Anda di halaman 1dari 185

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Modul Sempoi Biologi


Tingkatan 4
Zulkarnain bin Jamaluddin

Edisi Murid

Modifikasi mengikut

Cetakan Pertama

perubahan pendidikan
masa kini

2015

NAMA:............................................................................
TINGKATAN:....................................................................
SEKOLAH:........................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

ZULKARNAIN BIN JAMALUDDIN


SMK TENGKU ABDULLAH

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

KANDUNGAN
BAB
1

TAJUK

MS

Pengenalan Kepada Biologi

1.1

Kajian Biologi

1.2

Penyiasatan Saintifik

Struktur Dan Organisasi Sel

2.1

Struktur Dan Fungsi Sel

2.2

Organisasi Sel

18

Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma

33

3.1

Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma

33

3.2

Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma Dalam Kehidupan

36

Seharian
4

Komposisi Kimia Dalam Sel

50

4.1

Komposisi Kimia Dalam Sel

50

4.2

Karbohidrat

50

4.3

Protein

52

4.4

Lipid

55

4.5

Enzim

57

Pembahagian Sel

62

5.1

Mitosis

62

5.2

Meiosis

65

Nutrisi

79

6.1

Jenis-Jenis Nutrisi

79

6.2

Gizi Seimbang

80

6.3

Malnutrisi

83

6.4

Pencernaan Makanan

84

6.5

Penyerapan Dan Asimilasi Hasil Pencernaan Makanan

92

6.6

Pembentukan Tinja Dan Penyahtinjaan

95

6.7

Menilai Tabiat Pemakanan

96

6.9

Kepentingan Makronutrien Dan Mikronutrien Dalam Tumbuhan

103

6.10

Fotosintesis

106

6.11

Mekanisme Fotosintesis

107

6.12

Faktor-Faktor Yang Mempengaruhi Fotosintesis

109

6.14

Teknologi Dalam Pengeluaran Makanan

111

6.15

Perkembangan Teknologi Dalam Pemprosesan Makanan

113

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB
7

TAJUK

MS

Respirasi

118

7.1

Proses Respirasi Dalam Penghasilan Tenaga

118

7.2

Struktur Respirasi Dalam Mekanisme Pernafasan Dalam Manusia Dan

124

Haiwan
7.3

Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respiarasi Dan Pengangkutan Gas

135

Dalam Badan Manusia


7.4

Mekanisme Kawal Atur Respirasi

138

7.5

Kepentingan Mengekalkan Sistem Respirasi Yang Sihat

139

7.6

Respirasi Dalam Tumbuhan

140

Ekosistem Dinamik

144

8.1

Komponen Abiosis Dan Biosis Dalam Persekitaran

144

8.2

Pengkolonian Dan Sesaran Dalam Suatu Ekosistem

150

8.3

Ekologi Populasi

155

8.4

Biokepelbagaian

158

8.5

Impak Mikroorganisma Terhadap Kehidupan

162

Ekosistem Terancam

168

9.1

Aktiviti Manusia Yang Mengancam Ekosistem

168

9.2

Fenomena Kesan Rumah Hijau Dan Penipisan Lapisan Ozon

178

9.3

Kepentingan Pengurusan Terancang Aktiviti Pembangunan Dan

182

Ekosistem

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Biodata Penulis
Zulkarnain bin Jamaluddin berasal dari Kuantan telah mendapat
pendidikan awal di SK Panching Selatan (1986-1991), SMK Panching
Selatan (SMK Seri Panching)(1992-1996), Pusat Matrikulasi (UKM)
Kuala Pilah (1997-1998) dan seterusnya melanjutkan pengajian di
Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi pada tahun 1998 hingga 2001 dan mendapat Ijazah
Sarjana Muda Sains dengan Pendidikan (Biologi).
Memulakan kerjaya sebagai pendidik di SMK Dato Mahmud Mat, Pekan dari tahun
2001 hingga 2006. Di situ, beliau diamanahkan untuk mengajar Sains Menengah Atas dan
Biologi tingkatan 4 dan 5. Kemudian pada tahun 2007, beliau bertukar ke SMK Seri Pekan
hingga 2014. Di sini, beliau pernah mengajar Matematik, Sains dan Biologi. Selepas 8 tahun
mencurahkan khidmat bakti di SMK Seri Pekan, beliau telah ditukarkan pula ke SMK Tengku
Abdullah, Pekan mulai Disember 2014 hingga kini.
Modul Sempoi Biologi tingkatan 4 ini adalah edisi ketiga yang dihasilkan oleh penulis
dengan cetakan pertama. Modul ini mengetengahkan kaedah pembelajaran yang berfokus
dan terarah selari dengan huraian sukatan pelajaran yang ditetapkan oleh Kementerian
Pendidikan Malaysia. Modul ini juga mengandungi beberapa soalan biologi kertas 2
daripada SPM sebenar yang disusun mengikut sub-topik mengikut kaedah Mastery Learning
untuk memudahkan penguasaan murid. Semoga penghasilan Modul Sempoi Biologi
tingkatan 4 ini membantu murid mencapai kecemerlangan dalam SPM.

Selamat Belajar, Semoga Berjaya!

..Biology is easy..
..Biologi itu sempoi..

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 1 PENGENALAN KEPADA BIOLOGI


1.1 Kajian Biologi
1. Perkataan Biologi berasal daripada dua kata dasar bahasa Yunani, iaitu
bios dan logos.
2. Bios bermaksud kehidupan dan logos bermaksud kajian mengenai
kehidupan.
Kepentingan penyelidikan biologi
1. Memahami dengan lebih baik bagaimana badan manusia berfungsi
2. Mengetahui cara merawat penyakit
3. Menyelamatkan spesies terancam yang hampir pupus
4. Menguruskan masalah berkaitan dengan persekitaran dengan lebih baik
Bidang kajian dalam biologi
Biotek
nologi
Mikrobiologi

Biokimia

Zoologi

Perubatan

Biologi
Botani

Anatomi

Ekologi

Genetik

Taksonomi

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Fisiologi

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kerjaya yang berkaitan dengan biologi


1.2 Penyiasatan Saintifik
1. Kemahiran saintifik dibahagikan kepada ......... komponen iaitu kemahiran
p.............. sains dan kemahiran m............................
2. Kemahiran p............... sains melibatkan kemahiran p.................... secara
kritis, analitis dan kreatif yang membolehkan seseorang ahli sains
merumus persoalan dan mencari j................... serta penerangan untuk
sesuatu fenomena dengan cara yang sistematik.
3. Kemahiran m....................... merupakan p....................... yang
membolehkan ahlis ains menjalankan sesuatu penyiasatan s......................
Kaedah saintifik
Langkah- langkah dalam penyiasatan saintifik:

1. Mengenal pasti
m...............

8. Mentafsir
d........

9. Membuat
k......................

2. Membuat
h..................

7. M...................
data

10. Menulis
l...............

3. Merancang
p..........................

6.
Mengumpulkan
d..........

4. Mengenal pasti
dan mengawal
p................. u......

5. Menjalankan
e.....................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kemahiran
proses sains

Sikap
saintifik dan
nilai-nilai
murni

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Kemahiran
manipulatif

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 2 STRUKTUR SEL DAN ORGANISASI SEL


2.1 Struktur dan Fungsi Sel
Lukiskan gambarajah sel tumbuhan

Lukiskan gambarajah sel haiwan

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Organel dan bukan organel yang ada dalam sel tumbuhan dan sel haiwan:
Organel/ Bukan Organel

Struktur

Fungsi

Membran PlaSma (SPM)

-S............. telap

Membenarkan

S=Semi

-d...............

s........................... bahan

P=Permeable/Phospholipid,

fosfolipid/

masuk- keluar sel.

M=Model Mozek Bendalir*

protein/kolesterol
-d................./
bersifat bendalir/
keanjalan

SitoplaSMa (SMS)

-sap sel

Medium tindak balas

S=Sap sel, S=Salt=garam

mengandungi a.....

kimia.

M=Mineral/medium

dan mineral.

MiTOkondrion (MOT)

-Bentuk b............

O=Oval=bujur

-Dua lapisan

M=menjana, T=Tenaga

membran

Jalinan EndosPlasmA Kasar

-vesikel

Mengangkut p..............

(JPA)

a.................

ke Jasad Golgi

J=Jasad Golgi

- r.................

P=Protein, A=Angkut

melekat padanya.

Jalinan EndoplaSma Licin

-t............. ribosom

Mensintesis l...........

RiboSoM (RiSM)

-kecil dan melekat

Mensintesis p...............

R=Repair tissue by Protein

pada Jalinan EK.

Menjana t....................

(SiLi)
S=Sintesis, L=Lipid

S=Sintesis
M=Melekat
JAsad GolGi (AGKPB)

-Jalinan berbentuk

Mengubah suai

A=Angkut

m.......... yang

p.............. kepada

G=GliKoProtein

mengandungi

e..........

K=KarBohidrat

vesikel r.................

Membungkus enzim ke

P=Protein, Proses
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

dalam vesikel rembesan.


8

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

B=Bungkus

Bergerak dan bergabung

Aku Guru Kanan Panitia

dgn m..................

Biologi

plasma.
Untuk dirembes ke luar
sel.

NukleuS

Mengandungi

Mengawal s.............

S=Semua

m..............

aktiviti sel

nukleus, nukleolus
dan nukleoplasma.

Organel yang berbeza antara sel tumbuhan(SeTu) dan sel haiwan(SeHa):


Organel

Struktur

Fungsi

D................. sel

-Gentian s................. yang liat

Memastikan sel k........

(SeTu)

dan kuat.

dan tidak mudah

-T............ sepenuhnya.

pecah.

K.....................

-Mengandungi stroma dan grana.

Memerangkap

(SeTu)

-dua lapisan membran.

c.............. untuk
fotosintesis.

V...................

- Kantung berisi c.............

(sap

Sap sel menyokong

(SeTu)

sel) yang dikelilingi oleh

tumbuhan h...........

membran s.............. telap yang

supaya tidak l..........

disebut t..................

dengan mudah.

- Sap sel mengandungi air, asid


o..............., gula, asid a..........,
garam mineral, bahan b..............
dan p..............
S..................

-Mula terbentuk pada peringkat

Menghasilkan

(SeHa)

p.............. mitosis sel haiwan.

g............... gelendong.

L.................

-Mengandungi enzim l................

Mencernakan organel

(SeHa)

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

r...............

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Membandingkan dan membezakan struktur sel haiwan dengan sel tumbuhan.

Persamaan

Perbezaan
Sel haiwan

Struktur

Sel tumbuhan

Bentuk
Dinding sel
Vakuol
Kloroplas
Simpanan makanan

SPM 2005 (Struktur)


1. Rajah menunjukkan organel-organel yang terlibat semasa sintesis dan
rembesan suatu enzim dalam satu sel haiwan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

10

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(a) Namakan organel yang berlabel P dan R.


P:........................................................................................................................
R:........................................................................................................................
[2 markah]
(b)(i) Nyatakan fungsi organel S.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Terangkan peranan organel Q dalam sintesis enzim.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2006
2. Rajah menunjukkan satu sel tumbuhan yang dilihat di bawah mikroskop
elektron.

(a)(i) Pada Rajah, lebelkan struktur P, Q, R dan S.


[4 markah]
(ii) Nyatakan fungsi struktur:
P:..............................................................................................................................
S:..............................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

11

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Terangkan peranan R dalam mengekalkan kesegahan sel.


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2009
3. Rajah menunjukkan struktur satu sel tumbuhan.

(a)(i) Namakan organel T.


.........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Nyatakan dua fungsi jasad Golgi.
1. ............................................................................................................................
2. ............................................................................................................................
[2 markah]
(b)(i) Namakan struktur dalam kloroplas yang terlibat dalam tindak balas cahaya
fotosintesis.
.................................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Jelaskan dengan ringkas fungsi kloroplas dalam fotosintesis.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

12

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2010
4. Rajah menunjukkan struktur satu sel haiwan.

(a)(i) Pada Rajah, lebelkan P dan S.


[2 markah]
(ii) Terangkan fungsi kromosom.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

13

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Terangkan apa yang akan berlaku kepada penghasilan enzim luar sel jika
jasad Golgi dan S tidak ada.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[4 markah]
(c) Terangkan mengapa sel sperma mempunyai lebih mitokondrion.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(d) Terangkan bagaimana lisosom membantu dalam penyingkiran organelorganel yang rosak di dalam sel.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2012
5. Rajah menunjukkan struktur satu sel tumbuhan.

(a)(i) Namakan struktur P dan Q.


P: ...........................................................................................................................
Q: ...........................................................................................................................
[2 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

14

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Nyatakan komponen yang membina struktur P dan kandungan Q.


Struktur P:
.................................................................................................................................
Kandungan Q:
.................................................................................................................................
[2 markah]
(b) Terangkan satu ciri struktur P yang berkait dengan fungsinya.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(c) Terangkan satu peranan struktur Q kepada tumbuhan herba.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2013 (Struktur)
1. Rajah menunjukkan struktur sel haiwan.

(a) Pada Rajah, labelkan Q.


Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

[1 markah]
15

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Lukis satu anak panah (

) untuk memadankan organel S kepada

fungsinya.
Organel

Fungsi
Mengangkut protein yang telah
disintesis

Mengubahsuai protein yang


telah disintesis
Mensintesis protein
[1 markah]

(c) Terangkan satu ciri P.


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(d) Huraikan fungsi R dalam pengangkutan enzim luar sel.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(e) Rajah menunjukkan satu organel.

(i) Terangkan mengapa organel dalam rajah tidak terdapat dalam sel haiwan.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

16

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Rajah menunjukkan keratan memanjang suatu bebawang. Bebawang itu


ditanam di dalam tanah.

Terangkan mengapa organel dalam Rajah tidak terdapat pada daun sisik bawang
itu.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(iii) Terangkan apakah yang berlaku pada pertumbuhan bebawang jika
bebawang itu diletak dalam almari gelap.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

17

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Menghubungkan kepadatan sesuatu organel dengan fungsi khusus sel.


