Anda di halaman 1dari 24

Organisasi Kesihatan

116

UNIT 6 ORGANISASI KESIHATAN

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir unit ini, anda diharap dapat: 1. Mengulas definisi organisasi kesihatan dan peranannya dalam sistem masyarakat dunia. 2. Menjelaskan peranan dan fungsi organisasi multilateral, organisasi bilateral, dan Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) dalam penjagaan kesihatan jangka panjang. 3. Membincangkan cabaran organisasi kesihatan antara bangsa dalam pelaksanaan program kesihatan.

PETA KONSEP TAJUK


ORGANISASI KESIHATAN

Organisasi

Peranan Organisi Kesihatan


Organisasi Multilateral

Organisasi Kesihatan Di Malaysia

Teori Organisasi Struktur Organisasi Jenis Struktur organisasi

Organisasi Bilateral Organisasi Bukan Kerajaan NGO

Kementerian Kesihatan Malaysia

Organisasi Kesihatan

117

Rajah 6.1: Bentuk Struktur Organisasi Kita hidup dalam dunia organisasi - kerja, universiti, kelab, kesatuan sekerja, badan-badan profesional, sekolah, kedai-kedai, dan sebagainya. Bagi memahami bagaimana sesebuah organisasi berfungsi, anda tidak semestinya perlu menjadi seorang pengurus. Sebagai individu, pengetahuan dan minat terhadap teori organisasi membolehkan anda memahami bagaimana sesebuah organisasi beroperasi. Teori Organisasi boleh membantu menjelaskan bagaimana mereka bekerja dan mengapa mereka bekerja dalam cara yang mereka lakukan.

Apakah yang boleh anda perhatikan melalui Rajah 6.1 di atas jika dikaitkan dengan organisasi dan juga pengurusan? Jelaslah di sini bahawa organisasi terdiri daripada kumpulan pengurus dan juga pekerja. Mereka berganding sama untuk mencapai hasrat atau matlamat yang ditetapkan. Jika diperhatikan, mengapakah kumpulan pengurus lebih kecil bilangannya berbanding dengan mereka yang diurus? Sekarang, cuba pula bayangkan bagaimanakah keadaannya apabila sebuah kapal mempunyai jumlah nakhoda yang melebihi daripada anak kapal? Agak-agak anda, apakah rintangan dan cabaran yang terpaksa dihadapi oleh mereka? Adakah mereka berjaya sampai ke destinasi yang ingin dituju?

Organisasi Kesihatan

118

PENGENALAN
Kesihatan yang baik penting untuk kebahagiaan dan kesejahteraan manusia. Populasi yang sihat memiliki jangka hayat yang lebih lama, lebih produktif, dan sebagai penyumbang utama kepada kemajuan ekonomi sesebuah negara. Masa depan yang mampan akan dihuni oleh orang yang sihat, hidup dalam masyarakat yang sihat, dan dalam lingkungan peluang sumber dan had persekitaran semula jadi yang sihat. Pandangan holistik kesihatan ini bermakna bahawa kesihatan rakyat, kesihatan komuniti dan kesihatan alam semula jadi berkait rapat - pada skala tempatan, nasional dan global. Hubungan yang kompleks antara faktor-faktor sosial, ekonomi, ekologi dan politik dan lain-lain aspek kesejahteraan sosial memberikan pengaruh kepada kesihatan manusia seterusnya menentukan kualiti hidup mereka. Oleh itu, dapat dikatakan bahawa isu-isu alam sekitar, pembangunan, dan kesihatan berkait rapat dan saling mempengaruhi di antara satu dengan yang lain. Justeru, pra-syarat untuk masa depan yang mampan perlu dicirikan oleh penduduknya yang sihat dan persekitaran yang selamat. Walaupun teknologi secara amnya telah menambah baik amalan perubatan dan kesihatan, tidak semua orang mempunyai akses atau kualiti yang sama kepada penjagaan kesihatan. Cuba fikirkan mengapa situasi berikut masih berlaku dalam dunia hari ini: wanita miskin kurang akses kepada mamogram untuk mengesan kanser payudara, walaupun mereka adalah calon yang layak untuk pemeriksaan. orang kaya hidup lebih lama daripada orang miskin. Misalnya, golongan kaya di Amerika Syarikat hari ini hidup kira-kira 4.5 tahun lebih lama daripada orang miskin (Robert, 2008). Selain itu, golongan kaya dan berpendidikan lebih cenderung untuk mengambil peluang daripada kemajuan dalam bidang sains perubatan dan teknologi, yang mempengaruhi penurunan dalam kadar merokok, yang secara langsung meningkatkan kesihatan. Secara umumnya, perbezaan / jurang kesihatan antara kumpulan-kumpulan etnik dan kaum dapat dilihat melalui tiga aspek utama iaitu: perbezaan dalam ciri-ciri sosioekonomi dan alam sekitar, halangan yang dihadapi apabila cuba untuk mengakses ke dalam sistem penyampaian penjagaan kesihatan, dan kualiti penjagaan kesihatan yang diterima. Perkara ini telah menarik perhatian

Organisasi Kesihatan dalam bidang sosiologi kesihatan dan perubatan, yang berkaitan dengan penyebaran perkhidmatan penjagaan kesihatan di seluruh dunia, dalam ketidakseimbangan tertentu dalam penjagaan kesihatan, dan bagaimana konsep kesihatan telah berubah dari masa ke masa. Penjagaan kesihatan (atau kesihatan) adalah satu industri yang berkaitan dengan pencegahan, rawatan dan pengurusan penyakit bersama-sama dengan promosi mental dan fizikal kesejahteraan melalui perkhidmatan yang ditawarkan oleh profesion perubatan dan kesihatan. Kesihatan adalah salah satu industri terbesar dan paling pesat berkembang di dunia, mengambil lebih daripada 10 peratus daripada keluaran dalam negara kasar negara-negara yang paling maju. Pada tahun 2000, kos penjagaan kesihatan yang dibayar kepada hospital, doktor, makmal diagnostik, farmasi, pengeluar peranti perubatan dan komponen-komponen lain dalam sistem penjagaan kesihatan yang digunakan melibatkan kira-kira 14 peratus daripada keluaran negara kasar Amerika Syarikat, yang terbesar di mana-mana negara di dunia. Bagi negara-negara G8 (lapan negara-negara yang paling maju di dunia) purata ialah kira-kira sembilan peratus.

