Anda di halaman 1dari 31

Sejarah form2 • Kuala Kedah berkembang • Sultan Kedah menawarkan Pulau

sebagai pelabuhan entrepot di Pinang sebagai hadiah sekiranya


Kepulauan Melayu SHTI sanggup melindungi Kedah
BAB 1 – KEDUDUKAN dari ancaman Siam
• pemimpin mengamalkan dasar
STRATEGIK MENDORONG
buka pintu dalam pentadbiran • Francis Light sedar tentang
PENGUASAAN BRITISH
• Kuala Kedah maju sebagai pusat kepentingan Pulau Pinang
perdagangan antarabangsa sebagai pelabuhan dan
• para pemimpin Kedah pangkalan tentera
menghadapi tentangan dan • SHTI bersetuju untuk membantu
ancaman dalam usaha Kedah
Pengaruh Br itish di Kedah mengekalkan kedaulatan Kedah
(Teks m/s: 4-6) dari Bugis, Siam dan Burma Francis Light di Pulau Pinang
(Teks m/s: 7-9)
• sebelum tahun 1791 Pulau • SHTI bersaing dengan Belanda di
Pinang adalah sebahagian dari i) Ancaman Bugis Dari Selangor semenanjung Tanah Melayu
wilayah Kedah • akhir abad ke-18 keadaan politik • SHTI bimbang dasar monopoli
• Kedah pula terletak di Kedah tidak stabil kerana Belanda menjejaskan
bawah naungan Siam perebutan takhta antara perdagangan mereka
• terkenal sebagai sebuah pembesar-pembesar • SHTI anggap tawaran Sultan
kuasa maritim • keadaan ini mengancam Abdullah yang membenarkan
• Syarikat Hindia Timur kedaulatan Kedah mereka menduduki Pulau Pinang
Inggeris (SHTI) tertarik dengan • tahun 1770 Sultan Muhammad sebagai ‘pucuk dicita ulam
kegemilangan Kedah Jiwa melantik Tunku Abdullah mendatang’
terutamanya di Pulau Pinang sebagai Raja Muda Kedah • Francis Light menandatangani
• kerabat diraja Kedah tidak perjanjian secara peribadi
Sebab-Sebab SHTI Tertarik bersetuju kerana Tunku Abdullah dengan Sultan Abdullah pada
dengan Kedah bukan anak gahara tahun 1786 iaitu Perjanjian
a) Kedah Sebagai Pelabuhan • kerabat diraja Kedah berpakat Inggeris-Kedah
Persinggahan dengan Bugis di Selangor untuk • Sultan Abdullah membenarkan
• kedudukan Kedah strategik di menentang Sultan Muhammad Francis Light menduduki Pulau
laluan antara timur dan barat Jiwa Pinang dengan syarat Francis
• banyak terdapat kemudahan • tentera Bugis pimpinan Raja Haji Light memberi bantuan tentera
seperti bekalan air, bekalan menyerang dan menawan Kuala apabila perlu
makanan dan tempat membaiki
kapal
Kedah dan Alor Setar • Pada 11 Ogos 1786 upacara
• Sultan Kedah terpaksa berundur menaikkan bendera rasmi British
• pedagang singgah sebelum ke Kangar iaitu Union Jack diadakan
belayar ke Canton, China
• tempat berlindung sementara
• Sultan Muhammad Jiwa dapatkan • nama Pulau Pinang ditukar
bantuan tentera dari firma kepada Prince of Wales Island
menunggu peralihan angin
Jourdain Sullivan and de Souza oleh Francis Light
monsun
• tahun 1771 firma telah • ibu negeri Pulau Pinang
b) Kedah Sebagai Pusat menghantar Francis Light ke dinamakan Georgetown iaitu
Pengumpulan Barang Dagangan Kedah untuk berunding sempena nama Raja England –
• banyak barang dagangan • perjanjian telah ditandatangani King George III
terdapat di Kedah yang dibawa yang membenarkan firma • tahun 1787 sebanyak 42 buah
dari negara luar seperti China berniaga di Kuala Kedah kapal berlabuh di Pulau Pinang
• teh dari China diperlukan oleh • firma dikehendaki membantu • tahun 1790 bilangan kapal
SHTI Kedah dalam ketenteraan bertambah kepada 104 buah
• China perlukan emas, perak, bijih • Sultan Kedah membatalkan • bermulanya penjajahan British di
timah dan lada hitam dari perjanjian apabila firma tidak Tanah Melayu
Kepulauan Melayu membantu Kedah menyerang
Bugis di Selangor Syarat Perjanjian Inggeris-Kedah
c) Kedah Sebagai Pangkalan 1786
Tentera (ii) Ancaman Siam • SHTI bantu Kedah sekiranya
• SHTI perlukan Pulau Pinang • Kedah menghentikan Kedah diserang musuh
sebagai pangkalan tenteranya penghantaran bunga emas • SHTI tidak boleh melindungi
kepada Siam semasa Siam musuh Kedah
• SHTI bersaing kuasa
berperang dengan Burma (1753-
perdagangan dengan Perancis di • SHTI berjanji akan membayar
1781)
India sebanyak 30 000 dolar Sepanyol
• selepas perang tamat Siam setahun kepada sultan sebagai
• Pulau Pinang dijadikan
menjadi kuasa yang kuat dan pampasan
pangkalan tentera untuk
menuntut Kedah menghantar
mempertahankan India dari
bunga emas, wang dan tenaga
serangan Perancis Pulau Pinang Diambil British
manusia
Secara Rasmi
• Kedah berasa terancam
Ancaman-Ancaman di Kedah • tahun 1786 Siam menakluk
• Sultan Abdullah (1778-1797)
mendapatkan bantuan tentera Patani dan mengancam Kedah
SHTI

1
• Sultan Abdullah menuntut SHTI Perikatan dengan gabenor Leith • barang dagangan China seperti
memberi bantuan tentera pada Jun 1800 teh, sutera, kapas dan bahan
(seperti dalam perjanjian 1786) • kesan – SHTI menduduki Pulau pencelup mendapat pasaran
• SHTI enggan membantu dengan Pinang dan menukar nama lumayan di Eropah
alasan SHTI tidak terlibat dengan kepada Province Wellesley • SHTI memerlukan pelabuhan
perjanjian strategik di selatan Selat Melaka
• SHTI juga mahu menjaga Syarat Perjanjian Persahabatan bertujuan untuk menguasai
kepentingan perdagangan dan Perikatan 1800 laluan perdagangan antara India
dengan Siam • Sultan Kedah menyerahkan dan China
• Sultan Abdullah mendesak Seberang Perai • SHTI menguasai Melaka dan
Francis Light meninggalkan • SHTI membayar 10 000 dolar Betawi semasa Perang Napoleon
Pulau Pinang kerana tidak Sepanyol setahun bagi Pulau (1793-1814)
menenpati janji Pinang dan Seberang Perai • selepas Perang Napoleon tamat
• Francis Light enggan dan • SHTI tidak membantu Kedah British terpaksa memulangkan
menawarkan bayaran ganti rugi apabila Siam menyerang Kedah Melaka dan Betawi kepada
tetapi ditolah oleh Sultan pada November 1821 Belanda
Abdullah • rakyat Kedah terpaksa berjuang • Belanda mengenakan cukai yang
• Sultan Abdullah berasa marah sendiri tinggi dan memberi layanan
dan tertipu dengan tindakan • Kedah tewas dan ditakluki Siam buruk kepada pedagang British
Francis Light • Jun 1826 Raja Siam Rama III di Betawi
• Tahun 1791 Sultan Abdullah menandatangani perjanjian • Stamford raffles ditugaskan
menyediakan angkatan laut di dengan Henry Burney di Bangkok mencari pelabuhan baru
Seberang Perai untuk menyerang iaitu Perjanjian Burney 1826 • Raffles cuba membuka
dan mengambil semula Pulau pelabuhan di Palembang, Acheh
Pinang Syarat Perjanjian Burney 1826 dan Riau tetapi gagal
• Sultan Abdullah mendapat • British mengiktiraf ketuanan • hasrat British untuk menyaingi
bantuan dari Riau, Siak dan Siam terhadap Kedah pengaruh Belanda tidak berhasil
Selangor • Sultan Kedah iaitu Sultan Ahmad
• Francis Light minta bantuan dari Tajuddin II tidak dibenarkan iii. Singapura sebagai pangkalan
British menyerang kubu Sultan tinggal di Kedah, Pulau Pinang, perdagangan yang strategik
Abdullah di Seberang Perai Seberang Perai, Perak, Selangor • merupakan sebahagian wilayah
• Sultan Abdullah tewas dan Burma Johor
• Sultan Abdullah terpaksa • British tidak membantu sultan • kedudukannya strategik di
menandatangani Perjanjian Kedah menyerang Siam dan bahagian selatan semenanjung
Persahabatan dan Keamanan jajahan takluknya Tanah Melayu dapat mengawal
Inggeris-Kedah pada 1 Mei 1791 • British akan menghantar balik laluan perdagangan di Selat
• kesan-kesan: sultan Kedah yang berlindung di Melaka dan Selat Sunda
- SHTI menduduki Pulau Pinang Pulau Pinang ke Kedah dan • Singapura sesuaisebagai
secara rasmi Kedah hendaklah membayar ufti pelabuhan bebas dan pangkalan
- sebagai ganjaran SHTi bunga emas kepada Siam British untuk menyaingi Belanda
membayar 6000 dolar Sepanyol • Siam mengiktiraf pendudukan di Betawi
setiap tahun kepada Sultan British di Pulau Pinang dan • Raffles mencadangkan kepada
Abdullah Seberang Perai SHTI supaya mendirikan
- George Leith dilantik sebagai pangkalan baru di Singapura
Gabenor Pulau Pinang yang Perluasan Kuasa British di • Raffles yakin Singapura dapat
pertama Singapura menyekat kuasa monopoli
(Teks m/s: 13-18) Belanda di Kepulauan Melayu
Sebab-Sebab British Bertapak di • Raffles menghadapi masalah
SHTI Mengambil Seberang Singapura: kerana Sultan Johor iaitu Sultan
Perai i. SHTI gagal memajukan Pulau Abdul Rahman berada di bawah
(Teks m/s: 10-12) Pinang pengaruh Belanda
• 2 sebab SHTI memerlukan • Pulau Pinang gagal mencapai
Seberang Perai; kemajuan Cara-Cara Raffles (British)
i. Seberang Perai sebagai benteng • kedudukan Pulau Pinang jauh ke Menguasai Singapura:
mempertahankan serangan utara Selat Melaka • Raffles mendarat di Singapura
terhadap Pulau Pinang oleh pihak menyebabkannya gagal bersaing pada 12 Januari 1819
musuh sebagai pelabuhan di Kepulauan • Pada 30 Januari 1819 Raffles
ii. Seberang Perai subur dan sesuai Melayu memaksa Temenggung Abdul
untuk pertanian bagi • kebanyakan kapal dagang Rahman (Pemerintah Singapura
menampung makanan di Pulau berdagang di Betawi, Riau dan dan Tanah Besar Johor)
Pinang Lingga menandatangani perjanjian yang
• SHTI mengambil kesempatan membenarkan British membina
kerana Sultan Dziauddin ii. Keinginan British mempunyai loji di Singapura
memerlukan bantuan tentera pelabuhan strategik • Temenggung Abdul Rahman
bagi menghadapi ancaman Siam • perdagangan SHTI dengan China menandatanganinya kerana
• terpaksa menandatangani semakin penting bimbang diserang oleh British
Perjanjian Persahabatan dan

2
Syarat Perjanjian 30 Januari 1819 • pada 2 Ogos 1824 perjanjian akan menjejaskan perdagangan
• SHTI boleh mendirikan loji di ditandatangani antara Residen Belanda di Betawi
Singapura Singapura John Crawford dengan • kesan pertikaian ialah;
• SHTI bersetuju melindungi Sultan Hussein dan Temenggung a) Hubungan Belanda-Inggeris
Temenggung Abdul Rahman dari Abdul Rahman tegang
ancaman dalam dan luar negeri • kesannya – Sultan Hussein b)British enggan menyerahkan
• SHTI akan membayar sebanyak terpaksa menyerahkan Singapura kepada Belanda
3000 dolar Sepanyol setahun Singapura secara rasmi kepada kerana potensi Singapura
kepada Temenggung Abdul SHTI sebagai pelabuhan bebas dan
Rahman pangkalan tentera British
• SHTI tidak membenarkan Syarat Perjanjian 7 Jun 1823 c) Satu perjanjian ditandatangani
Temenggung Abdul Rahman • Sultan Hussein terima bayaran iaitu Perjanjian Inggeris-Belanda
membuat hubungan dengan 1500 dolar Sepanyol dan 1824 (Persetiaan London)
kuasa Barat lain Temenggung Abdul Rahman
• perjanjian antara Raffles dan sebanyak 800 dolar Sepanyol Syarat Perjanjian Inggeris-Belanda
Temenggung Abdul Rahman ini sebulan 1824 (Persetiaan London)
tidak sah kerana tidak • Sultan Hussein dan Temenggung • Belanda mengiktiraf petempatan
dipersetujui Sultan Johor iaitu Abdul Rahman tidak berhak British di Singapura
Sultan Abdul Rahman menerima atau mengutip cukai Belanda berjanji tidak akan
• Raffles merancang untuk dari tongkang Cina membuka petempatan baru di
memperdayakan Sultan Abdul • SHTI berkuasa di seluruh pulau Tanah Melayu
Rahman dan Belanda Singapura dan pulau-pulau British menyerahkan Bangkahulu
• Raffles menggunakan helah berdekatan kecuali kawasan kepada Belanda dan Belanda
dengan menghidupkan semula atau pulau kediaman Sultan menyerahkan Melaka kepada
masalah pewarisan takhta yang Hussein dan Temenggung Abdul British
berlaku tahun 1812 Rahman British berjanji tidak akan
• Raffles memperalatkan Tengku • undang-undang British membuka petempatan baru ke
Hussein yang kecewa kerana dikuatkuasakan selatan Singapura
tidak ditabal sebagai Sultan Johor
• Raffles berjaya memujuk Syarat Perjanjian 2 Ogos 1819 Kesan Perjanjian Inggeris-
Temenggung Abdul Rahman • Sultan Hussein dan Temenggung Belanda 1824
supaya menjemput Tengku Abdul Rahman menyerahkan • Kepulauan Melayu terbahagi
Hussein ke Singapura untuk Singapura kepada SHTI buat dua;
ditabal sebagai Sultan Johor yang selama-lamanya a) British menguasai Tanah Melayu
baru • Sultan Hussein dan Temenggung dan Singapura di Utara
• pada 6 Februari 1819 Sultan Abdul Rahman hendaklah b)Belanda menguasai Kepulauan
Hussein mengiktiraf perjanjian membenarkan pedagang- Riau dan Lingga di Selatan
awal antara Temenggung Abdul pedagang bebas berdagang di • British dapat meluaskan
Rahman dengan Raffles yang Johor dan wilayah takluknya pengaruh di Tanah Melayu tanpa
dibuat pada 30 Januari 1819 • Sultan Hussein dan Temenggung gangguan kuasa-kuasa Barat lain
• SHTI mula bertapak secara rasmi Abdul Rahman atau warisnya • Melaka menjadi hak British dan
di Singapura boleh menetap di tanah milik membolehkan British menguasai
• pertabalan Sultan Hussein baginda di Singapura atau laluan perdagangan di Selat
menyebabkan Johor menpunyai berpindah dari Singapura Melaka
dua prang sultan iaitu Sultan Kerajaan Johor berpecah dua iaitu;
Hussein di Singapura (diperintah • SHTI mengarahkan Temenggung a) Johor dan Singapura menjadi hak
oleh Temenggung Abdul Abdul Rahman memindahkan British
Rahman) dan Sultan Abdul pusat pentadbiran dari Kuala b)Kepulauan Riau dan Lingga
Rahman di Lingga Sungai Singapura ke Teluk menjadi hak Belanda
• British melantik Residennya di Belanga
Singapura iaitu William Farquhar • alasan SHTI ialah untuk Penubuhan Negeri-Negeri Selat
(1819-1823) dan John Crawford memajukan Singapura – NNS (Teks m/s: 21-13
(1823-1826) • SHTI mengambil tanah-tanah di
• tahun 1824 SHTI menguasai
Kampung Gelam dan Teluk
Pulau Pinang, Melaka dan
Kuasa British di Singapura Belanga
Singapura
Secara Rasmi: • tahun 1866 pusat pemerintahan
• Pulau Pinang ditadbir oleh
• tahun 1819 British belum lagi Johor di Teluk Belanga
Leftenan Gabenor
menguasai Singapura secara dipindahkan ke Johor Bharu
• Singapura dan Melaka ditadbir
rasmi oleh Residen
• pada 7 Jun 1823 Raffles Pertikaian Inggeris-Belanda
• tahun 1826 ketiga-tiganya
menandatangani perjanjian dan Perpecahan Kepulauan
disatukan di bawah satu
dengan Sultan Hussein dan Melayu
pentadbiran iaitu NNS
Temenggung Abdul Rahman (Teks m/s: 19-20)
• tujuan adalah untuk
yang membolehkan SHTI • Belanda tidak puas hati dengan menyeragamkan pentadbiran
menguasai Singapura dan pulau- petempatan Raffles di Singapura dan menjimatkan perbelanjaan
pulau disekitarnya • alasan Belanda ialah Singapura • ibu negeri NNS pertama ialah
berada di bawah lingkungan Pulau Pinang
pengaruh Belanda dan Singapura

3
• tahun 1832 ibu negeri NNS IndoChina dan Sepanyol di
dipindahkan dari Pulau Pinang ke Filipina
Singapura
• alasannya kerana kedudukan …………………………………………… v. Perubahan Dasar British di
Singapura lebih strategik dan London
menguntungkan SEJARAH TINGKATAN 2 • tahun 1873 Parti Konservatif
menguasai kerajaan British di
Pentadbiran di Negeri-Negeri BAB 2 London
Selat KEKAYAAN HASIL BUMI • Parti Liberal kalah
• pentadbiran NNS diketuai oleh MENDORONG CAMPUR • pertukaran kerajaan
Gabenor TANGAN BRITISH menyebabkan dasar tidak
• Gabenor menerima arahan campur tangan kepada dasar
daripada Gabenor Jeneral British campur tangan di NNM
di India 2.1 Dasar Campur Tangan vi. Desakan Pedagang di NNM
• Gabenor NNS dibantu oleh British di Negeri-Negeri
Residen Konsuler bagi setiap • keadaan huru-hara berlaku di
Melayu – NNM NNM
negeri di Pulau Pinang, (Teks m/s: 29-32)
Singapura dan Melaka • antara sebab-sebabnya ialah
• semua dasar dan undang- pertelingkahan antara pembesar
Sebab-Sebab Dasar Campur dan pergaduhan kongsi gelap
undang NNS digubal oleh Tangan British di NNM
Gabenor Jeneral British di India Cina
i. Kekayaan bumi NNM • keadaan ini memberi kesan
• kesan-kesannya; • hasil bumi seperti bijih timah,
a) Penduduk dan pedagang kepada pedagang-pedagang di
emas, bijih besi dan arang batu NNS kerana mereka mengalami
tempatan tidak puas hati kerana • kawasan utama bijih timah di kerugian
NNS ditadbir seperti Tanah Larut dan Kinta (Perak), di • akibatnya pedagang mendesak
Jajahan India Sungai Pahang dan Sungai British campur tangan dan
b)Saudagar-saudagar British di Lembing (Pahang), di Lukut, melindungi kepentingan
NNS merayu dan mendesak Kuala Lumpur , Ampang dan pelaburan mereka di NNM
supaya dipindahkan pentadbiran Petaling (Selangor) dan di Sungai • tahun 1873 seramai 243
ke London Ujong, Negeri Sembilan pedagang NNS menulis surat
c) Pada 1 April 1867 NNS
• kawasan utama emas ialah di kepada Lord Kimberly iaitu
diisytiharkan sebagai Tanah
Ulu Tembeling, Pahang Setiausaha Tanah Jajahan British
jajahan British dan diletakkan di
bawah Pejabat Tanah Jajahan di mendesak British campur tangan
ii. Revolusi Perindustrian
London
d)Majlis Perundangan ditubuhkan • British memerlukan bijih timah Hubungan Antara NNS Dengan
bagi membolehkan NNS untuk perusahaan mengetin NNM
meluluskan undang-undang makanan
• NNS sebagai pelabuhan entrepot
sendiri • NNM perlu dikuasai untuk
• NNS mengendalikan
bekalan bijih timah berterusan
perdagangan bagi NNM
Sebab-Sebab Perpindahan • NNM sebagai pasaran hasil
• Pedagang-pedagang NNS
Pentadbiran NNS Dari India keluaran kilang
melabur modal dalam
Ke London (1867) perlombongan bijih timah di
iii. Pembukaan Terusan Suez dan
• SHTI di India tidak mengambil Penciptaan Kapal Wap Larut, Sungai Ujong, Lukut dan
berat tentang kebajikan NNS Klang
• Terusan Suez dibuka tahun 1869
• NNS membantah cadangan
• terusan ini menghubungkan Laut
menghapuskan taraf pelabuhan 2.2 Keadan di Perak, Selangor,
Merah dengan Laut
bebas di Singapura Negeri Sembilan dan Pahang
Mediterranean
• Kedatangan imigran Cina ke NNS Memberi Peluang Campur
• ia memendekkan perjalanan dari
tidak terkawal kerana Tangan British (Teks m/s: 33)
England (Eropah) ke India, Asia
kebanyakan mereka • kurun ke-19 keadaan di NNM
Tenggara dan China
menubuhkan kongsi gelap dan pantai barat huru-hara dan tidak
• penciptaan kapal wap
melakukan kekacauan stabil
mempercepatkan perjalanan dan
• Pengenalan Akta Mata Wang • antaranya Perak, Selangor,
dapat membawa muatan lebih
1855 menyebabkan mata wang Negeri Sembilan dan Pahang
banyak
Sepanyol diganti dengan mata
wang rupee India – ini merugikan i. Keadaan di Perak
iv. Persaingan Kuasa Eropah Lain
pedagang-pedagang kerana nilai • politik tidak stabil
• abad ke-19 berlaku persaingan
rupee rendah • sebab-sebab;
kuasa
• Penduduk tempatan membantah
• British di India bimbang dengan
kerana NNS dijadikan tempat a) Pergaduhan antara kongsi gelap
kuasa Eropah lain di Asia
buangan banduan Cina Ghee Hin dan Hai San
Tenggara
• British tidak akan membiarkan • buruh Cina dibawa masuk secara
Kesan Perpindahan beramai-ramai pada tahun 1848
kepentingannya di NNM diancam
Pentadbiran NNS Ke London oleh Long Jaafar ke daerah Larut
oleh kuasa Barat lain seperti
• Tahun 1871 mata wang NNS Belanda di Hindia Timur (Kelian Pauh dan Kelian Bharu)
pertama telah dikeluarkan (Indonesia), Perancis di