Jenis sel

Fungsi

Jenis organel yang


berkepadatan tinggi
dalam sel

Sel sperma

Sel otot untuk


penerbangan dalam
serangga dan burung
Sel meristem

Sel mesofil palisad

2.2 Organisasi Sel

(a )Amoeba sp.
Lukiskan Amoeba sp.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

18

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kriteria
Struktur

Penerangan
1. Tidak mempunyai bentuk yang t...............
2. Diselaputi oleh m.................. plasma.
3. Sitoplasma terdiri daripada ektoplasma yang
lebih pejal di bahagian luar dan endoplasma
yang lebih berair di bahagian dalam.
4. Terdapat vakuol m..................... dan vakuol
mengecut dalam sitoplasma.
5. Mempunyai nukleus.

Cara makan

1. Memakan bakteria, alga dan mikroorganisma.


2. Memakan melalui proses f..........................
3. Ps........................ dihulurkan untuk mengelilingi
makanan, lalu membentuk v................. makanan.

Respirasi

1. Pertukaran gas respirasi merentasi membran


plasma secara r.....................

Perkumuhan

1. Pengosmokawalaturan dijalankan oleh vakuol


m................ .
2. Air masuk ke dalam amoeba sp. akan dikumpul
di dalam vakuol mengecut.
3. Apabila vakuol mengecut mencapai saiz
m................., struktur ini mengecut untuk
mengeluarkan kandungan di dalamnya.
4. Bahan buangan dikeluarkan merentas membran
plasma melalui r...................

Pergerakan

1. Bergerak dengan menghulurkan


ps........................... ke arah pergerakan.
2. Pseudopodium dikenali sebagai kaki p.............
3. Sitoplasma mengalir ke dalam pseudopodium
yang dihulurkan.
4. Pseudopodium yang lain ditarik balik.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

19

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

1. Amoeba sp. bergerak ke arah r...........................

Bergerak balas
terhadap

yang sesuai seperti makanan dengan

rangsangan

menggunakan pseudopodium.
2. Mikroorganisma ini m...........................
rangsangan yang tidak sesuai seperti larutan asid
atau alkali, cahaya terang dan suhu yang tinggi.

Pembiakan

1. Membiak secara a...............


-

Belahan d.............. ketika keadaan sesuai.

Pembentukan s............ ketika keadaan tidak


sesuai.

Habitat

1. Kawasan air tawar seperti tasik dan kolam.


2. Air dalam tanah.
3. Sesetengah adalah parasitik.

(b) Paramecium sp.

Kriteria
Struktur

Penerangan
1. Berbentuk s......................
2. Permukaan paramecium sp. ditutup dengan silia.
3. Mempunyai dua nukleus;
-

Makronukleus yang mengandungi aktiviti sel kecuali proses


pembiakan.

Mikronukleus yang terlibat dalam proses pembiakan.

4. Mempunyai v.............. mengecut pada setiap hujung sel.


5. Alur mulut dan sitostom terlibat dalam makanan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

20

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Cara makan

1. Memakan mikroorganisma.
2. Pukulan beritma s........... sepanjang alur mulut menyapu
makanan ke dalam sitostom.
3. V................. makanan terbentuk.
4. Enzim dirembes untuk mencerna makanan dalam vakuol
makanan semasa bergerak dalam sitoplasma.
5. N................... diserap ke dalam sitoplasma manakala makanan
yang t............. dicerna disingkir melalui liang dubur.

Respirasi

1. Pertukaran gas respirasi merentas membran plasma melalui


resapan.

Perkumuhan

1. Pengosmokawalaturan dijalankan oleh v........ mengecut.


2. Air meresap ke dalam sitoplasma paramecium sp. dan dikumpul
dalam vakuol mengecut.
3. Pengecutan vakuol mengecut yang penuh menyingkirkan
kandungannya.
4. Bahan buangan dikumuhkan merentas membran plasma melalui
r.................

Pergerakan

1. Bergerak secara pukulan beritma silia.


2. Gelombang yang terhasil akibat pukulan s.......... menyebabkan

paramecium sp. berputar dan berpilin sepanjang paksinya


semasa bergerak ke hadapan.
Bergerak

1. Silia berfungsi seperti struktur deria.

balas terhadap

2. Menjauhi rangsangan yang t......... sesuai seperti cahaya terang,

rangsangan

larutan asid atau alkali dengan menggunakan silia.


3. Bergerak ke arah rangsangan yang sesuai seperti makanan
dengan menggunakan silia.

Pembiakan

1. Membiak secara s........ melalui k................... apabila keadaan


tidak sesuai.
2. Pertukaran mikronukleus antara dua paramecium berlaku.
3. Membiak secara a.......... melalui belahan dedua apabila
keadaan sesuai.

Habitat

1. Kawasan air tawar seperti tasik dan kolam.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

21

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Pengkhususan sel dalam organisma multisel


1. Organisma multisel ialah organisma yang mempunyai l........... daripada
s......... sel.
2. Sebagai contoh, manusia memulakan hayat hidup bermula daripada
s........... sel tunggal yang disebut z............, iaitu sel yang terbentuk hasil
p...................... antara gamet j............ dengan gamet b................
3. Zigot membahagi membentuk d........., e.............., l............. sehingga
beratus-ratus sel yang seiras yang disebut M..............
4. M............. akan berkembang menjadi e...................
5. Sel ini akan mengalami pert................, perubahan bentuk dan
pem................ bagi menjalankan fungsi k............. melalui proses
pengk.................
Organisasi sel dalam organisma multisel

Sel

Tisu

Otot

Sistem

Organisma

Ingat STOSO
Organisasi sel dalam haiwan
Terdapat empat jenis tisu utama dalam haiwan:
(a) Tisu epitelium
(b) Tisu otot
(c) Tisu saraf
(d) Tisu penghubung
Ingat POSE

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

22

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jenis tisu
Tisu

Ciri-ciri

e................
(TE)

Contoh

Fungsi

Satu atau lebih

-kulit

-membentuk halangan

lapisan sel.

-ruang mulut

dan pelindung drp

Tersusun

-permukaan

jangkitan, kecederaan

r...........

berongga

m.................. dan
penyahidratan.

-sel g............ di

-merembes m...........

Sel panjang dgn usus

-memerangkap

unjuran

mikrob.

-silium di trakea

Tisu o..........

ada gentian otot

M.................. dan

(TO)

Tiga jenis TO

mengendur.

iaitu

usus, salur

otot l..........

d..........., salur

otot r...........

kencing dan

dan

salur pembiakan

otot k..............

-j................

ada n...........

-neuron deria,

Menghantar

s...................

atau sel saraf

neuron

i............... dari

(TS)

(jasad sel dan

perantaraan dan

reseptor ke sistem

gentian saraf)

neuron motor.

saraf p............ dan ke

Tisu

efektor.
Tisu

TP longgar.

-memautkan TE dgn

penghubung
(TP)

tisu dibawahnya.

TP bergentian.

-tendon dan

- hubungkan

(kolagen)

ligamen.

t.............. dgn otot


dan hubungkan tulang
dgn tulang.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

R...............

-hidung, telinga,

-memberi sokongan,

(kuat dan

hujung tulang pada menyerap tekanan

fleksibel)

sendi.

T..................

-semua tulang

-melindungi o............

(mineral spt.

dan menyokong

Kalsium fosfat)

badan.
23

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Tisu d..........

-sel darah merah

-pengangkutan

Tisu a..............

-Dermis kulit dan

-t.............. simpanan,

(tersusun padat

keliling organ

penebat dan

dan menyimpan

utama.

perlindungan

lemak)
Cara ingat: LGRTDA

Lembu Gila Rempuh


Tiang Dapur Aku

Organ
-Terdiri drp d...... atau lebih t....... yang bergabung bersama utk melakukan
sesuatu fungsi khusus.
Contoh: Jantung, kulit, peparu, ginjal, mata dan telinga.
Lukiskan keratan rentas kulit manusia

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

24

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2008 (ESEI)


1. Rajah menunjukkan struktur satu organisma unisel yang hidup dalam kolam air
tawar.

Terangkan fungsi X dalam proses pengosmokawalaturan.


[4 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

25

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2011 (STRUKTUR)


Rajah menunjukkan aras yang berbeza dalam organisasi sel bagi manusia
daripada sel ke organ.

(a)(i) Namakan P, Q dan R.


P: .......................................................................................................................
Q: .......................................................................................................................
R: .......................................................................................................................
[3 markah]
(ii) Nyatakan satu fungsi sel darah.
.................................................................................................................................
[1 markah]
(b) Terangkan fungsi Q dalam mengawal atur aras glukosa darah.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

26

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2013 (Struktur)


Rajah menunjukkan struktur kulit manusia dalam situasi P dan situasi Q.

(a) Namakan struktur R dan struktur S.


R: ........................................................................................................................
S: ........................................................................................................................
[2 markah]
(b) (i) Nyatakan satu fungsi tisu adipos.
.......................................................................................................................
[1 markah]
SPM 2014 (Struktur)
Rajah menunjukkan struktur suatu Amoeba sp.

(a)(i) Nyatakan peringkat organisasi bagi Amoeba sp.


.........................................................................................................................
[1 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

27

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Dengan menggunakan anak panah (

) padankan M kepada

strukturnya.
Vakuol mengecut
M
Nukleus
Sistem
-Terdiri daripada b................ organ yang bekerja secara bersepadu untuk
melakukan sesuatu fungsi khusus.
-Contoh: sistem integumen, sistem peredaran darah, sistem endokrin, sistem
limfa, sistem saraf, sistem pencernaan, sistem otot, sistem perkumuhan, sistem
rangka, sistem respirasi dan sistem pembiakan.
Organisasi sel dalam tumbuhan
Tisu
Terdapat dua jenis tisu iaitu:
-

Tisu m................... dan

Tisu k............
Tisu meristem

Bersaiz k.........., nukleus

Perbezaan
Ciri-ciri khusus

Tisu kekal
Bersaiz b...............

besar, sitoplasma padat,


tiada vakuol.
Tisu m............
Tidak/ belum berlaku
H.............. akar dan t............
pucuk

Tahap tisu

Tisu matang

Proses pembezaan

Sedang/ telah berlaku

Contoh

Tisu e................., tisu


a...... dan tisu
v......................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

28

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Tisu kekal
EKsPerimen
APliKaSi
VaXiFlo

Terdapat 3 jenis tisu kekal iaitu:


-

Tisu Epidermis

Tisu Asas

Tisu Vaskular
CARA NAK INGAT!!!

Tisu Kekal

Epidermis

Asas

Vaskular

Kutikel

Tisu
parenkima

Xilem

Sel
pengawal

Tisu
kolenkima

Floem

Tisu
sklerenkima

Tisu kekal
Epidermis

Jenis tisu
K.............

Gambarajah

Struktur

Fungsi

Contoh

Lapisan berlilin

Mengurangkan

Atas

yg k.......... air

kehilangan

permukaan

air secara

daun

penyejatan,
melindungi
d......... drp
kecederaan
mekanikal
dan
menghalang
jangkitan
penyakit.
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

29

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Sel

Mempunyai

Mengawal

Sel

Pengawal

unjuran panjang

p...................

epidermis

(daun dan

(akar)

dan

d.........,

pembukaan

Sel

stoma

epidermis

akar)

akar.
P.............

Sel yg paling

Menyimpan

Semua

ringkas dan

k........... dan

o............

tidak khusus,

gula,

tumbuhan

dinding sel nipis,

memberi

vakuol besar.

sokongan
dan bentuk
kpd
tumbuhan
herba.

Asas

K.............

Dinding sel yg

Memberi

Tumbuhan

menebal secara

sokongan

herba,

tidak

batang

s....................

muda dan
petiol

S.............

Dinding sel

Sokongan

Tumbuhan

ditebalkan dgn

dan

matang.

seragam oleh

k.................

l............ dan tisu

mekanikal

mati
Vaskular

X.............

Salur xilem yg

Mengangkut

Akar,

memanjang dan

air dan

batang dan

bersambungan

g..........

daun.

antara satu

m........... dari

sama lain dr

akar ke

a........ ke daun,

bahagian-

tiada

bahagian

sitoplasma,

lain, memberi

dinding

sokongan

berl...........

dan kekuatan
mekanikal.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

30

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

F...........

Sel tiub t..........

Mengangkut

Akar,

yg tersusun

sebatian

batang dan

h........... ke

organik,

daun.

hujung utk

karbohidrat,

membentuk

asid amino

struktur tiub yg

dari daun ke

memanjang dan

bahagian

bersambungan

tumbuhan
lain.

SPM 2012
1(d) Rajah menunjukkan pembentukan salur xilem melalui proses X. Sel
tumbuhan tersebut telah mengalami proses pembezaan.

(i) Namakan proses X.


.................................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Huraikan bagaimana salur xilem diadaptasi untuk mengangkut air dalam
tumbuhan.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[3 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

31

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Pengawalaturan persekitaran dalam


Maksud persekitaran dalam
1. Persekitaran dalam juga disebut Homeostasis iaitu p...................................
persekitaran dalam yg secara relatifnya tetap utk sel berfungsi dlm
keadaan optimum.
2. Faktor-faktor yang mempengaruhi persekitaran dalam :
Fizikal
- suhu, t................. darah dan tekanan o............... .
Kimia
- kandungan g............... dan gula serta nilai pH.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

32

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 3 PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA


3.1 Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma
- Model m.......... bendalir (MMB)
- Ingat di mana struktur Kepala Hidrofilik, Ekor Hidrofobik, Protein
Pembawa, Protein Liang, Dwilapisan Fosfolipid, Kolesterol dan
Glikoprotein.

Proses

Jenis

Definisi

Contoh

proses
R...............

Pasif

Ringkas
O.................

Proses pergerakan molekul g....... atau c........... dari

Gas O2

kawasan berkepekatan t........... ke kawasan

dan CO2

berkepekatan r.........

Air

Proses pergerakan molekul air dari kawasan

A.....

berkepekatan z..... terlarut r............ ke kawasan


berkepekatan zat t............... tinggi melalui membran
separa
telap.
Resapan

Proses pergerakan molekul bersaiz b........... dari

G..........,

B...............

kawasan berkepekatan t.......... ke kawasan

Asid

berkepekatan r.......... dengan bantuan protein

amino,

pembawa.

Asid
nukleik

Pengangkutan

Aktif

A............

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Proses pergerakan molekul b........... atau berion

Ion Na+,

dari kawasan berkepekatan r........... ke kawasan

ion K+, ion

berkepekatan t......... dengan bantuan t............ ATP.