119

ISI KANDUNGAN Memahami Organisasi


Definisi Organisasi
Organisasi adalah sekelompok orang (dua atau lebih) yang secara formal dipersatukan dalam suatu kerjasama untuk mencapai tujuan yang telah ditetapkan. Sistem dalam sesuatu aktiviti dan tingkah laku bagi membolehkan manusia dan / atau mekanisma mereka untuk mencapai matlamat dan objektif - fungsi bersama yang memiliki ciri-ciri manusia dan ciri persekitaran kerja. Terdapat beberapa teori organisasi yang telah dikemukakan sejak lama dahulu. Namun begitu, bukan tujuan Modul ini untuk mengupas secara mendalam setiap teori-teori organisasi tersebut. Untuk itu, bagi lebih memudahkan pemahaman tentang teori organisasi, kita boleh mengklasifikasikan teori tersebut mengikut 3 kategori iaitu Teori Organisasi Klasik, Teori Neoklasik dan Teori Moden.

Organisasi Kesihatan Teori Organisasi Klasik biasanya disebut sebagai teori tradisional atau disebut juga teori mesin. Teori ini berkembang mulai abad 19. Dalam teori ini organisasi digambarkan sebagai sebuah lembaga / badan yang berpusat dengan tugas-tugasnya yang khusus serta digambarkan sebagai struktur mekanisme yang kaku dan tidak mengandungi kreativiti. Teori klasik ini juga berbagaibagai, antaranya Teori birokrasi yang dibangunkan dari ilmu sosiologi dan dikemukakan oleh Max Weber, Teori pentadbiran dan Pengurusan Saintifik. Kemudian daripada itu, muncul pula Teori Neoklasik yang juga dikenali dengan teori hubungan manusiawi. Teori ini muncul akibat ketidakpuasan dengan teori klasik dan merupakan penyempurnaan dari teori klasik. Teori ini menekankan kepentingan aspek psikologi dan sosial pekerja sebagai individu atau kumpulan kerja. Teori moden muncul pada tahun 1950 sebagai akibat ketidakpuasan kedua-dua teori sebelumnya (teori klasik dan neoklasik). Teori ini sering diistilahkan sebagai teori penganalisis sistem atau teori terbuka yang menggabungkan antara teori klasik dan teori neoklasik. Teori organisasi moden melihat bahawa semua unsur organisasi sebagai satu kesatuan yang saling bergantung dan tidak boleh dipisahkan. Organisasi bukan sistem tertutup yang berkaitan dengan persekitaran yang stabil, tetapi merupakan sistem terbuka yang berkaitan dengan persekitaran dan organisasi harus dapat menyesuaikan dengan persekitaran untuk tujuan kelangsungannya. Organisasi adalah 'sistem adaptif kompleks' ( complex adaptive systems ) yang digunakan oleh manusia, tugas-tugas dan teknologi untuk mencapai matlamat dan objektif yang telah ditetapkan. Teori Organisasi merujuk kepada bagaimana organisasi distrukturkan dan bagaimana mereka diuruskan. Struktur organisasi sumber-sumber dan aset, dan mewakili pembahagian dan pengagihan kerja di kalangan ahli (pengurus dan pekerja) organisasi, dan penyelarasan aktivitiaktiviti mereka dalam apa-apa cara yang menjurus untuk mencapai matlamat dan objektif yang telah ditetapkan oleh sesebuah organisasi. Pengurusan pula merujuk kepada bagaimana organisasi menguruskan struktur, sumber-sumber dan aktiviti-aktiviti di dalam organisasi dan bagaimana ia mengukur dan memantau prestasi yang terhasil ke arah mencapai matlamat dan objektif yang ingin dicapai oleh organisasi. Teori Organisasi cuba untuk menjelaskan bagaimana organisasi berfungsi dengan menentukan ciri-ciri umum organisasi atau kumpulan bahagian organisasi, dengan mengumpul data tentang

120

Organisasi Kesihatan mereka, dan dengan menganalisis, menilai 'what works where - and why!. (adalah penting untuk memahami bahawa struktur dan pengurusan organisasi adalah berbeza - berbeza dengan sektor mereka di mana ia beroperasi (awam, swasta, sukarela) dan berbeza dengan pelbagai konfigurasi pihak berkepentingan, juga berbeza dengan matlamat tertentu dan objektif strategik yang telah ditetapkan oleh mereka.

121

Struktur Organisasi
Struktur adalah corak hubungan antara kedudukan dalam organisasi dan di kalangan ahli organisasi. Tujuan struktur adalah pembahagian kerja di kalangan ahli-ahli organisasi, dan penyelarasan aktiviti-aktiviti mereka supaya mereka terarah untuk mencapai matlamat dan objektif organisasi yang sama. Struktur menentukan tugas dan tanggung jawab, peranan kerja dan hubungan dan saluran komunikasi. akauntabiliti bagi bidang kerja yang dijalankan oleh kumpulan dan ahli individu dalam organisasi.

Objektif struktur organisasi


penyelarasan bahagian yang berlainan dalam organisasi dan bidang kerja yang berbeza Prestasi organisasi yang berkesan dan cekap, termasuk penggunaan sumber memantau aktiviti-aktiviti organisasi fleksibiliti untuk bertindak balas terhadap perubahan faktor persekitaran kepuasan sosial ahli-ahli organisasi.

