Anda di halaman 1dari 68

Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura

Matematyka dyskretna 2013/14


Leszek Pieniek
27 grudnia 2013
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Zasady zaliczania przedmiotu:
Egzamin podzielony bdzie na cz pisemn i ustn.
W czci pisemnej bd pytania teoretyczne oraz praktyczne. Ocena kocowa
bdzie wyliczona jako funkcja punktw z poszczeglnych czci egzaminu oraz
punktw za aktywno oraz prace pisemne na wiczeniach.
Cz ustna przeznaczona jest dla osb, ktre chciayby zdoby lepsz ocen.
Lista studentw, ktrzy bd mogli przystpi do czci ustnej zostanie
ogoszona po egzaminie pisemnym.
Informacja o szczegowym algorytmie bdzie podana do koca roku.
Podstawowe pojcia
Indukcja
Rekurencja
Wspczynniki dwumianowe
Zliczanie
Liczno zbioru
Narzdzia
Przykady
Zaawansowane narzdzia
Permutacje raz jeszcze
Rachunek rnicowy
Liczby Stirlinga
Asymptotyka
Denicje
Przykady
Funkcje tworzce
Wielomiany wieowe
Przypadek oglny
Literatura
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Notacje
R zbir liczb rzeczywistych {x
1
, x
2
, . . . , x
n
} zbir liczb
Q zbir liczb wymiernych {x : F(x)} zbir liczb spen. warunek F
Z zbir liczb cakowitych a
1
+a
2
+ . . . +a
n
suma liczb a
k
N zbir liczb naturalnych (0 N)
n

k=1
a
k
j.w.
R
+
zbir liczb rzeczywistych dodatnich

F(k)
a
k
,

F(k)
f (k) suma liczb spen. warunek F
P zbir liczb pierwszych #A liczba elementw zbioru A
x zaokrglenie liczby x w d x zaokrglenie liczby x w gr
{x} cz uamkowa, {x} = x x x mod y reszta, x yx/y
log x, lg x, ln x logarytmy
Prawa przeksztacania sum

kK
ca
k
= c

kK
a
k
(prawo rozdzielnoci)

kK
(a
k
+ b
k
) =

kK
a
k
+

kK
b
k
(prawo cznoci)

kK
a
k
=

p(k)K
a
p(k)
(prawo przemiennoci)

kK
1
K
2
a
k
=

kK
1
a
k
+

kK
2
a
k
dla K
1
K
2
=
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 1.1
Znajdziemy wzr na sum pierwszych wyrazw cigu arytmetycznego
a
0
, a
1
, . . . , a
n
o rnicy r .
Niech
S =
n

i =0
a
i
=

0i n
(a
0
+ir ).
Z prawa przemiennoci mamy
S =

0ni n
(a
0
+(n i )r ) =

0i n
(a
0
+(n i )r ).
Dodajc ostatnie 2 rwnoci dostaniemy
2S =

0i n
(a
0
+ir ) +

0i n
(a
0
+(n i )r ) =

0i n
(a
0
+ir +a
0
+(n i )r )
=

0i n
(2a
0
+nr ) = (2a
0
+nr )

0i n
1 = (2a
0
+nr )(n +1).
Std S = (n +1)a
0
+
n(n+1)
2
r .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Twierdzenie 1.1 (Zasada minimum)
Kady niepusty podzbir N ma element najmniejszy.
Twierdzenie 1.2 (Zasada maksimum)
Kady ograniczony z gry, niepusty podzbir N ma element najwikszy.
Twierdzenie 1.3 (Zasada Indukcji Matematycznej)
Jeli pewien podzbir zbioru liczb cakowitych
zawiera k
0
,
wraz z kad liczb zawiera te liczb o jeden wiksz,
to zbir ten zawiera wszystkie liczby cakowite wiksze lub rwne k
0
.
Twierdzenie 1.4 (Zasada Indukcji Zupenej)
Jeli pewien podzbir zbioru liczb cakowitych
zawiera k
0
,
jeli zawiera wszystkie liczby cakowite nie mniejsze od k
0
i mniejsze
od danej liczby k > k
0
, to zawiera te k,
to zbir ten zawiera wszystkie liczby cakowite wiksze lub rwne k
0
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 1.2
Na ile maksymalnie czci dzieli paszczyzn k prostych?
Zauwamy, e jeli kolejna dorysowana prosta przecina si z
wczeniejszymi prostymi w m punktach, to rozcina kad z dokadnie
m +1 czci na 2. Zatem aby dosta najwiksz liczb czci, trzeba za
kadym razem now dorysowywa w ten sposb, aby nie bya rwnolega
do adnej wczeniejszej oraz aby adne 3 nie przecinay si w jednym
punkcie. To znaczy, e a
0
= 1 oraz a
k+1
= a
k
+(k +1). Mona
zauway, e zaleno t spenia a
k
=
k
2
+k+2
2
. Aby pokaza to mona
uy Zasady Indukcji Matematycznej (lub Zasady Minimum.)
Przykad 1.3
Ile minimalnie razy trzeba zama tabliczk czekolady n m kostek, aby
podzieli j na pojedyncze kostki? (Kade amanie dzieli jeden
prostoktny fragment czekolady na 2).
Obserwacja niewielkich prostoktw pozwala postawi hipotez, e
poszukiwana liczba to a
k
= k 1, gdzie k = mn jest liczb kostek w
tabliczce. Oczywicie a
1
= 0 oraz speniony jest krok indukcyjny Zasady
Indukcji Zupenej.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Pierwsze warunki w zaoeniach 1.3, 1.4 nazywamy baz indukcji, drugie
za krokiem indukcyjnym.
Uwaga
Symbolicznie Twierdzenie 1.3 mona to zapisa jako
(A Z k
0
A k : k A k +1 A) = N +k
0
A,
za Twierdzenie 1.4 jako
(A Z k
0
A k > k
0
: k
0
, k
0
+1, . . . , k1A kA)
= N +k
0
A,
gdzie N +k
0
:= n +k
0
: n N = Z [k
0
, +).
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Czsto Zasad Indukcji Matematycznej formuuje si w postaci:
Twierdzenie 1.5
Jeli pewne zdanie P(n) o liczbach cakowitych n
jest prawdziwe dla liczby k
0
(czyli zachodzi P(k
0
)),
spenia warunek: z prawdziwoci dla dowolnej liczby wynika jego
prawdziwo dla liczby o jeden wikszej (czyli P(n) = P(n +1)),
to P(n) jest prawdziwe dla wszystkich n k
0
.
Twierdzenie 1.3 wynika z Twierdzenia 1.5 zastosowanego do zdania
n A.
W przeciwn stron: deniujemy A = n : P(n) jest prawd. Zaoenia
1.5 dla zdania P() oraz 1.3 dla zbioru A oznaczaj to samo, podobnie
tezy.
Twierdzenie 1.6
Twierdzenia 1.11.4 wynikaj wzajemnie z siebie.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Dowd.
Implikacj 1.1 = 1.2 dowodzimy biorc

A = A +s gdzie s ogranicza
zbir A. Implikacj przeciwn za, biorc

A = (A+s
0
) N, gdzie s
0
jest
dowolnym elementem A. (Przypomnijmy: A = a : a A.)
Rwnowano 1.3 i 1.4 dostajemy deniujc dla zbioru A zbir

A = a A : k
0
, . . . , a A.
Jeli A spenia zaoenia 1.4, to

A spenia zaoenia 1.3, a wic

A
zawiera N +k
0
, std A te. Jeli A spenia zaoenia 1.3, to

A
spenia zaoenia 1.4, a wic

A zawiera N +k
0
, std A te.
1.3 i 1.4 wynikaj z 1.1 nastpujco:
Niech A bdzie zbiorem speniajcym zaoenia zasady indukcji. Dla
dowodu niewprost zakadamy, e nie jest speniona teza, a wic
k k
0
: k > k
0
, k , A , = . Jeli element najmniejszy tego zbioru to
m, to k
0
, . . . , k
0
+m 1 A za k
0
+m , A co stoi w sprzecznoci
z krokiem indukcyjnym.
Niech A N bdzie zbiorem takich liczb n, e jeeli jaki niepusty zbir
liczb naturalnych jest ograniczony z gry przez n, to ma maksimum.
0 A w sposb oczywisty. Jeli jaki zbir jest ograniczony przez k +1
to albo ma element maksymalny k +1 albo jest rwnie ograniczony
przez k. Wic jeli k A to k +1 A i z 1.3 wynika 1.2.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
W praktyce zdarzaj si rozumowania indukcyjne bazujce na bardziej
skomplikowanych schematach. W poniszym przykadzie stosuje si tzw.
indukcj wsteczn, w ktrej krok indukcyjny mwi, e jeli wiksza liczba
naley do zbioru, to mniejsza take. Oczywicie nie tylko...
Przykad 1.4
Pokaemy nierwno midzy rednimi arytmetyczn i geometryczn dla
liczb nieujemnych. Niech A bdzie zbiorem liczb naturalnych n takich, e
x
1
x
2
. . . x
n

