. Ingat, permukaan ini tidak semestinya datar atau rata. Didalam keadaan biasa ianya seperti papan hitam. 14. Faktur Kegunaan Utilization Factor (U.F) Faktur y ang digunakan untuk mengira bilangan lampu yang harus dipakai. Faktur ini mengam bil kira semua cahaya yang hilang. 15. Index Bilik Room Index Index yang menghub ungkan ukuran bilik. Ia mengambil kira luas dan bentuk bilik. 16. Faktur Penyeng garaan Maintenance Factor (M.F) Faktur yang digunakan untuk mengambil kira kehil angan cahaya yang disebabkan oleh debu dan kotoran lain. Ia mesti kurang dari sa tu. Kebiasaannya 0.8. 17. Azimuth Permukaan disekitar paras datar 18. Sudut Atas dan Bawah Permukaan didalam paras tegak atas atau dibawah paras datar. 19. Inde x Kesilauan Glare Index Senarai nombor yang digunakan untuk menentukan sesuatu p emasangan itu selesa atau tidak dilihat

20. British Zonal Classification (B.Z) Satu klasifikasi untuk lampu-lampu berdas arkan keluaran cahaya dibawah. Ada 10 bahagian i.e BZ1 .BZ10 21. Pembalik Reflector ntul yang mengubah arah cahaya. Pemantul digunakan bila pengubahan yang banyak d iperlukan 22. Pemantul Specular Specular Reflector Ini adalah pemantul dimana ar ca yang terang boleh dilihat dari satu arah yang tertentu. Contoh pemantul specu lar ialah cermin, permukaan air yang tenang atau sudu yang berkilat. 23. Pemantu l Perata Diffuse Reflector Pemantul yang memercikkan cahaya yang tiba padanya ke semua arah. Bayang tidak dapat dilihat pada pemantul jenis ini. Pemantul jenis p erata tulin payah didapati, contoh yang hampir ialah cat kapor, kertas penyerap dakwat dan white cliff. 24. Refractor Controller Prism lutsinar yang mengubah ar ah pancaran cahaya beberapa darjah 25. Silauan Cahaya pada arah yang salah yang menghindar pandangan. Ini biasanya dibahagikan kepada silauan biasa dan silauan keterlaluan Silauan biasa hanya mengganggu pandangan tetapi silauan keterlaluan menghindar pandangan 26. Nisbah Pancaran Cahaya Light Output Ratio Ialah nisbah cahaya yang keluar dari lampu kepada cahaya yang keluar dari mentol sahaja. Ini biasanya dibahagi kepada dua iaitu diatas dan dibawah paras permukaan datar dan ditulis dalam peratusan 27. Lampu Unggu (Ultra Violet UV) Pancaran yang tidak te rlihat oleh mata kasar manusia. Ia mempunyai ukuran gelombang diantara 200nm. Ul tra violet boleh ditukarkan kepada cahaya yang boleh dilihat dengan menemukan ia dengan bahan fluorescent contohnya lampu kalimantang. 28. Infra Red Pancaran ya ng tidak terlihat oleh mata kasar manusia. Ia mempunyai ukuran gelombang diantar a 700nm dan 2500nm. Ia biasanya boleh dirasa dengan rasa panas dikulit badan kit a. REKABENTUK PENCAHAYAAN DALAM BANGUNAN 1. Pendahuluan Aspek rekabentuk yang perlu diambil kira ialah dari segi average illuminance iaitu menentukan paras illumin ance dan berapa bilangan lampu serta kuasa wattnya yang harus dipasang untuk men dapatkan paras ini. Untuk memulakan rekabentuk pencahayaan dalam bangunan maklum atmaklumat berikut mesti diperolehi dahulu: Panjang bilik (L) Lebar bilik (W) Ti nggi siling (H)

