Anda di halaman 1dari 75

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

1
1. KOMBINATORIKA
1.1. Varijacije
Imamo skup S={a
1
, a
2
, ... , a
n
}, kN, 1kn
Varijacija k-te klase bez ponavljanja u skupu S je svaka ureena k-torka
(a
i1
, a
i2
, ... , a
in
) meusobno razliitih elemenata skupa S.
Broj varijacija bez ponavljanja od n elemenata k-te klase odreujemo po formuli:
)! (
!
k n
n
V
k
n

=

Varijacija sa ponavljanjem k-te klase u skupu S je svaka ureena k-torka
elemenata iz skupa S.
Broj varijacija sa ponavljanjem od n elemenata k-te klase odreujemo po formuli:
k
k
n n V =


Primer:
S={1, 2, 3, 4}
V
4
2
(bez ponavljanja): V
4
2
(sa ponavljanjem):

(1, 2) (1, 3) (1, 4) (1, 1) (1, 2) (1, 3) (1, 4)
(2, 1) (2, 3) (2, 4) (2, 1) (2, 2) (2, 3) (2, 4)
(3, 1) (3, 2) (3, 4) (3, 1) (3, 2) (3, 3) (3, 4)
(4, 1) (4, 2) (4, 3) (4, 1) (4, 2) (4, 3) (4, 4)

Zadaci
1.1.1. U razredu ima 32 uenika. Na koliko naina moe 6 uenika sedeti u prvoj klupi?
Reenje:
652458240 27 28 29 30 31 32
! 26
! 32
)! 6 32 (
! 32
6
32
= = =

= V

1.1.2. Na klupi su slobodna etiri mesta. Na koliko naina 15 osoba moe popuniti ova mesta?
Reenje:
32760 12 13 14 15
! 11
! 15
)! 4 15 (
! 15
4
15
= = =

= V




Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

2
1.1.3. Koliko ima trocifrenih brojeva koji se sastoje od razliitih cifara?
Reenje:
648 8 9 9
! 7
! 9
9
)! 2 9 (
! 9
9
2
9
1
9
= = =

= V V

1.1.4. Jedan student treba da polae 4 ispita za 8 dana. Na koliko naina to moe uiniti ako se
zna da poslednji ispit polae osmog dana?
Reenje:
210 5 6 7
! 4
! 7
)! 3 7 (
! 7
3
7
= = =

= V

1.1.5. Odeljenje jednog razreda broji 35 uenika. Oni su meusobno razmenili fotografije.
Koliko je ukupno podeljeno fotografija?
Reenje:
1190 34 35
! 33
! 35
)! 2 35 (
! 35
2
35
= = =

= V

1.1.6. Od koliko razliitih elemenata moemo formirati 210 varijacija druge klase?
Reenje:

15
2
29 1
2
840 1 1
0 210
210 ) 1 (
210
)! 2 (
!
210
1
2 , 1
2
2
=

=
+
=
=
=
=

=
n
n
n n
n n
n
n
V
n


1.1.7. Koliko se brojeva moe formirati pomou elemenata skupa N koji ine svi prosti inioci
broja 2310 ako traeni brojevi sadre po dva razliita prosta inioca?
Reenje:
11 7 5 3 2 2310 =
20 4 5
! 3
! 5
)! 2 5 (
! 5
2
5
= = =

= V
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

3
1.1.8. Reiti jednaine: a)
3
2
3
12
5
+
=
n n
V V , b) 3 : 2 :
4
4
3
4 2
=
+ + n n
V V
Reenje:
a)
)! 1 (
)! 2 (
12
5
)! 3 (
!
12
5
3
2
3

+
=

=
+
n
n
n
n
V V
n n

7
14
47 51
14
392 2601 51
0 14 51 7
10 15 5 24 36 12
) 2 3 ( 5 ) 2 3 ( 12
12
/ ) 1 )( 2 (
12
5
) 2 )( 1 (
1
2 , 1
2
2 2
2 2
=

=

=
= +
+ + = +
+ + = +
+ + =
n
n
n n
n n n n
n n n n
n
n n n n n n


b)
6
2
7 5
2
24 25 5
0 6 5
12 4 3 18 12
) 3 )( 4 ( ) 3 2 ( 6
3
2
) 1 )( 2 )( 3 )( 4 (
) 1 ( 2 ) 3 2 )( 2 ( 2
3
2
) 1 )( 2 )( 3 )( 4 (
) 2 2 )( 3 2 )( 4 2 (
3
2
!
)! 4 (
:
)! 1 2 (
)! 4 2 (
3 : 2 :
1
2 , 1
2
2
4
4
3
4 2
=

=
+
=
=
+ + + = +
+ + = +
=
+ + + +
+ + +
=
+ + + +
+ + +
=
+
+
+
=
+ +
n
n
n n
n n n n
n n n
n n n n
n n n
n n n n
n n n
n
n
n
n
V V
n n


1.1.9. Koliko razliitih bacanja daju etiri kocke za igru?
Reenje:
1296 6
4 4
6
= = V

1.1.10. Koliko se petocifrenih brojeva moe napisati pomou 10 cifara koje se mogu ponavljati,
tako da prve dve cifre budu 4 i 0?
Reenje:
1000 10
3 3
10
= = V


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

4
1.1.11. Koliko petocifrenih telefonskih brojeva ima ako znamo da su im sve cifre neparne?
Reenje:
3125 5
5 5
5
= = V

1.1.12. Odrediti broj rei, od 5 slova, koje se mogu napisati pomou azbuke od 30 slova, bez
obzira da li se u reima ponavljaju sva slova i da li se dobijaju rei bez znaenja.
Reenje:
5 5 5
30
10 243 30 = = V

1.1.13. Dat je skup A={3, 4, 5, 6, 7}. Odrediti broj trocifrenih brojeva koji se mogu obrazovati
od elemenata skupa A.
Reenje:
125 5
3 3
5
= = V

1.1.14. Dat je skup E={0, 1, 2, 3, 4, 5}. Odrediti broj etvorocifrenih brojeva veih od 1000, koji
se mogu obrazovati od elemenata skupa E.
Reenje:
1079 1 6 5 1 5
3 3
6
= = V

1.1.15. Koliko se Morzeovih znakova moe formirati iz oba osnovna znaka . i -, ako se jedan
znak sastoji od najvie 5 znakova?
Reenje:
62 32 16 8 4 2
5
2
4
2
3
2
2
2
1
2
= + + + + = + + + + V V V V V

1.1.16. Broj varijacija etvrte klase sa ponavljanjem od x elemenata iznosi 50625. Odrediti broj
elemenata x.
Reenje:
50625
4
=
x
V
15
4
50625 log
log
50625 log log 4
log / 50625
4
= =
=
=
x x
x
x


1.1.17. Broj varijacija tree klase sa ponavljanjem od x elemenata vei je za 408 od broja
varijacija tree klase bez ponavljanja od istog broja elemenata. Odrediti broj x.
Reenje: 12 = x

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

5

1.2. Permutacije
Permutacija bez ponavljanja skupa S={ {{ {a
1
, a
2
, ... , a
n
} }} } (ks=n) je svaka varijacija n-te
klase bez ponavljanja u skupu S.
Broj permutacija bez ponavljanja od n elemenata odreujemo po formuli:
! ) ( n n P =
Neka je dat skup od n elemenata, od kojih ima k
1
jednakih jedne vrste, k
2
jednakih druge vrste
itd; k
m
jednakih m-te vrste; pri emu je m n i k
1
+k
2
+...+k
m
n. Svaki linearni raspored koji se
sastoji od svih elemenata zove se permutacija sa ponavljanjem.
Broj permutacija sa ponavljanjem odreujemo po formuli:
! !... !
!
) (
2 1
,..., ,
2 1
m
k k k
k k k
n
n P
m
=

Primer:
S={1, 2, 3, 4} S={1, 2, 2, 3}
P(4)=V
4
4
(bez ponavljanja): P
1, 2, 1
(4) (sa ponavljanjem):

1234 2134 3124 4123 1223 2123 2132 3122
1243 2143 3142 4132 1232 2213 2312 3212
1324 2314 3214 4213 1322 2231 2321 3221
1342 2341 3241 4231
1423 2413 3412 4312
1432 2431 3421 4321

Zadaci
1.2.1. Na koliko razliitih naina mogu da sednu etiri osobe ako su postavljene etiri stolice?
Reenje:
24 ! 4 ) 4 ( = = P

1.2.2. Dat je skup E={1, 2, ... , 8}. Koliko permutacija, koje se mogu obrazovati od elemenata
skupa E, poinje sa: 5, 123 i 8642?
Reenje:
24 ) 4 (
120 ) 5 (
5040 ) 7 (
=
=
=
P
P
P

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

6

1.2.3. Na koliko se naina moe rasporediti 8 knjiga na jednoj polici?
Reenje:
40320 ) 8 ( = P

1.2.4. Odrediti broj permutacija od elemenata a, a, a, b, b, b, c.
Reenje:
140
2 3
4 5 6 7
! 1 ! 3 ! 3
! 7
) 7 (
1 , 3 , 3
=


=

= P

1.2.5. Koliko ima sedmocifrenih brojeva obrazovanih od cifara 0, 0, 0, 0, 1, 2, 3, ne uzimajui u
obzir one koji poinju nulom ili nulama?
Reenje:
90 5 6 3
! 1 ! 1 ! 4
! 6
) 6 ( 3
1 , 1 , 4
= =

= P

1.2.6. Koliko permutacija od elemenata a, a, a, a, a, b, b, b, c, poinje sa a, sa b i sa c?
Reenje:
a 280 5 7 8
! 1 ! 3 ! 4
! 8
) 8 (
1 , 3 , 4
= =

= P
b 168 3 7 8
! 1 ! 2 ! 5
! 8
) 8 (
1 , 2 , 5
= =

= P
c 56 7 8
! 3 ! 5
! 8
) 8 (
3 , 5
= =

= P

1.2.7. Koliko permutacija od elemenata 1, 2, 2, 2, 3, 3, 3, 3, 4, 4, 4, poinje sa 22, sa 313 i sa
1234?
Reenje:
22 - 2520
6
5 6 7 8 9
! 3 ! 4
! 9
) 9 (
3 , 4 , 1 , 1
=

=

= P

1.2.8. Odrediti broj permutacija koje se mogu formirati od svih inilaca proizvoda a
5
b
3
.
Reenje: 56

1.2.9. Na koliko se razliitih naina moe prikazati a3b2c3 kao proizvod od osam inilaca a, a, a,
b, b, c, c, c?
Reenje:
560
12
4 5 6 7 8
! 3 ! 2 ! 3
! 8
) 8 (
3 , 2 , 3
=

=

= P
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

7

1.2.10. Broj permutacija od n elemenata odnosi se prema broju permutacija od n+2 elementa kao
0.1:3. Odrediti n.
Reenje:
4
2
11 3
2
112 9 3
0 28 3
10 / 1 . 0 ) 1 )( 2 ( 3
3
1 . 0
)! 2 (
!
3 : 1 . 0 ) 2 ( : ) (
1
2 , 1
2
=

=
+
=
= +
+ + =
=
+
= +
n
n
n n
n n
n
n
n P n P


1.2.11. Broj permutacija od n+2 elementa je vei 56 puta od broja permutacija od n elementa.
Odrediti n.
Reenje: 6
1
= n

1.2.12. Reiti jednainu: 30
)! 1 (
)! 1 (
=

+
n
n
.
Reenje:
5
2
11 1
2
120 1 1
0 30
30 ) 1 (
30
)! 1 (
)! 1 (
1
2 , 1
2
=

=
+
=
= +
= +
=

+
n
n
n n
n n
n
n


1.2.13. Reiti jednainu: 72
!
)! 2 (
=
+
n
n
.
Reenje: 7
1
= n
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

8
1.3. Kombinacije
Kombinacija k-te klase bez ponavljanja skupa S={ {{ {a
1
, a
2
, ... , a
n
} }} } je svaki njegov podskup od k
elemenata, 1 k n.
Broj kombinacija bez ponavljanja od n elemenata k-te klase odreujemo po formuli:
|
|

\
|
=

=
k
n
k n k
n
C
k
n
)! ( !
!

Kombinacije k-te klase od n elemenata u kojima se jedan elemenat moe ponavljati do k puta,
zovu se kombinacije sa ponavljanjem.
Broj kombinacija k-te klase od n elemenata sa ponavljanjem odreujemo po formuli:
|
|

\
| +
=
k
k n
C
k
n
1

Primer:
S={1, 2, 3, 4, 5} S={1, 2, 3, 4}
C
5
3
(bez ponavljanja): C
4
3
(sa ponavljanjem):

123 234 345 111 222 333 444
124 235 112 221 331 441
125 245 113 223 332 442
134 114 224 334 443
135 123 234 341
145 124


Zadaci

1.3.1. Koliko se razliitih grupa po 4 uenika moe izabrati od 12 kvalifikovanih uenika koji e
reprezentovati kolu na takmienju?
Reenje:
495
! 8 ! 4
! 12
4
12
=

= C

1.3.2. Na jednom ahovskom turniru uestvuje petnaest ahista. Svaki treba da odigra partiju sa
svakim. Koliko e biti odigrano partija na turniru?
Reenje:
105
! 13 ! 2
! 15
2
15
=

= C

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

9


1.3.3. Odrediti broj dijagonala konveksnog petougla i n-tougla.
Reenje:
5 5
! 3 ! 2
! 5
5
2
5
=

= C
n n n n n n
n
n
n C
n
2
3
2
1
) 1 (
2
1
)! 2 ( ! 2
!
2 2
= =

=

1.3.4. Dat je skup A={a
1
, a
2
, ... , a
6
}. Odrediti sve podskupove skupa A koji: ne sadre elemente
a
4
, a
5
i a
6
; sadre sve elemente skupa A.
Reenje:
- a
1
, a
2,
a
3
3 3
3
2
3
1
3
0
3
2 8 1 3 3 1 = = + + + = + + + C C C C
- A
6 6
6
5
6
4
6
3
6
2
6
1
6
0
6
2 64 1 6 15 20 15 6 1 = = + + + + + + = + + + + + + C C C C C C C

1.3.5. Odrediti broj svih podskupova skupa koji ima n elemenata.
Reenje:
n
n n n
C C C 2 ...
2 1 0
= + + +

1.3.6. Za delegaciju kole treba izabrati, od 10 uenika koji govore nemaki i 15 koji govore
engleski jezik, pet uenika od kojih bar jedan govori engleski. Na koliko naina se moe
obaviti izbor?
Reenje:
52878 10
5
15
1
15
4
10
2
15
3
10
3
15
2
10
4
15
= + + + + C C C C C C C C

1.3.7. Na jednom ahovskom turniru odigrano je 210 partija. Odrediti broj uesnika ako se zna
da je svaki uesnik odigrao partiju sa svakim.
Reenje:
210
)! 2 ( ! 2
!
210
2
=

=
n
n
C
n

21
2
41 1
2
1680 1 1
0 420
420 ) 1 (
1
2 , 1
2
=

=
+
=
=
=
n
n
n n
n n


1.3.8. Reiti jednainu:
4
2
3
5
+
=
n n
C C .
Reenje:
3 , 14
2 1
= = n n
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

10


1.3.9. Reiti jednainu: ) 1 ( 7 2
3
1
2
1
= +

+
n C C
n
n
n
.
Reenje:
5
2
7 3
2
40 9 3
) 1 ( 7
)! 4 ( ! 3
)! 1 (
2
)! 2 ( ! 3
)! 1 (
) 1 ( 7 2
1
2 , 1
3
1
2
1
=

=
+
=
=

+
= +

+
n
n
n
n
n
n
n
n C C
n
n
n


1.3.10. Koliko ima trouglova ije duine stranica imaju vrednosti u skupu {5, 6, 7, 8}?
Reenje:
20
! 3 ! 3
! 6
3
4
= = C

1.3.11. Imamo na raspolaganju 6 automobila, a 9 ljudi eli da vozi. Na koliko naina se to moe
izvesti ako redosled automobila: nije bitan; bitan je?
Reenje:
- 84
6
9
= C
- 60480
6
9
= V

1.3.12. Broj kombinacija druge klase od x elemenata sa ponavljanjem iznosi 276. Odrediti x.
Reenje:
23
0 552
552 ) 1 (
276
)! 1 ( ! 2
)! 1 (
276
1
2
2
=
= +
= +
=

+
=
x
x x
x x
x
x
C
x


1.3.13. Broj kombinacija tree klase bez ponavljanja od x elemenata odnosi se prema broju
kombinacija tree klase od istog broja elemenata sa ponavljanjem kao 7:15. Odrediti x.
Reenje: 8 = x


1.3.14. Odrediti n i k ako je: V
n
k
=24 i C
n
k
=4.
Reenje:
3
4
=
=
k
n



Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

11
1.4. Binomni obrazac
Ako je n bilo koji prirodan broj i a i b bilo koji kompleksni brojevi, tada je:

=

|
|

\
|
=
|
|

\
|
+
|
|

\
|

+ +
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
= +
n
k
k k n n n n n n n
b a
k
n
b
n
n
b a
n
n
b a
n
b a
n
a
n
b a
0
1 1 2 2 1 1
1
...
2 1 0
) (

gde je
|
|

\
|
k
n
binomni koeficijent i 1kn.
Opti lan u razvijenom obliku binoma (a+b)
n
dat je formulom:
k k n
k
b a
k
n
T

+
|
|

\
|
=
1

Paskalov trougao prikazuje koeficijente uz a
n-k
b
k
u razvoju binoma:
( )
( )
( )
( )
3 2 2 3 3
2 2 2
1
0
3 3
2
1
b ab b a a b a
b ab a b a
b a b a
b a
+ + + = +
+ + = +
+ = +
= +

...
1
1 1
1 2 1
1 3 3 1
1 4 6 4 1
...