4
• tujuan untuk memajukan pemimpin kongsi gelap Cina • tahun 1860 daerah Klang
lombong bijih timah di Larut berunding di Pulau Pangkor berkembang maju sebagai pusat
• berlaku pergaduhan di Larut • antara pembesar yang hadir bijih timah
yang mencetuskan Perang Larut ialah Raja Abdullah, Ngah • Klang dijadikan ibu negeri
• keadaan menjejaskan Ibrahim dan Dato’ Sagor Selangor sebelum dipindahkan
perusahaan bijih timah • Sultan Ismail tidak hadir kerana ke Kuala Lumpur pada tahun
• Ngah Ibrahim iaitu Menteri Larut lewat menerima surat jemputan 1880
melantik Kapten Speedy • antara pemimpin kongsi gelap • kekayaan Klang menjadi rebutan
(Timbalan Pesuruhjaya Polis yang hadir ialah Kapitan Ah dan perbalahan antaranya oleh
NNS) membantu menamatkan Kwee (Ketua Kumpulan Hai San) Raja Mahadi
kekacauan di Larut • hasil rundingan membawa • perbalahan antara mereka
kepada termeterainya Perjanjian mencetuskan perang saudara –
b)Perebutan takhta di kalangan Pangkor pada 30 Januari 1874 Perang Klang
kerabat diraja • perjanjian ditandatangani atas • perang audara merebak ke
• berlaku akibat sistem pewarisan kapal british iaitu H.M.S. Pluto daerah-daerah lain di Selangor
takhta tidak dipatuhi • keadaan bertambah buruk
sepenuhnya Syarat-Syarat Perjanjian Pangkor apabila pelombong-pelombong
• mengikut sistem, seseorang 1874: Cina terlibat sama
anak raja perlu memegang tiga • Raja Abdullah diiktiraf sebagau • tahun 1866 Raja Mahadi
jawatan iaitu Raja Di Hilir, Raja sultan Perak menyerang Raja Abdullah di
Bendahara dan Raja Muda • Raja Ismail diakui sebagai Raja Klang
sebelum berhak ditabal menjadi Muda • kegiatan perdagangan Selangor
sultan • sultan menerima seorang terjejas
• tahun 1871 Sultan Ali mangkat Residen British sebagai
dan pembesar-pembesar Perak penasihat dalam semua perkara Langkah-Langkah Ke Arah
melantik Raja Ismail (Raja kecuali hal-hal agama Islam dan Menamatkan Perang Klang:
Bendahara ketika itu) sebagai adapt istiadat Melayu • Sultan Abdul Samad (1857-1898)
sultan Perak yang baru • Residen berkuasa penuh ke atas melantik Tengku Kudin untuk
• pelantikan itu ditentang oleh pungutan cukai di Perak menamatkan Perang Klang
Raja Abdullah (Raja Muda ketika • Residen, Penolong Residen, • Tengku Kudin (nama sebenar
itu) dan Raja Yusuf (Raja Di Hilir Sultan dan pembesar dibayar Tengku Dhiauddin) ialah putera
ketika itu) gaji daripada pungutan hasil diraja Kedah, menantu Sultan
• Raja Abdullah sepatutnya mahsul Perak Abdul Samad dan wakil sultan
mewarisi takhta • Ngah Ibrahim kekal sebagai untuk mentadbir dan memajukan
• pada upacara pemakaman Menteri Larut dan menerima Selangor (1868)
Sultan Ali di Sayong Raja seorang Penolong Residen • Tengku Kudin tidak diterima
Abdullah tidak hadir walaupun • Menteri Larut bertanggungjawab pembesar-pembesar Selangor
dijemput membiayai segala usaha termasuk Raja Mahadi kerana
• Raja Yusuf diketepikan kerana mengembalikan keamanan di beliau bukan anak negeri
tidak disukai oleh pembesar- Perak Selangor
pembesar Perak • Tengku Kudin meminta bantuan
• tentangan kuat Raja Abdullag Kesan Perjanjian Pangkor Ke British
disokong penuh pembesar- Atas Perak: • British mendesak Sultan Abdul
pembesar di hilir Perak seperti • tanda bermulanya kuasa British Samad menerima Residen British
Dato’ Maharaja Lela dan Dato’ secara langsung dalam tetapi gagal
Sagor pentadbiran dan ekonomi Perak • British terus berusaha mencari
• kuasa Sultan Ismail hanya alasan untuk menempatkan
terbatas di hulu Perak sahaja ii. Keadaan di Selangor residennya di Selangor
• Raja Abdullah terus berkuasa di • tahun 1857 Sultan Abdul Samad • tahun 1873 sebuah kapal dagang
hilir Perak yang berkuasa di daerah Langat British dirompak di Langat
• keadaan ini menyebabkan ditabal menjadi sultan Selangor • 1874 rumah api British di
perpecahan dan menggugat • daerah Klang dikuasai Raja Tanjung Rachado (sekarang
keamanan di Perak Sulaiman Tanjung Tuan, Negeri Sembilan)
• Raja Abdullah meminta bantuan • apabila Raja Sulaiman mangkat, telah diserang
British untuk mengiktiraf beliau Klang dikuasai pula oleh Raja • kapal perang British iaitu H.M.S.
sebagai sultan Abdullah Rinaldo membedil Kuala
• permintaan Raja Abdullah • timbul rasa tidak puas hati oleh Selangor
diterima penuh minat oleh Raja Mahadi (putera Raja • British membantu Tengku Kudin
Andrew Clarke (Gabenor NNS) Sulaiman) menewaskan Raja Mahadi dan
yang membuka peluang British • Raja Abdullah berjaya menamatkan Perang Klang
untuk menguasai Perak memajukan perlombongan bijih • British mendesak Sultan Abdul
timah di daerah Klang Samad meletakkan Selangor di
Langkah-langkah Menamatkan • buruh-buruh Cina dibawa masuk bawah naungannya
Kekacauan: bekerja di lombong-lombong • tahun 1874 J.G. Davidson dilantik
• Andrew Clarke memanggil • lombong-lombong bijih timah sebagai Residen Selangor yang
pembesar-pembesar Melayu dan dibuka di Kuala Lumpur dan pertama
Ampang

5
• Penolong Residennya ialah Frank Besar Negeri Sembilan yang • tahun 1888 seoreang
Swettenham pertama warganegara British berbangsa
• Tahun 1895 Residen British Cina iaitu Go Hui ditemui mati
iii. Keadaan di Sungai Ujong ditempatkan di Negeri Sembilan berhampiran istana Sultan
• Sungai Ujong kaya dengan bijih iaitu Martin Lister Ahmad
timah • Negeri Sembilan secara sah • British menggunakan peluang ini
• tahun 1872, Dato’ Kelana Syed menjadi negeri naungan British mendesak Sultan Ahmad
Abdul Rahman menjadi menerima Residen British atas
pemerintah Sungai Ujong iv. Keadaan di Pahang alasan Sultan Ahmad tidak
• seorang lagi pembesar yang • Pahang tidak sekaya seperti mampu mewujudkan keamanan
berpengaruh di Sungai Ujong Negeri-Negeri Melayu yang lain di Pahang
ialah Dato’ Bandar Kulop Tunggal • British mahu menguasai Pahang • akhirnya Sultan Ahmad terpaksa
• kedua-duanya saling bagi menghalang kuasa Eropah menerima J.P.Rodger sebagai
bersengketa lain bertapak di Negeri-Negeri Residen British
• sebab-sebab mereka Melayu • penerimaan ini sebagai tanda
bersengketa ialah; • kurun ke-19 Asia Tenggara berakhirnya kedaulatan Pahang
i. Kedua-duanya berebutkan menjadi tempat kuasa Perancis, • British mula campur tangan
Sungai Linggi yang merupakan Rusia dan Jerman mencari tanah secara langsung dalam
jalan perhubungan utama ke jajahan pentadbiran Pahang
pelabuhan Melaka • Sultan Ahmad berusaha
ii. Pungutan cukai ke atas mengekalkan kedaulatan Pahang Residen Menggugat Kuasa
pedagang yang melalui sungai dari dijajah British seperti yang Sultan dan Pembesar (Teks
ini sangat lumayan berlaku di Perak, Selangor dan m/s: 44)
Negeri Sembilan • campur tangan British di Negeri-
• Dato’ Kelana berasa • Sultan Ahmad mencontohi Negeri Melayu membawa kepada
kedudukannya tidak terjamin tindakan Sultan Abu baker dari pengenalan Sistem Residen
kerana Dato’ Bandar disokong Johor untuk membangunkan • antaranya;
kuat penduduk tempatan dan Pahang bagi menyekat pengaruh i. Perak (J.W.W. Birch)
pelombong-pelombong Cina British ii. Selangor ( J.G. Davidson)
daerah Sungai Ujong • Sultan Ahmad membawa masuk iii.
• Dato’ Kelana meminta bantuan pelabur-pelabur Eropah untuk Negeri Sembilan (Martin Lister)
British memajukan Pahang iv.
• tahun 1874 Dato’ Kelana • syarikat-syarikat Eropah Pahang (J.P. Rodger)
menandatangani perjanjian mengusahakan lombong emas • ia menandakan negeri-negeri ini
menerima perlindungan British dan bijih timah di Pahang diletakkan sebagai negeri
• syarat-syarat perjanjian ialah; • contoh; naungan British
i. Dato’ Kelana diiktiraf pemerintah i. Pahang Corporation Ltd (Sungai • keadaan ini menggugat kuasa
daerah Sungai Ujong sultan dan pembesar
Lembing)
ii. British berkuasa penuh mengutip
cukai di Sungai Linggi ii. Malay Peninsular
Sebab-Sebab Sistem Residen
iii. Residen British (Pahang) Menggugat Kuasa Sultan dan
pertama yang ditempatkan di iii. Prospecting Co. Pembesar
Sungai Ujong ialah P.J.Murray
(Selising) • Residen menjalankan semua
Dato’ Bandar tidak mengiktiraf
perjanjian dan menentang iv. Penjom & Sg. Dua urusan pentadbiran negeri
tindakan British mengutip cukai Semantan Co. (Penjom) • Residen memaksa sultan
di Linggi tindakan Sultan Ahmad tidak menerima nasihat dalam semua
British memberi bantuan tentera disenangi British kerana perkara pentadbiran (kecuali hal-
kepada Dato’ Kelana untuk menjejaskan kepentingan hal agama Islam dan adat
menewaskan Dato’ Bandar mereka di Negeri-Negeri Melayu istiadat Melayu)
• Dato’ Bandar dibuang negeri ke • nasihat Residen mesti dipatuhi
Singapura Perluasan Kuasa British di dan dilaksanakan
• British menguasai daerah-daerah Pahang • Residen mengambil alih kuasa
lain seperti Rembau, Jelebu dan dan hak memungut cukai (oleh
• tahun 1886, Frank Swettenham
Sri Menenati pegawai British iaitu Pegawai
dan Frederick Weld Gabenor
• British menempatkan pegawai Majistret dan Pemungut Hasil)
Negeri-Negeri Selat memujuk
Majistret dan Pemungut Hasil di Sultan Ahmad menerima Residen • Residen menghapuskan amalan
setiap daerah, antaranya tahun british tetapi gagal perhambaan yang melampaui
1883 di Rembau, 1886 di Jelebu bidang kuasa mereka
• tahun 1887 British mendapatkan
dan 1889 di Sri Menanti (perhambaan – amalan adapt
bantuan Sultan Abu Bakar di
• tahun 1895 semua daerah turun-temurun pembesar
Johor untuk memujuk Sultan
disatukan dan membentuk Melayu)
Ahmad menerima pengaruh
persekutuan yang dipanggil British
Negeri Sembilan • Hugh Clifford dilantik sebagai 2.4 Pengukuhan Kuasa British
• Tunku Muhammad Ibni Yamtuan wakil British di Pahang Melalui Pembentukan Negeri-
Antah (Yamtuan Sri Menanti) Negeri Melayu Bersekutu
• British masih tidak puas hati
ditabal sebagai Yang Dipertuan (NNMB)
kerana wakil British berkuasa
Teks m/s: 45-46
terhad

6
yang akan dikenali sebagai Kesan-Kesan Kuasa Sultan
Faktor-Faktor Pembentukan NNMB Dikurangkan
NNMB (1896): • Raja-Raja bersetuju menerima • sultan-sultan NNMB tidak puas
(i)Kelemahan Pelaksanaan Sistem seorang pegawai British sebagai hati
Residen Residen Jeneral • tahun 1897 British bersetuju
• Residen tidak diberikan panduan • Raja-Raja bersetuju mengikut menubuhkan DURBAR iaitu
jelas untuk menjalankan tugas nasihat Residen Jeneral dalam Persidangan Raja-Raja Melayu
• Residen menjadi terlalu berkuasa semua perkara kecuali yang bagi mengatasi masalah
• Pentadbiran setiap negeri tidak berkaitan dengan agama Islam • ahli-ahli Durbar ialah;
seragam kerana mempunyai dan adapt istiadat Melayu i. Pesuruhjaya Tinggi
undang-undang sendiri • Raja-Raja Bersetuju membantu ii. Raja-Raja Melayu
• Gabenor Negeri-Negeri Selat di negeri-negeri yang memerlukan iii. Residen
Singapura gagal mengawal bantuan mengikut nasihat Jeneral
kuasa Residen kerajaan British iv. 4 orang
• Residen Jeneral Residen (Perak, Selangor, Negeri
(ii) Krisis Kewangan Pahang bertanggungjawab kepada Sembilan, Pahang)
• perbelanjaan negeri meningkat Gabenor Negeri-negeri Selat • Durbar pertama diadakan pada
kerana Pahang terpaksa yang juga menjadi Pesuruhjaya 1897 di Kuala Kangsar, Perak
menanggung banyak hutang Tinggi NNMB • Durbar kedua didakan pada
akibat kebangkitan rakyat tahun 1903 di Kuala Lumpur
menentang British Struktur Pentadbiran Persekutuan
• jika pahang digabungkan dengan 1896 (NNMB) Persidangan DURBAR II (1903) di
negeri-negeri kaya seperti Perak Kuala Lumpur
dan Selangor masalah dapat • Sultan Perak iaitu Sultan Idris
diringankan Pesuruhjaya Tinggi British (1887-1916) mendesak British
(Gabenor NNS di Singapura) tentang;
(iii) Perkongsian Perkhidmatan i. Pemusatan kuasa di tangan
Pakar ↓ Residen Jeneral
• menjimatkan bayaran ii. Mendesak kuasa Raja-Raja
perkhidmatan pakar seperti Residen Jeneral Melayu dikembalikan
jurutera, juru ukur dan doktor (berpusat di Kuala Lumpur- tinggal iii. Mendesak bilangan
di Carcosa tahun 1898) pegawai Melayu dalam
(iv) Sistem Perhubungan perkhidmatan kerajaan ditambah
• sistem perhubungan seperti jalan ↓ dan dilantik ke jawatan lebih
raya dan landasan keretapi tinggi
antara Negeri-Negeri Melayu Residen iv. Mendesak Bahasa
dapat dimajukan Perak Selangor N9 Pahang Melayu diiktiraf menjadi bahasa
rasmi
(v) Faktor Keselamatan • kesan-kesan desakan;
• mengukuhkan kekuatan dan 2.5 Pembentukan Persekutuan i. British menggantikan Durbar
pertahanan ketenteraan Mencabar Kewibawaan dengan Majlis Mesyuarat
Sultan Persekutuan 1909
Langkah-Langkah Ke Arah (Teks m/s: 47-48) ii. Jawatan Residen Jeneral
Penubuhan Negeri-Negeri digantikan dengan Ketua
Melayu Bersekutu: Kesan-Kesan Pembentukan Setiausaha
Persekutuan 1896 iii. British bersetuju
• Perjanjian Persekutuan menyerahkan semula kuasa

ditandatangani pada 12 Jun 1895
NNMB atau Persekutuan 1896
• Residen Jeneral berkuasa dalam mentadbir kepada Majlis
pentadbiran, kewangan dan Mesyuarat Negeri
terdiri daripada Perak, Selangor, iv. Tahun 1903-1909
cukai eksport
Negeri Sembilan dan Pahang Pesuruhjaya Tinggi NNMB ialah
• kerajaan pusat menubuhkan
telah disatukan pada 1 Julai 1896 Frank Swettenham
jabatan-jabatan yang diketuai
• pusat pentadbiran Persekutuan
pegawai-pegawai British seperti
terletak di Kuala Lumpur
Jabatan Kehakiman, Jabatan
• pentadbiran kerajaan Kewangan, Jabatan Perhubungan
Persekutuan dibahagikan kepada dan Perkhidmatan Awam
dua iaitu Kerajaan Pusat dan
• penglibatan orang-orang Melayu
Kerajaan Negeri
adalah terhad
• diketuai oleh Residen Jeneral
• sultan dikehendaki menurut SEJARAH TINGKATAN DUA
pertama Frank Swettenham
nasihat Residen Jeneral dalam
(1896-1900)
semua hal (kecuali hal berkaitan BAB 3 – NEGERI-NEGERI
agama Islam dan adat Melayu) MELAYU UTARA (NNMU) DAN
Syarat-Syarat Perjanjian
• kuasa sultan dan Majlis JOHOR BENTENG
Persekutuan 12 Jun 1895:
Mesyuarat Negeri diambil alih KESELAMATAN BRITISH
• Raja-Raja Melayu bersetuju
oleh Residen Jeneral
menggabungkan negeri mereka
menjadi sebuah persekutuan

7
3.1 NNMU Penampan seluas 776 996 hektar kepada • berlaku percanggahan
Keselamatan British di Tanah Duff Development Company pentadbiran di Kedah antara
Melayu untuk melombong emas Tunku Mahmud dengan George
(Teks m/s: 55-57 • Sultan Terengganu menerima Maxwell
• akhir abad ke-19 muncul Zaman permohonan Amerika Syarikat • Tunku Mahmud berjaya
Imperialis Baru untuk membuka petempatan di mengekalkan identiti Kedah
• kuasa-kuasa Barat seperti Pulau Redang melalui tindakan mahkamah
Perancis, Jerman, Amerika ii. Menandatangani Perisytiharan • Tunku Mahmud menentang
Syarikat dan Rusia bersaing Rritish-Siam 1902 tindakan George Maxwell
untuk mendapatkan bahan • tujuan untuk menghalang mengibarkan bendera Union Jack
mentah dan tanah jajahan perluasan kuasa Barat lain dikediamannya
• negara-negara di Asia Tenggara • syarat-syarat perjanjian;
seperti Tanah Melayu dan Siam • British mengiktiraf NNMU Usaha-Usaha Tunku Mahmud
menjadi rebutan dibawah naungan Siam Mengekalkan Identiti Kedah
• British berasa bimbang dan • rakyat British dilantik oleh • menggunakan Bahasa Melayu
tercabar kerajaan Siam sebagai penasihat dalam surat rasmi dan
• kebimbangan ini mendorong sultan iaitu Kelantan (W.A. perundangan
British meluaskan pengaruh ke Graham), Kedah ( Meadowe • surat rasmi tidak perlu ditapis
NNMU Frost) dan Perlis (H.E. Duke) • penggunaan kalendar Hijrah
• Kelantan dan Terengganu tidak • cuti umum pada hari Jumaat
Peluasan Kuasa Yang dibenarkan memberi konsesi
• melantik orang Melayu dalam
Membimbangkan British kepada kuasa asing
pentadbiran Kedah
• kesan-kesan perjanjian;
i. Perancis
- ingin meluaskan kuasa ke • British berjaya mengukuhkan
Usaha-Usaha George Maxwell
Lembah Menam Chao Phraya pengaruh di NNMU
Menerapkan Pengaruh barat
- merancang membina terusan di Dalam Pentadbiran Kedah
Segenting Kra yang akan iii. Menandatangani Perjanjian
Bangkok 1909 (British-Siam) • menggunakan bahasa Inggeris
mengancam kedudukan dan dalam surat rasmi dan
perdagangan di Singapura • tujuan untuk British terus
menghalang kuasa Barat lain perundangan
ii. Jerman • syarat-syarat perjanjian; • surat rasmi ditapis oleh
– berusaha mendapatkan Pulau Penasihat British
• Siam menyerahkan Kedah, Perlis,
Langkawi daripada Siam Kelantan dan Terengganu • menggunakan kalendar Masehi
iii. Amerika kepada British • cuti umum pada hari Ahad
Syarikat • Siam tidak akan menyewakan • pelantikan pegawai British dalam
– ingin bertapak di Terengganu mana-mana wilayahnya tanpa pentabiran Kedah
iv. Rusia kebenaran British
• British menyerahkan Hak (ii) Penasihat British di Perlis
– berhasrat membuka petempatan • Raja Syed Alwi membantah
di Ujung Salang Wilayah Asingan kepada Siam
• kesan-kesan perjanjian; tindakan Siam menyerahkan
Perlis kepada British
Cara British Menghalang • NNMU diserahkan kepada British
• Baginda enggan menerima
Pengaruh Eropah di Tanah • Raja-Raja Melayu tidak dibawa
Penasihat British
Melayu berunding dan terpaksa akur
dengan keputusan perjanjian • British tidak peduli (degil)
i. British Menandatangani • Kapten Meadowe Frost dilantik
Perjanjian Sulit 6 April Dengan sebagai Penaihat British
Siam Penasihat British Mengancam
Kedaulatan Negeri-Negeri • cara untuk mengukuhkan kuasa
• tujuan menghalang Siam di Perlis;
menyerah dan membenarkan Melayu Utara
(Teks m/s: 58-62) i. Menggubal undang-undang
mana-mana kuasa lain bertapak ii. Memperkenalkan jabatan-
di Siam jabatan baru seperti Jabatan
• syarat-syarat perjanjian; (i) Penasihat British di Kedah
Hasil dan Cukai, Mahkamah
• Siam tidak akan menyerahkan • Sultan Abdul Hamid Halim Shah Tinggi dan Mahkamah Kadi
Kedah, Kelantan, Terengganu tidak mengiktiraf Perjanjian iii.
dan Perlis kepada mana-mana Bangkok 1909 Menguasai Jabatan Kewangan
kuasa lain tanpa izin British • Baginda enggan menerima sebagai strategi menguasai
• British mengakui hak Siam ke penasihat British pentadbiran Perlis
atas negeri-negeri tersebut • tahun 1910 British tetap
• British akan membantu Siam jika melantik penasihat British iaitu (iii) Penasihat British di
diserang musuh George Maxwell Kelantan
• kesan perjanjian; • George Maxwell mengukuhkan • tahun 1910 Sultan Muhammad IV
• gagal menghalang sultan setiap kuasa dengan melaksanakan terpaksa menandatangani
negeri dari menjalinkan pentadbiran Barat di Kedah perjanjian dengan British
hubungan dengan kuasa-kuasa • tindakan George Maxwell itu • tujuan untuk menempatkan
lain menimbulkan konflik dengan Penasihat British di Kelantan
anggota majlis Mesyuarat Negeri • J.S. Mason dilantik sebagai
• contoh: - tahun 1897 Sultan pimpinan Tunku Mahmud Penasihat British
Kelantan memberi konsesi tanah

