Anda di halaman 1dari 66

1

Topik 1 Kimia Hidup


1.1 KOMPOSISI KIMIA DALAM SEL
Sel-sel haiwan, tumbuhan dan mikroorganisma mempunyai bahan kimia yang sama komposisi.
4 unsur
2
yg hadir dlm kuantiti yg besar adlh oksigen, karbon, nitrogen & hidrogen (98%).
Sulphur, fosforus, klorin, kalium, magnesium, sodium, kalsium & besi - 1.9%.
Semua unsur-unsur lain yang terdapat di dalam sel (kurang daripada 0.01%).
Faktor utama dlm t/b atom pelbagai unsur
2
kimia ialah jumlah ikatan yg blh membentuk dgn atom lain.
Jadual 1.1 menunjukkan lima unsur
2
, bersama-sama dgn contoh
2
struktur sebatian mudah yg melibatkan unsur
2

di mana ikatan diwakili oleh garis-garis yang menghubungkan atom bersama-sama.

Karbon mempunyai tempat yg istimewa dlm kehidupan kimia krn dgn 4 ikatan, ia boleh link dengan atom karbon
lain untuk membentuk rantaian, gelung dan rangkaian menyediakan struktur asas utk sebatian kompleks yg
mungkin mengandungi beribu-ribu atom karbon.
Sel juga terdiri daripada sebatian.
Perbezaan antara satu unsur dan sebatian:
Unsur Sebatian
bahan yg diperbuat drpd jenis atom yg sama.
Cth: Besi, tembaga , hidrogen & oksigen
diperbuat drpd unsur
2
yg berbeza dlm bahagian
tertentu.
Cth: air (H2O) & garam ( Natrium Klorida
NaCl) .
Terdapat 2 jenis sebatian: organik dan bukan organic:
Organik Bukan Organik
diekstrak daripada organisma hidup
bhn
2
molekul yg mengandungi 1 @ lebih
atom karbon kovalen terikat dengan unsur lain
atau radikal(termasuk hidrogen , nitrogen ,
oksigen, halogen / fosforus, silikon dan sulfur)
Pengecualiaan: karbon monoksida,karbon
dioksida, karbonat, sianida , cyanates ,
karbida dan thyocyanates , yang dianggap
bukan organic
diekstrak drpd benda bukan hidup.
apa
2
sebatian yg tidak mengandungi atom
karbon.
membentuk garam
2

cth: karbohidrat, lipid, protein dan asid nukleik
tidak membentuk garam
Kira-kira 96% drpd berat badan terdiri drpd 4 unsur: oksigen, karbon, hidrogen dan nitrogen.
Kalsium, fosforus,magnesium, natrium, kalium dan sulfur adalah makronutrien atau unsur-unsur yg diperlukan badan
dalam jumlah yang besar.

1.1.1 Oksigen (O
2
)
gas tidak berwarna , tidak berbau dan tawar yang muncul dgn byk di bumi , terperangkap oleh atmosfera.
Nombor atom oksigen = 8 , dikenal pasti dengan simbol O pd jadual berkala unsur
2
.
Ia adalah pemangkin utama dalam tindak balas kimia .
Pengoksidaan merupakan salah satu t/b, ia berlaku apbl oksigen bercampur dgn unsur
2
& sebatian lain.
memainkan peranan dalam pembakaran.
unsur yg paling banyak di dalam tubuh manusia. Oksigen menyumbang 61-65 % daripada jisim tubuh manusia.
Walaupun terdapat lebih banyak atom hidrogen dalam badan anda daripada oksigen, setiap atom oksigen adalah 16
kali lebih besar daripada atom hidrogen.
kegunaan oksigen:
(a) pernafasan
(b ) oksigen digunakan apabila tumbuhan dan haiwan mati dan mereput
(c ) untuk pembakaran
(d ) untuk pengkaratan
Komposisi oksigen dikekalkan pada kira-kira 20 % di udara oleh kitaran oksigen (lihat Rajah 1.1).

1.1.2 Karbon(C)
Semua organisma hidup mengandungi karbon, yg menjadi asas kpd semua molekul organik dlm badan.
3

unsur yg kedua paling banyak di badan manusia, menyumbang 18% daripada berat badan.
Semua molekul organik (lemak, protein, karbohidrat, asid nukleik) mengandungi karbon.
Karbon juga didapati sebagai karbon dioksida.
Anda menyedut udara yang mengandungi kira-kira 20% oksigen. Udara yang anda menghembus nafas mengandungi
oksigen lebih kurang tetapi kaya dgn karbon dioksida.
1.1.3 Hidrogen (H)
mencakupi 10% drpd jisim tubuh manusia.
berfungsi untuk mengangkut nutrien, mengeluarkan bahan buangan, melincirkan organ-organ dan sendi, dan
mengawal suhu badan.
Hidrogen juga penting dalam pengeluaran tenaga dan penggunaan.
H + ion boleh digunakan sebagai ion hidrogen atau pam proton untuk menghasilkan adenosina trifosfat (ATP) dan
mengawal tindak balas kimia yang banyak.
Semua molekul organik mengandungi hidrogen sebagai tambahan kepada karbon.
1.1.4 Nitrogen ( N2)
Kira-kira 3% daripada jisim tubuh manusia
Protein, nukleik asid dan molekul organik lain mengandungi nitrogen.
terdapat dalam paru-paru , kerana gas utama di udara ialah nitrogen .
1.1.5 Kalsium (Ca)
1.5% daripada berat badan manusia.
digunakan untuk memberi sistem rangka ketegaran dan kekuatannya.
Kalsium dijumpai dalam tulang dan gigi.
Ca 2 + ion adalah penting untuk fungsi otot.
1.1.6 Fosforus (P)
Kira-kira 1.2 % hingga 1.5 % daripada badan terdiri daripada fosforus.
penting bagi struktur tulang dan merupakan sebahagian daripada molekul tenaga utama dalam badan, ATP.
Kebanyakan fosforus di dalam badan adalah di dalam tulang dan gigi.
1.1.7 Kalium (K)
membentuk 0.2% hingga 0.35% dalam badan manusia dewasa.
Kalium adalah mineral penting dalam semua sel-sel.
Ia berfungsi sebagai elektrolit dan amat penting untuk pengecutan otot dan menjalankan impuls elektrik.
1.1.8 Sulfur (S)
membentuk 0.20% hingga 0.25% daripada tubuh manusia.
komponen penting asid amino dan protein.
Ia hadir dalam keratin, yang membentuk kulit, rambut dan kuku.
Ia juga diperlukan untuk respirasi sel, membolehkan sel-sel untuk menggunakan oksigen.
1.1.9 Natrium (Na)
0.10% hingga 0.15% jisim badan terdiri daripada unsure natrium.
merupakan elektrolit yg penting di dalam badan.
komponen penting cecair selular dan diperlukan untuk penghantaran saraf impuls.
Ia membantu mengawal jumlah cecair, suhu dan tekanan darah.
4

1.1.10 Magnesium (Mg)
terdiri daripada kira-kira 0.05% daripada berat badan.
Kira-kira separuh daripada magnesium badan terdapat dalam tulang.
penting untuk pelbagai tindak balas biokimia.
Ia membantu mengawal degupan jantung, tekanan darah dan darah paras glukosa. Ia digunakan dalam sintesis
protein dan metabolisme. Ia diperlukan untuk menyokong sistem imun serta otot dan saraf fungsi.
1.2 Molekul biologi kecil
Molekul terbentuk apabila dua atau lebih atom bergabung secara kimia.
sebatian = molekul yg mengandungi sekurang-kurangnya 2 unsur yg berbeza.
Semua sebatian ialah molekul tetapi tidak semua molekul adalah sebatian.
1.2.1 Karbon dioksida (CO
2
)
molekul yang paling mudah dan biasa dalam alam semesta.
mempunyai 3 atom : 1 karbon dan 2 atom oksigen (lihat Rajah1.2).

(a) Di mana ia ditemui?
(i) karbon dioksida terdapat dlm atmosfera. Hampir 0.03% daripada udara ialah karbon dioksida.
(ii) Ia terdapat dalam tasik, kolam , sungai dan lautan.
(b) Di manakah ia datang?
(i) Ia dihasilkan olh hampir semua organisma hidup, kedua
2
tumbuhan & haiwan. Tumbuhan melepaskan
kebanyakkan karbon dioksida pada waktu malam;
(ii) dilepaskan ke udara setiap kali kita menghembus nafas ;
(iii ) organisma tanpa paru-paru atau insang, seperti serangga , tumbuhan dan bacteria juga melepaskan karbon
dioksida ke dalam alam sekitar dan
(iv) Semua organisma akuatik melepaskan karbon dioksida ke dla air. Gas ini sama ada berbuih ke permukaan @
larut dlm air. Kebanyakan karbon dioksida yg terdapat di dlm air dihasilkan olh penguraian organisma mati,
kebanyakannya oleh bakteria.
(c) karbon dioksida dan tumbuhan - hubungan sarang
(i) Kebanyakan bahan tumbuhan dlm persekitaran akuatik adlh terdiri drpd alga ;
(ii ) Pada siang hari, semua tumbuh-tumbuhan menggunakan karbon dioksida dan membebaskan oksigen.
Proses ini , yang memerlukan cahaya , dipanggil fotosintesis ;
5

(iii) Pada waktu malam, tumbuhan menggunakan oksigen dan mengeluarkan karbon dioksida. Proses ini dipanggil
pernafasan dan
(iv) Semua tumbuh-tumbuhan mati menggunakan byk oksigen & mengeluarkan byk karbon CO
2
krn mereka reput.
(d) Karbon dioksida dan haiwan - hubungan menarik yang lain
(i) Semua haiwan menggunakan oksigen dan mengeluarkan karbon dioksida dan
(ii) haiwan mati masih menggunakan oksigen dan mengeluarkan karbon dioksida sempena proses mereput.

1.2.2 Air
medium yang stabil bagi kebanyakan tindak balas biokimia dalam benda hidup.
bertindak sebagai intercell dan intracell pengangkut bagi kebanyakan nutrient larut.
Haba juga diangkut melalui air.
Dari sudut evolusi pandangan, kehidupan bermula dari air. Malah, kebanyakan organisma hidup dalam sistem akuatik.
ciri-ciri fizikal dan kimia air:
a) air adalah dwikutub
b) molekul air dirangkaikan melalui ikatan hydrogen
c)Air adalah dalam bentuk cecair di bawah suhu bilik
d) air ialah pelarut sejagat
e) air mempunyai viscocity rendah
f) air mempunyai ketegangan permukaan yang tinggi(lekatan yang tinggi)
g) air mempunyai kapasiti haba tertentu yang tinggi
h) ketumpatan air maksimum pada 4
o
c

1.3 Makromolekul
molekul besar yang merupakan blok pembinaan sel-sel.
biasanya dibina dgn menggabungkan banyak unit tunggal @ monomer kpd unit
2
yg lebih besar yg dipanggil polimer.
Semua sel-sel terdiri daripada empat jenis makromolekul : lipid, karbohidrat, protein dan asid nukleik.


6

1.3.1 Lipid: Pure Lemak - Asid lemak dan gliserol
Lipid adalah istilah yang lebih luas daripada lemak.
Lipid boleh dibahagikan kepada tiga kumpulan, iaitu, trigliserida (lemak tulen), phospholipid dan steroid.
Lipid boleh ditakrifkan seperti berikut:
Lipid merupakan bahan organik terdiri daripada C, H dan O.
Nisbah antara oksigen dan atom hidrogen adalah 1:2. Lipid tidak larut dalam air kerana ia adalah hidrofobik. Walau
bagaimanapun, ia larut dalam pelarut lain seperti alkohol hangat.
(a) TTriglyceride (lemak tulen)-asid lemak dan gliserol
Struktur umum lemak tulen ditunjukkan dalam Rajah 1.7. Lemak tulen adalah ester yg dibentuk oleh molekul gliserol
(sejenis alkohol) dan 3 molekul asid lemak (asid).
Prosespengesteran boleh dilihat dalam Rajah 1.8.

formula umum molekul untuk lemak asid adalah RCOOH . Apabila rantaian hidrokarbon asid lemak dimaksimumkan
dengan bilangan atom hidrogen , ia dipanggil asid lemak tepu.
Lemak asid dengan satu atau lebih ikatan dua-terikat dipanggil asid lemak tidak tepu.
Stearic asid ( C17H35COOH ) & asid ooleic ( C17H33COOH ) adlh cth asid lemak tepu & asid lemak tak tepu.
perbezaan antara minyak dan lemak:
minyak wujud sebagai cecair dan lemak wujud sebagai pepejal pada suhu bilik.
minyak adalah lemak tepu manakala lemak merupakan lemak tak tepu.
badan kita tidak boleh menghasilkan asid lemak pada asas yang mencukupi. Ia hanya boleh disintesis daripada diet
harian kita.
Asid Linoleic adalah contoh asid lemak yang penting.
Bagi Asid lemak tidak penting , ia boleh disintesis daripada badan kita. Oleh itu, ia tidak diperlukan untuk
pengambilan makanan.

7

(b) Fosfolipid
amat serupa trigliserida tetapi kumpulan berfungsi fosfat digantikan dengan salah satu daripada tiga asid lemak.
Ciri yang paling penting dalam struktur fosfolipid ialah ekor asid lemak adalah bukan kutub , manakala kepala
fosfat adalah sangat kutub. Ini membawa kekeliruan kimia kepada molekul( kelarutan -dicabar ).
Apabila terdedah kpd persekitaran yang berair ( air), fosfolipid membentuk perhimpunan unik yg dipanggil bilayers .
Ketua-ketua kutub P- lipid berpaling ke arah molekul air( hidrofilik ), manakala ekor bukan kutub bersembunyi dari
molekul air( hidrofobik ). Sila rujuk kepada Rajah 1.9.

Struktur yang mengelilingi setiap sel-sel anda (plasma atau membran sel) terbentuk daripada bilayer phospholipid .
Ketua-ketua kutub phospholipid semua menghadapi persekitaran berair di luar , dan di dalam sel, manakala ekor
bukan kutub membentuk satu lapisan lemak di bahagian dalam. Struktur halangan ini penting mentakrifkan sempadan
hidup dan bukan hidup bahagian-bahagian sel.
Ikatan hidrogen terbentuk di antara ketua-ketua phospholipid dan persekitaran berair di dalam dan di luar sel di mana
hidrofobik yang berinteraksi memaksa ekor menghadapi diterima.
Fosfolipid tidak terikat kepada antara satu sama lain , yang menjadikan cecair lapisan berganda.
(c) Steroid
mempunyai struktur yg berbeza dari kelas lipid lain.
Ciri utama steroid adalah sistem cincin tiga cyclohexanes dan satu siklopentana di sistem gelanggang bersatu.
ciri utama- bilangan besar karbon- hydrogen yang membentuk steroid bukan kutub .
Steroid termasuk sebatian terkenal seperti kolesterol , hormon seks, pil kawalan kelahiran , kortison dan steroid
anabolik.
Steroid yg paling terkenal dan paling banyak dalam badan adalah kolesterol (lihat Rajah 1.10 untuk struktur
kolesterol ).
Kolesterol terbentuk di dalam tisu otak , tisu saraf dan aliran darah. Ia juga merupakan bahan utama ditemui dalam
batu karang dan garam hempedu. Kolesterol menyumbang kepada pembentukan deposit di dinding dalaman saluran
darah. Deposit ini keras dan menghalang aliran darah. Keadaan ini , yang dikenali sebagai aterosklerosis ,
menyebabkan pelbagai penyakit jantung , strok dan tekanan darah tinggi.

8


9

1.3.2 Karbohidrat
bahan organik yang terdiri daripada C, H dan O dalam nisbah 01:02:01.
Formula molekul ialah ((CH2O) n, di mana n adalah bilangan karbon dalam molekul.
Pada tahap sel, karbohidrat adalah penting kerana:
(a) karbohidrat ringkas adalah sumber tenaga utama untuk sel-sel;
(b) karbohidrat gabungan boleh menyimpan lebih banyak tenaga dan
(c) karbohidrat gabungan membentuk struktur hidupan, terutamanya di dinding sel (tumbuhan).
3 kumpulan karbohidrat:
a) Monosakarida
merupakan gula ringkas
dua klasifikasi boleh digunakan untuk mengelaskan semua gula ringkas. Pengelasan pertama adalah
berdasarkan bilangan atom karbon dalam struktur:
Monosakarida Fungsi
Triose (3C) Antara produk yang penting untuk pernafasan dan fotosintesis
Pentose (5C) Menyokong struktur DNA dan RNA
Hexose (6C) Bekalan tenaga segera kepada haiwan dan tumbuh-tumbuhan (glukosa)
Memberi kemanisan (fruktosa) untuk buah-buahan, dengan itu menggalakkan
penyebaran biji benih
Klasifikasi kedua adalah berdasarkan kepada kumpulan berfungsi dalam struktur molekul. (lihat Jadual 1.3).
Kedua-dua aldose dan ketone (triose) mempunyai formula molekul yang sama tetapi susunan atom yang
berbeza. Fenomena ini dipanggilstruktur isomer. Monosakarida dengan kumpulan aldose dan satu kumpulan
ketose dipanggil gula aldose dan gula ketose masing-masing.

b) Disakarida
c)Polisakarida

10

1.3.3 Asid Amino dan Peptida
Asid amino adalah unit asas yang membentuk protein.
Semua asid amino mempunyai struktur asas yg sama tetapi hanya berbeza pada kumpulan sebelah (R kumpulan).
Lihatlah Rajah 1.13 untuk gambaran yang jelas tentang struktur asid amino.

