Anda di halaman 1dari 13

1-HYRJE n Biologji

Biologjia Shkenca q studion Jetn


Jeta u shfaq mbi 3.5 bilion vjet m par. Organizmat e par (qeniet e gjalla) kan qen nj qelizore. Jeta
n Tok (ter) ekziston vetm prej disa miliona vjetsh. Organizmat me kalimin e kohs kan ndryshuar
(evoluan). Organizmat e rinj u shfaqn nga llojet m t vjetra. Sot ka me miliona LLOJE (specie).
Ata banojn pothuajse n do rajon t Toks.

far sht Biologjia?


Biologjia sht shkenca q studion qeniet e gjalla.
Qeniet e gjalla jan emrtuar organizma. Tek organizmat bjn pjes bakteriet, protistt, krpudhat, bimt
dhe kafsht.

Karakteristikat e qenieve t gjalla


T gjitha qeniet e gjalla kan disa karakteristika t prbashkta:
1. Qeniet e gjalla jan t ndrtuara nga Qeliza - njsia baz e strukturs dhe e funksionit.
2. Qeniet e gjalla ruajn nj Mjedis t brendshm t qendrueshm.
3. Qeniet e gjalla karakterizohen nga Aftsina pr Riprodhim.
4. T gjitha qeniet e gjalla i trashegojn tiparet e tyre, sepse kan nj Kod Gjenetik Universal
(ADN).
5. Si grup, qeniet e gjalla Evolojn, pra ndryshojn me kalimin e kohs.
6. Qeniet e gjalla u prgjigjen ngacmimeve q vijn nga Mjedisi ku jetojn.
7. Qeniet e gjalla marrin dhe prdorin Lnd dhe Energji.
8. Qeniet e gjalla rriten dhe Zhvillohen.
KARAKTERISTIKAT E ORGANIZMAVE
1. T gjith organizmat jan t ndrtuara nga Qelizat.
Qelizat jan njsit m t vogla t gjalla t nj organizmi. T gjitha organizmat jan t ndrtuara dhe
zhvillohen nga qelizat. T gjitha qelizat prmbajn nj lnd t gjall q quhet citoplazma.
Disa organizma jan t prbr vetm nga nj qeliz (organizma njqelizore). Kjo qeliz zakonisht sht
identike me qelizn prindrore.
Organizmat shumqelizore
Shumica e organizmave jan t prbr nga
shum qeliza (organizmat shumqelizore).
Qelizat jan n proces
diferencimi (i
nnshtrohen diferencimit). Qelizat jan shum
t organizuara. Qelizat n organizmat
shumqelizore. N organizmat shumqelizore,
shum qeliza jan t specializuara pr t kryer
funksione specifike.
Qelizat jan
gjithmon shum t vogla. Madhsia e
organizmave shumqelizore varet nga numri i
qelizave dhe NUK varet nga madhsia e tyre
(qelizave).
N prbrje t qelizave ka molekula
komplekse, si p.sh. enzimat dhe proteinat q

marrin pjes n proceset kryesore pr vazhdimsin e jets s gjallesave. N sendet pa jet, kto molekula
komplekse mungojn.
Qelizat prmbajn struktura t specializuara (organele) t cilat kryejn proceset jetsore t tyre.
Ekzistojn shum lloje qelizash t ndryshme. T gjitha qelizat jan t mbuluara nga nj membran
plazmatike. Qelizat prmbajn nj komplet t plot instruksioni gjenetik q quhet ADN (informacion
gjenetik).
2. Teoria pr ruajtjen e qendrueshmris s brendshme (Homeostaza)
Organizmat duhet t ruajn nj gjendje shum t qendrueshme t kushteve t brendshme t tyre
(prbrjen kimike dhe fizike) HOMEOSTAZN, pavarsisht nga prbrja dhe ndryshimet q
ndodhin n mjedisin e jashtm ku ato jetojn, edhe pse shkmbejn me t vazhdimisht lnd.
Duhet t ruhet: temperatura, prmbajtja e ujit, prmbajtja e kimikateve, etj.
3. Riprodhimi
T gjith organizmat prodhojn organizma t rinj t ngjashm me veten e tyre prmes procesit t
RIPRODHIMIT. Riprodhimi nuk sht i rndsishm pr mbijetesn e individit, por sht i rndsishm
pr vazhdimsin e llojit (species)
Riprodhimi dhe trashgimia
Organizmat e transmetojn informacionin trashgues ADN-n) te pasardhsit e tyre prmes procesit t
TRASHGIMIS.
Riprodhimi seksual
Prmes riprodhimit seksual ndodh kombinimi i informacionit trashgues i dy organizmave t ndryshm
t t njejtit lloj.
Qeliza vez dhe spermatozoidi formojn zigotn (vezn e pllenuar).
Zigota prmban informacionin trashgues t t dy prindrve.
Riprodhimi aseksual
Prmes
trashgues