8
• perubahan-perubahan yang (Teks m/s: 63-70) a. Orang Cina diberi Surat
berlaku ialah; • Johor adalah negeri Melayu Kebenaran iaitu Surat Sungai
- tahun 1915 kuasa mentadbir terakhir menerima Penasihat untuk menetap dan
jajahan diambil alih oleh British mengusahakan pertanian di
pegawai-pegawai British tebing sungai
• Johor mengamalkan dasar
- British menguasai jabatan-jabatan b. Kawasan lading dikenalisebagai
persahabatan dengan British
baru seperti Mahkamah Tinggi, ‘Kangkar’ atau Kaki Sungai
• Johor berjaya mengekalkan c. Setiap kangkar diketuai oleh
Jabatan Polis dan Pejabat Tanah
kedaulatan hingga tahun 1914 seorang kangcu yang
• kesan-kesan;
• Sebab-sebab; memerintah dan memungut
- pentadbiran Kelantan dikuasai
a. Kebijaksanaan pemerintah cukai
sepenuhnya oleh British
b. Pengenalan sistem birokrasi d. Tanaman adalah seperti lada
moden hitam dan gambir
(iv) Penasihat British di
c. Kestabilan dan kemakmuran e. Hasil tanaman dikenakan cukai
Terengganu
ekonomi (sumber pendapatan kerajaan
• Sultan Zainal Abidin II tidak
• antara pemimpin-pemimpin Johor)
mengiktiraf Perjanjian Bangkok
Johor yang berwibwa ialah;
• Baginda menolak pelantikan i. Temenggung Daeng Ibrahim
Penasihat British (1825-1826)
• Sultan Zainal Abidin II menemui Sultan Abu Bakar : Bapa
ii. Sultan Abu Bakar (1862-1895) Pemodenan Johor (1862-
Pesuruhjaya Tinggi British di
Singapura untuk membuat 1895)
Temenggung Daeng Ibrahim
bantahan • tahun 1862 naik takhta Johor
(1825-1862)
• tahun 1910 British tetap selepas kemangkatan
melantik W.L. Conlay sebagai • tahun 1825 Temenggung Abdul ayahandanya
wakil British Rahman mangkat dan digantikan • diberi gelaran Datuk
puteranya Daeng Ibrahim Temenggung Abu Bakar Seri
• bidang kuasa terhad dalam
sebagai Temenggung Johor Maharaja Johor
menguruskan hal ehwal luar
Terengganu sahaja • berkhidmat di bawah Sultan • sering ke England untuk
Hussein dan Sultan Ali mempelajari cara pentadbiran
• tahun 1911 Sultan Zainal Abidin
II menggubal perlembagaan • tahun 1855 satu Perjanjian terbaik bagi membangunkan
Undang-Undang Tubuh Kerajaan Persahabatan ditandatangani Johor
Terengganu antara Temenggung Daeng • tahun 1868, Ratu Great Britain
Ibrahim dengan Sultan Ali mengurniakan gelaran Maharaja
• tujuan adalah untuk memelihara
kedaulatan dan kemerdekaan • Temenggung Daeng Ibrahim Johor kepada Sultan Abu Bakar
Terengganu diberi kuasa menjadi pemerintah • tahun 1885, satu Perjanjian
Johor kecuali di wilayah Kesang Persahabatan ditandatangani
• tahun 1918 Sultan Muhammad II
(di bawah Sultan Ali) antara Johor dengan British
memerintah Terengganu
• antara kewibawaan Temenggung • persetujuan dicapai tentang;
• tahun 1919 British mendesak
Daeng Ibrahim ialah; i. Johor diiktiraf negeri bebas dan
supaya menandatangani
- menjalankan pentadbiran dengan berdaulat
perjanjian di Singapura
cekap ii. Maharaja Abu Bakar diiktiraf
• British melantik J.L. Humphreys
- mengasaskan pusat pentadbiran Sultan Johor (setelah Sultan Ali
sebagai Penasihat British
baru di Tanjung Puteri dari keturunan Bendahara
• Sultan Muhammad II turun - memajukan ekonomi Johor
takhta kerana enggan tunduk mangkat tahun 1877)
dengan cara menggalakkan iii. K
kepada tekanan British kemasukan orang Cina dari
• British menguasai kesemua edudukan Sultan Johor lebih
Singapura untuk mengusahakan tinggi daripada Pesuruhjaya
jabatan penting kerajaan lading lada hitam melalui Sistem
Terengganu seperti Jabatan Tinggi di Singapura
Kangcu iv. S
Kastam, Jabatan Perubatan,
Jabatan Kerja raya dan Jabatan ultan Abu Bakar boleh
Syarat-Syarat Persetiaan berhubung terus dengan
Tanah dan Galian
Antara Temenggung daeng kerajaan British di London tanpa
Ibrahim Dengan Sultan Ali melalui Pesuruhjaya Tinggi
Sebahagian Kandungan (Mac 1855) • kesan-kesan persetujuan;
Undang-Undang Tubuh
• Sultan Ali diiktiraf sebagai Sultan a. Sultan Abu Bakar berjaya
Kerajaan Terengganu
Johor tetapi gelaran itu tidak menyekat kuasa British terhadap
( Ittiqan – ilmuluk bi – ta’dil ilsuluk)
boleh diwariskan kepada Johor
• sultan tidak boleh menyerahkan keturunan baginda b. Sultan Abu Bakar menerima
Terengganu kepada mana-mana • Kawasan pemerintahan Sultan seorang Konsul British bukannya
kuasa asing Ali di wilayah Kesang Penasihat British
• mustahak ke atas raja
bermesyuarat Sistem Kangcu Usaha-Usaha Pemodenan oleh
• hak Raja dan Menteri Besar • diperkenalkan oleh Temenggung Sultan Abu Bakar
dalam memilih Jemaah Menteri Daeng Ibrahim tahun 1833 (a) Memodenkan
• kangcu asalnya daripada pentadbiran Johor dengan
3.3 Pemodenan Johor perkataan Cina iaitu Tuan Sungai mengadakan mahkamah,
Melambatkan Campur • Sistem Kangcu melibatkan; perkhidmatan pos dan jabatan
Tangan British Kerja Raya

9
(b) Menjaga kebajikan iv. Dato’ Muhammad • Digelar Bapa Pendidikan Melayu
rakyat dengan membina sekolah, Ibrahim Munsyi Johor
hospital dan jalan raya • Tahun 1893 dilantik sebagai
(c) Menjaga keamanan Dato’ Jaafar bin Muhammad Timbalan Menteri yang pertama
negeri dengan menubuhkan • Merupakan Setiausaha kerajaan
pasukan polis dan tentera Johor pertama (1868) Johor Di ambang Penjajahan
(d) Memantapkan British
• Menteri Besar Johor pertama
ekonomi Johor dengan cara
(1882-1919)
meneruskan Sistem Kangcu dan
• Digelar Datuk Bentara
• sejak Perjanjian Persahabatan
menjadi pengeksport lada hitam 1885 British menyusun strategi
dan gambir terbesar dunia • Beliau mewajibkan semua untuk menguasai Johor
(e) Mengisytiharkan pegawai British di Johor↓ • British bimbang Johor dikuasai
Undang-Undang Tubuh Kerajaan memakai pakaian rasmi Johor kuasa Barat lain
Johor tahun 1895 yang • Bendera Union Jack iaitu bendera • usaha dan muslihat British untuk
merupakan perlembagaan rasmi British dikibar lebih rendah menguasai Johor, antaranya;
bertulis pertama dan menjadi daripada bendera Johor demi i. British menubuhkan Lembaga
asas kepada pembentukan maruah dan kedaulatan Johor Penasihat Johor
institusi Raja Berperlembagaan • Surat rasmi dalam bahasa ii. Sultan Johor dinasihati supaya
Melayu bagi memartabatkan meminjam sebanyak 200,000
Kandungan Undang-Undang bahasa Melayu dolar dari Negeri-Negeri Selat
Tubuh Kerajaan Johor - tujuan untuk membina landasan
(a) Sultan tidak boleh Dato’ Abdul Rahman bin Andak keretapi dari Johor ke Singapura
menyerahkan Johor kepada - ia muslihat British untuk
kuasa asing mengawal kewangan Johor
• Merupakan Setiausaha Sulit
(b) Ditubuhkan Majlis Sultan Johor (1885) • muslihat British disedari oleh
Mesyuarat Menteri dan Majlis Dato’ Abdul Rahman Andak
• Setiausaha Kerajaan Johor (1893-
Mesyuarat Negeri dengan menasihati sultan
1909)
(c) Anggota Majlis supaya tidak menerima tawaran
Mesyuarat Menteri dilantik • Digelar Dato’ Seri Amar Diraja pinjaman British
daripada orang Melayu dan • Berperanan dalam hal ehwal • rancangan British berjaya
bertanggungjawab menasihati hubungan luar negeri digagalkan
sultan dalam pentadbiran • Bertanggungjawab mengawal • British menyedari kepintaran
(d) Ahli Majlis Mesyuarat hubungan Johor-British Dato’ Abdul Rahman Andak dan
Negeri terdiri daripada rakyat • Tahun 1888 menjadi perintis bukan mudah untuk campur
Johor yang berperanan kepada penubuhan Pakatan tangan di Johor
menggubal undang-undang Belajar Mengajar Pengetahuan • British berusaha menyingkirkan
Bahasa Johor (sebuah badan Dato’ Abdul Rahman Andak
Kesan-Kesan Kebijaksanaan persuratan terulung tanah air)
• tahun 1907 John Anderson iaitu
Sultan Abu Bakar Gabenor Negeri-Negeri Selat
Dato’ Muhammad Salleh bin mencadangkan supaya Dato’
(a) Digelar ‘Bapa Perang Abdul Rahman Andak
Pemodenan Johor’ kerana
• Pernah memegang perlbagai dibersarakan dan dihantar ke
membawa banyak perubahan
jawatan dalam kerajaan London
dalam pentadbiran dan
• Antaranya; • British menggunakan peluang ini
pembangunan Johor
a. Pesuruhjaya Polis – untuk untuk menguasai Johor
(b) British tidak dapat
keamanan dan kestabilan Johor • Sultan Ibrahim iaitu putera
menggugat kemerdekaan Johor
b. Ketua jabatan Ukur – tugasnya Sultan Abu Bakar terpaksa
(c) Johor aman dan
melukis peta pembangunan meminda Undang-Undang Tubuh
makmur
Johor yang menunjukkan semua Kerajaan Johor bagi
(d) Ketokohan Sultan Abu
jalan yang akan dimajukan dan membolehkan British menjadi
Bakar dihormati pemerintah
melukis peta lengkap negeri ahli Majlis Mesyuarat Negeri
British
Johor • tahun 1914 British melantik
c. Ketua Jabatan Tanah – Douglas Campbell sebagai
Pemimpin Johor Yang merancang pembangunan di
Berwibawa Penasihat British di Johor
Muar, Endau, Segamat, Tangkak
• pembangunan dan pemodenan dan Batu Pahat Lembaga Penasihat Johor
Johor akibat persepakatan antara • Digelar sebagai Dato’ Bentara
sultan dan pembesar Luar • ditubuhkan di London pada 1886
• kepintaran dalam pentadbiran • Sultan Johor berhubung secara
menyebabkan British tidak langsung dengan Pejabat Tanah
Dato’ Muhammad Ibrahim
mempunyai alas an untuk Jajahan di London
Munsyi
campur tangan • Dianggotai oleh orang British
• Ketua Jabatan Pendidikan Johor
• antara pemimpin terkemuka • Fungsinya adalah untuk
yang pertama tahun 1883
Johor ialah; menguruskan hubungan luar
• Mendidirkan banyak sekolah dan Johor dan menasihati Sultan
i. Dato’ Abdul Rahman bin Andak
mendesak pendidikan wajib Johor tentang hal-hal
ii. Dato’ Jaafar bin Muhammad
kepada rakyat Johor pentadbiran
iii. Dato’ Muhammad
Salleh bin Perang • Dianugerahi Dato’ Bentara
Dalam

10
• Sultan Brunei serahkan tanah • SBUB mesti menerima nasihat
antara Teluk Kimanis dan Sungai daripada kerajaan British
Sibuku
• 1878 Overbeck dan Dent 5.2 SBUB Mengukuhkan Kuasa
------------------------------------------------- menandatangani perjanjian Di Sabah
---- dengan Sultan Jamalul Alam (Teks m/s: 105-108)
(Kesultanan Sulu) • pemerintahan SBUB diketuai
• Sultan Sulu serahkan kawasan oleh gabenor W.H.Treacher
dari Sungai Pandasan hingga ke • gabenor dilantik oleh pengarah
Sungai Sibuku syarikat dengan persetujuan
BAB 5 – KEKAYAAN EKONOMI • Tahun 1880 Overbeck menjual kerajaan British
SABAH MENARIK MINAT semua haknya kepada Alfred dan • gabenor dibantu majlis Penasihat
‘SYARIKAT BORNEO UTARA Edward Dent yang ditubuhkan tahun 1883
BRITISH’ (SBUB) • Dent tubuhkan Persatuan • ahli majlis ialah Setiausaha
• Sabah di bawah pengaruh Sementara Borneo Utara British Kerajaan, Bendahari dan Ketua
Kesultanan Brunei dan Berhad Pasukan Keselamatan
Kesultanan Sulu • Saham syarikat dijual kepada • pusat pentadbirannya di
• Sabah menjadi tumpuan rakyat British bagi menambah Sandakan
pedagang Barat kerana modal perniagaan • SBUB menubuhkan jabatan
kedudukannya strategik dan • Persatuan berusaha kerajaan untuk melicinkan
kaya dengan hasil bumi mendapatkan Piagam Diraja pentadbiran
daripada kerajaan British untuk
5.1 SBUB Bertapak Di Sabah mengukuhkan kedudukan dan
Cara SBUB Mengukuhkan
( Teks m/s: 102-104) memajukan perniagaan
Kuasa dan Melicinkan
• Sabah menarik perhatian • November 1881 kerajaan British Pentadbiran Sabah
pelabur-pelabur Barat kerana menganugerahkan piagam
(i)Menubuhkan Jabatan Kerajaan
potensi ekonomi kepada Persatuan Sementara
Dalam Pentadbiran
• antaranya kuasa Amerika Borneo Utara British Berhad
- antaranya Jabatan Pos, Jabatan
Syarikat, Britain, Belanda dan • Tahun 1882 syarikat itu
Buruh, Jabatan Polis, Jabatan
Sepanyol dinamakan Syarikat Borneo
Kewangan dan Jabatan Tanah
• syarikat-syarikat asing mula Utara British (SBUB)
dan Ukur
bertapak di Sabah - mempunyai Pegawai Daerah,
Kesan Pemberian Piagam
Ketua Anak Negeri (digelar
Amerika Syarikat Diraja British Kepada SBUB
Orang kaya-Kaya – O.K.K. ) dan
• tahun 1865 Sultan Brunei beri • SBUB berkuasa mentadbir Sabah Ketua Kampung
konsesi tanah di Sabah kepada • Presiden pertama ialah Sir
wakil Amerika Syarikat iaitu W. L. Rutherford Alcock (ii) Membahagikan Sabah
Moses • Pengarah urusannya ialah Alfred Kepada Beberapa Residensi /
• tempoh sewaan selama 10 tahun Dent Daerah / Kampung
• Moses menjual konsesi kepada • Brtish dapat memperluaskan a) Peringkat Residensi
The American Trading Company pengaruh dan menghalang kuasa • pada peringkat awal Sabah
diketuai oleh J.W. Torrey dan T. Barat lain bertapak di Sabah dibahagi kepada dua residensi
B. Harris • Tahun 1888 SBUB iaitu Residensi Pantai Barat dan
• Torrey gagal menanam kopi dan menandatangani Perjanjian Residensi Pantai Timur
tebu di Kimanis Perlindungan Borneo Utara yang • tahun 1935 terdapat empat
• Torrey menjual haknya kepada menjadikan Sabah negeri residensi iaitu Residensi Pantai
Von Overbeck naungan British Barat, Residensi Sandakan,
• British bertanggungjawab dalam Residensi Tawau dan Residensi
Britain hal ehwal luar Sabah Pedalaman
• Von Overbeck menghadapi • setiap residensi diketuai seorang
masalah kewangan Syarat-Syarat Pemberian Residen
• Tahun 1877 Overbeck meminjam Piagam Kepada Persatuan
wang daripada syarikat Alfred Sementara Borneo Utara b)Peringkat Daerah
Dent dan Edward Dent British Berhad • Setiap residensi pula dibahagi
• Gabenor Labuan iaitu W. H. • SBUB tidak boleh menyerahkan kepada beberapa daerah yang
Treacher bersetuju membantu wilayah Sabah kepada sesiapa diketuai oleh Pegawai Daerah
Overbeck memperbaharui tanpa persetujuan kerajaan (berbangsa Eropah)
tempoh pajakan daripada Sultan British • Terdapat sepuluh daerah iaitu
Brunei dengan syarat syarikat • SBUB mesti melantik pentadbir daerah Alcock, Daerah Dewhurst,
yang ditubuhkan diletakkan di daripada pegawai yang diakui Daerah Keppel, Daerah Martin,
bawah kekuasaan British kerajaan British Daerah Myburgh, Daerah Dent,
• Tahun 1877 Sultan Brunei iaitu • SBUB perlu memelihara agama, Daerah Clarke, Daerah Cunliffe,
Sultan Abdul Mu’mein perbaharui adat resam dan undang-undang Daerah Mayne dan Daerah
pajakan dengan Overbeck dan penduduk tempatan Elphinstone
Dent melalui perjanjian • SBUB hendaklah mentadbir • Tahun 1915 jawatan Timbalan
Sabah dengan adil dan saksama Penolong Pegawai Daerah

