Anda di halaman 1dari 15

#MesueseAurela

PROJEKT
LNDA: LETRSI

Analiz e veprs Vallja e yjeve e Lasgush


Poradecit.

Jeta e Lasgush Poradecit


Veprat e tij
Motivet kryesore t poezis lasgushiane
Tiparet e liriks s tij
Lirika filozofike: Gjeniu i anijes
Lirika e peisazhit: Poradeci
Lirika e dashuris: Vallja e Yjeve
Risit e poetiks s Lagushit
Origjinaliteti i tij
Moderniteti i tij
Prfundime.

#MesueseAurela

PIKAT E STUDIMIT

Lasgush Poradeci (Llazar


Gusho) u lind n
Pogradec n nj familje
q kishte ndihmuar
lvizjet patriotike.
Poradeci sht poeti lirik
q solli n letrsin
shqiptare nj ndjeshmri
t vecant t fjals,
poezis. Krijimtaria
poetike e tij dallohet n
tri aspekte kryesore: n
poezin filozofike,
patriotike dhe erotike.

#MesueseAurela

LASGUSH PORADECI

VEPRAT E TIJ

Lasgush Poradeci sht poeti i par modern shqiptar dhe nj nga


lirikt m t mdhenj shqiptar t shek. XX. Dy librat e tij
poetik Vallja e Yjeve dhe Ylli i zemrs u botuan n vitet 30.
Poezia e tij qndron larg s qeni romantike dhe e angazhuar n
krahasim me poezin e periudhs s Rilindjes Kombtare. Ajo
dallohet nga mendime t thella, ndjenja labirintike e ide t
fuqishme universale. Kjo poezi solli nj ndjeshmri t re n
letrsin shqiptare t viteve 30, nj krkim t thell gjuhsor t
forms e nj figuracion t rrall stilistik. N t gjitha poezit e
Lasgushit shprehet hapur koncepti se artisti i madh krijon pr
vete dhe misioni i artit t tij sht ti transmetoj lexuesit
knaqsi e mesazhe estetike.

Lasgushi nuk e ndan poezin n mnyr


skematike sipas motiveve kryesore, por n
baz t frymzimit dhe t konceptimit q ka
ai pr secilin cik. Aty dallohen poezit e
peisazhit, poezit e dashuris dhe poezit
filozofike. N thelb t gjitha poezit e tij jan
poezi meditative-filozofike. Krijimin e tij
Lasgushi e mbshtet n katr figurat
elementare: qiellin, dheun, ujin e zjarrin, t
cilat jan temat e prhershme t poezis s
tij.

#MesueseAurela

MOTIVET E POEZIVE T TIJ

Lirika filozofike

N lirikn filozofike poeti mediton se mundja e vdekjes


nuk arrihet duke ikur, por duke u ballafaquar me t. Kjo
ide qndrore e t tjera meditime poetike shpalosen n
triptikun e poezive simbolike t tij. N lirikat filozofik t
tij duket shum qart sistemi i ngritjes piramidale i
emocionit e i shprehjes gjuhsore. Ndr to mund t
prmendim: Zemra e Vdekjes, Gjeniu i anijes,
Lundra dhe flamuri, Vdekja e Nositit, Prjetsia etj.

#MesueseAurela

LIRIKAT E TIJ

Nj ndr lirikat filozofik m t arrira t


Lasgushit. Poezia sht e ndrtuar e gjitha n
bazn e simbolit. Vet gjeniu i anijs prfaqson
njeriun dhe anija jetn e njeriut. Gjat gjith
poezis poeti shfaq idet e tij n lidhje me jetn e
vshtirsit e saj, t cilat mund ti kaprcesh me
vullnet e dshir. Vet Poradeci indentifikohet
me figurn e gjeniut i cili nuk mposhtet para
sfidave por i prballon m fuqishm se kurr.

#MesueseAurela

GJENIU I ANIJES

LIRIKAT E TIJ

Lirikat e tij t peisazhit n pamje t par duken si


poezi prshkruese peisazhi, por n fakt ato jan
poezi, ku shfaqjet e jashtme jan shprehje t
trazimeve t brendshme shpirtrore. Duke
prdorur element natyror e t peisazhit poeti
shpreh dhimbjen e madhe njerzore e poetike
pr tema t caktuara.