Jenis Struktur Organisasi


Pada asasnya struktur organisasi adalah proses di mana misi organisasi dibahagikan kepada peranan berasingan ( discrete) dan tugas-tugas individu dalam organisasi. Terdapat pelbagai cara untuk berbuat demikian. Pada dasarnya, semua bermula dengan aktiviti-aktiviti utama dalam organisasi dan kemudian mengagihkan / memperuntukkan peranan / tugas kepada individu. Jenis struktur organisasi boleh dibahagikan kepada kategori seperti berikut:

Organisasi Kesihatan Jadual 6.1: Jenis Struktur Organisasi Jenis struktur Organisasi kelebihan
penggunaan

122

kelemahan
menggalakkan

Kefungsian functional

Produk / perkhidmatan product / service Geografi Geographical Divisyen Divisional

dan penyelarasan kumpulan orang yang mempunyai kepakaran teknikal / khusus meningkatkan pembangunan dan peluang kerjaya bagi orangorang di jabatan-jabatan peningkatan kepelbagaian kebolehsuaian meningkat jika perkhidmatan / produk memerlukan pengetahuan teknikal atau peralatan besar lebih responsif kepada isu-isu tempatan / serantau yang berbeza budaya, negara / negeri dan undang-undang kawalan strategik korporat dengan pengeluaran dan pemasaran bebas pada divisyen menggabungkan komunikasi dan kuasa kestabilan dan kecekapan (struktur mekanistik) dengan fleksibiliti dan formal (struktur organik) menekankan kepentingan terhadap matlamat projek

konflik dalaman oleh pihak yang berkepentingan

menggalakkan sukar

perkhidmatan bagi organisasi untuk menyesuaikan diri dengan kepelbagaian produk / perkhidmatan boleh membawa kepada percanggahan lokaliti / serantau antara satu sama lain

konflik

Matriks Matrix

konflik antara ketua projek dan pemimpin mengenai sumber Projek boleh terjejas jika ahli-ahli projek serta pemimpin berkonflik tidak bertolak ansur dengan kepelbagaian

Mengapa penting mengetahui tentang Teori Organisasi?


Teori Organisasi adalah amat berguna untuk orang-orang yang menguruskan organisasi, atau yang bercita-cita untuk berbuat demikian pada masa hadapan. Tetapi sama ada atau tidak anda seorang pengurus, jika anda bekerja di sektor kesihatan awam, anda akan bekerja dengan organisasi - hospital, badan amal, dan lain-lain. Atas dasar itu, anda perlu untuk memahami tentang organisasi. Malah jika anda tidak bercita-cita untuk menjadi pengurus, teori organisasi harus menarik minat anda. Teori Organisasi boleh membantu menjelaskan bagaimana mereka bekerja dan mengapa mereka bekerja dengan cara yang mereka lakukan. Memahami bagaimana mereka bekerja juga membolehkan anda untuk mendapatkan yang terbaik daripada setiap seorang daripada mereka!

Organisasi Kesihatan Pengetahuan tentang organisasi membolehkan pengurus untuk melihat organisasinya dan setiap permasalahan yang dihadapi dengan lebih teliti. Biasanya, banyak manfaat yang dapat dipelajari dengan mengkaji tingkah laku dalam organisasi lain melalui perspektif yang lebih luas. Ia dapat membantu kita untuk menjelaskan apa yang berlaku dalam organisasi kita sendiri dan untuk mengenal pasti penyelesaian yang mungkin untuk menangani atau menghadapi cabaran, isu-isu dan masalah, dengan syarat penyelesaian yang dipilih mengambil kira budaya dan lain-lain aspek penting dan tidak hanya replikasi atau pelaksanaan berdasarkan pada apa yang dilakukan di tempat lain. Organisasi, terutama organisasi yang besar secara amnya 'kompleks', yang mempunyai banyak aspek dan bidang yang saling berkaitan yang perlu diselaraskan, diurus bersama-sama untuk mencapai kecekapan dan keberkesanan dalam mencapai matlamat dan objektif yang digariskan. Organisasi juga perlu 'penyesuaian', mereka perlu bertindak balas kepada perubahan yang berterusan dalam persekitaran di mana mereka beroperasi seperti politik, sosial, ekonomi dan teknologi yang bersama-sama membentuk persekitaran di mana organisasi beroperasi. Drucker (1998) mencadangkan kriteria untuk organisasi yang berkesan yang antaranya adalah struktur mereka harus mengandungi bilangan ahli di peringkat pengurusan yang lebih kecil, dan struktur organisasi harus menggalakkan latihan dan ujian untuk menghasilkan pengurus organisasi pada masa hadapan.

123

Apakah yang dimaksudkan dengan Organisasi Kesihatan?


Organisasi kesihatan merupakan satu unit sosial orang, sistematik, berstruktur dan diuruskan untuk memenuhi keperluan atau untuk mencapai matlamat kolektif secara berterusan. Semua organisasi mempunyai struktur pengurusan yang menentukan hubungan antara fungsi dan kedudukan, dan membahagikan dan mewakilkan peranan, tanggung jawab dan kuasa untuk menjalankan tugasan yang telah ditetapkan. Organisasi adalah sistem terbuka, justeru ianya mempengaruhi dan dipengaruhi oleh persekitaran luar sempadan mereka. Organisasi, terutama organisasi yang besar secara amnya bersifat 'kompleks'. Mempunyai banyak aspek yang saling berkaitan dan bidang yang perlu diselaraskan, diuruskan bersamasama untuk mencapai keefisienan dan keberkesanan dalam mencapai matlamat dan objektif yang

Organisasi Kesihatan ditetapkan. Organisasi juga perlu berupaya untuk 'beradaptasi' atau menyesuaikan dengan persekitaran. Organisasi perlu bertindak balas kepada perubahan yang berterusan dalam persekitaran di mana mereka beroperasi. Contohnya keadaan politik, sosial, ekonomi dan teknologi yang bersama-sama membentuk persekitaran di mana organisasi beroperasi.