Zadaci

1.4.1. Primeniti binomnu formulu na binom: (2x+5)
4
.
Reenje:
625 1000 600 160 16
625 125 2 4 25 4 6 8 20 16
5
4
4
5 ) 2 (
3
4
5 ) 2 (
2
4
5 ) 2 (
1
4
) 2 (
0
4
) 5 2 (
2 3 4
2 3 4
4 3 2 2 3 4 4
+ + + + =
= + + + + =
=
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
= +
x x x x
x x x x
x x x x x

1.4.2. Odrediti peti lan u razvijenom obliku binoma:
12
3
2
2
1
|
|

\
|
+ x x .
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

12
3
20
3
8
4 4
3
2
8
2
1
5
495
2 3 4
9 10 11 12
) ( ) (
4
12
x x x x x T =


=
|
|

\
|
=

1.4.3. Odrediti lan koji ne sadri x u razvijenom obliku binoma: ( )
12
2
+ x x .
Reenje:
4
0 3 12
12
) (
12
2 12 2 12
1
=
=
|
|

\
|
=
|
|

\
|
=

+
k
k
x
k
x x
k
T
k k k k
k

Peti lan ne sadri x.

1.4.4. U razvijenom obliku binoma
11
2
1
3
1
|
|

\
|
+ x x
odrediti lan koji posle sreivanja sadri x sa
izloiocem 5.
Reenje:
5
2 3 3
11
5
2
1
11
3
1
) ( ) (
x x x
x x x
k k
k k
=
=



5 5 5
9
165
2 3
9 10 11
8
11
8
30 3 2 22
5
2 3
11
x x x T
k
k k
k k
=


=
|
|

\
|
=
=
= +
= +



1.4.5. Odrediti 13. lan u razvijenom obliku binoma
n
x
x )
3
1
9 ( , ako je binomni koeficijent
treeg lana jednak 105.
Reenje:
3
6 6
3 6 12 3
1 12
1
2 , 1
2
455
3
1
3
2 3
13 14 15
)
3
1
( ) 9 (
12
15
15
2
840 1 1
0 210
210 ) 1 (
105
! 2 )! 2 (
!

+
=


=
|
|

\
|
=
=
+
=
=
=
=

x
x
x
x
x T
n
n
n n
n n
n
n


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

13
1.4.6. Zbir koeficijenata prvog, drugog i treeg lana u razvijenom obliku binoma
n
x
x
|

\
|
+
1
2
jednak je 46. Odrediti lan koji ne sadri x.
Reenje:

9
2
360 1 1
0 90
92 ) 1 ( 2 2
46
! 2 )! 2 (
!
1
46
2 1 0
2 2 , 1
2
=
+
=
=
= + +
=

+ +
=
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
n n
n n
n n n
n
n
n
n n n


( )
84
2 3
7 8 9
6
9
7
6
0 2 18
9
1
9
1
1
1
2 18
9
2
9
2
2
=


=
|
|

\
|
=
=
=
|
|

\
|
= |

\
|
|
|

\
|
= +
|

\
|
+
|

\
|
+

T
k
k k
x x
k x
x
k
Tk
x
x
x
x
k k
k
k
n


1.4.7. Binomni koeficijent treeg lana u razvijenom obliku binoma ( )
n
x x x
5
+ jednak je 78.
Odrediti lan koji ne sadri x.
Reenje:
n=13,
k k
k
x x
k
T
5 13
2
3
1
) (
13

+

|
|

\
|
= , k=3
1.4.8. Zbir binomnih koeficijenata drugog i treeg lana u razvijenom obliku binoma
n
x x
|
|

\
|
+

3
2
2
3
jednak je 136. Odrediti lan koji ne sadri x
8.5
.
Reenje:
n=16,
k
k
k
x x
k
T
|
|

\
|

|
|

\
|
=

+
3
2
16
2
3
1
) (
16
, k=15

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

14
2. -POLJE DOGAAJA
- skup svih moguih ishoda (dogaaja) koji se mogu oekivati pri nekom opitu.
Primer: opit je bacanje kocke, a ={1, 2, 3, 4, 5, 6}
- elementarni dogaaj, pojedini ishod ili rezultat (elemenat skupa ).
Primer: pala je estica.
A dogaaj koji je bilo koji podskup skupa .
Primer: pojava parnog broja
Siguran dogaaj dogaaj koji se realizuje uvek.
Nemogu dogaaj prazan podskup , dogaaj ija je realizacija nemogua.
Analogno relacijama i operacijama u Teoriji skupova i ovde moemo posmatrati relacije:
implikacija () AB (A povlai B) znai da se B realizuje kad se realizuje A. Ako AB i
BA u pitanju su identini dogaaji.
komplementaran ili suprotan dogaaj dogaaja A A
c
ili A je dogaaj koji se realizuje samo
ako se dogaaj A ne realizuje.
presek ili proizvod dogaaja AB ili AB znai dogaaj koji se realizuje samo kada se
realizuju i dogaaj A i dogaaj B.
unija dogaaja AB ili A+B (kada su A i B disjunktni dogaaji) znai dogaaj koji se
realizuje ako se realizuje bar jedan od dogaaja A i B.
razlika dogaaja A/B ili AB=AB
c
znai dogaaj koji se realizuje kada se realizuju oni ishodi
koji pripadaju dogaaju A, a ne pripadaju dogaaju B.
simetrina razlika dogaaja AB=(A-B)(B-A)=(AB)-AB
disjunktni dogaaji AB=AB= znai da se dogaaji ne mogu istovremeno ostvariti.
Proirenje operacija unije i preseka na konano i prebrojivo mnogo dogaaja:
U
I
n
i
n n
n
i
i n
A A A A
A A A A
1
2 1
1
2 1
...
...
=
=
=
=

Ako je A=B
1
+B
2
+...+B
n
, B
i
B
j
= za ij, A je rastavljen na n posebnih inilaca. Ako njihova unija
ini , dogaaji B
i
obrazuju potpunu grupu dogaaja.

Klasa F dogaaja koji se posmatraju kod opita sa sluajnim ishodima je -polje dogaaja (ili -
algebra), ako:
1. F,
2. AF A
c
F
3. A
n
F, n=1, 2, ...
U
n
n
n
F A
1 =

dogaaj koji se realizuje ako se realizuje svaki
od dogaaja Ai, i=1,...n.
...
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

15
Vai i da ako prazan skup pripada F onda proizvod svih A
n
takoe pripada F.
Vae sledei identiteti:
Komutativnost preseka i unije: AB=BA; AB=BA
Asocijativnost preseka i unije: A(BC)=(AB)C; A(BC)=(AB)C
Distributivni zakon: A(BC)=ABAC; A (BC)=(AB)(AC)
Zakon jedinice: A=A; A=; A=; A=A
De Morganovi zakoni: (AB)
c
=A
c
B
c
; (AB)
c
=A
c
B
c
;
( )
U I
c
i
c
i
A A = ; ( )
I U
c
i
c
i
A A =
Idempotentni zakon: AA=A; AA=A

c
=; AA
c
=; AA
c
=; (A
c
)
c
=A;
c
=
AB=AA
c
B
n
c c c
i
n
i
c
i
A A A A A A A A A ... ...
1 3 2
1
2 1 1
+ + + + =
=
U

Zadaci

2.1. etiri studenta Aca, Bojan, Darko i Marko polau ispit. Ako sa A, B, D i M oznaimo
njihove uspehe na ispitu, izraziti sledee dogaaje: E nijedan nije poloio, F poloila su
dva studenta, G poloio je samo Bojan, H - poloili su svi i I - poloio je makar jedan od
njih.
Reenje:
E=A
c
B
c
D
c
M
c

F= ABD
c
M
c
+ AB
c
DM
c
+ AB
c
D
c
M+ A
c
BDM
c
+ A
c
BD
c
M+ A
c
B
c
DM
G= A
c
BM
c
D
c
H=ABDM
I= ABDM

2.2. Bacaju se istovremeno novi i numerisana kocka, pri emu se registruje pojava pisma i
grba na noviu, kao i pojava broja na gornjoj strani kocke. Opisati skup ishoda.
Reenje:

{
} ) 6 , ( ), 5 , ( ), 4 , ( ), 3 , ( ), 2 , )( 1 , (
), 6 , ( ), 5 , ( ), 4 , ( ), 3 , ( ), 2 , ( , ) 1 , (
G G G G G G
P P P P P P =


2.3. U kutiju su 4 cedulje numerisane brojevima 1,2,3,4. Na sluajan nain se iz kutije izvlai
jedna po jedna cedulja bez vraanja i to sve dok se ne izvue cedulja na kojoj je neparan
broj. Opisati prostor ishoda.
Reenje:

} { 243 , 241 , 423 , 421 , 43 , 41 , 23 , 21 , 3 , 1 =

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

16
2.4. Baca se kocka i registruje broj koji se pojavi na gornjoj strani. Neka je dogaaj A: pada broj
manji od 3, a dogaaj B: pada broj manji od 5. Opisati prostor ishoda, kao i dogaaje A i
B.
Reenje:
} { 6 , 5 , 4 , 3 , 2 , 1 = , } { } { 4 , 3 , 2 , 1 , 2 , 1 = = B A

2.5. Dokazati sledee jednakosti za ma koje dogaaje A,B,C:
a) ) )( ( C A B A BC A =
b) B A AB AB B A
c c
=

Reenje:
a)
) ( ) ( )) ( ) ((
)) ( ( )) ( (
C A B A C A B A
C B A C B A






b)
B A B A B A A A
B A A B A A B A B B A B A AB AB B A
C
C C C C C C
+ = + = + + =
= + = + = + + = + + = +
) ( ) )( (
) (



2.6. Neka je B A . Uprostiti izraze:AB, A+B,ABC,A+B+C.
Reenje:
C B C B C B A C B A
AC C A C B A ABC
B B A B A
A B A AB
+ = = = + +
= = =
= = +
= =


2.7. Dokazati da dogaaji
C C C C C C
A A A A A A A A A
3 2 1 3 2 1 2 1 1
, , , obrazuju potpun sistem dogaaja.
Reenje:

= + = + =
= + + = + + = + + =
= + + + = + + +
C C
C C C C C C C C
C C C C C C C C C C
A A A A
A A A A A A A A A A A A A A
A A A A A A A A A A A A A A A A
1 1 1 1
2 2 1 1 2 1 2 1 1 2 1 2 1 1
3 3 2 1 2 1 1 3 2 1 3 2 1 2 1 1
) (
) (

=
2 1 1
A A A
C

=
3 2 1 1
A A A A
C C

=
C C C
A A A A
3 2 1 1

=
3 2 1 2 1
A A A A A
C C C

=
C C C C
A A A A A
3 2 1 2 1

=
C C C C C
A A A A A A
3 2 1 3 2 1


2.8. Dokazati da dogaaji AB, A
C
B,AB
C
,A
C
B
C
obrazuju potpun sistem dogaaja ako su A i B
proizvolji dogaaji.
Reenje:

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

17
= + = + =
= + + + = + + +
C C
C C C C C C C
B B B B
A A B A A B B A AB B A AB ) ( ) (

= B A AB
C

=
C
AB AB
=
C C
B A AB
=
C C
AB B A
=
C C C
B A B A
=
C C C
B A AB

2.9. Dokazati da je ) ( ) ( ) ( ) (
c c c c
B A B A B A B A M = nemogu dogaaj.
Reenje:
= = =
C C C C C
B B B B A A B A A B ) ( ) (

2.10. Uprostiti izraz ( )( )( )
C C
C B C B C B A =
Reenje:
C B A =

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

18
3. DEFINICIJE VEROVATNOE DOGAAJA
Klasina definicija verovatnoe
Imamo prostor elemetnarnih dogaaja { }
n
,..., ,
2 1
= i dogaaj { }
im i
A ,...,
1
= podskup
, gde je 1i
1
<i
2
<...<i
m
n. Tada verovatnou dogaaja A odreujemo prema:
n
m
A p = ) (
gde su: n broj svih moguih ishoda
m broj povoljnih ishoda za dogaaj A
Statistika definicija verovatnoe
n(A) broj realizacija dogaaja A u n opita 0n(A)1
n
A n ) (
relativna frekvencija dogaaja A
n
A n
A f
r
) (
) ( =
Za dovoljno veliko n frekvencija dogaaja A je skoro konstantna vrednost i ona se uzima za
verovatnou dogaaja A.