Terdapat 20 jenis asid amino. Asid amino diklasifikasikan kepada empat
kumpulan mengikut kumpulan sebelah mereka. Empat kumpulan adalah
seperti berikut:
(a) asid amino tanpa polarisasi R kumpulan, Contoh: glysine (Gly)
(b) Asid Amino dengan kumpulan R polarisasi, Contoh: serine (Ser)
(c) asid amino dengan berasid R kumpulan (bercas negatif), Contoh: asid aspartik
(ASP)
(d) asid amino dengan asas R kumpulan (bercas positif), Contoh: lisin (Lys)

Apbl 1 asid amino digabungkan dgn asid amino lain, pemelewapan akan berlaku. Akibatnya, ikatan peptide akan
ditubuhkan antara asid amino. Molekul baru dipanggil ddipeptide (lihat Rajah 1.14). Dipeptide mungkin membentuk
tripeptide dgn asid amino yg lain. Apabila ini berterusan, suatu kekuatan polypeptide bentuk.
Protein adalah gabungan polypeptides.

20 asid amino blh membentuk pelbagai jenis polypeptides.
Protein adalah makromolekul kompleks. Ia mengandungi beribu-ribu atom
dalam struktur. Satu molekul protein diperbuat daripada C, H, O dan N.
Jarang sekali, ia juga terdiri daripada S dan P.
Protein diperbuat daripada asid amino.
Struktur protein 3 dimensi dibahagikan kpd 4 peringkat (lihat Rajah 1.15),
iaitu:
(a) Rendah- Rantaian polipeptida yg terdiri drpd asid amino linear urutan;
(b) Menengah- Lipatan dan coiling rantaian polipeptida;
(c) Tinggi- Lipatan daripada-Heliks (berbentuk seperti wayar telefon)
polipeptida utk membentuk molekul protein globular
(d) Quartenary- Susunan lebih daripada satu rantaian polipeptida untuk
membentuk molekul protein.

11

Kita boleh menggunakan stuktur
atau komposisi untuk
mengklasifikasikan protein.
Pada suhu yang tinggi (40C),
protein denaturalisation mungkin
berlaku.
Struktur badan kita diperbuat
daripada protein. Ini juga bertindak
sebagai hormon dan enzim.


1.3.4 Nukleotida dan asid nukleik
Asid Nukleik adalah molekul yg kompleks yg dibuat C, H, O, P dan N.
2 asid nukleik penting: asid deoksiribonukleik (DDNA) dan ribonucleic asid (RNA).
unit asas untuk asid nukleik dipanggil nukleotida (lihat Rajah 1.16).
Satu unit nukleotida terdiri dari gula pentose, kumpulan fosfat dan nitrogenous asas. Terdapat 4 jenis nukleotida
dalam DNA dan RNA- thymine digantikan oleh uracil (U):
(a) Adenine (A) (b) guanine (G) } Kumpulan berasaskan purin
(c) Thymine (T) (d) sitosin (C) } Kumpulan berasaskan Pyrimidine

DNA dan RNA adalah terdiri daripada unit nukleotida.
Rajah 1.17 menunjukkan sebahagian daripada struktur DNA
(dua dimensi).
lapan nukleotida hadir.
pasangan asas harus sentiasa adenina (A)-thymine (T) dan
guanine (G) -sitosin (C).
Pada dasarnya, DNA terdiri drpd 2 antisense (5 'ke 3' dan 3
'hingga 5') helai.
Ia gegelung & membentuk molekul yg berbentuk double heliks.
Bagi RNA, ia berdiri sbg 1 helai. Ia blh muncul dlm 3 bentuk-
rribosomal RNA (rRNA), utusan RNA (mRNA) dan pemindahan
RNA (tRNA).
kod genetic adalah gabungan 3 nukleotida drpd 1 jenis asid
amino.
Rajah 1.18 menunjukkan 1 jenis asid amino yg dikenali sebagai
Valine (terdapat dalam DNA) boleh dibentuk melalui empat
kombinasi nukleotida.

serine adalah terbentuk daripada enam kombinasi nukleotida. Oleh itu, ia
adalah codon triplet genetic
kod ditemui hanya dalam mRNA itu. Walau bagaimanapun, kod genetik
dalam DNA dan mRNA adalah berbeza (rujuk Rajah 1.19).
12



Dalam mRNA, terdapat juga sejenis codon atau genetik kod,
dinamakan codon berhenti. ia bertindak sebagai isyarat penamatan
dalam sintesis protein.
kod genetik hadir dalam triplet membentuk dan terdiri daripada tiga
nukleotida.


13

1.3.5 Sintesis protein
Fungsi sintesis protein adalah untuk menjana protein sebagai produk akhir.
ia bermula dengan DNA yg mengandungi semua bahan-bahan genetik.
Ini bermakna, DNA memastikan bahawa protein buatan komponen dalam badan kita adalah mencukupi dan boleh
didapati apabila diperlukan.
Sintesis protein berlaku dalam rRNA itu. mRNA adalah template atau salinan DNA (DNA adalah bahan genetik dan
sintesis protein hanya boleh dilakukan darimRNA).
tRNA (anticodon) diperlukan untuk memindahkan asid amino untuk setiap sepadan codons dalam mRNA itu.
Proses sintesis akan ditamatkan secara automatik apabila anticodon stop telah mencapai rRNA.
Kemudian, sintesis protein yang dikehendaki adalah lengkap.
Secara ringkasnya, trankipsi berlaku dalam nukleus dan melibatkan pembuatan template(mRNA) untuk laman DNA
tertentu.
Matlamat pertukaran adalah untuk mendapatkan protein sebagai produk akhir. Ia berlaku dalam sitoplasma dan
melibatkan tiga peringkat utama:permulaan, pemanjangan dan penamatan.
1.3.6 Enzim
Enzim adalah molekul protein yang menjadi pemangkin biologi dengan tiga ciri-ciri:
a) fungsi asas enzim adalah untuk meningkatkan kadar tindak balas. Tindak balas yang paling selular berlaku kira-
kira satu juta kali lebih cepat daripada mereka dalam ketiadaan enzim.
b) kebanyakan enzim bertindak secara khusus dengan hanya satu bahan tindak balas (dipanggil substrat) untuk
menghasilkan produk.
c) enzim dikawal selia dari keadaan aktiviti yang rendah kepada aktiviti yang tinggi dan sebaliknya.
Contoh enzim laktase, diastase dan sukrosa.
Rajah 1.20 menunjukkan satu tindak balas enzim biasa.
enzim memudahkan substrat dengan menukar bentuk tapak aktif. Enzim ini adalah lebih besar daripada substrat. Ini
membantu meningkatkan kadar tindak balas biokimia dan menghasilkan produk dijangka. Enzim ini substrat tertentu.


14

Topik 2 Sistem endokrin
sistem endokrin melaksanakan pelbagai proses fisiologi melalui utusan kimia yg dipanggil hormon.
Sistem endokrin adalah koleksi kelenjar yang merembeskan hormon yang diperlukan untuk fungsi badan yang
normal.
sistem endokrin, seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.1, terdiri daripada pituitari, paratiroid, tiroid, adrenal,
pankreas dan ovari atau testis.
Hipotalamus di dalam otak menerima maklumat daripada sel-sel saraf mengenai kedua-dua keadaan dalaman badan
dan persekitaran luar. Ia kemudian bertindak balas kepada syarat-syarat ke atas sistem endokrin dengan
menggunakan kelenjar pituitari untuk arahan disampaikan kepada kelenjar lain.

2.1 PERANAN HORMON DALAM MANUSIA
Kelenjar endokrin atau kelenjar ductless adalah sekumpulan sel khusus yang menghasilkan dan merembeskan
hormon ke dalam aliran darah.
Hanya hormone kepekatan kecil yg diperlukan utk keberkesanan mereka.
Jadual 2.1 menyenaraikan beberapa endokrin kelenjar dan sesetengah hormon dirembeskan mereka yang
membantu untuk mengekalkan homeostasis dalam tubuh manusia.
Site rembesan Hormon
Kelenjar pituitary
Kelenjar tiroid
Kelenjar paratiroid
adrenal
Pankreas
Ovari
testis
ADH, Oxytocin, GH, TSH, FSH, Prolaktin
hormon tiroid
hormon paratiroid
adrenalin
insulin, Glucagon
Estrogen, Progesterone
testosteron

Kelenjar endokrin terletak di kawasan strategik di seluruh badan.
hormon mereka mengawal pelbagai aktiviti besar termasuk kepekatan glukosa darah,kadar jantung, metabolisme,
kadar pertumbuhan, pembiakan dan keseimbangan air.
15


2.2 Hormon Haiwan
Walaupun hormon akan mencapai bahagian-bahagian seluruh badan melalui edaran darah, setiap hormon akan
mempunyai organ sasaran sendiri. Oleh itu, setiap hormon mempunyai fungsi sendiri tertentu.
Hormon Fungsi
hormone antidiureti ( Adh) Menggalakkan penyerapan air oleh buah pinggang
Oxytocin Merangsang penguncupan rahim
Merangsang aliran susu dari kelenjar susu
hormon pertumbuhan
(GH)
merangsang pertumbuhan
Merangsang fungsi metabolik
hormon meransang tiroid
(TSH)
Mengawal pertumbuhan kelenjar tiroid dan rembesan hormon

hormone mernsang
folikel(FSH)
Merangsang pengeluaran ova dan sperma
Merangsang rembesan estrogen dalam ovary
Merangsang rembesan testosteron dalam testis
Prolaktin Merangsang kelenjar susu untuk mengeluarkan susu
Hormon tiroid Merangsang dan mengekalkan proses metabolik
Hormon paratiroid Meningkatkan paras kalsium darah
Mengawal pembentukan tulang
Adrenalin Menyediakan badan untuk tindakan seperti meningkatkan glukosa darah , kadar jantung
dan kadar metabolik
Insulin Mengurangkan kepekatan glukosa darah
Glucagon Meningkatkan kepekatan glukosa darah
Estrogen Menggalakkan pembangunan dan penyelenggaraan cirri-ciri seks perempuan
Merangsang pertumbuhan lapisan rahim
Mengawal kitaran haid dan mengandung
Progesteron Mengawal kitaran haid dan mengandung
Testosteron Menggalakkan pembangunan testis dan cirri-ciri seks lelaki

2.3 Hormon Tumbuhan
Hormon tumbuhan juga dikenali sebagai bahan pertumbuhan tumbuhan.
hormon tumbuhan tidak dikeluarkan dalam organ-organ khas. Sebaliknya, mereka dibuat oleh sel-sel di bahagian-
bahagian yang berbeza dari kilang.
Mereka mengawal banyak aspek pertumbuhan tumbuhan dan perkembangan, dari pembentukan benih dan
percambahan kepada kematangan dan kematian tumbuhan.
5 jenis hormon utama: auksin, gibberellins, cytokinins, asid abscisic dan etena.
Hormon Site Pengeluaran dan Fungsi
Auksin Synthesised dalam meristems apikal untuk menggalakkan pertumbuhan utama dengan meningkatkan
kadar pemanjangan sel.
Gibberellins Ditubuhkan pada daun muda untuk merangsang pertumbuhan pucuk dan daun.
Cytokinins Synthesised dalam akar dan diangkut ke bahagian-bahagian lain tumbuhan. Apabila digabungkan
dengan auksin, ia merangsang pembahagian sel.
Asid
Abscisic
Synthesised dalam kloroplas untuk menggalakkan pengaktifan beberapa biji dan merangsang
penutupan stomata.
Etena /
Etilena
Dikeluarkan dari buah-buahan masak, nod batang, daun penuaan dan bunga. Terlibat dalam dorman
benih, kemasakan buah-buahan dan keguguran daun.
16


Topik 3 Pembiakan
satu proses di mana anak-anak dihasilkan.
kelangsungan hidup spesies disebarkan.
3.1 Pembiakan seks dan aseks
Jadual 3.1 menunjukkan perbezaan antara kedua-dua proses.
Pembiakan aseks Pembiakan seks
Bilangan organisma
terlibat
Seorang ibu bapa diperlukan Dua ibu bapa diperlukan untuk pasangan

Pembahagian sel sel membahagi dengan mitosis Sel membahagikan dengan meiosis

Jenis Baharu, vegetative, pembiakan, pemecahan
dan pembentukan spora

Syngamy dan conjugation

Kelebihan Masa berkesan- tidak perlu mencari
pasangan dan memerlukan kurang tenaga

Perubahan dan unik- organisma lebih
dilindungi

Kelemahan Tiada perubahan- jika ibu bapa mempunyai
penyakit genetik, begitu juga anak-anaknya

Memerlukan dua organism dan lebih banyak
tenaga

Bilangan sel-sel yang
dihasilkan per sel induk
pada akhir proses

dua Empat

Evolusi Terdapat peluang yang sangat sedikit
perubahan dengan pembiakan aseks. Mutasi
dalam DNA masih boleh berlaku tetapi tidak
sekerap pembiakan seksl.

Pembiakan seks membawa kepada perubahan
genetik dalam generasi baru anak-anak.
Ini adalah asas kepada evolusi.


3.2 Pembiakan Manusia dan Haiwan
3.2.1 Pembiakan aseks
individu menghasilkan satu anak-anak yang genetiknya serupa dengan dirinya sendiri. Anak-anak ini dihasilkan oleh
mitosis.
Terdapat banyak invertebrata, seperti bintang laut dan anemone laut, yang dihasilkan secara aseks.
(a) Tunas
anak-anak tumbuh keluar dari badan ibu bapa (lihat Rajah 3.1 untuk contoh tunas dalam proses).
17


Menurut Rajah 3.1,
proses (1) Hydra tunas, tunas yang mula bentuk pada badan tiub dewasa Hydra.
Proses (2) menunjukkan putik membangunkan mulut dan sesungut.
Seterusnya, putik menanggalkan dirinya dari ibu bapa dalam proses (3).
Dalam proses akhir (4), Hydra baru sepenuhnya dibangunkan dan akan mencari
lokasi sendiri untuk lampiran.

(b) Gemmulation (tunas Dalaman)
ibu bapa mengeluarkan massa khusus sel-sel yang boleh
berkembang menjadi anak. Beberapa span air tawar mempamerkan
pembiakan jenis ini.
cth: Spongilla (lihat Rajah 3.2).



(c) Pembelahan
Organisma induk tumbuh dalam saiz dan membahagikan kepada dua
atau lebih organisma.
Pembelahan perduaan membayangkan pemisahan organisma ibu
bapa kepada dua organism baru, manakala pelbagai pembelahan
membayangkan pembahagian ke dalam lebih daripada dua
organisma anak perempuan.



(d) Pemecahan
badan induk memecah ke dalam kepingan berbeza yang boleh
menghasilkan anak.
cth: starfish.



(e) Penjanaan
Dalam pertumbuhan semula, jika sekeping ibu atau bapa yang
terpisah, ia boleh membesar dan berkembang kepada individu yang
baru.
cth: echinoderms (lihat Rajah 3.5).


18

(f) Parthenogenesis
melibatkan pembangunan telur yg tidak disenyawakan ke dalam
seseorang individu.
Haiwan spt kebanyakan jenis tebuan, lebah dan semut yg tidak
mempunyai kromosom seks membiak dgn proses ini.
sesetengah reptilia dan ikan juga mampu membiak dengan cara ini.
Dalam sstgh organisma, parthenogenesis berlaku di bawah keadaan
tertentu.
cth: apbl aphids mendapat makanan yg cukup utk musim bunga,
mereka beralih kpd pembiakan berjantina, ini adalah krn ia adlh cara
yg lbh cepat drpd menghasilkan keturunan (lihat Rajah 3.6). Walau
bagaimanapun, makhluk-makhluk ini juga menjalani pembiakan
seksual.


3.2.2 Pembiakan seks
Dalam pembiakan seksual, dua individu menghasilkan keturunan yang mempunyai genetic ciri-ciri dari kedua-dua ibu
bapa. Pembiakan seksual memperkenalkan kombinasi gen baru dalam populasi.
(a) gamet
Dalam haiwan, pembiakan seksual melibatkan gabungan dua gamet yg berbeza utk membentuk zigot.
Gamet dihasilkan oleh meiosis dalam lelaki dan organ-organ pembiakan wanita.
Gamet adalah haploid (yang mengandungi hanya satu set kromosom) manakala zigot adalah diploid (mengandungi
dua set kromosom).
Dalam kebanyakan kes, gamet lelaki, yang dikenali sebagai spermatozoa, agak mobil dan biasanya mempunyai
flagellum.
Sebaliknya, gamet wanita, yang dipanggil ovum, adalah bukan mobil dan agak besar berbanding dengan gamet lelaki
(b ) Jenis-jenis Fertilisation
2 mekanisme persenyawaan boleh berlaku
Yg pertama ialah luaran ( telur yang disenyawakan di luar badan) manakala yang kedua ialah dalaman ( telur
disenyawakan dalam saluran pembiakan wanita ).
(c) Corak dan Kitaran
Pembiakan bukan aktiviti berterusan dan tertakluk kepada corak dan kitaran tertentu.
Sering kali corak dan kitaran ini boleh dikaitkan dengan keadaan persekitaran yang membolehkan organisma untuk
membiak dengan berkesan.
Sbg cth, banyak haiwan mempunyai kitaran oestrous yg berlaku pada masa tertentu supaya anak-anak boleh
dilahirkan di bawah keadaan yg baik.
manusia menjalani kitaran haid yg dikawal oleh isyarat hormon.
Kitaran Oestrous boleh dikawal oleh lain-lain isyarat bermusim seperti hujan.
kitaran ini membolehkan organisma untuk menguruskan relative perbelanjaan tenaga untuk pembiakan dan
memaksimumkan peluang hidup untuk anak-anak yang terhasil.
(d) Pembiakan Seksual Manusia
pembiakan seksual pada manusia melibatkan dua ibu bapa.
Setiap ibu bapa menghasilkan gamet haploid yang menggabungkan untuk membentuk zigot diploid .
(e) Sistem Reproduktif Lelaki
19

Organ-organ seksual lelaki terletak di luar badan ( lihat Rajah 3.7). zakar memindahkan sperma ke dalam organ
seksual wanita.