riprodhimit aseksual ndodh kalimi i informacionit


nga nj organizm q ndahet, zakonisht njqelizor, n dy
organizmat njqelizor q formohen pas ndarjes. Qelizat e
organizmave njqelizor q formohen pas ndarjes kan
informacion trashgues t njejt.
Informacioni gjenetik i dy organizmave njqelizor q formohen
ndarjes i prket vetm nj prindi.

pas

4. ADN-ja dhe trashgimia


Informacioni gjenetik n t gjitha qelizat sht prqendruar tek Acidi
Deoksiribonukleik (ADN).
ADN
prmban instruksionet pr tiparet n pjest e tij q quhen GJENE.
ADN prmban informacionin gjenetik pr sintezn e PROTEINAVE q jan strukturat ndrtuese m t
rndsishme pr jetn.
ADN n qelizat e trupit (QELIZAT SOMATIKE) sht e njejt.

5- Evolucioni
Popullatat e organizmave ndryshojn (evoluojn) me kalimin e kohs nga njera brezni (gjenerat), tek
tjetra. Aftsia e qenieve t gjalla pr tu prshtatur me mjedisin e tyre prmes procesit t ndryshimit, nga
nj brezni tek tjetra prbn thelbin e evolucionit.
Formimi i llojeve
Si kan mundur t formohen t gjitha llojet (SPECIET) e sotme t qenieve t gjalla?
Przgjedhja e Karakteristikave t dobishme
Karakteristikat e dobishme q shfaqen te gjallesat przgjidhen dhe pasohen (tejohen) te pasardhsit.
Shpjegoni pse organizmat duken dhe sillen sipas asaj q ato bjn?
Ofroni nj shpjegim q ndihmon pr zbulimin (eksplorimin) e marrdhnieve mes grupeve t
ndryshme t organizmave.

Przgjedhja natyrore (Seleksioni natyror)


Przgjedhja natyrore (Seleksioni natyror) sht forca lvizse e evolucionit.
Organizmat q kan tipare t caktuara t favorshme jan m t aft pr tu riprodhuar m me sukses se sa
organizmat q nuk i kan kto tipare.
Przgjedhje natyrore quhet mbijetesa e organizmave me tipare m t favorshme, e cila shkaktohet
nga nj ndryshim gradual n popullata pas shum breznive (gjeneratave).
Przgjedhja natyrore sht quajtur edhe "mbijetesa e m t fortit.
6. Ndrvarsia e organizmave
Ndrvarsia e organizmave me njeri-tjetrin dhe me mjedisin e tyre sht objekt i EKOLOGJIS.
Insektet dhe lulet jan t ndrvarur nga njeri-tjetri pr ushqim dhe pjalmim.
Zhvillimi me ndrvarsi quhet KOEVOLUCION.
T gjith organizmat kan nevoj pr substanca t tilla, si: ushqime, uj dhe gaze q i marrin nga mjedisi.
Qendrueshmria (Stabiliteti) i mjedisit varet nga funksionimi i shndosh i organizmave n kt
mjedis.
Ngacmueshmria
Organizmat e gjall u prgjigjen ngacmimeve (stimujve) q marrin nga mjedisi i jashtm.
Organizmat e gjall zbulojn dhe u prgjigjen ngacmimeve q marrin nga ndryshimi i drits,
nxehtsis, tingujve, kontakteve kimike dhe mekanike.
Organizmat e gjall u prgjigjen ngacmimeve prmes Kordinimit.
7. Lnda, Energjia dhe Organizimi
Qeniet e gjalla jan shum t organizuara.
Qeniet e gjalla krkojn nj furnizim konstant me energji pr t ruajtur funksionimin e tyre t
rregullt.
Energjia
3