_
x
1
+...+x
n
n
_
n
zachodzi dla dowolnych nieujemnych liczb x
i
,
przy czym rwno jest jedynie gdy wszystkie s sobie rwne.
Oczywicie 1, 2 A.
Mona pokaza, e jeli k, m A to km A (grupujc wyrazy w m
grup po k).
Wreszcie jeli k A to take k 1 A, co dostajemy biorc
x
k
=
x
1
+...+x
k1
k1
. Wtedy x
1
x
2
. . . x
k1
=
x
1
x
2
...x
k
x
k

x
1
+x
2
++x
k
k

k
x
k
=

k1
k
x
1
+x
2
++x
k1
k1
+
x
k
k

k
x
k
=

k1
k
x
k
+
x
k
k

k
x
k
= x
k1
k
=
_
x
1
+...+x
k1
k1
_
k1
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 1.1
Denicja rekurencyjna cigu (liczbowego, ale nie tylko) to taka,
w ktrej, poza pewn liczb pocztkowych, kady wyraz zaley od
poprzedzajcych go zgodnie z pewn regu.
Przykad 1.5
Rekurencyjnie deniuje si cig arytmetyczny (a
0
=a; a
n+1
=a
n
+r ),
geometryczny (a
0
= a; a
n+1
= q a
n
), cig silni (a
0
= 1;
a
n+1
= (n +1)a
n
), ale take np. cig trjktw z ktrych pierwszy jest
dany za rodki bokw kadego nastpnego s wierzchokami
poprzedniego.
Uwaga
Denicja rekurencyjna wymaga czsto uzasadnienia poprawnoci.
Znalezienie pewnego wyrazu cigu na podstawie denicji rekurencyjnej
wymaga znalezienia (z reguy) wszystkich wyrazw poprzednich. Dlatego
najlepiej majc denicj rekurencyjn znale jawn posta wzoru
opisujcego wyrazy cigu (np. a
n
= a +nr dla cigu arytmetycznego lub
a
n
= aq
n
dla geometrycznego). Oczywicie zawsze musimy uzasadni, e
wzr opisuje ten sam cig, do czego z reguy stosuje si Zasad Indukcji.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Uwaga
W denicji rekurencyjnej rwnie wielk rol co zaleno wyrazw od
poprzedzajcych spenia warto wyrazw pocztkowych.
Przykad 1.6
Rozwamy rekurencj postaci a
n
= 3a
n1
2a
n2
. Mona zauway, e
speniaj go dowolne cigi stae, ale take cig a
n
= k 2
n
.
W szczeglnoci oznacza to, e nawet podanie jednego wyrazu
pocztkowego a
0
nie determinuje caego cigu.
Denicja 1.2
Rekurencj nazywamy liniow jeli jest postaci
x
n
=
k

i =1
a
i
x
ni
+f (n) gdzie a
i
R, a
k
,= 0 oraz f : N R.
k nazywa bdziemy rzdem lub stopniem rekurencji liniowej.
Rekurencj nazywamy jednorodn, jeli f (n) = 0 dla dowolnego n N;
w przeciwnym razie mwimy o niejednorodnej.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 1.3
Wielomianem charakterystycznym dla jednorodnej rekurencji liniowej
x
n
=
k

i =1
a
i
x
ni
nazywamy (x) = x
k

i =1
a
i
x
ki
. (1)
k nazywa bdziemy rzdem lub stopniem rekurencji liniowej.
Uwaga
Pierwiastki rwnania charakterystycznego maj due znaczenie w
rozwizywaniu rwna rekurencyjnych. Zauwamy, e rwnaniem
charakterystycznym dla rekurencji z przykadu 1.6 jest x
2
3x +2 = 0,
ktrego pierwiastkami s 1 oraz 2, za rozwizania mog by postaci
k 1
n
oraz k 2
n
.
W dalszym cigu bdzie nas interesowa gwnie znalezienie postaci
rozwizania oglnego dla jednorodnej rekurencji liniowej 2 rzdu:
x
0
, x
1
R dane, x
n
= ax
n1
+bx
n2
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Twierdzenie 1.7
Zamy, e wielomian charakterystyczny rekurencji liniowej drugiego
rzdu ma pierwiastki rzeczywiste.
Jeli s dwa rne pierwiastki p
1
, p
2
, to kade rozwizanie jest postaci
x
n
= c
1
p
n
1
+c
2
p
n
2
, gdzie c
i
R.
Jeli jest jeden pierwiastek p, to kade rozwizanie jest postaci
x
n
= (c
1
+nc
2
)p
n
.
Ponadto zadanie dwu pierwszych wyrazw cigu jednoznacznie ustala
wartoci c
1
i c
2
.
Lemat 1.8
Jeli cigi x
n
i y
n
s rozwizaniami rekurencji liniowej, to rwnie
z
n
= cx
n
+dy
n
dla dowolnych staych c, d R.
Lemat 1.9
Rekurencja liniowa rzdu k o zadanych k wartociach pocztkowych
x
0
, x
1
, . . . , x
k1
ma dokadnie jedno rozwizanie.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Dowd Twierdzenia 1.7.
Pokazuje si, e p
n
1
i p
n
2
(odpowiednio p
n
, np
n
)) speniaj rekurencj.
Z Lematu 1.8 wynika, e x
n
=c
1
p
n
1
+c
2
p
n
2
(odpowiednio x
n
=(c
1
+nc
2
)p
n
)
rwnie speniaj t rekurencj.
Zauwamy, e w obu przypadkach mona dobra takie stae c
1
i c
2
, aby
wartoci x
0
i x
1
zgadzay si z zadanymi wartociami pocztkowymi.
W pierwszym przypadku oznacza to konieczno rozwizania ukadu
rwna
_
c
1
+c
2
= x
0
,
c
1
p
1
+c
2
p
2
= x
1
,
za w drugim
_
c
1
= x
0
,
(c
1
+c
2
)p = x
1
.
Oba te ukady maj dokadnie jedno rozwizanie (c
1
, c
2
).
Z Lematu 1.9 wynika, e s to jedyne rozwizania rekurencji liniowej
z zadanymi wartociami pocztkowymi x
0
, x
1
.
Uwaga do dowodu Lematu 1.9.
Problem moemy sprowadzi do standardowej Indukcji Matematycznej
nastpujco: A := n N : rekurencja deniuje jednoznacznie wyrazy
x
nk
, x
nk+1
, . . . , x
n2
, x
n1
. Zadane wartoci pocztkowe x
i
oznaczaj,
e k A, za rekurencja implikuje krok indukcyjny: jeli n A to
x
nk
, x
nk+1
, . . . , x
n1
s zdeniowane jednoznacznie, rekurencja
implikuje warto x
n
, czyli n +1 A.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Prawdziwe s te ponisze, podane bez dowodu
Twierdzenie 1.10
Jeli rwnanie charakterystyczne (1) rozkada si na iloczyn czynnikw
liniowych (x) = (x p
1
)
s
1
. . . (x p
m
)
s
m
, to rozwizaniami
jednorodnej rekurencji liniowej s cigi postaci
x
n
= w
1
(n)p
n
1
+. . . +w
m
(n)p
n
m
, gdzie w
i
jest dowolnym wielomianem
stopnia mniejszego ni s
i
.
Twierdzenie 1.11
Dla niejednorodnej rekurencji liniowej postaci
x
n
=

k
i =1
a
i
x
ni
+w(n)p
n
, gdzie w(n) jest wielomianem stopnia m oraz
p jest l -krotnym pierwiastkiem rwnania charakterystycznego, istnieje
taki wielomian v(n) stopnia m +l , e cig y
n
= x
n
+v(n)p
n
spenia
rekurencj liniow y
n
=

k
i =1
a
i
y
ni
.
Ponadto mona szuka takiego wielomianu v, w ktrym l
wspczynnikw przy najniszych potgach jest rwnych 0.
Zauwamy, e Twierdzenie 1.11 nie wymaga rozkadu wielomianu
charakterystycznego wycznie na czynniki liniowe. Wielokrotne
zastosowanie ostatniego twierdzenia pozwala czsto sprowadzi
niejednorodn rekurencj do przypadku jednorodnego.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 1.7
Rozwamy rwnanie a
n
= 3a
n1
2a
n2
+1 3
n
. (Por. Przykad 1.6.)
Skadnik 3
n
moemy potraktowa jak iloczyn wielomianu staego
w(n) = 1 i 3
n
. 3 nie jest pierwiastkiem (x) = x
2
3x +2 = 0, a wic
szukamy wielomianu v(n) stopnia 0 +0 = 0, a wic staej takiej, eby
b
n
= a
n
+v(n) 3
n
= a
n
+k 3
n
spenia prostsz rekurencj. Wstawiajc
a
n
= b
n
k 3
n
do rwnania dostaniemy
b
n
k 3
n
= 3(b
n1
k 3
n1
) 2(b
n2
k 3
n2
) +1 3
n
,
rwnowanie b
n
= 3b
n1
2b
n2
+(9k9k+2k9)3
n2
+1. Wida, e
wstawiajc k =
9
/2 rwnanie redukuje si do b
n
= 3b
n1
2b
n2
+1.
Skadnik 1 moemy potraktowa jak iloczyn w(n) = 1 i 1
n
. 1 jest
1-krotnym pierwiastkiem (x) = x
2
3x +2 = 0, a wic szukamy
wielomianu v(n) stopnia 0 +1 = 1 (czyli liniowego) ze wspczynnikiem
przy najniszej potdze rwnym 0, aby c
n
= b
n
+v(n) 1
n
= b
n
+kn
spenia prostsz rekurencj. Wstawiajc b
n
= c
n
kn do rekurencji
dostaniemy c
n
kn = 3(c
n1
k(n 1)) 2(c
n2
k(n 2)) +1, czyli
c
n
= 3c
n1
2c
n2
+kn3k(n1)+2k(n2)+1 = 3c
n1
2c
n2
k+1.
Biorc k = 1 rekurencja redukuje si do znanej ju c
n
= 3c
n1
2c
n2
.
Ostatecznie a
n
= b
n