Sistem pembiakan lelaki terdiri daripada zakar, uretra, testis , saluran sperma dan kelenjar seks.
(i) Zakar
Zakar adalah tiub luaran dan organ otot yang ejaculates sperma ke dalam organ pembiakan wanita atau faraj semasa
seks persetubuhan. Ia mengandungi 2 silinder pjg sebelah tisu lembut. Di bawah dan di antara mereka terdpt silinder
ketiga tisu lembut dgn tiub pusat yg dipanggil uretra. Melalui uretra , air mani kedua-dua (semasa ejakulasi ) dan air
kencing ( ketika membuang air kecil ) dikeluarkan.
(ii) uretra
Uretra merupakan tiub yang melalui pusat zakar. Fungsi tiub ini adalah untuk menjalankan sperma dalam air mani ke luar
badan lelaki dan ke dalam faraj badan wanita. ia juga mengangkut air kencing dari pundi kencing sebagai bahan buangan
badan melalui perkumuhan.
(iii) Testis
Testis adlh organ
2
luaran dlm sistem pembiakan lelaki. mereka terdapat di dlm
kantung yg dipanggil buah zakar yg tergantung di luar badan. Sepasang testis
menghasilkan sel
2
seks lelaki @ gamet dipanggil sperma. Ia juga menghasilkan
hormon seks lelaki mulai akil baligh. Pengeluaran sperma dan hormon lelaki,
testosteron,bermula apabila lelaki berusia antara 12 dan 16 tahun.

Sel terkecil dalam badan manusia adalah sperma. Sperma kelihatan seperti
berudu dgn kepala dan ekor. Ia adalah kira-kira 0,01-0,05 mm panjang. ia
mempunyai tiga bahagian- kepala, leher dan ekor (lihat Rajah 3.8).

Kepala mengandungi nukleus. Nukleus membawa bahan genetik,dipanggil gen,
yang akan dipindahkan dari bapa kepada anak. Ekor sperma membantu
sperma untuk berenang ke tiub fallopio utk memenuhi dan menyuburkan telur
atau ovum.
Semasa proses persenyawaan,ketua sperma akan menikam melalui membran
sel daripada ovum.


(iv) saluran sperma
Saluran sperma adalah tiub yg pjg yg bermula dari testis. Ia menghubungkan testis ke uretra. Sperma dihasilkan di testis
dan diangkut oleh saluran sperma melalui uretra.

(v) kelenjar Seks
Kelenjar seks terdiri daripada vesikel seminal dan kelenjar prostat. Mani vesikel adalah sepasang kelenjar yang
melepaskan cecair yang mengandungi nutrien. Nutrien menyediakan tenaga untuk sperma untuk berenang. Seks kelenjar
20

menyimpan sperma sementara waktu sebelum mereka dibebaskan. Air mani ialah cecair yang mengandungi sperma. Air
mani diusir melalui tiub yang berjalan melalui pusat zakar oleh uretra.
(f) Sistem Pembiakan Perempuan
Sistem pembiakan wanita (lihat Rajah 3.9) terletak di dalam tubuh badan. Bahagian yang berhubungan dengan organ
pembiakan lelaki adalah faraj.

Sistem anatomi pembiakan bagi wanita termasuk struktur luaran dan struktur dalaman .
(i) Struktur Luar
Organ pembiakan wanita luar (iaitu kemaluan ) mempunyai dua fungsi: membolehkan sperma memasuki badan dan
melindungi organ-organ kemaluan dalaman dari organisma berjangkit.Struktur luaran utama sistem pembiakan wanita
adalah labia majora , labia minora dan kelentit.
labia majora
Agak besar dan berisi, dan adalah sama dengan skrotum bagi lelaki. Mereka mengandungi peluh dan minyak -
merembeskan kelenjar. Selepas perempuan mencapai akil baligh, labia majora dilindungi dengan rambut. Labia majora
melindungi organ pembiakan wanita luar yg lain.
labia minora
Boleh menjadi sangat kecil atau sehingga 5 cm lebar. Mereka terletak hanya dalam labia majora dan mengelilingi bukaan
untuk faraj dan uretra. Seterusnya ke pembukaan faraj adalah kelenjar Bartholins. Fungsi kelenjar adalah untuk
menghasilkan cecair ( mukus) rembesan.
kelentit
Kedua-dua labia minora dijumpai di kelentit yg kecil, sensitif ,bertopi yang setanding dengan zakar bagi lelaki. Kelentit
adalah dilindungi oleh lipatan kulit, yang dipanggil kulup, yang adalah sama dengan kulup di hujung zakar. Seperti zakar,
kelentit adalah sangat sensitif terhadap rangsangan dan boleh menjadi tegang.
(ii) Struktur Dalaman
Struktur dalaman utama sistem pembiakan wanita termasuk faraj, rahim, ovari dan tiub fallopio.
21


Faraj
juga dikenali sebagai saluran kelahiran, adalah otot, sarung menghubungkan alat kelamin luar dengan rahim.
menyambungkan serviks (bahagian bawah uterus) ke luar badan.
Dalam proses pembiakan, fungsi faraj sebagai jalan dua hala. Pertama, ia menerima zakar dan sperma semasa
persetubuhan. Kedua, dalam tempoh sembilan bulan mengandung, ia berfungsi sebagai saluran kelahiran di
mana bayi yang baru dilahirkan.
Rahim
organ berbentuk pir dan berongga, di mana embrio tumbuh menjadi janin semasa mengandung.
Mempunyai 2 bahagian- serviks , bahagian bawah yang membuka ke dalam faraj dan corpus, badan utama
rahim yg boleh berkembang dgn mudah untuk perkembangan bayi.
saluran melalui serviks membolehkan sperma untuk memasuki dan darah haid untuk keluar.
ovari
sepasang organ pembiakan wanita.
terletak di pelvis , satu pada setiap sisi rahim.
disambungkan antara satu sama lain dengan tiub fallopio.
Setiap ovari adalah hamper dgn saiz dan bentuk sebuah almond.
Ovari mempunyai dua fungsi: menghasilkan telur (juga dipanggil ova ) dan menghasilkan hormon wanita
Saiz setiap ovari adalah kira-kira 1.5 inci panjang.
setiap bulan, semasa kitaran haid , telur dilepaskan dari satu ovari.
tiub fallopio
tiub sempit yang melekat kepada bahagian atas rahim.
bertindak sebagai terowong untuk ova (sel telur) untuk perjalanan dari ovari ke rahim.
Persenyawaan telur oleh sperma , yang dipanggil konsep, biasanya berlaku dalam tiub fallopio.
telur yg disenyawakan akan bergerak ke rahim , di mana ia implan ke dinding rahim.
(g) Kitaran haid
Kitaran haid, di bawah kawalan sistem endokrin, adalah perlu untuk pembiakan.
dibahagikan kepada tiga fasa: fasa folikel, ovulasi dan fasa luteal.
22

(i) Fasa
Apabila seorang gadis mencapai 10 hingga 14 tahun, kelenjar
pituitari memulakan kitaran hormon yang serius yang menunjukkan
bahawa dia telah matang.
haid juga dikenali sebagai pendarahan haid atau tempoh.
Aliran pendarahan berfungsi sebagai tanda bahawa seorang
wanita tidak hamil. Walau bagaimanapun, wanita ini mampu
menjadi hamil.
kitaran haid adalah kitaran berulang bulanan perubahan fisiologi
yang berlaku dalam sistem pembiakan wanita (lihat Rajah 3.11).
Haid ditunjukkan oleh proses pendarahan dari faraj dalam kitaran
28 hari.


Kitaran haid dikawal oleh sistem hormon dan diperlukan dalam proses pembiakan.
Kitaran dikira dari hari pertama aliran haid kerana bermulanya haid sepadan rapat dengan kitaran hormon.
kitaran haid boleh dibahagikan kepada beberapa fasa. Panjang setiap fasa berbeza dari seorang wanita kepada
wanita dan kitaran ke kitaran.
nilai purata ditunjukkan dalam Jadual 3.2.
Fasa Hari
Fasa haid 1-4
Fasa folikel (fasa proliferatif) 5-13
Ovulasi (membahagikan fasa) 14
Fasa luteal (fasa secretory) 15-26
Fasa iskemia (sesetengah kumpulan ini dengan fasa
secretory)
27-28
Semasa fasa folikel , lapisan rahim menebal, dirangsang dgn beransur
2
jumlah estrogen meningkat.
folikel dlm ovari mula utk membangunkan di bawah pengaruh yg kompleks interaksi hormon.
Selepas bbrp hari, kadang
2
1 @ 2 folikel akan menjadi dominan, melepaskan ovum atau telur yg dipanggil ovulasi.
Jika telur disenyawakan oleh spermatozoon , ia akan menjadi zigot . Zigot ini akan mengambil masa kira-kira satu
hingga dua minggu untuk perjalanan ke tiub fallopio ke rahim.
Jika telur tidak disenyawakan dalam kira-kira satu hari ovulasi , ia akan mati dan diserap oleh badan wanita.
Selepas ovulasi, folikel dominan dalam ovary menjadi luteum corpus. Luteum corpus adalah penting untuk
mewujudkan dan mengekalkan kehamilan pada wanita.
Dalam ovari, corpus luteum merembeskan estrogen dan progesteron. Mereka adalah hormon steroid yang
bertanggungjawab untuk penebalan endometrium dan pembangunan dan penyelenggaraan, masing-masing. \
Di bawah pengaruh progesteron, endometrium ( lapisan rahim ) bertukar menjadi bersedia untuk implantasi potensi
embrio untuk mewujudkan kehamilan.
jika implantasi tidak berlaku dalam tempoh kira-kira dua minggu,corpus luteum akan mati , menyebabkan kejatuhan
mendadak dalam tahap kedua-dua progesteron dan estrogen.
Hormon ini jatuh menyebabkan rahim menumpahkan lapisan dalam proses yang dipanggil haid.
(ii ) Terma
Haid pertama seorang wanita dipanggil datang haid. Ia adalah salah satu daripada peringkat akhir baligh dalam
perempuan.
Purata umur haid dalam manusia adalah 12 tahun tetapi adalah biasa dari umur 8 hingga 16.
beberapa factor menjejaskan pecutan atau kelewatan haid adalah keturunan, pemakanan dan kesihatan secara
keseluruhan.
Pemberhentian kitaran haid pada akhir kehidupan pembiakan wanita dipanggil menopaus. Purata umur menopaus di
kalangan wanita adalah 51 tahun tetapi ia adalah perkara biasa di antara 40 dan 58 tahun.
23

Panjang kitaran haid wanita berbeza-beza. sesetengah wanita mengalami kitaran pendek dan sesetengah kitaran
lebih panjang.
Seorang wanita yang pengalaman variasi kurang daripada lapan hari antara terpanjang dan kitaran terpendek
dianggap mempunyai haid kitaran. Ia sesuatu yang luar biasa bagi seorang wanita untuk mengalami variasi panjang
kitaran kurang daripada empat hari.
Variasi panjang antara lapan dan 20 hari adalah dianggap sederhana yang tidak teratur.
Perubahan 21 hari atau lebih antara kitaran wanita singkat dan paling lama dianggap abnormal.
3.3Fertilisation dan pembangunan embrio
Kehidupan setiap manusia bermula sebagai sel tunggal, terbentuk apabila sperma bapa fertilises telur ibu.
Fertilisation biasanya berlaku pada Tiub fallopio ibu, yang menghubungkan uterus (rahim) dengan ovari.
Rahim adlh bersaiz & berbentuk spt pir yg besar, ia diperbuat drpd otot & terbentang utk membolehkan pertumbuhan
bayi sepanjang bulan mengandung.
Fertilisation merujuk kepada gabungan gamet untuk membentuk organisma baru
Setelah disimpan dalam faraj, sperma meneruskan perjalanan mereka ke dalam dan melalui rahim dan ke atas
sehigga ke dalam tiub fallopio di mana persenyawaan boleh berlaku.
Walaupun sperma boleh berenang beberapa milimeter setiap minit, lawatan ke tiub fallopio boleh dibantu oleh
penguncupan otot dinding rahim dan tiub.
mereka bertindak balas kepada attractant bahan kimia yang dihasilkan oleh telur atau tisu di sekitarnya.
sperma boleh sampai ke telur dalam masa 15 minit ejakulasi.
Satu manusia ejaculates lebih 100 juta sperma tetapi hanya beberapa dozen melengkapkan perjalanan. Walau
bagaimanapun, hanya satu sperma akan berjaya dalam benih telur.
Proses persenyawaan (seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.12) bermula dengan mengikat satu kepala sperma
untuk lapisan luar telur (zona pellucida).
Eksositosis daripada acrosome di hujung kepala sperma akan melepaskan enzim yang mencerna jalan melalui zon
ini. Ini akan membolehkan kepala sperma untuk mengikat kepada plasma membran telur.
Gabungan membran masing
2
membolehkan keseluruhan kandungan sperma akan ditarik ke dalam cytosol telur.
Oleh kerana sperma mitokondria memasukkan telur, mereka sentiasa dimusnahkan dan tidak menyumbang gen
mereka kepada embrio. Oleh itu, DNA mitokondria manusia adalah hamper sentiasa diwarisi daripada ibu sahaja.
Selepas persenyawaan , zigot tunggal berpecah kepada dua , maka dua sel berganda kepada empat, empat kepada
lapan, lapan hingga enam belas dan sebagainya.
Zigot kemudian pergi ke rahim. Pada masa rongga rahim dicapai, kelompok sel menjadi kosong dan berisi cecair ,
dan dirujuk sebagai blastocyst .
Walau bagaimanapun , ini tidak satu rumpun lengai sel-sel tetapi manusia sibuk membangun. Pembezaan(organisasi
ke dalam bahagian yang berlainan dan fungsi) sudah berlaku.
Sementara itu rahim membentuk lapisan lembut di mana embrio akan implan. Untuk mencapai matlamat ini, embrio
lekat di dinding rahim dan dilindungi alih oleh lapisan rahim. Ini bermula enam hari selepas persenyawaan dan siap
dalam tempoh tujuh hari akan datang.
Jika persenyawaan tidak berlaku , lapisan rahim datang jauh pada akhir kitaran bulanan haid wanita. Tetapi apabila
implantasi berlaku, embrio menghantar isyarat hormon yang menghalang ibu itu datang haid . Ini biasanya tanda
pertama mengandung.
24


Janin bergantung kepada ibunya untuk perlindungan, bekalan nutrien dan oksigen.
Ia juga perlu mengeluarkan bahan-bahan buangan.
Janin dilindungi oleh rahim dan cecair amnion, cecair yang terkandung di dalam beg yang dipanggil amnion.
Plasenta adalah bertanggungjawab untuk membekalkan oksigen dan nutrien serta mengeluarkan sisa bahan-bahan.
Ia tumbuh ke dalam dinding rahim dan menyertai kepada janin oleh tali pusat.
Darah ibu tidak bercampur dengan darah janin, tetapi plasenta membolehkan bahan-bahan yang melepasi antara
kedua-dua bekalan darah seperti berikut:
(a) oksigen dan nutrien meresap merentasi plasenta daripada ibu kepada janin dan
(b) bahan-bahan buangan seperti karbon dioksida meresap merentasi plasenta dari janin kepada ibu.
Rajah 3.13 menunjukkan perubahan fizikal yang berlaku dari minggu pertama ke bulan ketiga. Bayi akan menjalani
lebih banyak perubahan dalam tempoh matang sehingga tarikh matang.

3.4 Kembar seiras dan tidak seiras
25

kadang
2
, kedua-dua telur dikeluarkan oleh ovari dan disenyawakan. Ini menyebabkan kembar seiras yg berbeza dlm
penampilan dan mungkin jantina berbeza kerana gen mereka terbentuk dari dua telur dan dua sel sperma.
Jarang sekali, satu embrio berpecah kepada dua dan kedua-dua sel-sel berkembang secara berasingan , seperti yg
kembar sama yg sama dalam penampilan.
3.4.1 Kembar Bukan serupa atau persaudaraan
Dengan kembar persaudaraan (juga dikenali sebagai kembar tidak -sama ), jenis yang paling biasa,ibu menyumbang
dua telur dan setiap disenyawakan dalam rahim oleh dua sel-sel sperma yang berbeza dari bapa.
Kedua
2
telur membentuk 2 zigot , & kembar itu juga dikenali sbg dizygotic serta kembar biovular (lihat Rajah 3.14).
Kembar seiras, seperti adik-beradik yg lain, mungkin kelihatan sgt serupa, memandangkan bhw umur mereka sama.
W/bgmp, kembar seiras blh kelihatan sgt berbeza a 1 sama lain.Seks mereka mungkin berbeza @ jantina yg sama.
genetik mereka sama seperti mana-mana adik-beradik biasa.
kembar jenis ini adalah lebih biasa jika terdapat sejarah keluarga kembar, juga lebih biasa bagi ibu-ibu yang lebih tua ,
dengan kadar berkembar dua kali ganda di ibu-ibu yang berumur lebih 35 tahun. Mereka juga lebih cenderung untuk
berlaku jika ubat kesuburan yang digunakan untuk membantu anda hamil.
3.4.2 Kembar Sama
Dengan kembar seiras, satu telur ( zigot ) daripada ibu disenyawakan oleh satu sperma dari bapa , dan kemudian
pembangunan embrio berpecah dan dua janin berkembang (rujuk Rajah 3.14).
Bahagian spontan zigot kpd 2 embrio tidak dianggap sebagai sifat keturunan, tetapi lebih spontan atau secara rawak.
Jika zigot berpecah awal (dalam dua hari pertama selepas persenyawaan ), mereka boleh membangunkan placentas
berasingan ( chorion ) & kantung berasingan ( amnion ). Ini dipanggil dichorionic & diamniotic (atau di / di ) kembar.
Walaupun semua kembar seiras adalah ' di / di , ini berlaku 20-30% masa dalam kembar seiras.
Kebanyakan masa dalam kembar seiras, zigot akan berpecah selepas dua hari, yang mengakibatkan plasenta yg
sama dikongsi tetapi dua kantung yang berasingan. Ini dipanggil monochorionic dan diamniotic (mono / di ) kembar.
kembar ini adalah sama genetik dan berkongsi tembuni tunggal.
kadang-kadang , kembar juga akan berkongsi kantung yang sama ( rongga cecair ).
Dalam kira-kira 1% daripada kembar seiras, pemisahan berlaku lewat menyebabkan kedua-dua mengongsi bersama
plasenta dan kantung.Ini dipanggil monochorionic dan monoamniotic(mono / mono) kembar.
3.4.3 Kembar Siam
Jika zigot berpecah sangat lewat, ia akan menyebabkan kembar siam.
kembar siam berlaku sekali dalam setiap 100,000 kelahiran.
Kembar Siam boleh dikenal pasti melalui ultrasound pada awal kehamilan.
Selain drpd perkongsian placentas & membran, kembar siam juga blh berkongsi bahagian
2
badan dan organ
2
.
kejadian kembar siam berlaku apabila zigot membahagikan lewat dan tidak berpecah sepenuhnya.
Kembar blh dikaitkan dgn mana
2
bahagian badan tetapi kedua-duanya akan menyambung di tempat yang sama.