Cl33

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

UJI KEFAHAMAN ANDA!


1. Huraikan struktur membran plasma.

[3 markah]

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
2. Huraikan pergerakan bahan merentas membran plasma melalui
pengangkutan aktif.

[3 markah]

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
3. Bagaimana molekul-molekul berikut bergerak merentas membran plasma?
(a) Molekul larut lipid
(b) Asid amino
(c) Ion kalium

[3 markah]

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
SPM 2006 (Esei)
Membran plasma menyelaputi protoplasma sel. Secara keseluruhan membran
plasma mempamerkan sifat bendalir seolah-olah ia adalah satu lapisan minyak di
dalam sebikar air.
Apakah yang dimaksudkan dengan membran plasma mempamerkan sifat
bendalir?
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

34

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2008 (Esei)


(b) Terangkan persamaan dan perbezaan antara resapan berbantu dan
pengangkutan aktif dalam pergerakan molekul merentasi membran sel.
[8 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2010 (Struktur)
Rajah 2.1 dan Rajah 2.2 masing-masing menunjukkan pergerakan bahan X dan
Y merentasi membran plasma. Pergerakan X memerlukan tenaga tetapi
pergerakan Y tidak memerlukan tenaga.

Rajah 2.1

Rajah 2.2

(a) Terangkan proses yang terlibat dalam pergerakan X dan Y.


X: .............................................................................................................................
Y: .............................................................................................................................
[2 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

35

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b)(i) Namakan satu contoh X dan Y


X: ...................................................................................................................
Y: ...................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Huraikan pergerakan Y seperti ditunjukkan pada Rajah 2.2.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
3.2 Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma dalam Kehidupan Seharian
Jenis larutan

Definisi

Sel haiwan

Sel Tumbuhan

H.......tonik

Larutan yang

Air dari luar meresap

Air dari luar masuk ke

po=lo=rendah

berkepekatan

................ ke dalam

dalam sel menyebabkan

lebih .............

Sel darah merah

saiz ............. bertambah

berbanding

(SDM) menyebabkan dan sel menjadi

larutan

SDM semakin

bandingan

............ dan pecah

semakin s............

(h............)
I......tonik

Larutan yang

Pergerakan air

Pergerakan air keluar

iso=sama

berkepekatan

keluar masuk sel

masuk sel adalah sama.

......... dengan

adalah ............ .

Tiada perubahan pada

larutan

Tiada perubahan

Sel.

bandingan

pada SDM.

Larutan yang

Air dari dalam SDM

Air dari dalam Sel

Hi=high=tinggi berkepekatan

meresap ............ ke

meresap keluar ke

lebih ...........

persekitaran luar

persekitaran luar

berbanding

menyebabkan SDM

menyebabkan saiz

larutan

semakin kecil dan

............ & sitoplasma

bandingan

mengecut (k............). mengecut dan membran

H.........tonik

plasma menjauhi
dinding sel
(P....................)
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

36

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kesan dan aplikasi osmosis dalam kehidupan seharian.


Fenomena

Keadaan kepekatan

Kesan keadaan tersebut

Tumbuhan

Kepekatan zat terlarut

Air dari luar m.............. masuk

akuatik

dalam sel lebih t...............

ke dalam sel secara o.............

berbanding luar sel.

dan sel tumbuhan menjadi


s.................

Penggunaan baja

Kepekatan zat terlarut

Air meresap k................ sel

berlebihan

(air tanah) di luar sel lebih

secara o................. dan

t............. berbanding dalam

menyebabkan p....................../

sel.

flasid sel serta tumbuhan layu/


mati.

Penjerukkan ikan

Kepekatan zat terlarut

Air meresap k........... daripada

(larutan garam) di luar sel

sel secara o.............. . Sel

ikan lebih t......... berbanding

menjadi k.............../dihidrasi

dalam sel ikan.

dan tidak sesuai untuk


pertumbuhan bakteria.
Kesannya makanan t.............
lama.

Penjerukkan

Kepekatan zat terlarut

Air meresap k........... daripada

sayur

(larutan garam) di l.......... sel sel secara osmosis. Sel


sayur lebih tinggi bebanding

menjadi kontang/d............ dan

d............ sel.

tidak sesuai utk pertumbuhan


bakteria. Makanan tahan
lama.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

37

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

UJI KEFAHAMAN ANDA!


1. Apakah yang dimaksudkan dengan larutan hipotonik, hipertonik dan isotonik?
[3 markah]
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
2. Terangkan maksud istilah flasid dan segah dalam sel tumbuhan.

[2 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
3. Huraikan proses krenasi dalam sel haiwan.

[3 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
4. Apakah kesan penggunaan baja berlebihan terhadap tumbuhan?
Bagaimanakah kita boleh mengembalikan tumbuhan tersebut kepada keadaan
asalnya?

[2 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

38

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2007 (Struktur)


Rajah 1 dan Rajah 2 menunjukkan dua jenis pergerakan yang berbeza bagi
bahan merentas membran plasma.

(a) Pada Rajah 1, label struktur- struktur berikut:


- Dwilapisan fosfolipid, dengan huruf J
- Protein pembawa, dengan huruf K

[2 markah]

(b) Nyatakan dua ciri dwilapisan fosfolipid


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[2 markah]
(c) Namakan proses pergerakan bahan merentasi membran plasma yang
ditunjukkan pada Rajah1 dan Rajah 2.
Proses pada Rajah 1
.............................................................................................................................
Proses pada Rajah 2
..............................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

39

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(d)(i) Molekul-molekul glukosa diangkut ke sel merentasi membran plasma


melalui proses yang ditunjukkan pada Rajah 1.Terangkan mengapa.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Jika bahan pada Rajah 2.2 adalah ion-ion kalsium, huraikan bagaimana
ion-ion kalsium tersebut diangkut ke dalam sel.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[4 markah]
SPM 2008 (Esei)
(c) Rajah 6.2 dan Rajah 6.3 menunjukkan dua cara pengawetan ikan dan sayur.

Rajah 6.2

Rajah 6.3

Terangkan bagaimana bahan-bahan pengawet itu berkesan dalam pengawetan


setiap bahan makanan tersebut.

[8 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

40

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2009 (Struktur)
(c) Seorang suri rumah bercadang untuk membuat kubis masin. Dia merendam
kubis itu ke dalam larutan garam pekat pada tempoh masa tertentu.
(i) Lukis rajah berlabel keadaan satu sel kubis itu selepas direndam dalam
larutan garam pekat itu.

[2 markah]
(ii) Apakah yang berlaku kepada sel di dalam larutan garam pekat itu?
Terangkan bagaimana ini berlaku.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[4 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

41

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2010 (Struktur)


(c) Rajah menunjukkan keadaan sel tumbuhan sebelum dan selepas direndam
dalam sejenis larutan.

Terangkan keadaan sel selepas direndam dalam larutan tersebut.


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2011 (Struktur)
Rajah menunjukkan sel tumbuhan yang telah direndam dalam larutan sukrosa
30%.

(a)(i) Pada Rajah, labelkan X dan Y.

[2 markah]

(ii) Namakan larutan yang mengisi ruang antara dinding sel dan X.
Terangkan bagaimana larutan itu mengisi ruang tersebut.
Nama larutan: .................................................................................................
Penerangan: ...................................................................................................
[2 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

42

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Sel tumbuhan dalam Rajah 2.1 telah mengalami plasmolisis.


Terangkan bagaimana ini berlaku.
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
[2 markah]
(c) Rajah 2.2 dan Rajah 2.3 menunjukkan keadaan dua pokok yang telah
diberi baja. Pokok pada Rajah 2.3 diberi baja secara berlebihan.

Rajah 2.2

Rajah 2.3

Terangkan keadaan pokok pada Rajah 2.3.


.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[3 markah]
(d) Rajah 2.4 menunjukkan satu kaedah pengawetan sayur-sayuran.

Rajah 2.4

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

43

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Terangkan kaedah yang digunakan.


.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2012 (Struktur)
Rajah menunjukkan dua kawasan, R dan S, yang dipisahkan oleh satu membran
separa telap.

(a)(i) Berdasarkan Rajah 2.1, kawasan manakah yang hipotonik?


..............................................................................................................
[1 markah]
(ii) Beri satu sebab bagi jawapan dalam (a)(i).
..............................................................................................................
[1 markah]
(iii) Selepas 20 minit, keseimbangan antara kawasan R dan kawasan S
tercapai.
Lengkapkan Rajah untuk menunjukkan parkara berikut:

Bilangan molekul air dalam kedua-dua kawasan.

Aras larutan dalam kedua-dua kawasan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

44

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(iv) Namakan proses yang berlaku dalam (a)(iii).


................................................................................................................
[1 markah]
(b) Beberapa keeping kubis direndam dalam larutan garam yang pekat.
(i) Terangkan mengapa tindakan di atas dapat mengawet kubis itu untuk
jangka masa yang panjang.
...................................................................................................................
...................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Lengkapkan Rajah dengan melukis keadaan sel kubis itu selepas
proses pengawetan.

[2 markah]
(iii) Nyatakan keadaan sel kubis di (b)(ii).
.................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

45

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(c) Seorang pemain badminton dinasihatkan meminum minuman isotonik


semasa pertandingan.
Berikan dua sebab.
1. .......................................................................................................................
2. .......................................................................................................................
[ 2 markah]
SPM 2014 (Struktur)
Rajah menunjukkan struktur suatu Amoeba sp.

(b)(i) Terangkan mengapa kandungan air di dalam M bertambah apabila Amoeba


sp. itu berada dalam air tawar.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Terangkan peranan M dalam mengawal keseimbangan air di dalam

Amoeba sp.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

46

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(iii) Dalam satu aktiviti, seorang pelajar meletakkan Amoeba sp. itu dalam air laut.
Ramalkan apakah yang akan berlaku kepada Amoeba sp. itu.
Terangkan jawapan anda.
Ramalan: ...........................................................................................................
Penerangan:
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2014 (Esei)
Rajah 6.1 menunjukkan suatu tumbuhan dalam dua keadaan yang berbeza, M
dan N.

Keadaan M

Keadaan N
(a) Berdasarkan Rajah 6.1, terangkan apa yang berlaku kepada tumbuhan itu
dalam keadaan M.

[4 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

47

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Terangkan satu kaedah yang membolehkan tumbuhan dalam keadaan M


menjadi seperti di dalam keadaan N.

[6 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
(b) Seorang murid menjalankan eksperimen untuk menyiasat peratusan sel
darah merah yang mengalami hemolisis apabila direndam ke dalam larutan
natrium klorida berlainan kepekatan.
Graf berikut menunjukkan keputusan eksperimen itu.

Berdasarkan kepada graf, terangkan apakah yang berlaku kepada sel darah
merah pada R dan S.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

48

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

49

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 4 KOMPOSISI KIMIA DALAM SEL


4.1 Komposisi kimia dalam sel
Unsur ialah bahan yang terdiri daripada s......... jenis atom sahaja dan
t......... boleh diuraikan kepada bahan yang lebih ringkas melalui tindak
balas kimia.
Terdapat lebih 25 unsur utama dan umumnya mempunyai karbon,
hidrogen, oksigen dan nitrogen.
Sebatian organik ialah sebatian kimia yang mengandungi unsur karbon
(C).
Unsur utama: Karbon (C), Hidrogen (H), Oksigen (O), Nitrogen(N)=CHONg
Unsur lain: Kalium (K), Klorin (Cl), Kalsium (Ca), Ferum (Fe),Magnesium
(Mg), Sulfur (S), Natrium (Na) dan Fosforus (P)
Kamal Cuba CaKap Fizik Memang SeNang Pass(lulus)
Unsur surih: Zink (Zn), Kobalt (Co), Mangan (Mn), Iodin (I), Selenium (Se),
Boron(B),Kromium(Cr), Molibdenum(Mb), Kuprum (Cu), Besi (Be), Fluorin
(F)
Fuhh! Zain Malik Cuba Cari Borang Coba Makan Ikan Selar Besar
4.2 Karbohidrat
Terdiri daripada 3 unsur iaitu Karbon (C), Hidrogen (H) dan Oksigen (O)
Hanya ingat CHO.
Terdapat tiga jenis iaitu monosakarida, disakarida dan polisakarida.
Mono=satu, di= dua dan poli= lebih daripada dua atau banyak.
Sakarida= bilangan gula
Contoh monosakarida ialah GlUkosa, GALAKtosa dan FRUktosa
(GUGALAKFRU).
GUGALAKFRU= GurU GALAK makan FRUit

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

50

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Contoh disakarida ialah MAltosa, SUKrosa dan LAKtosa (MASUKLAK).


MASUKLAK= MAn SUKa LAKsa
Contoh polisakarida ialah KAnji, GLIkogen dan SELulosa (KAGLISELU).
KAGLISELU= KAmi GeLI SELalu
Bagaimana pula nak ingat persamaan kondensasi dan hidrolisis
karbohidrat?
Monosakarida boleh membentuk disakarida melalui proses kondensasi
manakala disakarida boleh diuraikan kepada monosakarida melalui proses
hidrolisis.
Persamaan kondensasi monosakarida adalah seperti berikut:
1. GlUkosa + GlUkosa

MALtoSA + air

GurU GurU MALaySiA


2. Glukosa + Galaktosa

Laktosa + air

GurU GALAK LATihan


3. Glukosa + Fruktosa

Sukrosa + air

GurU FRee SoKmo


Kondensasi

4. GlUkosa

kondensasi

MALtoSA
Hidrolisis

Kanji
hidrolisis

# Nota:
Jika pertukaran dari molekul ringkas ke molekul kompleks= proses
kondensasi, manakala Jika pertukaran dari molekul kompleks ke molekul
ringkas= proses hidrolisis.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

51

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

4.3 Protein
Terdiri daripada Karbon, Hidrogen, Oksigen dan Nitrogen.
Ingatlah CHON!
Daripada perkataan protein jadilah PROTEiN
P=Protein
R=Ringkas=Asid amino
O=Organik (ada unsur C), Oksigen.
T=Tak perlu dan perlu (Asid amino perlu dan asid amino tak perlu)
E=Elektrik=Hidroelektrik (H)
N=Nitrogen
Terdapat empat struktur protein iaitu:
Primer = Pertama
SekunDer= keDua. Ada Dua jenis iaitu heliks- dan kepingan berlisu-
Tertier= keTiga
KuartErner= KeEmpat

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Primer

Sekunder

Tertier

Kuarterner

52

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Persamaannya:
kondensasi

Asid amino+ Asid amino

Dipeptida + air

kondensasi

Dipeptida

Polipeptida + air
AADP
Agensi Anti-Dadah Pahang

SPM 2010 (Struktur)


Rajah menunjukkan dua peringkat organisasi di dalam struktur protein.