11
diperkenalkan dan disandang tanah, mengutip cukai dan • Sagu mentah dieksport ke
oleh penduduk tempatan memajukan pertanian Singapura dan Eropah
• Ketua Anak Negeri (Orang Kaya- • Ketua Kampung pula tugasnya • 1888 nilai eksport sagu Sabah
Kaya – O.K.K.) tugasnya menguruskan hal ehwal sebanyak 93 433 dolar
membantu Pegawai daerah kampung, menjaga keamanan,
dalam pentadbiran membantu memajukan e) Hasil laut
• Diberi surat kuasa yang perdagangan, melaporkan • seperti mutiara, trepang dan
membolehkan mereka kepada Pegawai Daerah tentang sirip ikan yu
menguruskan hal-hal berkaitan kes-kes kecurian, wabak • diusahakan oleh masyarakat
masyarakat tempatan penyakit dan menjaga Bajau
keselamatan kampung • dieksport ke China
c) Peringkat Kampung
• SBUB melantik Ketua Kampung 5.3 SBUB Mengeksploitasi Hasil (ii)Hasil Pertanian Dagangan
yang digelar Orang Tua Bumi Sabah (Teks m/s: 109- • SBUB mengusahakan tanaman
• SBUB mengekalkan penglibatan 114) baru seperti getah dan tembakau
peribumi dalam pentadbiran • matlamat SBUB menguasai • Sabah mempunyai tanah luas
kerana mereka memahami adat Sabah adalah untuk membolot dan subur
dan budaya masyarakat kekayaan ekonomi Sabah
tempatan • SBUB mengeksploitasi kekayaan a) Tembakau
• SBUB tidak mempu menggaji Sabah seperti hasil-hasil • tanaman dagangan yang penting
ramai pegawai Eropah kerana tradisional, hasil pertanian • tembakau Sabah diiktiraf terbaik
menghadapi masalah kewangan dagangan, pembalakan dan di dunia
perlombongan • daun tembakau digunakan untuk
(iii) Melaksanakan Undang- menghasilkan cerut
Undang Barat dan Tempatan (i)Hasil-Hasil Tradisional Sabah
• mendapat pasaran tinggi di
• tujuan untuk menjaga keamanan • SBUB memaksa penduduk Belanda dan Amerika Syarikat
negeri tempatan menambah hasil
• SBUB mengecualikan cukai
• tahun 1900 diwujudkan keluaran tradisional
eksport kepada peladang
Mahkamah Majistret dan • Hasil jualan penduduk dikenakan tembakau bertujuan
Mahkamah Anak Negeri di cukai seperti cukai tanah, cukai menggalakkan tanaman
Jesselton kepala, lesen perahu dan senjata tembakau
• Tujuan cukai untuk mengatasi • Tahun 1890 terdapat 61 buah
a) Mahkamah Majistret masalah kewangan SBUB ladang tembakau di Sabah
- dihakimi Pegawai Daerah • Antara hasil-hasil utama; • 1902 hasil eksport tembakau
- mengendalikan kes-kes berat a) Sarang burung Sabah bernilai lebih 2 juta dolar
seperti kes bunuh, culik dan • eksport tradisional SBUB yang • Kawasan utama penanaman
rompakan menguntungkan ialah di Pulau Banggi, Teluk
• 1926 nilai eksport sebanyak 125 Marudu, Lahad Datu, Tawau dan
b)Mahkamah Anak Negeri 000 dolar Sandakan
- hakim dilantik dari kalangan • kawasan utama ialah di Gua
Ketua Anak Negeri yang arif Gomantong, Gua Kuamut dan b)Getah
dalam bidang agama Islam dan gua Magdalene • ladang-ladang getah dibuka di
adat
Beauford, Jesselton dan Tenom
- mengendalikan kes-kes peribumi b)Pokok lanut • berkembang akibat pembinaan
berkaitan undang-undang Islam
• dikenali sebagai abaka, manila landasan kereta api
dan adat
hemp atau musa textiles • SBUB memberi 4% dividen
• hidup meliar di kawasan pamah kepada pengusaha getah
Organisasi Pentadbiran SBUB
dan lembah bertujuan menggalakkan
• Lembaga Pengarah di London • gentian pokok lanut dijemur penanamannya
• Gabenor di Sabah yang sebelum diproses menjadi tali • SBUB juga memberi
dinasihati oleh Majlis Penasihat kapal pengecualian cukai eksport
• Setiausaha Kerajaan yang • di eksport ke Eropah selama 50 tahun kepada
bertanggungjawab kepada; pengusaha getah
- Ketua-Ketua Jabatan (Pos, c) Rotan • Buruh ladang getah dibawa
Buruh, Polis, Kewangan, Jabatan • di eksport dalam bentuk perabot, masuk dari China dan Jawa
Tanah dan Ukur) tikar dan tongkat • Getah menjadi hasil eksport
- Residen yang merupakan ketua utama SBUB
pentadbir di peringkat residensi d)Pokok sagu / rumbia
- Pegawai Daerah merupakan • merupakan tanaman tradisional (iii)Pembalakan
ketua pentadbir di peringkat Sabah • SBUB menguasai hasil balak
daerah • hidup subur di kawasan berpaya Sabah
- tugasnya sebagai majistret, di muara sungai • Kaya dengan sumber balak
pemungut cukai, bendahari • harga sagu sangat mahal di seperti seraya, ramin, kapur,
daerah dan pegawai buruh pasaran dunia belian dan meranti
• Ketua Anak Negeri pula • SBUB menggalakkan rakyat • Kawasan pembalakan utama di
Sandakan, Lahad Datu dan
tugasnya menjaga keamanan, Sabah mengusahakannya secara
komersial Tawau
menguruskan pembahagian

12
• Tahun 1898 kilang memproses kegiatan ekonomi dengan
kayu balak kepunyaan SBUB bandar dan pelabuhan c) Sekolah Cina
dibina • 1930-an perhentian motokar dan • dibina sendiri oleh masyarakat
• Buruh dibawa masuk dari Filipina bas dibina di Kota Kinabalu Cina
dan Indonesia • 1940 terdapat 11 000 pelajar
• Hasil kayu balak dieksport ke (iii)Pengangkutan air berdaftar di sekolah Melayu,
China, Singapura, Britain dan • 1890 Syarikat Perkapalan Straits sekolah mubaligh dan sekolah
Australia melalui pelabuhan Steamship memulakan Cina
Sandakan perkhidmatan
• tujuannya untuk mengangkut (v)Pembinaan Hospital dan Pusat
penumpang dan barangan Kesihatan
(iv)Perlombongan • SBUB bina hospital di bandar-
• SBUB giatkan perlombongan (iv)Pendidikan bandar besar seperti Jesselton,
Sabah seperti emas, arang batu • SBUB kurang memberi perhatian Sandakan, Beauford dan kudat
dan mangan • SBUB hanya menyediakan • 1924 Hospital Besar Tawau di
pendidikan di peringkat rendah bina
a) Emas kerana kekurangan wang • 1940 terdapat 9 buah hospital
• tahun 1886 diusahakan oleh • SBUB anggap bidang pendidikan dan 40 buah klinik di Sabah
Orang Cina di Sungai Segama tidak menguntungkan • di kawasan luar bandar
• Kebanyakan sekolah dibina oleh disediakan pusat-pusat kesihatan
b)Arang batu mubaligh Kristian bagi tujuan • kelemahan – bilangan doktor
• dilombong di Silimpopon dan menyebarkan agama Kristian tidak mencukupi
Labuan • antara sekolah yang wujud ialah • perkhidmatan perubatan tidak
• Silimpopon mempunyai Sekolah Inggeris, Sekolah Melayu dapat dinikmati oleh seluruh
longgokan arang batu terbesar dan Sekolah Cina rakyat Sabah
Asia Tenggara
• diusahakan oleh Syarikat Cowie Sekolah Inggeris (vi)Kemunculan Bandar-Bandar
Harbour Coal • 1883 sekolah Inggeris pertama Baru
iaitu Institut Byron dibina di • akibat daripada kemajuan dalam
c) Mangan Sandakan oleh mubaligh Roman bidang ekonomi dan sosial
• diusahakan di Teluk Marudu oleh Katolik • bandar-bandar berkembang
Syarikat British Borneo • tahun 1887 Sekolah St. Mary pesat sebagai pusat pentadbiran
Exploration ditubuhkan di Sandakan dan perdagangan
• dieksport ke Britain • 1909 Jabatan Pelajaran • antaranya Sandakan, Kudat,
ditubuhkan untuk menguruskan Jesselton, Tawau dan Lahad Datu
5.4 Perubahan Sosial SBUB Di sekolah-sekolah di Sabah
Sabah (Teks m/s: 115-120) • tahun 1939 terdapat 49 buah a) Sandakan
sekolah mubaligh dengan pelajar • diasaskan William Pryer tahun
• SBUB membangunkan
seramai 3700 orang 1879
kemudahan asas seperti
landasan kereta api jalan raya, • menamakannya sebagai Elopura
a) Sekolah Latihan bermaksud bandar yang cantik
sekolah, hospital dan telegraf
• dibina di Jesselton pada 1 Julai • berkembang maju sebagai pusat
• tujuannya untuk kepentingan
1915 pentadbiran, pelabuhan
dan keuntungan SBUB
• merupakan sekolah latihan bagi antarabangsa dan pusat
(i)Landasan kereta api anak-anak Ketua Anak Negeri pembalakan
• 1896 landasan kereta api • dibina bertujuan untuk melatih
anak-anak menjadi pegawai b)Tawau
pertama dari Weston ke
Beauford sepanjang 32 km pentadbiran peringkat rendah • sebuah pelabuhan yang terkenal
• bahasa pengantarnya ialah di Pantai Timur Sabah
• 1904 dibina landasan dari
Jesselton yang dikenali sebagai Bahasa Melayu • eksport utamanya getah, abaka,
North Borneo Railway • dari segi kurikulum pelajar diajar mutiara dan kayu balak
• 1905 landasan disambung dari tentang membaca, menulis dan
mengira c) Kudat
Beauford ke Jesselton dan dari
Tenom ke Malalap • jawatan yang dikhaskan bagi • tahun 1881 SBUB menjadikannya
lulusan sekolah ini ialah renjer, sebagai pusat pentadbiran yang
• tujuannya untuk memudahkan
kerani dan Ketua Anak Negeri pertama
SBUB mengangkut hasil keluaran
di bahagian pedalaman ke • pedagang menetap dan
pelabuhan b)Sekolah Melayu dan Bumiputera membina kedai di Kudat
• tahun 1921 sekolah Melayu • gagal menarik ramai penduduk
(ii)Jalan raya pertama dibina di Kota Belud dan pedagang kerana keadaan
• SBUB menumpukan pembinaan • 1930 terdapat 10 buah sekolah geografinya tidak sesuai untuk
jalan raya di bandar-bandar Melayu bagi menampung 400 pertanian
besar seperti Jesselton, orang pelajar • tahun 1884 SBUB memindahkan
Sandakan, Lahad Datu, Kudat • 1924 ditubuhkan Sekolah pusat pentadbirannya ke
dan Tawau Bumiputera Keningau di Sandakan
• tujuannya untuk Keningau
menghubungkan kawasan d)Jesselton

13
• diasaskan tahun 1900 oleh asing untuk mengusahakan - kurun ke-20 tanaman dagangan
Charles Jessel pertanian dagangan tradisional kurang penting
• nama asalnya Jessel Town - penduduk tempatan tidak kerana harganya tidak stabil di
sempena nama pengasasnya digalakkan terlibat pasaran dunia
• kemudiannya disingkatkan - British memperkenalkan
kepada Jesselton a) Lada hitam dan gambir tanaman baru seperti kopi,
• juga dikenali dengan nama Api- - untuk tujuan eksport kelapa sawit, tembakau dan teh
Api, Singga Mata atau Diasuka - diusahakan di Pulau Pinang,
Selangor, Negeri Sembilan dan a) Kopi
• Jesselton maju kerana
pembinaan landasan kereta api, Sarawak - diusahakan secara besar-
perkembangan tanaman getah - kurun ke-19 lada hitam dan besaran di Perak, Selangor,
dan sebagai pusat perdagangan gambir diperkenalkan di Johor Negeri Sembilan dan Johor
dan pelabuhan penting melalui Sistem Kangcu - harga kopi meningkat di pasaran
• 1967 nama Jesselton ditukar - di Johor tanaman ini diusahakan dunia
kepada Kota Kinabalu oleh orang-orang Cina dari
Singapura b)Kelapa sawit
- tanaman ini menjadi hasil - berasal dari Afrika
Perubahan Sosial dan
Kemajuan Lain eksport penting Johor sehingga - diperkenalkan di Kuala Selangor
awal kurun ke-20 - 1920-an minyak kelapa sawit
• pejabat pos
- gambir biasanya digunakan mula dieksport
• 1883 SBUB mengeluarkan setem sebagai bahan pewarna dan - ladang kelapa sawit dibuka di
pertama Sabah mencelup sutera Perak dan Johor
• tahun 1883 juga akhbar pertama - Johor menjadi pengeksport
di Sabah diterbitkan iaitu The b)Buah pala dan cengkih utama kelapa sawit
North Borneo Herald - banyak ditanam di Pulau Pinang
• 1890-an kontinjen polis - tanaman buah pala diutamakan c) Tembakau
tempatan ditubuhkan kerana harganya lebih tinggi - ladang dibuka di Pulau Pinang
• 1900 SBUB telah menubuhkan - dieksport ke Eropah dan China dan Pahang
‘Skuad Terbang’ untuk menjamin - cengkih yang dikeringkan sesuai
keselamatan dan dianggotai dijadikan ubat d)Teh
pegawai polis tempatan - 1850-an tanaman ini merosot - diusahakan di Cameron
• 1903 loji air di Kota Kinabalu kerana harganya tidak stabil Highlands, Pahang
dibina untuk membekalkan air - teh yang dihasilkan di Tanah
bersih c) Tebu Melayu bermutu tinggi dan
• tahun 1905 menara jam - ladang tebu banyak dibuka di dikenali sebagai ‘Teh Ceylon’
Jesselton dibina dan kekal hingga Seberang Perai dan Perak
sekarang di Sabah - permintaan terhadap gula 6.3 Perkembangan Perusahaan
meningkat di pasaran dunia Getah (Teks m/s: 130-133)
- 1830-an Seberang Perai
merupakan pusat pengeluaran - akhir kurun ke-19 harga kopi
gula utama di negeri-Negeri jatuh di pasaran dunia
Selat
- getah diperkenalkan sebagai
- tahun 1900 Perak mencul tanaman pilihan untuk
------------------------------------------------- sebagai pusat pengeluar gula
---- memulihkan ekonomi
terbesar di Tanah Melayu
- kurun ke-20 getah menjadi
- gula menjadi eksport penting eksport penting Tanah Melayu
Tanah Melayu selama hampir 50
tahun (i)Sejarah Asal-Usul Getah
BAB 6 – BRITISH - berasal dari Brazil
d)Ubi kayu
MENGEKSPLOITASI EKONOMI - meruapakan tanaman eksport - getah di Tanah Melayu dari jenis
(TANAH MELAYU, SARAWAK penting Tanah Melayu Hevea Brasiliensis
DAN SABAH) - banyakditanam di Melaka, Negeri - tahun 1876 sebanyak 70 000 biji
Sembilan dan Selangor getah dari Brazil dibawa ke
6.1 Kegiatan Pertanian e) Nanas England oleh Henry Wickham
Dagangan (Teks m/s: 126-128) - industri mengetin nanas - kemudian disemai di Kew
berpusat di Perak, Selangor dan Garden, England
- peringkat awal diusahakan jenis Johor - sebanyak 300 benih getah
tanaman tradisional seperti lada - sebelum Perang Dunia II Tanah dihantar ke negara-negara
hitam, gambir, buah pala, Melayu merupakan pengeksport naungan british terutamanya Sri
cengkih, ubi kayu, tebu dan nanas dalam tin kedua terbesar Lanka
nanas di dunia - 1877 sebanyak 22 batang anak
- diusahakan kerana mendapat getah dibawa ke Singapura dan
pasaran yang baik 6.2 Tanaman Baru ditanam di Botanical Garden
- British hanya menggalakkan Memantapkan Ekonomi - dari Singapura beberapa batang
peladang Eropah dan orang (teks m/s: 128-129) anak getah dibawa ke Kuala

14
Kangsar dan ditanam di halaman - banyak syarikat besar Eropah - getah asli keluaran Tanah
kediaman Residen Perak melabur dalam perusahaan Melayu bermutu tinggi dan dapat
- Pengarah Botanical Garden getah di Tanah Melayu seperti menandingi getah tiruan
Singapura iaitu H.N.Ridley yang Sime Darby dan Guthrie
bertanggungjawab 6.4 Perkembangan Perusahaan
menggalakkan tanaman getah di f) Cukai Rendah Perlombongan
Tanah Melayu - British mengenakan cukai tanah (Teks m/s: 134-138)
dan cukai eksport yang rendah
(ii)Perkembangan Getah - Tujuannya untuk menggalakkan - British memajukan kegiatan
- awal kurun ke-20 harga getah ladang-ladang baru dibuka perlombongan
melambung tinggi di pasaran - Hasil galian adalah seperti bijih
dunia timah, emas, arang batu,
Sebab-Sebab Kejatuhan
- permintaan meningkat kerana Perusahaan Getah bauksit, bijih besi dan ilmanit
perkembangan perusahaan a) Emas
membuat motokar di Eropah dan - tahun 1920-1930-an berlaku
zaman kemelesetan ekonomi - 1890-an dilombong secara
Amerika Syarikat komersial di raub, Pahang
dunia
- ladang-ladang getah dibuka - Raub merupakan kawasan
besar-besaran di Selangor, - harga getah jatuh dan memberi
kesan kepada perusahaan getah lombong emas terbesar Tanah
Perak, Negeri Sembilan dan Johor Melayu
- 1920-an Tanah Melayu - diusahakan oleh syarikat dari
menghasilkan 53% daripada Langkah-Langkah Menstabilkan
Harga Getah Australia
jumlah pengeluaran getah dunia
- Tanah Melayu muncul pengeluar - diperkenalkan Rancangan
b)Arang batu
getah terbesar dunia Stevenson dan Perjanjian
- dilombong di Batu Arang,
- Syarikat-syarikat Eropah Peraturan Getah Antarabangsa
Selangor
menguasai perusahaan getah di - digunakan sebagai bahan api
a) Rancangan Sekatan Stevenson
Tanah Melayu seperti Sime
1922
Darby, Guthrie, Harrisons and c) Bauksit
Crosfield dan United Plantation - tujuan untuk mengurangkan
pengeluaran dan meningkatkan - sejenis logam yang digunakan
- Penduduk tempatan untuk membuat aluminium
harga getah
mengusahakan tanaman secara - dilombong di Bukit Pasir dan
kebun kecil - disertai negara naungan British
seperti Tanah Melayu dan Sri Teluk Ramunia di Johor, Teluk
Lanka Emas di Melaka
Faktor-Faktor Perkembangan
- Belanda dan Indonesia enggan
Perusahaan Getah d)Bijih besi
menyertai rancangan ini
sebaliknya terus meningkatkan - dilombong di Bukit Besi,
a) Permintaan Getah Meningkat pengeluaran getah Terengganu dan Rompin, Pahang
- diperlukan dalam perusahaan - tahun 1928 rancangan ini - lombong bijih besi juga dibuka di
membuat motokar di Amerika ditamatkan oleh British apabila Kedah, Perak dan Johor
Syarikat dan Eropah gagal mencapai matlamat
- diperlukan untuk membuat e) Ilmanit
kasut, pakaian, tayar kenderaan, b) Perjanjian Peraturan getah - galian yang dikeluarkan sebagai
alat perubatan dan penebat Antarabangsa 1934 hasil sampingan perlombongan
elektrik - tujuan untuk mengurangkan bijih timah
pengeluaran getah dan - dihasilkan di batang Padanf,
b)Kejatuhan Harga Kopi menstabilkan harga Perak
- harga kopi jatuh kerana - disertai oleh Tanah Melayu,
pengeluaran berlebihan di Brazil Sabah, Sarawak, Sri Lanka, India, Perkembangan Perlombongan
dan serangan serangga perosak Myanmar, Indonesia, IndoChina Bijih Timah
- peladang terpaksa beralih dan Thailand - bijih timah merupakan galian
kepada tanaman getah - setiap negara dikehendaki terpenting di Tanah Melayu
mengurangkan pengeluaran - British menguasai Tanah Melayu
c) Tenaga Buruh Mencukupi mengikut kuota yang ditetapkan adalah juga kerana bijih timah
- buruh dari India dibawa masuk - berjaya meningkatkan semula - Sebelum dieksport bijih timah
secara besar-besaran untuk harga getah di pasaran dunia diproses menjadi jongkong timah
bekerja di ladang-ladang getah sebelum Perang Dunia II - Perkembangannya dapat dilihat
dalam dua peringkat iaitu
d)Usaha H.N.Ridley
Pengeluaran Getah Tiruan peringkat sebelum dan selepas
- memperkenalkan kaedah
- Amerika Syarikat campur tangan British
menoreh mengikut sistem
‘ibedem’ atau sistem tulang ikan memperkenalkan getah tiruan
selepas Perang Dunia II a) Peringkat Sebelum Campur
herring
- menjadi pesaing kepada getah Tangan British di Tanah Melayu
- kaedah torehan ini
asli - kegiatan melombong adalah
meningkatkan pengeluaran susu
- dihasilkan apabila bekalan getah bercorak tradisional
getah
asli dunia terputus akibat Perang - diusahakan oleh orang Melayu
e) Pelaburan Modal Dunia II - menggunakan cara mendulang
dan melampan