26

3.5 Pembiakan seks dan aseks dalam tumbuhan
3.5.1 Struktur dan Fungsi Bunga dalam Pembiakan
Stamen dan pistil bahagian
2
bunga bertanggungjawab untuk
pembiakan.
Bunga yg mempunyai kedua-dua stamen dan pistil dikategorikan
sebagai bunga lengkap.
Ini kerana benang sari dianggap sebagai organ seks lelaki manakala
pistil dianggap sebagai organ seks wanita.
bbrp bunga tidak mempunyai organ seks lelaki dan perempuan yg
lengkap seperti tembikai, timun dan labu.
sesetengah mempunyai organ seks lelaki sahaja dan ada yang
mempunyai organ-organ seks wanita sahaja.
bunga dengan hanya organ seks lelaki dipanggil bunga staminate,
manakala bunga dengan hanya organ-organ seks wanita dipanggil
bunga berputik .
bunga yg mempunyai kedua-dua organ seks lelaki dan dikenali
sebagai bunga hermafrodit . cth: bunga teratai, khunsa (Rajah 3.15)
dan bunga ros (Rajah 3.16 ).


Benang sari adlh organ pembiakan lelaki bunga manakala pistil adlh organ pembiakan wanita bunga (lihat Rajah 3.18).

2 bahagian penting dlm benang sari: anter dan filamen.
Anther bertanggungjawab menjalankan debunga. Warna anter
biasanya kuning. Anter dipegang oleh filamen. Dalam keadaan kering
dan cerah, anter membengkak untuk menghasilkan debunga yang
matang yang kemudiannya berpecah terbuka untuk melepaskan
debunga.
Pistil terdiri drpd 3 bahagian, iaitu, stigma, gaya dan ovari.
debunga terperangkap olh permukaan yg melekit iaitu stigma.
Stigma dipegang oleh gaya.
gaya adalah struktur tiub yg membawa ke ovari.
Ovari mengandungi ovules.
gamet betina dihasilkan oleh ovul.
Kelopak dan sepal bahagian
2
lain yg penting bg bunga. Kelopak
sangat berwarna & menarik pendebunga.
Sepal dianggap ptg krn mereka melindungi bunga pd peringkat putik
& mencegah kecederaan drpd serangga dan kehilangan air.


3.5.2 Pendebungaan
proses memindahkan debunga dari organ lelaki bunga untuk organ perempuan yang sama atau bunga yg berbeza.
untuk didebungakan, debunga mesti dipindahkan dari benang sari ke stigma.
pendebungaan sendiri- debunga dari Plantes stamen dipindahkan ke Plantes stigma yg sama.
pendebungaan silang- debunga dari benang sari Plantes dipindahkan ke Plantes berbeza stigma
Terdapat gamet jantan dalam debunga. Apbl gamet jantan dipindahkan ke dlm organ wanita, debunga pada stigma
dan rembesan manis pada stigma merangsang percambahan debunga.
Satu tiub debunga terbentuk. tiub tumbuh ke bawah melalui gaya ke arah ovul yang terdapat di dalam ovari.
ovules adalah gamet perempuan yg ditemui dalam ovari. Bakal buah ini disenyawakan oleh nukleus lelaki debunga
selepas berjaya ke tiub.
Oleh itu, bakal buah disenyawakan menjadi benih. Sementara itu, ovari menjadi buah-buahan selepas kelopak jatuh.
Rajah 3.19 menunjukkan butir debunga pada stigma teratai.
27



Walaupun tumbuhan tidak bergerak, mereka mampu utk mencapai pembiakan seksual
dgn bantuan burung dan serangga.
Burung & serangga yg tertarik dgn ciri
2
fizikal bunga, spt warna kelopak & kemanisan
madu yg terletak di pangkal kelopak.
Dgn pendebungaan burung & serangga, badan haiwan menyentuh satu bunga dan
debunga disapu di badan-badan mereka menyentuh bunga lain.
faktor
2
spt angin, air dan struktur bunga itu sendiri juga boleh membolehkan pembiakan
seks berlaku.
Dgn pendebungaan angin,debunga bijirin mikroskopik hanyut dlm udara dr 1 bunga lain.
pendebungaan air berlaku bagi tumbuh-tumbuhan yang hidup sepenuhnya di dalam air.
Bbrp bunga membuka kelopak mereka pd masa yg istimewa utk menarik pendebunga
seperti malam mekar yang didebungakan oleh kelawar.

3.5.3 Perbezaan antara pendebungaan serangga dan Angin
Bunga didebungakan olh serangga mempunyai butir debunga yg kasar spy mereka mudah melekat pada serangga,
manakala bunga didebungakan oleh angin mempunyai debunga yang agak licin dan lebih kecil.
bunga yg didebungakan serangga mempunyai kelopak berwarna yg besar manakala bunga yg didebungakan angin
mempunyai kelopak yg agak kecil.
Bunga didebungakan olh serangga menghasilkan madu mnkl bunga didebungakan olh angin x menghasilkan madu.
Rajah 3.20 dan 3.21 menggambarkan bunga didebungakan serangga dan angin

3.5.4 Fertilisation
Fertilisation bermula apbl debunga terjatuh pd stigma.
debunga bercambah, membentuk tiub debunga.
Inti tiub mengawal pertumbuhan tiub debunga.
Inti generatif bergerak ke tiub debunga. ia menjalani mitosis,
membentuk dua nukleus gamet haploid lelaki.
Tiub debunga memasuki ovul melalui micropyle itu. Kedua-dua
nukleus gamet lelaki yang dilepaskan ke dalam kantung embrio.
Inti tiub kemudian hancur. Rujuk Rajah 3.22.


Olh krn terdpt 2 nukleus sperma yg telah mencapai pundi embrio,
kedua-dua nucleus akan bergabung dgn gamet betina.
Satu nukleus sperma akan bergabung dgn sel telur utk
membentuk zigot (2n) manakala yg lain sperma nukleus fius
dengan dua kutub nukleus dalam pundi embrio untuk membentuk
nukleus endosperm (3A). Proses ini dipanggil persenyawaan dua
kali (lihat Rajah 3.23).

28



29

3.5.5 Benih
(a) Pembentukan benih dan buah-buahan dalam Tumbuhan
pendebungaan membantu pengeluaran benih.
Benih dibangunkan selepas telur (ovules) telah disenyawakan oleh bijirin debunga.
dinding ovari berkembang menjadi buah
buah-buahan adalah organ untuk menyebarkan benih.
Benih boleh didapati dalam pelbagai bentuk, warna dan saiz.
Terdapat beberapa jenis benih yang boleh dimakan dan beberapa jenis benih yang tidak boleh dimakan.
Salah satu ciri yang paling penting adalah kulit benih yg melindungi benih dari menjadi kering dan embrio di dalam
benih daripada rosak.
Sesetengah kulit benih nipis manakala yang lain adalah tebal, cth: benih kacang mempunyai lapisan benih lembut
dan nipis tetapi benih kelapa mempunyai kulit yg keras dan agak tebal.
sesetengah biji bercambah dengan mudah, manakala benih lain memerlukan keperluan tertentu sebelum mereka
boleh bercambah.
Apabila benih bercambah , ia boleh melihat endosperm ,bekalan makanan sementara,yang penuh di sekeliling embrio
dalam bentuk daun khas yg dipanggil kotiledon.
Tumbuh-tumbuhan dikategorikan berdasarkan bilangan kotiledon dalam benih.
Monokot adalah tumbuhan yang mempunyai satu kotiledon dalam benih manakala dicots adalah tumbuhan yang
mempunyai dua kotiledon.
struktur dikot& benih monokot ditunjukkan dalam Rajah 3.25 .

(b) Penyuraian benih
Penyebaran biji benih berlaku untuk menyediakan peluang untuk menyebarkan tumbuhan baru ke kawasan
2
baru.
ia mengurangkan persaingan antara benih dan tumbuhan induk. Apabila benih dan tumbuhan induk berkembang jauh
dari antara satu sama lain , kedua-duanya akan mendapat nutrien yang mencukupi dan mempunyai peluang yang
lebih baik untuk berkembang.
Penyebaran biji benih boleh dikategorikan kepada 4 jenis, iaitu, penyebaran angin , penyebaran haiwan, penyebaran
air dan penyebaran diri.
sesetengah biji mempunyai fungsi yg unik utk membolehkan mereka membawa diri dari bunga. Benih jenis ini adalah
ringan atau mempunyai pertumbuhan yang berbulu yang bertindak seperti payung terjun kecil.
mereka menggunakan angin untuk menyuraikan diri mereka dari tumbuhan induk.
cth, benih orkid adalah hampir ringan sebagai debu.
Penyebaran sendiri melibatkan letupan buah-buahan yang seterusnya menyebarkan benih dari buah. Tumbuhan
kekacang adalah sejenis tumbuhan yang tersebar benih jauh melalui letupan kacang.
Benih juga boleh tersebar dengan bantuan haiwan. Buah-buahan yang dimakan oleh makhluk seperti burung dan
seterusnya , benih-benih buah-buahan yang dibuang jauh oleh burung.
sesetengah biji mempunyai cangkuk khas yang mudah dilekatkan kepada haiwan.
Benih tertentu adalah kurang tumpat daripada air , dengan itu,benih yang jatuh dari tumbuh-tumbuhan ke sungai
supaya mereka boleh tersebar ke tempat-tempat lain. cth: biji kelapa boleh melakukan perjalanan beribu-ribu
kilometer di laut dan tumbuh di pulau-pulau walaupun mereka berasal dari tanah besar.
(c) Percambahan benih
air, oksigen dan suhu yg sesuai adalah tiga faktor penting untuk percambahan.
benih tertentu perlu terdedah kpd jumlah cahaya yang lebih tinggi berbanding dengan jenis benih lain.
Sel-sel embryo mula membesarkan apabila benih terdedah kepada keadaan sesuai.
30

kulit benih pecah terbuka selepas air dan oksigen yg diambil melalui kulit benih.
Bulu kecil yang tumbuh semasa percambahan membentuk akar.
Akar berkembang menolak ke dlm tanah utk anchor baru tumbuhan dan utk menyerap air dan mineral dari tanah.
selepas itu, bulu kecil yg tumbuh dr benih utk membentuk penggambaran. ia tumbuh ke arah cahaya.
Fasa percambahan berakhir apabila menembak muncul dari tanah.
Terdapat bbrp faktor yg berpotensi membawa kpd percambahan lemah, seperti yang disenaraikan di bawah:
(i) Oksigen tidak boleh mencapai tumbuhan jika tumbuhan itu terlebih air;
(ii) Tumbuhan perlu menggunakan tenaga penuh untuk mencapai permukaan tanah jika ia ditanam mendalam;
(iii) Benih tidak boleh mula bercambah jika ia berada dalam keadaan yang kering dan
(iv) Air dan oksigen tidak boleh masuk ke dalam benih jika kulit benih adalah terlalu keras.
Oleh itu, untuk mengelakkan percambahan miskin, tips berikut adalah dicadangkan:
(i) kulit benih yang terlalu keras perlu direndam dan tercalar dan
(ii) Mendedahkan benih untuk suhu yang sesuai kerana beberapa biji perlu terdedah kepada suhu sejuk untuk
tempoh yang tertentu, untuk menjadikan mereka bercambah.
3.5.6 Pembiakan aseks dalam tumbuhan
Beberapa jenis tumbuhan tidak menghasilkan benih dan bunga. Tumbuhan ini menghasilkan spora bukannya biji.
Oleh itu, mereka dipanggil tumbuhan yang tidak berbunga.
Spora biasanya diiktiraf dengan melihat bahagian bawah daun di mana terdapat tempat coklat atau pad di bahagian
bawah daun.
Apabila spora memecah, beribu-ribu spora kecil, masing-masing yang terdiri daripada sel berdinding tebal,
mencurahkan dan tersebar ke jarak yang jauh oleh angin dan arus air.
contoh, tanaman pakis.
Tumbuh-tumbuhan juga boleh membiak aseks melalui pembiakan tampang , secara semula jadi atau oleh manusia.
(a) pembiakan vegetatif (dalam tumbuh-tumbuhan)
Dalam pembiakan tampang , sebahagian daripada tumbuhan terlepas dan tumbuh ke dalam sebuah tumbuhan baru
yg biasanya berhampiran ibu bapa asal. cth:
(i) Pelari
strawberi mempunyai batang pendek tebal dan roset daun rapat ke tanah .
Tunas dalam axils daripada daun tumbuh keluar , membentuk batang mendatar panjang dan nipis dengan beberapa
skala kecil meninggalkan di atas permukaan tanah.
Putik terminal drpd pelari bertukar ke atas dan akar kebetulan tumbuh ke bawah, dgn itu, wujudnya tumbuhan baru.
Tumbuhan baru mungkin berbentuk lebih pelari. Kemudian, pelari menghubungkan tumbuhan muda kepada ibu bapa
rots , supaya tumbuhan baru menjadi bebas.
Contohnya tumbuhan strawberi dan rumput labah-labah.
(ii) Rizom
Banyak tumbuhan herba mempunyai sebahagian daripada sistem akar mereka yg berada di bawah tanah , jika ia
adalah mendatar ia dipanggil sebagai rhizome .
rhizome boleh menghantar udara sehingga ke pucuk secara kerap.
pucuk berkembang daripada tunas di celah daun kecil dan berlabuh di tanah oleh akar yang tumbuh dari nod.
Cth: rumput.
31



(iii) ubi Batang
Apabila ubi batang bengkak ditanam, "mata, yang sebenarnya tunas axillary , mula membesar dan membentuk
pucuk berdaun, dan akar kebetulan berkembang daripada asas pucuk.
Satu ubi boleh membawa kepada banyak tumbuh-tumbuhan jika dipotong kepada beberapa bahagian sebelum
penanaman.
cth: ubi kentang.
(iv) bulbs
tunas bawah tanah dengan rizab makanan yang disimpan di dalam skala daripada lapisan asas daun berisi
daun mengelilingi dan menyembunyikan batang pendek.
tunas wujud dalam beberapa axils mereka.
Dari batang, satu siri baru akar berkembang ke bawah. Pucuk baru membangunkan dari axillary tunas dan muncul
dari bulbs.
Jika dua atau lebih tunas axillary berkembang daripada bulbs, setiap bulbs baru sendiri sebagainya pembiakan terus ,
kerana batang biasa sahaja menghakis dan membolehkan mereka berpisah.
Bawang , teratai dan bunga tulip adalah contoh bulbs.
(b) Penyebaran vegetatif oleh Manusia
pembiakan tumbuhan disebarkan oleh manusia melalui pelbagai kaedah.
(i) Keratan- memotong batang yg mengandungi 4 atau 5 nod. Daun dipetik kecuali 2 atau 3 drpd terkecil. Apabila ditanam
di dalam tanah, akar terbentuk daripada permukaan potong dan daun kecil. Cth, bunga kertas dan bunga ros
(ii) Pemindahan- cara yg menyambungkan sistem akar dari saham tumbuhan yg kuat dengan sistem pucuk yg
dikehendaki. Satu putik dan daun adalah dipilih daripada pangkal pelbagai wajar. Kulit kayu drpd saham tumbuhan
dipotong dalam bentuk-T dan diangkat dari kayu untuk membenarkan putik baru untuk dimasukkan. Luka ini terikat
dengan raffia yg lembap dgn kuat. Putik baru akan tumbuh jika peyambungan berjaya (rujuk Rajah 3.28).