Peringkat organisasi dalam protein X: ....................................................................

Peringkat organisasi dalam protein Y: ....................................................................


(a) Dalam Rajah, namakan peringkat organisasi di dalam struktur protein X dan
Y.

[2 markah]

(b) Huraikan struktur protein X.


...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

53

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(c) Rajah menunjukkan bagaimana protein X diuraikan untuk membentuk hasil.

Terangkan bagaimana hasil-hasil dalam Rajah di atas dibentuk.


...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
(d) Nyatakan mengapa protein haiwan adalah protein kelas pertama.
............................................................................................................................
[1 markah]
(e)
Sutera adalah suatu contoh protein. Pakaian sutera menjadi berkedut
apabila dibasuh menggunakan air panas pada suhu 650C.
(i) Terangkan pernyataan di atas.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[3 markah]
(ii) Berdasarkan pernyataan di atas, cadangkan dua cara untuk mengekalkan
kualiti pakaian sutera.
1. .....................................................................................................................
.....................................................................................................................
2. .....................................................................................................................
.....................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

54

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

4.4

Lipid
Mengandungi CHO.
Terdapat lima jenis lipid iaitu Lemak, Minyak, Lilin, Fosfolipid dan Steroid.
Fuyoo! Lembu Suka Main
Lumpur.

Perbezaan antara Lemak Tepu (LT) dengan Lemak Tak Tepu:


LT

Perbezaan

LTT

T.............

Kehadiran ikatan

A........

ganda dua antara


atom-atom karbon
dalam asid lemak
Tidak b.........

Keupayaan bertindak

Boleh

dengan satu atom


hidrogen tambahan
Keadaan dalam suhu
bilik
Aras kolesterol
Sumber lemak ............

contoh

Sumber minyak

seperti mentegadan

daripada ..................

minyak sapi

seperti minyak masak,


minyak jagung dan
soya.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

55

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2013 (Struktur)


Rajah menunjukkan pembentukan trigliserida.

(a)(i) Namakan P dan Q.


P: ...................................................................................................................
Q: ...................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Dalam jadual, nyatakan bilangan molekul bagi P dan Q.
Jenis molekul

Bilangan molekul

P
Q
[2 markah]
(b)(i) Namakan proses X.
........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Terangkan proses X.
......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
(c) Trigliserida adalah sejenis lipid.
Nyatakan satu fungsi trigliserida dalam manusia.
............................................................................................................................
[1 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

56

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

4.5

Enzim

Definisi:
Enzim ialah p................ yang bertindak sebagai m................ organik utk
mempercepatkan tindak balas biokimia dlm sel.
Ciri-ciri enzim iaitu:
Cepat, tidak Musnah selepas tx, kuantiti Kecil, Kofaktor, Berbalik, Spesifik,
Sensitif terhadap perubahan Suhu, Sensitif pada perubahan pH, Perencat.
Cara nak ingat!!
Cikgu Minah Kata Kena Balik Solat Sunat Pagi Petang

Mekanisme tindakan enzim:


Hipotesis mangga dan kunci

Mangga= Enzim

Enzim + Substrat

Kunci= Substrat

Kompleks enzim-substrat

molekul enzim +

molekul hasil tindak balas


Terdapat empat faktor yang mempengaruhi tindakan enzim:
1. Suhu
2. pH
3. Kepekatan Enzim
4. Kepekatan Substrat

Susu Pekat Enak Sekali

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

57

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Semakin bertambah suhu, semakin bertambah kadar tindak


balas.
tindakan enzim paling optimum pada suhu 37oC

Suhu

Tindakan optimum enzim pepsin pada pH 2, Enzim Amilase pH


7, Enzim Tripsin pH 12

pH

Semakin bertambah kepekatan enzim, semakin bertambah

Kepekatan Enzim

Kepekatan Substrat

kadar tindak balas.


sehingga dihadkan oleh faktor pengehad iaitu kepekatan
substrat.
Semakin bertambah kepekatan substrat, semakin
bertambah kadar tindak balas.
sehingga dihadkan oleh faktor pengehad iaitu kepekatan
enzim.

Kegunaan Enzim dlm kehidupan harian dan Industri.


Enzim
Selulase

Kegunaan 1

Kegunaan 2

Kegunaan 3

Mengekstrak kulit
tumbuhan

Protease

Melembutkan daging/

Menanggalkan

Menanggalkan

bulu pada kulit

kotoran berasaskan
daging

Lipase

Menanggalkan kotoran
lemak dan minyak.

Zimase

Penapaian yis utk

Membuat doh

menghasilkan wain

untuk
menghasilkan
roti

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

58

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2005 (Struktur)


(c)
Enzim banyak digunakan dalam kehidupan seharian dan dalam industri.
Terangkan bagaimana enzim bertindak dalam:
(i) memudahkan kerja memasak daging.
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
[2 markah]
(ii) mengekstrak agar-agar daripada rumpai laut.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................
[3 markah]
(d) Rajah 4.2 menunjukkan struktur satu enzim dan substrat W, substrat X dan
substrat Y.

Berdasarkan Rajah di atas, lengkapkan rajah skema di bawah bagi


menunjukkan mekanisme tindakan enzim ke atas substrat yang sesuai.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

59

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

[2 markah]
SPM 2006 (Struktur)
(iii) Rajah menunjukkan suatu mekanisme tindakan enzim.
Lukiskan rajah dalam petak III dan IV yang disediakan dalam Rajah di bawah
untuk melengkapkan mekanisme tindakan enzim tersebut.

(c) Dalam suatu proses penyediaan makanan, seorang suri rumah telah
melakukan langkah-langkah berikut:

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

60

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Langkah 1: Perap kepingan daging dengan hirisan buah betik muda dalam
sebuah besen.
Langkah 2: Rendam besen itu ke dalam bekas berisi air pada suhu 40 0C selama
30 minit seperti dalam Rajah di bawah.

Terangkan mengapa suri rumah itu melakukan Langkah 1 dan Langkah 2.


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[4 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

61

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 5 PEMBAHAGIAN SEL


5.1 Mitosis
Keperluan pembahagian sel dalam organisma hidup
- Apabila kulit tercedera, pem................. sel membantu menyembuhkan
kecederaan.
- Sel rambut baharu t............. menggantikan rambut yang gugur dan kuku
baharu terbentuk untuk menggantikan kuku yang patah.
Peringkat pembahagian sel dibahagikan kepada dua peringkat iaitu:
- Pembahagian n.............. .
- Pembahagian s...................... .
Kepentingan mitosis
- Menambahkan b.............. dan s......... sel.
- Mengekalkan sifat d............ induk kepada anak.
- Membaiki tisu yang r........... dengan tisu yang baharu.
Kitar sel
- Ialah suatu tempoh bermulanya peringkat sel baharu dihasilkan
sehinggalah peringkat sel tersebut selesai memb........... dan menghasilkan
d..... sel anak.
- Dibahagikan kepada fasa i............... dan fasa m............... atau fasa M.
- Fasa mitosis dibahagikan kpd pembahagian n.............. atau mitosis dan
pembahagian s.................... atau sitokinesis.
Fasa-fasa dalam kitar sel
Interfasa (I)
Profasa(P)
Metafasa(M)
Anafasa(A)

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

62

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Telofasa(T)
Sitokinesis (S)

I Pak MAT Sudin


Fasa

Gambar rajah

Perlakuan kromosom
Peringkat G1-Pertumbuhan aktif,

I................

p............. disintesis, kromosom tidak


jelas kelihatan (kromatin).
Peringkat S- S............... DNA yang
menjalani proses r...................
(mengganda) membentuk kromatid
kembar.
Peringkat G2-Protein dan enzim
diperlukan. Tenaga dikumpulkan.
Kromosom p............ dan berpilin.

P..............

Kromosom lebih t.......... dan pendek.


Kedua-dua kromatid bercantum
pada s................. .

Kromosom tersusun pada sentromer


M..............

di satah k........................... .

Kromosom t................. pada


A..............

sentromer dan b............... ke kutub


bertentangan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

63

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kromosom membentuk bebenang


T...............

halus k............... semula. Kromosom

dan

kurang jelas kelihatan.

S..............

Pembahagian s................... berlaku


sebaik sahaja nukleus terbentuk
iaitu pada akhir telofasa.

Kepentingan pembahagian sel yang terkawal


Membolehkan sel anak memperoleh jumlah k.................. dan kandungan
g................ yg seiras seperti induknya.
Kesan pembahagian sel yang tidak terkawal
Sel membahagi secara mitosis berulang kali secara tidak terkawal boleh
menyebabkan sel k............. .
Pembentukan sel kanser ini menghasilkan t............ .
Aplikasi pengetahuan mengenai mitosis dalam pengklonan.
Pengklonan ialah proses penghasilan k........ atau organisma yang seiras
dengan organisma induk melalui pembiakan a.......... .
Aplikasi daripada pengklonan ialah k........... tisu.
Kultur tisu ialah teknik pengkulturan cebisan t....... organisma hidup dalam
larutan medium kultur s.......... yang mengandungi n......... dan hormon
pertumbuhan.
Tumbuhan boleh dikultur secara a.......... dengan menggunakan cebisan
tisu kecil yang disebut e........... .
E............. yg telah disterilkan dimasukkan ke dalam medium kultur yang
membahagi secara m............ membentuk k..........., iaitu sekumpulan tisu
yg belum membeza.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

64

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Sel dalam kalus membesar menjadi e.......... dan seterusnya menjadi anak
tumbuhan sebelum dipindahkan ke tanah.
Pengklonan pada haiwan melibatkan pemindahan n.......... daripada sel
soma ke dalam o.......... atau sel embrio tanpa n.............. . Contohnya,

Dolly.
5.2 Meiosis
Meiosis I dan Meiosis II

Pak MAT I dan Pak MAT II


Fasa

Gambar rajah

Penerangan
Kromosom menjadi padat.

P.............. I

Kromosom m.............., menebal dan


jelas kelihatan. Kromosom
membentuk b............ melalui proses
sinapsis. Proses p............ silang
berlaku di k............. .
Kromosom h.............. tersusun di

M.............. I

satah khatulistiwa. Sentromer tidak


membahagi.

A.............. I

Gentian gelendong m................. dan


menarik setiap kromosom homolog.
Kromosom h................. berpisah
daripada pasangan homolognya dan
b................. ke kutub bertentangan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

65

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Gentian g................... menghilang.


T............... I

Nukleolus muncul semula dan


membran n............... terbentuk. D.....
sel anak terhasil.

P............. II

Gentian g................. mula terbentuk.


Nukleolus dan membran plasma
h.............. .

M............. II

Kromosom t................. secara rawak


pada satah khatulistiwa. Setiap
kromatid terikat kepada gentian
g................. pada sentromer.

A............. II

Sentromer k............... kembar


membahagi. Setiap kromatid kembar
b............... dan bergerak ke kutub
sel bertentangan dengan didahului
oleh s................... .

T.............. II

Gentian gelendong h............ .


Membran plasma dan nukleolus
m............ semula. E............ sel anak
terhasil dengan setiap sel anak
mengandungi s............. daripada
kromosom induk. Sel haploid ini
akan membesar menjadi g........... .

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

66

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Perbandingan antara meiosis dan mitosis


Meiosis

Persamaan

Mitosis

Meiosis

Perbezaan

Mitosis

Tempat berlaku
Bilangan pembahagian
Bilangan sel anak terhasil
Bilangan kromosom sel
anak terhasil
Pindah silang
Kandungan genetik
Sinapsis kromosom
homolog
Peranan

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

67

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2005 (Struktur)


Rajah menunjukkan sel P dan sel Q yang sedang mengalami pembahagian sel.

(a)(i) Namakan struktur-struktur yang berlabel K dan L.


K: ..................................................................................................................
L: ..................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Nyatakan fasa pembahagian sel P dan sel Q.
Sel P: ...........................................................................................................
Sel Q: ..........................................................................................................
[2 markah]
(b) Sel P mengalami pembahagian sebanyak tiga kali berturut-turut.
Berapakah bilangan sel anak yang terhasil?
............................................................................................................................
[1 markah]
(c)(i) Sel Q mengalami pembahagian nukleus pertama dan menghasilkan dua
sel.
Lengkapkan rajah untuk menunjukkan kromosom dalam satu daripada dua
sel yang terhasil.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

68

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

[1 markah]
(ii) Namakan satu organ di mana sel didapati.
......................................................................................................................
[1 markah]
(iii) Bilangan kromosom dalam satu sel soma lalat ialah 12.
Nyatakan bilangan kromosom yang terdapat dalam sel anak yang
dihasilkan di akhir jenis pembahagian sel seperti yang ditunjukkan oleh
Q.
.....................................................................................................................
[1 markah]
(d) Kanser ialah penyakit yang menyebabkan pertumbuhan tisu tidak terkawal.
Radioterapi adalah satu kaedah rawatan penyakit kanser yang menggunakan
sinaran radioaktif.
Terangkan bagaimana rawatan ini menyekat pertumbuhan sel kanser.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
(e) Seorang pengusaha kelapa sawit ingin menghasilkan pokok kelapa sawit
yang banyak dalam masa yang singkat.
Nyatakan teknik yang terbaik yang boleh digunakan oleh pengusaha itu dan
satu masalah yang perlu diambil kira dalam menggunakan teknik tersebut.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

69

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2007 (Struktur)
Rajah menunjukkan tiga peringkat mitosis, P, Q dan R, dalam sel haiwan.

(a) Namakan peringkat P, Q dan R dalam ruang yang disediakan dalam Rajah di
atas.
[3 markah]
(b) Terangkan apa yang berlaku pada peringkat Q.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[3 markah]
(c) Nyatakan perlakuan kromosom pada peringkat berikut:
Peringkat P: ......................................................................................................
Peringkat R: .....................................................................................................
[2 markah]
(d) Terangkan kepentingan mitosis dalam proses pengklonan pokok orkid.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[3 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

70

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(e) Rajah menunjukkan suatu sel pada peringkat P. Pada peringkat seterusnya,
didapati kromososm M tidak berpisah.