Frekvencija dogaaja A tei verovatnoi dogaaja A, kad se n uveava, ako za proizvoljno malo
, verovatnoa nejednakosti
( )
|

\
|
p
n
A n
tei jedinici.:
( )
1 |

\
|

n
p
n
A n
p
Geometrijska definicija verovatnoe
Proirenje klasine definicije verovatnoe na beskonaan broj sluajeva je geometrijska
verovatnoa:

) (
) (
) (
G povrina
g povrina
A p =
gde su: G oblast na koju moe pasti sluajno baena taka
g oblast ija je povrina proporcionalna verovatnoi da taka padne u nju (ne zavisi od oblika i
poloaja oblasti) i gG.




g
G
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

19
Zadaci
3.1. Kuglica je izvuena iz kutije u kojoj se nalazi 4 bele, 3 crvene i 4 plave kuglice. Odrediti
verovatnou da izvuena kuglica:
a) bude bela
b) bude bela ili crvena
c) nije crvena
Reenje:
a)
11
4
) ( = A p
b)
11
7
) ( = B p
c)
11
8
) ( = C p

3.2. Sluajno je izabran telefonski broj sa 6 cifara. Kolika je verovatnoa da su u njemu sve cifre
razliite?
Reenje:
1512 . 0
10
151200
) (
151200
! 4
! 10
10
6
6
10
6
6
10
= = =
= = =
= =
n
m
A p
V m
V n

3.3. Meta se sastoji iz 3 zone ija je verovatnoa pogaanja redom 0.15, 0.25 i 0.35. Koja je
verovatnoa da se pri gaanju meta promai?
Reenje:
025 75 . 0 1 ) (
75 . 0 35 . 0 25 . 0 15 . 0 ) (
= =
= + + =
c
A p
A p

3.4. Bacaju se dve numerisane kocke. Odrediti verovatnou dogaaja A: pao je zbir 8 i B: pao je
proizvod 8.
Reenje:
36 6 V n
2
2
6 = = =
A dobijen je zbir 8 ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) { } 4 , 4 , 3 , 5 , 5 , 3 , 2 , 6 , 6 , 2 = A , m
1
=5
p(A) =
36
5

A
2
dobijen je proizvod 8 ( ) { } ) 2 , 4 ( , 4 , 2 = B , m
2
=2
p(B) =
36
2


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

20
3.5. ta je verovatnije dobiti pri bacanju dve kocke: zbir 11 ili zbir 12?
Reenje:
36 6 V n
2
2
6 = = =
A
1
dobijen je zbir 11 ( ) ( ) { } 5 , 6 , 6 , 5
1
= A , m
1
=2
p(A
1
) =
36
2

A
2
dobijen je zbir 12 ( ) { } 6 , 6
2
= A , m
2
=1
p(A
2
) =
36
1


3.6. Kolika je verovatnoa da e se na dvema baenim kockama dobiti zbir taaka 10 ili ako se to
ne dogodi, da e se pri ponovljenom bacanju dobiti zbir 8?
Reenje:

A- zbir 10 : 46,64,55
12
1
36
3
) ( = = A p
B zbir 8: 26,62,35,53,44
36
5
) ( = B p
C A+A
c
B 21 . 0
36
5
36
33
36
3
) ( = + = C p

3.7. U kutiji se nalazi 6 belih i 4 crvene kuglice. Odjednom se izvlai tri kuglice. Nai
verovatnou da e se meu njima nai makar jedna bela kuglica.
Reenje:
30
29
120
4
1 ) (
4
120
! 3 ! 7
! 10
3
4
3
10
= =
= =
= = =
c
A P
C m
C n

) ( A p izvuena je crvena kuglica
3.8. Kupac je kupio 7 sijalica od 40W, 5 sijalica od 60W i 3 sijalice od 100W. Usput je razbio 3
sijalice. Kolika je verovatnoa da razbijene sijalice imaju ukupno 180W?
Reenje:
16 . 0
455
73
) (
73 3
455
3
5
2
7
3
15
=
= + =
= =
A p
C C m
C n


3.9. U prodavnici je 30 sijalica, od kojih je 6 boljeg kvaliteta, ali se ne zna koje su to sijalice.
Ako je kupac kupio 4 sijalice, koja je verovatnoa da je meu njima tano dve boljeg
kvaliteta?
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

21
15 . 0 ) ( = A p

3.10. Na raspolaganju su dui 2, 4, 5, 7 i 9 cm. Kolika je verovatnoa da se od 3 sluajno
izabrane dui moe konstruisati trougao?
Reenje:
10
2
4 5
3
5
=

= = C n , 479 , 579 , 457 , 245 : m 4 . 0


10
4
) ( = = A p

3.11. Ako konstruiemo jednakostranian trougao ivice 3 cm, nai verovatnou da je rastojanje
izmeu temena trougla i neke sluajno izabrane take unutar trougla vee od 1.
Reenje:
6 . 0
4
3 9
2
1 ) ( =

A p

3.12. U kvadrat upisan je krug. Izraunati verovatnou da e sluajno izabrana taka kvadrata
biti van kruga.
Reenje:

G=a
2
g=
4
)
2
(
2
2 2
a a
r = =
4
1
4
1 ) (
2
2

= =
a
a
A p

3.13. U krug upisan je kvadrat. Izraunati verovatnou da e sluajno izabrana taka u krugu biti
i u kvadratu.
Reenje:

2 r a = 64 . 0
2 2
) (
2
2
= =
r
r
A p


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

22
4. AKSIOMATSKO ZASNIVANJE TEORIJE VEROVATNOE
Klasa F dogaaja koji se posmatraju kod opita sa sluajnim ishodima je -polje dogaaja (ili
algebra dogaaja), ako:
F,
AF A
c
F
A
i
F, i=1, 2, ...
U
n
i
i
F A
1 =


Vai i da ako prazan skup pripada F onda proizvod svih A
i
takoe pripada F. Takoe algebri
dogaaja F pripadaju B A i ( )
c
B A . ( ( ) ( )
c c
B A B A B A = ,
( ) ( ) ( )
c c c
B A B A B A = )
Definicija: Neka je F -polje dogaaja i R
+
skup svih nenegativnih realnih brojeva. Neka je,
dalje, preslikavanje: p:F R
+
takvo da su zadovoljeni sledei uslovi:
normiranost p()=1
-aditivnost A
i
F, A
i
A
j
= za ij
( )

=
=
|
|

\
|
1 1 i
i
i
i
A p A p
U

aditivnost A
i
F, i=1, 2, , n, A
i
A
j
= za ij
( )

= =
=
|
|

\
|
n
i
i
n
i
i
A p A p
1 1
U

Tada se trojka (, F, p) naziva prostor verovatnoe. Posledice definicije su:
( )
( ) ( )
( ) ( )
( )
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) B p A p B A p
AB p B p A p B A p
A p F A
B p A p B A
A p A p
p
c
+
+ =


=
=
1 0
1
0

Nejednakost u poslednjem sluaju vai ako su dogaaji A i B disjunktni.
Ako je p(A)=1 kaemo da je dogaaj A skoro siguran (s. s.), a ako je p(A)=0 kaemo da je
dogaaj A skoro nemogu (s. n.).

Zadaci
4.1. Kod bacanja numerisane kocke, neka je dogaaj A: pao je paran broj. Odrediti - algebru
koja sadri A.
Reenje:


} {
} {
{ } { } { { }} 6 , 5 , 4 , 3 , 2 , 1 , 5 , 3 , 1 , 6 , 4 , 2 ,
, 5 , 3 , 1
, 6 , 4 , 2
=
=
=
F
A
A
c
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

23
4.2. Kod bacanja numerisane kocke, neka je dogaaj A: pao je paran broj, a dogaaj B: pao je
broj deljiv sa 3. Odrediti - algebru koja sadri A i B.
Reenje:
} {
} {
{
} { } 6 , 5 , 4 , 3 , 2 , 1 ), ( ) ( ), ( ) (
, , , , , , , , , , , , ,
, 6 , 3
, 6 , 4 , 2
= = =
=
=
=
c c c c
c c c c c c c c c c
B A B A B A B A B A B A
B A B A B A B A B A B A B A B A B A B A F
B
A


4.3. Pokazati da iz D C sledi ) ( ) ( ) \ ( C p D p C D p = .
Reenje:
) ( ) ( ) \ ( ) \ ( ) ( ) ( ) \ (
)) \ ( ) (( ) (
) \ (
C p D p C D p C D p C p D p C D C
C D C p D p
C D C D D C
= + = =
=
=


4.4. Koliko je p(ABCD)? Uputstvo: odrediti prvo p(ABC).
Reenje:
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
)) ( ) (( ) ( ) ( ) ( ) (
)) ( ( ) ( ) ( ) (
C B A p C A B A p C B p C p B p A p
C A B A p C B p C p B p A p
C B A p C B p A p C B A p
+ + + =
= + + =
= + =

) (
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
)) ( ) ( ) (( ) ( ) (
) ) (( ) ( ) ( ) (
D C B A
D C A p D B A p D C B p D C p D B p D A p
D p C B A p C A B A p C B p C p B p A p
D C D B D A p D p C B A p
D C B A p D p C B A p D C B A p

+ + +
+ + + + =
= + =
= + =

4.5. Poznate su verovatnoe dogaaja A i AB. Odrediti p(AB
c
).
Reenje:
) ( ) ( ) (
) ( ) ( ) \ (
) ( ) \ ( ) (
) ( )) \ ( ) ((
) \ ( ) (
) \ ( ) (
B A p A p AB p
B A p A p B A p
A p B A p B A p
A p B A B A p
B A B A
A B A B A
c
=
=
= +
=
=
=

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

24
5. USLOVNE VEROVATNOE
Verovatnoa dogaaja A pod uslovom da se realizovao dogaaj B, p(A/B) ili p
B
(A) se odreuje
prema:
( ) ( )
( ) A p
AB p
A B p B p
A
) (
/ = =
Ovim je odreena nova verovatnoa i novi prostor (, F, p
A
). Ova verovatnoa zadovoljava
uslove (aksiome):
nenegativnost: ( ) 0 B p
A

normiranost: ( ) 1 =
A
p
( )


=

=
= |

\
|
1 1 i
i A
i
i A
B p B p
Imamo da je: ( ) 1 = A p
A
( ) 1 / B A p

Takoe sledi pravilo mnoenja:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) B A p B p A B p A p AB p / / = =
Nezavisni dogaaji Dogaaj A je nezavisan od dogaaja B akko je ( ) ( ) B p B p
A
= , u tom
sluaju je ( ) ( ) ( ) B p A p AB p = . Osobine nezavisnih dogaaja:
proizvoljan dogaaj A i siguran dogaaj su nezavisni: ( ) ( ) ( ) = p A p A p
nezavisni su i dogaaji A i : ( ) ( ) ( ) ( ) = = = = p A p A p p A 0 0 ,
ako su nezavisni dogaaji A i B, nezavisni su i A i B
c
, A
c
i B i A
c
i B
c

ako su nezavisni A i B
1
i A i B
2
nezavisni su i A i +
2 1 2 1
, B B B B

Odnos izmeu nezavisnih i disjunktih dogaaja:
ako su dogaaji A i B nezavisni i sa pozitivnim verovatnoama onda su disjunktni
ako su dogaaji A i B sa pozitivnim verovatnoama disjunktni onda su zavisni
dogaaji
n
A A A ,..., ,
2 1
su nezavisni u ukupnosti ako postoji meusobna nezavisnost
proizvoljnih r ( ) n r takvih dogaaja, tj. ako za svaku konanu kolekciju
( ) n r i i i A A A
r in i i
, ... 1 , ,..., ,
2 1 2 1
vai:
( ) ( ) ( ) ( )
in i i in i i
A p A p A p A A A p ... ,..., ,
2 1 2 1
=
Ako su dogaaji
n
A A A ,..., ,
2 1
uzajamno disjunktni sa pozitivnim verovatnoama ija je suma ,
tada za svako BF vai formula totalne verovatnoe:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) B p A p B p A p B p A p B p
An n A A
+ + + = ...
2 2 1 1

p(A
i
) su apriorne verovatnoe (unapred poznate), A
i
su hipoteze, p
Ai
(B) su aposteriorne
verovatnoe
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

25
Bajesova formula: ( )
( ) ( )
( )
( ) ( )
( ) ( )

=
= =
n
j
j j
i i i i
i
A B p A p
A B p A p
B p
A B p A p
B A p
1
/
/ /
/
Tumaenje: realizacija dogaaja B je nastupila pod hipotezom (uzorkom) A
i
.

Zadaci:

5.1.Odrediti verovatnou da sluajano izbran prirodni broj:
a) bude deljiv sa 2 i sa 3,
b) ne bude deljiv sa 2 ili sa 3.
Reenje:
A: broj deljiv sa 2, B: broj deljiv sa 3
a)
3
1
) ( ,
2
1
) ( = = B p A p ,
6
1
3
1
2
1
) ( ) ( = = = AB p C p
b)
6
5
3
1
3
2
2
1
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( = + = + = =
c c c c c c
B A p B p A p B A p D p

5.2. Ako je p(A)=0.9, p(B)=0.8, pokazati da je p(A/B) 0.875.
Reenje:
1 ) (
875 . 0
8 . 0
1 8 . 0 9 . 0
) (
) ( ) ( ) (
) (
) (
) / (

=
+

+
= =
B A p
B p
B A p B p A p
B p
AB p
B A p


5.3. Iz skupa S={1,2,3,...,20} je sluajno izabran jedan broj. Ako je poznato da je izabrani broj
deljiv sa 3 kolika je verovatnoa da je u pitanju paran broj?
Reenje:
2
1
20
6
20
3
) (
) (
) / (
20
6
) (
2
1
) (
} 18 , 12 , 6 {
18 , 15 , 12 , 9 , 6 , 3 :
20 , 18 , 16 , 14 , 12 , 10 , 8 , 6 , 4 , 2 :
= = =
=
=
=
B p
AB p
B A p
B p
A p
B A
B
A



Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

26
5.4. Kolika je verovatnoa da e se na dvema baenim kockama dobiti zbir taaka 10 ili ako se to
ne dogodi, da e se pri ponovljenom bacanju dobiti zbir 8?
Reenje:

A- zbir 10 : 46,64,55
B zbir 8: 26,62,35,53,44
C A+A
c
B
p(A)=
36
3

p(B)=
36
5

p(A
c
)=
36
33

p(A
c
B)=0.126

p(C)=p(A)+p(A
c
B)=0.2

5.5. Student je izaao na ispit znajui 20 od 25 pitanja. Ispitiva je postavio 3 pitanja. Koja je
verovatnoa da student zna sva tri pitanja?
Reenje:
4956 . 0
23
18
24
19
25
20
) / ( ) / ( ) ( ) (
2 1 3 1 2 1 3 2 1
= = = A A A p A A p A p A A A p

5.6. ovek ima 5 kljueva od kojih samo jedan otvara vrata. Kljuevi su po obliku slini pa ih on
ne razlikuje. Da bi otvorio vrata on proba kljueve jedan za drugim, pa klju koji "ne
otvara" stavlja na stranu. Odrediti verovatnou da e mu za otvaranje vrata trebati
1,2,3,4,5 pokuaja.
Reenje:
5
1
1
2
1
3
2
4
3
5
4
) / ( ) / ( ) / ( ) / ( ) ( ) (
5
1
2
1
3
2
4
3
5
4
) / ( ) / ( ) / ( ) ( ) (
5
1
3
1
4
3
5
4
) / ( ) / ( ) ( ) (
5
1
4
1
5
4
) / ( ) ( ) (
5
1
) (
4 3 2 1 5 3 2 1 4 2 1 3 1 2 1 5
3 2 1 4 2 1 3 1 2 1 4
2 1 3 1 2 1 3
1 2 1 2
1
= =
= =
= = =
= = =
= = =
=
c c c c c c c c c c c c c c
c c c c c c c c c
c c c c c
c c
A A A A A p A A A A p A A A p A A p A p A p
A A A A p A A A p A A p A p A p
A A A p A A p A p A p
A A p A p A p
A p


5.7. Iz kutije u kojoj je m belih i n crnih kuglica odjednom je izvueno k kuglica. Pod
predpostavkom da su sve izvuene kuglice iste boje koja je verovatnoa da su sve crne?
Reenje:
A - izvueno je k kuglica
B- izvuene su crne ili bele kuglice
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

27
|
|

\
|
+
|
|

\
|
|
|

\
|
=
+
= =
+
+
k
m
k
n
k
n
C
C C
C
C
B p
AB p
B A p
k
m n
k
m
k
n
k
m n
k
n
) (
) (
) / (

5.8. Strelci A,B,C, gaaju po jednom u cilj nezavisno jedan od drugog, pogaajui ga sa
verovatnoama 0.6, 0.5 i 0.4. Ustanovljeno je da je cilj pogoen 2 puta. ta je verovatnije
da je strelac C pogodio ili promaio?
Reenje:
A,B,C - cilj je pogodio strelac A,B,C
D - cilj je pogoen dva puta
C AB BC A ABC D
c c c
+ + =
4 . 0 ) (
5 . 0 ) (
6 . 0 ) (
=
=
=
C p
B p
A p

38 . 0 4 . 0 5 . 0 6 . 0 4 . 0 5 . 0 4 . 0 6 . 0 5 . 0 6 . 0 ) ( = + + = D p
47 . 0
38 . 0
18 . 0
) (
) (
) (
)) ( (
) (
) (
) / ( = = =
+ +
= =
D p
ABC p
D p
C AB BC A ABC C p
D p
D C p
D C p
c c c c c c
c
53 . 0 47 . 0 1 ) / ( = = D C p
) / ( ) / ( D C p D C p
c
>
Verovatnije je da je strelac C pogodio!