Warna siling Warna dinding Keadaan tingkap Berkipas atau berhawa dingin Keadaan keliling Untuk apa bilik itu digunakan 2. Setelah mengambil kira perkara-perkara diatas baharulah kita boleh memilih je nis lampu yang hendak digunakan. Umpamanya lampu pendaflour, lampu pijar jenis d ecorative, lampu jenis domestik atau jenis industri. Disini apa yang penting ial ah keadaan cahaya yang dihasilkan oleh lampu tersebut. 3. Pada amnya pengeluaran cahaya dari lampu boleh dibahagikan kepada: a. Terus / direct (1 10%) b. Separa terus / semidirect (10 40%) c. Resapan / general diffusing (40 60%) d. Separa ti dakterus / semi indirect (60 90%) e. Tidak terus / indirect (90 100%) Kita juga mesti faham cara cahaya dari lampu-lampu itu disebarkan 4. Illuminance Dari makl umat diatas dan kajian yang telah dibuat kita tahu paras pencahayaan yang diperl ukan. Contohnya untuk pejabat kita perlukan 300 hingga 500 lux. 5. Index Bilik M ula-mula kita cari index bilik (R.I) R.I = L x W Hm (L + W) Dimana R.I - Room in dex L - Panjang bilik W - Lebar bilik Hm - Tinggi gantungan Contoh: Satu bengkel berukuran 50m x 10m x 4.5m. Pada amnya paras kerja ialah 0.8m dari paras lantai . Maka tinggi gantungan ialah: 4.5 0.8 = 3.7m maka R.I = 50 x 10 3.7(50+10) = 2. 25 6. Faktur Penggunaan Selepas kita pastikan jenis lampu yang hendak digunakan dan mengira index bilik, kita perlu menentukan faktur kegunaan (U.F). Untuk mend apatkannya kita rujuk LAMPIRAN 4. Dari item diatas i.e warna siling dan dinding, kita dapat pastikan peratusan pantulan siling dan dinding. 7. Faktur Penyenggar aan (M.F) Semasa merekabentuk cahaya biasanya Faktur Penyenggaraan (M.F) diambil kira. Ini ialah kesusutan

cahaya yang dihasilkan oleh lampu disebabkan habuk atau kotoran dan kesusutan ca haya yang disebabkan oleh usia lampu. Pada amnya faktur penyenggaraan diambil se bagai 0.8 8. Installed Flux Selepas item no 1 hingga 6 diperolehi kita gunakan p ersamaan berikut untuk mendapatkan Installed Flux. Installed Flux = Flux yang di terima dipermukaan kerja U.F x M.F = Illuminance x luas permukaan kerja U.F x M. F Contohnya bagi bengkel 50m x 10m x 4.5m mempunyai Faktur Penggunaan 0.62, Fakt ur Penyenggaraan 0.8, berapakah nilai Installed Flux yang perlu untuk mendapatka n illuminance 400 lux. Installed Flux = 400 x 50 x 10 0.62 x 0.8 = 322,580 lumen 9. Susunan Lampu Untuk menyusun lampu kita gunakan persamaan S/Hm = 1 atau 1.5 Dimana S - jarak diantara lampu Hm - tinggi gantungan 10. Switching Apabila jeni s lampu, bilangan lampu dan susunannya telah dipastikan, pengawalan lampu harus diteliti. Biasanya bagi rekabentuk yang baik, lampu-lampu berdekatan dengan ting kap dikawal oleh suis yang berasingan dari yang lainnya. Sebagai langkah penjima tan tenaga, apabila cahaya matahari / siang masuk kedalam bilik, lampu ini boleh dipadamkan. Ianya hanya perlu dipasang diwaktu hari gelap atau malam. Juga hany a bilangan lampu yang terhad harus dikawal oleh suis i.e tidak terlalu banyak. 