Trsia e reaksioneve kimike n qeliza q shndrrojn nj molekul n nj tjetr, pr tu ruajtur ose pr tu


prdorur menjher n nj tjetr reaksion kimik ose si nj produkt, quhet metabolizm.
Energjia e liruar gjat proceseve metabolike shrben q qeniet e gjalla t ruajn organizimin e tyre
molekular dhe qelizor, t rriten dhe t riprodhohen.
Energjia pr organizmat e gjalla vjen nga DIELLI
E gjith energjia pr organizmat e gjalla vjen nga DIELLI (drejtprdrejt ose trthorazi).
Procesi prmes t cilit disa organizma kapin energjin e diellit dhe e transformojn at n energji kimike
q mund t prdoret nga qeniet e gjalla sht Fotosinteza.
Organizmat vetushqyese (Autotrofe)
Organizmat q i prodhojn vet lndt e tyre ushqyese quhen organizma vetushqyese ose organizma
autotrofe.
Organizmat vetushqyese q prdorin energjin diellore (fotosintezn) pr t marr energjin e nevojshme
quhen organizma fototrofe.
Organizmat vetushqyese e shndrrojn H2O dhe CO2 n sheqer dhe O2.
Organizmat vetushqyese q prdorin energjin e proceseve t ndryshme kimike pr t marr energjin
e nevojshme quhen organizma kimiotrofe.
Organizmat jetrushqyese (Heterotrofe)
Organizmat q duhet t marrin ushqime nga mjedisi pr t prmbushur nevojat e tyre t
energjis jan quajtur organizma jetrushqyese (Heterotrofe).
Sipas mnyrs q e sigurojn energjin, organizmat e gjall mund t jen:
(1) Bimngrns ose herbivor (Konsumator t vetushqyesve ose autotrofve;
(2) Mishngrns ose karnivor (Konsumator t jetrushqyesve ose heterotrofve;
(3) Gjithkangrns ose omnivor (Konsumator q ushqehen njkohsisht si bimngrns ose
herbivor apo edhe si mishngrns ose karnivor.
8- Rrritja dhe Zhvillimi
Rritja e organizmave t gjalla ndodh si rezultat i ndarjes dhe zmadhimit t qelizave.
Ndarja e qelizave sht procesi gjat t cilit ndodh formimi i dy qelizave nga nj qeliz ekzistuese
(paraardhse). Qelizat e reja zmadhohen dhe piqen. Kur nj qeliz rritet deri n nj mas, saq siprfaqja
e saj nuk sht e mjaftueshme pr vllimin e saj, athere ajo ndahet.
Rritja, sht nj nga veorit e gjallesave. Rriten edhe objekte pa jet. Por aftsin pr tu rritur e kan
dhe objekte t tjera pa jet. Kshtu, n shpellat nntoksore, gjenden disa formacione shkmbore, t
quajtura stalaktite. Stalaktitet vazhdimisht rriten e marrin forma t ndryshme. Rritja e stalaktiteve
sht proces i pakontrolluar. Rritja e stalaktiteve bhet nga depozitimi i kriprave t tretura n ujrat
nntoksore. Kjo rritje nuk sht e kontrolluar. Sa m shum kripra t tretura t ken ujrat
nntoksor, aq m t mdha bhen stalaktitet. Kjo rritje vazhdon pambarim, pa u kufizuar nga koha q
kalon. Kriprat q depozitohen n masn e stalaktiteve nuk shndrrohen si ushqimet n trupin e
gjallesave. Ato mbeten prsri po ato kripra, por t kristalizuara n prbrje t stalaktiteve.
Te sendet pa jet zhvillimi mungon.
Rritja e gjallesave sht nj proces i kontrolluar
Por n dallim nga rritja e pakontrolluar tek objektet pa jet, te gjallesat, rritja dhe veprimtarit e tjera
jetsore jan procese t kontrolluara q nuk kryhen n mnyr spontane
Rritja e gjallesave kryhet prmes nj procesi t kontrolluar, ku lndt e marra nga mjedisi
shndrrohen n lnd karakteristike pr vet gjallesat.