124

Peranan yang dimainkan oleh Organisasi Kesihatan


Pada awal abad ke-21, pendidikan ramai kanak-kanak dan orang muda di seluruh dunia terjejas oleh keadaan dan tingkah laku yang menjejaskan kesejahteraan fizikal dan emosi. Kebuluran, malnutrisi, malaria, polio, penyalahgunaan dadah dan alkohol, keganasan dan kecederaan, kehamilan tidak dirancang, HIV, AIDS dan penyakit kelamin merupakan antara beberapa masalah kesihatan yang terpaksa dihadapi. Justeru, pembuat dasar pendidikan dan guru perlu menerapkan aktiviti promosi kesihatan kepada kanak-kanak untuk mencapai matlamat penghuni dunia yang mampan pada masa hadapan. Sekolah dilihat bukan sahaja sebagai tempat untuk pembelajaran akademik semata-mata, tetapi lebih daripada itu sebagai asas dalam penyediaan perkhidmatan dan pendidikan kesihatan. Laporan Kesihatan Sedunia (World Health Reports) mendapati ramai terutama kanak-kanak masih menderita kesan daripada penyakit yang boleh dicegah. Tambahan lagi, dua perkara paling berbahaya yang kanak-kanak lakukan di kebanyakan tempat di dunia adalah untuk menyedut udara (bernafas) dan meminum air. Tidak menghairankan apabila dua punca utama inilah menyebabkan kematian kanak-kanak di bawah umur lima tahun ekoran kesan daripada penyakit pernafasan dan cirit-birit. WHO turut menganggarkan 6 juta orang di dunia menjadi buta oleh trakoma ( trachoma), dan hampir 150 juta orang berada dalam keperluan mendesak bagi mencegah daripada buta. Keadaan sosioekonomi yang miskin seperti kesesakan penduduk ( over-crowding), air dan sanitasi yang tidak selamat menyebabkan jangkitan jangkitan ini boleh dicegah. Selain daripada merawat dan menyembuhkan pesakit, New Public Health memberi tumpuan kepada aspek pencegahannya. Pendekatan ini memberikan perhatian kepada ketidaksamaan ekonomi, masalah sosial dan isu-isu alam sekitar yang menyebabkan penyakit dan seterusnya trakoma sukar dikawal walaupun sebenarnya

Organisasi Kesihatan berusaha untuk menangani punca penyakit. Ini dilakukan dengan mewujudkan dasar, perkhidmatan dan program-program pendidikan yang boleh mengelakkan berlakunya banyak penyakit. Pendekatan ini membantu meningkatkan kemapanan ekologi dengan mewujudkan keadaan udara dan air yang lebih bersih dan pengurusan sisa yang berkesan. Ia menyumbang kepada kemapanan ekonomi kerana pencegahan penyakit adalah jauh lebih murah daripada kos rawatan perubatan dan hospital.

125

Organisasi Kesihatan Antarabangsa dan Peranannya


Organisasi kesihatan berbeza dalam skop, dari peringkat tempatan sehinggalah global. Misalnya, Organisasi Kesihatan Sedunia (World Health Organization, WHO) adalah sebuah organisasi kesihatan pada peringkat global. Organisasi ini wujud untuk semua bidang kesihatan, seperti perubatan, promosi kesihatan, dan pendidikan kesihatan. Penubuhan Organisasi Kesihatan pada pelbagai peringkat ini sangat berkait dengan bantuan. Bantuan kesihatan ini boleh dikategorikan dalam pelbagai bentuk. Antaranya, bantuan makanan, bencana yang berkaitan dengan kesihatan, projek bekalan air dan sanitasi, bantuan kepada organisasi kesihatan di negara membangun, pembangunan model sistem penjagaan kesihatan, dan kempen-kempen menentang penyakit. Bantuan dari Organisasi Kesihatan antarabangsa di negara-negara maju hanya meliputi kurang daripada 5 % daripada jumlah kos penjagaan kesihatan di dunia membangun. Ini bermaksud, hampir keseluruhan kos penjagaan kesihatan di dunia membangun ditanggung oleh negaranegara membangun sendiri. Walau bagaimanapun, jumlah bantuan untuk negara yang sangat miskin adalah jauh lebih besar daripada purata 5%. Menurut Bank Dunia, negara di sub-Sahara Afrika (kecuali Afrika Selatan) menerima bantuan daripada negara penderma secara puratanya 20% daripada keseluruhan perbelanjaan kesihatan. Manakala, bantuan lebih 50% daripada jumlah bil kesihatan diberikan kepada lima negara yang sangat miskin iaitu Burundi, Chad, Guinea-Bissau, Mozambique, dan Tanzania. Jelasnya, sebilangan besar organisasi (pelbagai saiz) memberikan bantuan kesihatan antarabangsa. Perbincangan seterusnya adalah mengenai organisasi yang menyediakan penjagaan kesihatan jangka panjang.

Organisasi Kesihatan

126

Organisasi Multilateral
Organisasi Kesihatan antarabangsa lazimnya dibahagikan kepada tiga kumpulan: organisasi multilateral, organisasi bilateral, dan Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO). Istilah multilateral bermaksud pembiayaan datangnya daripada pelbagai kerajaan termasuk juga dari sumber bukan kerajaan dan diagihkan atau diedarkan kepada negara-negara berbeza. Organisasi Kesihatan Sedunia (WHO) merupakan organisasi kesihatan yang utama, dan semua organisasi yang utama adalah sebahagian daripada Pertubuhan Bangsa Bersatu (PBB). Menurut Perlembagaan WHO (1948), matlamat utamanya adalah the attainment by all peoples of the highest possible level of health".

Organisasi Kesihatan Sedunia (World Health Organization / WHO)


Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) ialah organisasi terkemuka di dunia yang menumpukan kepada peningkatan kesihatan di dunia yang dihuni oleh hampir tujuh bilion orang. Beribu pejabat di Geneva, Switzerland, WHO bergabung dengan Pertubuhan BangsaBangsa Bersatu (PBB). Beribu-ribu pakar-pakar kesihatan di seluruh dunia menyelaras pelbagai program untuk memastikan bahawa lebih ramai orang, terutama orang-orang yang hidup dalam kemiskinan, mempunyai akses yang sama terhadap penjagaan kesihatan, agar golongan ini dapat hidup dengan lebih sihat, bahagia, dan produktif. Usaha-usaha murni oleh WHO sangat berjaya, menyebabkan jangka hayat penduduk dunia terus meningkat.

Rajah 6.2 : Logo Pertubuhan Kesihatan Dunia

Organisasi Kesihatan

127

Pengasasan WHO
Pertubuhan Kesihatan Sedunia adalah pengganti kepada Pertubuhan Kesihatan Liga Bangsa-bangsa, yang telah ditubuhkan pada tahun 1921, selepas Perang Dunia I. Pada tahun 1945, selepas Perang Dunia II, Bangsa-Bangsa Bersatu telah ditubuhkan. Keperluan untuk sebuah organisasi global tetap yang menumpukan kepada aspek kesihatan menjadi semakin mendesak. Satu perlembagaan tentang kesihatan telah diwartakan, dan WHO telah ditubuhkan pada April 7, 1948, sebagai sebuah agensi khusus PBB. Kini, setiap 7 April disambut sebagai Hari Kesihatan Sedunia sempena penubuhan rasmi WHO.