1 1. Ekonomi Satu faktur yang harus diambil kira ialah dari segi ekonomi sesuatu p emasangan. Ada tiga faktur yang harus diambil kira: a. Kos projek pemasangan ter sebut b. Kos senggaraan pemasangan, kos tenaga seunit, jumlah unit yang digunaka n setiap bulan, senangkah alat ganti diperolehi dan dalam masa yang munasabah, m ahal atau berpatutan harganya, kekerapan alat ini harus ditukar. c. Keselesaan, adakah cahaya yang dihasilkan cukup selesa dan sesuai. 12. Kesimpulan Cara rekab entuk pencahayaan yang dihuraikan diatas adalah memadai bagi kegunaan harian. Wa laubagaimanapun beberapa perkara harus diambil kira untuk mendapatkan hasil reka bentuk yang memuaskan iaitu:

a. Kemahuan pengguna / akitek b. Keadaan bangunan / bilik / hiasan c. Garis pand uan pejabat d. Penggunaan ruang e. Kesan khas (special effect) untuk menarik per hatian ramai Apabila faktur ini diambil kira dan cuba disesuaikan kepada rekaben tuk, maka penghasilan kerja mungkin akan memuaskan semua pihak. 13. Perkiraaan P encahayaan Dengan Kaedah Lumen (Lumen method) Dalam perkiraan cara ini adalah di anggapkan didalam sesuatu bilik atau tempat kerja itu keseluruhan fluk cahaya ya ng dikeluarkan oleh lampu (dalam lumen) adalah mencukupi bagi memperolehi paras pencahayaan yang sama rata diatas permukaan kerja, umpamanya permukaan meja. For mula yang digunakan ialah: N=ExA. F x U.F x M.F Dimana N - Bilangan lampu E - Pa ras pencahayaan yang dikehendaki (Lux) A - Luas tempat kerja (m2) F - Fluk cahay a untuk satu lampu U.F - Faktur penggunaan M.F - Faktur penyenggaraan ELEKTRIK DAN FAKTOR KUASA JENIS-JENIS BEBAN a. Beban Resistive Beban jenis ini hanya mengandungi rintangan tulin didalamnya. Tiada gelung terdapat didalam alat ini. Selalunya beban resis tive akan mengeluarkan haba atau cahaya atau kedua-duanya sekali. Tiada medan ma gnet dan tiada daya mekanikal terhasil. Contohnya lampu pijar, cerek elektrik, s treka elektrik dsb. b. Beban Induktif Beban induktif mempunyai gelung. Gelung di gunakan untuk menghasilkan medan magnet dan seterusnya menghasilkan daya mekanik al. Kuasa diperlukan untuk menghasilkan medan magnet. Kuasa ini disebut juga seb agai magnetizing power. JENIS-JENIS KUASA a. Kuasa Sebenar

Kuasa sebenar kadang-kadang dipanggil juga sebagai real power, useful power atau active power. Unitnya adalah Watt atau Kilowatt (KW). Kuasa ini adalah kuasa ya ng dapat digunakan sebagai kuasa keluaran (output power). b. Kuasa Ketara Kuasa Ketara dipanggil juga sebagai Kuasa Samar atau Apparent Power. Ia adalah hasil d harab voltan bekalan dengan arus talian tanpa mengambil kira apa-apa kehilangan atau ketidakcekapan oleh apa-apa sebab. Unitnya ialah VA atau biasanya dalam KVA (Kilo VA). Kuasa ini biasanya adalah kuasa masukan dan tidak semuanya boleh dip erolehi sebagai kuasa keluaran. c. Kuasa Reaktif Kuasa Reaktif dipanggil juga se bagai Kuasa Regangan. Ini adalah kuasa yang diperlukan untuk mengujudkan medan m agnet atau disebut juga sebagai Magnetizing power dan juga kuasa yang diperlukan untuk mengatasi regangan yang dihasilkan oleh gelung apabila diberikan bekalan arus ulangalik. Unit asasnya ialah VAR atau biasanya dalam KVAR. CONTOH KESAN FAKTUR KUASA RENDAH