Rritja te gjallesat sht e kontrolluar: keci rritet pr nj koh t caktuar dhe bhet normalisht sa prindrit
e tij, dhe jo sa nj lop.
Trupi yn, p.sh. i shndrron ushqet q marrim, n lnd t reja pr rritjen e kockave, muskujve etj.
Zhvillimi
Cikli i jets s gjallesave
do gjalles lind, rritet, arrin
moshn
e
pjekuris,
riprodhohet dhe vdes. Kshtu
ndodh pr do njeri, pr do
kafsh dhe pr do bim.
Gjith periudha e kohs, nga lindja deri
n vdekjen e nj gjallese, quhet cikli i
jets.
Pr sendet pa jet, procese t tilla t jets
s tyre nuk ka.
Tipat
e
Zhvillimi nj gjallese
plotsisht me prindrit e

zhvillimit
quhet zhvillim i drejt kur pasardhsit e sapolindur ngjajn
rritur.

Zhvillimi nj gjallese quhet zhvillim i zhdrejt (me metamorfoza) kur pasardhsit e


sapolindur nuk ngjajn me prindrit e rritur, por kalojn disa faza zhvillimi deri sa
marin pamjen e tyre.

Nivelet e organizimit t Jets


Jeta sht e organizuar n disa nivele:
n nivel Atomik
n nivel Molekular
n nivel Organelesh
n nivel Qelizash Jeta fillon ktu
n nivel Indesh
n nivel Organesh
n nivel Sistemesh
5

n nivel Organizmi
n nivel Popullate
n nivel Komuniteti
n nivel Ekosistemi
n nivel Biosfere
Nivelet e organizimit t Jets

Qeniet e gjalla kan disa nivele t


organizimit t tyre
1. Niveli i par dhe m i thjesht i
organizimit t s gjalls, sht niveli
kimik.
Organizimi kimik i sistemeve t gjalla
fillon me atomet, t cilat prbjn
blloqet
themelore
ndrtuese
t
elementve
kimik.
Atomet
e
elementeve kimike lidhen n molekula.
Pr organizmat e gjalla ky nivel
prfaqsohet kryesisht nga tipat e
lndve organike m t specializuara:
karbohidratet, lyrat, proteinat, ADN
dhe ARN.

2. Niveli i dyt, i organizimit t s gjalls, sht niveli qelizor. Qeliza sht njsia baz e ndrtimit dhe e
funksionit t gjallesave. Ajo sht pjesa m e vogl dhe m e thjesht e lnds s gjall q mund t
kryej gjith veprimtarit e nevojshme pr jetn. Qeliza nga ana e saj prbhet nga disa pjesza q quhen
organele (p.sh., kloroplaste, mitokondri etj.). Organelet qndrojn t zhytur n citoplazmn e qelizs.
3.Niveli i tret i organizimit t s gjalls, mbi bazn e nivelit qelizor, sht niveli
indeve.
Indet jan kombinime grupe qelizash me ndrtim dhe funksion t njjt. Kshtu, p.sh. te njeriu, qelizat
muskulore grupohen duke formuar indin muskulor, qelizat mbuluese ( epiteliale ) formojn indin
mbulues ( indin epitelial).
Indet jan karakteristik e shumics s organizmave shumqelizor.
Organizmat njqelizor, duke u ndrtuar vetm nga nj qeliz, nuk kan inde.
4-Niveli i katrt i organizimit t s gjalls, mbi bazn e nivelit t indeve, sht niveli organeve.
Organet jan pjes t trupit t nj organizmi t formuara nga grupime t indeve t ndryshme q
punojn s bashku pr t kryer nj funksion t caktuar. Kshtu, p.sh. organi mushkri sht i ndrtuar nga
indi nervor, nga indi muskulor etj.
6