15
- tahun 1820-an orang Cina - 1931 ditandatangani Perjanjian sebagai pelekat dalam industri
dibawa masuk bekerja di Bijih Timah Antarabangsa gigi palsu
lombong bijih timah kepunyaan sebagai langkah memulihkan - tahun 1920-an getah jelutung
pembesar melayu di daerah semula harga bijih timah dikumpul menggunakan tabung
Lukut, Sungai Ujong, Larut dan buluh
Klang
- negara-negara terlibat ialah
- ia biasanya dieksport
Tanah Melayu, Bolivia,
- orang Cina dan Eropah
Nigeria dan Indonesia
dibenarkan membuka lombong d)Rotan
- semua negara bersetuju untuk
bijih timah dengan memajak - dihasilkan untuk kegunaan
mengurangkan pengeluaran bijih
tanah daripada pembesar- dalam negeri dan juga banyak
timah
pembesar Melayu dieksport ke China
- hasilnya pada tahun 1934 Majlis - kegunaan rotan untuk dijadikan
b)Peringkat Selepas Campur Bijih Timah Antarabangsa bakul, tikar ,tongkat, tangkai
Tangan British di Tanah Melayu ditubuhkan payung dan perabot
- perlombongan bijih timah - tujuan untuk menyelaraskan
semakin berkembang dengan pengeluaran bijih timah e) Pembalakan
penglibatan orang Cina - kesannya dapat menstabilkan - banyak dieksport ke China dan
- banyak lombong baru dibuka di semula harga bijh timah Britain
Ampang, Kuala Lumpur dan di - antara kayu balak yang
Lembah Kinta, Perak 6.5 Pengeluaran Hasil Hutan diusahakan ialah cengal, meranti
- orang Cina memperkenalkan (Teks m/s: 139-141) dan keruing
sistem lombong dedah, pam - digunakan sebagai bahan
kelikir dan palung - Tanah Melayu kaya dengan hasil binaan, membuat perabot dan
- akhir kurun ke-19 orang Cina hutan seperti kayu-kayan, rotan, perahu
menguasai kegiatan melombong damar, madu lebah, kapur barus, - 1928 British memperkenalkan
bijih timah getah perca dan getah jelutung lesen kilang papan untuk
- diusahakan secara tradisional mengawal kegiatan pembalakan
Faktor-Faktor Perkembangan melalui kegiatan meramu dan industri berasaskan kayu
Bijih Timah - semasa pentadbiran British hasil-
- akhir kurun ke-19 Tanah Melayu hasil ini menjadi kegiatan Kegiatan Dwiekonomi
merupakan penyumbang utama ekonomi bercorak komersial - diperkenalkan oleh British
bijih timah dunia iaitu sebanyak - british menggalakkan terhadap penduduk di Tanah
55% pengeluaran hasil hutan untuk Melayu
- perkembangannya adalah dieksport ke China, Amerika - ia melibatkan kegiatan ekonomi
kerana faktor seperti Revolusi Syarikat dan Eropah dagangan dan ekonomi
Perindustrian dan kaedah - tahun 1901 Brritish menubuhkan tradisional
melombong yang lebih moden Jabatan Perhutanan
- tujuan untuk menguruskan a) Ekonomi Dagangan
a) Revolusi Perindustrian di Eropah pengeluaran hasil hutan dengan - British lebih mengutamakan
- permintaan bijih timah semakin lebih sistematik ekonomi dagangan seperti
meningkat kegiatan perlombongan,
- bijih timah digunakan dalam a) Damar perladangan dan perdagangan
perusahaan mengetin makanan - diperoleh daripada getah - dimajukan terutama di kawasan
pelbagai jenis pokok di hutan pantai barat Tanah Melayu
b)Kaedah Melombong Bijih Timah - damar digunakan untuk menutup - dijalankan secara besar-besaran
Lebih Moden renggangan pada papan perahu menggunakan teknologi moden
- diperkenalkan oleh syarikah- - dieksport untuk dijadikan varnis dan disokong kemudahan asas
syarikat Eropah awal kurun ke-20 iaitu bahan untuk menggilap yang baik seperti sistem
- menggunakan kapal korek permukaan papan atau rotan perhubungan dan pengangkutan
untuk menghasilkan lebih yang teratur
banyak bijih timah b)Getah perca - lebih berorientasikan eksport
- tahun 1912 kapal korek pertama - diperoleh daripada pokok getah - dikuasai syarikat asing
kali digunakan oleh Syarikat perca yang tumbuh dalam hutan khususnya syarikat Eropah
Malayan Tin Dredging di Batu - digunakan untuk membuat - tertumpu pada perlombongan
Gajah, Perak peralatan bedah, bola golf dan bijih timah dan perusahaan
- pada tahun 1929 terdapat 107 bahan penebat kabel telegraf getah
buah kapal korek di Tanah dasar laut - melibatkan tenaga buruh yang
Melayu - untuk mendapatkan getah perca ramai
- 1930-an orang Eropah batang pokok ditetak bagi - melibatkan pelaburan modal
menguasai perusahaan bijih mengeluarkan susunya yang besar
timah sebanyak 68% - kemudian susu dikumpul dalam - teknologi moden seperti mesin
bekas dan dibentuk menjadi hidraulik banyak digunakan
Kejatuhan Harga Bijih Timah bebola atau jongkong dalam kegiatan perlombongan
dan Langkah Mengatasi bijih timah
c) Getah jelutung
- 1930-an harga bijih timah jatuh
- kegunaannya untuk dijadikan b)Ekonomi Tradisional
akibat kemelesetan ekonomi
ramuan getah pengunyah dan
dunia

16
- kegiatan ekonomi tradisional ini - majikan juga menyediakan Perkembangan Sistem
diabaikan oleh british makanan, pakaian dan tempat Pengangkutan dan
- diusahakan oleh orang Melayu di tinggal Perhubungan
luar bandar - mereka dikehendaki bekerja - British memerlukan sistem
- bercorak sara diri dengan majikan sehingga hutang pengangkutan dan perhubungan
- tertumpu pada kegiatan tambang selesai yang cekap dan pantas
menanam padi dan menangkap - selepas tamat kontrak mereka - tujuan untuk membawa hasil
ikan bebas bekerja dengan majikan ekonomi terutama bijih timah
- menggunakan peralatan lain dan getah ke pelabuhan untuk
tradisional seperti kerbau untuk dieksport
membajak sawah padi b)Orang India - pengangkutan seperti landasan
- melibatkan modal kecil - dibawa masuk bekerja di ladang- kereta api dan jalan raya
ladang getah - perhubungan seperti
Kesan Kegiatan Dwiekonomi - berasal dari selatan India perkhidmatan pos, telegraf dan
- berlaku perkembangan tidak - dibawa masuk melalui Sistem telefon
seimbang Kangani
- mewujudkan jurang ekonomi - ada juga orang India bekerja a) Perkembangan Landasan Kereta
antara masyarakat bandar membina jalan kereta api, jalan api
dengan masyarakat luar bandar raya dan menjadi buruh di - perkhidmatan kereta api
bandar dan pelabuhan diperkenalkan di Tanah Melayu
6.6 Perkembangan Ekonomi akhir kurun ke-19
Membawa Perubahan Sistem Kangani - terdapat tiga fasa
(Teks m/s: 142-158) - kangani bermaksud penyelia perkembangan;
atau ketua pekerja di ladang
getah Fasa Pertama (1885-1896)
- kemajuan pesat ekonomi
- kangani ini dihantar oleh pemilik - dibina untuk keperluan
terutama perlombongan bijih
ladang ke India untuk mencari perlombongan bijih timah
timah dan perusahaan getah
membawa pelbagai perubahan tenaga buruh - landasan kereta api yang pendek
- kangani menguruskan tambang dibina menghubungkan kawasan
- perubahan dialami antaranya
dan perjalanan buruh-buruh lombong dengan pelabuhan
penggunaan buruh-buruh luar,
kemajuan pengangkutan dan sehingga selamat tiba di ladang - tujuan memudahkan bijih timah
perhubungan, kemudahan sosial, majikan dieksport
pendidikan vernakular dan - kangani dibayar komisen - antara landasan kereta api yang
kemunculan bandar-bandar baru berdasarkan jumlah buruh yang dibina ialah dari
dapat dibawa masuk - Taiping ke Port Weld (Kuala
i) Penggunaan Buruh Luar - buruh-buruh dibayar gaji tetap Sepetang
- British menggalakkan dan diletakkan di bawah jagaan - Kuala Lumpur ke Port
kemasukan imigran Cina dan kangani Swettenham (Pelabuhan Klang)
India - buruh dikehendaki bekerja - Seremban ke Port Dickson
dengan pemilik ladang sehingga - Ipoh dan batu Gajah ke Teluk
- tujuan sebagai tenaga buruh di
segala hutang tambang selesai Anson (Teluk Intan)
lombong bijih timah dan ladang
getah - tahun 1886 landasan kereta api
Kesan Kemasukan Buruh dari Kuala Lumpur ke Klang telah
- British memastikan ia mencukupi
dirasmikan yang dihadiri oleh
demi kepentingan British untuk - mewujudkan pengenalan kaum
Sultan Abdul Samad dan
membolot kekayaan Tanah mengikut kegiatan ekonomi
Frederick Weld, Gabenor Negeri-
Melayu seperti
Negeri Selat
- orang Cina - tinggal di kawasan
a) Orang Cina lombong dan di bandar
Fasa Kedua (1897-1909)
- dibawa masuk bekerja di • bekerja sebagai pelombong dan
- tiga tujuan pembinaan landasan
lombong bijih timah di Perak, peniaga
kereta api pada peringkat ini
Selangor dan negeri Sembilan - orang India – tinggal dan bekerja
iaitu;
- berasal dari China Selatan di ladang getah
- untuk menghubungkan kawasan
- kebanyakan dibawa masuk - orang Melayu – tinggal di
utara dengan selatan apabila
melalui Sistem Kontrak kawasan luar bandar (desa)
Negeri-Negeri Melayu Bersekutu
- menjalankan kegiatan pertanian
- ada juga yang datang ke Tanah ditubuhkan
bercorak tradisional dan nelayan
Melayu secara persendirian dan - untuk memenuhi keperluan
- masyarakat peribumi terus
bekerja di sektor pertanian dan ekonomi seperti bijih timah dan
terpinggir dan terpisah daripada
menjadi pekerja mahir di bandar getah yang semakin berkembang
arus perkembangan ekonomi
pesat
- dasar British mewujudkan jurang - untuk memudahkan pentadbiran
Sistem Kontrak ekonomi antara kaum British
- orang Cina dibawa masuk ke - mewujudkan masyarakat
Tanah Melayu melalui majikan - tahun 1903 kereta api Negeri-
berbilang kaum yang terdiri Negeri Melayu Bersekutu
- tambang perjalanan dibayar oleh daripada pelbagai keturunan
majikan ditubuhkan
yang mengamalkan cara hidup,
- ditukar nama kepada Kereta Api
bahasa dan agama yang berbeza
Tanah Melayu – KTM tahun 1948

17
- hari ini dikenali sebagai Kereta - kapal susur pantai ini membawa - British mengambil langkah
Api Tanah Melayu Berhad – KTMB bekalan makanan, jentera dan mendirikan hospital, pusat
buruh untuk perusahaan perubatan dan Institut
Fasa Ketiga (1910-1931) perlombongan bijih timah Penyelidikan Perubatan untuk
- landasan kereta api dibina - contoh: kapal wap The SS Perak mengatasi masalah kesihatan
selepas British berjaya memberikan perkhidmatan dari - tahun 1889 hospital kerajaan
memperluaskan pengaruhnya di Singapura ke Pelabuhan Klang terawal didirikan di jalan Tanglin
negeri-Negeri Melayu Tidak (Kuala Lumpur) di Taiping dan
Bersekutu Kapal Terbang Pulau Pinang
- tujuannya adalah untuk; - pusat-pusat kesihatan kecil juga
- tahun 1937 perkhidmatan
- menghubungkan seluruh Tanah didirikan di Perak, Selangor,
penerbangan awam
Melayu (hanya Terengganu yang Negeri Sembilan dan Pahang
diperkenalkan oleh Syarikat
tiada landasan kereta api) untuk memudahkan penduduk di
Wearne Air Service iaitu hak
- sebagai pengangkutan awam bagi luar bandar
milik Wearne bersaudara
penduduk Tanah Melayu - 1890 Lembaga Kesihatan
- syarikat ini beribu pejabat di
- memenuhi keperluan ekonomi ditubuhkan untuk memastikan
Singapura
dan pentadbiran British kebersihan bandar
- memulakan penerbangan dalam
- 1901 Institut Penyelidikan
negeri antara Singapura, Kuala
Perkembangan Jalan raya Perubatan ditubuhkan di Kuala
Lumpur dan Pulau Pinang
- peringkat awal jalan raya dibina Lumpur
untuk menghubungkan kawasan
- kapal terbang pertama yang - tujuannya untuk membuat
digunakan oleh Syarikat Wearne penyelidikan bagi mencari
lombong bijih timah dan
adalah dari jenis kipas dua iaitu punca, rawatan dan langkah
pertanian dengan stesen kereta
D.H.Rapides mencegah penyakit berbahaya
api
- jalan raya telah dibina seperti malaria dan beri-beri
menghubungkan Kuala Lumpur Kemajuan Sistem Perhubungan
dengan Ipoh dan Seremban - antara yang ditekankan ialah b)Sistem Pengairan Untuk
- awal kurun ke-20 rangkaian jalan sistem pos dan telegraf, telefon Penanaman Padi
raya meningkat akibat dan radio - pada peringkat awal lagi di
meningkatnya penggunaan - tujuan supaya perhubungan Kedah terdapat sistem pengairan
kenderaan bermotor seperti antara negeri di Tanah Melayu sempurna untuk tanaman padi
kereta, lori dan bas dengan negeri-negeri lain dapat iaitu terusan
- jalan-jalan yang sedia ada dibuat dengan pantas - terusan ini mula dibina tahun
diturap untuk disesuaikan - mula diperkenalkan di kawasan 1885 dan siap pada tahun 1895
dengan kenderaan bermotor kegiatan ekonomi, pusat yang diberi nama Terusan Wan
- banyak jalan raya dibina untuk pentadbiran, pelabuhan Mat Saman
menghubungkan kawasan seterusnya berkembang ke - ia dibina oleh wan Mat Saman
kegiatan ekonomi dengan kawasan petempatan bin Wan Ismail (Perdana Menteri
pelabuhan dan untuk - tahun 1870-an pejabat pos dan Kedah yang pertama)
menghubungkan bandar-bandar telegraf dibina di Taiping, Perak - terusan ini sepanjang 35
besar dengan bandar-bandar - kurun ke-20 setiap daerah di kilometer dari Alor Setar ke
kecil Perak boleh menghubungi Gurun, Kedah
- tahun 1939 terdapat satu Taiping melalui Telegraf - ia dibina menggunakan tenaga
jaringan jalan raya yang - tahun 1910 pejabat pos dan manusia dan peralatan
menghubungkan seluruh Tanah telegraf dibina di Pulau Pinang tradisional seperti cangkul
Melayu - untuk membina terusan ini
- tumpuan jalan raya adalah di Kemajuan Perkhidmatan unggun api dinyalakan pada
kawasan yang mempunyai Kesihatan dan Kemudahan jarak tertentu sebagai penanda
kepentingan ekonomi dan Asas Lain untuk memastikan terusan digali
memudahkan pentadbiran British dengan lurus
a) Perkhidmatan Kesihatan - berdasrkan terusan inilah
- masalah kesihatan wujud akibat kerajaan British memodenkan
Kemajuan Pengangkutan Laut daripada pertambahan penduduk sistem pengairan di Tanah
dan Udara yang pesat, pembukaan kawasan Melayu
- kemajuan ekonomi membawa hutan untuk kegiatan ekonomi - tahun 1931 Jabatan Parit dan
kepada pengenalan dan petempatan baru tali Air ditubuhkan untuk
perkhidmatan kapal wap dan - persekitaran tempat kerja dan memajukan tanaman padi
kapal terbang kediaman yang kotor - banyak bekalan makanan
menyebabkan penyakit seperti diperlukan akibat pertambahan
Kapal Wap taun, beri-beri dan malaria penduduk
- tahun 1890 Syarikat Straits mudah merebak - kawasan sawah padi yang luas
Steamship ditubuhkan di - penyakit malaria dan beri-beri telah dibuka di Sungai Manik,
Singapura dianggap penghalang pada Perak dan Tanjung Karang,
- tujuan untuk memberi perkembangan ekonomi British Selangor
perkhidmatan kapal wap kepada kerana menyebabkan banyak
pelabuhan di Negeri-Negeri kematian di kalangan buruh Cina c) Bekalan Tenaga Elektrik
Melayu dan India

18
- tenaga elektrik diperkenalkan - berkembang menjadi sebuah - didirikan untuk memberi
akibat daripada kemajuan bandar moden dan dijadikan ibu pendidikan sekular kepada anak-
ekonomi negeri Perak anak petani dan nelayan
- awal kurun ke-20 tenaga elektrik - anak-anak Melayu diajar menulis,
mula disalurkan ke Pulau Pinang c) Kuala Lumpur membaca dan mengira serta
dan Kuala Lumpur - pertengahan kurun ke-19 Raja sedikit ilmu geografi, seni
- 1930 Empangan Hidroelektrik Abdullah (pembesar daerah pertukangan dan perkebunan
Chenderoh dibuka untuk Klang) meneroka kawasan - pendidikan di peringkat rendah
menampung keperluan tenaga berhampiran pertemuan Sungai adalah sehingga darjah enam
elektrik Gombak dan Sungai Klang untuk - sekolah Melayu terawal dibuka di
- empangan ini dikendalikan oleh membuka lombong bijih timah Negeri-Negeri Selat iaitu Sekolah
The Perak River Hydro-Electric - ia kemudian dikenali sebagai Melayu Gelugor (1816) dan
Power Company Limited Kuala Lumpur kerana kawasan Sekolah Melayu Bayan Lepas di
- tujuan asal pembinaan adalah itu berlumpur Pulau Pinang dan Sekolah Melayu
untuk mendapatkan kuasa - tahun 1860-an ramai orang Cina di Langgar, Pekan, Pahang
elektrik bagi kegunaan dibawa masuk untuk - sekolah Melayu kemudiannya
perusahaan melombong bijih menjalankan kegiatan dibuka di Seberang Perai, Melaka
timah di Lembah Kinta melombong bijih timah di sekitar dan negeri-negeri Melayu yang
Kuala Lumpur lain
Kemunculan dan - Kuala Lumpur terus berkembang - British tidak berhasrat
Perkembangan Bandar Baru daripada sebuah perkampungan memajukan pendidikan anak
lombong bijih timah menjadi Melayu
- pertengahan kurun ke-19 banyak pusat perdagangan yang maju - pendidikan sekadar menjadikan
petempatan baru dibuka di
- Yap Ah Loy antara orang yang anak-anak Melayu sebagai petani
kawasan kegiatan ekonomi
bertanggungjawab dan nelayan yang lebih baik
terutama di kawasan lombong
membangunkan Kuala Lumpur daripada ibu bapa mereka
bijih timah
- 1880 Kuala Lumpur dijadikan ibu - sekolah menengah tidak
- petempatan kemudiannya
negeri Selangor menggantikan disediakan untuk anak-anak
berkembang menjadi pusat
Klang Melayu menyambung pelajaran
pentadbiran dan perniagaan
- British menjadikan Kuala Lumpur - lulusan sekolah Melayu hanya
- perkembangan lombong bijih
sebagai pusat bandar yang layak menjadi guru, polis dan
timah adalah faktor utama
dilengkapi dengan pelbagai menjawat jawatan rendah di
munculnya bandar-bandar baru
kemudahan pentadbiran dan jabatan ketajaan
di Tanah Melayu seperti Taiping,
perniagaan - lulusan sekolah Melayu
Ipoh, Kuala Lumpur dan
- 1896 Kuala Lumpur dijadikan berpeluang melanjutkan
Seremban
pusat pentadbiran Negeri-Negeri pelajaran ke maktab-maktab
Melayu Bersekutu perguruan yang ditubuhkan
a) Ipoh
- 1897 Bangunan Sultan Abdul untuk melatih guru-guru sekolah
- terletak di Lembah Kinta
Samad telah dibina dan menjadi Melayu
- dibuka sejak kurun ke-16 dan
pusat pentadbiran Kerajaan - antara maktab perguruan yang
didiami oleh orang Melayu
Persekutuan ditubuhkan sebelum Perang
- nama bandar Ipoh berasal dari
- kini bangunan ini menempatkan Dunia II ialah;
nama pokok Ipuh iaitu sejenis
Mahkamah Persekutuan - 1900 Maktab Perguruan Melaka
pokok yang getahnya digunakan
Malaysia, Mahkamah Rayuan dan - 1922 maktab Perguruan Sultan
sebagai racun pada sumpitan
Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur Idris, Tanjung Malim, Perak -
dan anak panah untuk berburu
- pada hari ini Kuala Lumpur MPSI
- tahun 1880-an Lembah Kinta (dinaiktaraf tahun 1997 kepada
adalah ibu negara Malaysia yang
menjadi tumpuan pelombong universiti – UPSI)
pesat membangun
Cina apabila pengeluaran bijih - 1935 Maktab Perguruan
timah di daerah Larut merosot Perempuan Melayu Melaka
Kepelbagaian Pendidikan
- Ipoh berkembang menjadi
Dalam Masyarakat Berbilang
bandar yang sibuk b)Sekolah Vernakular Cina
Kaum
- tahun 1935 Ipoh dijadikan ibu - diusahakan sendiri oleh
negeri Perak bagi menggantikan - sistem pendidikan vernakular di masyarakat Cina dan tertumpu
Taiping negara kita wujud akibat di kawasan bandar
daripada pembentukan
- peringkat awal sekolah Cina
b)Taiping masyarakat berbilang kaum dan
menggunakan pelbagai loghat
- terletak di daerah Larut dasar British yang kurang
bahasa Cina seperti Teochew,
- nama asalnya Kelian Pauh memberi perhatian kepada
Hokkien, Kantonis dan Hakka
- tahun 1840-an ramai orang Cina bidang pendidikan
- pendidikan sekolah rendah untuk
dibawa masuk ke Larut untuk - British membenarkan sekolah
orang Cina diberikan selama
memajukan lombong bijih timah Melayu, Cina dan Tamil
enam tahun
- selepas Perang Larut tamat berkembang mengikut cara
- ada juga sekolah Cina
British menyusun semula masing-masing
menyediakan pendidikan
pentadbiran di Larut - sekolah Inggeris hanya tertumpu
sehingga ke peringkat menengah
di kawasan bandar
- nama ‘Taiping’ bermaksud - menggunakan buku-buku dan
‘kedamaian yang abadi’ sukatan pelajaran dari negara
a) Sekolah Vernakular Melayu
China