KEPADA MOTOR:Arus motor 40HP, 415V untuk pelbag ai faktur kuasa ditunjukkan seperti dibawah: Factor Kuasa --------> Arus (A) 1.0 0 -------------------> 41.51 0.95 -------------------> 43.68 0.90 ------------------> 46.11 0.85 -------------------> 48.82 0.80 -------------------> 51.87 0.7 5 -------------------> 55.33 0.70 -------------------> 59.28 0.65 ------------------> 63.85 0.60 -------------------> 69.17 0.55 -------------------> 75.45 0.5 0 -------------------> 83.00 Jadual diatas menunjukkan dengan jelas bahawa untuk motor yang sama kuasanya, arusnya akan bertambah jika faktur kuasanya rendah. KEBURUKAN FAKTUR KUASA RENDAH 1. Dikenakan denda oleh pihak pembekal elektrik (T NB) jika F.K kurang dari 0.85 2. Arus menjadi lebih tinggi. 3. Kehilangan tembag a yang tinggi didalam kabel. 4. Susut voltan yang ketara kepada kabel. 5. Susut nilai kuasa (KVA) yang boleh dipergunakan dari alat ubah. 6. Susut voltan berleb ihan dibahagian sekunder alat ubah. 7. Kehilangan tembaga yang banyak didalam al at ubah. 8. Kos permulaan dan kendalian menjadi lebih tinggi. 9. Merugikan pihak berkuasa bekalan.Seperti TNB,SESCO dll. KEBAIKAN FAKTUR KUASA TINGGI

1. Tiada denda dikenakan oleh pihak pembekal elektrik 2. Arus menjadi rendah 3. Kehilangan tembaga yang kecil didalam kabel 4. Susut voltan yang kurang kepada k abel 5. Beban KVA yang rendah kepada alat ubah 6. Susut voltan dibahagian sekund er alat ubah tidak begitu tinggi 7. Kehilangan tembaga didalam alatubah tidak be gitu tinggi 8. Kos permulaan dan kendalian menurun 9. Tidak merugikan pihak berk uasa bekalan SAIZ KAPASITOR BANK Untuk menentukan saiz kapasitor yang diperlukan, formula ber ikut boleh digunakan: Pr = Pw (tan 1 tan 2) Dimana, Pr = Kadar kapasitor dalam KVA r Pw = Beban pepasangan dalam KW Kos 1 = Faktur kuasa asal Kos 2 = Faktur kuasa di perbaiki KOMPONEN-KOMPONEN YANG DIPERLUKAN a. Alatubah Arus (C.T) Kadar alatubah arus (cu rrent transformer ratio) selalunya sama dengan c.t yang digunakan untuk perlindu ngan, yang juga berpandukan arus yang direkabentuk (design current). Contohnya j ika c.t perlindungan 600/5 maka c.t untuk power factor regulator hendaklah 600/5 juga. Untuk mengesan arus hanya satu sahaja c.t diperlukan dan boleh diambil da ri mana-mana fasa. Manakala voltan talian (415V) dari setiap fasa, perlu disambu ngkan ke power factor regulator. b. Peralatan Suis Kadar peralatan suis yang hen dak digunakan hendaklah mengambil kira perkara-perkara berikut: i. Arus transien t semasa pensuisan ii. Voltan transient apabila kapasitor diputuskan semasa pens uisan dilakukan yang menyebabkan berlakunya arka iii. Berupaya membawa arus beba n penuh iv. Berupaya membawa peningkatan arus kapasitor dalam keadaan-keadaan te rtentu v. Kehadiran harmonic PENGUKURAN DI TAPAK Pengukuran ditapak, jika boleh hendaklah dibuat semasa opera si berada ditahap maksimum. Bacaan faktur kuasa yang kerap adalah perlu. Bacaan faktur kuasa boleh dibaca melalui meter faktur kuasa yang sedia dipasang pada pa nel papan suis, jika ada, atau menggunakan meter faktur kuasa jenis clip on.