5.Niveli i pest i organizimit t s gjalls, mbi bazn e organizimit t organeve, sht niveli sistemeve t
organeve. do funksion i rndsishm biologjik, si p.sh. tretja e ushqimeve, qarkullimi i gjakut etj.
kryhet nga disa grupe indesh dhe organesh q quhen sisteme t organeve. do sistem i organeve
prbhet nga disa organe q punojn s bashku pr t kryer plotsisht nj funksion biologjik.
Kshtu p.sh. sistemi i qarkullimit t gjakut te njeriu prbhet nga disa organe, si: zemra, arteret, venat
etj.. Ndr sistemet e tjera t organeve te njeriu prmendim: sistemin e tretjes, sistemin nervor, sistemin
muskulor, sistemin e frymmarrjes etj.
6.Niveli i gjasht i organizimit t s gjalls, mbi bazn e sistemeve t organeve, sht niveli organizmit.
Duke funksionuar s bashku me nj saktsi t admirueshme, sistemet e organeve s bashku formojn
nj organizm kompleks shumqelizor.
7.Niveli i shtat: Grupet e individve t nj lloji q jetojn n nj territor t veant (p.sh., ketrat gri n
nj pyll) prbjn nj popullat.
8.Niveli i tet: Popullatat e llojeve t ndryshme t nj territori t veant q bashkveprojn ndrmjet
tyre prbjn nj komunitet.
9.Niveli i nnt: Nj komunitet s bashku me mjedisin e tij fizik prbn nj ekosistem.
10Niveli i dhjet: Pjest e kores s Toks, t ujrave dhe t atmosfers t banuar nga organizmat e
gjall prbjn bosfern.
METODA SHKENCORE
Fazat e metods shkencore
Vrojtimi FAZA 1
Prdorni pes shqisat tuaja pr t perceptuar objekte ose ngjarje.
Formulimi i Pyetjes.
Duke u bazuar n vzhgime, mund t lindi nj ose m shum pyetje.
Formulimi i Hipotezs FAZA 2
Nj pohim sht i testueshm n qoft se provat q mblidhen ose e mbshtesin ose nuk e mbshtesin
at.
Nj pohim nuk mund t provohet kurr jasht do dyshimi.
Shpesh pohimi duhet t prpunohet dhe t rishikohet.
Hipoteza
sht nj pohim i br m par q varet nga rezultatet q do t merren nga testimi i hipotezs.
Shpesh shkruhet n formn e nj tokfjalshi: "nse-ather .
Eksperimentimi FAZA 3
Eksperimenti sht testimi i nj hipoteze apo parashikimi q fillon me mbledhjen e t dhnave n
kushte t kontrolluara - kryerjen e nj eksperimenti t kontrolluar.
Eksperimenti bazohet n nj krahasim t nj grupi kontrolli me nj grup eksperimental.
T dy grupet e provs jan t njejt, me prjashtim t nj faktori (variablit t pavarur).
Vzhgimet dhe matjet merren pr nj faktor t veant (variabli i varur) n t dy grupet.
Rezultatet varen nga variabli i pavarur.
Matjet
Matjet prfshijn t dhnat sasiore q mund t maten me numra dhe / ose t dhna cilsore (informacion
q nuk sht nj numr).
Mostrat
7

Teknik e prdorimit t nj pjese t vogl (e nj mostre), pr t prfaqsuar t gjith popullatn.