3.6 BIOTEKNOLOGI - TISU KULTUR DAN PENGKLONAN
Bioteknologi merupakan cabang teknologi yang menggunakan organisma hidup atau sistem biologi untuk mengubah
manusia dan alam sekitar mereka.
X terhad kepada teknologi tinggi atau prototaip teknologi.
Cth, perubatan, alam sekitar atau pertanian
contoh bioteknologi terawal adalah penapaian yis ke dalam alkohol; yang sama dgn proses membuat yogurt dan keju.
Pembiakan selektif untuk tumbuh-tumbuhan yg menghasilkan hasil tanaman yg paling banyak dan buah-buahan
terbesar, sayur-sayuran adalah eksperimen awal genetik yang menjadi asas Penyelidikan abad ke-21.
32


33

3.6.1 Pengklonan
kejadian organisma yg merupakan salinan tepat genetik yg lain.
(a) Embrio Berkembar tiruan
teknologi ini meniru proses semulajadi mewujudkan kembar seiras.
Embrio berkembar tiruan berlaku dalam Petri hidangan dan bukannya dalam badan ibu.
Ini dapat dicapai secara manual memisahkan embrio awal ke dalam sel-sel individu, dan kemudian membenarkan
setiap sel untuk membahagi dan membangunkan sendiri.
Embrio yang terhasil diletakkan ke dalam ibu tumpang
oleh sebab mereka datang dari embrio zigot yang sama , mereka adalah genetik yang serupa .
(b) Pemindahan Sel somatik nuklear
Pemindahan Sel somatik nuklear ( SCNT ) menggunakan pendekatan yg berbeza drpd kembar embrio tiruan, tetapi
ia menghasilkan dgn keputusan yang sama : satu klon yang tepat, atau salinan genetik, seseorang individu.
Ini adalah kaedah yg digunakan untuk mencipta Dolly, Kambing biri-biri.
Untuk membuat Dolly , penyelidik mengasingkan sel somatik daripada wanita dewasa biri-biri. Seterusnya, mereka
dipindahkan dari nukleus sel itu kepada sel telur nukleus yang telah dikeluarkan. Selepas beberapa tweak kimia, sel
telur, dengan nukleus baru, bersikap seperti seorang zigot yg baru disenyawakan. Ia berkembang menjadi embrio ,
yang diimplan ke Suruhan ibu.
Kambing , Dolly , adalah satu replika tepat genetic kambing biri-biri dewasa wanita yang menderma nukleus sel
somatik untuk telur. Beliau adalah mamalia pertama yang pernah diklon daripada sel somatik dewasa.
Kedua-dua hasil dalam persenyawaan telur oleh sperma dan kaedah pengklonan SCNT adalah sama
perbezaan di antara kaedah-kaedah ini - Embrio terdiri daripada sel-sel yang mengandungi dua set lengkap
kromosom. Perbezaan antara persenyawaan dan SCNT terletak di mana kedua-dua set berasal.
Dalam persenyawaan, sperma dan telur kedua-duanya mengandungi satu set kromosom. Apabila sperma dan telur
bersama, zigot yang terhasil berakhir dengan dua set - satu daripada bapa ( sperma) dan seorang dari ibu ( telur).
Dalam SCNT , set sel telur yang tunggal kromosom dikeluarkan. Ia digantikan oleh nukleus dari sel somatik , yang
sudah mengandungi dua set kromosom lengkap. Oleh itu, di dalam embrio yang terhasil, kedua-dua set kromosom
datang dari sel somatik .
3.6.2 Kultur Tisu
Kultur tisu, juga dikenali sebagai mikropropagasi, adalah kaedah pembiakan yg digunakan untuk menghasilkan
tumbuh-tumbuhan di bawah keadaan steril.
Kaedah ini menggunakan eksplant tumbuhan (bahagian tumbuhan) atau benih yang telah disterilkan sebelum
diletakkan di dalam bekas dengan medium yang semakin meningkat (biasanya gel) yang mempunyai beberapa
nutrien ditambah.
eksplant atau benih, bekas dan media semuanya telah disterilkan, dan ini (jika berjaya) menghalang mana-mana tisu
dipotong atau koyak , atau keseluruhan eksplant atau benih sendiri, daripada menjadi dijangkiti mikroorganisma
Banyak jenis benih bercambah dalam keadaan ini cenderung untuk berkembang sangat cepat berbanding yang
ditanam di dalam standard media
Menggunakan tisu tumbuhan , ia adalah mungkin untuk mengembangkan salinan sebenar penderma tumbuhan. Ini
adalah amat berguna untuk tumbuh-tumbuhan yang mempunyai ciri-ciri genetik yang diingini kerana seseorang itu
boleh membuat banyak klon tumbuhan tertentu lebih cepat daripada kaedah pembiakan tradisional seperti keratan,
pullings atau bahagian.
Steril media nutrien biasanya mengandungi larutan nutrien (biasanya garam dan vitamin) , sukrosa (gula) , hormon
(pilihan), antibiotik (pilihan ) dan memantapkan atau ejen gelling seperti agar ( produk rumpai laut ).
Prosedur standard untuk melaksanakan eksperimen kultur tisu agak asas ( lihat Rajah 3.29 ).
(a) Persekitaran steril mesti diwujudkan . Medium yang digunakan untuk menanam tisu tumbuhan, tisu tumbuhan dan
persekitaran yang kultur tisu, mestilah bebas daripada semua bahan tercemar yang mungkin.
(b) Tisu boleh diambil dari daun Plantes itu, pucuk, tunas , batang atau akar.
34

(c) Sampel tisu boleh diletakkan dalam aseptik (bebas mikroorganisma ), kaya dengan nutrien di mana sel-sel yang
akan mula tumbuh dan berkembang menjadi produk tumbuhan yang dikehendaki.
(d) Akhirnya , tisu membangun perlu dikekalkan dalam keadaan yang dikawal kimia dan fizikal, seperti rumah hijau ,
untuk mencapai hasil yang terbaik.

Berikut adalah faedah budaya tisu tumbuhan di dunia pertanian:
(a) Ia membolehkan untuk pengeluaran jumlah yang besar tumbuh-tumbuhan di dlm tempoh yang singkat
(b) Satu nombor besar daripada tumbuh-tumbuhan boleh dihasilkan dengan menggunakan tisu yang dikumpul
dari tumbuhan ibu tunggal- tumbuhan yang dirinya masih tanpa luka dalam proses menuai tisu dan
(c) Ia menghapuskan kemungkinan gangguan dalam musim yang semakin meningkat kerana ia boleh dijalankan
dalam persekitaran yang dikawal selia dengan berhati-hati daripada rumah hijau.
Mikropropagasi akan menjadi penting kepada industri pertanian di masa depan kerana ia digunakan untuk
menghasilkan tumbuh-tumbuhan yang telah diubahsuai secara genetik dan dipilih untuk keupayaan untuk menahan
tekanan alam sekitar asli tertentu.

35

Topik 4 Biodiversiti
prokaryotae, protoctista, kulat, biji dan Plantae.
Sebagai organisma hidup yang pelbagai, klasifikasi yg sistematik adalah berdasarkan hierarki taksonomi Linnaeus.
Taksonomi adalah sistem hierarki untuk mengklasifikasikan dan mengenal pasti organisma.
4.1 Pengelasan Organisma Menurut Sistem Linnaeus ' binomial
sistem binomial dicipta oleh Carolus Linnaeus .
Setiap jenis organisma diberi nama yang terdiri daripada dua perkataan. Perkataan pertama adalah nama genus,
manakala yang kedua adalah nama spesies . cth, nama saintifik padi oryza sativa. Oryza adalah nama genus
manakala sativa adalah nama spesies .
Kepentingan:
(a) Untuk membolehkan ahli biologi untuk menguruskan data yang besar dalam sistem yang terurus ;
(b) Untuk memberi organisma yang tidak dikenali dengan cepat ke dalam sistem semasa;
(c) Untuk mengetahui hubungan semula jadi di kalangan semua organisma yg dikelaskan ;
(d) Untuk menyokong teori evolusi organik organisma hidup;
(e) Untuk mengembangkan bidang
2
lain yang berkaitan seperti morfologi, anatomi dan fisiologi. Ciri-ciri yang berasal
dari bidang ini dalam taksonomi ;
(f) Untuk memperkayakan sistem taksonomi semasa. Ini tidak mustahil apabila spesies baru dijumpai;
(g ) Untuk menyediakan kaedah yang sistematik untuk klasifikasi hidup global dan
(h) Untuk membantu ahli ekologi dalam mengkaji interaksi antara organisma dgn berkesan.
Linnaeus juga mengumpulkan spesies ke dalam hierarki kategori. Asas hierarki adalah spesies. Spesies boleh
ditakrifkan sebagai satu kumpulan organisma yang cirri-ciri morfologi dan anatomi sama. Di samping itu, mereka akan
dapat menghasilkan keturunan.
beberapa spesies yang mempunyaiciri morfologi dan anatomi yg hamper sama dikumpulkan di bawah genus yang
sama. Begitu juga , beberapa genera berkaitan boleh dikumpulkan di bawah keluarga. Berikutan itu, beberapa
keluarga yang berkaitan datang di bawah perintah yang sama dan perintah yang berkaitan di bawah kelas yang
sama .
36

filum terdiri daripada beberapa kelas yang berkaitan dan Filum berkaitan adalah untuk diletakkan di bawah sebuah
kerajaan . Lihat Rajah 4.1 ttg bagaimana grizzly bear diklasifikasikan .

takson adalah nama bagi organisma di mana-mana peringkat sistem hierarki Linnaeus
Kategori atau hierarki merujuk kepada setiap peringkat skim hierarki. contoh taksa ditunjukkan dalam Jadual 4.1.

Dari Jadual 4.1, Kita boleh extract dan katakan keluarga takson untuk tikus ialah Muroideae dan Zea ialah Genus
Takson untuk jagung.
4.2 Kingdom haiwan
Terdapat dua jenis haiwan, dan invertebrata vertebrata. Ahli-ahli sains menganggarkan bahawa 95% daripada
spesies haiwan yang ditemui di bumi ini adalah invertebrata.
Ahli-ahli alam haiwan mempunyai ciri-ciri berikut:
(a) multisel;
(b) Bukan fotosintesis, makan heterotrophically;
(c) Penyimpanan karbohidrat yang berlebihan sebagai glikogen;
(d) eukariotik dengan tiada dinding sel;
(e) tisu khusus untuk pergerakan dan tindak balas
37

(f) kebanyakkan dihasilkan secara seksual dan
(g) koordinasi saraf, kecuali span.
Kita boleh menemui pelbagai benda hidup yang tinggal di alam haiwan dari haiwan kecil ke haiwan besar. Berikut
adalah beberapa Filum yg diperkenalkan dengan contoh dalam bahasa Inggeris dan Melayu.
(a) Mollusca - Octopus (sotong Kurita); (b) Cnidaria - Jellyfish (obor-obor);
(c) Platyhelminthes - Tapeworm (Cacing pita); (d) Nematoda - Ringworm (Cacing Gelang);
(e) Annelida - Earthworm (Cacing tanah);
(f) Arthropoda Scorpion (kala jengking); termasuk serangga, labah-labah, krustasia dan hama;
(g) Echinodermata Starfish (tapak sulaiman); dan
(h) Chordata Orang utan (orang utan); termasuk ikan, amfibia, reptilia, burung dan mamalia.

38

4.3 Kingdom Tumbuhan
Semua tumbuh-tumbuhan yang tumbuh di sekeliling kita adalah di bawah kingdom yang sama
Terdapat 4 ciri-ciri umum tumbuhan:
(a) eukariotik;
(b) dinding sel selulosa;
(c) multisel dan
(d) Autotrophic (beberapa sel-sel mengandungi kloroplas dan mereka mendapat makanan dengan fotosintesis).
Dalam memahami biodiversiti tumbuhan, anda perlu tahu bahawa terdapat empat Filum:
(a) Bryophyt - Lumut;
(b) Filicinophyta - Ferns;
(c) Coniferophyta - Konifer dan
(d) Angiospermophyta - tumbuhan berbunga.
Jadual 4.2 menunjukkan sebahagian ciri-ciri untuk kingdom tumbuhan:
Nama Ciri-ciri
Lumut Tidak mempunyai batang atau daun, kekurangan xilem dan floem dan
Badan berlabuh di substrat oleh rhizoids, bukan akar dan mempunyai gamet mobil
lelaki.
Ferns mempunyai daun benar, batang dan akar dengan sistem vaskular xilem dan floem,
struktur kecil gamethophyte yg dipanggil prothallus;
Daun muda bergelung yg dikenali sebagai fiddleheads dan
Melahirkan spora aseks yg tidak bergerak di bawah daun tetapi juga boleh membiak
secara seksual.
Konifer Tumbuhan Kon-bearing, tiada bunga dan buah-buahan.
Mempunyai daun seperti jarum yang dilindungi oleh kutikula berlilin; dan
Menghasilkan debunga untuk pembiakan.
Bunga tumbuhan Bunga Benar, tumbuhan biji-bearing;
Struktur pembiakan dijalankan dalam bunga dan
Buah-buahan melindungi benih dan membantu untuk menyuraikan mereka dgn cekap.
Kira-kira 250,000 spesies Angiospermophyta phylla. Ia termasuk pelbagai tumbuh-tumbuhan seperti rumput, pokok-
pokok bunga dan pokok-pokok bunga. Phylla Ini adalah besar dan tumbuh-tumbuhan di dalamnya terbahagi kepada
dua kelas:
(a) Monocotyledoneae (cth jagung) dan
(b) Dicotyledoneae (cth ros).

39


Jadual 4.3 menunjukkan ciri-ciri yang berbeza antara monocotyledoneae dicotyledoneae.
Ciri-ciri Kelas Monocotyledoneae Kelas Dicotyledoneae
Embrio Satu kotiledon Dua kotiledon
Urat daun selari Biasanya Branching
Bahagian-bahagian bunga Selalunya dalam tiga Selalunya lima, empat atau lebih
Pertumbuhan kedua Tidak berkayu Berkayu

4.4 Mikroorganisma
(a) Bakteria
Bakteria adalah organisma unisel kecil. Mereka dinamakan berdasarkan bentuk ditunjukkan dalam Rajah 4.6.

Jadual 4.4 memberikan anda senarai bakteria ,ciri-ciri dan penjelasan mereka.
Ciri-ciri Penerangan
Bentuk Sel yang berbeza organisasi: tunggal, pasangan, tandan atau rantai;
Bergerak dengan flagella (lihat Rajah 4.7);
Tiada nukleus sebenar, penyebaran DNA dalam sitoplasma tanpa membran tertutup;
Dinding sel Peptidoglican dan
Sebahagian mempunyai dinding sel luar tebal yang dipanggil kapsul.

Saiz 0.1 m ke 10 m.
Pembiakan Biasanya, aseks dgn pembelahan perduaan. Anak-anak yang dihasilkan mempunyai bahan-
bahan genetik yang sama (lihat Rajah 4.8).
40



Pembiakan seksual adalah melalui conjugation dalam persekitaran melampau (lihat Rajah
4.9). Walau bagaimanapun, ia diteruskan oleh pembelahan perduaan tetapi anak-anak
mempunyai genetik yang berbeza.

Pemakanan Autotroph dengan klorofil boleh membuat makanan mereka sendiri;
Saprophyte mencari makanan melalui penguraian organisma mati; dan
Parasit mendapatkan makanan mereka daripada tuan rumah yang hidup.
Habitat Hampir semua tempat.

(b) Kulat
Kulat atau acuan adalah mikroorganisma multisel yang menghasilkan spora (lihat Rajah 4.10).

Ciri-ciri Penerangan
Bentuk Pelbagai struktur. Yis adalah unisel, manakala cendawan adalah multicellular;
Tiada klorofil, mereka makan saprotrophically dan
41

Dinding sel Chitin.

Saiz 10 m to 100 m.
Pembiakan aseks(kadang-kadang seks) pembiakan yang sangat besar bilangan spora pembiakan mini.
Pemakanan struktur seperti benang; hyphae terletak pada atau dalam substrat untuk sumber nutrien.

Habitat Tanah, air, buah busuk / sayur-sayuran dan roti rosak.


42

(c) Protozoa
Kebanyakan protozoa adalah mikroorganisma unisel bergerak. Sila lihat Rajah 4.11 untuk contoh bagaimana protozoa
kelihatan seperti.

Ciri-ciri Penerangan
Bentuk Sentiasa berubah-ubah;
Spesies Paramecium bergerak menggunakan silia, euglena bergerak menggunakan flagella,
manakala langkah ameoba menggunakan kaki palsu mereka, pseudopodia.Plasmodium
adalah contoh protozoa tidak bergerak;
Sesetengah protozoa mempunyai Vakuol contractile untuk pengosmokawalaturan;
Membran sel nipis dan fleksibel, dan
Tiada dinding sel.
Saiz 5 m to 250 m.
Pembiakan Kebanyakannya aseks melalui pembelahan perduaan atau spora, dan
Sesetengah membiak secara seksual melalui conjugation di mana meiosis mengambil tempat
(lihat Rajah 4.12).

Pemakanan Protozoa dengan klorofil menghasilkan makanan mereka sendiri, manakala yang laindengan
flagella, silia atau pesudopodia berenang untuk mendapatkan makanan mereka (lihat Rajah 4.13).

Habitat Kawasan berair seperti kolam, sungai, usus dan saluran darah.
43



44

(d) Virus
Virus menjangkiti setiap jenis organisma hidup. Virus tidak boleh berkembang atau membiak sendiri dan perlu
memasuki sel-sel hidup dan mengambil alih sel-sel untuk membantu mereka membiak.
Virus Bakteriofaj (Rajah 4.14) tidak dilindungi oleh membran sampul surat, manakala virus influenza (Rajah 4.15)
disertakan dengan sampul surat. asid nukleik daripada bakteriofaj mengandungi DNA, manakala virus influenza
mengandungi RNA.

Ciri-ciri Penerangan
Bentuk Pelbagai bentuk;
Bundle kecil bahan genetik, sama ada DNA atau RNA, dibawa di dalam shell yang dipanggil
kot virus (capsid), yang terdiri daripada cebisan protein. Sesetengah virus mempunyai lapisan
tambahan di seluruh kot ini yg dipanggil sampul surat dan
Lipid membran meliputi capsid itu. Banyak virus tidak mempunyai sampul surat ini dan
dipanggil virus kasar.
Saiz 0.0006 m to 0.4 m(hanya boleh dilihat melalui electron mikroskop).

Pembiakan Langkah pertama dalam jangkitan virus adalah mengikat satu bakteriofaj kepada protein tuan
rumah. Selepas mengikat, kromosom bersatu dalam membran sel tuan rumah dan merebak
ke dalam tuan rumah sitoplasma. Mereka kemudian akan meniru. Apabila tuan rumah
meninggal dunia, Bacteriophages keturunan dikeluarkan (lihat Rajah 4.16).

Pemakanan Parasit, mendapatkan makanan dari tuan rumah.

Habitat Hidup sederhana sahaja


45

(e) Alga
Alga adalah Organisma Fotosintesis yang wujud dalam kebanyakkan habitat.
Ciri-ciri Penerangan
Bentuk Pelbagai bentuk;
Fitoplankton adalah unisel manakala rumpai laut adalah multicellular;
Alga multisel tidak mempunyai batang, daun dan akar;
Kehadiran klorofil (pigmen hijau) dalam alga hijau serta pigmen merah dan coklat dalam alga
yang berbeza (lihat Rajah 4.17).
alga bergerak menggunakan flagella mereka
Dinding sel Cellulosed, alga berlendir mempunyai dinding sel pectin

Saiz 1 m hingga 60 m.
Pembiakan Bergantung kepada persekitaran. Biasanya, aseks melalui binary pembelahan (lihat contoh
dalam Rajah 4.18). Dalam persekitaran yang ekstrem, ia berkawan seksual.