Lengkapkan rajah kedua-dua sel anak yang akan terbentuk pada ruang yang
disediakan di bawah.

Sel anak 1

Sel anak 2
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

71

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2008(Struktur)
Rajah menunjukkan sebahagian daripada peringkat pembahagian sel secara
meiosis dalam satu sel haiwan.
Perlakuan kromosom di peringkat S tidak ditunjukkan.

(a) Namakan struktur berlabel X.


............................................................................................................................
[1 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

72

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b)(i) Dalam Rajah di atas, lengkapkan rajah diperingkat S untuk menunjukkan


perlakuan kromosom.
[1 markah]
(ii) Nyatakan satu perubahan yang berlaku di peringkat S.
.........................................................................................................................
[1 markah]
(c) Rajah di bawah menunjukkan proses Y yang berlaku di peringkat P.

Permulaan proses Y

Akhir proses Y

(i) Dalam Rajah di atas, lukis rajah yang menunjukkan rupa kromosom di akhir
proses Y.
[1 markah]
(ii) Namakan proses Y.
........................................................................................................................
[1 markah]
(iii) Nyatakan satu kepentingan pross Y kepada semua organisma.
..........................................................................................................................
[1 markah]
(d) Rajah di bawah menunjukkan sel-sel kulit. Sel- sel X adalah sel kanser yang
terbentuk selepas sel-sel normal terdedah kepada faktor W.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

73

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(i) Berikan dua contoh faktor W.


1.......................................................................................................................
2.......................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Terangkan pembentukan sel X.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
(iii) Nyatakan dua cara untuk mengelakkan perkembangan sel X.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2009 (Kertas 2)
Rajah menunjukkan proses pembentukan sel R.

(a)(i) Nyatakan bilangan kromosom dalam sel P dan sel Q.


P: .............................................................................................................................
Q: ...........................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

74

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Terangkan apa yang berlaku yang menyebabkan perbezaan bilangan


kromosom antara sel P dan sel Q.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
(b)(i) Dalam organ manakah sel R terbentuk?
........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Namakan proses pembentukan sel R.
........................................................................................................................
[1 markah]
SPM 2010 (Struktur)
Rajah menunjukkan peringkat-peringkat yang berbeza dalam suatu pembahagian
sel.

(a)(i) Namakan jenis pembahagian sel itu.


........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Susun peringkat-peringkat pembahagian sel itu mengikut urutan yang betul.

[1 markah]
(b)(i) Terangkan perlakuan kromosom dalam peringkat R.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

75

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Nyatakan satu kepentingan perlakuan kromosom dalam (b)(i).


.......................................................................................................................
[1 markah]
SPM 2012 (Struktur)
Rajah 3 menunjukkan sel P dan sel Q mengalami 2 jenis pembahagian sel yang
berlainan.

Sel P

Sel Q

(a) Lengkapkan jadual di bawah dengan mengisi aspek-aspek berikut bagi sel P
dan sel Q.
Aspek

Sel P

Sel Q

Jenis pembahagian sel


Peringkat pembahagian sel
Perlakuan kromosom

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

76

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2013 (Struktur)


Rajah menunjukkan sebuah ladang yang ditanam dengan pokok-pokok daripada
spesies yang sama dalam dua plot yang berbeza, P dan Q.

Ladang itu telah dijangkiti suatu penyakit. Semua pokok dalam plot P mati tetapi
hanya sedikit pokok dalam plot Q yang mati akibat jangkitan itu.
Terangkan mengapa semua pokok dalam plot P mati.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2014 (Struktur)
Rajah menunjukkan suatu peringkat meiosis dalam sel haiwan.

(a)(i) Namakan peringkat itu.


........................................................................................................................
[1 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

77

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Huraikan perlakuan kromosom semasa peringkat itu.


........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
(b) Terangkan kepentingan proses L.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[2 markah]
(c)(i) Namakan struktur K.
.........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Apakah yang berlaku kepada gamet terbentuk jika struktur K gagal
berfungsi dalam proses pembentukan gamet?
......................................................................................................................
......................................................................................................................
......................................................................................................................
[3 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

78

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 6 NUTRISI
6.1 jenis-jenis nutrisi
Dibahagikan kepada d..... jenis iaitu a....trof dan h........trof.

auto = sendiri

hetero =yang lain

trof =makan

A.....trof dibahagikan pula kepada d..... iaitu f......sintesis dan k......sintesis.

foto =cahaya

kemo =kimia

sintesis =bina

H.........trof pula dibahagikan kepada t...... kategori iaitu h...............,


s..........isme dan p..........isme.

holo =zoon= haiwan

saprofit =mati/reput

parasit =perosak

tisme =cara

Jenis-jenis
nutrisi

A................

F.....sintesis

K.....sintesis

H...................

H.....zoik

S............isme

P............isme

SPM 2006 (Esei)


Rajah menunjukkan tiga organisma P, Q dan R.

(a)(i) Huraikan jenis nutrisi pada P dan Q.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

[4 markah]

79

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
6.2 Gizi Seimbang
Kandungan nutrien yang mengandungi t........ kelas makanan pada kuantiti
yang b........ pada masa yang b......... .
Nilai tenaga makanan = 4.2x j....... air x peningkatan s...... air
J........ makanan
Faktor-faktor yang mempengaruhi keperluan tenaga harian ialah umur,
jantina, berat badan, dan jenis pekerjaan.
Vitamin dibahagikan kepada d..... iaitu vitamin larut l......... (VLL) dan
vitamin larut a..... (VLA).
Contoh VLL ialah Vitamin A, D, E, dan K, contoh VLA ialah vitamin B dan
C.
Vitamin larut air

Sumber Makanan

Fungsi dalam badan

B1

B2

B3

B5

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

80

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

B6

B12

Vitamin Larut

Sumber makanan

Fungsi dalam badan

lemak
A

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

81

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Mineral dibahagikan kepada d..... iaitu m........nutrien dan m..........nutrien.

makro =besar

Makronutrien

mikro =kecil

nutrien =makanan

Sumber makanan

Fungsi

Sumber makanan

Fungsi

Kalsium

Magnesium

Fosforus

Natrium

Kalium

Mikronutrien
Besi

Florin

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

82

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.3 Malnutrisi
Mal =lebih atau kurang
Gizi
K.....................

Berlebihan
Obesiti

Kekurangan
Lesu dan tidak bertenaga

Diabetis m..............
Penyakit k...........................
Protein

G.......

K................. dan marasmus

Kegagalan g........ dan h.......


A....... urik berlebihan dalam
darah
Vitamin C

Pembentukan k.............. yang


lemah menyebabkan s...........
(gusi berdarah)

Ferum

A........ (kurang darah merah)

Vitamin D,

R...........

Kalsium dan

O.............................

fosforus
L.............

O............

Lesu dan tidak bertenaga

Penyakit kardiovaskular

SPM 2006 (Esei)


(b) Sembelit, rabun malam dan anemia adalah tiga masalah kesihatan.
Nyatakan punca dan cadangkan cara untuk mengatasi setiap masalah
kesihatan itu dari aspek nutrisi.
[6 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

83

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2008 (Esei)
(a)(ii) Malnutrisi adalah keadaan yang timbul akibat gizi yang tidak seimbang di
mana ada nutrien tertentu yang kurang, berlebihan atau dalam nisbah
yang salah.
Terangkan kesan kepada seseorang kanak-kanak yang diberi mana-mana
dua nutrien makanan dalam amaun yang tidak mengcukupi untuk satu
tempoh masa yang panjang.

[6 markah]

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
6.4 Pencernaan Makanan
Pencernaan di dalam mulut;

a.............
maltose (Kami Anak Malaysia)

K......... + air
Pencernaan di dalam perut;

p..........
P.................... (Parti Progresif Penduduk)

Protein + air

renin
Kaseinogen
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

K............ (Kelas Rancangan Khas)


84

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Pencernaan di dalam usus kecil;

amilase
M.............. (KAM)

Kanji + air

tripsin
Peptida (Polis Tangkap Pencuri)

P..................... +air

l...............
Gliserol + lemak (Lantai Licin Geli Lah)

Lipid + air

e...............
Asid amino (PEA)

Peptida + air

m..............
G.............. (Malaysia Medical Group)

Maltosa +air

s.............
S............. + air

Glukosa + fruktosa (Sport Science Group Fun)

l............
Laktosa + air

Glukosa + G..................(Lebih Lebih Gila Gila)

Rumusan :
Kelas Makanan

Mulut

Karbohidrat

Kanji

Perut

Usus kecil
Kanji
Maltosa
Sukrosa
Laktosa

Protein
Lipid

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Protein

Polipeptida

Kaseinogen

Dipeptida
Lipid

85

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Gizi seimbang berdasarkan piramid makanan.


Aras
1
2

Kelas makanan
Karbohidrat

Fungsi

Kekurangan

Membekalkan

Lesu,

tenaga

keletihan

Vitamin, Mineral

Kekalkan kesihatan

Vit. A-

dan Serat

Metabolisme dalam

mencegah

badan.

rabun

Berlebihan
O.............

m............
Vit. Cmencegah
s...........
3

Protein

Membina sel-sel
baru.

Marasmus.

G......

K....................

Kegagalan

Menggantikan sel

g..........

mati.
Pertumbuhan.
4

Lipid, Gula,

Membekalkan

Garam

tenaga yang lebih


tinggi.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Keletihan

O..............
Penyakit
kardiovaskular

86

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Sistem Pencernaan Ruminan dan Rodensia.


Terdapat e............ ruang perut iaitu:
R.........., Retikulum, O..............., Abomasom (RROA)

Rumah Rosak Ombak Air


Perbandingan antara salur alimentari Ruminan dan Rodensia:
(SPM 2006, Esei)
Ruminan

Persamaan

Rodensia

Kedua-dua salur alimentari mempunyai b............... atau protozoa untuk


menghidrolisis s................ .
Perbezaan
Mempunyai ..... ruang

Bilangan Perut

perut

Mempunyai .... ruang


perut

Di mana berlakunya pencernaan s................


K......... dan pendek

Saiz Sekum

Besar dan p...........

Sekum adalah tempat b.............. menghidrolisis selulosa.


D..... kali

Bilangan makanan

S..........

dihantar melalui ruang


perut
Untuk mencernakan makanan dengan cara meningkatkan kecekapan
tindak balas s................ .
R............ dan
retikulum

Dimana bakteria dan

S..........

protozoa banyak
dijumpai

Bakteria merembeskan s........ untuk menghidrolisis selulosa kepada


glukosa.
Lembu, kambing,

Contoh

Arnab, tikus, tupai

kerbau

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

87

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2006 (Struktur)


Rajah menunjukkan sistem pencernaan manusia.

Struktur Q pada Rajah di atas terlibat dalam pencernaan lemak.


(i) Namakan struktur Q.
.............................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Namakan enzim yang mencernakan lemak dalam Q.
...............................................................................................................................
[1 markah]
(b)(i) Terangkan bagaimana kanji dicerna dalam duodenum.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Seorang pelajar makan terlalu banyak buah limau.
Terangkan kesan memakan terlalu banyak buah limau ke atas pencernaan
kanji dalam duodenum.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

88

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2010 (Esei)


Rajah menunjukkan sistem pencernaan dan organ-organ berkaitan pencernaan.

Terangkan bagaimana ikan kukus dicernakan di bahagian R, S dan T di dalam


sistem itu.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

89

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2011(Struktur)
(c) Rajah menunjukkan pergerakan bolus makanan dalam esofagus.

Terangkan bagaimana bolus makanan bergerak turun dari esofagus ke perut.


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
[3 markah]
(d) Nyatakan fungsi renin, pepsin dan asid hidroklorik dalam perut.
Fungsi
Renin
Pepsin
Asid hidroklorik
[3 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

90

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2013 (Esei)


(b) Rajah menunjukkan piramid makanan.

Terangkan kepentingan makanan bagi setiap aras dalam piramid makanan.


[10 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

91

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.5 Penyerapan dan Asimilasi hasil pencernaan Makanan.


Struktur vilus

Penyerapan makanan tercerna


Melibatkan kedua-dua proses peresapan dan p....................... a.........
Pada mulanya, molekul-molekul g.................., a........ a.............,
v.................... dan m................... larut air meresap ke dalam sel
e....................... dan diserap ke dalam k.................... d....................
G.................... dan asid lemak meresap masuk ke dalam sel
e........................ dan bergabung membentuk titisan halus l............ yang
kemudiannya meresap masuk ke dalam l....................
V..................... larut lemak juga meresap ke dalam l.................... untuk
diangkut bersama lipid.
Lakteal-lakteal bergabung membentuk salur l............. yang lebih besar
dalam rangkaian sistem .......................
Kapilari-kapilari darah yang membawa n................ larut air bergabung
membentuk v.......... portal h.............. yang membawa darah ke h..........
Dari hati, nutrien diasimilasikan dan diangkut ke semua sel b.............
Asimilasi makanan tercerna
Sebahagian hasil pencernaan dibawa terus ke h............. untuk diproses
atau diasimilasi.
Asimilasi berlaku dalam s...... yang mana nutrien digunakan untuk
membentuk sebatian kompleks atau komponen struktur.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

92

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kebanyakan g................ ditukar menjadi gli.............. dan disimpan di


dalam hati.
Apabila paras gula darah men............ dan badan memerlukan tenaga,
gli............... simpanan ditukarkan semula kepada g.................
Apabila g................... tiba di sel, g.................... dioksidakan untuk
membebaskan t.............. melalui r....................... sel.
Apabila simpanan gli................ di dalam hati menjadi penuh, g....................
berlebihan ditukarkan menjadi l..................
Hati mensintesiskan p................. plasma dengan menggunakan a.............
a................
Asid amino yang memasuki sel digunakan untuk mensintesiskan
pro..................... baru dan memperbaiki t........... yang rosak
Ia juga bertindak sebagai unit asas untuk sintesis e................ dan
hor...........
Asid amino yang berlebihan tidak boleh disimpan dalam badan dan
diuraikan oleh h........... melalui proses pend...................... yang
menghasilkan u............
L............... seperti lemak merupakan sumber tenaga utama badan.
Lipid ber.................... disimpan dalm t............. a......................
Beberapa lipid lain seperti f..................... dan ko..................... merupakan
komponen m................ p......................
Ringkasan proses penyerapan dan asimilasi makanan tercerna.
Hasil makanan

Hormon/

tercerna

enzim/ proses

Ditukarkan kpd

Tempat diproses
dan ke mana?

terlibat
Glukosa berlebihan

Insulin

Glukosa berkurangan

Glukagon

Glikogen

Dari Hati ke sel


badan melalui
Respirasi sel

Asid Amino

pendeaminaan

Urea

Hati

Meresap ke sel

Lakteal

Tisu Adipos

berlebihan
Lemak dan Gliserol
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

93

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Vitamin larut lemak

epitelium utk

Sistem limfa

bergabung
membentuk
titisan halus
lipid

SPM 2009 (Esei)


Rajah menunjukkan laluan molekul lemak melalui suatu sistem.