Mbledhja e t Dhnave FAZA 4
Prfshin vzhgime dhe matje t bra (t dhnat) n mnyr sistematike.
Grafikt, listat, tabelat ose hartat
Analiza e t Dhnave FAZA 4- vazhdim)
T dhnat e mbledhura dhe t organizuara duhet t analizohen.
Procesi i prcaktimit tregon nse t dhnat jan t besueshme apo nse e mbshtesin apo
nuk mbshtesin nj hipotez apo parashikim.
Prfundimet FAZA 5
Prfundimet (Konkluzionet) dalin mbi bazn e fakteve, dhe jo t vzhgimeve.
Konkluzionet shpesh formulohen mbi bazn e t dhnave t mbledhura nga nj studim apo
eksperiment.
Konkluzionet duhet t mbshtesin hipotezn.
Konkluzionet duhet t ritestohen.

Komunikimi FAZA 6
Shkenctart duhet t ndajn rezultatet e studimeve t tyre me shkenctar t tjer (kolegt).
Shkenctart duhet t publikojn gjetjet e tyre n revista.
Shkenctart duhet t prezantojn gjetjet e tyre n takime shkencore.
Shkenctart duhet t jen t paanshm.
Ata nuk duhet t ngacmojn me t dhnat e tyre.
Shkenctart duhet t publikoj vetm idet e tyre prmes raportit t testimeve dhe provave.
Komunikimi
Shkmbimi i informacionit sht thelbsor pr procesin shkencor.
Informacioni shkencor duhet ti nnshtrohet
ekzaminimit dhe verifikimit nga shkenctar t tjer.
Informacionit i lejon shkenctart t bazohen mbi punn e t tjerve.

Theoria
Nj teori mund t formulohet vetm pasi ajo t jet provuar dhe mbshtetur m t dhna t shumta
eksperimentale.
Teoria sht nj pohim i gjer dhe i plot i asaj q mendohet se sht e vrtet.
Teoria mbshtetet me prova e t dhna t shumta.
Teoria i lidh s bashku hipotezat q kan lidhje me t.
Ligji
Ligji sht nj deklarim i shkurtr i faktit q shpjegon nj veprim ose grup veprimesh, si
p.sh. Ligji i gravitetit.
Ligji pranohet se sht i vrtet.
Ligji pranohet se sht universal.
Ligji mund t shprehet si nj ekuacion matematike p.sh. E = mc2

MIKROSKOPI
Mikroskopi sht nj nga pajisjet zmadhuese m t rndsishme q prdoret pr studimin e s gjalls.
Ai shrben pr ti vrojtuar t zmadhuara objektet e vogla q nuk dallohen me sy t lir (pa mjete
zmadhuese).
Me ndihmn e mikroskopit merren shmbllime t zmadhuara t objekteve t ndryshme, t
qelizave, t pjesve ndrtuese t qelizave, t mikroorganizmave etj.
Ka kaluar nj koh shum e gjat, q nga viti 1665 kur Robert Huk me ndihmn e nj mikroskopi t
thjesht vrojtoi qelizat e para n tapn e prgatitur nga lvorja e drurve.
Prsosja e ksaj pajisjeje zmadhuese, sigurisht ndihmoi edhe n sqarimin e mjaft mistereve t
ndrtimit dhe funksionimit t qelizave.
Tipet e mikroskopve
Mikroskopt, n vartsi t burimit t drits s tyre q prdorin pr ndriimin e objektit q studiohet,
grupohen n disa llojesh:
- mikroskop me drit,
9