Pemakanan Autotroph kerana mereka mempunyai klorofil.

Habitat Hampir di mana-mana terutama kawasan lembap.


46

Topik 5 Hubungan antara benda hidup dengan alam sekitar
5.1 Ekosistem
Ekologi melibatkan kajian hubungan antara organisma dan organisma dgn persekitaran mereka.
merupakan unit asas pengajian ekologi. Ia menerangkan bhgn yg lbh @ kurang lengkap biosfera , spt kolam atau
oak .
Ekosistem tidak mempunyai saiz tertentu dan boleh sebesar padang pasir atau tasik atau kecil sebagai pokok atau
lopak .
ekosistem adalah dinamik . Semua komuniti biotik sentiasa berubah-ubah. mereka berubah mengikut faktor-faktor
luaran seperti perubahan iklim serta faktor-faktor dalaman yang disebabkan oleh organisma sendiri.
ciri-ciri ekosistem :
(a) Habitat
Habitat adalah rumah organisma. Ia adalah tempat di mana organisma mendapatkan sumber-sumber asas kehidupan -
makanan , tempat tinggal, ruang tamu, bersarang, tapak dan perlindungan pembiakan.
(b) Nic
Ini merujuk kepada peranan haiwan dalam ekosistem . Ini termasuk habitat, interaksi dengan organisma lain, jenis
makanannya, julat suhu dan ruang yg diduduki . Oleh itu, nic organisma adalah peranan ekologi , iaitu keupayaan untuk
dimuatkan ke dalam satu ekosistem.
Menurut peranan makan di sebuah rantai makanan, organisma blh dikategorikan kpd pengeluar, pemangsa @ parasit.
Dua spesies x blh berkongsi nic ekologi yg sama ttp individu dgn spesies yg sama mungkin mempunyai kelebihan yg
berbeza.
(c) Spesies
Sekumpulan organisma yang sangat serupa, berkongsi ciri
2
yg sama dgn niche ekologi & blh mengawan bersama-sama
untuk menghasilkan anak yg sihat.
(d) Populasi
Populasi terdiri drpd organisma spesies yang sama hidup dan membiak dalam habitat tertentu. Individu-individu populasi
bergantung kepada sumber yang sama dan dipengaruhi oleh faktor-faktor alam sekitar yang sama.
(e) Komuniti
Masyarakat merujuk kepada populasi tumbuh-tumbuhan dan haiwan yg berbeza hidup bersama-sama dalam habitat.
Ahli-ahli masyarakat adalah saling bergantung dan berinteraksi dengan satu sama lain. Perubahan populasi di satu
spesies akan memberi kesan kepada populasi dan taburan spesies lain dalam masyarakat. Komuniti dinamakan
berdasarkan salah satu daripada spesis dominan atau ciri-ciri fizikal utama di kawasan ini.
5.2 Interaksi antara organisma hidup
47


(a) Simbiosis
Simbiosis ditakrifkan sbg interaksi yg rapat antara spesies yg berbeza yg hidup bersama & berinteraksi antara satu
sama lain utk tempoh yang panjang.
Dalam hubungan simbiotik, satu spesies sentiasa mendapat faedah, manakala spesies lain mungkin terjejas, dianiaya
atau ditolong. Organisma yang besar dikenali sebagai tuan rumah.
Terdapat tiga kategori hubungan simbiotik seperti berikut:
(i) Commensalism

Dalam interaksi ini, satu rakan kongsi (komensal)mendapat faedah, manakala yg lain
(tuan rumah) mendapat manfaat atau bahaya. Satu contoh ini adalah ikan badut yang
hidup di sekitar laut anemone. (lihat Rajah 5.2).



(ii) hidup bersama
Hidup bersama adalah hubungan antara dua spesies organisma di mana kedua-dua
bermanfaat. Sebagai contoh, buaya dengan burung semanggi. Buaya membolehkan
burung untuk memasuki mulut dan makan makanan antara gigi buaya. Burung mendapat
makanan. Gigi buaya pula dibersihkan (lihat Rajah 5.3).

(iii) Parasitisme
Parasit adalah satu hubungan simbiotik di mana satu organisma bermanfaat manakala yang lain mendapat kerugian. Cth,
Cacing usus mengambil nutrien dari usus manusia, menyebabkan manusia akan habis nutrien.
(b) Saprophytism
Saprophytism adalah sejenis interaksi di mana organisma hidup mendapatkan makanan dari bahan organik mati dan
mereput. Cth, Bakteria, menyerang haiwan mati untuk mendapat makanan di samping mengurai mayat.
(c) mangsa - pemangsa
Interaksi mangsa-pemangsa berlaku apbl organisma , yg dipanggil mangsa , adalah diburu & dimakan olh organisma yg
lbh kuat & lbh besar, yang dipanggil pemangsa. Cth,buaya( pemangsa ) memburu ikan ( mangsa ) di sungai. Akhirnya,
spesies mangsa dengan strategi pertahanan terbaik akan melarikan diri dari tangkapan dan terus hidup.
(d) Persaingan
48

Persaingan adalah interaksi antara organisma yang hidup bersama-sama dalam habitat dan bersaing untuk sumber yang
sama yang terhad. Tumbuhan bersaing untuk cahaya, nutrien , air dan ruang. Haiwan bersaing untuk makanan, tempat
tinggal dan pasangan. Persaingan antara spesies yang sama dipanggil persaingan intraspesies. Sebaliknya , persaingan
antara spesies yang berbeza dikenali sebagai persaingan interspecific .
5.3 ALIRAN TENAGA
Di dalam sesuatu ekosistem, organisma berinteraksi melalui hubungan makanan.
(a) Rantai Makanan
Hubungan makanan antara organisma dalam sesuatu ekosistem membentukkan rantai makanan. Setiap organisma
yang terlibat adalah pautan dalam rantai makanan.
menunjukkan suatu urutan organisma di mana tenaga daripada matahari dipindahkan.
bermula dgn pengeluar dari mana tenaga dipindahkan melalui beberapa peringkat pengguna.
Setiap kategori organisma dalam rantai makanan dikenali sebagai paras trofik ( tahap makan).
Satu rantaian makanan boleh diwakili seperti berikut (juga merujuk kepada Rajah 5.4):
Pengeluar pengguna primer pengguna sekunderpengguna tertier pengguna quarternery
(b)Siratan Makanan
rantai makanan yg banyak berinteraksi untuk membentuk siratan makanan.
membantu untuk mengekalkan persekitaran yang seimbang dengan mengawal bilangan organisma di setiap
peringkat rantai makanan.
(c) Piramid Nombor
Hubungan makanan antara organisma dalam rantaian makanan boleh diwakili dalam bentuk piramid nombor.
menunjukkan bilangan organisma di setiap peringkat.
asas piramid mewakili pengeluar, mempunyai bilangan organisma yg terbesar.
Setiap peringkat dari asas mewakili primer, sekunder dan pengguna tertinggi.
Bilangan organisma di setiap peringkat semakin kecil manakala saiz organisma semakin besar peringkat asas ke
peringkat yg lbh tinggi.

5.4 Kitaran bahan
Apbl organisma menggunakan tenaga bg menjalankan aktiviti, tenaga yg dikeluarkan kpd alam sekitar boleh
digunakan lagi.
Kitaran biogeokimia melibatkan bahan-bahan yang penting untuk kehidupan seperti nitrogen, fosforus dan karbon.
Mereka dipanggil kitaran nutrien.
Bahan dikitar semula dalam ekosistem.
a) Kitaran Nitrogen

Nitrogen diperlukan krn ia menghasilkan protein, asid nukleik &
produk
2
lain yg ptg utk benda hidup.
79% drpd gas atmosfera dikuasai olh nitrogen.
49


x blh digunakan krn ia adalah kimia tidak reaktif.
sebelum tumbuhan & haiwan menyerap nitrogen, ia mesti ditukar
menjadi ammonia, nitrit atau nitrat.
Proses penukaran dipanggil nnitrogen penetapan.
Ion ammonium (NH4+) Atau ammonia ( NH3) akan bertukar dr gas
nitrogen melalui proses aammonification olhbakteria penetapan
nitrogen. Ia ditukar kpd nitrit (NO2-) Dan nitrat (NO3-) olh bakteria
nitrifying melalui proses nitrification .
Ion nitrat yg dihasilkan akan menjadi protein tumbuhan.
Semasa makan sayur-sayuran, kita akan menyerap protein.
Haiwan mati & tumbuh-tumbuhan akan diuraikan olh bakteria dan
kulat. Sekali lagi, proses aammonification berlaku.
Kitaran nitrogen dilengkapkan olh bakteria pendenitritan , menukar
nitrat kpd nitrit & akhirnya kembali kpd gas nitrogen. proses
denitrification ini membawa kpd kehilangan sebatian nitrogen dlm
ekosistem kpd atmosphere.

b) Kitaran fosforus

Fosforus x blh didapati di udara dlm keadaan gas.
Pada suhu biasa, ia berada dlm keadaan cecair & blh didapati dgn
mudah di dlm air, tanah & batu.
Dalam atmosfera,fosforus blh didapati sbg habuk yg sangat kecil.
fosforus bergerak perlahan-lahan dr asas darat dan di dlm endapan,
kpd organisma hidup, & kemudian perlahan
2
kembali ke dlm tanah
dan air endapan.
Kitaran fosforus melalui tumbuh-tumbuhan dan haiwan lebih cepat
daripada melalui batu-batu dan sedimen.
Apabila haiwan dan tumbuh-tumbuhan mati, fosfat akan kembali ke
tanah atau air semasa pereputan.
Akhirnya, fosforus akan berakhir sebagai hujan batu lagi.

c) Kitaran Karbon

Pembakaran kayu & bahan api fosil menghasilkan karbon dioksida
di atmosfera. Begitu juga dengan proses pernafasan detritivor dan
haiwan hidup.
Tumbuh-tumbuhan, alga dan cyanobacteria menyerap karbon
dioksida daripada atmosfera dan menggunakannya.
semasa tumbuh-tumbuhan membesar, mereka menjadi sumber
makanan untuk pengguna primer (kebanyakannya herbivor).
Pengguna peringkat tinggi makan pengguna primer, dengan
menggunakan karbon di dalam tisu pengguna primer untuk
keperluan mereka sendiri.
apabila semua benda hidup mati, karbon dikembalikan kepada
tanah semasa penguraian.

5.5 Bagaimana manusia mengganggu ekosistem
Aktiviti manusia sering menjejaskan ekosistem.
50

Banyak masalah berkaitan dengan alam sekitar adalah hasil daripada aktiviti manusia & gangguan ekosistem.
Aktiviti manusia yg mengganggu keseimbangan dalam ekosistem:
(a) Pelupusan Sampah
Kira
2
separuh drpd sampah kita dilupuskan di tapak pelupusan. Hanya 2% drpd sisa dikitar semula.
Kebanyakan tapak pelupusan di negara kita telah ditutup sebab:
(i) Mereka penuh dan
(ii) Mereka tlh mencemarkan air bawah tanah. Air yg mengalir di bawah lubang
2
yg mendalam adlh air minuman kita.
Apbl air bawah tanah tercemar, ia adlh sangat mahal & sukar, & kadang
2
adlh mustahil utk membersihkannya semula.
Pembungkusan yg berlebihan menyumbang kpd sisa pepejal, & melupuskan pembungkusan & sisa pepejal yg lain
adalah masalah yg serius.
Sesetengah masyarakat melupuskan sampah di tempat pembuangan terbuka, di mana sampah dibiarkan di atas
tanah. Tapak terbuka adlh bahaya terhadap kesihatan & menjadi ancaman kpd alam sekitar. Hujan membawa bahan
2

drpd sampah ke dlm bekalan air.
tikus, serangga, bakteria & kulat yg ditemui di tapak terbuka menjadi sumber penyakit.
(b) Kilang Pelupusan Sisa
Firma-firma industri mendapati mudah utk melepaskan buangan
2
ke dlm sungai & muara.
Sisa toksik dari kilang
2
yg mengalir ke dlm sungai & laut , boleh meracun dan membunuh organisma akuatik.
Satu kes terkenal pencemaran perindustrian adalah tragedi Minamata dalam Jepun. Sebuah kilang plastik mula
membuang buangan ke teluk pada tahun 1952. Pada 1953, beribu-ribu orang di Minamata adalah sakit tenat. Punca
penyakit ini ialah sebatian merkuri
(c ) Penggunaan Baja Kimia dan Racun
Penggunaan racun perosak kimia dan racun rumpai utk mengawal perosak dan rumpai dlm pertanian blh
menyebabkan pencemaran udara , tanah dan air .
Baja yang digunakan utk meningkatkan hasil tanaman juga blh menyebabkan masalah dlm sungai, kolam & tasik.
Baja berlebihan dihanyutkan olh air hujan & memasuki sungai dan laut &mengakibatkan kematian tumbuh-tumbuhan
dan haiwan akuatik atau laut.
apabila tanaman menerima terlebih banyak baja, cucian berlebihan ke dlm tasik & sungai merangsang pertumbuhan
tumbuhan dan alga.
Apbl tumbuhan mati, bakteria pereputan bahan mati menggunakan oksigen. Kekurangan oksigen terlarut akan
membunuh ikan di tasik dan sungai.
(d ) Kenderaan dan Mesin
Udara bumi mengandungi pencemar atau bahan berbahaya
Enjin kereta, lori dan bas menghasilkan karbon monoksida, yg x berbau, gas yg sangat beracun.
kenderaan juga mengeluarkan hidrokarbon dan nitrogen oksida yg menyebabkan ozon atmosfera kurang, perengsa
utama dan pencemaran udara di bawah pengaruh cahaya matahari.
plumbum yg ditambah kpd petrol blh merosakkan sistem otak dan saraf .
Loji janakuasa dan kilang
2
yg membakar arang batu & minyak akan menghasilkan nitrogen oksida & sulfur dioksida.
Apbl gas
2
ini digabungkan dgn kelembapan atmosfera akan bentuk asid nitrik dan asid sulfurik yg mengakibatkan
hujan asid yg membawa kesan buruk terhadap alam sekitar.
Pembakaran arang batu dan minyak di stesen-stesen kuasa dan kilang menghasilkan karbon dioksida ke udara.
Karbon dioksida yg terlalu banyak blh menyebabkan suasana bumi terlalu panas & menyebabkan pemanasan global.
Karbon dioksida dan wap air mengurangkan jumlah haba yg dipancarkan dr permukaan bumi ke angkasa, ini
dipanggil kesan rumah hijau.
Karbon monoksida adalah berbahaya kerana ia lbh mudah digabungkan dgn hemoglobin drpd oksigen. Ini
menysbabkan badan kita kekurangan oksigen.
51

(e ) Pelupusan Kumbahan
Sisa air perlu diuruskan utk mengurangkan ancaman kpd kesihatan awam, keselamatan dan alam sekitar.
sisa air terdiri drpd sisa industri,najis manusia (atau kumbahan) dan air hujan.
Semua sisa air dihasilkan berakhir di sungai, tasik atau lautan. Dalam perjalanan, sisa air ini mengalir melalui loji
rawatan kumbahan.
(f ) Penggunaan Klorofluorokarbon (CFC)
Lapisan ozon adalah lapisan atmosfera kira-kira 16-48 km atau 1030 batu di atas permukaan bumi. Lapisan ozon
bertindak sebagai perisai , melindungi kita dari kesan berbahaya sinaran ultraviolet dari matahari.
Klorofluorokarbon (CFC ) adalah punca utama kehilangan ozon.
CFC adalah bahan yg amat stabil digunakan sbg pelarut dlm industri elektronik & sbg bahan penyejuk dlm peti sejuk
dan pendingin udara.
CFC meningkat ke lapisan ozon. Di sana, molekul klorofluorokarbon memecah & melepaskan klorin.
Klorin bertindak balas dgn molekul ozon utk membentuk klorin monoksida & oksigen.
Setiap atom klorin memusnahkan beratus-ratus dan beribu-ribu molekul ozon.
pembentukan, pemisahan dan pembaharuan lapisan ozon diganggu olh CFC & membawa kesan
2
yg meluas.
jumlah sinaran ultraungu sampai ke permukaan bumi boleh meningkatkan kejadian selaran matahari, penyakit mata
dan kulit kanser serta mempercepatkan penuaan kulit.
5.6 MENYELAMATKAN ALAM SEKITAR
cara-cara untuk menyelamatkan alam sekitar kita:
(a) Penggunaan Teknologi
teknologi kawalan pencemaran udara &perancangan strategi bandar disedia utk mengurangkan pencemaran udara ,
namun kos di seluruh dunia menangani isu ini adalah tinggi.
kaedah meningkatkan kualiti udara ialah penggunaan bahan api bioetanol, biodiesel, tenaga solar dan teknologi
kenderaan hibrid.
mikrob blh digunakan dlm pembersihan tanah. Pembersihan @ pemulihan dianalisis olh saintis alam sekitar yg
menggunakan bidang ukuran bahan kimia tanah & juga memakai model komputer utk menganalisis pengangkutan
dan nasib kimia tanah.
Terdapat beberapa strategi utama untuk pemulihan :
(i) menggali tanah & keluarkan ia ke tapak pelupusan yg jauh dr laluan bersedia utk hubungan manusia atau ekosistem
sensitif. teknik ini juga terpakai kepada pengerukan lumpur teluk yg mengandungi toksin;
(ii) Pengudaraan tanah di tapak tercemar ( dengan risiko atendan daripada mewujudkan pencemaran udara );
(iii) biopemulihan, yg melibatkan penghadaman mikrob tertentu organik bhn kimia. Teknik yg digunakan dlm biopemulihan
termasuk pertanian tanah, biostimulation dan bioaugmentation biota tanah dengan komersial mikroflora yang sedia ada;
(iv) Pengekstrakan air bawah tanah atau tanah wap dgn sistem elektromekanik yg aktif, seterusnya dgn pelucutan
daripada bahan-bahan ekstrak dan
(v) Pembendungan bahan cemar tanah (seperti dengan penutupan atau pembukaan lebih di tempat).