Pundi hempedu, pankreas dan usus kecil adalah struktur-struktur yang terlibat
dalam memproses molekul lemak.
Terangkan proses-proses yang berlaku kepada molekul lemak sehingga boleh
digunakan oleh sel-sel badan.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

94

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

6.6 Pembentukan tinja dan penyahtinjaan


Selepas penyerapan n................. selesai berlaku di dalam usus kecil,
kandungan usus bergerak masuk ke dalam k..............
Kandungan usus adalah a......., bahan makanan t.......... dicernakan dan
s...............
Sebahagian besar s............. itu ialah sel............. dinding sel tumbuhan.
Bahan-bahan tidak tercerna ini bergerak dengan sangat p.................
melalui k................ dengan dibantu oleh pe.......................
Penyerapan semula a....... daripada sisa-baki dalam k............ itu akan
menghasilkan t........... iaitu sisa separa p.............
T............ juga mengandungi sel-sel mati yang tersingkir daripada lapisan
sebelah dalam u.............., bahan b................... seperti pigmen
h.................. dan bahan-bahan bertoksik yang perlu disingkirkan daripada
badan.
K................ juga merupakan habitat satu populasi besar b.................
Mikroorganisma berfaedah ini memainkan peranan yang penting untuk
mengekalkan persekitaran yang s.............. dalam salur a........................
Dinding k............... merembes m.............. yang melekatkan t............
berada di dalam k............. selama 12 hingga ....... jam sebelum bergerak
masuk ke dalam re............ untuk disimpan buat sementara waktu.
Apabila t................ mula berkumpul, t.................... di dalam rectum
meningkat dan ini menyebabkan keinginan untuk menyingkirkan t...........
daripada badan.
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

95

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Penyingkiran t.............. disebut p................................... yang dikawal oleh


otot-otot di sekeliling d.............
Masalah-masalah yang berkaitan dengan penyahtinjaan
Sembelit
Hemoroid
Kanser kolon
SPM 2008 (Esei)
Selepas penyerapan nutrien dalam usus kecil, bahan-bahan yang tidak tercerna
dalam usus besar akan membentuk tinja.
Terangkan pembentukan tinja dalam manusia.

[4 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
6.7 Menilai Tabiat Pemakanan
Masalah kesihatan yang berkaitan dengan tabiat pemakanan
Penyakit

Punca terjadinya penyakit

Kesan penyakit

Cara
mengatasinya?

Gastritis

Tidak m.......... pada


masanya.
Pengambilan a.............
yang berlebihan.
T...............

Jus gastrik
bertindak terhadap
lapisan e................
perut

Ubah tabiat dan


gaya hidup
Mengambil ubat
antasid

U........... gastrik

Pengambilan aspirin
atau ubat tahan sakit.
Obesiti

Pengambilan makanan
yang mengandungi

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Penyakit
kardiovaskular.

Lakukan
s............ secara
96

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

l......... dan karbohidrat


yang berlebihan

Tekanan d...........
tinggi.

berkala.
Kurangkan

D...............

makanan
berlemak

Anoreksia

Mengelak untuk makan

nervosa

kerana takut gemuk

Gangguan

Kaunseling dan

psikologi dan maut.


Kurus kering

Bulimia

Makan secara banyak


pada masa s..............

badan

Mencederakan

Kaunseling

salur alimentari.

dan memuntahkan

Cirit birit

semula.

Ketidakseimbangan

Memakan laksatif.

pemulihan jisim

ion m.......... dalam


darah.
Penyakit
kardiovaskular
Kerosakan g..........

SPM 2008 (Esei)


Jadual menunjukkan makanan yang diambil oleh seorang budak lelaki berumur
15 tahun dalam menu hariannya. Keperluan tenaga harian budak itu ialah 12500
kJ.
Jenis makanan

Kuantitit yang diambil/g

Kandungan tenaga/ kJ

Nasi

400

1600

Kentang goreng

500

1000

Kari ayam

300

300

Telur rebus

150

630

Mentega

50

3000

Susu

280

300

Sosej

300

500

Sardin

150

900

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

97

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(i) Berdasarkan jadual di atas, nyatakan nilai tenaga yang terkandung dalam
pemakanan hariannya. Adakah pengambilan makanan itu memenuhi
keperluan tenaga hariannya?

[2 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
(ii) Budak lelaki ini mengambil menu ini secara berterusan dalam jangka masa
yang panjang.
Terangkan akibatnya terhadap kesihatan budak lelaki ini.
[8 markah]
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

98

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2009 (Esei)


(b) Rajah 9.2, 9.3 dan 9.4 menunjukkan keadaan fizikal tiga orang, yang
berkaitan dengan tabiat makan mereka.

Rajah 9.3

Rajah 9.4

Terangkan hubungan antara tabiat makan dengan keadaan fizikal setiap individu
itu.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

99

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2010 (Esei)
(b) Rajah menunjukkan tiga jenis makanan.

Terangkan kesan jangka masa panjang pengambilan makanan-makanan yang


berlebihan ke atas kesihatan individu.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

100

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2014 (Esei)
(a) Maklumat berikut ialah berkaitan tabiat makan bagi individu U dan individu W.
Individu U
Makan tidak mengikut masa yang menyebabkan perut selalu kosong
Individu W
Makan dengan banyak dalam masa yang singkat diikuti dengan
memuntahkannya semula secara sengaja setiap kali selepas makan.
(a) Terangkan bagaimana tabiat makan itu mempengaruhi kesihatan:
(i) individu U
(ii) individu W

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

101

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
(b) Rajah menunjukkan satu set nasi lemak.

Seorang kanak-kanak perempuan mengambil satu set nasi lemak sebagai


sarapan setiap hari dalam jangka masa panjang.
Bincangkan kesan baik dan kesan buruk diet itu terhadap kesihatannya.
[10 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

102

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
6.9 Kepentingan Makronutrien dan Mikronutrien dalam Tumbuhan
Elemen-elemen makronutrien:

Elemen-elemen mikronutrien

karbon (C)

boron(B)

hidrogen(H)

kuprum(Cu)

oksigen(O)

ferum(Fe)

nitrogen (N)

mangan(Mn)

fosforus(P)

molibdenum(Mo)

kalium(K)

zink(Zn)

kalsium(Ca)
magnesium(Mg)
sulphur(S)
Cara nak ingat!
CHONg Pergi Ke China Menaiki

Cara nak ingat!


Best Copy Filem Muzik Maher Zain

Sampan
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

103

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Makronutrien
Fosforus

Fungsi

Kesan kekurangan

Sintesis a......... n................,

Pertumbuhan akar

ATP dan f..................... dalam

yang tidak sihat dan

membrane plasma; bertindak

pembentukan daun

sebagai ko................. dalam

yang berwarna h..........

fotosintesis dan r......................... tua dan pudar; bintik


m............ atau ungu
kelihatan pada daun
tua.
Kalium

Sintesis protein, metabolisme

Sintesis p..............

k.......................... dan sebagai

yang kurang; kematian

ko.................. bagi beberapa

tumbuhan pramatang.

e...............; mengekalkan
kesegahan tumbuhan.
Kalsium

Magnesium

Sulfur

Komponen utama l...............

Pertumbuhan terbantut;

tengah dinding sel;

daun yang terherot dan

pembentukan gentian

bercuping; bahagian di

g....................... semasa

antara u............ daun

pembahagian sel.

menjadi k................

Komponen utama struktur

Bahagian di antara urat

molekul k..............;

daun matang menjadi

mengaktifkan beberapa enzim

k.................; bintik

tumbuhan; terlibat dalam

merah pada

metabolisme

permukaan d...........;

k.................................

daun bercuping.

Komponen beberapa a...........

Daun yang terjejas atau

amino; salah satu juzuk vitamin

seluruh tumbuhan

...... dan beberapa jenis

menjadi k................

ko................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

104

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Mikronutrien
Boron

fungsi

Kesan kekurangan

Membantu akar dalam

Kematian t..............

pengambilan i........ kalsium dan

terminal dan

tr.................... gula; terlibat

pertumbuhan yang

dalam metabolisme

abnormal; daun

k.......................... dan

menjadi t................,

membantu perc...................

bergulung dan rapuh

debunga; diperlukan untuk


pembahagian m............... dalam
sel m....................... dan
bertindak sebagai ko................
dalam sintesis kl....................
Kuprum

Komponen penting e..............;

Kematian a............

terlibat dalam metabolisme

pucuk muda; bintik

ni................. dan

perang kelihatan pada

f.............................; penting bagi

d............ terminal;

pertumbuhan pembiakan dan

tumbuhan menjadi

pembentukan b............. dalam

terbantut.

tumbuhan.
Ferum

Bertindak sebagai ko................

Daun m.......... menjadi

dalam sintesis klorofil; penting

kuning.

bagi bahagian muda yang


sedang t...................
Mangan

Mengaktifkan enzim-enzim

Jaringan u.......... hijau

f.......................; respirasi sel dan

tua

metabolisme n...................

berlatarbelakangkan
hijau m.........; bintik
perang atau kelabu di
antara urat daun.

Molibdenum

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Terlibat dalam pengikatan

Klo............. pada

n................. dan penurunan

bahagian antara urat

105

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

nitrat semasa sintesis p............... daun matang; daun


berwarna hijau pucat;
hasil tanaman
berkurangan.
Zink

Pembentukan daun; sintesis

Permukaan daun

a............. (hormon

berbintik dengan

pertumbuhan) dan sebagai

bahagian

ko................ dalam metabolisme

berk....................;

k...............................

pertumbuhan terbantut.

6.10 Fotosintesis
Adaptasi struktur dan fungsi daun;
Struktur
Tersusun dalam bentuk

Fungsi
Menerima c............ dengan banyak

m........... daun
Leper, nipis dan berwarna

Menyerap cahaya matahari secara m...............

hijau (l..............)

dan membolehkan gas-gas meresap dengan


cekap.

Urat daun bersambung

Xilem mengangkut air dan g......... mineral dari

dengan tisu x.......... dan floem

akar ke daun.
Floem mengangkut h.......... organik melalui
fotosintesis

Satu lapisan epidermis yang

Mengurangkan k.................. air daripada

berk......... dan berlilin

daun.

Banyak s...........

Meningkatkan proses fotosintesis

Banyak sel mesofil p..............

Tersusun secara t............ dan rapat untuk


memperoleh cahaya maksimum

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

106

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.11 Mekanisme Fotosintesis


Persamaan fotosintesis;
cahaya
Karbon dioksida + air

glukosa + oksigen (KAckGO)


klorofil

kulat air celup klorok ganti obat


Mekanisme tindak balas fotosintesis;
Tindak balas cahaya

Tindak balas gelap

Molekul H2O ditukarkan kepada ion

Atom H menurunkan gas CO2 utk

H+ dan Ion OH-.

menghasilkan glukosa.

Ion H+ menerima elektron drp

Monomer-monomer glukosa

klorofil dan membentuk atom H.

terkondensasi utk membentuk

Pada masa sama, ion OH-

molekul kanji.

kehilangan elektron untuk


membentuk gas O2 dan air.
Perbezaan antara tindak balas cahaya dan tindak balas gelap;
Tx Cahaya
Tenaga c............

Aspek
Bentuk tenaga yg

Tx Gelap
Tenaga k.........

diperlukan
G............./grana

Tapak tx

s...........

air

Bahan tx

Karbon d...............

o..............

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Hasil tx

g............

107

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2006 (Esei)


Tumbuhan hijau mensintesis makanan melalui proses fotosintesis. Proses kimia
fotosintesis boleh diringkaskan seperti rajah skema dalam Rajah di bawah.

(a) Nyatakan maksud fotosintesis berpandukan rajah skema dalam Rajah di atas.
[2 markah]
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
(b) Bermula daripada air dan karbon dioksida sebagai bahan mentah, terangkan
bagaimana tumbuhan hijau menghasilkan kanji.
[8 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

108

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.12 Faktor-Faktor yg mempengaruhi Fotosintesis.


Terdapat tiga faktor iaitu keamatan cahaya (KC), Kepekatan karbon
dioksida (KKO) dan Suhu (S).

Foto = cahaya
Faktor-Faktor

Graf

sintesis = bina
Penerangan

Keamatan

Jika kepekatan k...............

cahaya

d.................. dan s............


dikawal pada aras sekata,
kadar f.............................
berkadar terus dengan
k..................... c...............
sehingga mencapai satu
tahap tertentu.
k...................... d.................
atau s............ menjadi faktor
p....................

Kepekatan

Peningkatan kepekatan

karbon dioksida

k.................... d...................
akan menyebabkan
peningkatan kadar
f............................. selagi
tiada faktor p......................
k....................... c................
menjadi faktor p.....................

Suhu

Peningkatan s...........
persekitaran sebanyak
.........0C akan meningkatkan
kadar f..........................
sebanyak d........ kali ganda

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

109

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2011 (Esei)


Rumah hijau digunakan untuk mengawal faktor biotik dan abiotik untuk
meningkatkan hasil tanaman. Rajah menunjukkan pokok tomato yang ditanam
dalam rumah hijau.

Terangkan bagaimana rumah hijau mempengaruhi produktiviti pokok tomato itu.