9
2
3
n
= c
n
n
93
n
2
= a +b 2
n
n
93
n
2
,
gdzie a, b R mog by dowolne.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 1.8 (Cig Fibonacciego)
Cig Fibonacciego (http://en.wikipedia.org/wiki/Fibonacci_number)
deniuje si rekurencyjnie wzorami F
0
= 0, F
1
= 1, F
n
= F
n1
+F
n2
.
Kilka pierwszych wartoci to 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, . . . .
Cig ten ma szereg wasnoci (m.in.

k
i =0
F
i
= F
k+2
1,

k
i =0
F
2
i
= F
k
F
k+1
), ktre mona dowie indukcyjnie korzystajc
z denicji rekurencyjnej.
Wielomian charakterystyczny jest postaci
F
(x) = x
2
x 1 i ma
pierwiastki
1

5
2
. Std mona znale posta ogln
F
n
=
1

_
1 +

5
2
_
n

_
1

5
2
_
n
=
_
1

_
1 +

5
2
_
n
_
+
1(1)
n
2
.
Cig Fibonacciego pojawia si czsto niespodziewanie w problemach
kombinatorycznych, jak w zadaniu nastpujcym.
Przykad 1.9
Na ile sposobw mona plansz 2 n poci na prostokty o wymiarach
1 2?
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 1.4
Liczb
_
n
k
_
rwn liczbie sposobw wyboru podzbiorw k-elementowych
ze zbioru n-elementowego nazywa bdziemy wspczynnikiem
dwumianowym lub symbolem Newtona.
Uwaga
Ze wzgldu na sposb zdeniowania liczby n i k nie mog by dowolne.
Dla k < 0 i k > n przyjmuje si
_
n
k
_
= 0. Ale ju dla n , N taki sposb
deniowania nie ma sensu. Mona atwo pokaza, e dla n N jest
_
n
k
_
=
_
n(n1)(n2)...(nk+1)
k(k1)(k2)...1
, k 0
0, k < 0
i takim wzorem deniuje si
_
n
k
_
w sytuacji oglnej. Warto jednak pamita o Denicji 1.4, bo pozwala
ona czsto atwiej uzasadnia wasnoci symbolu Newtona, ni wzr
algebraiczny.
Przykad 1.10
Pokaemy, e dla n N zachodz wzory
_
n
k
_
=
_
n
nk
_
,
_
n
k
_
=
n
k
_
n1
k1
_
,

n
k=0
_
n
k
_
= 2
n
oraz
_
n
k
_
=
_
n1
k
_
+
_
n1
k1
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Czsto wartoci wspczynnikw dwumianowych umieszcza si w tabeli
o ksztacie (nieskoczonego) trjkta zwanej trjktem Pascala.
1
1 1
1 2 1
1 3 3 1
1 4 6 4 1
1 5 10 10 5 1
1 6 15 20 15 6 1
1 7 21 35 35 21 7 1
1 8 28 56 70 56 28 8 1
1 9 36 84 126 126 84 36 9 1
1 10 45 120 210 252 210 120 45 10 1
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
0kn
_
m +k
k
_
=
_
n +m +1
n
_
(2)

0kn
_
k
m
_
=
_
n +1
m +1
_
(3)
Zwizek wspczynnikw dwumianowych z wielomianami opisuje wzr
(a +b)
n
=

0kn
_
n
k
_
a
k
b
nk
.
Moemy rwnie jego uy do dowodzenia faktw o wspczynnikach
dwumianowych.
Przykad 1.11
Wzr z Przykadu 1.10:

n
k=0
_
n
k
_
= 2
n
dostaniemy wstawiajc
a = b = 1.
Rozpisujc (a +b)
m+n
= (a +b)
m
(a +b)
n
znajdziemy wzr
_
n +m
k
_
=

0rk
_
n
r
__
m
k r
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 1.12
Na ile sposobw mona przej od pocztku ukadu wsprzdnych do
punktu (m, n) Z
2
jeli droga musi by aman skadajc si wycznie
z odcinkw jednostkowych przebywanych w prawo lub w gr?
atwo uzasadni, e rozwizaniem jest
_
m+n
n
_
. Zauwamy, e liczba ta
opisuje ile jest rozwiza w liczbach naturalnych dla rwnania
x
0
+x
1
+x
2
+. . . +x
n
= m. (wiczenie: a ile jest rozwiza tego
rwnania w liczbach cakowitych dodatnich?)
Przykad 1.13
Pokaemy rwno
_
m
n
__
n
k
_
=
_
m
k
__
mk
nk
_
.
Obie strony rwnoci opisuj na ile sposobw mona ze zbioru majcego
m elementw wybra podzbir n-elementowy oraz jego podzbir
k-elementowy. Szczeglnym przypadkiem powyszej rwnoci jest drugi
wzr z Przykadu 1.10.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 2.1
Funkcj f : X Y nazywamy
iniekcj (lub odwzorowaniem rnowartociowym), co oznaczamy
f : X Y, jeli dla rnych x, x

X rwnie f (x), f (x

) s rne.
suriekcj (lub odwzorowaniem na), co oznaczamy f : X Y, jeli dla
dowolnego y Y znajdziemy x X taki, e f (x) = y.
bijekcj (lub odwzorowaniem wzajemnie jednoznacznym), co
oznaczamy f : X Y, jeli jest rwnoczenie iniekcj i suriekcj.
Uwaga
Jeli f : X Y to istnieje jedyna taka funkcja g : Y X, e
(g f )(x) = g(f (x)) = x oraz (f g)(y) = f (g(y)) = y. Oznaczamy
f
1
:= g i nazywamy f
1
funkcj odwrotn do f .
Lemat 2.1
Zamy, e f : X Y oraz g : Y Z.
Jeli f i g s iniekcjami, to g f rwnie.
Jeli f i g s suriekcjami, to g f rwnie.
Jeli f i g s bijekcjami, to g f rwnie.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 2.2
Symbolem Z
n
oznacza bdziemy zbir 0, 1, . . . , n 1. Czasem
nazywa bdziemy go zbiorem reszt modulo n. W zbiorze tym mona
zdeniowa dziaania x +
n
y = (x +y) mod n, x
n
y = (x y) mod n,
x
n
y = xy mod n. Najczciej, gdy nie budzi to wtpliwoci, indeksy przy
operacjach dziaa bdziemy pomija.
Uwaga: Symbol Z
0
oznacza zbir pusty.
Denicja 2.3
Mwimy, e zbir A ma n elementw, jeli istnieje bijekcja f : Z
n
A.
Zapisujemy to jako #A = [A[ = card A = n i nazywamy licznoci lub
moc zbioru A.
Zbir nazywamy skoczonym, jeli ma moc n dla pewnego n N.
W przeciwnym razie zbir nazywamy nieskoczonym, co opisujemy jako
[A[ = .
Nastpujce lematy pokazuj, e powysze denicje s poprawne.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Lemat 2.2
aden zbir nie moe mie rwnoczenie dwu rnych mocy.
Mona pokaza, e jeli m < n, to nie istnieje iniekcja Z
n
Z
m
. Gdyby
m i n byy mocami jednego zbioru, to istniaaby bijekcja Z
n
Z
m
.
Lemat 2.3
Jeli A i B s zbiorami skoczonymi oraz istnieje bijekcja f : AB to
[A[ = [B[.
Lemat 2.4
Jeli istnieje taka iniekcja f : AN, e jej zbir wartoci jest
ograniczony, to A ma moc bdc liczb naturaln.
Indukcyjnie pokazuje si, e kady zbir ograniczony przez n ma moc
skoczon.
Lemat 2.5
Podzbir zbioru skoczonego jest skoczony.
Lemat 2.6
Podzbir zbioru liczb naturalnych jest skoczony wtedy i tylko wtedy, gdy
jest ograniczony.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Twierdzenie 2.7 (Zasada dodawania)
Jeli skoczone zbiory A i B s rozczne, to [A B[ = [A[ +[B[.
Dowd.
Niech n = [A[, m = [B[. Istniej bijekcje f
A
: Z
n
A i f
B
: Z
m
B.
Odwzorowanie f : Z
m+n
x
_
f
A
(x) dla x < n
f
B
(x n) dla x n
A B jest
bijekcj.
Twierdzenie 2.8 (Zasada mnoenia)
Jeli zbiory A i B s skoczone to [A B[ = [A[ [B[.
Dowd.
Jeli ktrykolwiek ze zbiorw A, B jest pusty, obie strony rwnoci zeruj si.
Niech n = [A[ > 0, m = [B[ > 0. Istniej bijekcje f
A
: Z
n
A i f
B
: Z
m
B.
Odwzorowanie f : Z
mn
x
_
f
A
(
x(x mod m)
m
), f
B
(x mod m)
_
A B jest
bijekcj o odwzorowaniu odwrotnym rwnym
f
1
: A B (a, b) m f
1
A
(a) + f
1
B
(b) Z
mn
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Prawdziwy jest wniosek z twierdzenia 2.7.
Wniosek 2.9
Jeli skoczone s zbiory A i B to [A B[ = [A[ +[B[ [A B[.
Indukcyjnie moemy dowie nastpujce wnioski z twierdze 2.7 i 2.8.
Wniosek 2.10 (Zasada dodawania)
Jeli skoczone zbiory A
1
, A
2
, . . . A
n
s parami rozczne to