5.9. Proizvodi fabrike dolaze na kontrolu ispravnosti kod 2 kontrolora sa verovatnoama 0.6 i
0.4. Verovatnoa da e proizvod biti proglaen ispravnim kod prvog kontrolora je 0.94, a
kod drugog 0.98. Proizvod je bio ispravan. Nai verovatnou da je proveru izvrio prvi
kontrolor.
Reenje:
p(A) = 0.6
p(B) = 0.4
p(C/A) = 0.94
p(C/B) = 0.98

p(C) = ) / ( ) ( ) / ( ) ( B C p B p A C p A p + = 0.956
p(A/C) = 59 . 0
) (
) / ( ) (
=
C p
A C p A p

5.10. U grupi sportista je 10 fudbalera, 8 koarkaa i 6 rukometaa. Verovatnoa da e postii
pogodak je za fudbalera 0.6, za koarkaa 0.8 i za rukometaa 0.75. Odrediti verovatnou
da e sluajno odabrani sportista postii pogodak. Koja je verovatnoa da koarka
poentira ?
Reenje:
p(A) = 10/24 = 0.42
p(B) = 8/24 = 0.33
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

28
p(C) = 6/24 = 0.25
p(D\A) = 0.6
p(D\B) = 0.8
p(D\C) = 0.75

p(D) = 0.7
p(B\D) = 0.377

5.11. U fabrici se 25% artikala proizvodi na maini A, 35% na maini B i 40% na maini C.
Maine A,B,C prave 5%, 4% i 2% karta respektivno. Svi proizvodi stavljaju se u isto
skladite. Kolika je verovatnoa da je taj neispravni artikal napravljen na maini A?
Reenje:
p(D) = 0.0345
p(A\D) = 0.36

5.12. Verovatnoa da dva blizanca budu istog pola je 0.64. Verovatnoa raanja mukog deteta
je 0.51. U sluaju raanja dece raznih polova oba redosleda su jednako verovatna. Nai
verovatnou da je drugi blizanac mukog pola ako je i prvi bio mukog pola.
Reenje:
65 . 0 35 . 0 1 ) / ( 1 ) / (
35 . 0
51 . 0
18 . 0
) (
) (
) / (
? ) / (
18 . 0 ) 64 . 0 1 ( 5 . 0 ) ( ) (
64 . 0 ) (
1 ) (
1 2 1 2
1
2 1
1 2
1 2
2 1 2 1
2 1 2 1
2 1 2 1 2 1 2 1
= = =
= = =
=
= = =
= +
= + + +
M Z p M M p
M p
Z M p
M Z p
M M p
M Z p Z M p
Z Z M M p
Z Z M Z Z M M M p


5.13. Predpostavlja se da meu istim brojem mukaraca i ena ima 5% daltonista mukaraca i
25% daltonista ena. Sluajno odabrana osoba je daltonista. Koja je verovatnoa da je ta
osoba mukarac?
Reenje:
p(C) = 0.15
p(A\C) = 0.17

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

29
6. NIZOVI NEZAVISNIH OPITA
S
m
dogaaj koji se realizuje kada se u n nezavisnih opita dogaaj A realizuje m puta.
Verovatnou dogaaja S
m
odreujemo prema Bernulijevoj emi:
( )
m n m
n
q p
m
n
m p

|
|

\
|
= 0mn p verovatnoa dogaaja A
q verovatnoa dogaaja A
c

U optem sluaju Bernulijeva ema ima oblik:
( )
k
m
k
m m
k
k n
p p p
m m m
n
m m m p ...
! !... !
!
,..., ,
2 1
2 1
2 1
2 1
=
U ovom sluaju vri se n nezavisnih opita i u svakom od njih se moe realizovati samo jedan od
dogaaja A
i
, i=1, 2, ... , k; p(A
i
)=p
i
; 1 ...
2 1
= + + +
k
p p p . Odreujemo verovatnou da se u n
ponovljenih opita dogaaj A
1
realizovao m
1
puta, dogaaj A
2
m
2
puta, ... , dogaaj A
k
m
k
puta.
q np m q np +
Lokalna Moavr-Laplasova teorema koristi se za priblino odreivanje verovatnoe
pojavljivanja datog dogaaja m puta u sluaju kada su vrednosti n i k velike, za p=q=0.5,
odnosno za n>100 i npq>20:
( )
( )
npq
e m p
x
x
n
1
2
1
2
2
43 42 1

= ( )
npq
x
1
= gde je
npq
np m
x

=
Funkcija (x) je Gausova funkcija, ije su vrednosti date u tabeli. Ova funkcija je parna: (x)=
(-x).
Integralna Moavr-Laplasova teorema:
( ) ( ) ( )
[ ]
npq
np x
b
npq
np x
a
x x x
a b dx e b x a p
b
a
x

= =


2
1
2 1
2
,
2
2


gde je vrednost funkcije (x) data u tabeli. Ova funkcija je neparna: (-x)=-(x).
Posledica ove teoreme je Bernulijev zakon velikih brojeva. Neka je proizvoljan pozitivan broj.
Interesuje nas granina vrednost verovatoe dogaaja M=
|
|

\
|
p
n
m
kada n , gde je m/n
relativna frekvencija dogaaja A verovatnoe p(A)=p:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

30
|
|

\
|
p
n
m
p
|
|

\
|
=

pq
n
dt e
pq
n
pq
n
t

2
2
1
2

Poasanova aproksimacija Bernulijeve eme koristi se za retke dogaaje, kada je malo p, tj.
np<20:
( ) ( )
( )



=

|
|

\
|
=

n n
n
m
m n
n
m
n n
p n p n
np
e
m
p p
m
n
m p
, 0 ,
!
1
0<<
Zadaci
6.1. U seriji jednog proizvoda ima 4% karta. Sluajno se 5 puta bira po jedan proizvod iz serije.
Nai verovatnou:
a) da se nee izvui ni jedan kart,
b) da e se najmanje 3 puta izvui kart.
Reenje:
a)

81 . 0 96 . 0 96 . 0 04 . 0
0
5
) (
0 , 5
96 . 0 1
, 04 . 0
5 5 0
= =
|
|

\
|
=
= =
= =
=
m p
m n
p q
p
n

b)
0006 . 0 ) 5 ( ) 4 ( ) 3 ( ) (
10 1 . 0 96 . 0 04 . 0
5
5
) 5 (
10 12 . 0 96 . 0 04 . 0
4
5
) 4 (
0006 . 0 96 . 0 04 . 0
3
5
) 3 (
5 , 4 , 3 , 5
96 . 0 1
, 04 . 0
5 5 5
6 0 5
5
4 4
5
2 3
5
= + + =
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
= =
= =
=

p p p A p
p
p
p
m n
p q
p

II nain
0 ) 39 . 6 ( ) 95 . 10 ( ) 5 3 (
95 . 10
5
, 39 . 6
3
=
=

= =

=
x p
npq
np
b
npq
np
a

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

31
Napomena: Vrednosti za potraiti u Tablici I proveriti!!!
6.2. Verovatnoa pogotka cilja je 0.25. Cilj se gaa 6 puta. Koja je verovatnoa da je cilj bio
pogoen:
a) 2 puta,
b) bar jedanput?
Reenje:
a)
3 . 0 02 . 0
! 4 ! 2
! 6
75 . 0 25 . 0
2
6
) 2 (
6
75 . 0 , 25 . 0
4 2
6

=
|
|

\
|
=
=
= =
p
n
q p

b)
82 . 0 75 . 0 25 . 0
0
6
1 ) 0 ( 1
6
75 . 0 , 25 . 0
6 0
6
=
|
|

\
|
=
=
= =
p
n
q p


6.3. Istraivanjem je utvreno da na svakih 1000 novoroenadi ima 515 deaka i 485 devojica.
U nekoj porodici ima etvoro dece. Kolika je verovatnoa da meu njima nema vie od 2
devojice.
Reenje:
7 . 0 37 . 0 26 . 0 07 . 0
515 . 0 485 . 0
2
4
515 . 0 485 . 0
1
4
515 . 0 485 . 0
0
4
) 2 ( ) 1 ( ) 0 (
2 , 1 , 0 , 4
515 . 0 , 485 . 0
2 2 3 4 0
4 4 4
= + + =
=
|
|

\
|
+
|
|

\
|
+
|
|

\
|
=
= + +
= =
= =
p p p
m n
q p


6.4. Vri se 10 gaanju u cilj pri emu je verovatnoa pogotka u jednom gaanju 0.2. Odrediti
verovatnou da broj pogodaka ne bude manji od 2 i ne vei od 4.
Reenje:

44295 . 0 ) 0 ( ) 58 . 1 ( ) 4 2 (
, 58 . 1
8 . 0 2 . 0 10
2 . 0 10 4 4
, 0
8 . 0 2 . 0 10
2 . 0 10 2 2
8 . 0 , 2 . 0 , 10
= =
=


=

=
=


=

=
= = =
x p
npq
np
b
npq
np
a
q p n

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

32
6.5. Broj dece u nekoj porodici je 10. Ako je verovatnoa raanja mukog deteta 0.5 odrediti
verovatnou:
a) da porodica ima 5 deaka i 5 devojica
b) da je broj deaka u porodici izmeu 5 i 8.
Reenje:
a)
246 . 0 5 . 0 5 . 0
5
10
) 5 (
10
5 . 0
5 5
10
=
|
|

\
|
=
=
= =
p
n
q p

b)
47042 . 0 ) 0 ( ) 897 . 1 ( ) 8 5 (
, 897 . 1
5 . 0 5 . 0 10
5 . 0 10 8 8
, 0
5 . 0 5 . 0 10
5 . 0 10 5 5
5 . 0 , 10
= =
=


=

=
=


=

=
= = =
x p
npq
np
b
npq
np
a
q p n


6.6. Verovatnoa da neki proizvod ne proe kontrolu je 0.2. Odrediti verovatnou da kod 400
sluajno izabranih proizvoda broj onih koji nisu proli kontrolu bude izmeu 70 i 100.
Reenje:
88814 . 0 39435 . 0 49379 . 0
) 25 . 1 ( ) 5 . 2 ( ) 25 . 1 ( ) 5 . 2 ( ) 100 70 (
, 5 . 2
8 . 0 2 . 0 400
2 . 0 400 100 100
, 25 . 1
8 . 0 02 400
2 . 0 400 70 70
8 . 0 , 2 . 0 , 400
= + =
= + = =
=


=

=
=


=

=
= = =
x p
npq
np
b
npq
np
a
q p n


6.7. Bacaju se dve kocke 155 uzastopno. Kolika je verovatnoa da e se zbir 8 pojaviti vie od
24, a manje od 30 puta?
Reenje:
25992 . 0 21566 . 0 47558 . 0 ) 574 . 0 ( ) 968 . 1 ( ) 30 24 (
36
31
,
36
5
, 155
35 , 53 , 44 , 62 , 26
= = =
= = =
x p
q p n

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

33
6.8. U proizvodnji metalih ipki je proseno 10% neispravnih. Sa kojom verovatnoom se moe
smatrati da e u seriji od 400 sluajno izabranih ipki biti ispravno vie od 299?
Reenje:
1 ) 10 ( ) 67 . 6 ( ) 400 300 (
1 . 0 , 9 . 0 , 400
+ =
= = =
x p
q p n

Napomena:
p=0.9 jer se u zadatku dat procenat neispravnih ipki.
Za svako a ili b koje je vee od 5 moe se uzeti priblina vrednost od 0.5.

6.9. Neka je verovatnoa pojave dogaaja A u svakom od 100 nezavisnih opita 0.8. Nai
verovatnou pojave dogaaja A od 75 do 90 puta.
Reenje:
8884 . 0 ) 25 . 1 ( ) 5 . 2 ( ) 90 75 (
2 . 0 , 8 . 0 , 100
= + =
= = =
x p
q p n


6.10. Nai broj potrebnih ponavljanja opita da bi se sa verovatnoom ne manjom od 0.95 moglo
tvrditi da je razlika izmeu frekvencije i verovatnoe p=0.5 najvie 0.01.
Reenje:
9604
98
96 . 1 02 . 0
475 . 0
25 . 0
01 . 0
95 . 0
25 . 0
01 . 0 2
5 . 0 5 . 0
01 . 0 2 2 01 . 0 5 . 0
95 . 0 01 . 0
95 . 0 ) ( , 5 . 0 ?,

|
|

\
|

|
|

\
|

|
|

\
|

=
|
|

\
|
=
|
|

\
|

|
|

\
|

= = =
n
n
n
n
n
n
pq
n
n
m
p
p
n
m
p
n p q p n



6.11. Posejano je 600 zrna kukuruza. Verovatnoa klijanja jednog zrna je 0.9. Nai granicu
apsolutnog odstupanja frekvencije proklijalog semena od verovatnoe p=0.9 ako ta granica
treba da bude garantovana sa verovatnoom 0.995.
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

34
( )
( )
034 . 0
81 . 2 65 . 81
4975 . 0 65 . 81
995 . 0 65 . 81 2
1 . 0 9 . 0
600
2 9 . 0
600
995 . 0 9 . 0
600
995 . 0 ) ( , 1 . 0 , 9 . 0 , 600 ?,
=
=
=
=
|
|

\
|

=
|
|

\
|

=
|
|

\
|

= = = = =

m
p
m
p
n p q p n


6.12. Odrediti verovatnou da pri bacanju novia 100 puta relativna frekvencija pojave grba
odstupa od verovatnoe 0.5 vie od 0.1 puta.
Reenje:
( )
0455 . 0 9545 . 0 1 1 . 0 5 . 0
100
9545 . 0 47725 . 0 2 2 2
5 . 0 5 . 0
100
1 . 0 2 1 . 0 5 . 0
100
? 1 . 0 5 . 0
100
5 . 0 , 100 , 1 . 0
= =
|
|

\
|
>
= =
|
|

\
|

=
|
|

\
|

=
|
|

\
|

= = = =
m
p
m
p
m
p
q p n


6.13. U partiji od 10000 proizvoda ima 6000 proizvoda prve klase. Kolika je verovatnoa da u
uzorku od 100 proizvoda bude 70 proizvoda prve klase?
Reenje:
01 . 0 0498 . 0 2 . 0 ) 04 . 2 (
899 . 4
1
) 70 (
04 . 2
4 . 0 6 . 0 100
6 . 0 100 70
) (
1
) 70 (
4 . 0 , 6 . 0 , 70 , 100
100
100
= =
=


=

=

= = = =

p
npq
np m
x
x
npq
p
q p m n


6.14. U kutiji je 5 plavih i 50 crnih kuglica. Kolika je verovatnoa da se u 10 nezavisnih izbora
sa vraanjem 3 puta izvue plava kuglica?
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

35
05 . 0
! 3
9 . 0
!
) 3 (
9 . 0 09 . 0 10
11
10
,
11
1
, 3 , 10
9 . 0
3
10
= = =
= =
= = = =

e e
m
p
q p m n
m



6.15. Nai verovatnou da se od 500 sluajno izabranih ljudi estoro rodilo 1.aprila.
Reenje:
002 . 0
! 6
37 . 1
!
) 6 (
37 . 1
365
364
,
365
1
, 6 , 500
37 .. 1
6
500
= = =
=
= = = =

e e
m
p
q p m n
m



6.16. Prema podacima tehnike kontrole proseno kod 2% asovnika treba izvriti dopunsko
regulisanje.
a) Koja je verovatnoa da se na 290 od 300 sluajno izabranih asovnika ne vri dopunsko
regulisanje?
b) Ako se kod 300 asovnika nae najmanje 11 kod kojih treba izvriti dopunsko
regulisanje, cela partija se ne prihvata. Koja je verovatnoa da se partija prihvati?
Reenje:
a)
04 . 0
! 10
6
!
) 10 (
6
98 . 0 , 02 . 0 , 290 , 300
6
10
300
= = =
=
= = = =

e e
m
p
q p m n
m


b)
98 . 0 02 . 0 1 ) 11 ( 1
02 . 0
! 11
6
!
) 11 (
6
98 . 0 , 02 . 0 , 11 , 300
300
6
11
300
= = =
= = =
=
= = = =

p p
e e
m
p
q p m n
m



6.17. Za jedan sat telefonska centrala dobije proseno 60 poziva. Nai verovatnou da nee biti
ni jednig poziva za vreme trajanja od 30 minuta.
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