19
- guru-guru juga dibawa dari China - sukatan pelajaran mengikut Salleh, Antanom, Tok Janggut
- tahun 1920 British mula sistem pendidikan di England dan Haji Abdul Rahman Limbong
memberi perhatian kepada - lulusan sekolah Inggeris - mereka memimpin rakyat
sekolah Cina berpeluang melanjutkan berjuang dengan gigih demi
- 1938 Sekolah Foon Yew, Johor pelajaran dalam pelbagai bidang mempertahankan kedaulatan
Bharu, Johor ditubuhkan seperti perubatan, kejuruteraan, dan kemerdekaan tanah air
- Enakmen Pendaftaran Sekolah guaman dan pentadbiran
diperkenalkan oleh British untuk - lulusan juga diberi keutamaan
mengawal sekolah-sekolah Cina menjawat jawatan yang baik
di Tanah Melayu dalam perkhidmatan kerajaan 7.1 Perjuangan Mengembalikan
- menurut enakmen ini; - 1894 sekolah menengah Inggeris Kedaulatan Kedah
(i) semua sekolah yang didirikan iaitu Victoria Institution (Teks m/s: 164-165)
mesti didaftarkan ditubuhkan oleh mubaligh
(ii) Pengarah Pelajaran diberi Kristian di Kuala Lumpur (i) Latar belakang
kuasa untuk menutup sekolah - 1905 Kolej Melayu Kuala Kangsar - tahun 1821 seramai 7000 orang
yang tidak menurut syarat ditubuhkan tentera Siam mengepung Kuala
pengurusan, sukatan pelajaran Kedah
- tujuan untuk memberi
dan peraturan kesihatan yang pendidikan Inggeris hingga ke - askar Siam memusnahkan
ditetapkan british peringkat menengah kepada rumah, merampas barang,
anak-anak raja dan golongan menenggelamkan perahu dan
c) Sekolah Vernakular Tamil bangsawan Melayu menangkap tawanan untuk
- diusahakan oleh orang dibawa balik ke Siam sebagai
- anak-anak golongan bangsawan
perseorangan dan pertubuhan hamba
Melayu dilatih untuk berkhidmat
masyarakat India dengan kerajaan Inggeris
- kebanyakannya didirikan di (ii)Faktor Penentangan
kawasan ladang getah
- kesannya – lahir kumpulan - penjajahan Siam yang kejam
pemimpin Melayu yang menyebabkan rakyat Kedah
- sukatan pelajaran, buku, guru-
berpendidikan Inggeris bangkit dan bersatu dengan
guru dibawa dari India
- British tidak mahu memberi Sultan untuk mengembalikan
- ada kalanya penyelia ladang
pendidikan Inggeris yang tinggi kedaulatan Kedah
(Kangani) akan mengajar di
kepada orang Melayu
sekolah tersebut - tentangan hebat rakyat Kedah ini
- 1930-an bilangan anak-anak dipimpin oleh Sultan Ahmad
- memberikan pendidikan di
Melayu masih kurang berbanding Tajuddin
peringkat rendah sahaja dan
kaum-kaum lain iaitu Melayu
kebanyakannya hingga ke darjah - dibantu pula oleh Tunku
(15%), Cina (50%), dan India
empat Abdullah, Tunku Kudin (Syed
(27%)
- tahun 1912 British Zainal Abidin), Tunku Long dan
memperkenalkan Undan-Undang Tunku Muhammad Saad
Buruh yang mewajibkan - perjuangan ini disokong oleh
pengusaha ladang menyediakan ------------------------------------------------- pemimpin rakyat seperti Tok Mo
sekolah dan guru untuk anak- ---- Ris dan pemimpin agama seperti
anak pekerjanya Syeikh Abdul Kadir
- keadaan ini menyebabkan - perjuangan orang Melayu Kedah
BAB 7 – PERJUANGAN RAKYAT
bilangan sekolah Tamil menentang Siam telah dikhianati
TEMPATAN MENGEMBALIKAN
bertambah oleh British
KEDAULATAN BANGSA
- terdapat juga sekolah Tamil - British telah bersubahat dengan
didirikan di bandar seperti Siam untuk melumpuhkan
Sekolah thamboosamy Pillai dan - British campur tangan di Tanah perjuangan rakyat Kedah
Sekolah Vivekananda di Kuala Melayu, Sarawak dan Sabah
- contoh: British telah menghantar
Lumpur telah menggugat sistem politik,
kapal perang untuk membantu
ekonomi dan sosial penduduk
- masyarakat India yang kaya Siam mengepung Kedah
tempatan
akan menghantar anak-anak
mereka ke sekolah Inggeris yang - perubahan dalam sistem (iii)Peristiwa Penentangan
lebih sempurna pentadbiran menyebabkan
sultan kehilangan kedaulatan - 1823 Tunku Abdullah memimpin
dan pembesar hilang kuasa 3000 orang tentera untuk
d)Sekolah Vernakular Inggeris membebaskan Kedah daripada
- British memperkenalkan
- mula didirikan di Negeri-Negeri pelbagai cukai yang Siam melalui Seberang Perai
Selat seperti Penang Free School membebankan dan menindas tetapi gagal kerana British
(1816) dan Malacca Free School rakyat membantu Siam
(1826) - 1831 Tunku Kudin berjaya
- keadaan ini mencetuskan
- sekolah Inggeris kemudiannya kebangkitan rakyat untuk menawan semula Kuala Kedah
didirikan di Negeri-Negeri Melayu menentang British dari Melaka
dan tertumpu di kawasan bandar - British menghantar 5 buah kapal
- ramai pejuang tanah air muncul
- pada peringkat awalnya didirikan seperti Sultan Ahmad Tajuddin, perang untuk mengepung
oleh mubaligh-mubaligh kristian Dol Said, Rentap, Sharif Masahor, perairan Kedah
- menyediakan pendidikan Dato’ Maharaja Lela, Yamtuan - tindakan British itu
sehingga peringkat menengah Antah, Dato’ Bahaman, Mat menyebabkan Kedah terputus
dan terbuka kepada semua kaum

20
bekalan makanan dan bantuan (iv)Kesan Penentangan
tentera dari luar b)Menentang Pelaksanaan - British berjaya menyatukan
- Tunku Kudin telah terkorban Undang-Undang British Naning dengan Melaka
- tahun 1836 Sultan Ahmad - British memperkenalkan - Dol Said diberi pencen dan
Tajuddin menrancang Peraturan Penghulu yang rumah di Melaka
menyerang Siam melalui Bruas menggugat pengaruh dan kuasa - British kerugian sebanyak 100
di Perak Dol Said 000 paun sterling
- British berjaya mengesan - peraturan ini melarang penghulu - walaupun orang Naning dgagal
gerakan ini dan Sultan Ahmad membicarakan kes-kes jenayah dalam perang tetapi berjaya
Tajuddin ditangkap - tahun 1828 Dol Said diberi menghidupkan semangat juang
amaran oleh British kerana di kalangan bangsa Melayu
- 1838 kebangkitan menentang
menyelesaikan kes jenayah di
Siam di Kedah telah dipimpin
naning 7.3 Rentap Wira Sarawak: Agi
oleh Tunku Muhammad Saad
- Dol Said diugut akan dilucutkan Idup Agi Ngelaban
- tentera Kedah berjaya menawan
jawatan sekiranya tidak
semula selatan Kedah, Kota
mematuhi arahan British (i) Latar belakang
Kuala Kedah dan mara ke
Songkla - Rentap ialah pahlawan Iban yang
c) Menentang Bayaran Cukai menentang British di sarawak
- Siam berjaya menguasai semula
- melalui Undang-Undang 1830 - dilahirkan tahun 1800
Kedah dengan bantuan British
British memaksa Naning
- nama asal Rentap ialah Libau
membayar cukai 1/10 daripada
(iv)Kesan Penentangan yang bermaksud ‘penggoncang
hasil keluaran pertanian
- semangat juang rakyat Kedah dunia’
- arahan dibuat selepas British
menyebabkan Siam berdamai - Rentap juga digelar ‘Raja Darat’
mendapati hasil daerah Naning
dengan Kedah - merupakan pemimpin orang Iban
berjumlah 4500 dolar sebulan
- sultan Kedah menghantar di Sungai Skrang dan Sungai
puteranya, Tunku Daei ke (iii)Peristiwa Penentangan Saribas
Bangkok untuk berunding
- 15 Julai 1831 British
- tahun 1842 Siam (ii)Faktor Penentangan
mengisytiharkan Dol Said
mengembalikan takhta Kedah sebagai penderhaka - Rentap menentang
kepada Sultan Ahmad Tajuddin pemerintahan keluarga Brooke
- British menghantar seramai 150
- wilayah Perlis, Setul dan Kubang kerana menganggap orang Iban
orang Sepoi yang diketuai
Pasu diasingkan dari Kedah di Sungai Skrang sebagai lanun
Kapten Wyllie untuk
menyerangnya - James Brooke mendirikan kubu di
7.2 Dol Said Pahlawan Naning Sungai Skrang untuk mengawasi
- British berjaya ditewaskan
(Teks m/s: 166-168) pergerakan orang Iban
- Dol Said berjaya kerana
- tindakan James Brooke
menggunakan taktik perang
(i) Latar belakang menghapuskan penempatan
gerila dan mendapat bantuan
- daerah Naning terletak antara orang Iban di Sungai Skrang
daripada Seri Menanti, Sungai
Rembau dengan Melaka mencetuskan kebangkitan
Ujong, Johol dan Muar
Rentap
- Penghulu naning ialah Dato’ - turut membantu ialah Yamtuan
Naning Abdul Said yang Muda Raja Ali dari Rembau yang (iii)Peristiwa Penentangan
dikenalisebagai Dol Said menghantar pasukan bantuan
- 1853 Rentap menyerang kubu
- pusat pentadbiran terletak di diketuai menantunya Syed
James Brooke di Nanga Skrang
Taboh Sha’aban
- pasukan Rentap berjaya dan
- Naning mempunyai hasil - British sedar Naning sukar
seorang pegawai British iaitu
keluaran seperti padi, buah- dikalahkan
Allan Lee terbunuh
buahan, sirih dan bijih timah - British meminta bantuan
- kejayaan ini mengharumkan
- 1831 Dol Said telah bangkit Yamtuan Muda Raja Ali dari
nama Rentap di kalangan orang
menentang British Rembau dan beliau bersetuju
Iban
menghantar 600 orang
(ii)Faktor Penentangan hulubalang untuk menyerang - 1854 James Brooke menawan
Naning kubu Rentap di Sungai Lang dan
a) Mempertahankan Kemerdekaan membakar perkampungan
- Mac 1832 Kolonel Herbert
Naning Rentap
mengetuai pasukan tentera
- 1824 British dan Belanda menyerang Naning - pengikut Rentap berundur ke
menandatangani Perjanjian Bukit Sadok dan membina kubu
- British berkubu di Alor Gajah
Inggeris-Belanda untuk melancarkan serangan - perjuangan Rentap mendapat
- dalam perjanjian itu Melaka kedua ke atas Naning sokongan padu penduduk Iban
diserahkan kepada British dan digelar ‘Raja Ulu’
- pakatan British dan Rembau
- British mendakwa Naning berjaya mengalahkan Naning - tahun 1857 James Brooke
sebahagian daripada Melaka menghantar Tuan Muda Charles
- pusat pentadbiran Naning iaitu
Brooke untuk menyerang kubu
- British mengarahkan Naning Taboh ditawan dan rumah
Rentap di Bukit Sadok
mematuhi peraturan yang penduduk Naning dibakar
ditetapkan Melaka - Charles Brooke berjaya
- Dol Said berundur ke Seri
mempengaruhi 3000 orang Iban
- dakwaan British tidak dapat Menanti dan akhirnya menyerah
dan 500 orang Melayu supaya
diterima oleh Penghulu Dol Said diri kepada British
dan rakyat Naning

21
menyerang kubu Rentap di Bukit mengambil alih kuasa
Sadok pentadbiran Sharif Masahor
- Charles Brooke gagal - Sharif Masahor menentang
menewaskan Rentap kerana tindakan James Brooke
kubu pertahanan yang kukuh meluaskan kuasa ke wilayahnya 7.5 Dato’ Maharaja Lela
- tahun berikutnya Charles Brooke Pejuang Kebanggaan Perak
sekali lagi cuba menyerang Bukit (iii)Peristiwa Penentangan (Teks m/s: 174-176)
Sadok tetapi gagal - tahun 1855 Sharif Masahor
- kata-kata semangat Rentap mengetuai 150 buah perahu (i) Latar belakang
dalam penentangan ini adalah menyerang Mukah dan mengusir - Dato’ Maharaja Lela ialah Orang
‘Bawalah semua meriam kamu Pangeran Matusin yang Besar Berlapan Perak dan
dari Eropah, kami tidak takut menyokong perluasan kuasa penghulu di Pasir Salak
kepada kamu orang Eropah’ James Brooke - pada November 1874 Perak
- tahun 1863 James Brooke - James Brooke bertindak balas menerima Residen British iaitu
mengetuai sendiri pasukan dengan melucutkan kuasa Sharif J.W.W.Birch hasil daripada
menyerang Rentap di Bukit Masahor di Sarikei Perjanjian Pangkor
Sadok - Sharif Masahor marah dengan - pelantikan itu menimbulkan
- pertempuran berlaku selama tindakan James Brooke konflik antara Birch, sultan dan
sebulan dan Rentap tewas - Sharif Masahor berpakat dengan pembesar Perak yang
- James Brooke membakar kubu Datu Patinggi Abdul Ghapur dari mencetuskan kebangkitan di
dan rumah pengikut Rentap Kuching untuk mengusir keluar Pasir Salak
- James Brooke menggunakan James Brooke dari Sarawak
meriam ‘Bujang Sadok’ untuk - tahun 1859 pasukan Sharif (ii)Faktor Penentangan
menentang Rentap Masahor menyerang Kanowit
- Rentap pula menggunakan - peristiwa ini membimbangkan a) Mengambil Hak Mengutip Cukai
sejenis meriam besi ‘Bujang orang Eropah di Sarawak - 24 Julai 1875 Birch memaksa
Timbang’ untuk menentang - tahun 1860 Sharif Masahor, Datu Sultan Abdullah menandatangani
pasukan Brooke Patinggi Abdul Ghapur dan pengisytiharan yang
- Rentap berundur ke Entabai Temenggung Hashim dari membolehkan British mengambil
untuk menyusun strategi baru Sadong membuat pakatan sulit hak mengutip cukai
tetapi Rentap meninggal dunia untuk menyerang Kuching bagi - Sultan Abdullah diugut akan
menggulingkan Brooke diturunkan takhta jika enggan
(iii)Kesan Penentangan - Charles Brooke dengan bantuan menandatangani
- kebangkitan Rentap dan Belanda menahan Datu Patinggi - Birch membakar rumah Raja
pengikutnya untuk membuktikan Abdul Ghapur dan dipenjarakan Ngah Orang Besar Perak kerana
bahawa mereka bukannya lanun di Betawi meneruskan kutipan cukai timah
tetapi pejuang bangsa - pertempuran antara Sharif di Bidor
- semangat juang Rentap Masahor dengan Charles Brooke
diabadikan di Batu Peringatan berlaku di Sungai Sadong b)Mencabar Ketuanan Melayu
Rentap - kapal dan perahu pasukan Sharif - kemarahan sultan dan pembesar
Masahor ditenggelamkan dan Perak memuncak
7.4 Sharif Masahor Wira seramai 64 orang pengikutnya - pada 2 Oktober 1875 Sultan
Sarawak terbunuh Abdullah didesak
(Teks m/s: 172-173 - Sharif Masahor berundur ke menandatangani perisytiharan
Mukah penyerahan kuasa kepada British
(i) Latar belakang - tahun 1861 James Brooke - kuasa mentadbir negeri diserah
- pembesar Sarikei di kawasan memaksa Sultan Brunei kepada Residen
Sungai Rajang menyerahkan Mukah dan - Residen berkuasa melantik
- berasal dari Kampung Igan di menahan Sharif Masahor hakim, mengurus kutipan cukai
muara Sungai Rajang - Sharif Masahor dibuang negeri dan melantik penghulu
- dilantik oleh Sultan Abdul ke Singapura
Mu’mein dari Brunei c) Memperkenalkan Cukai Baru
- berpengaruh di kalangan orang (iv)Kesan Penentangan - Birch bertindak sesuka hati
Melanau di Sungai Rajang dan - walaupun perjuangan Sharif - Birch memperkenalkan cukai
orang Iban di Sungai Skrang Masahor berjaya dipatahkan baru seperti cukai padi, perahu
tetapi gerakan menentang atap, senjata dan bayaran permit
(ii)Faktor Penentangan Brooke tidak pernah berakhir untuk membalak
- James Brooke mengambil - pentadbiran Brooke - Setiap isi rumah dikehendaki
wilayah Sungai Rajang daripada kemudiannya menghadapi membayar 2 dolar sebagai cukai
Sultan Brunei kebangkitan daripada pemimpin kelamin
- kewibawaan Sharif Masahor Banting pada tahun 1894 iaitu
tergugat apabila Sarikei pemimpin orang Iban di hulu d)Mencabuli Adat Resam
diletakkan di bawah pentadbiran Sungai Batang Lupar - Birch dibenci oleh sultan dan
Brooke - tahun 1931 pula bangkit pembesar-pembesar Perak
- pembinaan kubu di Kanowit dan penentangan daripada Penghulu apabila beliau mengharamkan
pelantikan Henry Steele sebagai Asun iaitu pemimpin orang Iban amalan perhambaan yang
wakil British dianggap telah di Sungai Kanowit menjadi adat resam Melayu

22
- Birch sengaja menimbulkan (Teks m/s: 177-178) - Yamtuan Antah diiktiraf sebagai
permusuhan apabila menyimpan Yamtuan Besar di Seri Menanti
hamba-hamba perempuan (i) Latar belakang - tindakan berdamai ini tidak
dirumahnya - nama sebenarnya Tunku dipersetujui oleh Dato’ Siamang
Laksamana Antah Ibni Almarhum Gagap
(iii)Peristiwa Penentangan Raja Radin - rundingan tersebut membuka
- Raja Abdullah, Raja Ismail dan - dilantik sebagai Yamtuan Seri peluang British meluaskan
Dato’ Maharaja Lela telah Menanti pada tahun 1875 pengaruh ke seluruh Negeri
bermesyuarat di Durian - wilayah jajahan Seri Menanti Sembilan
Sebatang terdiri daripada Terachi, Ulu
- mereka mengambil keputusan Muar, Gunung Pasir dan Jempol 7.7 Dato’ Bahaman Pahlawan
untuk membunuh Birch Pahang (Teks m/s: 179-181)
- Dato’ Maharaja Lela dan (ii)Faktor Penentangan
pengikutnya Dato’ Sagor, Pandak - Yamtuan Antah tidak bersetuju (i) Latar belakang
Indut dan Sepuntum dengan tindakan Dato’ Kelana - nama sebenarnya Abdul Rahman
menawarkan diri untuk Syed Abdul Rahman di Sungai bin Imam Noh
membunuhnya Ujong menandatangani - dianugerahi gelaran Orang Kaya
- mereka berazam menghalau perjanjian dengan British Dato’ Setia Perkasa Pahlawan
British keluar dari bumi Perak - tindakan Dato’ Kelana Semantan
- pada 2 November 1875 Birch mengeruhkan hubungan antara - diberikan anugerah kerana
dan rombongan tiba di Pasir mereka berdua kegagahan dan keberanian
Salak untuk menyebarkan surat - Yamtuan Antah juga tidak beliau dalam perang saudara di
pengisytiharan mengambil hak mengiktiraf Dato’ Kelana sebagai Pahang dan Perang Klang di
memungut cukai oleh British pemerintah Sungai Ujong Selangor
- Dato’ Maharaja Lela dan - hubungan antara Yamtuan Antah - dilantik sebagai pembesar
pengikutnya mengambil dengan Dato’ Kelana bertambah Temerloh setelah kematian
kesempatan itu untuk runcing apabila Dato’ Kelana Orang Kaya Indera Segara
membunuh Birch mengisytiharkan Terachi sebagai - Dato’ Bahaman tidak mengiktiraf
- Pembunuhan Birch wilayahnya pemerintahan British di Pahang
menyebabkan British menyerang - dibantah Yamtuan Antah kerana
Pasir Salak menganggap Terachi sebahagian (ii)Faktor Penentangan
- Dato’ Maharaja Lela dan Dato’ jajahan Seri Menanti
Sagor memimpin perjuangan - Residen British di Sungai Ujong a) Hilang Hak Mengutip Cukai
mempertahankan Pasir Salak iaitu P.J.Murray menghantar - Dato’ Bahaman menentang
- pasukan British dikalahkan dan tentera dan juru ukur untuk tindakan British melantik
Kapten Innes terkorban membuat siasatan E.A.Wise sebagai Pegawai
- pertempuran ini dikenali sebagai - Yamtuan Antah menghantar 200 Majistret dan Pemungut Hasil di
‘Perang Perak’ dan berlaku orang pengikutnya menuntut daerah Temerloh
hampir setengah tahun supaya British menghentikan - Dato’ Bahaman dilarang
- pada 7 November 1875 tugas mengukur kawasan antara mengutip cukai di daerah
pertempuran berlaku di Bandar Terachi dengan Kuala Pilah kekuasaannya iaitu di Temerloh
Tua - berlaku pertikaian antara kedua-
- pejuang Perak akhirnya duanya yang mencetuskan
dikalahkan setelah British pertempuran
dibantu oleh tentera dari India - kebangkitan Yamtuan Antah b)Pembinaan Balai Polis
dan Hong Kong disokong oleh Dato’ Siamang - pegawai British iaitu E.A.Wise
Gagap, Tengku Besar Tampin, mendirikan balai polis di Lubuk
(iv)Kesan Penentangan penduduk Rembau, Jelebu dan Terua tanpa berunding terlebih
- tahun 1877 Dato’ Maharaja Lela, Johol dahulu dengan Dato’ Bahaman
Dato’ Sagor, Pandak Indut dan - Disember 1875 pasukan - konflik antara kedua-duanya
Sepuntum dihukum gantung Yamtuan Antah berjaya menjadi lebihserius
sampai mati di Matang, Perak menawan Paroi dan membina - Dato’ bahaman menganggap
- Sultan Abdullah dan Ngah kubu di situ tindakan British sebagai
Ibrahim dibuang negeri ke Pulau - British berjaya menawan semula menceroboh kawasan serta
Seychelles di Lautan Hindi Paroi apabila dibantu oleh mengancam kedudukannya
- Raja Ismail dibuang negeri ke tentera Negeri-Negeri Selat c) Perlucutan Gelaran
Johor - Yamtuan Antah berundur ke - Hugh Clifford menganggap Dato’
- British tegas menghapuskan Bukit Putus dan seterusnya ke Bahaman sebagai penderhaka
kebangkitan di Perak Johor kerana enggan mematuhi arahan
menunjukkan keangkuhannya British
sebagai kuasa penjajah (iii)Kesan Penentangan - British memaksa Sultan Ahmad
- Dato’ Maharaja Lela menjadi - Maharaja Abu Bakar dari Johor melucutkan gelaran Dato’ Setia
simbol kepahlawanan orang menasihati Yamtuan Antah Perkasa Pahlawan Semantan
Melayu berdamai dengan British - tindakan British memalukan
- Mei 1876 Yamtuan Antah Dato’ Bahaman dan beliau
7.6 Yamtuan Antah berunding dengan Gabenor bersumpah menghalau keluar
Mempertahankan Kedaulatan Negeri-Negeri Selat iaitu William British dari Pahang
Seri Menanti Jervois