n
_
i =1
A
i

=
n

i =1
[A
i
[.
Wniosek 2.11 (Zasada mnoenia)
Jeli skoczone s zbiory A
1
, A
2
, . . . A
n
to
[A
1
A
2
. . . A
n
[ =
n

i =1
[A
i
[.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Uoglnieniem wniosku 2.9 jest
Twierdzenie 2.12 (Zasada wczaniawyczania)
Jeli A
1
, A
2
, . . . A
n
s zbiorami skoczonymi, to

n
_
i =1
A
i

1i n
[A
i
[

1i
1
<i
2
n
[A
i
1
A
i
2
[
+

1i
1
<i
2
<i
3
n
[A
i
1
A
i
2
A
i
3
[ . . . (1)
n

i =1
A
i

.
Niezbyt formalne uzasadnienie.
Wemy dowolny element

n
i =1
A
i
. Po lewej stronie rwnoci zosta on policzony
raz. Jest on elementem dokadnie k spord zbiorw A
i
(1 k n). Po prawej
stronie zosta on zliczony k =
_
k
1
_
razy ze znakiem + jako element kadego ze
zbiorw do ktrych naley;
_
k
2
_
razy ze znakiem jako element przeci par
zbiorw, do ktrych naley;
_
k
3
_
razy ze znakiem + jako element przeci trjek
zbiorw, do ktrych naley, itd. To oznacza, e kady element zmieni warto
prawej strony rwnie o 1 =
_
k
1
_

_
k
2
_
+
_
k
3
_
. . . (1)
k
_
k
k
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 2.1
Ile jest liczb dwucyfrowych podzielnych przez 2 lub przez 3?
Wszystkich liczb dwucyfrowych jest 90. Poowa z nich jest podzielna przez 2,
trzecia cz podzielna przez 3 za szsta cz przez 2 oraz 3. Zatem,
oznaczajc A
2
= |n [10, 99] : 2[n i A
3
= |n [10, 99] : 3[n mamy
[A
2
A
3
[ = [A
2
[ +[A
3
[ [A
2
A
3
[ = 45 + 30 15 = 60.
Przykad 2.2
Cztery osoby siedz przy kwadratowym stole. Na ile sposobw mog
zmieni usadzenie tak, aby adna nie siedziaa na swoim miejscu?
Niech A
i
bdzie zbiorem takich usadze, e i -ta osoba siedzi na swoim miejscu.
Sprawdza si, e [A
i
[ = 6, [A
i
A
j
[ = 2, [A
i
A
j
A
k
[ = [

4
i =1
A
i
[ = 1, zatem
[

4
i =1
A
i
[ = 4 6
_
4
2
_
2 +
_
4
3
_
1
_
4
4
_
1 = 15. Wszystkich rozsadze jest
4! = 24, a wic takich, w ktrych adna nie siedzi na swoim miejscu jest
24 15 = 9.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Twierdzenie 2.13 (Zasada szuadkowa Dirichleta)
Jeli zbir majcy wicej ni nk elementw podzielimy na n rozcznych
podzbiorw to co najmniej jeden z nich ma ponad k elementw.
Dowd.
Zamy, e nie zachodzi teza, czyli zbir A mona podzieli na n
rozcznych podzbiorw A
1
, . . . , A
n
o mocach co najwyej k. Z wasnoci
sumy zbiorw jest [A[ =

n
i =1
[A
i
[

n
i =1
k = nk, zaprzeczenie zaoe.
Zasada kontrapozycji oznacza prawdziwo twierdzenia.
Przykad 2.3
W dowolnym gronie co najmniej 2 osb mona znale dwie majce
rwn liczb znajomych. (Bycie znajomym jest symetryczne.)
Przykad 2.4
Kada liczba wymierna ma od pewnego miejsca okresowe rozwinicie
w dowolnym ukadzie pozycyjnym.
Przykad 2.5
W cigu Fibonacciego znajduj si niezerowe wielokrotnoci dowolnych
liczb dodatnich.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 2.4
Podobnie do wspczynnikw dwumianowych deniuje si wspczynniki
wielomianowe (multimianowe)
_
n
n
1
,n
2
,...,n
k
_
jako liczby podziaw zbioru
n-elementowego na k podzbiorw o mocach n
1
, n
2
, . . . n
k
.
Uwaga
1. Powyszy symbol ma sens jedynie gdy n
1
+n
2
+. . . +n
k
= n.
2.
_
n
k
_
=
_
n
k,nk
_
.
3. Pokazuje si, e jeli rozpiszemy potg (x
1
+. . . x
k
)
n
, to
wspczynnik przy jednomianie x
n
1
1
x
n
2
2
. . . x
n
k
k
wynosi
_
n
n
1
,n
2
,...,n
k
_
.
4.
_
n
n
1
,n
2
,...,n
k
_
=
_
n
n
1
__
nn
1
n
2
__
nn
1
n
2
n
3
_
. . .
_
nn
1
n
2
...n
k1
n
k
_
=
n!
n
1
!n
2
!...n
k
!
.
5.
_
n
1
+n
2
+...+n
k
n
1
,n
2
,...,n
k
_
opisuje na ile sposobw mona doj od pocztku
ukadu wsprzdnych do punktu (n
1
, n
2
, . . . , n
k
) N
k
poruszajc si
w kierunkach osi ukadu wsprzdnych o kroki jednostkowe.
6.
_
n
n
1
,n
2
,...,n
k
_
=

k
i =i
_
n1
n
1
,n
2
,...,n
i
1,...,n
k
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 2.5
Niech A bdzie zbiorem. Zbiorem potgowym A oznaczanym T(A) lub
2
A
nazywamy zbir wszystkich podzbiorw A.
Przykad 2.6
Liczba podzbiorw zbioru skoczonego A wynosi [T(A)[ = 2
|A|
.
Dowd indukcyjny ze wzgldu na liczb elementw A. Dla [A[ = 0 jedynym
podzbiorem A = jest on sam i wzr jest prawdziwy. Niech [A[ = n > 0
i oznaczmy jeden z jego elementw przez a.
T(A) = |B T(A) : a B |B T(A) : a , B i jest to suma rozczna.
Ponadto |B T(A) : a , B = T(A \ |a) oraz
|B T(A) : a B B B \ |a |B T(A) : a , B jest bijekcj,
a wic [T(A)[ = 2[T(A \ |a)[ = 2 2
|A\{a}|
= 2
|A|
.
Przykad 2.7
Liczba funkcji f : A B rwna jest [B[
|A|
dla skoczonych zbiorw A i B.
Niech f
A
: Z
n
A i zdeniujmy dla dowolnej funkcji f : A B cig
(f (f
A
(0)), f (f
A
(1)), . . . , f (f
A
(n 1))) B B . . . B = B
n
. Podany przepis
ustala bijekcj pomidzy zbiorem funkcji, a iloczynem kartezjaskim majcym,
na mocy wniosku 2.11, moc [B[
|A|
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 2.6
Permutacj zbioru skoczonego A nazywa bdziemy dowoln bijekcj
s : AA. Zbir permutacji Z
n
oznaczamy S
n
.
Lemat 2.14
Liczba permutacji dowolnego zbioru o mocy n rwna jest [S
n
[ = n!.
Dowd.
Jeli [A[ = n to istnieje f : Z
n
A. Jeli teraz : AA to
: Z
n
i f
1
((f (i ))) Z
n
jest bijekcj Z
n
. W ten sposb okrelamy
bijekcj pomidzy bijekcjami A oraz S
n
, ktrej istnienie dowodzi rwnolicznoci
zbioru permutacji A oraz Z
n
.
Oczywicie [S
1
[ = 1.
S
n
=

n1
i =0
|s S
n
: s(n 1) = i =

n1
i =0
S
i
n
jest sum rozczn. S
n1
n
skada si z permutacji Z
n
takich, e s(n 1) = n 1 i jest ich tyle, ile
permutacji Z
n1
. Ponadto niech
k
S
n
okrela wzr
k
(i ) = i + k. Wtedy
S
n1
n
s
k+1
s S
k
n
jest bijekcj (odwrotn jest skadanie z
nk1
), a
wic rwnie [S
k
n
[ = [S
n1
[. To oznacza, e a
n
= [S
n
[ spenia tak sam
zaleno rekurencyjn jak n!, a wic zachodzi teza.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wniosek 2.15
Podobnie jak pierwsz cz Lematu 2.14 dowodzi si, e bijekcji midzy
dwoma zbiorami rwnej mocy n jest n!.
Moemy te policzy, ile jest permutacji, ktre nie maj punktw staych.
Lemat 2.16
[s S
n
: i Z
n
: s(i ) ,= i [ =
n!
_
n
1
_
(n 1)! +
_
n
2
_
(n 2)! . . . +(1)
n1
_
n
n1
_
1! +(1)
n
_
n
n
_
0!
Wniosek 2.17
Szansa, e losujc spord wszystkich permutacji z S
n
otrzymamy
niemajc punktw staych zmierza do
1
/e dla n .
Dowd.
Iloraz liczby permutacji z S
n
bez punktw staych przez n! wynosi
1
0!