36
61 . 0
! 0
5 . 0
!
) 0 (
5 . 0
60
1
, 0 , 30
5 . 0
0
30
= = =
=
= = =

e e
m
p
p m n
m



6.18. Verovatnoa da je jedan proizvod defektan je 0.01. Iz velikog skladita uzima se 100
proizvoda. Nai verovatnou da meu njima bude tano 5 defektnih.
Reenje:
003 . 0
! 5
1
!
) 5 (
1
01 . 0 , 5 , 100
1
5
100
= =
=
= = =

e e
m
p
p m n
m


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

37
7. SLUAJNE PROMENLJIVE
Definicija - Realizacija svakog sluajnog dogaaja moe se okarakterisati brojem.
Promenljiva veliina, koja te brojne vrednosti uzima sa odreenim verovatnoama, naziva se
sluajnom promenljivom. Sluajna promenljiva se esto definie i kao funkcija, koja svakom
elementarnom dogaaju pridruuje neki broj.
Diskretna sluajna promenljiva - kada sluajna promenljiva uzima sa pozitivnim
verovatnoama konaan broj ili prebrojivo mnogo vrednosti.
Neprekidna sluajna promenljiva - kada sluajna promenljiva sa pozitivnim
verovatnoama moe da uzme proizvoljnu brojevnu vrednost na odreenom intervalu.
7.1.Diskretna sluajna promenljiva
Diskretnu sluajnu promenljivu definiu, potpuno odreuju:
- Zakon raspodele verovatnoa sluajne promenljive je pravilo po kome svakoj vrednosti
sluajne promenljive pridruujemo odgovarajuu verovatnou.
,
...
...
:
2
2
1
1
|
|

\
|
n
n
p
x
p
x
p
x
X

=
=
n
i
i
p
1
1
-
n
x x x ,..., ,
2 1
vrednosti koje moe da ima sluajna promenljiva X .
-
n
p p p ,..., ,
2 1
verovatnoe sa kojima X uzima vrednosti
n
x x x ,..., ,
2 1
.
Grafika ilustracija raspodele verovatnoa je poligon raspedele verovatnoa.

- Verovatnoa dogaaja X<x, koja zavisi od x, tj. funkcija je od x, naziva se funkcijom
raspodele verovatnoa ili kumulativnim zakonom raspodele verovatnoa, a oznaava se sa
F(x), tj.

<
= < =
x x
i
i
p x X p x F ) ( ) (
Kod diskretne sluajne promenljive funkcija raspodele je:

+ + +
+
=
1
, ...
...,
,
,
, 0
) (
2 1
2 1
1
n
p p p
p p
p
X F za

>
<
<
<

n
n n
x x
x x x
x x x
x x x
x x
1
3 2
2 1
1
...

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

38
7.2. Neprekidna sluajna promenljiva
f(x) - gustina raspodele verovatnoa - nema univerzalni karakter, postoji samo za neprekidne
sluajne promenljive

F(x) - funkcija raspodele verovatnoa


=
= =
=
x
b
a
dt t f x F
a F b F x f b X a p
x F x f
) ( ) (
) ( ) ( ) ( ) (
) ( ' ) (

Osobine gustine raspodele:

1 ) (
0 ) (
dx x f
x f


Zadaci:
7.1. Sastaviti zakon i funkciju raspodele verovatnoa broja pojavljivanja dogaaja A u 3
nezavisna opita ako je verovatnoa ostvarivanja dogaaja A u svakom opitu 0.6.
Reenje:
|
|

\
|
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
= = = = =
216 . 0
3
432 . 0
2
288 . 0
1
064 . 0
0
:
216 . 0 4 . 0 6 . 0
3
3
) 3 (
432 . 0 4 . 0 6 . 0
2
3
) 2 (
288 . 0 4 . 0 6 . 0
1
3
) 1 (
064 . 0 4 . 0 6 . 0
0
3
) 0 (
3 , 2 , 1 , 0 , 3 , 4 . 0 1 , 6 . 0
0 3
3
2
3
2 1
3
3 0
3
X
p
p
p
p
m n p q p

=
, 1
, 784 . 0
, 352 . 0
, 064 . 0
, 0
) ( X F

>
<
<
<

3
3 2
2 1
1 0
0
x
x
x
x
x


7.2. Neki novi se baca 2 puta. Napisati zakon i funkciju raspodele sluajne promenljive X -
broj pojave grba.
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

39
|
|

\
|
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
= = = = =
25 . 0
2
5 . 0
1
25 . 0
0
:
25 . 0 5 . 0 5 . 0
2
3
) 2 (
5 . 0 5 . 0 5 . 0
1
3
) 1 (
25 . 0 5 . 0 5 . 0
0
3
) 0 (
2 , 1 , 0 , 2 , 5 . 0 1 , 5 . 0
2 2
2
2
2 0
2
X
p
p
p
m n p q p

=
, 1
, 75 . 0
, 25 . 0
, 0
) ( X F

>
<
<

2
2 1
1 0
0
x
x
x
x


7.3. Neki novi se baca 5 puta. Napisati zakon i funkciju raspodele sluajne promenljive X -
broj pojave pisama.
Reenje:
|
|
|

\
|
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
=
|
|

\
|
=
= = = = =
32
1
5
32
5
4
32
10
3
32
10
2
32
5
1
32
1
0
:
32
1
5 . 0 5 . 0
5
5
) 5 (
32
5
5 . 0 5 . 0
4
5
) 4 (
32
10
5 . 0 5 . 0
3
5
) 3 (
32
10
5 . 0 5 . 0
2
5
) 2 (
32
5
5 . 0 5 . 0
1
5
) 1 (
32
1
5 . 0 5 . 0
0
5
) 0 (
5 , 4 , 3 , 2 , 1 , 0 , 5 , 5 . 0 1 , 5 . 0
0 5
5
4
5
2 3
5
3 2
5
4
5
5 0
5
X
p
p
p
p
p
p
m n p q p


7.4. Sluajna veliina ima za gustinu:
a)
2
1
) (
x
a
x f
+
= na intervalu [-1,1]. Odrediti a i F(x).
b)

=
, 0
, cos
) (
x a
x f
inace
3
x

. Odrediti a, F(x) i )
6
0 (

< < X p .
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

40
c)

+
=
, 0
), 1 (
) (
x a
x f
inace
x 2 0
. Odrediti a, F(x) i ) 2 1 ( < < X p .
Reenje:
a)
2
1 2
)) 1 ( (
2 2
1
) (
2
1
4
2
1 )) 1 ( 1 (
1
1
1
2
1
1
2
+ = =
+
=
=
=
=
=
+

arctgx arctg arctgx


t
dt
X F
a
a
arctg arctg a
x
dx
a
x


b)
6
3
2
1
2
1
6
3
2
1
0 sin
3
3
2
1
6
sin
3
3
) 0 (
6 6
0
2
1
3
sin 3
2
3
sin
3
3
cos
3
3
) (
3
3
1 3
1
2
3
2
3
1 ))
3
sin(
3
(sin
1 cos
3
3
3
= + =
=
|
|

\
|
+ + = |

\
|
= |

\
|
< <
+ =
|
|

\
|
+ = =
=
=
=
|
|

\
|
+
=
=

F F X p
x
x tdt X F
a
a
a
a
xdx a
x


c)
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

41
[ ]
( ) [ ]
8
5
2
5
4
1
1 2
2
1
2
4
1
2 4
1
) 1 ( sin
4
1
2 1
) 1 (
4
1
) (
4
1
1 ) 2 2 (
1
2
1
1 ) 1 (
2
1
2
1
2 2
1
2
0
2
0
2
0
2
2
0
2
0
2
0
= = |

\
|
+ =
=
|
|

\
|
+
(

= + = < <
+ =
=
= +
=
|
|

\
|
+
(

=
|
|

\
|
+
= +

x
x
dx x X p
dx x x f
a
a
x
x
a
dx xdx a
dx x a


7.5. Neprekidna sluajna promenljiva X zadana je gustinom
( )


=
4
,
4
, 0
4
,
4
, 2 cos


x
x x a
x f
.
Odrediti konstantu a, nai funkciju raspodele F(X), kao i verovatnou |

\
|

8
0

X p .
Reenje:
4
2
8
0
) 1 2 (sin
2
1
) (
, 1
=
|

\
|

+ =
=

X p
x X F
a



7.6. Sluajna promenljiva ima normalnu raspodelu ). 1 , 0 ( N Nai:
a) ) 42 . 1 0 ( < < X p
b) ) 0 73 . 0 ( < < X p
c) ) 01 . 2 73 . 1 ( < < X p
d) ) 5 . 0 ( < X p
e) ) 13 . 1 ( > X p
Reenje:
a) 4222 . 0 ) 42 . 1 ( ) 42 . 1 0 ( = = < < X p
b) 2673 . 0 ) 73 . 0 ( ) 0 73 . 0 ( = = < < X p
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

42
c)
93696 . 0
41466 . 0 47778 . 0 ) 73 . 1 ( ) 01 . 2 ( ) 01 . 2 73 . 1 (
=
= + = + = < < X p

d) 38292 . 0 ) 5 . 0 ( 2 ) 5 . 0 ( = = < X p
e) 12924 . 0 ) 13 . 1 ( 5 . 0 ) 13 . 1 ( = = > X p
Napomena: Vidi DODATAK XC

7.7. Prenik matrica koje fabrika proizvodi je sluajna promenljiva X: ). 04 . 0 , 5 . 1 ( N Nai
verovatnou karta pod uslovom da je propisana tolerancija prenika 07 . 0 . Kolika
tolerancija prenika moe da se garantuje sa verovatnoom 0.97?
Reenje:
( ) 91988 . 0 75 . 1 2
04 . 0
07 . 0
2 ) 07 . 0 07 . 0 ( = = |

\
|
= > < X p
08012 . 0 91988 . 0 1 = = p
09 . 0 0868 . 0 17 . 2
04 . 0
485 . 0
04 . 0
97 . 0
04 . 0
2
= =
= |

\
|

= |

\
|

a
a
a
a

Tolerancija [1.41,1.59]

7.8. Pri velikom broju merenja uoeno je da 75% greaka ne premauje 1.25. Zamenjujui
frekvencije pojavljivanja greaka njihovim verovatnoama, odrediti verovatno odstupanje
greaka, smatrajui da su greke merenja realizacije sluajne promenljive X: ). , 0 ( N
Reenje:
86 . 1 67 . 0
25 . 1
25 . 0
25 . 1
75 . 0
25 . 1
5 . 0
75 . 0 ) 25 . 1 (
= =
=
|

\
|

=
|

\
|
+
= <

X p


7.9. Data je sluajna promenljiva X: N(m,). Odrediti nepoznate parametre iz uslova:
( ) 119 . 0 20 = X p i ( ) 025 . 0 28 = X p .
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

43
( )
( )
55 . 2 , 009 . 23
96 . 1
28
475 . 0
28
18 . 1
20
381 . 0
20
025 . 0
28
5 . 0
119 . 0
20
5 . 0
025 . 0 28
119 . 0 20
= =
=

= |

\
|

= |

\
|

= |

\
|

= |

\
|
+
=
=

m
m m
m m
m
m
X p
X p


7.10. U proizvodnji nekih proizvoda propisana tolerancija za jednu dimenziju je u granicama od
5 do 15 mm. Procenat karta ispod donje granice je 4%, a iznad gornje je 8 %. Uz
predpostavku da je posmatrana dimenzija sluajna promenljiva X:N(m,),odrediti m i .
Reenje:
54 . 10 = m i 16 . 3 =

7.11. Predpostavimo da telesne teine 800 studenata imaju normalnu raspodelu sa srednjom
teinom 66kg i standardnim odstupanjem 5kg. Nai broj studenata ija je teina izmeu 65
i 75kg.
Reenje:
( ) ( ) % 33 . 54 07926 . 0 46407 . 0 2 . 0 8 . 1
5
66 65
5
66 75
) 75 65 (
) 5 , 66 ( :
800
= + = + =
= |

\
|
|

\
|
= < <
=
X p
N X
n


7.12. Maina proizvodi metalne ipke duine 24cm, s tolerancijom 0.5cm. Na osnovu dueg
posmatranja zna se da je = 0.03. Pod pretpostavkom da duine X metalnih ipki imaju
normalnu raspodelu, izraunati procenat metalnih ipki koje e se nai u intervalu
tolerancije.
Reenje:
( ) % 90 67 . 1 2
03 . 0
05 . 0
2 ) 05 . 0 (
) 03 . 0 , 24 ( :
= =
|

\
|
= < X p
N X

7.13. Pokazati da je ( ) 997 . 0 3 = m X P .
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

44
( )
997 . 0 49865 . 0 2
997 . 0 3 2
997 . 0
3
2
997 . 0 ) 3 (

=
=
|

\
|

= <

m X p


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

45
8. DVODIMENZIONALNA SLUAJNA PROMENLJIVA
8.1. Diskretna dvodimenzionalna sluajna promenljiva
Vrednosti dvodimenzionalne sluajne promenljive se mogu predstaviti takama u ravni
xOy; ona je sluajna taka (x,y) u ravni.
Zakon raspodele verovatnoa je pravilo po kome svakom paru vrednosti (x
i
, y
i
) sluajne
promenljive (x,y) pridruujemo odgovarajuu verovatnou p
ij
. Znai, imamo:
p
ij
verovatnou da sluajna promenljiva X uzme vrednost x
i
, a sluajna promenljiva Y
vrednost y
ij
tj.
( ) , ,
ij
p y Y x X P = = = , ,..., 1 n i = , ,..., 1 m j =

= =
=
n
i
m
j
ij
p
1 1
1
Takoe, imamo marginalne verovatnoe po vrstama p
i
i po kolonama p
j
, gde su:
. 2 1
...
i im i i
p p p p = + + + , ,..., 1 n i = ( )
i
m
j
ij i
x X P p p = = =

=1
.

j nj j j
p p p p
. 2 1
... = + + + , ,..., 1 m j = ( )
j
n
i
ij j
y Y P p p = = =

=1
.

1
1 1
. .
= =

= =
n
i
m
j
j i
p p
Funkcija raspodele F(x,y) predstavlja verovatnou istovremene realizacije dogaaja
X<x, Y<y, tj:
F(x,y)=P(X<x, Y<y)
Grafika interpretacija funkcije raspodele je:


F(x,y) je verovatnoa da sluajna taka (x,y) padne u
beskonani kvadrat sa temenom u taki (x,y).
( ) [ ] ( )
( ) ( ) ( ) ( ) c a F d a F c b F d b F
d Y c b X a P S Y X P
, , , ,
, ,
+ =
= =




Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

46
Osobine funkcije raspodele
1. F(x,y) je neopadajua funkcija svojih argumenata
( ) ( )
( ) ( )
1 2 1 2
1 2 1 2
, , ,
, , ,
y y y x F y x F
x x y x F y x F



2. ( ) ( ) ( ) 0 , , , = = = F y F x F
3. ( ) ( ) ( ) x F Y x X P x F
1
, , = = +
( ) ( ) ( ) y F y Y X P y F
2
, , = = +
( ) ( ) y F x F
2 1
, - odgovarajue funkcije raspodele promenljivih X i Y:
4. ( ) 1 , = + + F
Marginalne verovatnoe:
( )
i
m
j
ij i
x X P p p = = =

=1
.
, ,..., 1 n i =
( )
j
n
i
ij j
y Y P p p = = =

=1
.
, ,..., 1 m j =
Uslovne verovatnoe:
( )
( )
.
/
.
/
/
/
i
ij
i j i j
j
ij
j i j i
p
p
x X y Y P p
p
p
y Y x X P p
= = = =
= = = =

Definicija nezavisnosti dveju sluajnih promenljivih: Sluajne promenljive X i Y su nezavisne
ako je ispunjena relacija:
j i ij
p p p
. .
= , za proizvoljan par brojeva i, j u diskretnom sluaju ili relacije:
( ) ( ) ( ) y F x F y x F
p p
p p
j i j
i j i
2 1
. /
. /
, =
=
=


8.2. Neprekidna dvodimenzionalna sluajna promenljiva
Gustina raspodele i funkcija raspodele
( )
( )
( ) y x F
y x
y x F
y x f
xy
,
,
,
2
= =


( ) [ ] ( )
( )
dxdy y x f D Y X P
D

= , , - verovatnoa da taka (x,y) padne u oblast D.