23
(iii) Peristiwa Penentangan - Sultan Wan Ahmad dipaksa oleh - William Cowie, Pengarah Urusan
- 16 Disember 1891 British British membayar 7200 dolar SBUB tidak berupaya
menangkap 3 orang pengikut setahun bagi menyelesaikan mengalahkan Mat Salleh lalu
Dato’ Bahaman kerana mengutip hutang tersebut menawarkan perdamaian dan
hasil hutan tanpa kebenaran pengampunan kepadanya
- tindakan British itu 7.8 Mat Salleh Menyanggah - April 1898 rundingan diadakan
menyebabkan Dato’ Bahaman SBUB (Teks m/s: 182-183) antara Mat Salleh dengan Cowie
dan pengikutnya menyerang di Menggatal
Balai Polis Lubuk Terua (i) Latar belakang - Antara syarat perjanjian adalah;
- peristiwa ini mencetuskan - nama sebenar Datu Mohammad - Mat Salleh dan pengikut diberi
perang Salleh bin Datu Batu pengampunan
- 26 Disember 1891 Hugh Clifford - dilahirkan di Inanam dan menjadi - penduduk Inanam yang melarikan
mengetuai pasukan 200 orang pemerintah Sungau Sugut diri semasa kekacauan
tentera untuk menawan semula - berketurunan Bajau dan Suluk dibenarkan kembali semula
Lubuk Terua tetapi tewas dalam - mewarisi sifat kepahlawanan dan - Mat Salleh dibenarkan mentadbir
pertempuran di Kelubi keberanian berperang daerah Tambunan
- Hugh Clifford berundur dan - kebangkitan Mat Salleh - Mat Salleh diminta melaporkan
meminta bantuan Singapura merupakan kebangkitan paling pergerakannya kepada SBUB
- Januari 1892 British memaksa besar dalam sejarah - SBUB tidak menepati janji
Sultan Wan Ahmad menamatkan penentangan di Sabah sebaliknya tahun 1899 SBUB
kebangkitan rakyat Pahang mengambil alih pentadbiran di
(ii)Faktor Penentangan Tambunan
- pasukan tentera dinamakan
“Gerakan Sultan” yang - Mat Salleh berasa tertipu dan
disertai oleh J.P.Rodger a) Perjuangan Jihad meneruskan penentangan
ditubuhkan - kebangkitan berpunca daripada dengan membina kubu di
semangat perjuangan jihad Kampung Teboh, Tambunan
- British membekalkan 200 pucuk
senapang dan 10 000 butir orang Sulu menentang Sepanyol - SBUB menyerang kubu Mat
peluru di selatan Filipina Salleh secara besar-besaran
- Sultan Wan Ahmad dilantik - Januari 1900 SBUB berjaya
mengetuai gerakan ini dan b)Peraturan Yang Membebankan menewaskan Mat Salleh
berjaya menawan 11 buah kubu - SBUB memperkenalkan - Mat Salleh terkorban
Dato’ Bahaman di Bentong peraturan baru di Sabah seperti
- Mac 1892 British sekali lagi amalan buruh paksa, cukai beras (iv)Kesan Penentangan
menyerang Lubuk Terua dan lesen perahu yang - perjuangan diteruskan oleh
membebankan rakyat pengikut Mat Salleh seperti Mat
- pejuang Pahang berundur ke
Kelantan dan Terengganu Sator dan Kamunta
c) Percubaan Berunding Gagal - Julai 1902 British berjaya
- di terengganu ulama’ Tok Ku
- Ogos 1895 Mat Salleh dan menamatkan kebangkitan Mat
Paloh menyemarakkan semangat
pembesar tempatan ke Salleh di Sabah sepenuhnya
pejuang Pahang berjihad
Sandakan untuk menemui
menentang British
Gabenor Beaufort, C.V.Creagh 7.9 Antanom Pahlawan Anak
- 14 Jun 1894 Dato’ Bahaman dan
- tujuan untuk berunding tentang Rimba Berjiwa Besar
100 orang pengikutnya
masalah cukai dan tindakan (Teks m/s: 184)
menawan Kuala Tembeling dan
kekerasan pegawai SBUB
Jeram Ampai
terhadap penduduk tempatan (i) Latar belakang
- British bertindak balas
- Mat Salleh dan pembesar- - nama sebenar Ontoros anak lelai
menghantar Kolonel Walker
pembesar tidak dilayan dan Antanom
untuk menawansemula Jeram
setelah menunggu selama 10 - ketua kaum Murut di Rundum
Ampai
hari beliau meninggalkan - dilahirkan tahun 1875
- Dato’ Bahaman, Tok Gajah dan Sandakan
Mat Kilau berundur ke Kelantan - ketika berusia 30 tahun Antanom
- pengunduran ini menandakan telah memimpin orang Murut
d)Perkampungan Di Bakar menentang SBUB yang menindas
berakhirnya perang menentang - Gabenor Beaufort menganggap
British di Pahang kaumnya
Mat Salleh mengancam
kepentingan SBUB (ii)Faktor Penentangan
(iv)Kesan Penentangan
- SBUB bertindak membakar dan
- Dato’ Bahaman dan pengikutnya memusnahkan kampung Mat a) Melarang Membuka Tanah Baru
memperlihatkan keberanian Salleh
menentang British - SBUB melarang mereka
- SBUB menawarkan hadiah 500 membuka tanah baru
- kedudukan British di Pahang dolar kepada sesiapa yang
tergugat dengan semangat - merasakan hak mereka
berjaya menangkap Mat Salleh diceroboh
patriotisme oleh pahlawan
Pahang - akibatnya mereka kekurangan
(iii)Peristiwa Penentangan beras
- kebangkitan ini berlangsung - Julai 1897 Mat Salleh mendirikan
selama 4 tahun iaitu dari 1891 – kubu di Ranau dan membakar
1894 b)Mengenakan Cukai Yang
Pulau Gaya Membebankan
- British terpaksa menanggung - November 1897 Mat Salleh
hutang yang banyak menyerang Ambong

24
- SBUB mengenakan pelbagai - Antanom dan 400 orang Murut kerajaan Turki Uthmaniyah
cukai yang membebankan terkorban dalam semasa Perang Dunia I tahun
seperti; mempertahankan Rundum 1914
- cukai kepala satu dolar setiap - penentangan ini dikenali sebagai - kerajaan Turki Uthmaniyah
orang ‘Kebangkitan Rundum’ menyeru umat Islam di seluruh
- cukai tanaman pindah sebanyak dunia berjihad menentang
50 sen setiap ekar (iv)Kesan Penentangan penjajah Barat
- cukai sebatang pokok kelapa - SBUB mengenakan tindakan - Tok Janggut menyahut seruan
untuk minuman tuak sebanyak tegas terhadap pengikut menentang British di Pasir Puteh
25 sen Antanom
- cukai tangkapan ikan besar - 8 orang kanan Antanom dibuang d)Pembayaran Cukai Yang
- cukai memelihara anjing daerah ke Kudat Menyusahkan
sebanyak satu dolar seekor - pengikut-pengikut yang lain - penduduk tempatan menghadapi
menjadi buruh paksa memasang masalah membayar cukai kerana
c) Menjadi Buruh Paksa kawat telegraf dari Kimanis pejabat bayaran cukai terletak
- orang Murut dijadikan buruh hingga ke Keningau jauh di bandar
paksa - SBUB mengarahkan orang Murut - Tok Janggut telah beberapa kali
- tujuan untuk membina jalan di bersumpah taat setia bagi pergi untuk membayar cukai
pedalaman dan memasang mengelakkan kebangkitan tetapi gagal
kawat telegraf antara Tenom seterusnya - mereka yang gagal membayar
dengan Rundum - orang Murut berpindah ke cukai akan ditangkap dan
pedalaman Kalimantan sebagai didenda
d)Menzalimi Keluarga tanda protes terhadap SBUB - penduduk tempatan marah
- suami isteri kaum Murut kepada British kerana sikap
dikehendaki tinggal berasingan 7.10 Tok Janggut Pejuang Jihad biadab pegawai British
di sebelah menyebelah tebing (Teks m/s: 187-189)
sungai (iii)Peristiwa Penentangan
- mereka dikenakan satu dolar (i) Latar belakang
setiap kali berkunjung - nama sebenar Haji Mat Hassan 28 April 1915
- jika mereka mempunyai dua bin Munas - Pegawai Daerah Pasir Puteh
orang anak, salah seorang akan - dikenali sebagai Tok Janggut menghantar Sarjan Che Wan
diambil SBUB untuk dijadikan kerana beliau menyimpan untuk menangkap Tok Janggut
buruh paksa janggut hingga ke paras dada kerana gagal membayar cukai
- dilahirkan tahun 1853 di - perbalahan berlaku
e) Menceroboh Kawasan Hutan Kampung Jeram, Pasir Puteh, menyebabkan Sarjan Che Wan
- SBUB menceroboh hutan untuk Kelantan mati ditikam oleh Tok Janggut
membina jalan - mendapat pendidikan pondok di
- Kaum Murut membantah kerana Kelantan dan Makkah 29 April 1915
mengikut kepercayaan mereka - mahir dalam ilmu persilatan - Tok Janggut, Engku Besar Jeram,
pencerobohan akan Penghulu Adam dan Che Sahak
- menetap di Kampung Nering,
mengganggu roh nenek morang Merbol mengetuai angkatan
Kelantan
mereka melancarkan serangan ke atas
- bekerja sebagai petani dan
Pasir Puteh
peniaga
(iii)Peristiwa Penentangan - mereka menduduki Pasir Puteh
- Antanom menyatukan orang selama 3 hari dan
(ii)Faktor Penentangan
Murut menentang SBUB dmi mengisytiharkan Pasir Puteh
menebus maruah mereka bebas daripada ancaman British
a) Peraturan Tanah
- Februari 1915 Antanom - Ungku Besar Jeram iaitu Tuan
- Tok Janggut menentang
menyerang Pensiangan dan Ahmad dilantik sebagai Raja
peraturan cukai tahun 1915 yang
membakar bangunan kerajaan Pasir Puteh
mewajibkan petani membayar
- Mac 1915 Antanom memimpin cukai tanah - Tok Janggut sebagai Perdana
kira-kira 600 orang Murut Menteri
menyerang Rundum dan berjaya b)Pengenalan Cukai Yang
memusnahkan pejabat Membebankan 9 Mei 1915
pentadbiran SBUB - British menawarkan hadiah
- petani dikehendaki membayar
- kejayaan itu menaikkan cukai seperti; sebanyak 500 dolar kepada
semangat perjuangan orang - cukai pokok kelapa berbuah sesiapa yang berjaya
Murut dan pengikut Antanom sebanyak 3 sen sepokok menangkap Tok Janggut dan
bertambah menjadi 900 orang - pokok pinang satu sen sepokok pemimpin kanannya
- Antanom membina kubu - sirih 5 sen sejunjung
pertahanan di Sungai Selangit - kerbau dan lembu sebanyak 20 23 Mei 1915
yang mengandungi 7 buah sen seekor - British membakar rumah Tok
rumah bawah tanah - peraturan ini membenakan Janggut dan pengikutnya kerana
- April 1915 SBUB menghantar rakyat enggan menyerah diri
400 orang tentera menyerang - Tok Janggut bertindak balas
kubu Antanom c) Perasaan anti-British menyerang Pasir Puteh
- pertempuran berlaku selama 6 - sentimen anti-British meningkat
minggu apabila Britain menyerang

25
24 Mei 1915 - 1924 peraturan tanah Marang, Kuala Telemong dan
- British menyerang Tok Janggut mewajibkan penduduk Kuala Berang
yang berkubu di Kampung Dalam mendaftar tanah mereka dengan - mereka mengisytiharkan perang
Pupuh, Saring bayaran sebanyak 2.50 sen terhadap British
- Tok Janggut terkorban seorang - mereka menduduki balai polis
- mayat Tok Janggut diarak ke dan bangunan kerajaan di Kuala
Pasir Puteh dan Kota Bharu d)Pengaruh Pemimpin Agama Berang serta mengibarkan
kemudian digantung songsang di - pemimpin agama berperanan bendera merah
Padang Balai Besar, Kota Bharu penting dalam kebangkitan anti- - British meminta bantuan Negeri-
selama 4 jam British di Terengganu Negeri Melayu Bersekutu
- kemudian dikebumikan di Pasir - Haji Abdul Rahman Limbong - pertempuran berlaku di Padang
Pekan menegaskan ‘tanah adalah hak Kacong
Allah dan rakyat bebas
(ii)Kesan Penentangan mengerjakannya tanpa perlu (iv)Kesan Penentangan
- Tok Janggut dan rakan-rakan membayar cukai kepada - seramai 12 orang petani
terkorban sebagai pahlawan kerajaan’ terkorban dan semua pemimpin
yang menentang kuasa penjajah - Haji Musa Abdul Ghani petani termasuk Haji Abdul
Barat menyifatkan peraturan British Rahman Limbong ditangkap
- semangat juang mereka bertentangan dengan syariah - tahun 1928 mereka dibicarakan
kebanggaan kita walaupun tewas Islam di Kuala Terengganu
di tangan British - Haji Abdul Rahman Limbong
(iii)Peristiwa Penetangan dijatuhi hukuman buang negeri
7.11 Haji Abdul Rahman ke Makkah atas tuduhan
Limbong Pejuang Tani Kebangkitan 1922 menghasut dan mencetuskan
(Teks m/s: 290-192) - petani di Kuala Telemong kebangkitan di Terengganu
menentang peraturan baru
(i) Latar belakang dengan membersihkan tanah
- nama sebenar Haji Abdul tanpa mengambil pas kebenaran
Rahman bin Haji Abdul Hamid - British menangkap 43 orang -------------------------------------------------
- dikenali sebagai Haji Abdul petani dan mendakwa mereka di ----
Rahman Limbong kerana beliau mahkamah
sering ke Limbong, Kemaman - Haji Abdul Rahman Limbong BAB 8 – KEBANGKITAN
untuk mengajar agama bertindak sebagai peguam SEMANGAT KEBANGSAAN
- beliau berjuang untuk membela - British gagal mematahkan UNTUK MENGANGKAT
nasib petani yang ditindas hujahnya bahawa tanah adalah MARTABAT BANGSA
- perjuangannya dikenalsebagai hak Allah dan bukan hak negeri - semangat kebangsaan
‘Kebangkitan Tani’ di - mahkamah menerima hujah dibangkitkan golongan
Terengganu tersebut dan membebaskan intelektual melalui akhbar,
mereka majalah dan penulisan kreatif
(ii)Faktor Penentangan - perjuangan semakin berkesan
Kebangkitan 1925 melalui penubuhan pertubuhan
a) Pas Kebenaran Yang - seramai 300 - 500 orang petani untuk perjuangkan hak dan
Membebankan berkumpul di Kuala Telemong kepentingan bangsa
- 1921 diperkenalkan Peraturan untuk bercucuk tanam
Tanah Baru - mereka membersihkan 200 ekar 8.1 Maksud Semangat
- petani yang ingin membuka tanah milik Tengku Nik Kebangsaan (Teks m/s: 199)
tanah dan bercucuk tanam perlu Maimunah dan 400 ekar tanah
- semangat kebangsaan atau
mendapatkan kebenaran dengan kerajaan
nasionalisme bermaksud
bayaran 50 sen - tindakan dilakukan kerana British perasaan cinta dan taat setia
- peraturan yang sama jika akan memberi konsesi tanah yang mendalam terhadap
menebang pokok dan mengutip tersebut kepada saudagar Cina bangsa dan tanah air
hasil hutan seperti daun nipah, - British mendesak Sultan - semangat berjuang menebus
buah salak, sagu, rotan dan daun Sulaiman supaya bertindak maruah bangsa
palas terhadap Haji Abdul Rahman
- semangat inilah mendorong kita
- membebankan hidup petani Limbong
berjuang membebaskan negara
yang sedia ada miskin - Haji Abdul Rahman Limbong daripada British untuk
menjelaskan kepada sultan membentuk negara merdeka dan
b)Penguatkuasaan Undang-Undang bahawa pentadbiran British di berdaulat
Binatang Buas daerah Kuala Berang menindas
- 1923 diperkenalkan Undang- rakyat 8.2 Perkembangan Negara Luar
Undang Kawalan Binatang Buas Memberi Inspirasi
yang melarang penduduk Kebangkitan 1928 Perjuangan
memburu binatang liar - British mengancam untuk (Teks m/s: 199-202)
- sesiapa yang ingkar dikenakan mengambil tindakan undang- - awal kurun ke-20 berlaku
denda sebanyak 500 dolar dan undang ke atas petani-petani gerakan kesedaran kebangsaan
senapang mereka akan dirampas yang enggan membayar cukai di Turki, Mesir, Jepun, China,
- ini menyebabkan seramai 1000 Filipina, India dan Indonesia
c) Peraturan Tanah Baru orang petani berhimpun di

26
- perkembangan ini memberi - keadaan ini membangkitkan menyampaikan suara yang
inspirasi kepada penduduk kesedaran rakyat Tanah Melayu menyeru dengan kebaikan …”
Tanah Melayu untuk menentang untuk menentang British - majalah ini memberi kesan besar
penjajahan British dalam perkembangan pemikiran
e) Gerakan Kesedaran Kebangsaan orang Melayu
a) Gerakan Kebangkitan Islam di Filipina - orang Melayu mula sedar
Timur Tengah - Jose Rizal memimpin perjuangan kepentingan pendidikan dan
- berlaku akhir kurun ke-19 rakyat Filipina menentang ekonomi mereka
- kebangkitan dosebabkan kuasa- penjajahan Sepanyol - antara seruan Al-Imam ialah;
kuasa Barat memecahbelahkan - Menubuhkan Liga Filipina untuk - menyeru orang Melayu
dan menguasai empayar Islam memajukan orang Filipina dan berpegang kepada al-Quran dan
Turki Uthmaniyah menuntut Sepanyol memberi Hadis
- pengaruh Barat di Turki layanan adil kepada rakyat - tekankan pentingnya ilmu
mencetuskan Gerakan Pan-Islam pengetahuan untuk mencapai
iaitu gerakan untuk menyatukan f) Gerakan Kesedaran Kebangsaan kejayaan
seluruh umat Islam dan India - menitikberatkan pengetahuan
menentang penjajahan Barat - gerakan dipimpin oleh Mahatma sejarah kerana banyak iktibar
- gerakan ini mempengaruhi dan Gandhi yang boleh dipelajari
menyatukan umat Islam di - tujuan untuk membebaskan India - menasihati ibu bapa supaya
negara-negara Timur Tengah, daripada penjajahan British memberikan pendidikan
India dan Asia Tenggara sempurna kepada anak-anak
termasuk Tanah Melayu untuk g)Gerakan Kesedaran Kebangsaan - menggesa kaum wanita diberi
menentang kuasa asing Indonesia peluang mendapatkan
- Soekarno menubuhkan Parti pendidikan
b)Gerakan Pemulihan Islam Mesir Nasional Indonesia untuk - mengetepikan adat resam dan
- gerakan ini turut mempengaruhi membebaskan Indonesia kepercayaan karut yang boleh
kebangkitan semangat daripada penjajahan Belanda menghalang kemajuan
kebangsaan di Tanah Melayu - tahun 1908 majalah Al-Imam
- tahun 1882 Mesir dijajah oleh 8.3 Gerakan Islah Mencetuskan dihentikan penerbitannya dan
British dan telah mencetuskan Kesedaran Kebangsaan diteruskan oleh akhbar lain
Gerakan Islah (Teks m/s: 203-204) seperti Neracha, Al-Ikhwan,
Pengasuh dan Saudara
- Gerakan Islah atau Gerakan
Kaum Muda menubuhkan
Pemulihan Islam ialah gerakan (i) Latar belakang -
Gerakan Islah di Tanah beberapa buah madrasah untuk
menyeru orang Islam berpegang
Melayu menyebarkan idea dengan lebih
kepada ajaran Islam sebenar
- awal kurun ke-20 semangat berkesan seperti Madrasah al-
berdasarkan al-Quran dan Hadis
kebangsaan dibangkitkan oleh Masyhur al-Islamiah di Pulau
juga menyeru umat Islam supaya
golongan pelajar berpendidikan Pinang, Madrasah al-Diniah
bersatu menentang penjajahan
di Universiti al-Azhar, Mesir Kampung Lalang di Padang
Barat di negara Islam
- tahun 1925 terdapat 80 orang Rengas dan Madrasah Il-Ihya
- gerakan ini dipelopori Sayid Assyariff, Gunung Semanggol di
Jamaluddin al-Afghani dan Sheikh pelajar dari Tanah Melayu di
universiti ini Perak
Muhammad Abduh
- pengaruh gerakan ini disebarkan - mereka terpengaruh dengan
idea pemulihan Islam oleh Sayid (iii) Tentangan Gerakan Islah
ke Tanah Melayu oleh pelajar - idea pembaharuan Kaum Muda
yang menuntut di Mesir setelah Jamaluddin al-Afghani dan Sheikh
Muhammad Abduh ditentang oleh ‘Kaum Tua’
kembali ke tanah air melalui akhbar ‘Suara Benar’ dan
- sekembali ke Tanah Melayu
mereka memulakan Gerakan ‘Lidah Benar’
c) Perang Rusia-Jepun
Islah di Tanah Melayu dan - Kaum Tua terdiri daripada
- tahun 1905 Jepun berjaya golongan ulama’ dan pegawai
mengalahkan Rusia dikenali sebagai ‘Kaum Muda’
- tokoh penting seperti Sheikh agama yang tidak menerima
- pertama kali dalam sejarah idea Islah Kaum Muda
moden sebuah negara Asia Muhammad Thani bin Jalaluddin,
Haji Abbas bin Muhammad Taha - mereka berpegang kuat kepada
berjaya mengalahkan kuasa adat dan agama Islam
Eropah dan Syed Sheikh Ahmad al-Hadi
- pertelingkahan antara mereka
- kejayaan ini menyemarakkan hanyalah perkara kecil yang
semangat negara-negara Asia (ii) Penyebaran Idea Gerakan
Islah tidak melibatkan perkara pokok
lain untuk menentang dalam agama Islam
penjajahan Barat - idea pembaharuan ‘Kaum Muda’
disebarkan melalui majalah ‘Al-
Imam’ (pemimpin) yang (iv) Tokoh Pelopor Gerakan
d)Gerakan Kesedaran Kebangsaan Islah di Tanah Melayu
China diterbitkan di Singapura tahun
- tahun 1911 berlaku Revolusi 1906
- tujuan diterbitkan adalah untuk; a) Syeikh Muhammad Tahir
China yang dipimpin oleh Dr. Sun Jalaluddin
Yat Sen “… mengingatkan mereka yang
lalai dan menjagakan mereka - lahir di Sumatera tahun 1869
- berjaya menumbangkan - berpendidikan di Makkah dan di
kerajaan Manchu dan yang tidur dan menunjukkan
mereka yang sesat dan Universiti al-Azhar, Mesir
menubuhkan sebuah negara
- menerbitkan majalah Al-Imam
republik China