Struktur WHO
Kini, lebih daripada 8000 orang bekerja untuk WHO di pejabat di seluruh dunia. WHO diketuai oleh beberapa ahli lembaga. Majlis Kesihatan Sedunia (World Health Assembly) yang terdiri daripada wakil-wakil dari semua 194 negara anggota, adalah pembuat keputusan yang utama dalam badan WHO. Setiap Mei, mereka meluluskan bajet organisasi dan keperluan utama dan penyelidikan bagi tahun tersebut. Lembaga Eksekutif terdiri daripada 34 orang, terdiri daripada terutamanya doktor, yang memberi nasihat kepada Majlis. Sekretariat terdiri daripada beribu-ribu pakar perubatan dan pakar ekonomi. WHO juga diselia oleh Ketua Pengarah, yang dipilih setiap lima tahun.

Geografi WHO
Pertubuhan Kesihatan Sedunia kini terdiri daripada 194 ahli yang terdiri daripada 192 negara merdeka dan ahli-ahli PBB. Dua lagi ahli-ahlinya adalah Kepulauan Cook dan Niue, yang berada dalam jajahan New Zealand. Menariknya, Liechtenstein bukan ahli WHO. Dalam usaha untuk memudahkan pentadbiran, WHO dibahagikan kepada enam wilayah, masingmasing dengan pejabat serantau sendiri - Afrika, (Brazzaville, Congo) Eropah (Copenhagen, Denmark), Asia Tenggara (New Delhi, India), Amerika (Washington, DC, Amerika Syarikat), Mediterranean Timur (Kaherah, Mesir), dan Pasifik Barat (Manila, Filipina). Bahasa-bahasa rasmi WHO adalah bahasa Arab, Cina, Inggeris, Perancis, Sepanyol, dan Rusia.

Organisasi Kesihatan

128

WHO dan Kawalan Penyakit


Satu asas utama Pertubuhan Kesihatan Sedunia adalah pencegahan, diagnosis, dan rawatan penyakit. WHO menyiasat dan merawat orang ramai yang menderita akibat polio, HIV / AIDS, malaria, batuk kering, radang paru-paru, influenza, campak, kanser, dan penyakit lain. WHO telah memberikan vaksinasi terhadap penyakit yang boleh dicegah kepada berjuta-juta rakyat di seluruh dunia. Dalam dekad yang lalu, WHO berusaha keras untuk mengenal pasti punca SARS (Sindrom Pernafasan Akut yang Teruk) pada tahun 2002 dan virus H1N1 pada tahun 2009. WHO memberi antibiotik dan ubat-ubatan dan bekalan perubatan. WHO memastikan bahawa lebih ramai orang mempunyai akses kepada air minuman yang selamat, perumahan dan kebersihan sistem sanitasi yang lebih baik, serta doktor dan jururawat yang terlatih.

Promosi Gaya Hidup Sihat dan Selamat


WHO mengingatkan semua orang supaya mempunyai tabiat yang sihat seperti tidak merokok, mengelakkan dadah dan alkohol yang berlebihan, bersenam, dan pemakanan yang sihat untuk mencegah malnutrisi dan obesiti. WHO membantu wanita semasa mengandung dan melahirkan anak. Mereka berusaha supaya lebih ramai wanita mempunyai akses kepada penjagaan pranatal, tempat-tempat steril, dan kontrasepsi. WHO juga membantu dalam pencegahan kecederaan di seluruh dunia, terutamanya kematian lalu lintas.

Pelbagai Isu Kesihatan yang lain


Pertubuhan Kesihatan Sedunia berjanji untuk membantu orang meningkatkan kesihatan dan keselamatan mereka alami beberapa bidang yang lain. WHO meningkatkan penjagaan gigi, rawatan kecemasan, kesihatan mental, dan keselamatan makanan. WHO ingin mewujudkan persekitaran yang lebih bersih yang kurang ancaman seperti pencemaran. WHO membantu mangsa bencana alam dan peperangan. Mereka juga menasihatkan orang ramai mengenai langkah berjaga-jaga yang perlu diambil semasa dalam perjalanan (traveling). Dibantu oleh GIS dan teknologi lain, WHO mewujudkan peta terperinci dan penerbitan tentang statistik kesihatan, seperti Laporan Kesihatan Sedunia.

Organisasi Kesihatan

129

Kumpulan Penyokong WHO


Pertubuhan Kesihatan Sedunia dibiayai oleh sumbangan daripada semua negara-negara anggota dan derma daripada dermawan, seperti Bill dan Melinda Gates Foundation. WHO dan PBB bekerjasama rapat dengan pertubuhan-pertubuhan antara bangsa yang lain seperti Kesatuan Eropah (EU), Kesatuan Afrika (AU), Bank Dunia, dan UNICEF.

Ihsan dan Kepakaran WHO


Untuk lebih daripada enam puluh tahun, diplomatik dan ihsan Pertubuhan Kesihatan Sedunia telah mendorong kerajaan untuk bekerjasama meningkatkan kesihatan dan kesejahteraan ramai orang. Ahli-ahli yang daripada terutamanya daripada negara-negara yang paling miskin dan paling lemah telah mendapat manfaat daripada penyelidikan dan pelaksanaan standard WHO. WHO telah menyelamatkan berjuta-juta nyawa, dan sentiasa bersiap siaga untuk masa depan. WHO pastinya akan mendidik lebih ramai orang dan merangka lebih banyak penawar supaya tiada siapa yang menderita disebabkan oleh ketidakseimbangan ilmu perubatan dan kekayaan.

Agensi Bilateral
Merupakan agensi-agensi kerajaan dalam sebuah negara yang memberikan bantuan kepada negara-negara membangun. Contoh agensi terbesar dalam kategori ini adalah United States Agency for International Development (USAID).

Rajah 6.3: Logo United States Agency for International Development (USAID)

Organisasi Kesihatan Kebanyakan negara-negara perindustrian turut mempunyai agensi kerajaan yang sama. Negara-negara yang menerima derma dan jumlah yang diterima daripada agensi bilateral/dua hala sering ditentukan atas sebab-sebab politik dan sejarah. Contohnya, Perancis menumpukan kepada bekas negara jajahan, dan Jepun memberikan kebanyakannya kepada negara-negara membangun di Asia.