Ovde imamo pojam elementarne verovatnoe ( )dxdy y x f , , a to je verovatnoa da sluajna taka
(x,y) padne u pravougaonik sa stranama dx i dy i jednim temenom u taki (x,y). Sabirajui
elementarne verovatnoe po oblasti D dobijamo verovatnou da taka (x,y) padne u oblast D.
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

47
( ) ( ) ( )


= =
x y
dxdy y x f y Y x X P y x F , , ,
Osobine gustine raspodele
( ) 0 , y x f
( ) 1 , =


dxdy y x f

Marginalne funkcije raspodele
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( )


= = + =
= = + =
y
x
dxdy y x f y Y X P y F y F
dxdy y x f Y x X P x F x F
, , ,
, , ,
2
1

Marginalne gustine raspodele
( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( )


= =
= =
dx y x f y F y f
dy y x f x F x f
,
,
2 2
1 1

Marginalne gustine raspodele se mogu dobiti pomou gustine raspodele dvodimezionalne
sluajne promenljive, meutim, obrnuto ne vai. Odnosno, da bi potpuno okarakterisali
dvodimenzionalnu sluajnu promenljivu, potrebno je pored marginalnih raspodela znati i
zavisnost izmeu njih. Odnosno, uslovni zakon raspodele verovatnoa.
( )
( )
( )
( )
( )
( ) x f
y x f
x y f
y f
y x f
y x f
1
2
,
/
,
/
=
=

Tumaenje: verovatnoa da sluajna taka (X,Y) padne u pravougaonik S je jednaka verovatnoi
da ona padne ( ) dx x X x S +
1
u pojas pod uslovom da je pala u pojas ( ) dy y Y y S +
2
.
Definicija nezavisnosti dveju sluajnih promenljivih: Sluajne promenljive X i Y su nezavisne
ako je ispunjena relacija:
( ) ( ) ( ) y f x f y x f
2 1
, =
ili relacije:
( ) ( ) ( )
( ) ( )
( ) ( )
( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) d Y c P b X a P d Y c b X a P d Y c b X a
y F x F y x f F
y F x F y x F
y f x y f
x f y x f
y f x f y x f
xy
=
= =
=
=
=
=
, ,
,
,
/
/
,
2 1
2 1
2
1
2 1


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

48
Zadaci:
8.1. Neka u eksperimentu bacanja dve kocke X oznaava broj taaka na gornjoj strani prve
kocke, a Y broj taaka na gornjoj strani druge kocke. Nai verovatnoe:
a) ) 6 ( = +Y X p
b) ) 2 ( = Y X p
c) ) 20 (
2 2
+Y X p
d) ) 9 ( > +Y X p
e) ) 10 ( < XY p
Reenje:
a)
36
5
) 6 ( = = +Y X p
b)
36
4
) 2 ( = = Y X p
c)
36
13
) 20 (
2 2
= +Y X p
d)
36
6
) 9 ( = > +Y X p
e)
36
17
) 10 ( = < XY p
8.2. Eksperiment se sastoji u izvlaenju 3 karte sa vraanjem, iz pila od 52 karte. Ako sa X
oznaimo broj izvuenih keeva, a sa Y oznaimo broj izvuenih dama i kraljeva, odrediti
zakon raspodele sluajnih promenljivih X i Y, kao i marginalne verovatnoe.
Reenje:
X\Y 0 1 2 3 pi.
0
2197
1000

2197
600

2197
120

2197
8

2197
1728

1
2197
300

2197
60

2197
12
0
2197
372

2
2197
30

2197
6
0 0
2197
36

3
2197
1
0 0 0
2197
1

p.j
2197
1331

2197
666

2197
132

2197
8
1
2197
1000
52
40
) 0 , 0 (
3
3
= = = = Y X p
2197
120
52
40
52
8
52
8
3 ) 2 , 0 ( = |

\
|
= = = Y X p
2197
600
52
40
52
40
52
8
3 ) 1 , 0 ( = |

\
|
= = = Y X p
2197
8
52
8
) 3 , 0 (
3
3
= = = = Y X p ...
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

49
8.3. Data je raspodela verovatnoa dvodimenzionalne sluajne promenljive (X,Y). Nai
marginalne raspodele sluajnih promenljivih X i Y, kao i njihove zakone i funkcije
raspodele.
X\Y -2 -1 0 1 2 3
0 0.05 0.05 0.1 0 0.05 0.05
1 0.1 0.05 0.05 0.1 0 0.05
2 0.03 0.12 0.07 0.06 0.03 0.04
Reenje:
X\Y -2 -1 0 1 2 3 p.i
0 0.05 0.05 0.1 0 0.05 0.05 0.3
1 0.1 0.05 0.05 0.1 0 0.05 0.35
2 0.03 0.12 0.07 0.06 0.03 0.04 0.35
p.j 0.18 0.22 0.22 0.16 0.08 0.14 1
|
|

\
|
35 . 0 35 . 0 3 . 0
2 1 0
: X
|
|

\
|
14 . 0 08 . 0 16 . 0 22 . 0 22 . 0 18 . 0
3 2 1 0 1 2
: Y

=
, 1
, 65 . 0
, 3 . 0
, 0
) ( X F

>
<
<

2
2 1
1 0
0
x
x
x
x

=
, 1
86 . 0
, 78 . 0
, 62 . 0
, 4 . 0
, 18 . 0
, 0
) (Y F

>
<
<
<
<
<

3
3 2
2 1
1 0
0 1
1 2
2
y
y
y
y
y
y
y

8.4. Data je raspodela verovatnoa dvodimenzionalne sluajne promenljive (X,Y). Nai
marginalne raspodele sluajnih promenljivih X i Y, kao i njihove zakone raspodele.
X\Y 1 2 3
1 3 7 0
2 1 4 2
3 5 1 8
4 2 1 6
Reenje:
X\Y 1 2 3 pi.
1 3/40 7/40 0/40 10/40
2 1/40 4/40 2/40 7/40
3 5/40 1/40 8/40 14/40
4 2/40 1/40 6/40 9/40
p.j 11/40 13/40 16/40 1
8.5. Data je raspodela verovatnoa dvodimenzionalne sluajne promenljive (X,Y). Nai
marginalne raspodele sluajnih promenljivih X i Y, kao i njihove zakone raspodele i
verovatnoe ), , (
2 3
y Y x X p = < ) / (
1 2
y Y x X p > .

Y/X x
1
x
2
x
3

y
1
0.12 0.18 0.1
y
2
0.1 0.11 0.39
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

50
X/Y y
1
y
2
pi.
x
1
0.12 0.1 0.22
x
2
0.18 0.11 0.29
x
3
0.1 0.39 0.49
p.j 0.4 0.6 1
21 . 0 11 . 0 1 . 0 ) , (
2 3
= + = = < y Y x X p 35 . 0
6 . 0
21 . 0
) (
) , (
) / (
1
1 2
1 2
= =
>
>
= >
y Y p
y Y x X p
y Y x X p
8.6. Nai marginalne verovatnoe, zakone i funkcije raspodela koordinata dvodimenzionalne
sluajne promenljive (X,Y) date tabelom:





Odrediti verovatnoe p(X>Y) i p(X=Y+2), kao i uslovne raspodele koordinata X i Y.
Reenje:




45
22
45
20
45
2
) ( = + = > Y X p
45
2
) 1 ( = + = Y X p
|
|
|

\
|
=
14
9
14
2
14
3
10 3 1
: 2 / Y X
|
|
|

\
|
=
11
1
11
7
11
3
5 4 2
: 1 / X Y
|
|
|

\
|
=
20
5
20
8
20
7
10 3 1
: 4 / Y X
|
|
|

\
|
=
14
4
14
8
14
2
5 4 2
: 3 / X Y
|
|
|

\
|
=
11
6
11
4
11
1
10 3 1
: 5 / Y X
|
|
|

\
|
=
20
6
20
5
20
9
5 4 2
: 10 / X Y

8.7. Baca se kocka 2 puta. Neka sluajna promenljiva X odgovara rezultatu prvog bacanja kocke,
a sluajna promenljiva Y odgovara rezultatu drugog bacanja kocke. Nai raspodelu
sluajne promeljive Z=X+Y.
Reenje:
Y X =
|
|
|

\
|
6
1
6
1
6
1
6
1
6
1
6
1
6 5 4 3 2 1
:
X
\
Y
2 4 5
1 3 7 1
3 2 8 4
10 9 5 6
X
\
Y
2 4 5 pi.
1 3/45 7/45 1/45 11/45
3 2/45 8/45 4/45 14/45
10 9/45 5/45 6/45 20/45
p.j 14/45 20/45 11/45 1
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

51
|
|
|

\
|
=
36
1
18
1
12
1
9
1
36
5
6
1
36
5
9
1
12
1
18
1
36
1
12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2
Z


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

52
9. FUNKCIJE SLUAJNIH PROMENLJIVIH
Ako svakoj moguoj vrednosti sluajne promenljive X odgovara jedna mogua vrednost sluajne
promenljive Y, tada se Y naziva funkcijom sluajne promenljive X u oznaci:
( ) X Y =
U sluaju diskretne sluajne promenljive:

( )
( ) ( ) ( )
|
|

\
| = = =
=
|
|

\
|
n
n n
n
n
p p p
x y x y x y
X Y
p
x
p
x
p
x
X
...
...
...
...
:
2 1
2 2 1 1
2
2
1
1


Ako je ( ) X monotona funkcija (npr: 1 3 + = X Y ), onda je ( ) ( )
i i i
p x X P y Y P = = = = . Ako je
( ) X nemonotona funkcija (npr: 1 3
2
+ = X Y ), onda su verovatnoe ( )
i
y Y P = jednake zbiru
( )
i
x X P = onih vrednosti sluajne promenljive X za koje Y ima jednake vrednosti.

U sluaju neprekidne sluajne promenljive:

Neka je X neprekidna sluajna promenljiva definisana gustinom raspodele verovatnoa f(x) za
b x a < < i neka je funkcija ) ( X Y = neprekidna i diferecijabilna. Imamo sluajeve:

1. za b x a < < , ) ( X Y = je monotono rastua

Verovatnoa dogaaja da se taka (X,Y) nalazi na delu krive ) ( X Y = ispod prave AB:Y=y, tj.
verovatnoa dogaaja Y<y jednaka je verovatnoi dogaaja x X a < < :

) ( )) ( ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( a F y F a F x F x X a P y Y P y G = = < < = < =

gde su: F(x) funkcija raspodele sluajne promenljive X, a ) ( y inverzna funkcija funkcije
) ( X Y = . Gustina raspodele funkcije ) ( X Y = je:
) ( ' )) ( ( ) ( y y f y g =

2. za b x a < < , ) ( X Y = je monotono opadajua

) ( )) ( ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( b F y F x F b F b X x P y Y P y G + = = < < = < =
) ( ' )) ( ( ) ( y y f y g =
U sluaju monotonosti funkcije ) ( X Y = uzima se jedinstvena formula za gustinu raspodele
verovatnoa:

) ( ' )) ( ( ) ( y y f y g =

3. Kada ) ( X Y = nije monotona


= = < =
) (
) ( )) ( ( ) ( ) (
y i
i
dx x f y X P y Y P y G
) ( ' ) ( y G y g =
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

53
Zadaci:
9.1. Ako sluajna promenljiva X ima raspodelu verovatnoa
|
|

\
|
6 . 0 3 . 0 1 . 0
3 2 1
: X , nai
raspodelu verovatnoa sluajne promenljive Y=3X+1.
Reenje:
10 1 3 3 ) (
7 1 2 3 ) (
4 1 1 3 ) (
1 3 ) (
3 3
2 2
1 1
= + = =
= + = =
= + = =
+ =
x y
x y
x y
X X


|
|

\
|
6 . 0 3 . 0 1 . 0
10 7 4
: Y

9.2. Ako sluajna promenljiva X ima raspodelu verovatnoa
|
|

\
|
4 . 0 3 . 0 2 . 0 1 . 0
2 1 1 2
: X ,
nai raspodelu verovatnoa sluajne promenljive Y=3X
2
+1.
Reenje:
13 1 2 3 ) (
4 1 1 3 ) (
4 1 ) 1 ( 3 ) (
13 1 ) 2 ( 3 ) (
1 3 ) (
2
4 4
2
3 3
2
2 2
2
1 1
2
= + = =
= + = =
= + = =
= + = =
+ =
x y
x y
x y
x y
X X


|
|

\
|
5 . 0 5 . 0
13 4
: Y

9.3. Opisati sluajnu promenljivu Y=X
2
-1, ako je:
Reenje:
|
|
|

\
|
8
3
2
1
8
1
3 2 1
: X
|
|
|

\
|
8
3
2
1
8
1
8 3 0
: Y
|
|
|

\
|
2
1
4
1
4
1
2 1 1
: X
|
|
|

\
|
2
1
2
1
3 0
: Y

9.4. Sluajna promenljiva X oznaava verovatnou pojavljivanja dogaaja A u 3 nezavisna opita,
pri emu je verovatnoa pojavljivanja dogaaja A u jednom opitu 0.25. Odrediti zakon i
funkciju raspodele za sluajne promenljive Y=2X+1 i Z=X
2
.
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

54
42 . 0 75 . 0 25 . 0
0
3
) 0 (
3 0
3
=
|
|

\
|
= p ...
|
|

\
|
02 . 0 14 . 0 42 . 0 42 . 0
3 2 1 0
: X
|
|

\
|
02 . 0 14 . 0 42 . 0 42 . 0
7 5 3 1
: Y
|
|

\
|
02 . 0 14 . 0 42 . 0 42 . 0
9 4 1 0
: Z

9.5. Ako je
|
|
|

\
|
3 . 0 2 . 0 1 . 0 1 . 0 2 . 0 1 . 0
6 6 6 6
0
:


X , nai zakon raspodele za Y=sinX.
Reenje:
|
|
|

\
|
1 . 0 3 . 0 2 . 0 4 . 0
1
2
2
2
1
0
: Y

9.6. Ako je
|
|
|
|

\
|

11
1
11
2
11
4
11
3
11
1
2
0
2
:

X , nai zakon raspodele za Y=cosX.