27
- pernah dilantik sebagai Mufti - seorang pensyarah MPSI (i) Peranan
Negeri Perak - sentiasa menanamkan semangat Akhbar dan Majalah Melayu
b)Haji Abbas Muhammad Taha cinta akan bangsa dan negara - tahun 1930-an akhbar Melayu
- lahir di Singapura tahun 1885 kepada para pelajarnya mula menyuarakan isu sosial,
- berpendidikan di Makkah kedudukan ekonomi dan politik
- pernah dilantik sebagai kadi di (ii) Golongan Intelektual orang Melayu
kawasan Tanjung Pagar, Pendidikan Inggeris - akhbar berjaya menyemai
Singapura - berjuang menuntut hak orang semangat kebangsaan di
- menerbitkan akhbar Neracha Melayu dalam bidang ekonomi, kalangan masyarakat Melayu
pendidikan dan pentadbiran - melalui serua-seruan akhbar
c) Syed Sheikh al-Hadi - menubuhkan persatuan dan orang Melayu menubuhkan
- lahir di Melaka tahun 1862 bidang penulisan untuk persatuan untuk merintis
- mendapat pendidikan agama di memperjuangkan kepentingan pergerakan lebih tersusun
Terengganu dan di Pulau orang Melayu - antara peranan akhbar dalam
Penyengat, Riau - antara tokoh-tokohnya ialah Raja membangkitkan semangat
- sering berkunjung ke Makkah Chulan, Mohammad Eunos kebangsaan ialah;
dan Mesir Abdullah, Dato’ Onn Jaafar dan - mengkritik dasar British yang
Ishak Haji Muhammad tidak menguntungkan orang
- mendalami idea perjuangan
Melayu
Syeikh Muhammad Abduh
a) Raja Chulan - menyeru orang Melayu bersatu
- menerbitkan akhbar Al-Ikhwan
- mendapat pendidikan di Kolej dan menghapuskan semangat
dan Saudara
Melayu Kuala Kangsar kenegerian
- tahun 1924 dilantik menjadi Ahli - menuntut kedudukan yang lebih
8.4 Intelektual Mematangkan
Majlis Perundangan Persekutuan baik dalam bidang pentadbiran,
Perjuangan
- menggesa British meningkatkan ekonomi dan pendidikan
(Teks m/s: 205-206
taraf ekonomi orang Melayu dan - antara akhbar yang berpengaruh
- Gerakan Islah menimbulkan
menambah peluang orang sebelum Perang Dunia II ialah
kesedaran di kalangan
Melayu dalam perkhidmatan Warta Malaya (1930-1941) di
intelektual Melayu
kerajaan Singapura, Majlis (1931-1941) di
- tahun 1930-an golongan Kuala Lumpur dan Utusan
intelektual ini menyemarakkan Melayu (1939-1941) diterbitkan
kesedaran kebangsaan b)Mohammad Eunos Abdullah
- berpendidikan Inggeris di Raffles di Singapura
Institution, Singapura - akhbar-akhbar lain ialah;
(i) Golongan
- merupakan orang Melayu - Lembaga Melayu (1914-1931) di
Intelektual Pendidikan
pertama dilantik sebagai Ahli Singapura
Melayu
Majlis Perundangan Negeri- - Pengasuh (1918-1941) di Kota
- golongan ini lepasan Maktab Bharu, Kelantan
Perguruan Sultan Idris (MPSI), Negeri Selat
- Majalah Guru (1924-1941) di
Tanjung Malim, Perak - pernah bertugas sebagai Ketua
Kuala Lumpur dan Pulau Pinang
- terdiri daripada guru-guru Pengarang akhbar Utusan
- Al-Ikhwan (1926-1931) di Pulau
Melayu yang berperanan sebagai Melayu dan Lembaga Melayu
Pinang
pemimpin masyarakat - tahun 1926 menubuhkan
- Saudara (1928-1941) di Pulau
- MPSI disifatkan sebagai ‘The Kesatuan Melayu Singapura
Pinang
Cradle of Malay Nationalism’ - Fajar Sarawak (1930) di Sarawak
- Berganding bahu dengan c) Dato’ Onn Jaafar
golongan cerdik pandai agama - berpendidikan Inggeris di a) Akhbar Warta Malaya
untuk memajukan orang Melayu England dan Kolej Melayu Kuala
- diterbitkan di Singapura
dalam bidang ekonomi dan Kangsar
- pengarang pertamanya ialah
pendidikan - pernah menjadi pengarang
Dato’ Onn Jaafar
- Usaha ini menimbulkan akhbar Warta Malaya, Lembaga
- menyiarkan tentang keadaan
kesedaran untuk membebaskan Malaya dan Warta Ahad
sosioekonomi orang Melayu
Tanah Melayu daripada - tahun 1936 dilantik sebagai Ahli
- mendesak orang Melayu
penjajahan British Tidak Rasmi dalam Majlis
diberikan lebih banyak jawatan
- Antara tokoh nasionalis ialah Mesyuarat Negeri Johor
penting dalam perkhidmatan
Harun Aminurrashid, Ibrahim Haji kerajaan
Yaacob dan Abdul Hadi Hassan 8.5 Perjuangan Naionalisme
Melalui Mata Pena
b)Akhbar Majlis
a) Harun Aminurrashid (Teks m/s: 207-212)
- diterbitkan di Kuala Lumpur
- tokoh pejuang kebangsaan - akhbar dan majalah merupakan
media yang rapat dengan rakyat - pengarang pertamanya Abdul
lepasan MPSI Rahim Kajai
- merupakan guru yang - sesuai dijadikan saluran untuk
melahirkan kesedaran - mendedahkan kelemahan dasar
bersemangat kebangsaan British yang mengancam
- penulis yang aktif mempelopori kebangsaan
kedudukan orang Melayu
penulisan puisi bertemakan - melalui media idea tentang
perjuangan kebangsaan dapat - dianggap akhbar yang berani
semangat kebangsaan
disalurkan untuk bacaan semua
lapisan masyarakat c) Akhbar Utusan Melayu
- diterbitkan di Singapura
b)Abdul Hadi Hassan

28
- pengarang pertamanya Abdul - melaporkan berita tentang - tema ini menimbulkan kesedaran
Rahim Kajai kegiatan sosial dan ekonomi di kalangan orang Melayu
- menggesa orang Melayu orang India di Tanah Melayu - antara penulis cerpen yang
meningkatkan taraf ekonomi dan - juga peristiwa yang berlaku di terkenal ialah Abdul Rahim Kajai,
menubuhkan persatuan bagi negara India Ishak Haji Muhammad (Pak Sako)
memperjuangkan nasib bangsa - terdapat juga akhbar berbahasa dan Shamsuddin Salleh
dan tanah air Melayu diterbitkan oleh - cerpen yang terkenal seperti
masyarakat Jawi Peranakan Cerita Awang Putat oleh Abdul
Tokoh Akhbar Melayu - antaranya Jawi Peranakan, Rahim Kajai, Rumah Besar Tiang
Sekola Melayu, Taman Sebatang oleh Ishak Haji
a) Abdul Rahim Kajai Pengetahuan dan Tanjung Muhammad, Di Sini Kita
- seorang nasionalis yang Penagri Bukannya Orang Dagang dan
berjuang melalui bidang - tahun 1888 akhbar Sekola Siasat Yang Tiada Diminta oleh
kewartawanan Melayu diterbitkan dan dijadikan Shamsuddin Salleh
- digelar Bapa Kewartawanan bahan rujukan di sekolah Melayu - manakala novel pula seperti
Melayu
Hikayat Faridah Hanum oleh
- menjadi Ketua Pengarang akhbar Kesedaran Kebangsaan Melalui Syed Sheikh al-Hadi, Iakah
yang berpengaruh pada Penulisan Kreatif Salmah? Oleh Ahmad Rashid
zamannya seperti Warta Malaya, - semangat kebangsaan Talu, Melor Kuala Lumpur oleh
Majlis dan Utusan Melayu dibangkitkan melalui karya Harun Aminnurrashid, Putera
kreatif seperti puisi, novel dan Gunung Tahan dan Anak Mat
(ii)Kegiatan Persuratan di cerpen Lela Gila oleh Ishak Haji
Kalangan Orang Cina dan India - karya kreatif menjadi saluran Muhammad, Mari Kita Berjuang
untuk menyuarakan perjuangan oleh Abdullah Sidek dan Melati
a) Akhbar Orang Cina orang Melayu oleh golongan Kota Bahru oleh Abdul Kadir
- orang Cina terbitkan akhbar guru, penulis dan wartawan Adabi
sebelum Perang Dunia II
- antaranya akhbar Lat Pau, (i) Penulisan Puisi 8.6 Kesepakatan Menjamin
Nanyang Siang Pau, Sin Chew Jit - sebelum Perang Dunia II banyak Keutuhan Perjuangan
Poh dan Modern Daily News puisi bertemakan semangat (Teks m/s: 213-219)
- tahun 1881 akhbar Lat Pau kebangsaan dan disiar dalam
diterbitkan akhbar dan majalah - pertubuhan berperanan penting
- melaporkan tentang kegiatan - tujuan untuk menyuburkan dalam gerakan kesedaran
sosial dan ekonomi orang Cina di perasaan cinta akan bangsa dan kebangsaan
Tanah Melayu negara, menyeru rakyat merebut - pertubuhan di peringkat awal
- juga menyiarkan peristiwa yang peluang ekonomi dan bersifat kenegerian serta
berlaku di negara China mempertahan maruah bangsa memperjuangkan kepentingan
- terdapat juga akhbar berbahasa - antaranya: ekonomi dan sosial
Melayu yang diterbitkan oleh - puisi oleh Harun Aminurrashid - menjadi pendorong kepada
masyarakat Cina Peranakan seperti Tenaga Kaumku, kemunculan penubuhan bersifat
(Baba dan Nyonya) Mempertahankan Hak Kita dan pertubuhan
- antaranya akhbar Surat Khabar Perwira Melayu
Peranakan, Bintang Timor, - Abdul Samad Ahmad menulis (i) Kemunculan
Khabar Uchapan Baru dan puisi Serunai Pujangga, Kapal Pertubuhan Melayu
Bintang Pra Pranakan Tiada Nakhoda dan Hari - golongan wartawan dan akhbar
Kejatuhan Kita menimbulkan kesedaran politik
- tahun 1884 akhbar Bintang
- Muhammad Yusuf Harun menulis orang Melayu dan mendorong
Timor diterbitkan dan
puisi Dunia Yang Fana dan Di menubuhkan pertubuhan untuk
merupakan satu-satunya akhbar
Lautan Seberang perjuangkan hak dan
berbahasa Melayu yang berani
- puisi lainnya seperti Bangkitlah kepentingan mereka
melaporkan berita
oleh Omar Mustaffa, Seruan - antaranya;
pemberontakan Dato’ Bahaman
Kebangsaan oleh Melati Pahang,
di Pahang
Sedarlah oleh Mahmud Ahmadi a) Kesatuan Melayu Singapura
- tahun 1930 diterbitkan akhbar
dan Di Tengah Segara oleh (KMS)
Bintang Pranakan yang
Muhammad Yasin Maamor - menjadi peransang kepada
membicarakan hal ehwal
masyarakat Cina peranakan pemimpin di negeri-negeri
yang menunjukkan taat setia Melayu
(ii) Penulisan
kepada British sebagai - diasaskan tahun 1926 oleh
Novel dan Cerpen
pemerintah Tanah Melayu Mohammad Eunos Abdullah
- melaluinya kesedaran
- dianggotai golongan bangsawan,
kebangsaan dapat disampaikan
b)Akhbar Orang India kakitangan kerajaan, wartawan
kepada masyarakat lebih
- diterbitkan akhbar Ulaga Nesan, dan peniaga
berkesan
Tamil Nesan dan Tamil Murasa - tujuan penubuhan adalah untuk;
- karya-karya sastera ini
- pada 24 September 1924 akhbar - menggalakkan ahli berperanan
bertemakan semangat
Tamil Nesan diterbitkan di Kuala lebih besar dalam politik dan
perjuangan, nasib bangsa dan
Lumpur pentadbiran
semangat cintakan tanah air
- perjuangkan kemajuan orang
Melayu dalam bidang pendidikan

29
- menjadi wakil Melayu berurusan - menyarankan semua persatuan - perjuangan KMM bercorak radikal
dengan British bagi hal berkaitan Melayu memajukan orang kerana mengamalkan dasar tidak
dengan hak dan kepentingan orang Melayu di negeri masing-masing bekerjasama dan menyuarakan
Melayu - kongres ketiga tidak dapat pertentangan secara terbuka
- akhir tahun 1930-an banyak diadakan kerana Jepun telah terhadap British
persatuan bersifat kenegerian menyerang Tanah Melayu pada - mengadakan pakatan sulit
ditubuhkan seperti Persatuan tahun 1941 dengan Jepun untuk menentang
Melayu Perak (1937), Persatuan British
Melayu Pahang (1938), d)Persaudaraan Sahabat Pena - akhbar Warta Malaya digunakan
Persatuan Melayu Selangor - nama penuhnya ialah untuk membangkitkan perasaan
(1938), Persatuan Melayu Negeri Persaudaraan Sahabat Pena anti British dan memperjuangkan
Sembilan (1938), Persatuan Malaya (PASPAM) cita-cita KMM
Melayu Pulau Pinang (1937) dan - ditubuhkan tahun 1934 - tahun 1941 Ibrahim Haji Yaacob
Persatuan Melayu Kelantan - dikendalikan oleh akhbar dan 150 anggota KMM ditangkap
(1939) Saudara yang menyediakan oleh British dan dipenjarakan di
- lain-lain persatuan seperti ruangan untuk ahli-ahlinya Singapura
Persatuan Melayu Melaka (1937), menulis dan mengemukakan - mereka dibebaskan semasa
Persatuan Melayu Serawak pendapat pendudukan Jepun
(1939) dan Persatuan Melayu - cogan kata mereka ialah ‘Hidup - tahun 1942 KMM diharamkan
Johor (1939) Bahasa Hidup Bangsa’ oleh Jepun
- tujuan penubuhan untuk - menggalakkan ahli-ahlinya dari
meningkatkan ekonomi dan Tanah Melayu, Singapura, (ii)Pertubuhan Orang Cina dan
sosial orang Melayu Sarawak dan Sabah bertukar India
- dianggotai cerdik pandai Melayu pendapat - sebelum Perang Dunia II orang
yang berpendidikan Inggeris dan - tujuan untuk meningkatkan Cina dan India di Tanah Melayu
berkhidmat dengan British semangat dan kesedaran lebih menumpukan perhatian
- perjuangan bersifat sederhana kebangsaan di kalangan mereka kepada keadaan yang berlaku di
- menunjukkan taat setia yang - pada November 1934 negara asal
kuat kepada Raja-Raja Melayu mengadakan persidangan di a) Pertubuhan Orang Cina
dan bekerjasama dengan British peringkat kebangsaan yang - awal kurun ke-20 terdapat
- mendesak British memberi lebih pertama di Taiping, Perak beberapa pertubuhan orang Cina
banyak peluang kepada orang - berjaya menghimpunkan ahli di Tanah Melayu seperti Hsing
Melayu dalam pentadbiran dari seluruh Tanah Melayu Chong Hui dan Chung Ho Tang
kerajaan - semangat kenegerian dapat - menumpukan perhatian kepada
dipecahkan dan konsep negara China
b)Persatuan Melayu Selangor kebangsaan Melayu mula
- dipimpin oleh Tengku Ismail bin - terdapat juga orang Cina yang
terbentuk memberi perhatian kepada
Tengku Muhammad Yassin - persidangan seterusnya politik tempatan terutama oleh
- memperjuangkan; diadakan di Pulau Pinang, orang-orang Cina yang lahir di
- mendesak lebih ramai pegawai Singapura, Ipoh dan Seremban Negeri-Negeri Selat atau Cina
Melayu dalam kerajaan
Peranakan yang menjadi
persekutuan dan kerajaan negeri e) Kesatuan Melayu Muda (KMM) warganegara British
- keanggotaan askar Melayu - ditubuhkan tahun 1938 di Kuala
- menubuhkan angkatan laut dan Lumpur
- tahun 1900 Persatuan Orang
udara Tanah Melayu Cina Peranakan British telah
- merupakan pertubuhan Melayu
ditubuhkan oleh orang Cina
bersifat politik yang pertama di
c) Kongres Melayu Se-Tanah Peranakan yang berpendidikan
Tanah Melayu
Melayu Inggeris
- dipimpin oleh Ibrahim Haji
- tahun 1939 kongres yang - antara tokoh-tokohnya ialah Tan
Yaakob
pertama diadakan di Kuala Jiak Kim, Lim Boon Keng, Song
- pemimpin yang lain seperti Ong Siang dan Seah Liang Seah
Lumpur
Mustapha Hussain dan Ahmad
- dianjurkan bersama oleh - presiden pertama persatuan ini
Boestamam
Kesatuan Melayu Singapura dan ialah Tan Jiak Kim
- tujuan untuk menanamkan
Persatuan Melayu Selangor - antara pengasas utama
semangat perpaduan dan
- tujuan untuk mewujudkan persatuan ini ialah Lim Boon
kesedaran di kalangan orang
perpaduan kebangsaan di Keng
Melayu dan mempertahankan
kalangan orang Melayu - tujuan penubuhannya untuk
hak
- berjaya menghimpunkan wakil melindungi kepentingan orang
- berjuang membebaskan Tanah
daripada semua persatuan Cina Peranakan di Negeri-Negeri
Melayu daripada penjajahan
Melayu untuk berbincang Selat
British
memajukan bangsa Melayu - selain itu menggalakkan orang
- bercita-cita menyatukan Tanah
- tahun 1940 kongres kedua Cina Peranakan memperoleh
Melayu dengan Indonesia untuk
diadakan di Singapura pendidikan tinggi dan teknikal
mewujudkan Melayu Raya
- berjaya menarik lebih banyak - mereka juga menunjukkan taat
- kebanyakan anggotanya terdiri
penyertaan persatuan Melayu setia kepada British
daripada guru lepasan Maktab
termasuk dari Sarawak dan - antara tokoh golongan ini ialah
Perguruan Sultan Idris (MPSI)
Brunei Tan Cheng Lock

30
(i) Tan Cheng Lock
- lahir di Melaka
- berpendidikan Inggeris di Sekolah
Tinggi Melaka dan Raffles
Institution di Singapura
- tahun 1923-1934 telah dilantik
sebagai Ahli Tidak Rasmi Majlis
Perundangan Negeri-Negeri Selat

b)Pertubuhan Orang India


- terpengaruh dengan gerakan
kebangsaan di negara asal
sebelum Perang Dunia II
- tubuhkan persatuan dengan
tujuan melindungi kepentingan
orang India di Tanah Melayu
- awal kurun ke-20 golongan
cerdik pandai India yang
berpendidikan Inggeris
menubuhkan persatuan India di
bandar-bandar utama seperti
Taiping, Kuala Lumpur, Melaka,
Klang, Seremban dan Pulau
Pinang
- menjadi perintis kepada
pembentukan pertubuhan yang
menyatukan orang India di
Tanah Melayu
- tahun 1039 Persatuan India
Pusat Tanah Melayu ditubuhkan
- dipimpin oleh A.M.Soosay
- merupakan gabungan 12 buah
persatuan India dan 4 dewan
perniagaan India
- tujuan untuk memperjuangkan
hak dan kepentingan orang India
di Tanah Melayu

------------------ TAMAT
----------------------

31