1
1!
+
1
2!
. . . +
(1)
n
n!
co zmierza do
1
/e.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wniosek 2.18
Liczba iniekcji f : AB, gdzie [A[ = n [B[ = m rwna jest
m!
(nm)!
.
Zbir wartoci iniekcji ma n elementw. Moemy go wybra na
_
m
n
_
sposobw. Samych bijekcji ze zbioru A w wybrany obraz jest n!.
Oczywicie
_
m
n
_
n! =
m!
(nm)!
.
Z Przykadu 2.7 i Twierdzenia 2.12 wynika z kolei
Wniosek 2.19
Liczba suriekcji f : AB, gdzie [A[ = n [B[ = m rwna jest
m
n

_
m
1
_
(m 1)
n
+
_
m
2
_
(m 2)
n
. . . (1)
m
_
m
m 1
_
1
n
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.1
Permutacj S
n
nazywamy cyklem, jeli istnieje m N oraz parami
rne liczby k
1
, k
2
, . . . , k
m
takie, e (k
i
) = k
i +1
dla i = 1, 2, . . . , m 1,
(k
m
) = k
1
oraz (k) = k dla k ,= k
i
dla i = 1, 2, . . . , m.
Przykad 3.1
W S
4
cyklami s
1
= (0 2, 1 0, 2 3, 3 1),

2
= (0 2, 1 1, 2 0, 3 3),
3
= (0 1, 1 2, 2 0, 3 3),

4
= (0 0, 1 1, 2 2, 3 3). Natomiast nie jest cyklem

5
= (0 2, 1 3, 2 0, 3 1).
Denicja 3.2
Jeli permutacja jest cyklem takim jak w denicji 3.1, to oznaczamy j
= (k
1
k
2
. . . k
m
).
Uwaga
Powyszy zapis cyklu nie jest jednoznaczny. W przykadzie 3.1 moemy
pisa
1
= (0231) = (2310) = (3102) = (1023). Najczciej stosuje si
zapis rozpoczynajcy si od liczby najmniejszej. Permutacj
4
oznaczamy przez id lub e. Zauwamy, e z denicji rwnie (i ) = id dla
dowolnego i .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.3
Cykle (k
1
k
2
. . . k
m
) i (l
1
l
2
. . . l
p
) nazywamy rozcznymi, jeli m = 1 lub
p = 1 (jeden z cykli jest stay) lub k
1
, k
2
, . . . , k
m
l
1
, l
2
, . . . , l
p
= .
Twierdzenie 3.1
Kada permutacja moe by przedstawiona jako zoenie parami
rozcznych cykli.
Dowd.
Niech S
n
. Dla kadego elementu j Z
n
moemy zdeniowa zbir
A
j
= |j , (j ),
2
(j ), . . . = |j , (j ),
2
(j ), . . . ,
m
j
1
(j ) gdzie
m
j
(j ) = j . Jeli
wemiemy k , A
j
to
m
(k) , A
j
dla dowolnego k. Moemy wic zdeniowa
j
0
= 0, j
m
= min(Z
n
\

k<m
A
k
) jeli

k<m
A
k
,= Z
n
, dostajc skoczony cig
j
0
, . . . , j
p
. Wtedy mona zapisa (by moe uywajc trywialnych cykli postaci
(i )), e = (j
0
(j
0
) . . .
m
j
0
1
(j
0
)) . . . (j
p
(j
p
) . . .
m
j
p
1
(j
p
)).
Uwaga
Cykle w dowodzie mona zamieni miejscami i otrzymane zoenie bdzie
reprezentowa t sam permutacj. Wynika to z przemiennoci
rozcznych cykli. Natomiast nie kade permutacje s przemienne,
(012) (12) = (01) za (12) (012) = (02). Najczciej dla skadania
cykli i permutacji pomijamy symbol .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.4
Rzdem permutacji nazywamy najmniejsz tak dodatni liczb m,
e
m
= e i oznaczamy symbolem .
Uwaga
Zauwamy, e dla cyklu = (k
1
k
2
. . . k
m
) jest = m. Jeli rozoymy
permutacj na rozczne cykle, to jej rzd jest rwny najmniejszej
wsplnej wielokrotnoci rzdw poszczeglnych cykli, co w szczeglnoci
oznacza, e pojcie rzdu jest poprawnie okrelone.
Przykad 3.2
Wemy permutacj = (012)(34). (012) = 3, (34) = 2. Wtedy

2
= (012)(34)(012)(34) = (012)(012)(34)(34) = (021),

3
= (021)(012)(34) = (34),

4
= (34)(012)(34) = (012)(34)(34) = (012),

5
= (012)(012)(34) = (021)(34),

6
= (021)(34)(012)(34) = (021)(012)(34)(34) = e. Istotnie
= NWD(2, 3) = 6.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.5
Transpozycj nazywamy cykl rzdu 2.
Lemat 3.2
Cykl (k
1
k
2
. . . k
m
) jest iloczynem m 1 transpozycji
(k
1
k
2
. . . k
m
) = (k
1
k
2
)(k
2
k
3
) . . . (k
m1
k
m2
)(k
m1
k
m
).
Lemat 3.3
Dowolna permutacja S
n
jest iloczynem co najwyej n 1
transpozycji.
Lemat 3.4
Jeli zapiszemy permutacj jako iloczyn transpozycji, to permutacja
odwrotna jest iloczynem tych samych transpozycji, ale w odwrconej
kolejnoci.
Denicja 3.6
Dla permutacji bdcej iloczynem rozcznych cykli c
i
zdeniujmy
c() =

i
(c
i
1). Liczba c() jest w istocie minimaln liczb
transpozycji potrzebn do otrzymania .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Uwaga
Dowd twierdzenia 3.1 pokazuje, e denicja c() jest dobrze
postawiona.
Lemat 3.5
Jeli jest transpozycj, to c() = c() 1 i c() = c() 1.
Dowd.
Pokaemy pierwsz rwno. Zapiszmy = c
1
c
2
. . . c
p
jako iloczyn rozcznych
cykli i niech = (xy).
1

. x, y le w tym samym cyklu c


i
. Z przemiennoci cykli rozcznych moemy
zaoy, e i = p. Niech c
p
= (xy) gdzie i s (by moe pustymi)
cigami liczb. Wtedy c
p
= (x)(y), zatem
c() =

p1
i =1
(c
i
) 1) +(x)) 1 +(y)) 1 =

p1
i =1
(c
i
) 1) + ((x)) +(y)) 1) 1 =

p
i =1
(c
i
) 1) 1 = c() 1.
2

. x, y le w rnych cyklach. Moemy zaoy, e c


p
= (x), c
p1
= (y).
Wtedy c
p1
c
p
= (xy), a wic
c() =

p2
i =1
(c
i
) 1) +(xy)) 1 =

p2
i =1
(c
i
)1)+((x))1)+(y))1)+1 =

p
i =1
(c
i
)1)+1 = c()+1.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wniosek 3.6
Kady zapis permutacji jako iloczynu transpozycji, dla ktrej c() jest
parzyste (nieparzyste) skada si z parzystej (nieparzystej) liczby
czynnikw.
Dowd.
Niech =
1
. . .
m
. Oczywicie c() = c(e
1
. . .
m
) oraz c(e) = 0. Wobec
poprzedniego lematu c() jest parzyste wtedy i tylko wtedy, gdy m jest
parzyste.
Denicja 3.7
Permutacj nazywamy parzyst, jeli jest iloczynem parzystej liczby
transpozycji, za nieparzyst w przeciwnym wypadku. Znakiem
permutacji nazywamy liczb sgn() = (1)
c()
.
Uwaga
Jeli n > 1 to permutacji parzystych i nieparzystych jest w S
n
tyle samo.
Dowd.
Niech bdzie dowoln ustalon transpozycj. Odwzorowanie (odwrotne
do samego siebie) S
n
: S
n
ustala bijekcj midzy zbiorami
permutacji parzystych i nieparzystych.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.8
Doln n-t potg kroczc lub doln silni liczby x nazywamy
x
n
= x(x 1) . . . (x n +1). Grn n-t potg kroczc lub grn
silni liczby x nazywamy x
n
= x(x +1) . . . (x +n 1). Mwimy te
w tej sytuacji o potdze ubywajcej lub potdze przyrastajcej.
Deniuje si rwnie potgi kroczce dla niedodatnich wykadnikw:
x
0
= x
0
= 1,
x
n
=
1
(x+1)(x+2)...(x+n)
,
x
n
=
1
(x1)(x2)...(xn)
.
Uwaga
Symbole potg kroczcych mona uywa do bardziej zwartych zapisw
wzorw, na przykad
_
x
n
_
=
x
n
n!
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.9
Jeli (f
n
) jest cigiem, to symbolem f oznaczamy cig
(f )
n
= f
n+1
f
n
. Operator nazywamy operatorem rnicowym.
Indukcyjnie moemy zdeniowa
0
f = f oraz
k
f = (
k1
f ).
Wasnoci
Operatora rnicowego moemy uywa do analizy wasnoci cigw
liczbowych.
1. Operacja jest liniowa: (a
n
+b
n
) = a
n
+b
n
i ka
n
= ka
n
.
2. Jeli b
n
= a
n
+k to b
n
= a
n
. (W istocie jest rwnowano.)
3. Jeli (a
n
) jest cigiem arytmetycznym, to a
n
jest cigiem staym
o wartoci rwnej rnicy (a
n
).
4. Jeli (g
n
) jest cigiem geometrycznym, to g
n
rwnie jest cigiem
geometrycznym o identycznym ilorazie co (g
n
).
5. Ze wzoru dwumianowego wynika, e x
n
=