#MesueseAurela

Lirikat e peisazhit

Kjo poezi sht nj poezi peisazhi, por n fakt


sht edhe poezi ku duket qart trazimi
shpirtror. Ndr lirikat m e njohur t tij
Poradeci, paraqitet nj pamje t veant e
vendlindjes s vet, e cila sht m dalluese. Poeti
ngjyros pamjen e vendlindjes s vet, duke
derdhur ngjyrat e nj qasjeje disi m faktike dhe
qensore. Nuk ka gj m t shtrenjt se
vendlindja pr individin.

#MesueseAurela

PORADECI

LIRIKAT E TIJ

Lasgushi i kndon dashuris, jo si emocion, por si fuqi themelore jetsore, si fuqi


toksore e qiellore. Te ato tingllon i vecant zri i tij, figuracioni origjinal dhe
variantet e ndryshme t ndjenjs s thell. Lasgushi shkruante vepra brilante pr
dashurin duke grshetuar magjin, erotiken, universalizmin, modernitetin dhe
njherazi frymn autoktone t mbshtetur tek poezia popullore e kultivuar. Erosi
jepet m shum n ujrat e ndrrs. N veprat e tij, ai prfshiu modernitetin duke
dhn pranin e pikturs, muziks n ndrtimin e lirizmit poetik dhe duke dhn
kshtu tiparet simboliste t krijimtaris s vet. N letrat shqipe deri te Poradeci nuk
ekzistojn projekte kaq t strholluara,
q krijojn nj pasqyrim aq t thell t erosit njerzor. Erosi sht i
projektuar m s teprmi n ujrat e ndrrs. Onirikja te Lasgush Poradeci
nuk sht vetm nj prosede letrare, por dhe nj model pjellor i njohjes, i
kuptimit t ekzistencs, nj piknisje pr prftimin e raporteve t uditshme
midis reales dhe ideales, individuales dhe kozmikes, vdekjes e jets dhe, mbi
t gjitha, midis erosit dhe qenies njerzore

#MesueseAurela

Lirikat e dashuris

VALLJA E YJEVE

Vallja e Yjeve sht klasifikuar te lirikat e


dashuris s Lasgush Poradecit, e cila ka nj
nntekst t fuqishm filozofik. Duke filluar pr
nga titulli (Vallja e Yjeve) e cila sht metafor
emrore. Lasgushi i kndon dashuris si fuqi
toksore, pra harmonizon jetn kozmike (yjet)
me jetn njerzore. Yjet jan burimi i energjis
s dashuris q ska mbarim.
#MesueseAurela

RISIT E POETIKS S LASGUSHIT

N vllimin Vallja e yjeve si rrallher n poezin shqipe vjen nj magji e pastr e


nj gjuhe simboliste e cila nprmjet renditjes logjike t mendimit objektiv-poetik
sjell fillesat e liriks moderne shqiptare. Tek Vallja e yjeve Lasgushi prpiqet n
mnyr t vazhdueshme pr reformimin e gjuhs s pastr shqipe. N vllimin
Vallja e yjeve shkrimtari jep nj gjendje vetdijeje konkrete prmes nj gjuhe t
ngjyrosur dhe simbolike. Poezia ishte tempulli shpirtror dhe meditativ i Lasgush
Poradecit. do ndjenj e pasqyronte n mnyr origjinale si p.sh: dashurin, t ciln
e ndjen dhe e kupton si nj fuqi t pashtershme. Rndsia e poezis s Poradecit
qndron n reformimin q ai i bri liriks n poezin shqipe si n form ashtu
edhe n prmbajtje. N nj periudh tepr t vshtir pr t ai nxori poemat
filozofike e erotike: Mbi ta, Kamadeva, Ekskursioni teologjik i Sokratit. Lasgushi
kshtu krijoi poetikn origjinale, n t ciln ngrihet nj univers emocionesh, idesh e
idealesh, n t ciln vendosi botn shqiptare. Me Lasgush Poradecin ndodh, n fakt,
nj modifikim struktural n retorikn e poezis shqipe. Nse deri te Poradeci
ligjrimi kishte nj patos t jashtm,nse mesazhi poetik konfigurohej n nj sasi t
madhe informacioni ttransmetuar lexuesit, prmes autorit t vllimit Vallja e
yjeve, lirika bhet,n radh t par, shprehja e nj gjendje vetdijeje konkrete,
prmes nj gjuheme ngjyrim afektiv.