130

Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO)


Juga dikenali sebagai organisasi swasta sukarela (PVOs), menyediakan kira-kira 20% daripada bantuan kesihatan kepada negara-negara membangun. Kebanyakan organisasi ini agak kecil, kebanyakannya bergabung dengan gereja. Peranan dan fungsi yang dimainkan oleh hospital dan klinik yang dikendalikan oleh mubaligh ( missionary societies) adalah sangat penting di negara-negara yang sangat miskin. Hospital misi gereja adalah lebih berkesan daripada kemudahan kesihatan kerajaan. Data-data yang diperoleh daripada Uganda menunjukkan doktor di hospital missionary merawat lima kali ganda lebih ramai pesakit berbanding hospital kerajaan, dan jururawat misi menghadiri dua kali bilangan pesakit bahawa jururawat kerajaan lakukan. NGO terbesar dikhaskan untuk kesihatan antarabangsa di Amerika Syarikat adalah Project Hope, dengan bajet tahunan melebihi $ 100 juta. Di seluruh dunia, NGO yang paling penting dalam penjagaan kesihatan jangka panjang antarabangsa mungkin Oxfam International. Diasaskan di United Kingdom pada tahun 1943, ia kini mempunyai sekutu di 10 negara-negara lain, termasuk Amerika Syarikat.

Organisasi Kesihatan

131

Rajah 6.4 : Pelarian di kem Jamam, Selatan Sudan beratur untuk menerima baldi dan sabun sebagai sebahagian daripada kempen kesihatan awam Oxfam International (Sumber: http://blogs.oxfam.org/)

Cabaran Pelaksanaan Program Kesihatan


Bagi tempoh 1994-95 jumlah bajet WHO adalah 1.872 billion. Hampir separuh daripada peruntukan tersebut (628 juta) tertumpu kepada pencegahan penyakit dan program kawalan. Item bajet terbesar adalah program untuk pencegahan dan kawalan AIDS dan lain-lain penyakit kelamin, diikuti dengan program bersepadu kawalan penyakit tropika, dan penyelidikan penyakit tropika. Program yang turut memperuntukkan belanjawan terbesar adalah dalam bidang infrastruktur sistem kesihatan - pembangunan sistem kesihatan, organisasi sistem kesihatan berdasarkan penjagaan kesihatan utama, pembangunan sumber manusia untuk kesihatan, dan maklumat dan pendidikan awam untuk kesihatan. Menurut WHO (2011), bagi tempoh 2010-2011 pula, jumlah bajet telah meningkat kepada 4.540 billion. Peningkatan ini banyak disalurkan untuk program pencegahan penyakit berjangkit (communicable diseases). Laporan ini turut mendedahkan perubahan dalam profil risiko di negara-negara membangun. Risiko kesihatan global berada dalam fasa peralihan, di mana kadar kesuburan semakin

Organisasi Kesihatan menurun. Manakala kematian dari penyakit berjangkit pada usia muda turut berkurangan. Hal ini dapat dilihat daripada piramid penduduk yang mana bilangan penduduk dikuasai oleh golongan tua (population ageing). Pada masa yang sama, corak aktiviti fizikal, pemakanan, alkohol, dan penggunaan tembakau turut berubah. Negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana kini menghadapi peningkatan dalam penyakit kronik di samping penyakit berjangkit. Laporan Risiko Kesihatan Global (Global Health Risks) oleh WHO akan mengenal pasti kematian global dan serantau dan beban penyakit yang dikaitkan dengan 24 risiko kesihatan. Faktor-faktor risiko terdiri daripada risiko alam sekitar seperti pendedahan kepada asap daripada penggunaan bahan api pepejal tertutup, risiko metabolik seperti tekanan darah tinggi. Laporan ini mendapati lima faktor risiko utama (kekurangan berat badan kanak-kanak, seks yang tidak selamat, penggunaan alkohol, air yang tidak selamat dan sanitasi, dan tekanan darah tinggi) adalah bertanggungjawab untuk satu perempat daripada semua kematian di dunia. Kejayaan dalam mengurangkan pendedahan kepada lima faktor-faktor risiko akan meningkatkan jangka hayat global hampir 5 tahun.

132

Rajah 6.5: Model Peralihan Demografi (Demographic Transition Model)

Berdasarkan kepada rajah 6.5 di atas, apakah yang cuba dijelaskan oleh Model Peralihan Demografi tersebut? Melalui rajah yang sama, kita dapati kadar kematian semakin menurun dalam fasa transisi dan pada fasa moden. Pada pendapat anda, apakah kaitannya di antara kadar kematian yang semakin menurun dengan organisasi kesihatan. Huraikan.

Organisasi Kesihatan

133

Organisasi Kesihatan Di Malaysia


Kementerian Kesihatan Malaysia
Kementerian Kesihatan Malaysia adalah kementerian yang diwujudkan di bawah kerajaan Malaysia, dan diketuai oleh pemegang jawatan Menteri Kesihatan Malaysia.

Visi dan Misi Kementerian Kesihatan Malaysia Visi


Negara menggembleng tenaga ke arah kesihatan yang lebih baik.

Misi
Misi Kementerian Kesihatan adalah untuk menerajui dan berusaha bersama-sama: i. untuk memudahkan dan membolehkan rakyat:

mencapai sepenuhnya potensi mereka dalam kesihatan menghargai kesihatan sebagai aset paling berharga mengambil tanggung jawab dan tindakan positif demi kesihatan mereka

ii. untuk memastikan sistem kesihatan berkualiti tinggi iaitu:


mengutamakan pelanggan saksama tidak membebankan cekap wajar mengikut teknologi boleh disesuaikan mengikut persekitaran inovatif

iii. dengan menekankan:


sifat penyayang, profesionalisme dan kerja berpasukan sifat menghormati maruah insan penglibatan masyarakat

Organisasi Kesihatan

134

Organisasi
Kementerian Kesihatan Malaysia terdiri daripada pelbagai agensi:

Bahagian Peringkat Kementerian Jabatan Kesihatan Negeri / Wilayah Pejabat Kesihatan Daerah / Wilayah Institut (contoh: Institut Kesihatan Umum) Institusi Latihan Kementerian Kesihatan Malaysia (ILKKM) Contoh : Kolej Sains Kesihatan Bersekutu, Kolej Kejururawatan, Kolej Jururawat Masyarakat, Kolej Latihan Pergigian Malaysia & Pusat Pergigian Kanak-kanak