n1
i =0
_
n
i
_
x
i
dla n > 0.
6. x
n
= nx
n1
, x
n
= n(x +1)
n1
dla n Z.
7. Jeli p jest wielomianem stopnia k oraz f
n
= p(n), to
k
f jest
cigiem staym.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.10
Symbolem

g
n
n oznaczamy dowolny cig f
n
o tej wasnoci, e
f
n
= g
n
. Operacj powysz nazywamy antyrnic lub sum cigu
(g
n
).
Uwaga
Operator rnicowy jest odwrotny do sumowania wyrazw cigu w tym
sensie, e jeli g = f to f
n
= f
0
+

n1
i =0
g
n
. Ten fakt oraz wasno 2.
z poprzedniej strony implikuj, e jeli g = f , to

g
n
n = f
n
+C dla
dowolnej staej C. Zachodzi te wzr

f
n
n = f .
Jeli uywamy zapisu funkcyjnego f (n) to operacje rnicowania
i sumowania cigu zapisujemy jako f (n) = f (n +1) f (n) oraz

f (n)n.
Denicja 3.11
Jeli f
n
=

g
n
n to sum oznaczon cigu g
n
nazywamy

l
k
g
n
n = f [
l
k
= f
n
[
l
n=k
= f
l
f
k
. Przy tym nie musimy zakada, e
k l , ale z reguy tylko w takiej sytuacji rozwaamy ten wzr!
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
1) Zarwno

g
n
n jak i

l
k
g
n
n s liniowe;
2)

k
k
g
n
n = 0,

k+1
k
g
n
n = g
k
;
3)

l
k
g
n
n +

m
l
g
n
n =

m
k
g
n
n;
4) jeli k l , to

l
k
g
n
n =

ki <l
g
i
za

k
l
g
n
n =

ki <l
g
i
;
5)

k
m
k =
k
m+1
m+1
oraz

n
0
k
m
k =
n
m+1
m+1
dla m ,= 1.
6)

k
m
k =
(k1)
m+1
m+1
oraz

n
1
k
m
k =
(n1)
m+1
m+1
dla m ,= 1.
Wniosek 3.7
Policzymy sum

n
i =1
i
3
. Rozkadamy i
3
na sum dolnych potg:
i
3
= i
3
+ 3i
2
2i = i
3
+ 3i
2
+ i
1
. Zatem

n
i =1
i
3
=

n+1
0
(i
3
+ 3i
2
+ i
1
)i =

n+1
0
i
3
i + 3

n+1
0
i
2
i +

n+1
0
i
1
i
=
(n+1)
4
4
+ 3
(n+1)
3
3
+
(n+1)
2
2
=
(n+1)n
4
((n 1)(n 2) + 4(n 1) + 2)
=
(n + 1)
2
n
2
4
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.12
Operator przesunicia E cigu w lewo deniujemy jako (Ef )
n
= f
n+1
.
Lemat 3.8
Jeli f , g s cigami, to
(fg) = f g +f Eg = Ef g +f g,

f g = fg

f Eg.
Dowd.
(fg)
n
= f
n+1
g
n+1
f
n
g
n
= f
n+1
g
n+1
f
n
g
n+1
+f
n
g
n+1
f
n
g
n
= (f
n+1
f
n
)g
n+1
+f
n
(g
n+1
g
n
) = f
n
(Eg)
n
+f
n
g
n
Drug rwno dla rnicowania iloczynu dostaniemy podobnie.
Zauwamy, e jeli zastosujemy operator do obu stron wzoru na sum
dostaniemy wzr na rnicowanie iloczynu.
Uwaga
Prosz zbada jak wyglda
f
g
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 3.3
Zauwamy, e 2
n
= 2
n
.
Policzymy (n 2
n
) = n2
n
+nE2
n
= n2
n
+1 2
n+1
= 2
n
(n +2
n
).
Z kolei policzymy sum

n
0
i 2
i
=

n+1
0
i 2
i
i . W tym celu rozwamy

i 2
i
i =

i 2
i
i = i 2
i

i E2
i
i = i 2
i
2
i +1
.
Wstawiajc granice dostaniemy
n

0
i 2
i
= ((n +1)2
n+1
2
n+2
) (0 2
0
2
1
) = (n 1)2
n+1
+2.
Przykad 3.4
Policzymy sum
1
123
+
1
234
+. . . +
1
(n2)(n1)n
. Zauwamy, e inaczej
mona j zapisa jako 0
3
+. . . +(n 3)
3
=

n2
0
k
3
k =
k
2
2
[
n2
k=0
=
(n2)
2
2

0
2
2
=
1
/4
1
2n(n1)
. Otrzymane wyraenie zmierza
do
1
/4 gdy sumujemy coraz wicej skadnikw powyszej postaci.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.13
Liczb Stirlinga dla podziaw zbioru n-elementowego na k zbiorw,
lub liczb Stirlinga drugiego rodzaju nazywamy liczb takich ukadw
A
1
, A
2
, . . . , A
k
, e

k
i =1
A
i
= Z
n
, A
i
,= oraz A
i
A
j
= dla i ,= j .
Przyjmiemy oznaczenie
_
n
k
_
.
Uwaga
Liczba podziaw dowolnego zbioru majcego n elementw oraz Z
n
jest
taka sama.
Przykad 3.5
Zauwamy, e
_
4
0
_
= 0,
_
4
1
_
= 1,
_
4
2
_
= 2
41
1 = 7,
_
4
3
_
=
_
4
2
_
= 6,
_
4
4
_
= 1,
_
4
k
_
= 0 dla k > 4.
Lemat 3.9
_
n
0
_
=0,
_
n
1
_
=1,
_
n
2
_
=2
n1
1,
_
n
n1
_
=
_
n
2
_
,
_
n
n
_
=1,
_
n
k
_
=0 dla k>n.
Lemat 3.10
Liczby Stirlinga drugiego rodzaju speniaj zaleno
_
n
k
_
= k
_
n1
k
_
+
_
n1
k1
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.14
Liczb Stirlinga dla permutacji zbioru n-elementowego zoonych z k
cykli, lub liczb Stirlinga pierwszego rodzaju nazywamy liczb takich
S
n
dla ktrych c() = n k. Przyjmiemy oznaczenie
_
n
k

.
Przykad 3.6
Zauwamy, e
_
4
0

= 0,
_
4
1

= (4 1)! = 6,
_
4
2

= 11,
_
4
3

=
_
4
2
_
= 6,
_
4
4

= 1,
_
4
k

= 0 dla k > 4.
Lemat 3.11
_
n
0

=0,
_
n
1

=(n 1)!,
_
n
n1

=
_
n
2
_
,
_
n
n

=1,
_
n
k

=0 dla k>n.
Lemat 3.12
Liczby Stirlinga pierwszego rodzaju speniaj zaleno
_
n
k

= (n 1)
_
n1
k

+
_
n1
k1

.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Liczby Bella B
n
i liczby Stirlinga drugiego rodzaju
_
n
k
_
1 1
2 1 1
5 1 3 1
15 1 7 6 1
52 1 15 25 10 1
203 1 31 90 65 15 1
877 1 63 301 350 140 21 1
4140 1 127 966 1701 1050 266 28 1
21147 1 255 3025 7770 6951 2646 462 36 1
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
Liczby Stirlinga pierwszego rodzaju
_
n
k

1
1 1
2 3 1
6 11 6 1
24 50 35 10 1
120 274 225 85 15 1
720 1764 1624 735 175 21 1
5040 13068 13132 6769 1960 322 28 1
40320 109584 118124 67284 22449 4536 546 36 1
. . . . . . . . . . . . . . . . .
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
1.
_
n
k
_

_
n
k

.
2. Liczba suriekcji f : AB wyliczona we wniosku 2.19 rwna
jest
_
|B|
|A|
_
[B[!.
3.
_
n
k
_
=
1
k!