(b) Penguatkuasaan Undang-Undang dan Peraturan-Peraturan
Beberapa strategi yang boleh diambil kira termasuk:
52

(i ) Mewujudkan standard ambang utk pencemaran udara bg melindungi kesihatan manusia. Ini termasuk memberi indeks
kekarsinogenan bahan kimia. Piawaian seperti Indeks Kualiti Air ( AQI ), Indeks Pencemaran Udara (API) dan Piawaian
Ozon perlu dimaklumkan kepada orang ramai supaya mereka menghargai kepentingan alam sekitar yang sihat;
(ii ) Akta Air Bersih perlu dikuatkuasakan untuk mengawal laluan pelepasan bahan cemar dan untuk menyokong usaha-
usaha ke arah yang terbaik amalan pengurusan untuk pelbagai pelepasan air termasuk pencemaran haba ;
(iii ) Akta Kawalan Bunyi perlu mewujudkan mekanisme menetapkan standard pelepasan utk setiap sumber bunyi
termasuk motor kenderaan, pesawat udara & peralatan utama. Rakyat juga perlu memberitahu kerajaan tempatan sbg
tanggungjawab mereka dlm menggunakan & merancang penggunaan tanah utk menangani pengurangan bunyi. Rangka
kerja pengawalan bunyi perlu merangkumi pangkalan data yg luas memperincikan tahap kesan
2
kesihatan bunyi
(iv) Mengenakan denda yg berat ke atas individu @ pertubuhan yg melanggar tindakan alam sekitar & undang
2
(Akta
Perlindungan Alam Sekitar) termasuk langkah
2
utk menutup kilang
2
yg tidak mematuhi kaedah
2
& peraturan
2
dan
(v) Protokol Kyoto merupakan pindaan kpd Bangsa-Bangsa Bersatu Konvensyen Rangka Kerja mengenai Perubahan
Iklim ( UNFCCC ), sebuah perjanjian antarabangsa mengenai pemanasan global. Negara
2
yg disahkan protokol komited
utk mengurangkan pengeluaran karbon dioksida & lima gas rumah hijau yg lain, @ melibatkan diri dlm perdagangan
pelepasan jika mereka mengekalkan atau meningkatkan pelepasan gas ini.

53

(c) Penilaian Kesan Alam Sekitar (EIA)
digunakan utk mengenal pasti kesan alam sekitar dan sosial projek sebelum membuat keputusan.
bertujuan utk meramalkan kesan alam sekitar pd peringkat awal perancangan projek &reka bentuk, mencari jalan &
cara
2
utk mengurangkan kesan buruk, projek dibentuk utk disesuaikan dgn persekitaran tempatan &membentangkan
ramalan dan pilihan untuk pembuat keputusan.
Dengan menggunakan EIA, kedua-dua faedah alam sekitar dan ekonomi boleh dicapai,spt mengurangkan kos dan
masa pelaksanaan projek dan reka bentuk, dan mengelakkan rawatan / kos pembersihan dan kesan undang-undang
dan peraturan-peraturan.
Unsur-unsur utama EIA adalah seperti berikut:
(i) skop - Mengenal pasti isu-isu utama dan kebimbangan pihak-pihak yang berkepentingan;
(ii) Pemeriksaan - Tentukan sama ada EIA diperlukan berdasarkan maklumat dipungut;
(iii) Mengenal pasti dan menilai alternatif projek - tapak alternatif Senarai dan teknik-teknik dan kesan setiap satu;
(iv) Langkah mitigasi berurusan dengan ketidaktentuan - Mengkaji cadangan tindakan untuk mencegah atau
mengurangkan kesan buruk yang berpotensi daripada projek dan
(v) Mengeluarkan kenyataan alam sekitar - Laporan hasil EIA.
(d) Pendidikan dan Media Massa
Pendidikan memainkan peranan penting dalam memberitahu rakyat negara mengenai keperluan untuk memelihara
alam sekitar.
Kerajaan-kerajaan di seluruh dunia perlu memperkenalkan kursus pendidikan alam sekitar, sama ada dalam
kurikulum sekolah atau dalam program pendidikan guru.
kebanyakan agama-agama dunia menekankan keperluan untuk mengekalkan kewujudan bersama yang sihat dengan
alam sekitar dan ini boleh ditoreh ke program pendidikan alam sekitar.
mengintegrasikan isu-isu alam sekitar dalam kurikulum untuk membolehkan penyebaran maklumat kepada pelajar-
pelajar yg akan membesar menjadi warganegara yang bertanggungjawab di negara ini.
Peranan media massa adalah penting dalam membendung kemudaratan yang dilakukan kepada alam sekitar.
Media massa harus menyerlahkan bahaya kubur dilakukan untuk alam semula jadi dan jenis hukuman yang
dikenakan ke atas pesalah.
Surat khabar, radio dan komunikasi televisyen adalah alat penting yang terdapat bagi penyebaran maklumat
mengenai isu-isu alam sekitar kepada orang ramai.
Media massa perlu diberi kebebasan untuk melaksanakan hak-hak mereka untuk menerbitkan artikel dan rakaman
mengenai apa yang berlaku di seluruh dunia untuk mengawal pencemaran.

54

Topik 6 Warisan dan Genetik
Genetik adalah satu cabang biologi yg berkaitan dgn prinsip
2
& mekanisme keturunan & dgn sumbangan genetik
wujudnya persamaan dan perbezaan antara organisma yang berkaitan.
6.1 Mitosis dan Meiosis
individu unisel menghasilkan warisnya dgn membahagi kpd dua.
Dalam organisma berbilang sel, hayatnya bermula sebagai sel tunggal. Ia diulangi melalui pembahagian sel utk
menghasilkan banyak sel
2
badan. Malah, bbrp sel
2
dlm organ
2
pembiakan membahagi secara berterusan utk
membentuk sel-sel pembiakan, sekali gus meningkat bilangan generasi akan datang.
Dalam organisma multisel, sel ini mesti menyampaikan maklumat genetik utk protein jenis tertentu. Protein yg
membawa maklumat genetik ini adlh DNA (asid deoksiribonukleik), yg akan membahagikan bilangan kromosom dlm
sel nukleus.
Sel ibu mestilah direplikasi & dibahagikan sama rata spy kedua
2
sel anak yg baru akan mempunyai 2 nukleus baru.
Setiap sel mesti menerima set kromosom lengkap yg mengandungi semua maklumat genetik, sbg cth, Ribosom utk
membuat protein, mitokondria utk membekalkan tng, lysosomes utk memecahkan enzim & molekul dlm sel, & sbgnya.
Proses pembahagian sel dalam nukleus adalah paling rumit.
Bahagian nuklear perlu meniru kromosom tepat kepada dua set se-sel yg lengkap.
Terdapat dua jenis pembahagian nukleus di dalam sel -mitosis dan meiosis.
6.1.1 Mitosis
Mitosis adlh mekanisme pembahagian sel dlm btk pembiakan aseks organisma, yg menyebabkan pengeluaran 2 sel
anak daripada sel induk tunggal.
Sel-sel anak adlh sama dgn sel induk asal, yg berkuat kuasa membuat selular fotostat.
Sel ibu menghasilkan 2 sel anak dgn 2 nukleus & jumlah kromosom yg sama dlm nukleus asal.
Dalam organisma multisel biasa, proses mitosis boleh dibahagikan kepada 4 peringkat utama. Setiap peringkat
adalah ditunjukkan dan diterangkan dalam Jadual 6.1.
Fasa ilustrasi

Interfasa
Sel adlh keadaan berehat kebanyakan masa. W/bgmnpun,fungsi berterusan sel masih dijalankan:
menyerap nutrien, menggunakan oksigen, mengeluarkan bahan buangan, membuat ATP &
mengekalkan sistem dlm stabil. Chromatin dlm sel tersebar dgn jisim yg berbeza. Nukleus dan
nucleolus dapat dilihat. Setiap chromatin meniru / menyalin dlm fasa ini.


Peringkat 1 - peringkat profasa
struktur kelabu yg kelihatan seperti garis-garis adalah permulaan struktur yg dipanggil spindles.
Kromosom berpilin dan terpeluwap menjadi lebih pendek dan tebal.


Peringkat 2 - metafasa
Kromosom berbaris @ sejajar di satah khatulistiwa, di tengah-tengah sel. Mereka membahagi-
bahagikan supaya terdapat dua salinan bagi setiap satu. Sentromer adalah melekat pada serat
gelendong. Spindles hampir menarik salinan kromosom ke setiap hujung sel.


Peringkat 3 - anafasa
Sentromer membahagi. Kromosom ditarik ke arah kutub spindles apabila kontrak serat spindles.
Di sini, proses ini menyalin dan memisahkan kromosom. Setiap sel baru ini akan menjadi salinan
tepat daripada lama (sel ibu).

55


Peringkat 4 - Telofasa
Sel adalah bersedia utk membina semula nukleus di setiap hujung sel. Kromosom anak
perempuan tiba di tiang sedia untuk disertakan dalam nukleus lagi. Kemudian, microtubules hilang.
Kromatin pekat mengembang dan membran nuklear muncul semula.


Sitokinesis
Proses di mana sel terbahagi kpd dua.Sitoplasma membahagi dan membran sel Pinches masuk
dan akhirnya menghasilkan dua sel anak. Dengan dua nukleus di kutub yg bertentangan, sel
sitoplasma memisahkan; Pinches sel di tengah-tengah, dan akhirnya membawa kepada
perpecahan. Sel menjadi dua sel-sel yang serupa. Nukleus telah dibentuk. kromosom renggang.
Pada peringkat terakhir, sitoplasma, yang mengisi sel-sel membahagi, dibahagikan di antara
mereka. Semua bahagian-bahagian tambahan perlu hadir dalam setiap sel baru.

Eksperimen utk menguji proses mitosis bagi sel bawang dgn menggunakan mikroskop:
Masalah Meneliti proses mitosis dalam sel-sel bawang menggunakan mikroskop.

Bahan Mikroskop Cahaya, slaid kaca dan beberapa slip perlindungan, forceps, pipe menurun , 5% larutan
iodine ,bawang, akar bawang, dan slaid hujung akar bawang disediakan.

Prosedur 1. Sediakan mikroskop cahaya.
2. Menggunakan forsep, letakkan akar hujung bawang anda pada peringkat mikroskop.
3. Menggunakan kanta liang yang lebih rendah, menggunakan kursus dan kemudian menyelaras untuk
membawa imej ke dalam fokus.
4. Cari kawasan yang mempunyai banyak sel-sel dalam pelbagai peringkat mitosis.
5. Melukis sel untuk setiap peringkat.
6. Meningkatkan pembesaran menggunakan kuasa yang tinggi dan memberi tumpuan kepada imej.
7. Sekali lagi, melukis peringkat mitosis yang anda lihat. labelkan lukisan anda.
8. Bincangkan dalam kumpulan anda, lepas itu di dalam kelas.


6.1.2 Meiosis
Meiosis adalah sejenis pembahagian sel di mana sel-sel kuman (telur dan sperma) dihasilkan.
berlaku apabila sel-sel pembiakan lelaki dan perempuan disenyawakan semasa hubungan seksual.
melibatkan pengurangan dalam jumlah genetic bahan DNA.
terdiri daripada dua bahagian nuklear berturut-turut dengan hanya satu pusingan replikasi DNA.
dibahagikan kepada empat peringkat seperti dalam mitosis. W/bgmnpun, proses replikasi replikasi melibatkan dua
kali ganda setiap sel, dengan itu mempunyai profasa, metafasa I, anafasa I dan peringkat Telofasa I.
Dalam meiosis II, peringkat dipanggil Profasa II, metafasa II, anafasa II dan Peringkat Telofasa II.
proses itu bermula dari tempoh yang dikenali sebagai Interfasa.
Empat peringkat replikasi meiosis boleh digambarkan bagi setiap bahagian nuklear.
(a) Pembahagian pertama meisis memisahkan kedua-dua versi setiap kromosom. Rujuk kepada Jadual 6.3.
Fasa Penerangan
Interfasa Sebelum meiosis bermula, bahan genetik ditiru.
Profasa I Kromatin berganda memeluwap. Setiap kromosom terdiri drpd 2 kromatids yg rapat. Kedua
2
versi bg setiap
kromoson berpasangan & menukar segmen. Sinapsis & berseberangan akan berlaku pd lewat peringkat ini.
Metafasa I Kromosom Homolog sejajar pada satah khatulistiwa atau pusat.
Anafasa I Pasangan Homolog berasingan dgn kromatids kembarnya. Satu versi setiap kromosom bergerak ke kutub &
versi yang lain bergerak ke tiang yg bertentangan.
Telofasa I kromosom individu berkumpul di setiap satu di dua kutub. kedua-dua sel-sel anak terbentuk dengan setiap
anak perempuan yang hanya mengandungi satu kromosom pasangan homolog.
Sitokinesis Sitoplasma membahagikan, Pinches membran sel masuk dan akhirnya menghasilkan dua sel anak. Sel
56

membahagikan kepada dua.

Selepas satu sela masa berubah-ubah, meiosis II bersedia untuk berlaku. bilangan kromosom dalam proses ini
dikurangkan dan dipanggil haploid.

57

(b) Bahagian Kedua Meiosis
Proses ini memisahkan 2 replika bg setiap kromosom. Ia adlh pembahagian mitosis yg melibatkan produk meiosis I.
Fasa Penerangan
Interfasa Masa antara fasa sebelum meiosis II bermula; bahan genetik telah ditiru.
Profasa II DNA tidak meniru. Pada kedua-dua kutub, kromosom memasuki peringkat profasa II. Setiap membran
nuklear berpecah sebagai baru bentuk gelendong. Tiada sinapsis dan penyeberangan berlaku.
Metafasa II Kromosom sejajar pada plat khatulistiwa. Serat Spindle mengikat kepada kedua-dua belah
sentromeres. Radas microtubules gelendong melekat kepada sentromere kromosom.
Anafasa II serat Spindle kontrak, membahagikan sentromeres dan kromatids kembar berpisah secara berasingan
atau berlawanan antara satu sama kutub.
Telofasa II pembaharuan membran nuklear di sekitar empat set anak perempuan kromosom. Pembahagian sel
selesai. Empat sel anak haploid diperolehi.

Sitokinesis sitoplasma membahagikan; Pinches membran sel masuk dan akhirnya menghasilkan dua sel anak
masing-masing. Sel-sel menjadi empat haploid.


6.2 Kromosom dan gen
6.2.1 asid deoksiribonukleik (DNA)
Molekul DNA adlh besar dan kompleks. Mereka membawa kod genetik yg menentukan ciri
2
@ sifat
2
benda hidup.
Kebanyakan DNA adalah diletakkan dalam nukleus dan dipanggil DNA nuklear.
sebahagian kecil DNA juga boleh didapati dalam mitokondria dan dipanggil DNA mitokondria atau mtDNA.
Terdapat empat bes di molekul DNA - Adenina (A), Timina ( T), sitosina (C) dan guanin (G).
Bes DNA berpasangan dgn satu sama lain, dengan A T dan C dengan G, utk membentuk unit yg dipanggil pasangan
asas . Setiap asas juga disertakan dengan molekul gula dan molekul fosfat.
bes , gula dan fosfat bergabung dan dipanggil nukleotida.
nukleotida disusun dlm 2 helaian panjang yg membentuk
lingkaran yg dikenali sbg heliks ganda dua (lihat Rajah 6.2).
Ia kelihatan spt tangga dipintal dan pasangan asas
membentuk anak tangga drpd tangga & molekul gula & fosfat
membentuk sisi tangga
Struktur heliks DNA telah disampaikan oleh James Watson
dan Francis Crick pada tahun 1953 dan mereka memenangi
adiah Nobel.


DNA pada manusia mengandungi kira
2
3 bilion bes & ini adlh sama dlm kedua
2
org slm kira
2
99 % drpd jumlah asas.
asas ini adlh berbeza utk maklumat yg berbeza yg perlu dihantar.
DNA boleh membuat salinan sendiri. Kedua-dua helai DNA membuka dan membuat salinan bagi setiap dan menjadi
dua DNA berlainan. Oleh itu, setiap DNA yg baru mempunyai satu salinan DNA lama dr mana salinan itu dibuat.
bg kembar seiras, setiap DNA individu adlh unik. Inilah sebabnya mengapa orang boleh dikenal pasti menggunakan
cap jari DNA.
DNA blh dipotong & dipisahkan, membentuk 1 bentuk " kod bar yg berbeza dr seorang ke seorang yg seterusnya.

58


6.2.2 Gen
gen adalah unit untuk genetik. Ia adalah sekeping DNA pendek yg memberitahu badan bgmn utk membina protein
tertentu. Setiap Kod gen untuk protein tertentu dgn menyatakan susunan asid amino perlu bergabung bersama.
Terdapat kira-kira 30,000 gen dalam setiap sel dalam badan manusia.
gabungan semua gen membentuk pelan tindakan untuk tubuh manusia dan berfungsi.
Gen adalah unit fungsi yang menyatakan protein tertentu atau kumpulan amino asid. Hasilnya, gen mengawal sifat
diwarisi tertentu seperti warna rambut kita, warna mata kita, ketinggian dan juga semua ciri-ciri dalam badan kita.
ungkapan gen hendaklah menentukan apa jenis ciri
2
yg ada dlm badan kita. Ini blh diwarisi kpd generasi masa depan.
6.2.3 Kromosom
Gen dibungkus dlm berkas dipanggil kromosom.
kromosom wujud dlm pasangan.
setiap sel dlm badan manusia mempunyai 23 pasang
kromosom @ sejumlah 46 kromosom. Separuh datang
drpd ibu, mnkl separuh lagi dtg dr bapa.
Drpd mereka, 1 pasangan adlh kromosom seks yg
menentukan sama ada anda lelaki @ perempuan,
ditambah dgn bbrp ciri
2
badan yg lain, & 22 pasang
kromosom lain ialah autosomal yg menentukan bentuk
badan yg lain.
Ibu sentiasa menyumbang kromosom X untuk kanak-
kanak. Bapa boleh menyumbang X atau Y. Oleh itu,
bapa yang menentukan jantina kanak-kanak.
Rajah 6.3 menunjukkan hubungan antara sel,
nukleusnya, kromosom dalam nukleus dan gen.