Reenje:
|
|
|

\
|
11
4
11
5
11
2
1 0 1
: Y

9.7. Gustina f(x) sluajne promenljive X definisana je na intervalu (-, ). Nai gustinu
raspodele verovatnoa g(y) sluajne promenljive Y, ako je
2
2X Y = .
Reenje:
2
2X Y =
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

55
|
|

\
|
|
|

\
|
+
|
|

\
|
=
= + =
= =
= = =
2 2
2 2
1
) ( ' )) ( ( ) ( ' )) ( ( ) (
) ( '
2 2
1
) ( '
) (
2 2
2 2 1 1
2 1
2 , 1
2
y
f
y
f
y
y y f y y f y g
y
y
y
y
Y
X
Y
X


9.8. Nai gustinu raspodele verovatnoa g(y) sluajne promenljive Y, ako je:
a) X Y = na intervalu (-, )
b)
3
X Y = na intervalu (0, ).
Reenje:
a) b)
X Y =
3
X Y =
) ( ) ( ) (
1 ) ( ' ) ( '
) ( , ) (
2 1
2 1
y f y f y g
y y
y y y y Y X
+ =
= =
= = =

3
2
3
3
2
3
3
3
1
) ( ) (
3
1
) ( '
) (
y
y f y g
y
y
y y Y X
=
=
= =


9.9. Gustina f(x) sluajne promenljive X definisana je na intervalu (0, ). Nai gustinu raspodele
verovatnoa g(y) sluajne promenljive Y, ako je:
a)
X
e Y

= ,
b) X Y ln = ,
c)
2
1
X
Y = ,
d)
2
X
e Y

=
Reenje:
a) b)
X
e Y

= X Y ln =
)
1
(ln
1
) (
1
) ( '
1
ln ) (
1
ln ln
y
f
y
y g
y
y
y
y
Y
X X Y
=
=
= = =

Y Y
Y
Y Y
e e f y g
e y
e y e X
) ( ) (
) ( '
) (
=
=
= =

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

56
c) d)
2
1
X
Y =
2
X
e Y

=
)
1
(ln
2
1
) (
2
1 1
2
1
) ( '
1
) (
1
2
y
f
y y
y g
y y y
y y
y
y
Y
X
=
=
|
|

\
|
=
= =

|
|

\
|
=
=
|
|

\
|

|
|

\
|
=
= =

y
f
y
y
y g
y
y
y y
y
Y
X X Y
1
ln
1
ln 2
1
) (
1
ln 2
1 1 1
ln
2
1
) ( '
1
ln ln
2
1
2

9.10. Sluajna promenljiva X definisana je gustinom raspodela verovatnoa
2
2
2
1
) (
x
e x f

=

na
intervalu ) ( < < X . Nai gustinu raspodele verovatnoa g(y) sluajne promenljive
Y=X
2
.
Reenje:
2
X Y =
y
e y g
y
y y
y y y y Y X
y
1
2
1
) (
2
1
) ( ' ) ( '
) ( , ) (
2
2 1
2 1

=
= =
= = =



9.11.Sluajna promenljiva ima Koijevu raspodelu verovatnoa definisanu gustinom
( )
2
1
1
) (
x
x f
+
=

na intervalu ) ( < < X . Nai gustinu raspodele verovatnoa g(y)


sluajne promenljive Y=X
3
+2.
Reenje:
2
3
+ = X Y
( )
( ) ( )
3
4
3
2
3
2
3
2
3
2
1
3 3
) 2 ( ) 2 ( 3
1
) 2 ( 3
1
) 2 ( 1
1
) (
2
3
1
) ( '
2 ) ( 2
+
=
+
=
=
= =

y y y y
y g
y y
Y y Y X



9.12. Sluajna promenljiva ima uniformnu raspodelu verovatnoa na intervalu ) 2 , 0 ( . Nai
gustinu raspodele verovatnoa g(y) sluajne promenljive Y=cosX.
Reenje:
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

57


=
inace
x
x f
, 0
) 2 , 0 ( ,
2
1
) (


X Y cos =
2 2 2
2
2 1
2 1
1
1
1 2
1
1 2
1
) (
1
1
) ( ' ) ( '
arccos ) ( , arccos ) ( arccos
y y y
y g
y
y y
Y y Y y Y X

= =
= = =







Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

58
10. NUMERIKE KARAKTERISTIKE SLUAJNIH PROMENLJIVIH
10.1. Matematiko oekivanje, medijan i mod
Matematiko oekivanje E(x) srednja vrednost sluajne promenljive X:
u sluaju diskretne sluajne promenljive: ( )

=
=
n
i
i i
p x X E
1

u sluaju neprekidne sluajne promenljive: ( ) ( )


= dx x xf X E
Ako je ( ) x Y = , funkicja sluajne promenljive X, tada je matematiko oekivanje
sluajne promenljive Y jednako:
( ) ( ) ( )
( )
( ) ( )


=
= =
dx f f x
p x
X E Y E
n
i
i i

1

Matematiko oekivanje funkcije X
r
(r=1,2,...), naziva se obinim momentom reda r:
( )
( )


=
= =
dx f f x
p x
X E m
r
n
i
i
r
i
r
r
1


Definicija: ako je F(x) funkcija raspodele sluajne promenljive X, tada se reenje
jednaine:
( ) p x F
p
=
naziva kvartilom reda p. Kvartil reda 0.5 naziva se medijanom sluajne promenljive X, tj.
medijan Me se dobija kao reenje jednaine:
( ) ( ) ( ) 5 . 0
5 . 0
= = = Me x p x F Me F
Pored medijana, koriste se i kvartili X
0.25
i X
0.75
, prvi i trei.
Definicija: ako je X diskretna sluajna promenljiva, tada je mod njena najverovatnija
vrednost. Ako je X neprekidna sluajna promenljiva, tada je mod maksimum gustine raspodele.
Osobine matematikog oekivanja
( )
( ) ( )
( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( )
( ) ( ) X E X E
Y E X E XY E
Y E X E Y X E
X CE CX E
C C E

=
+ = +
=
=

u diskretnom sluaju

u neprekidnom sluaju
u diskretnom sluaju

u neprekidnom sluaju
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

59
10.2. Disperzija i standardno odstupanje
(parametri koji mere rasturanje vrednosti jednodimenzionalne sluajne
promenljive oko centra rasturanja)
Definicija: Disperzijom sluajne promenljive X naziva se matematiko oekivanje
kvadrata odstupanja sluajne promenljive X od E(X):
( ) ( ) ( )
( ) ( )
( ) ( )
( ) ( ) ( )

=
= = =
dx f f x E x
p x E x
X E X E
X E X E X D
n
i
i i
2
1
2
2 2
2 2


Pozitivan koren iz disperzije:
( ) X D =
naziva se standardnim odstupanjem (devijacijom).

Da bi rasturanje razliitih raspodela moglo da se uporeuje, uvedena je relativna mera rasturanja,
poznata pod nazivom koeficijent varijacije:
( ) X E
k
v

=
Centralni momenat r-tog reda definie se formulom:
( ) ( )
( ) ( )
( ) ( )
( ) ( ) ( )

=
= =
dx f f x E x
p x E x
X E X E
X E X E
r
n
i
i
r
i
r r
r
r
1


Centralni momenti se mogu izraziti i pomou obinih momenata:
4
1
2
1 2 1 3 4 4
3
1 1 2 3 3
2
1 2 2
1
3 6 4
2 3
0
m m m m m m
m m m m
m m
+ =
+ =
=
=


Ako je ( ) x Y = funkcija sluajne promenljive X, onda je centralni momenat r-tog reda
sluajne promenljive Y jednak:
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( ) ( )

= =
dx f f x E x
p x E x
X E X E
r
n
i
i
r
i
r
r



1

- u diskretnom sluaju

-u neprekidnom sluaju
u diskretnom sluaju

u neprekidnom sluaju
u diskretnom sluaju

u neprekidnom sluaju
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

60
Disperzija sluajne promenljive Y je: ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) X E X E Y D
2 2
=
Osobine disperzije
( )
( ) ( ) X D C CX D
C D
2
0
=
=

( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) Y D X D Y X D
Y D X D Y X D
+ =
+ = +

10.3.Koeficijent korelacije
(parametri raspodele dvodimenzionalne sluajne promenljive)
Centar rasturanja vrednosti dvodimenzionalne sluajne promenljive (X,Y) okarakterisan je
srednjom takom (M
1
,M
2
), gde su M
1
i M
2
matematika oekivanja sluajnih promenljivih X i
Y, koja se u diskretnom i neprekidnom sluaju definiu kao:
( )
( ) ( ) ( )


= = = = =
= =
= =
= =
dx x xf dy y x f xdx dxdy y x xf
p x p x p x
X E M
n
i
n
i
n
i
i i
m
j
ij i
m
j
ij i
1
1 1 1
.
1 1
1
, ,

( )
( )


=
= =
dy y yf
p y
Y E M
m
j
j j
2
1
.
2

Dalje imamo obine momente reda r+s:
( )


= =
=
dxdy y x f y x
p y x
m
s r
n
i
m
j
ij
s
j
r
i
rs
,
1 1

odakle su matematika oekivanja M
1
i M
2
obini momenti prvog reda:
01 2 10 1
, m M m M = =
Zatim, centralni momenat reda r+s:
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( ) ( )


= =


= =
dxdy y x f y E y x E x
p y E y x E x
y E y x E x E
s r
n
i
m
j
ij
s
j
r
i
s r
rs
,
1 1

Momenat ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Y E X E XY E Y E Y X E X E = =
11
se zove kovarijansa, a razlomak
( ) ( ) ( ) ( ) y x y x
xy
M M m
Y E Y E X E X E



2 1 11 11
2 2
11

= =

= = ; 0
y x

je koeficijent korelacije za sluajne veliine X i Y.
Ako su dve sluajne promeljive nezavisne onda su i nekorelativne, obrnuto ne mora da vai.
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

61

Zadaci:
10.1. Sluajna veliina X ima sledei raspored:
|
|

\
|
4 . 0 3 . 0 1 . 0 2 . 0
2 1 0 1
: X . Odrediti E(X) i D(X).
Reenje:
29 . 1 9 . 0 1 . 2 ) ( ) ( ) (
1 . 2 4 . 0 2 3 . 0 1 1 . 0 0 2 . 0 ) 1 ( ) (
9 . 0 4 . 0 2 3 . 0 1 1 . 0 0 2 . 0 1 ) (
2 2 2
2 2 2 2
4
1
2 2
4
1
= = =
= + + + = =
= + + + = =

=
=
X E X E X D
p x X E
p x X E
i
i i
i
i i


10.2. Neka je
|
|

\
|
a
X
5 . 0 1 . 0 2 . 0
7 4 3 1
: . Odrediti a, E(X) i D(X).
Reenje:
69 . 3 9 . 3 9 . 18 ) ( ) ( ) (
9 . 18 2 . 0 7 5 . 0 4 1 . 0 3 2 . 0 1 ) (
9 . 3 2 . 0 7 5 . 0 4 1 . 0 3 2 . 0 1 ) (
2 . 0 ) 5 . 0 1 . 0 2 . 0 ( 1
2 2 2
2 2 2 2 2
= = =
= + + + =
= + + + =
= + + =
X E X E X D
X E
X E
a


10.3 Sluajna veliina X ima gustinu proporcionalnu sa x
2
na intervalu (0,3). Odrediti joj E(X) i
.
Reenje:

=
) 3 , 0 ( , 0
) 3 , 0 ( ,
) (
2
x
x kx
X f
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

62
80
27
) (
80
27
16
81
5
27
) (
5
27
5 9
1
9
1
) (
4
9
4
81
9
1
4 9
1
9
1
) (
9
1
1
3
27
1
3
1
3
0
5 3
0
2 2 2
3
0
4 3
0
2
3
0
3
3
0
2
= =
= =
=
(

= =
= =
(

= =
= =
=
(

X D
X D
x
dx x x X E
x
dx x x X E
k k
x
k
dx kx




10.4. Diskretna sluajna promenljiva ima dve mogue vrednosti
1
y i
2
y . Pri tome je
1 2
y y . Ako
je 6 . 0 ) (
1
= = y Y p , 4 . 1 ) ( = Y E i 24 . 0 ) ( = X D .
Reenje:
|
|

\
|
4 . 0 6 . 0
:
2 1
y y
Y
8 . 1 1
8 . 0 2
8 . 0
48 . 0 12 . 1
8 . 0
024 . 1 2544 . 1 12 . 1
0 64 . 0 12 . 1 4 . 0
32 . 1 24 . 0 16 . 0 12 . 1 96 . 1
6 . 0 / 2 . 2 4 . 0
6 . 0
16 . 0 12 . 1 96 . 1
2 . 2 4 . 0 6 . 0
6 . 0
4 . 0 4 . 1
4 . 1 4 . 0 6 . 0
24 . 0 4 . 1 4 . 0 6 . 0
24 . 0 ) ( ) ( 24 . 0 ) (
4 . 1 4 . 0 6 . 0 4 . 1 ) (
2 1 1 1
2 2 1 2
2 , 1 2
2
2
2
2
2
2
2 2
2
2
2
2 2
2
2
2
1
2
1 2 1
2 2
2
2
1
2 2
2 1
= =
= =

=

=
= +
= + +
= +
+
= +

= = +
= +
= =
= + =
y y
y y
y
y y
y y y
y
y y
y y
y
y y y
y y
Y E Y E X D
y y Y E

|
|

\
|
4 . 0 6 . 0
2 1
: Y
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

63

10.5. Date su nezavisne sluajne promenljive
|
|

\
|
2 . 0 15 . 0 25 . 0 4 . 0
13 9 7 2
: X i
|
|

\
|
05 . 0 6 . 0 35 . 0
4 3 1
: Y . Odrediti E(X),D(2X) i D(Y).
Reenje:
1771 . 1 ) (
2 . 70 ) ( 4 ) 2 (
5 . 6 2 . 0 . 131 15 . 0 9 25 . 0 7 4 . 0 2 ) (
=
= =
= + + + =
Y D
X D X D
X E


10.6. Dati su zakoni raspodela nezavisnih sluajnih promenljivih.
|
|

\
|
26 . 0 34 . 0 19 . 0 21 . 0
2 1 0 1
: X
i
|
|

\
|
5 . 0 2 . 0 3 . 0
4 2 0
: Y
. Nai E(XY) i D(X+2Y).
Reenje:
3275 . 13 16 . 12 1675 . 1 ) ( 4 ) ( ) 2 (
56 . 1 ) ( ) ( ) (
= + = + = +
= =
Y D X D Y X D
Y E X E XY E


10.7. Odrediti Me za sluajnu promenljivu X, ako je ona definisana funkcijom raspodele:

>

0 , 1
0 , 0
) (
x e
x
X F
ax
.
Reenje:
a
Me
aMe
e
e
Me F
aMe
aMe
2 ln
2
1
ln
ln / 5 . 0
5 . 0 1
5 . 0 ) (
=
=
=
=
=



10.8. Odrediti matematiko oekivanje, medijanu i modus ako sluajna veliina ima funkciju
raspodele:

>
<

=
2 , 1
2 0 ,
4
0 , 0
) (
2
x
x
x
x
X F .
Reenje:

<
= =
inace
x
x
X F X f
, 0
2 0 ,
2 ) ( ' ) (

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

64
3
4
3
8
2
1
3 2
1
2
) (
2
0
3 2
0
= =
(

= =

x
dx
x
x X E
2
2
5 . 0
4
5 . 0 ) (
2
2
=
=
=
=
Me
Me
Me
Me F

2
1
) ( ' = X f nema max f(x), nema modusa

10.9. Izraunati koeficijent varijacije za raspored zadat u tabeli:
razmak f x y fy fy
2

5,5-7,5 2 6,5 -5 -10 50
7,5-9,5 3 8,5 -4 -12 48
9,5-11,5 17 10,5 -3 -51 153
11,5-13,5 43 12,5 -2 -86 172
13,5-15,5 62 14,5 -1 -62 62
15,5-17,5 81 16,5 0 0 0
17,5-19,5 70 18,5 1 70 70
19,5-21,5 61 20,5 2 122 244
21,5-23,5 18 22,5 3 54 162
23,5-25,5 3 24,5 4 12 48
Reenje:
razmak f x y fy fy
2
x
2
fx fx
2

5,5-7,5 2 6,5 -5 -10 50 42,25 13 84,5
7,5-9,5 3 8,5 -4 -12 48 72,25 25,5 216,75
9,5-11,5 17 10,5 -3 -51 153 110,25 178,5 1874,25
11,5-13,5 43 12,5 -2 -86 172 156,25 537,5 6718,75
13,5-15,5 62 14,5 -1 -62 62 210,25 899 13035,5
15,5-17,5 81 16,5 0 0 0 272,25 1336,5 22052,25
17,5-19,5 70 18,5 1 70 70 342,25 1295 23957,5
19,5-21,5 61 20,5 2 122 244 420,25 1250,5 25635,25
21,5-23,5 18 22,5 3 54 162 506,25 405 9112,5
23,5-25,5 3 24,5 4 12 48 600,25 73,5 1800,75