Hospital Klinik Kesihatan dan Pergigian Kerajaan (Klinik Kesihatan Ibu & Anak, Poliklinik Komuniti, Jabatan /Unit Pesakit Luar) Makmal Kesihatan Awam

Rajah 6.6 : Carta Organisasi Kementerian Kesihatan Malaysia 2013 (Sumber: http://www.moh.gov.my/)

Organisasi Kesihatan

135

Latar Belakang KKM


Sejarah perkhidmatan kesihatan di negara ini bermula sejak sebelum merdeka lagi. Pembinaan hospital ketika itu adalah untuk merawat pekerja-pekerja dalam industri perlombongan bijih timah. Setiap pekerja lombong harus membayar 50 sen setahun untuk mendapatkan rawatan. Oleh kerana industri perlombongan bijih timah berkembang pesat di Perak, pada akhir abad ke-19 maka negeri ini mempunyai paling banyak hospital iaitu 15 buah. Hospital-hospital tersebut ialah Hospital Taiping, Teluk Intan, Tapah, Sg. Siput, Slim River, Sri Manjung, Selama, Parit Buntar, Kuala Kangsar, Kampar, Ipoh, Grik, Changkat Melintang, Batu Gajah dan Tanjung Rambutan. Pada tahun 1880, Hospital Taiping iaitu antara hospital tertua di negara ini dibina dan dikenali sebagai Hospital Yeng Wah. Hospital Taiping turut mencatat sejarah kerana menjadi hospital pertama dilengkapi dengan kemudahan x-ray selepas beberapa bulan diperkenalkan kepada umum oleh penciptanya Prof. W.C Roentgen. Selain penubuhan hospital, tren penyakit berjangkit seperti malaria dan beri-beri, yang kerap berlaku mendorong kepada penubuhan Institut Penyelidikan Perubatan (IMR) pada tahun 1900. Kewujudan IMR adalah bertujuan untuk membuat kajian mengenai penyebab penyakit berjangkit ini dan kaedah untuk mengawal jangkitan terutama penyakit tropika. Bukan itu sahaja, kebimbangan kemungkinan merebaknya penyakit ekoran daripada kekurangan zat makanan, penyakit cacar dan penyakit anjing gila juga mengukuhkan keperluan IMR ditubuhkan di negara ini. Bermula dari itu, kerja-kerja penyelidikan dan perkhidmatan rancak dijalankan dan pada tahun 1928, Bahagian Entomologi dan Badan Penasihat Malaria ditubuhkan. Menyusul selepas itu, diwujudkan pula Bahagian Pemakanan dan Biokimia, Bakteria serta Patologi. Sejarah perkhidmatan kesihatan turut dicatatkan di Sarawak. Ia bermula ketika era Raja Brooke di mana hospital dibina khusus untuk merawat pegawai-pegawai berbangsa Eropah dan keluarga mereka. Gadis-gadis tempatan juga dilatih menjadi jururawat dan bidan di Kuching. Semasa zaman kolonial, perkhidmatan di negeri tersebut telah memfokuskan kepada rawatan perubatan di kawasan bandar. Dalam pada itu, perkhidmatan kesihatan di Sabah ditubuhkan oleh North Borneo Chartered Company yang memerintah negeri itu dari tahun 1881 hingga 1942.

Organisasi Kesihatan Sejarah perkhidmatan kesihatan juga diwarnai dengan kewujudan perkhidmatan pergigian di Malaya dengan tertubuhnya klinik pergigian kerajaan yang pertama pada tahun 1929 di Jalan Silang ( dahulu dikenali sebagai Jalan Tun Tan Siew Sin), Kuala Lumpur. Untuk memastikan rakyat menikmati perkhidmatan pergigian yang lebih baik, Kolej Latihan Jururawat Pergigian telah ditubuhkan pada tahun 1949 di Pulau Pinang untuk melatih jururawat, teknologi pergigian dan pembantu pembedahan pergigian. Manakala Kolej Kejururawatan yang pertama ditubuhkan ialah Kolej Kejururawatan Pulau Pinang iaitu pada tahun 1947 dan diikuti dengan pembukaan asrama jururawat iaitu pada 16 Julai 1956 oleh Sir Donald Mc Gilivray K.C.M.G, M.B.E. Dahulunya dikenali sebagai Sekolah Kejururawatan Pulau Pinang. Kolej ini telah dimulakan dengan kurikulum baru iaitu Latihan Asas, Latihan Pos Basik iaitu Kursus Paediatrik, Kursus Kebidanan, Kursus Perawatan Rapi, Kursus Koronari dan Kursus Perioperatif. Kolej Pembantu Perubatan Ulu Kinta merupakan Institusi kedua yang diwujudkan di Semenanjung Malaysia untuk melatih para Pembantu Perubatan demi untuk memenuhi keperluan perkhidmatan dan kesihatan di Malaysia secara amnya. Kolej Pembantu Perubatan yang lain terletak di Seremban, Kuching, dan Alor Star. Kolej Pembantu Perubatan Ulu Kinta secara rasminya telah beroperasi pada 1 Januari 1992 dengan kehadiran 6 orang tenaga pengajar. Pada 13 Januari 1992, Kolej ini telah memulakan latihan asas Pembantu Perubatan dengan kehadiran 50 peserta. Walau bagaimanapun sejarah kolej ini bermula lebih awal, iaitu pada tahun 1956 dengan menyediakan latihan untuk Penolong Jururawat. Seterusnya ia digunakan untuk melatih Pembantu Hospital Rendah pada tahun 1970. Pada tahun 1992, Bahagian Perancangan Tenaga Manusia dan Latihan telah membuat keputusan untuk menjadikan kolej ini sebagai sebuah latihan Pembantu Perubatan yang memberi latihan mengikut kurikulum baru Pembantu Perubatan yang bertaraf diploma. Dalam Rancangan Malaysia ke 7, kerajaan telah meluluskan pembinaan lima Kolej Sains Kesihatan Bersekutu (KSKB) di bawah Kementerian Kesihatan Malaysia. Kolej-kolej tersebut adalah Kolej Sains Kesihatan Bersekutu Sg. Buloh, Kota Kinabalu, Kuching, Johor Bahru, dan Ulu Kinta. KSKB menyediakan latihan daripada 6 disiplin iaitu Kejururawatan, Radiografi dan Radioterapi, Fisioterapi, Juru pulih Cara kerja, Pembantu Farmasi dan Kesihatan Persekitaran.