[10 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

110

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.14 Teknologi dalam pengeluaran makanan


Teknologi

Kelebihan

Kekurangan/

Contoh

cabaran
Anak-anak benih akan
Penanaman

tumbuh c............. dan

langsung

meningkatkan hasil

Padi

tanaman,
mudah dan menj.............
kos.
H......ponik

Kesemua makronutrien

Kos agak t..........

Bayam,

dan mikronutrien dapat

untuk menyediakan

salad, tomato

disediakan pada kadar

alatan dan larutan

dan cili

yang betul, t.......

k.......... .

memerlukan tanah dan


ruang besar,
S............. dijaga.
A.......ponik

Keamatan cahaya dan

Kos agak t.........

Bayam,

suhu dapat dikawal,

untuk menyediakan

salad, tomato

penanaman sepanjang

alatan dan larutan

dan cili

tahun, dan hasil yang

n......... .

lebih cepat, tidak


memerlukan t........ dan
ruang besar.
Nilai nutrisi yg tinggi,

Memerlukan

Kelapa sawit

Pembiakbakaan

Mengeluarkan h.........

kemahiran tinggi dan T........... sp.

tumbuhan

yang lebih banyak, dan

t........... yang betul.

hasil kacukan

menunjukkan ketahanan

D....... sp.

yg lebih tinggi terhadap

antara

p............ dan cuaca.

P............. sp.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

111

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Pembiakbakaan

Meningkatkan hasil susu,

Memerlukan

Lembu h........

haiwan

daging.

k................ tinggi

jenis Mafriwal

dengan teknik yang


betul.
Kultur tisu

Meningkatkan h........

K...... terdedah

Betik, nanas

pertanian dalam masa

kepada kerosakan

dan

yang singkat

sekiranya ada yang

belimbing

berpenyakit.
Kejuruteraan

Meningkatkan k............

Memerlukan

Penanaman

dan kuantiti makanan.

kemahiran tinggi

tumbuhan

dengan teknik yang

transgenik

betul.

seperti

genetik

gandum,
tomato,
tumbuhan
legum,
kacang soya,
dan ubi
kentang.
Mengekal dan membaiki

Terdedah kepada

Kaedah

Pengurusan

k................ tanah dan

h............... tanah

penggiliran

tanah

mengelakkan

dan tanah runtuh

tanaman

pertambahan makhluk

jika proses

perosak

pengurusan tanah
tertangguh setelah
tanah digondolkan.

Mengawal perosak

Mungkin pemangsa

Burung hantu

Kawalan

dengan cara-cara biologi

akan memakan

dan ular

biologi

tanpa menggunakan

mangsa lain

mengawal

pestisid

menyebabkan

populasi tikus

ketidakseimbangan

di ladang

ekologi semula jadi.

kelapa sawit.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

112

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

6.15 Perkembangan Teknologi dalam Pemprosesan Makanan


Teknologi
Memasak

Kebaikan

keburukan

Membunuh mikroorganisma yang

Tidak t........... lama,

merosakkan makanan,

Kualilti kesegaran

Enzim yang memecah makanan

berkurangan,

mengalami d................., cara

perubahan r.........

paling mudah untuk mengelakkan

asli, vitamin musnah.

kerosakan makanan,
Membunuh mikroorganisma yg
menyebabkan penyakit,
Melembutkan makanan, makanan
menjadi lebih s............ .
P.........................

Menghalang pertumbuhan

Garam yang tinggi

m............................., meningkatkan

menyebabkan

rasa, nilai komersial, tahan lama

h.................., gula yg

dan melonjakkan industri makanan. tinggi menyebabkan


d.............., cuka yg
tinggi menyebabkan
g............., bahan
pewarna di dalam
makanan boleh
menyebabkan k.........,
kandungan nutrien
kurang.
Pengeringan

Mikroorganisma tidak boleh hidup

Hilang n............. dan

tanpa air, mudah dijalankan, tahan

berubah rasa asli.

lama.
Pempasteuran

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Membunuh b................... yg

Tidak memusnahkan

menyebabkan tuberkulosis,

s................

Mengekalkan rasa asli susu,

mikroorganisma,

mengekalkan nutrien,

hanya sesuai untuk


113

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Melonjakkan industri makanan.

makanan cecair/ susu


shj.
Tidak t............ lama
selepas dibuka.

Pengetinan

Membunuh semua mikroorganisma

Boleh menyebabkan

dan sporanya, menghalang

k.................. makanan

pertumbuhan mikroorganisma,

sekiranya terdapat

tahan lama, lebih m..................,

kerosakan pada

mudah dihadam dan melonjakkan

bekas itu,

i................ makanan.

K................. nutrien,
kurang rasa asli
perisa/pewarna boleh
menyebabkan kanser.

Rawatan U.........

Membunuh bakteria dan spora,

Rasa akan berubah,

Haba (UHT)

T............ lama dan melonjakkan

kehilangan nutrien

industri makanan.

dan beberapa vitamin.

Mengelakkan j........ dari menjadi

Memabukkan dan

rosak, tahan lama, memperbaiki

menukarkan r.......

rasa, meningkatkan vitamin

asli.

Fermentasi

SPM 2010 (Struktur)


(d) Seorang suri rumah membuat jeruk mangga dengan merendam kepingan
buah mangga dalam larutan gula yang pekat.
Nyatakan satu kebaikan dan dua keburukan kaedah yang digunakan
berbanding dengan menyimpan mangga segar.
Kebaikan:
............................................................................................................................
Keburukan:
1) .......................................................................................................................
2) .......................................................................................................................
[3 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

114

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2011 (Esei)


Terdapat pelbagai kaedah yang digunakan dalam pemprosesan makanan.
Cadangkan dua kaedah dan bincangkan kebaikan dan keburukan setiap kaedah
itu.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2013 (Esei)
(a) Rajah menunjukkan pelbagai jenis makanan yang telah diproses melalui
kaedah pemprosesan makanan.
(i) Terangkan tujuan pemprosesan makanan.

[5 markah]

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

115

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Terangkan kesan buruk kaedah pemprosesan makanan terhadap


kesihatan manusia.

[5 markah]

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
Jawapan:
Tahan lebih lama// mengelakkan pembaziran/ menjimatkan wang/
membunuh mikroorganisma/ menghalang pertumbuhan bacteria.
Menambahkan bahan pengawet/ penstabil.
Secara pemanasan/ suhu tinggi.
Penggaraman/pengeringan
Untuk meningkatkan nilai komersial// Nampak menarik
Secara pembungkusan/ Menambah pewarna
Rasa makanan lebih sedap/ membaiki tekstur
Menambahkan perisa
Mempelbagaikan jenis makanan.
Melalui penyelidikan dan pembangunan/ resepi yang inovatif
Meningkatkan ekonomi negara
Promosi/ menggalakkan penghasilan makanan dalam skala yang besar.
Untuk kesihatan yang lebih
Persediaan kebersihan// membekalkan nutrien/ melalui pemanasan
Mudah dicerna/ hadam
Mudah dibawa
Pembungkusan/pengetinan

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

116

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii)
Kandungan nutrien rendah
Suhu tinggi memusnahkan vitamin/ nutrient
Menyebabkan pening/ lemah/ malnutrisi
Bahan karsinogenik tinggi
Pewarna/ pengawet/ penstabil menyebabkan kanser
Menggalakkan mutasi
Kandungan gula tinggi
Meningkatkan aras glukosa darah
Menyebabkan kencing manis
Kandungan garam tinggi
Meningkatkantekanan osmosis darah
Meningkatkan tekanan osmosis darah
Menyebabkan tekanan darah tinggi/ hipertensi
Kandungan lemak yang tinggi
Meningkatkan jisim badan
Menyebabkan obesiti/ penyakit kardiovaskular

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

117

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 7 RESPIRASI
7.1 Proses Respirasi dalam penghasilan tenaga.
Apakah respirasi?
- Respirasi merupakan proses hidup yang penting dan berlaku dalam d........
peringkat:
- Respirasi l......... dan respirasi d.............
- Respirasi l............ atau pernafasan luar ialah proses pertukaran g......
antara permukaan r................. organisma dengan persekitarannya secara
berterusan.
- Respirasi d.............. atau respirasi s...... ialah proses b................. yang
mana t.......... dihasilkan untuk sel hidup.
Persamaan respirasi aerob;
Glukosa + Oksigen

Karbon dioksida + Air + Tenaga (GO KAT)

Persamaan respirasi anaerob dalam otot manusia;


Glukosa

Asid Laktik + Tenaga (GALT)

Persamaan respirasi anaerob dalam yis;


Glukosa

Etanol + karbon dioksida + Tenaga (GEKT)

Persamaan dan perbezaan antara respirasi aerob dengan respirasi anaerob;


Respirasi aerob

Persamaan

Respirasi anaerob

Kedua-dua memerlukan g................... sebagai bahan mentah.


Kedua-dua menghasilkan t................
Respirasi aerob

Perbezaan

Respirasi anaerob

Kehadiran oksigen
Pengoksidaan
glukosa

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

118

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jumlah tenaga
dihasilkan
Tempat berlaku
Persamaan kimia

SPM 2007 (Esei)


Rajah menunjukkan tisu P dan sel Q. P terdapat dalam organisma multisel. Q
terdapat dalam organisma unisel.
Tisu P

Sel Q

Persamaan respirasi

Persamaan respirasi

Glukosa + Oksigen

Karbon

dioksida + Air+ Tenaga

Glukosa

Karbon dioksida +
Etanol + Tenaga

(a) Berdasarkan Rajah di atas, terangkan proses respirasi sel yang berlaku di P
dan di Q.

[4 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

119

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Rajah di bawah menunjukkan dua individu, M dan N, dalam dua situasi yang
berbeza. M sedang melakukan satu aktiviti cergas manakala N berada dalam
keadaan rehat.

Berdasarkan Rajah di atas, terangkan perbezaan proses fisiologi yang


berlaku pada organ R, S dan T bagi individu M dan individu N.

[6 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2011 (Struktur)
Rajah menunjukkan sejenis organel yang terdapat dalam sel otot. Tindak balas
biokimia berlaku dalam sel tersebut.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

120

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(a) (i) Namakan organel ini.


.......................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Terangkan mengapa membran X dalam keadaan berlipat-lipat.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
(b) Tindak balas biokimia yang belaku dalam organel ini diringkaskan seperti
berikut:

(i) Namakan gas P.


.......................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Namakan hasil Q
.......................................................................................................................
[1 markah]
(iii) Terangkan mengapa sel otot mengandungi banyak organel ini.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2012 (Esei)
(a) Gula dioksidakan semasa respirasi.
Terangkan proses itu.

[4 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

121

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Selepas menamatkan lumba lari, seorang atlet masih terus bernafas dengan
cepat dan dalam untuk beberapa minit. Terangkan mengapa.

[6 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2013 (Esei)
(b) Jadual menunjukkan kadar pernafasan seorang pelajar semasa rehat dan
semasa melakukan aktiviti cergas.
Kadar pernafasan

Semasa berehat

Semasa aktiviti cergas

(Pernafasan per

16

30

minit)
Terangkan mengapa kadar pernafasan pelajar itu berbeza semasa berehat
dan semasa aktiviti cergas.

[4 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

122

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(c) Rajah menunjukkan kepekatan asid laktik dalam darah seorang atlet.

Terangkan perbezaan kepekatan asid laktik dalam darah seorang atlet semasa
dan selepas melakukan aktiviti cergas.

[6 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

123

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2014 (Struktur)


(c) Seorang atlet mengalami kekejangan otot semasa larian pecut 100 meter.
Terangkan bagaimana aktiviti tersebut menyebabkan kekejangan otot.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[3 markah]
7.2 Struktur Respirasi dan Mekanisme Pernafasan dalam Manusia dan Haiwan.
Struktur respirasi ialah tempat berlakunya p......................... gas antara sel yang
berespirasi dengan persekitaran. Gas-gas berespirasi bergerak antara
p....................... r..................... dan persekitaran luar melalui r....................
Penyesuaian struktur respirasi melibatkan empat ciri iaitu:
Penyesuaian

Kepentingan

Permukaan respirasi yang l.............

Memudahkan gas respirasi terlarut

Lapisan permukaan respirasi adalah

Mempercepatkan pertukaran gas

n..............
L........... permukaan yang besar

Kadar r.............. menjadi cepat

Jalinan kapilari d........... yang banyak

Meningkatkan kadar resapan gas


terlarut

Lembap
Nipis
Luas
Darah

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

124

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan serangga


Sistem respirasi serangga dikenali sebagai s............... t................. yang
terdiri daripada tiub-tiub udara yang disebut t..................
Udara memasuki trakea melalui liang pernafasan yang disebut
s................... yang terdapat di kedua-dua belah sisi toraks dan abdomen
serangga. S................. serangga seperti belalang mempunyai i............
Pembukaan dan penutupan s.................. dikawal oleh i................ yang
membenarkan udara keluar dan masuk ke dalam badan. Dinding trakea
diperkukuh oleh gelang-gelang k.............. supaya tidak k................ atau terlipat
akibat tekanan u.............
Trakea terbahagi kepada cabang-cabang halus yang disebut t.................
yang merupakan respirasi untuk serangga dan tidak mempunyai gelang
k.............
T............... mempunyai dinding yang nipis dan l................ untuk
meningkatkan kecekapan p....................... gas. Bilangan trakeol yang
b................. juga menyediakan jumlah l........... p........................ yang besar untuk
pertukaran gas secara r.................. ringkas.
Sesetengah serangga seperti b.................... mempunyai k..................
udara dalam sistem t................. untuk mempercepatkan penghantaran g........
respirasi ke t........... serangga semasa aktiviti cergas.
Udara masuk ke dalam dan ke luar t................. melalui pengembangan
dan p......................... otot abdomen udara beritma untuk mempercepatkan
r................... gas ke dalam sel.
Semasa menarik nafas, otot a.................... mengendur dan i..............
spirakel terbuka. Isipadu abdomen bertambah, t..................... udara menurun.
Udara memasuki t................ melalui s..................... . Semasa menghembus
nafas, o........... abdomen mengecut. Isipadu a.................. menurun, t..................
udara meningkat, udara keluar melalui s...................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