0<i
1
<...<i
k1
<n
_
n
i
k1
__
i
k1
i
k2
_
. . .
_
i
2
i
1
_
.
4.

n
k=1
_
n
k

= n!.
5. x
n
=

k
_
n
k
_
x
k
.
(Dowd indukcyjny wykorzystujcy rwno x x
k
= x
k+1
+ kx
k
.)
6. x
n
=

k
(1)
nk
_
n
k
_
x
k
.
7. x
n
=

k
_
n
k

x
k
.
8. x
n
=

k
(1)
nk
_
n
k

x
k
.
9. x
n
=

k,m
(1)
nk
_
n
k
_
k
m
_
x
m
=

k,m
(1)
km
_
n
k
__
k
m

x
m
.
10.

k
(1)
nk
_
n
k
_
k
m
_
=
m,n
=
_
1 jeli m = n,
0 jeli m ,= n.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 3.15
Liczb Bella B
n
nazywamy liczb podziaw zbioru n-elementowego na
podzbiory.
Uwaga
Zachodzi wzr B
n
=

k
_
n
k
_
oraz zaleno rekurencyjna
B
n+1
=

n
k=0
_
n
k
_
B
k
.
Denicja 3.16
Liczb harmoniczn nazywamy H
n
=

n
i =1
1
i
=
1
1
+
1
2
+
1
3
+. . . +
1
n
.
Liczb harmoniczn rzdu r nazywamy H
(r)
n
=

n
i =1
1
i
r
.
Uwaga
Dla r = 1 liczby harmoniczne zmierzaj (bardzo powoli) do +, za gdy
r > 1 to cig H
(r)
n
jest rosncy i ograniczony. Ponadto zachodzi wzr
(H
n
ln n) 0, 5772156649 . . . Sta nazywamy sta Eulera.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 3.7
Ukadamy karty jedna na drugiej w ten sposb, eby, z jednej strony, stos siga
moliwie daleko, z drugiej strony, nie przewrci si. Mona pokaza, e
najlepszy ukad jest taki, w ktrym n grnych kart ley w ten sposb, e ich
wsplny rodek cikoci ley ponad krawdzi karty n + 1-szej. Zamy
ponadto, e kada karta ma dugo d. Jeli oznaczymy d
i
odlego krawdzi
karty pierwszej oraz i -tej, to spenione s zalenoci d
1
= 0,
d
n
=
(d
1
+
d
2
)+(d
2
+
d
2
)+...+(d
n1
+
d
2
)
n1
gdy n > 1. Std moemy wyliczy, e
d
n
d
n1
=
d
2(n1)
, a wic ,nawis jaki mona uoy z n kart ma maksymaln
dugo rwn
d
2
H
n1
.
Przykad 3.8
Znajdziemy wzr opisujcy warto wyraenia

n
k=0
_
k
m
_
H
k
. Skorzystamy ze
wzoru na sumowanie przez czci. Jest H
k
=
1
k+1
oraz
_
k
m+1
_
=
_
k
m
_
, a wic

n+1
0
_
k
m
_
H
k
k =
_
k
m+1
_
H
k

n+1
0

n+1
0
_
k+1
m+1
_
1
k+1
k =
_
n+1
m+1
_
H
n+1

1
m+1

n+1
0
_
k
m
_
k =
_
n+1
m+1
_
H
n+1

1
m+1
_
n+1
m+1
_
.
Wniosek 3.13

n
k=0
H
k
= (n +1)H
n+1
(n +1),

n
k=0
kH
k
=
n
2
+n
2
H
n+1

n
2
+n
4
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Rozwaa bdziemy podzia zbioru zawierajcego n obiektw na k
kategorii. Liczba takich podziaw zaley istotnie od tego, czy
poszczeglne obiekty oraz kategorie s rozrnialne oraz czy w kadej
kategorii musz znale si jakie obiekty. Wyniki przedstawia ponisza
tabela.
kategorie
rozrnialne nierozrnialne
dowolne niepuste dowolne niepuste
obiekty
rozrn. dowolne funkcje:
k
n
suriekcje: k!

n
k

podziay zbioru
na co najwyej
k podzbiorw:

k
i =1

n
i

podziay zbioru
na k podzbiorw:

n
k

nierozr. podzia licz-


by n na sum
k skadnikw
nieujemnych:

n+k1
k1

podzia liczby n
na sum k skad-
nikw dodatnich:

n1
k1

k
i =1
P(n, i ) =
P(n + k, k)
podzia liczby
n na niema-
lejcy cig k
liczb dodatnich:
P(n, k)
Oznaczenie P(n, k) uyte powyej oznacza liczb cakowitych dodatnich
rozwiza rwnania x
1
+x
2
+. . . +x
k
=n speniajcych x
1
x
2
. . . x
k
.
Nie s znane wasnoci liczb P(n, k) pozwalajce na ich proste
znajdowanie. atwiejsze z nich (i oczywiste w dowodzie) to:
P(n, 1) = P(n, n) = 1, P(n, 2) = n/2|, P(n, k) = 0 gdy k > n.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Lemat 3.14 (Prawo inwersji dla wspczynnikw dwumianowych)
Niech f , g : N R. Nastpujce warunki s rwnowane:
(a) g(n) =

k
_
n
k
_
(1)
k
f (k), (b) f (n) =

k
_
n
k
_
(1)
k
g(k).
Dowd.
W drugiej sumie wstawiamy pierwszy wzr i otrzymujemy

k
_
n
k
_
(1)
k

j
_
k
j
_
(1)
j
f (j ) =

j
f (j )

k
(1)
k+j
_
n
k
__
k
j
_
=

j
f (j )

k
(1)
k+j
_
n
j
__
nj
kj
_
=

j
f (j )
_
n
j
_
k
(1)
k+j
_
nj
kj
_
. Ale

k
(1)
k+j
_
nj
kj
_
=
n,j
, wic prawa strona rwna jest f (n).
Lemat 3.15 (Prawo inwersji dla liczb Stirlinga)
Niech f , g : N R. Nastpujce warunki s rwnowane:
(a) g(n) =

k
_
n
k
_
(1)
k
f (k), (b) f (n) =

k
_
n
k

(1)
k
g(k).
Dowd.
W drugiej sumie wstawiamy pierwszy wzr (i na odwrt) i stosujemy rwno

k
(1)
nk
_
n
k
__
k
m
_
=
m,n
lub podobn.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 4.1
Mwimy, e funkcja f : N R ronie wolniej ni g : N R, co
zapisujemy jako f g, jeli lim
n
f (n)
g(n)
= 0. Mwimy wtedy te, e g
ronie szybciej ni f .
Zbir takich funkcji f , e f g oznaczamy przez o(g) i piszemy wtedy,
e f = o(g). Podobnie (f ) = g : g ~ f .
Uwaga
Relacja jest przechodnia.
Jeli f g to
1
g

1
f
.
Z reguy bdziemy uywa powyszych poj dla nieujemnych f i g,
ale denicja tego nie wymaga.
Wbrew nazwie, funkcje f i g wcale nie musz by rosnce.
Rwnowanie denicj mona sformuowa jako
C > 0 N > 0 n > N : [f (n)[ < C[g(n)[.
Formalnie poprawniej byoby pisa f o(g), jednak tradycyjnie uywa
si zapisu z =.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
0 a log log n log n n
a
n
b
n
log n
c
n
d
n
n! n
n
c
c
n
dla 0 < a < b i 1 < c < d.
Denicja 4.2
Mwimy, e funkcja f : N R jest asymptotycznie nie wiksza (nie
mniejsza) ni g : N R, jeli istnieje takie C > 0, e [f (n)[ < C [g(n)[
([f (n)[ > C [g(n)[) dla prawie wszystkich n > 0.
Zbir funkcji asymptotycznie nie wikszych od g oznaczamy przez O(g) i
piszemy wtedy, e f = O(g). Podobnie (g) reprezentuje funkcje
asymptotycznie nie mniejsze od g.
Dwie funkcje nazywamy asymptotycznie podobnymi, jeli s wzgldem
siebie asymptotycznie nie wiksze i nie mniejsze. Zbir funkcji
asymptotycznie podobnych do g oznaczamy przez (g) = O(g) (g).
Dwie funkcje f , g s asymptotycznie rwne, jeli lim
n
f (n)
g(n)
= 1.
Piszemy wtedy, e f g.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
Jeli f = o(g) i g = o(h) to f = o(h).
f = O(g) wtedy i tylko wtedy, gdy g = (f ).
f = o(g) wtedy i tylko wtedy, gdy g = (f ).
f = (g) wtedy i tylko wtedy, gdy g = (f ).
o(g) O(g), (g) (g).
Jeli f =o(h), g=o(h) za c > 0 to f +g = o(h), cf = o(h), f = o(ch).
Jeli f
1
= o(g
1
) i f
2
= o(g
2
) to f
1
f
2
= o(g
1
g
2
).
Uwaga
Pierwsza i dwie ostatnie wasnoci mona sformuowa te dla symboli
O, , i , przy czym czasem (wiczenie!) naley doda w
sformuowaniu [ [.
Uwaga
Symbole wprowadzone powyej nazywane bywaj symbolami Landaua.
Uywa si ich rwnie w kontekcie zbienoci do innych granic, ni w
+ (najczciej w 0), przy czym wtedy z reguy pojawiaj si funkcje
o granicy 0.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 4.1
Dla dowolnego wielomianu p(n) = an
k
+

i <k
a
i
n
i
stopnia k jest
p(n) = (n
k
) i p(n) an
k
.
Przykad 4.2

n
k=1
k
2
= (n
3
),

n
k=1
k
2

1
3
n
3
,

n
k=1
k
2
=
1
3
n
3
+O(n
2
).
Przykad 4.3
a
n
= o(n!), n! = o(n
n
).
Przykad 4.4
_
n
k
_

n
k
k!
,
_
n
k
_
= (k
n
),
_
n
k

= O((n +k 2)!) ((n 1)!).


Uwaga
Istniej cigi nieporwnywalne w adnym sensie w notacji Landaua.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Twierdzenie 4.1 (Wzr Stirlinga)
n!