360 155 -5 37 1009 6014 104488

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

65
% 17 . 20 100
7 . 16
37 . 3
37 . 3 34 . 11
34 . 11 ) (
23 . 290
360
104488
) (
7 . 16
360
6014
) (
2
2
= =
= =
=
= = =
= = =

V
X D
N
fx
X E
N
fx
X E
i
i



10.10. Odrediti E(XY), E(X), E(Y) ako je zakon raspodele sluajnog vektora (X,Y) dat tablicom.
da li su X i Y nezavisne?
X/Y 0 1 2
0 1/9 2/9 0
1 0 1/9 2/9
2 2/9 0 1/9
Reenje:
X/Y 0 1 2 f
x
xf
x

0 1/9 2/9 0 1/3 0
1 0 1/9 2/9 1/3 1/3
2 2/9 0 1/9 1/3 2/3
f
y
1/3 1/3 1/3 1 -
yf
y
0 1/3 2/3 - -
1 ) ( , 1 ) ( = = Y E X E
X/Y 0 1 2
0 1/9 2/9 0
1 0 1/9 2/9
2 2/9 0 1/9 S
i
xS
i

f
0y
y 0 2/9 0 2/9 0
f
1y
y 0 1/9 4/9 5/9 5/9
f
2y
y 0 0 2/9 2/9 4/9
1 ) ( = XY E
X i Y nisu nezavisne jer je: ) ( ) ( ) ( Y E X E XY E =

10.11. Izraunati koeficijent korelacije za dati dvodimenzionalni raspored.
X/Y 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
1 2 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0
2 2 2 2 1 0 0 0 0 0 0 0
3 1 2 3 2 2 1 0 0 0 0 0
4 0 0 1 4 4 3 3 1 0 0 0
5 0 0 0 1 4 6 5 4 1 1 0
6 0 0 0 0 1 2 3 6 4 2 0
7 0 0 0 0 0 0 2 3 5 4 2
8 0 0 0 0 0 0 0 0 2 3 2
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

66
Reenje:
X/Y 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 fx x*fx x
2
*fx
1 2 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 3 3
2 2 2 2 1 0 0 0 0 0 0 0 7 14 28
3 1 2 3 2 2 1 0 0 0 0 0 11 33 99
4 0 0 1 4 4 3 3 1 0 0 0 16 64 256
5 0 0 0 1 4 6 5 4 1 1 0 22 110 550
6 0 0 0 0 1 2 3 6 4 2 0 18 108 648
7 0 0 0 0 0 0 2 3 5 4 2 16 112 784
8 0 0 0 0 0 0 0 0 2 3 2 7 56 448
fy 5 5 6 8 11 12 13 14 12 10 4 100 500 2816
y*fy 0 5 12 24 44 60 78 98 96 90 40 547
y
2
*fy 0 5 24 72 176 300 468 686 768 810 400 3709 Si*xi
f
1y
*y 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1
f
2y
*y 0 2 4 3 0 0 0 0 0 0 0 9 18
f
3y
*y 0 2 6 6 8 5 0 0 0 0 0 27 81
f
4y
*y 0 0 2 12 16 15 18 7 0 0 0 70 280
f
5y
*y 0 0 0 3 16 30 30 28 8 9 0 124 620
f
6y
*y 0 0 0 0 4 10 18 42 32 18 0 124 744
f
7y
*y 0 0 0 0 0 0 12 21 40 36 20 129 903
f
8y
*y 0 0 0 0 0 0 0 0 16 27 20 63 504
3151

5
100
500
) ( = = X E 16 . 28
100
2816
) (
2
= = X E 16 . 3 5 16 . 28 ) (
2
= = X D

47 . 5
100
547
) ( = = Y E 09 . 37
100
3709
) (
2
= = Y E 1691 . 7 47 . 5 09 . 37 ) (
2
= = Y D
68 . 2 =
y
78 . 1 =
x
87 . 0
68 . 2 * 78 . 1
47 . 5 * 5 51 . 31
=

=
xy


10.12. Izraunati koeficijent korelacije za dati dvodimenzionalni raspored.
X/Y 1 2 3
1 3 7 0
2 1 4 2
3 5 1 8
4 2 1 6
Reenje:
X/Y 1 2 3 fx xfx x
2
fx
1 3 7 0 10 10 10
2 1 4 2 7 14 28
3 5 1 8 14 42 126
4 2 1 6 9 36 144
fy 11 13 16 40 102 308
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

67
yfy 11 26 48 85
y2fy 11 52 144 207
Si*xi

f
1y
y 3 14 0 17 17
f
2y
y 1 8 6 15 30
f
3y
y 5 2 24 31 93
f
4y
y 2 2 18 22 88
228
55 . 2 ) ( = X E 7 . 7 ) (
2
= X E 1975 . 1 ) ( = X D

125 . 2 ) ( = Y E 175 . 5 ) (
2
= Y E 659 . 0 ) ( = Y D

81 . 0 =
y
09 . 1 =
x
40 . 0 =
xy


Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

68
11. NEJEDNAKOST EBIEVA
Ako sluajna promeljiva ima konanu disperziju, onda je:
( ) ( )
( )
2

X D
X E X p , ODNOSNO ( ) ( )
( )
2
1

X D
X E X p > <
gde je proizvoljan pozitivan broj.
U vezi sa ovim pominje se i nejednakost Markova:
( )
( )
a
X E
a X p < > , odnosno ( )
( )
a
X E
a X p < > 1


Zadaci:
11.1. Diskretna sluajna promenljiva ima raspodelu verovatnoa:
|
|

\
|
8 . 0 2 . 0
6 . 0 3 . 0
: X . Oceniti
( ) 2 . 0 ) ( < X E X p pomou nejednakosti ebieva.
Reenje:
0144 . 0 ) (
306 . 0 8 . 0 6 . 0 2 . 0 3 . 0 ) (
54 . 0 8 . 0 6 . 0 2 . 0 3 . 0 ) (
2 2 2
=
= + =
= + =
X D
X E
X E

( ) 64 . 0
04 . 0
0144 . 0
1 2 . 0 ) ( = < X E X p

11.2. Sluajna promenljiva ima raspodelu verovatnoa:
|
|

\
|
1 . 0 2 . 0 3 . 0 25 . 0 1 . 0 05 . 0
6 5 4 3 2 1
: X . Oceniti ( ) 2 ) ( < X E X p pomou
nejednakosti ebieva.
Reenje:
66 . 1 ) ( 1 . 16 ) ( 8 . 3 ) (
2
= = = X D X E X E
( ) 585 . 0 2 ) 8 . 3 < X p

11.3. Iz ( ) 9 . 0 ) ( < X E X p i D(X)=0.09 odrediti .
Reenje:
( )
3 . 0 9 . 0
1 . 0
09 . 0
9 . 0
09 . 0
1 ) (
2
2
2
= =
=
= <

X E X p

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

69
11.4. Sluajna promenljiva X ima E(X)=1 i standardno odstupanje 0.2.Pomou nejednakosti
ebieva oceniti 0.5<X<1.5.
Reenje:
( ) 84 . 0 16 . 0 1
5 . 0
2 . 0
1 5 . 0 ) 1
2
2
= = < X p

11.5. Sluajna promenljiva X ima E(X)=2 i standardno odstupanje 1. Pomou nejednakosti
ebieva oceniti p(-3<X<7).
Reenje:
( ) 96 . 0
25
1
1
5
1
1 5 ) 2
2
2
= = < X p

11.6. Matematiko oekivanje E(X) brzine vetra na datoj visini je 25 km/h, dok je standardno
odstupanje = 4,5 km/h. Kolike se brzine vetra mogu oekivati na toj visini sa
verovatnoom ne manjom od 0,9?
Reenje:
23 . 39 77 . 10
23 . 14 25
23 . 14 5 . 202
1 . 0
25 . 20 25 . 20
1 . 0
25 . 20
1
) (
1 9 . 0
9 . 0 ) 25 (
25 . 20 ) ( 5 . 4
25 ) (
2
2
2 2


= = =
= =

= =
=
X
X
X D
X p
X D
X E



11.7. Sluajna promenljiva ima raspodelu verovatnoa:
|
|

\
|
05 . 0 15 . 0 15 . 0 25 . 0 3 . 0 1 . 0
12 10 8 6 4 2
: X . Oceniti ( ) 11 < X p pomou nejednakosti
Markova.
Reenje:
2 . 6 ) ( = X E
( ) 44 . 0
11
2 . 6
1 11 < X p

11.8. Srednji vek motora je 4 godine. Oceniti verovatnou da dati motor nee raditi vie od 20
godina.
Reenje:
( ) 8 . 0
20
4
1 20 = < X p
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

70
12. LINEARNE REGRESIJE
Ako je poznat zakon raspodele sluajnih veliina (X,Y), odreujemo uslovne verovatnoe
u diskretnom i naprekidnom sluaju:
( )
( )
( )
( ) ( )
( )
( ) x f
y x f
y f x y f
i
x p
y x p
x X y Y p
x
i
j i
i j
1
,
/
,... 2 , 1 ;
,
/
= =
= = = =

Ako je zavisnost meu sluajnim veliinama delimina, radi se o uslovnom
matematikom oekivanju:
( ) ( ) ( ) x X Y E x y X R = = = /
koje u diskretnom sluaju ima oblik:
( ) ( ) ( )

= =
j
i i j
x y p y x y X R /
a u neprekidnom:
( ) ( ) ( )


= = dy x y yf x y X R /
Sluaj linearne regresije aproksimativna kriva je + = X Y . Linearnu regresiju
moemo odrediti metodom najmanjih kvadrata. Parametre i odreujemo iz uslova da
funkcija ( ) ( ) ( )
2
, + = X Y E G ima minimum. Dobijamo sistem jednaina:
( ) ( ) ( )
( ) ( ) Y E X E
G G XY E X E X E
= +
= = = +



0 0
2

ijim reavanjem dolazimo do izraza za linearnu regresiju Y na X.
( ) ( ) ( ) Y E X E X y
x
y
xy
+ =


Ako je na raspolaganju n taaka ( )
i i i
y x M , , trai se da funkcija:
( ) ( ) ( )

=
+ =
n
i
i i i
x y p G
1
2
,
ima najmanju vrednost.

Odatle je:
( )
( )



=
2
2
2
2
2
i i
i i i i i
i i
i i i i
x x n
y x x y x
x x n
y x y x n


ijom se zamenom u + = X Y dobija linearna regresija Y na X.
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

71

Zadaci
12.1. Odrediti srednje kvadratnu regresionu pravu Y na X na osnovu zadate tabele podataka:
x 1 3 4 6 8 9 11 14
y 1 2 4 4 5 7 8 9
Reenje:

x y x
i
2
x
i
y
i

1 1 1 1
3 2 9 6
4 4 16 16
6 4 36 24
8 5 64 40
9 7 81 63
11 8 121 88
14 9 196 126
56 40 524 364
64 . 0
56 524 8
40 56 364 8
2
=


= 55 . 0
56 524 8
364 56 40 524
2
=


=
55 . 0 64 . 0 + = X Y

12.2. Za podatke u tabeli ( )
i i i
y x M , odrediti regresiju Y na X.
x
i
y
i

2
i
x x
i
y
i

1 1.25 1 1.25
1.5 1.4 2.25 2.1
3 1.5 9 4.5
4.5 1.75 20.25 7.875
5 2.25 25 11.25
Reenje:
202 . 0 = 024 . 1 =
024 . 1 202 . 0 + = X Y

12.3. Zakon raspodele sluajnog vektora (X,Y) dat je tablicom. Odrediti regresiju Y na X i
xy
.
X/Y 0 2 4 6
1 0 3 1 4
2 2 1 0 1
3 4 2 2 0
Reenje:
X/Y 0 2 4 6 fx xfx x
2
fx
1 0 3 1 4 8 8 8
2 2 1 0 1 4 8 16
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

72
3 4 2 2 0 8 24 72
fy 6 6 3 5 20 40 96
yfy 0 12 12 30 54
y2fy 0 24 48 180 252 Si*xi
f
1y
y 0 6 4 24 34 34
f
2y
y 0 2 0 6 8 16
f
3y
y 0 4 8 0 12 36
86

2 ) ( = X E
5
24
) (
2
= X E
5
4
) ( = X D

10
27
) ( = Y E
5
63
) (
2
= Y E 31 . 5 ) ( = Y D

89 . 0 =
x
3 . 2 =
y
54 . 0 =
xy

X Y
X Y
X E X Y E Y
X
XY
Y
39 . 1 96 . 3
89 . 0
2
54 . 0
3 . 2
7 . 2
) ( ) (
=



12.4. Zakon raspodele sluajnog vektora (X,Y) dat je tablicom. Odrediti metodom najmanjih
kvadrata regresiju Y na X i
xy
.
X/Y 1 2 3 4 5 6
0 1 3 0 0 0 0
1 2 0 4 0 2 0
2 0 0 3 3 0 2
Reenje:
X/Y 1 2 3 4 5 6 fx xfx x2fx
0 1 3 0 0 0 0 4 0 0
1 2 0 4 0 2 0 8 8 8
2 0 0 3 3 0 2 8 16 32
fy 3 3 7 3 2 2 20 24 40
yfy 3 6 21 12 10 12 64
y2fy 3 12 63 48 50 72 248 Si*xi
f1yy 1 6 0 0 0 0 7 0
f2yy 2 0 12 0 10 0 24 24
f3yy 0 0 9 12 0 12 33 66
90
Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

73
78 . 1 18 . 1
18 . 1 96
2
25 . 9
14
2
9
5
6
5
16
5
6
2
78 . 1
5
6
5
16
5
16
5
6
2
9
5
6
2
) ( ) (
) ( ) ( ) (
2
+ =
= =
= |

\
|
+
= = = +
= +
= +
= +
X Y
Y E X E
XY E X E X E











Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

74
DODATAK A - NEKE VANE DISKRETNE RASPODELE

Binomna raspodela ( ) p n B , , ( ) 1 , 0 p
{ }
( )
i n i
i
x
q p
i
n
i X p p
n R

|
|

\
|
= = =
= ,..., 1 , 0
n i ,..., 1 , 0 =

Puasonova raspodela ( )
0
P , (>0)
{ }
( )


= = =
=
e
i
i X p p
R
i
i
x
!
,... 2 , 1 , 0
,... 2 , 1 , 0 = i

Geometrijska raspodela
{ }
( ) ( ) p p i X p p
R
i
i
x
1
1
,... 3 , 2 , 1

= = =
=

Verovatnoa i statistika zbirka zadataka

75
DODATAK B - NEKE VANE RASPODELE NEPREKIDNOG TIPA
Normalna (Gausova) raspodela N (m,)
( )
( )
dt e x F
x m t

=
2
2
2
2
1


( )
( )
2
2
2
2
1


m x
e x f

=
( ) ( ) ( ) ( )
( )
( )
( )
|

\
|
=
|

\
|
+ =
|

\
|
=
= = |

\
|


m x
X x P
m x
x X P
a
a X a P
t t t T t P
m b m x m a
P b X a P
5 . 0
5 . 0
2
1 2 2 1


Uniformna raspodela ( ) b a U , , (a<b)
( )

=
b x
b x a
a b
a x
a x
x F
, 1
,
, 0
( )
[ ]
[ ]

=
b a x
a b
b a x
x f
, ,
1
, , 0


Gama raspodela ( ) b a G , , (a>0, b>0)
( )
( )



0 ,
0 , 0
1
x dt e t
b
a
x
x F
x
at b
b
; ( )
( )

=

0 ,
0 , 0
1
x e x
b
a
x
x f
ax b
b
;
( )
( ) ( ) N n n n
dx e x b
a b
= +
=


! 1
0
1


Eksponencijalna raspodela ( ) a E
x
, (a>0)
( )

0 , 1
0 , 0
x e
x
x F
ax
( )

0 ,
0 , 0
x ae
x
x f
ax