Katalah bacaan faktur kuasa yang diperolehi ialah Kos = 0.5 Purata bacaan voltan = 420V Purata arus talian = 700A Kuasa yang digunakan = 3 x 420 x 700 x 0.5 = 2 56KW Jika faktur kuasa dibaiki kepada 0.95 KVAR = 256 (tan 1 tan 2) = 256 (1.73 0. 329) = 359 KVAr PANDUAN AM Panduan dibawah boleh digunakan untuk pemasangan kapasitor bank faktu r kuasa: Jika faktur kuasa pada sesuatu bulan adalah rendah, bacaan untuk bebera pa bulan hendaklah diambil kira. Anggapan yang boleh dibuat ialah keperluan kapa sitor bank untuk motor-motor adalah tetap dan tidak berubah-ubah Pasang satu kap asitor khas jika terdapat motor yang paling besar Pasang satu kapasitor bank pus at otomatik untuk beban kecil yang banyak. Pemilihan bilangan langkah hendaklah berdasarkan saiz kapasitor yang terdapat dipasaran Had maksima langkah yang terd apat pada sesebuah regulator faktur kuasa hendaklah diambil kira untuk menentuka n bilangan langkah Harga yang perlu dibayar Senggaraan yang perlu dibuat Ruang y ang diperlukan oleh kapasitor bank Elakkan over corrected POWER FACTOR REGULATOR Power factor regulator ialah satu alat elektronik yang be rfungsi untuk menentukan bilangan langkah kapasitor yang perlu disambungkan kepa da pemasangan pada satu-satu masa. Beban induktif sentiasa berubah-ubah, oleh it u faktur kuasa juga berubah-ubah. Alat ini memerlukan maklumat dari pemasangan a gar ianya boleh mengetahui faktur kuasa semasa. Maklumat yang diperlukan ialah a rus dan voltan pemasangan. Maklumat arus adalah melalui alatubah arus. Satu saha ja alatubah arus diperlukan dan selalunya alatubah arus ini dipasang pada fasa m erah. Ini adalah dengan anggapan beban adalah seimbang, oleh itu arus setiap fas a adalah sama. Nisbah alatubah arus selalunya sama dengan nisbah alatubah arus-a latubah arus untuk meter ampiar. Maklumat voltan adalah melalui sambungan terus dari palang bas. Voltan yang diperlukan ialah voltan talian 415V dari dua fasa. Lazimnya fasa yang diambil adalah fasa yang tidak menempatkan

alatubah arus tadi, iaitu biru dan kuning. 1. C/K setting Oleh sebab power facto r regulator hanya menerima arus sekunder (secondary current), maka nisbah alatub ah arus perlu diketahui berbanding saiz kapasitor bank yang perlu disambungkan k epada system. Sila rujuk jadual pemilihan C/K. 2. Target Power Factor Setting Al at ini memerlukan kita menentukan target power factor. Selalunya kita set pada k edudukan melebihi 0.85. Setting ini perlu supaya faktur kuasa berada pada target tersebut sepanjang masa walaupun beban berubah-ubah. 3. Auto and Manual Button Dalam keadaan normal power factor regulator hendaklah di set pada kedudukan Auto . Apabila kita perlu membuat ujian untuk mempastikan ianya berfungsi dengan semp urna, ujian secara manual boleh dibuat dengan menekan butang manual. Kapasitor b ank akan dimasukkan kedalam sistem atau dikeluarkan daripada system satu persatu langkah jika butang plus (+) atau minus (-) terus ditekan. 4. Penunjuk LED Penu njuk LED akan menyala mengikut bilangan langkah (step) yang aktif (energise). Ia hanyalah satu penunjuk sahaja, tidak mesti langkah tersebut berfungsi sekiranya fius, kabel, kontaktor atau kapasitor bank mengalami masalah. BEBAN YANG MENYEBABKAN FAKTUR KUASA RENDAH 1. MOTOR - Terlebih saiz Beban rendah Putaran perlahan (4, 6 atau 8 kutub) Motor lama dengan ruang udara yang besar 2 . MESIN PENGIMPAL 3. RECTIFIERS 4. THYRISTOR DRIVES 5. DISCHARGE LAMPS 6. CHOKE - seperti pada lampu kalimantang dll. 7. BALLAST 9. TRANSFORMER 10.GELONG