- mikroskop elektronik dhe


- mikroskop elektronik me skanim.
Mikroskopi me drit
Mikroskopi me drit,
sikurse e kuptohet, prdor
dritn pr t dhn pamjen
e zmadhuar t objekteve
t vogla e t padukshme
me sy t lir.
Mikroskopi i thjesht me
drit ka vetm nj thjerrz
(lente) zmadhuese.
Mikroskopi i zakonshm
me drit ka dy ose m
shum
thjerrza
zmadhuese.
Mikroskopi shkollor
Te mikroskopi shkollor
nj thjerrz gjendet te
zmadhuesi ku vendoset
syri (okulari).
Nj thjerrz tjetr sht
n pjesn ballore (n maj) t do zmadhuesi t objekteve (objektivi).
Skema e marrjes s shmbllimit me mikroskop
Zmadhimi i mikroskopit
Rritja e shembellimit te objekteve deri n madhsin e dukshme sht quajtur zmadhim.
Kur zmadhuesi ku vendoset syri (okulari) zmadhon 10x dhe zmadhuesi i objektit (objektivi) me t
cilin vrojtohet nj objekt zmadhon p.sh. 15x, ather zmadhimi i prgjithshm i pamjes s objektit
sht 150x (10 x 15X = 150X).
Mikroskopt m t mir me drit arrijn ta zmadhojn nj objekt rreth 2000 her, krahasuar me
madhsin e tyre reale.
Kjo do t thot se n qoft se kpucn tuaj e mendoni t zmadhuar 2000 her, ather ajo do t bhej
m e madhe se sa nj fush futbolli.
Aftsia pr t treguar detaje t objektit q vrojtohet sht quajtur rezolucion.
Edhe lupa e dors me nj thjerrz (lente) zmadhuese konsiderohet si nj mikroskop i thjesht.
Mikroskopi elektronik
Studimi i organeleve t qelizs krkon nj fuqi m t madhe zmadhuese nga ajo q ka mikroskopi
me drit.
Pr kt qllim shrbejn mikroskopt elektronik q jan nj nga produktet e rndmishme t
prparimit t teknologjis s mikroskopve.
Te mikroskopi elektronik n vend t tufs s drits q prdoret te mikroskopi me drit, prdoret
tufa e elektroneve.
Tufa e elektroneve bn q t vrojtohen edhe struktura m t vogla se sa ato q mund t arrihen t
vrojtohen me mikroskopin me drit.
Fuqia zmadhuese e mikroskopit elektronik llogaritet rreth 250 000 her ose rreth 125 her m shum
sesa mikroskopi me drit. Me kt fuqi zmadhuese arrihet t merren pamje edhe pr objekte t tilla si,
molekulat e proteinave.
Objektet q fotografohen me mikroskop elektronik jan shum t holl, gati sa nj shtres
qelizore.
10

Mikroskopi elektronik me skanim


Pr ti par fotografit e objekteve mikroskopike t zmadhuara n tri prmasat (n tri dimensionet),
prdoret nj tip mikroskopi elektronik q quhet mikroskopi elektronik me skanim.
Fuqia e zmadhimit t ktij tipi mikroskopi sht m e vogl se sa fuqia zmadhuese e mikroskopit q
jep mikrofotografi t zmadhuara t objekteve, por jo n tri prmasa .
Mikroskopi elektronik me skanim i jep fotografit e objekteve mikroskopike t zmadhuara n tri
prmasat (n tri dimensionet).
KUJDESI N LABORATOR
Laboratori i biologjis sht i rrezikshm sepse ka:
Kimikate t rrezikshme(p.sh. acide, lnd kancerogjene).
Lnd t rrezikshme (p.sh. Uj t nxeht & llampa, furnela etj).
En qelqi q thyhen me lehtsi.
Ndots bakterial (p.sh. Minj me baktere).
Rregullat n laborator
Nxnsit nuk duhet t hyjn n laborator para se t ket hyr msuesi/sja.
N laborator: nuk lejohet t hahet, nuk lejohet t pihet, nuk lejohet t luhet e nuk lejohet
t vrapohet.
Nul jejohet t przjehet asnj substanc pa rekomandimin e msuese/sit (Ka rrezik pr
shp rthim!).
NDIQEN kshillat e msueses dhe bhet kujdes pr t msuar se far duhet br, para se
t fillohet do eksperiment.
Nuk lejohet t lvizet asgj nga mjetet e laboratorit pa rekomandimin e msueses.
RAPORTOHET pr do thyerje apo aksident menjher te msuesja.

NJSIT E MATJES
Ne prdorim sitemin ndrkombtar t njsive matse (SI) ose sistemin metrik, prve SHBA
q prdorin nj sistem tjetr t matjeve.

11

12

13