136

Organisasi Kesihatan Objektif KSKB ialah mengadakan Program Latihan Akademik Sains Kesihatan peringkat separa profesional sesuai dengan keperluan guna tenaga manusia, terutama dalam bidang Sains Kesihatan dan menanam sikap positif serta membentuk sahsiah murni, berinovasi serta sentiasa bersedia menghadapi persaingan globalisasi dunia kerjaya bidang Sains Kesihatan. Selepas merdeka, tumpuan kerajaan adalah lebih kepada mempertingkatkan sosio-ekonomi penduduk luar bandar. Ketika mencapai kemerdekaan iaitu pada tahun 1957, negara mempunyai sebanyak 65 buah hospital. Sejak negara mendapat kemerdekaan, Kementerian menunjukkan prestasi cemerlang dalam penjagaan kesihatan rakyat Malaysia. Dalam tempoh 20 tahun merdeka (1957 - 1977), perkembangan penjagaan kesihatan negara memberi tumpuan utama kepada proses pembangunan dan menaik taraf perkhidmatan kesihatan sedia ada. Ketika inilah Pusat Kesihatan Besar, Pusat Kesihatan Kecil, Rumah Bidan dan Klinik mula dibina. Perkembangan Perkhidmatan Farmasi mula berkembang dengan pembentukan Makmal Ubat dan Stor di Petaling Jaya pada tahun 1964. Selaras dengan perkembangan farmaseutikal yang pesat, maka Bahagian Perkhidmatan Farmasi (BPF) telah ditubuhkan pada tahun 1974 bagi menyampaikan perkhidmatan farmasi yang lebih menyeluruh kepada rakyat Malaysia. Di bawah BPF, ditubuhkan Makmal Kawalan Kimia Ubat Kebangsaan (MKKUK), sebuah institut yang bertanggungjawab menjalankan ujian untuk produk farmaseutikal. MKKUK ditukar nama kepada Biro Pengawalan Farmaseutikal Kebangsaan (BPFK) pada tahun 1992 selaras dengan perkembangan fungsinya sebagai agensi regulatori farmaseutikal dan sebagai sekretariat kepada Pihak Berkuasa Kawalan Dadah (PBKD). Kementerian Kesihatan juga turut memainkan peranan dalam pemulihan isu-isu sosial serta pembangunan masyarakat, maka Jabatan Kebajikan Masyarakat telah ditempatkan di bawah Kementerian Kesihatan dalam dua tempoh yang berasingan iaitu dari tahun 1956 hingga 1957 dan 1960 hingga 1962. Semasa tempoh pergabungan tersebut, Kementerian dikenali sebagai Kementerian Kesihatan dan Kebajikan Masyarakat dengan menteri pertamanya ialah B. Dato' V.T. Sambanthan (1957 - 1959). Namun bermula dari tahun 1963 Kementerian ditukarkan semula kepada nama asal iaitu Kementerian Kesihatan Malaysia dengan menteri ke empat iaitu Y.B. Dato' Abdul Rahman Talib (1962 - 1964) yang mana nama tersebut terus kekal sehingga sekarang.

137

Organisasi Kesihatan Kementerian Kesihatan Malaysia akan terus berkembang dengan bertambahnya fasiliti kesihatan pada setiap tahun. Kementerian juga menjadi rujukan dari negara-negara jiran dalam pelbagai teknologi serta kaedah perubatan seperti bidang perubatan Kardiologi dan Geriatrik. Kini fokus Kementerian Kesihatan menjadi lebih luas terutamanya dalam menyediakan kemudahan kesihatan yang saksama, mudah diperoleh dan berkualiti. Perkembangan ini selaras dengan perubahan corak kesihatan persekitaran, pembangunan teknologi kesihatan globalisasi dan liberalisasi mengikut corak perubahan penyakit, kesihatan persekitaran dan perkembangan teknologi di peringkat dunia (http://www.moh.gov.my/).

138

RUMUSAN
Seperti yang telah dijelaskan pada bahagian terdahulu, organisasi kesihatan boleh berada pada skala global dan setempat. Begitu juga, kita telah mengetahui tentang peranan dan fungsi yang dijalankan oleh organisasi multilateral, bilateral dan organisasi bukan kerajaan (NGO). Pada peringkat antarabangsa, kita telah meninjau peranan utama yang dimainkan oleh Pertubuhan Kesihatan Dunia (WHO). Pada skala tempatan pula, Kementerian Kesihatan Malaysia merupakan organisasi kesihatan utama di negara ini. Manakala organisasi pada peringkat sekolah pula akan dibincangkan pada bahagian yang lain dalam Modul ini.

KATA KUNCI
Organisasi Bilateral Organisasi Kesihatan Organisasi Multilateral Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Sistem Adaptif Kompleks Struktur Organisasi Teori Organisasi Teori Organisasi Klasik

Organisasi Kesihatan

139

PENILAIAN KENDIRI
1. Jelaskan peranan yang dimainkan oleh organisasi multilateral dalam penjagaan kesihatan jangka masa panjang. 2. Jelaskan kepentingan Organisasi Bukan Kerajaan (NGO) berserta dengan contoh organisasi berkenaan dalam penjagaan kesihatan di negara Malaysia. 3. Kenal pasti bahagian atau agensi dalam organisasi Kementerian Kesihatan Malaysia yang mempunyai kaitan secara langsung dengan penjagaan kesihatan di sekolah anda. Jelaskan peranan bahagian atau agensi tersebut dalam setiap program atau penjagaan kesihatan yang dijalankan.

RUJUKAN
Mapping the money: Unpacking the Global Humanitarian Assistance Report 2013. Atas Talian. http://blogs.oxfam.org/en/blogs/13-08-06-mapping-money-global-humanitarian-assistance -report-2013. (akses 7 Ogos 2013) Child J. Organization. 2 ed. Paul Chapman, 1988. Drucker Peter (1998) on The Profession Of Management' Harvard Business School Press Mintzberg H. (1979). The Structuring of Organisations. Englewood Cliffs. N Jersey. Prentice Hall. Portal Rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia. Atas Talian. http://www.moh.gov.my/.