ORIGJINALITETI I TIJ

Me veprat poetike Vallja e yjevedhe Ylli i zemrs, ai krijoi nj sistem


unik poetik. Poezia e tij pr gjuhn shqipe njeh figurn origjinale, formn e
re dhe ndjeshmrin e paprsritshme n letrsin ton. Ai prdor magjin
e gjuhs, tiparin themelor t letrsis moderne. Qllim ndoshta jo n vetvete
i poezis s tij, por i arritur, ishte vizioni sistemor mbi letrsin shqipe dhe
letrsin botrore, duke i par kto n nj bashklidhje funksionale me
njra-tjetrn. Ai proklamonte domosdoshmrin e nj vshtrimi trsor mbi
letrsin dhe t nj vepre n sintez, pra nj form dhe nj prmbajtje q
mund t arrihet vetm prmes intuits. Ai solli nj model krejt t ri t liriks
n poezin ton, duke e trajtuar at si problem filozofiko-estetik, ndaj dhe
zgjidhja q ai ofron prmes vargjeve sht absolute. Koncepti prej
reformatori mund t konceptohet bazuar n shenjn e veant t
ndjeshmris, q ai e sintetizon n form dhe prmbajtje. Lasgushi prdorte
gjuhn metaforike. Ai ia doli q nprmjet muzikalitetit t vargut
(aliteracionit, onomatopes, rimave) t realizoj tiparet stilistike t estetiks
simboliste. Gjithashtu mbshtetja n folklor sht prirje e till, por ndoshta
n nj kuptim m naiv. Autori n poezin e tij prdor fjal q lidhen me
dukurit dhe jo me sendet; reflekton perceptimin dhe jo vzhgimin apo
prekjen e tyre. Ai e refuzon gjuhsisht vendngjarjen dhe kohn e ndodhjes,
duke krijuar hapsira e shtrirje universale n poezin e tij.

MODERNITETI I TIJ

Lasgush Poradeci, duke br pjes n peizazhin modern


evropian, mbart edhe tipare moderne q do t dallohen n
jetn kulturore t kontinentit. Ligji q prcakton stilin e
konceptuar si vizion nuk gjenerohet nga subjekti apo tema e
veprs, dhe as nga gjuha artistike tradicionale. Me veprn e tij,
poezia shqipe njohu pranin e pikturs dhe muziks n
ndrtimin e lirizmit poetik m shum se doher m par.
Lasgush Poradeci na hap portn e nj jete t re n poezin
shqiptare, nj frisson nef, si pat thn Viktor Hygoi pr
veprat e Bodlerit, lind e rritet n lmin e kngs shqiptare nj
stil i ri, t cilin do ta krkosh m kot ndr poett e tjer
shqiptar, por m kot edhe ndr shkrimtart e huaj nga
shkaku i origjinalitetit q shquan kt poet djalosh. Kuteli ka
thn pr Lasgushin: Arti i tij i detyrohet vetm e vetm artitmjeshtr t veprs Lasgushiane, e cila prej shum vitesh e ka
robruar me bukurit e saj t pashoqe n literaturn shqipe
#MesueseAurela

PRFUNDIME

Me Lasgush Poradecin, lirika shqiptare mund t konsiderohet si nj


dukuri evropiane pr nga niveli i ligjrimit poetik origjinal. Ai paraqitet
si poet me shpirt modern dhe evropian. Tek universi poetik i L.
Poradecit hasim si te rrallkush n poezin shqipe, nj magji t pastr
t gjuhs shqipe, t forcave magjike t tingujve, q japin thirrjet e jets
nprmjet zanoreve; n radhitjen objektive njeriu, jeta, Zoti,prjetsia;
n radhitjen logjike gruaja-burri-androgjenia, t lidhur t gjith s
bashku nprmjet erosit, dashuris si thelb i jets, si dhe nprmjet
vdekjes si rruga drejt prjetsis, afektive nprmjet cilsimeve. Poezia e
Lasgush Poradecit sht krijuesja e nj hapsire kombtare, m s
shumti nga pikpamja gjuhsore. Idilet e prmallshme t nj jete t
pastr, mendimet filozofike, knga pr vendlindjen dhe posarisht pr
liqenin marrin jet n nj mjedis morfologjikisht t pastr shqiptar.
Gjuha shqipe sht vetdija e ndrdija e tij dhe e gjith kombit shqiptar.

#MesueseAurela