2n
_
n
e
_
n
.
Uwaga
Zachodz te lepsze przyblienia:
n! =

2n
_
n
e
_
n
(1 +
1
12n
+
1
288n
2
+O(n
3
)),

2n
_
n
e
_
n
e
(12n+1)
n!

2n
_
n
e
_
n
e
12n
.
Twierdzenie 4.2
Jeli (n) oznacza ilo liczb pierwszych nie wikszych od n, to
(n)
n
ln n
; (n) =
n
ln n
+
n
(ln n)
2
+O
_
n
(ln n)
3
_
.
Wniosek 4.3
Mona oszacowa wystpienie n-tej liczby pierwszej
p
n
= n ln n +n ln ln n +O(n).
Twierdzenie 4.4
H
n
= ln n + +O(
1
/n)
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 5.1
Niech [I [ = n, [J[ = m oraz F I J. Trjk B = (I , J, F) nazywa
bdziemy szachownic ze zbiorem pl zabronionych F. Dopuszczalnym
rozkadem k wie na szachownicy B nazywamy taki podzbir
K (I J)F, e [K[=k oraz dla dowolnych (i
1
, j
1
), (i
2
, j
2
) K zachodzi
i
1
,= i
2
oraz j
1
,= j
2
.
r
B
(k) oznacza liczb rnych rozkadw k nieatakujcych si wzajemnie
wie na szachownicy B, za R
B
(x) =

kN
r
B
(k)x
k
wielomianem
wieowym szachownicy B.
Wielomianw wieowych uywa si do rozwizywania zagadnie
kombinatorycznych.
Przykad 5.1
Jeli [I [ = [J[ = n oraz F = (i , i ) : i I , to r
B
(n) jest liczb
nieporzdkw w S
n
.
Przykad 5.2
Niech I bdzie zbiorem pracownikw za J prac do wykonania. Jeli F jest
zbiorem par opisujcych prace, ktry pracownik nie moe wykonywa, to
wspczynniki r
B
(k) opisuj na ile sposobw mona przydzieli k prac
pracownikom.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Wasnoci
r
B
(0) = 1, r
B
(1) = n m [F[, r
B
(k) = 0 dla k > minn, m.
Jeli F = I J to R
B
(x) = 1, za gdy F = , to r
B
(k) =
_
n
k
_

_
m
k
_
k!.
Dowolna permutacja wierszy lub kolumn nie zmienia wielomianu
wieowego szachownicy. Podobnie jej transpozycja.
Lemat 5.1
Jeli I = I
1
I
2
oraz J = J
1
J
2
oraz I
1
J
2
I
2
J
1
F, to
R
B
= R
B
1
R
B
2
, gdzie B
i
= (I
i
, J
i
, F (I
i
J
i
)).
Indukcyjnie mona uoglni ten wynik na wiksz liczb blokw.
Przykad 5.3
Jeli I = J oraz F = (i , j ) : i ,= j to R
B
(x) = (1 +x)
n
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 5.2
Dla szachownicy B, i I , j J oznaczmy B
i
szachownic powsta z B
przez usunicie wiersza i za B
j
szachownic powsta przez usunicie
kolumny j (wraz z odpowiednimi polami zabronionymi).
Lemat 5.2
Jeli (i , j ) , F to R
B
(x) = R
B
(x) +xR
B
j
i
(x), gdzie
B

= (I , J, F (i , j )).
Przykad 5.4
Niech I , J=|1..4 za F=|(i , j ) : [i j [>1.
R
B
(x) = R
B
(x) + xR
C
(x)
= R
B
(x)+xR
D
(x)+x(R
C
(x)+xR
E
(x))
= (1+4x+2x
2
)
2
+ 2x(1+2x)
2
+ x
2
(1+x)
2
= 1 + 10x + 29x
2
+ 26x
3
+ 5x
4
gdzie odpowiednie szachownice przedstawia
rysunek:
B B' B"
C
D
C'
E
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 5.3
Dla szachownicy B = (I , J, F) niech F = (I J) F oraz B = (I , J, F).
B nazywamy negatywem B.
Twierdzenie 5.3
Dla kwadratowej szachownicy [I [ = [J[ = n zachodzi
r
B
(n) =

k
(1)
k
r
B
(k)(n k)!.
Dowd.
Dowolne niedopuszczalne rozstawienie wie na B musi zawiera przynajmniej
jedn wie na polu F. Niech X bdzie zbiorem wszystkich rozstawie n wie,
za X
i
zbiorem takich rozstawie, ktre maj wie na polu z F w wierszu i .
Szukamy licznoci X \

X
i
ze wzoru wcze i wycze:
[X[ = n!. Pokaemy, e

i
1
<i
2
<...<i
k
[X
i
1
X
i
2
. . . X
i
k
[ = (n k)!r
B
(k).
Rozwamy dowolne rozstawienie, w ktrym m k wie stoi na polach
zabronionych F; po lewej stronie rwnoci zostanie ono policzone
_
m
k
_
razy.
Wyraenie po prawej stronie dla kadego ukadu k wie na polach zabronionych
(r
B
(k)) pozwala dobra w dowolny sposb pozostae wiee (na (n k)!
sposobw), a wic rwnie kade ustawienie zostao policzone
_
m
k
_
razy.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 5.5
Rozwamy ponownie Przykad 5.1. Negatywem jest szachownica
z Przykadu 5.3, dla ktrej r
B
(k) =
_
n
k
_
. Zatem twierdzenie 5.3 pozwala
wnioskowa, e nieporzdkw w S
n
jest
r
B
(n) =

k
(1)
k
_
n
k
_
(n k)! = n!

k
(1)
k
k!
.
Przykad 5.6
Niech n = 2m oraz F = (i , j ) : i ,= j i +j ,= n +1. Tablica po
przesortowaniu wierszy i kolumn skada si z blokw 2 2 pooonych na
przektnej, a wic z lematu 5.3 wielomian jej negatywu jest postaci
(1 +4x +2x
2
)
m
i jestemy w stanie dla danych m znale wspczynniki,
np. R
B
(x) = 1 +20x +170x
2
+800x
3
+2280x
4
+4064x
5
+4560x
6
+
3200x
7
+1360x
8
+320x
9
+32x
10
dla n = 10. Zatem
r
B
(10) = 1 10! 20 9! +170 8! 800 7! +2280 6! 4064 5! +
4560 4! 3200 3! +1360 2! 320 1! +32 0! = 440192.
Dla porwnania: wszystkich dopuszczalnych rozstawie na pustej
szachownicy jest 10! = 3628800.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Denicja 5.4
Dla dowolnego cigu a
n
funkcj tworzc nazywa bdziemy

i N
a
i
x
i
.
Uwaga
Czsto na podstawie pewnej wasnoci cigu (np. zalenoci
rekurencyjnej), jestemy w stanie znale funkcj tworzc. Na tej
podstawie mona znale jawn posta a
n
.
Analiza funkcji tworzcych wymaga wielu narzdzi analizy i dlatego tutaj
ograniczymy si do niezbdnego minimum.
Uwaga
W przypadku rekurencji liniowej rozumowanie z funkcj tworzc
prowadzi nas w istocie do rozwiza takich, jakie dostalimy korzystajc
z funkcji charakterystycznej rekurencji, co zobaczymy w Przykadzie 5.7.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Przykad 5.7
Szukamy cigu speniajcego zaleno a
n
= a
n1
+ a
n2
, a
0
= 0, a
1
= 1.
Niech speniona bdzie zaleno F(x) =

i =0
a
i
x
i
. Zauwamy, e funkcja
F(x) xF(x) x
2
F(x) bdzie miaa wspczynnik przy zerowej potdze rwny
0, przy pierwszej: 1, za przy pozostaych wyrazach wszystkie wspczynniki si
zeruj, wic F(x)xF(x)x
2
F(x) = x. To znaczy, e musi by F(x) =
x
1xx
2
.
Moemy rozpisa F jako sum uamkw prostych:
F(x)=
x
1xx
2
=
x
(1
1

5
2
x)(1
1+

5
2
x)
=
1

5
_
1
1
1+

5
2
x

1
1
1

5
2
x
_
.
Ze wzoru na sum szeregu geometrycznego mamy
1
1
1+

5
2
x
=
1+
1+

5
2
x+(
1+

5
2
)
2
x
2
+. . . oraz
1
1
1

5
2
x
= 1+
1

5
2
x+(
1

5
2
)
2
x
2
+. . ., a
zatem F(x) =
1

5
_
_
1+

5
2

1

5
2
_
x +
_
_
1+

5
2
_
2

_
1

5
2
_
2
_
x
2
+ . . .
_
co znaczy, e szukanym wzorem jest
a
n
=
1

5
__
1 +

5
2
_
n

_
1

5
2
_
n
_
.
Spis treci Podstawowe pojcia Zliczanie Zaawansowane narzdzia Asymptotyka Funkcje tworzce Literatura
Literatura
1. R. L. Graham, D. E. Knuth, O. Patashnik, Matematyka konkretna,
Wydawnictwo Naukowe PWN
2. K. E. Ross, Ch. R. B. Wright, Matematyka dyskretna, Wydawnictwo
Naukowe PWN
3. Waniak, http://wazniak.mimuw.edu.pl/
4. Wikipedia, http://en.wikipedia.org/
5. WolframAlpha, http://www.wolframalpha.com/