6.2.4 Alel
Alel adalah pasangan alternatif untuk gen.
Lokasi alel sentiasa sepadan dengan kromosom homolog.
sebagai ditunjukkan dlm Rajah 6.4, gen mempunyai 2 alel (A dan a) dan
kedua-dua alel terletak sepadan dlm sepasang kromosom homolog.
Kita mempunyai 23 set kromosom (negeri haploid) dan setiap set
mempunyai dua alel dalam keadaan diploid.
Sbg cth, gen yg mengawal ketinggian manusia akan mempunyai 2 alel-
Tinggi dan pendek.

watak fenotip boleh menjadi salah satu penderma @ penerima .
dominan atau sifat resesif blh dipilih utk organisma bergantung kpd keadaan alam sekitar.
Jika " tinggi adlh watak yg dominan & watak resesif terpilih ke atas pendek , kemudian " tinggi hendaklah dipilih
dan penting dalam penduduk.
ini tidak bermakna bahawa pendek adalah Watak buruk atau tinggi adalah akhlak yang baik .
Watak fenotip untuk ketinggian
Fenotip Dominan: tinggi
Fenotip resesif: pendek
Genotip adlh konsep genetik yg anda perlu memahami: Jika fenotip adalah watak-watak luaran / fizikal yg
diperhatikan, maka genotip merujuk kpd pemerhatian genetik btk utk watak yg tertentu (phenotype).
watak yg sama akan mempunyai satu perbezaan genetik bentuk. cth "A &"a yg mewakili alel utk tinggi &pendek:


Watak Genotip
Fenotip dominan: Tinggi (AA)
Fenotip dominan: Tinggi (Aa)
Fenotip resesif: pendek (aa)

59


60

6.3 Hukum Mendel
Dimulakan oleh Gregor Mendel (1865) berdasarkan eksperimennya pada tumbuh-tumbuhan,Hukum Mendel merujuk
kepada prinsip-prinsip keturunan. Terdapat dua prinsip utama atau hukum.
6.3.1 Hukum Mendel I
Dalam hukum I, juga dikenali sbg Hukum
Pengasingan (lihat Rajah 6.5), Mendel
menyenaraikan bahawa dua faktor (2n)
daripada zigot hendaklah diasingkan atau
dipisahkan secara rawak ke dalam gamet (n)
semasa meiosis.
Gamet adalah merujuk kepada sperma dan
ovum.



6.3.2 Hukum Mendel II
Hukum Mendel II dipanggil Hukum Bebas Pelbagai.
Dalam hukum, progeni didapati berbeza tidak kira sama ada mempunyai ibu bapa yg sama.
semasa pembentukan gamet, pengasingan alel dr satu pasangan alel adlh bebas drpd pengasingan alel gen lain.
contoh:
(a) Pewarisan Monohibrid
Apa yg berlaku apbl anda salib tumbuhan tinggi homozigot dengan tumbuhan yg homozigot kerdil?
penyelesaian:
Jika tinggi adalah dominan untuk kerdil.
T menjadi alel untukl tinggi dan t untuk kerdil.

Ibu Bapa (P): homozigot Tinggi x homozigot kerdil
TT tt
Gamet (G): hanya T hanya t

Generasi F1: genotip Tt
fenotip tinggi
Kemudian generasi F1 itu sendiri dipangkah untuk menghasilkan generasi F2. Kita boleh menggunakan persegi Punnett
utk menunjukkan keputusan (lihat Jadual 6.5).


61

b) Pewarisan dihibrid
Jika kita mengacukkan buah ungu yg melambung dengan buah putih yg sempit.
Warna ungu (P) adalah dominan bunga putih (p), dan buah melambung (I) adalah dominan sempit (i).

penyelesaian:
Berikut adalah apa yang salib kelihatan seperti dua ciri-ciri Mendel digabungkan, ciri-ciri warna bunga dan buah (lihat
Jadual 6.6).

Pendebungaan sendiri F1, bunga ungu, tumbuh-tumbuhan pod melambung. Apakah nisbah F2? Nisbah fenotip akan 3:1
seperti dalam kacukkan monohibrid ?

Mari menggunakan Square Punnett melihat keputusan (lihat Jadual 6.7).

Nisbah dihibrid fenotip adalah 9:3:3:1. Nisbah ini diterjemahkan kepada sembilan melambung ungu, tiga sempit ungu, tiga
putih melambung dan satu sempit putih.

6.3.3 Pengubahsuaian Genetik
nisbah monohibrid (3:1 ) dan nisbah dihibrid ( 9:3:3:1 ) dalam Hukum Mendel telah diubahsuai.
konsep baru telah dibangunkan- dominasi , gen Lethal dan epistasis .
(a) Dominasi
(i) dominasi tidak lengkap fenotip Ketiga hasil drpd pengadunan sifat ibu bapa ( pada dasarnya, dua sifat ) dan
(ii) kodominasi - fenotip Ketiga dibangkitkan apabila tiada alel dominan atau resesif. Kedua-dua ciri-ciri ibu bapa ( pada
dasarnya, kedua-dua ciri-ciri ) adalah diperhatikan dalam keadaan heterozigot .
(b) gen Lethal
Kehadiran beberapa gen / alles dlm homozigus boleh membawa lethality kepada organisma. Kebanyakannya,berlaku
dengan gen resesif.
(c) epistasis
pengubahsuaian kepada Hukum Mendel terletak pada interaksi antara dua gen yg terletak di 2 lokus yg berbeza.
Interaksi terlibat menekan satu daripada gen . Olh itu , gen yg tertekan itu hendaklah dinyatakan dlm interaksi ini.

62

6.4 Variasi
Variasi mengakibatkan sebab-sebab genetik diwarisi variasi.
Sbg cth, kanak
2
biasanya kelihatan sedikit spt bapa mereka, & sedikit spt ibu mereka, ttp mereka akan tidak sama
dgn sama ada ibu bapa mereka. Ini adlh kerana mereka mendapat separuh drpd ciri-ciri dari setiap ibu bapa.
Berikut adalah beberapa contoh variasi diwarisi pada manusia:
(a) Warna mata;
(b) Warna rambut dan
(c) Warna kulit.

6.4.1 Faktor-faktor Alam Sekitar
Beberapa variasi di antara spesies adalah diwarisi, dan beberapa perubahan adalah disebabkan oleh alam sekitar.
Perubahan juga boleh berlaku disebabkan oleh faktor-faktor persekitaran seperti:
(a) Pendedahan kepada aktiviti radioaktif;
(b) Pendedahan langsung kepada cahaya matahari yang berpanjangan dan
(c) makanan dan air minum yg tercermar.

6.4.2 Gabungan Faktor-faktor genetik dan Alam Sekitar
(a) Mutasi
Mutasi juga boleh menyebabkan perubahan. Ia boleh ditakrifkan sebagai perubahan secara tiba-tiba genetic bentuk atau
genom organisma. Perubahan ini adalah kekal. Pada dasarnya, terdapat 2 jenis mutasi asas: gen & kromosom mutasi.
(i) Gen Mutasi
Terdapat banyak cara yg berbeza DNA boleh diubah yg menyebabkan wujudnya pelbagai jenis mutasi. Jadual 6.8
menunjukkan ringkasan beberapa mutasi ini.
Jenis-jenis gen Mutasi Penerangan
penggantian
Penggantian adalah mutasi yg kerap bertukar satu asas untuk satu lagi (iaitu, perubahan
dalam kimia terhadap tunggal huruf kimia seperti beralih A kepada G).


Sisipan
Sisipan adalah mutasi di mana pasangan asas tambahan yang dimasukkan ke dalam
tempat baru di dalam DNA.


Pemotongan
Pemotongan adalah mutasi di mana satu bahagian DNA hilang atau dipadam.

frameshift
Sejak DNA protein kod dibahagikan kpd tiga asas codons panjang, sisipan & pemotongan
blh mengubah gen spy mesej adlh tidak lagi dipecah dgn betul. Perubahan ini dipanggil
frameshifts. Sbg cth,pertimbangkan hukuman itu, "Kucing lemak duduk." setiap perkataan
mewakili codon a. Jika kita memadam huruf pertama dan menghurai hukuman dgn cara yg
sama, ia tidak masuk akal. Dalam frameshifts, kesilapan yg sama berlaku di peringkat DNA,
menyebabkan codons dpt dipecah betul. Ini biasanya menjana dipenggal protein yg sebagai
tidak berguna sebagai "hef atc ats at" adalah tidak bermaklumat.




63

ii) Mutasi kromosom
Mutasi kromosom blh menyebabkan perubahan dlm bilangan Kromosom dlm sel @ perubahan dlm struktur
kromosom.
mutasi kromosom berubah dan mempengaruhi keseluruhan kromosom.
Mutasi berlaku sebab-sebab berikut:
DNA gagal untuk menyalin dengan tepat
Pengaruh luar boleh membentuk mutasi-pendedahan kepada bahan kimia tertentu atau radiasi.
6.4.3 Variasi selanjar dan tak selanjar
adalah bentuk perubahan.
kita menggunakan bentuk-bentuk variasi untuk mengklasifikasikan ciri-ciri.
Variasi selanjar biasanya dalam bentuk data kuantitatif. Sbg cth, ketinggian.
Data untuk ketinggian berbeza-beza. Sebagai contoh, pelbagai ketinggian utk pelajar sekolah menengah di Malaysia
adalah dari 150cm kepada 183cm.
Variasi tak selanjar adalah dalam bentuk data kualitatif. Sbg cth, jenis darah.
Data adalah diskret dan tanpa julat. Sbg cth,hanya ada 4 kemungkinan dlm jenis darah manusia: A, B, AB dan O.
6.5 GANGGUAN GENETIK
kebanyakan penyakit mempunyai faktor genetik.
Gangguan ini boleh disebabkan oleh mutasi dalam gen tunggal, pelbagai mutasi gen, mutasi gen yg digabungkan
dan faktor persekitaran, atau oleh mutasi kromosom atau kecederaan.
mutasi gen telah dikenal pasti sebagai punca beberapa penyakit termasuk anemia sel sabit, cystic fibrosis, penyakit
Tay-Sachs, penyakit Huntington, penyakit darah dan beberapa jenis kanser.
gangguan genetik adlh penyakit yg disebabkan olh keabnormalan dlm sesuatu DNA individu.
Anda boleh mewarisi mutasi gen dari satu atau kedua-dua ibu bapa.
Terdapat tiga jenis gangguan genetik:
(a) Gangguan gen tunggal, di mana mutasi menjejaskan satu gen. cth, Anemia sel sabit
(b) Gangguan kromosom, di mana kromosom (atau bahagian kromosom) hilang atau berubah. Sindrom Down adalah
masalah genetik dan
(c) Gangguan Kompleks, di mana terdapat mutasi dalam dua atau lebih gen. selalunya gaya hidup dan persekitaran
anda juga memainkan peranan. Kanser kolon adalah satu contoh.
Sindrom Down
gangguan perkembangan yg disebabkan oleh salinan tambahan kromosom 21 ( itulah sebabnya penyakit ini juga
dikenali sebagai " trisomy 21 ).
individu mempunyai 3 salinan setiap gen dan bukannya dua , sehingga sukar utk sel
2
mengawal berapa banyak
protein dibuat. Menghasilkan protein terlalu banyak atau terlalu sedikit boleh membawa akibat yg serius.
Gen pd kromosom 21 yg khusus menyumbang kpd pelbagai gejala sindrom Down.
Org dgn sindrom Down mempunyai ciri
2
wajah yg sgt berbeza : muka yg rata, hidung kecil yg luas , telinga berbentuk
luar biasa, lidah yg besar & mata menaik senget dgn lipatan kecil kulit di sudut-sudut.
mempunyai peningkatan risiko bebrp masalah perubatan - jangkitan pernafasan , halangan saluran gastrousus
(saluran pencernaan disekat ) , leukemia, kecacatan jantung, kehilangan pendengaran,hipotiroidisme & pelbagai
keabnormalan mata.
terencat mental; biasanya lbh perlahan drpd rakan
2
mereka, & mempunyai masalah utk belajar berjalan , bercakap
dan menjaga diri mereka sendiri.
kebanyakan jangka hayat menurun; kira-kira selama 50 tahun.
64


65

6.6 Kejuruteraan Genetik: Penyelidikan sel stem dan DNA Cap Jari
Kejuruteraan genetik (GE) ialah pengubahsuaian komposisi genetik organismai dgn cara-cara buatan, selalunya
melibatkan pemindahan sifat-sifat tertentu, atau gen, dari satu organisma ke dalam tumbuhan atau haiwan yang sama
sekali berbeza spesies.
Apabila pemindahan gen berlaku, organisma yg terhasil dipanggil transgenik atau GMO (organisma diubah suai
secara genetik). ia boleh ditakrifkan sebagai genetik manipulasi.
Proses ini adalah sinonim dengan beberapa istilah seperti rekombinan Teknologi DNA dan gen splicing
Rajah 6.10 menggambarkan perwakilan mudah rekombinan teknologi DNA. ia menunjukkan bahawa serpihan DNA
sedang dimasukkan ke dalam plasmid bakteria, dengan bantuan sekatan dan ligase enzim.

6.6.1 Penyelidikan Sel Stem
Sel stem ialah sel dibezakan yg mempunyai potensi utk menjadi apa
2
jenis sel dlm
badan.
Salah satu ciri
2
utama sel
2
stem adlh keupayaan mereka utk memperbaharui diri
atau membiak sambil mengekalkan potensi untuk berkembang menjadi jenis sel
lain.(lihat Rajah 6.11).
Sel stem boleh menjadi sel-sel darah, jantung, tulang, kulit, otot, otak dan lain-lain



Dlm mamalia, terdapat 2 jenis sel
2
stem sel
2
stem embrionik, yg diasingkan drpd jisim sel dalaman blastocysts , dan
sel
2
stem dewasa, yg terdapat dlm pelbagai tisu.
Sel stem blh digunakan utk saringan dadah dan toksin baru & memahami kecacatan kelahiran tanpa mendedahkan
sukarelawan manusia untuk toksin dan dadah.
Pada tahun 1968 , doktor berjaya melakukan pemindahan sum-sum tulang yg pertama. Dlm pemindahan sum
2

tulang , sel
2
sum
2
tulang pesakit digantikan dgn sel
2
dr penderma sepadan yg sihat.
semua sum
2
tulang sedia ada pesakit & leukosityg x normal dibunuh dgn menggunakan gabungan kemoterapi &
radiasi. Seterusnya , sampel sumsum tulang penderma yg mengandungi sel
2
stem sihat dimasukkan ke dlm aliran
darah pesakit.
Jika pemindahan itu berjaya, sel
2
stem akan berpindah ke dlm
sum2
tulang pesakit & mula menghasilkan leukosit baru
yg sihat untuk menggantikan sel
2
yg tidak normal.
Penyelidikan sel stem meningkatkan dgn pesat . Ia blh menjadi asas utk merawat penyakit spt penyakit Parkinson ,
kencing manis , kegagalan jantung, cerebral palsy , penyakit jantung dan pelbagai penyakit kronik lain.

66

6.6.2 DNA cap jari
DNA adalah satu cara mengenal pasti individu tertentu, dan bukannya hanya mengenal pasti spesies atau beberapa
sifat tertentu.
juga dikenali sbg genetik cap jari atau pemprofilan DNA.
telah wujud sejak tahun 1985, oleh pencipta, Sir Alec Jeffreys John.
cap jari DNA adalah sama untuk setiap sel, tisu dan organ seorang. Ia tidak boleh diubah oleh mana-mana rawatan
yang diketahui.
DNA cap jari menjadi kaedah utama utk mengenal pasti dan membezakan antara individu manusia.

Kegunaan DNA Cap jari
(a ) Diagnosa gangguan diwarisi
cap jari DNA digunakan untuk mendiagnosis gangguan diwarisi dlm kedua-dua bayi pranatal dan yang baru lahir.
Pengesanan awal gangguan membolehkan kakitangan perubatan utk menyediakan diri mereka & ibu bapa utk
rawatan yg sewajarnya kpd kanak-kanak. Dlm bbrp program, genetik penggunaan kaunselor maklumat DNA cap jari
utk membantu bakal ibu bapa memahami risiko yg mempunyai kanak
2
yg terjejas.
(b) Membangunkan penawar untuk gangguan diwarisi
Dengan mengkaji DNA cap jari saudara mara yg mempunyai sejarah bbrp gangguan tertentu, @ dgn
membandingkan kumpulan besar org tanpa gangguan, adlh mungkin utk mengenal pasti corak DNA yg dikaitkan dgn
penyakit berkenaan. Kerja ini adlh satu langkah petama yg perlu dlm membentuk penawar genetik akhirnya utk
gangguan ini.
(c) forensik atau jenayah
makmal Polis telah mula menggunakan cap jari DNA bg pautan suspek utk bukti biologi spt darah @ air mani kotoran,
rambut @ barangan pakaian ditemui di tempat kejadian jenayah. Satu lagi kegunaan penting dlm Cap jari DNA dalam
sistem mahkamah adlh utk mewujudkan bapa dlm jagaan & kanak-kanak sokongan tindakan undang-undang .
(d) pengenalan diri
Oleh kerana setiap organ atau tisu seseorang individu mengandungi cap jari DNA yang sama, ia boleh digunakan
untuk mengenal pasti mangsa atau orang yang hilang dalam tindakan. Kaedah DNA adalah jauh lebih hebat kepada
industri rekod pergigian, dan strategi mengelas darah sedang digunakan.