125

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan ikan


I............... ialah struktur respirasi yang dikhaskan untuk pertukaran
g........... di dalam air. Ikan bertulang mempunyai e................. pasang insang
yang ditutup dan dilindungi oleh o.........................
Setiap insang terdiri daripada dua baris f................. yang halus dan
disokong oleh lengkung i................... yang bertulang. Terdapat sebaris sisir
insang yang menapis zarah-zarah seperti pasir supaya tidak memasuki
f................. dan merosakkannya.
f.................. mempunyai banyak unjuran n............... dan p............. yang
disebut l................ yang membekalkan luas p..................... yang besar untuk
proses pertukaran g........ secara m...................
membran f.................. insang adalah n.............. dan mempunyai
b............... kapilari d........... untuk memudahkan penyerapan o................. dan
penyingkiran k................ dioksida.
Kecekapan pertukaran g....... oleh insang dibantu oleh mekanisme
t............ ganti lawan- ............... yang mana aliran air yang melalui i.................
adalah bert..................... dan menyongsang arah aliran darah dalam kapilari
darah l................
Mekanisme ini meningkatkan k..................... pertukaran g....... kerana air
yang membawa k........................ oksigen yang t................. bertembung dengan
d.............. yang membawa kandungan o............... yang rendah dalam kapilari
d................ lamela.
Mekanisme pernafasan ikan dibantu oleh v................... yang dihasilkan
oleh tindakan m............. dan o..................... . Ventilasi meningkatkan pengaliran
air pada permukaan r.................... . Ikan melakukan v................ dengan
berenang sambil membuka dan menutup o..........................
Apabila m............. dibuka (menarik nafas), bahagian dasar rongga
m............. diturunkan. Pada masa yang sama, ruang o........................ dibesarkan
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

126

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

dan b................ operkulum ditutup. Isipadu akan bert.............. dan ini akan
mengurangkan t................. di dalam mulut. Akibatnya, air yang mengandungi
o.............. terlarut dari luar akan memasuki mulut.
Apabila mulut dit..............v (menghembus nafas), bahagian dasar rongga
m.............. dinaikkan. Akibatnya, air mengalir melalui l................... insang dan
pertukaran g............. antara kapilari darah dengan a......... berkalu secara
r.................... . Pada masa sama, otot o....................... mengendur dan ruang
o..................... dikecilkan. Isipadu rongga m................ dikurangkan dan
t.................... di dalam rongga m.............. menjadi lebih t............... daripada
t................ di persekitaran. Tekanan a...... yang tinggi menyebabkan air mengalir
k.............. melalui bukaan o..................... yang terbuka.
Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan amfibia
A................ seperti katak boleh hidup di darat dan di dalam air. Pertukaran
gas respirasi bagi katak berlaku melalui k.............. dan p................
K............. katak adalah n.............. dan sangat t............ kepada gas
respirasi. Ia juga sangat l............... kerana diselaputi oleh lapisan m............ yang
membenarkan gas respirasi larut. M............. ini dirembes oleh kelenjar l.............
yang terdapat pada epidermis kulit. Kedua-dua ciri ini membantu pertukaran
g........ yang c............ dan e............... antara kulit dan persekitaran. Di bawah
lapisan k............ terdapat jaringan k................... darah untuk mengangkut gas
r.................... ke sel badan.
P............... katak terdiri daripada sepasang kantung n............ yang
disambungkan kepada m............ melalui b............... yang disebut g............ .
Peparu mempunyai m................ yang nipis supaya gas-gas respirasi dapat
m................keluar dan masuk dengan mudah. Dinding peparu sentiasa
l............... kerana diselaputi selapisan c............... . Ini membolehkan gas respirasi
mel.......... ke dalamnya. Ia juga kaya dengan jaringan k............... darah untuk
mengangkut gas respirasi.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

127

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Apabila katak bernafas melalui lebang hidungnya, dasar rongga m.............


diturunkan dan g............ ditutup. Udara ber................. akan masuk ke dalam
rongga m.............. tetapi udara kurang ber................. masih terdapat di dalam
peparu.
Apabila lubang hidung ditutup dan g............ dibuka, dasar rongga
m............. dinaikkan. Tekanan dalam rongga m............... yang t.............
menyebabkan udara ber................... dari rongga mulut masuk ke dalam
p.............. dan mengembang.
Apabila otot p............. mengecut, tekanan dalam a................... mendesak
udara kurang ber................... keluar dari p............... . Sebahagian udara
disingkirkan melalui lubang h.............. yang terbuka. Manakala sebahagian lain
bercampur dengan u........... di dalam rongga m..............
Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan manusia
Pertukaran gas dalam badan manusia berlaku dalam a................ peparu.
Udara masuk ke dalam peparu melalui salur khas yang disebut t................ yang
disokong oleh gelang-gelang r.............. yang memastikan t.............. sentiasa
terbuka untuk menerima udara.
Bahagian bawah t............... bercabang kepada dua salur utama iaitu
b............... kiri dan b............... kanan. Setiap b............. bercabang membentuk
cabang kecil yang disebut b................. . Setiap b................... berakhir dengan
satu kelopok pundi udara mikroskopik yang disebut a...............
Dalam badan manusia, mekanisme pernafasan melibatkan kombinasi
tindakan otot i.......................... dan d...................... . Terdapat 2 set otot
i.............................. di antara tulang- tulang r............. : otot i....................... luar
dan d..............
D.................. ialah lapisan otot berbentuk k........... yang terdapat di bawah
sangkar r............. .

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

128

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Pernafasan ialah proses m.............. nafas dan meng............... nafas yang


berlaku silih berganti.
Semasa menarik nafas, otot interkosta luar meng.......... manakala otot
interkosta dalam meng............ . Tindakan ini menyebabkan sangkar rusuk
n.......... ke atas dan ke arah d........... . Pada masa sama, otot diafragma
meng.......... dan diafragma t........... ke bawah menjadi l........... dan men.......... .
Kedua- dua pergerakan ini menyebabkan isipadu rongga toraks ber................
dan tekanan rongga toraks ber.............. . Tekanan atmosfera yang lebih tinggi di
luar mendesak udara m.......... ke dalam peparu.
Semasa menghembus nafas, otot interkosta luar meng.......... manakala
otot interkosta dalam meng............ . Tindakan ini menyebabkan sangkar rusuk
t.......... ke bawah dan ke d........... . Pada masa sama, otot diafragma
meng.......... dan diafragma m................. ke atas, berbentuk k........... . Keduadua pergerakan ini menyebabkan isipadu rongga toraks ber................ dan
tekanan rongga toraks ber.............. . Udara dipaksa k.............. dari peparu.
Organisma

Struktur respirasi dan tempat

Mekanisme

pertukaran gas
Serangga

Sistem trakea dan trakeol dan otot

Ikan

Insang

Amfibia

Kulit dan peparu

Manusia

Peparu dan alveolus

Tukar ganti lawan-arus


Tarik dan hembus nafas
(pernafasan)

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

129

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2005 (Struktur)


Rajah mewakili model peparu manusia dalam mekanisme respirasi.

(a) Berdasarkan model peparu dalam Rajah di atas, apakah struktur yang
sepadan dengan salur kaca dan serkup kaca pada sistem respirasi manusia?
Salur kaca: .............................................................................................................
Serkup kaca: .........................................................................................................
[2 markah]
(b)(i)Kepingan getah nipis mewakili diafragma dalam sistem respirasi manusia.
Apakah fungsi kepingan getah nipis dalam model peparu itu?
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Belon mewakili peparu manusia.
Terangkan satu ciri belon yang serupa dengan ciri peparu manusia.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
[2 markah]
(c) Tali pada model peparu itu ditarik.
Lukiskan keadaan pada kepingan getah nipis dan belon pada Rajah di
bawah.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

130

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

[1 markah]
(ii) Perhatikan lukisan anda di (c)(i).
Jelaskan perkaitan antara perubahan pada model peparu yang anda lukis
dengan sistem respirasi manusia sebenar.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[3 markah]
(d)(i) Peratus gas oksigen dan karbon dioksida dalam udara sedutan dan
udara hembusan ditentukan dengan menggunakan tiub-J.
Mengapakah hujung tiub- J dicelupkan ke dalam larutan kalium
hidroksida dan diikuti dengan larutan kalium pirogalat?
...................................................................................................................
...................................................................................................................
[1 markah]
(ii) Jadual menunjukkan keputusan kajian tentang kandungan udara
sedutan dan udara hembusan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

131

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Terangkan mengapa terdapat peningkatan peratus karbon dioksida


dalam udara hembusan.
...................................................................................................................
...................................................................................................................
[2 markah]
SPM 2009 (Struktur)
Rajah menunjukkan sebahagian daripada sistem respirasi manusia.

(a) Pada Rajah, namakan P dan Q.

[2 markah]

(b) Rajah di bawah menunjukkan satu peringkat dalam pernafasan manusia.

(i) Nyatakan peringkat pernafasan yang ditunjukkan dalam Rajah di atas.


.........................................................................................................................
[1 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

132

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Terangkan fungsi P dalam peringkat pernafasan di (b)(i).


........................................................................................................................
........................................................................................................................
[2 markah]
(c) Diafragma itu tidak boleh berfungsi.
Terangkan bagaimana ini memberi kesan kepada mekanisme pernafasan.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2012 (Esei)
(c) Nyatakan persamaan dan perbezaan antara sistem respirasi manusia dengan
sistem respirasi belalang berdasrkan struktur adaptasi untuk memaksimakan
kadar pertukaran gas.

[10 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

133

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2013 (Esei)


Rajah menunjukkan struktur respirasi seekor belalang.

Terangkan bagaimana sel-sel badan memperoleh oksigen daripada udara.


[4 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2014 (Struktur)
Rajah menunjukkan keadaan toraks semasa proses J dan proses K dalam
mekanisme pernafasan.

(a)(i) Namakan proses J dan proses K.


J: ....................................................................................................................
K: ...................................................................................................................
[2 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

134

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(ii) Nyatakan tiga perbezaan antara proses J dan proses K.


Proses J

Proses K

[3 markah]
7.3 Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respirasi dan Pengangkutan Gas
dalam Badan Manusia.
Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respirasi
Resapan gas berlaku dari kawasan tekanan separa (TS) t.......... ke
kawasan TS r.............. .
Tekanan Separa O............ (TSO) dalam alveolus adalah lebih t........
berbanding dengan TSO dalam k............. darah. Oleh itu, oksigen
m............... masuk dan merentas permukaan a............. dan kapilari darah
ke dalam darah.
Tekanan separa karbon dioksida (TSKO) pula adalah r........... dalam
alveolus dan tinggi dalam kapilari darah.
Karbon dioksida m.............. keluar dari kapilari darah ke dalam alveolus
dan kemudiannya dihembus keluar melalui mulut atau hidung ke dalam
atmosfera.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

135

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Gambar rajah pertukaran gas merentas permukaan alveolus dan kapilari darah dalam peparu.

Pengangkutan Gas Respirasi dalam Badan Manusia.


Oksigen
Bergabung dengan

Perbezaan
Cara diangkut?

h........................

Karbon dioksida
Bergabung dgn
h..................., berpadu
dengan air (terlarut
dalam plasma darah) dan
ion b................... .

O......................................

Membentuk apa?

K...................hemoglobin,
asid karbonik.

Selepas pertukaran gas berlaku, o................ dalam darah yang


meninggalkan alveolus akan diangkut ke sel-sel b............ untuk r.................... sel.
Dalam darah, o................ akan berpadu dengan pigmen respirasi h....................
dalam eritrosit. Oksigen diangkut dalam bentuk o.................................. ke seluruh
badan.
Hemoglobin + Oksigen

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Oksihemoglobin

136

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Dalam peparu, tekanan separa o................ adalah tinggi. Oksigen


bergabung dengan h..................... untuk membentuk o................................. yang
diangkut ke seluruh badan. Apabila sampai ke sel b............. yang mempunyai
tekanan separa o........... yang rendah, o............................... akan terurai untuk
membebaskan semula molekul o................. . Karbon dioksida yang dibebaskan
oleh sel yang berespirasi diangkut dalam t........ cara. Lebih kurang 7% karbon
dioksida diangkut dalam bentuk ter............ dalam p................. darah. 23% karbon
dioksida bergabung dengan h..................... dalam eritrosit untuk membentuk
k..................................... . Baki 70% diangkut dalam bentuk ion b.......................
(HCO3 -) dalam plasma darah.
Karbon dioksida meresap ke dalam eritrosit, kemudian berpadu dengan
a...... dalam eritrosit untuk membentuk asid k................ (H2CO3). Enzim karbonik
a................... dalam eritrosit memangkinkan tindak balas ini. Asid k................
kemudiannya terurai kepada ion b...................... dan ion h.................... .
Kemudian ion b..................... meresap ke dalam plasma darah dan diangkut ke
peparu.
SPM 2009 (Struktur)
(d) Pertukaran gas berlaku merentasi permukaan alveolus.
(i) Terangkan kepentingan pertukaran gas dalam manusia.
.........................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Nyatakan dua cara alveolus mengadaptasi untuk pertukaran gas yang efisien.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

137

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

7.4 Mekanisme Kawal Atur Respirasi


Semasa melakukan aktiviti cergas, Tekanan Separa Karbon Dioksida
(TSKO) b................ akibat respirasi yg aktif.
Pertambahan kepekatan CO2 dlm badan dikesan melalui perubahan pH
darah dan pH bendalir tisu otak.
Aras CO2 yg tinggi dlm darah akan mer............... pH darah dan nilai pH
bendalir tisu yg membasahi otak.
Asid k................. akan terurai kpd ion hidrogen/ ion bikarbonat.
pH darah yg r.............. adalah berbahaya.
Perubahan ini dikesan oleh sel khas, iaitu k.................... pusat yg terdapat
dlm medulla oblongata.
Penurunan nilai pH dlm darah menyebabkan sel k................... pusat
dirangsang utk menghasilkan i............. ke organ yg teribat dgn respirasi
spt otot i............... dan d............... supaya mengecut dan mengendur dgn
lebih cepat.
Kadar v................. dan kadar pernafasan meningkat.
Kadar denyutan jantung juga meningkat utk mempercepatkan proses
pengangkutan o................. ke sel badan dan proses penyingkiran CO2.
Kepekatan CO2 dan aras pH darah akan kembali ke paras normal.
SPM 2014 (Struktur)
(b) Pernafasan adalah proses luar kawal yang dikawal oleh pusat pernafasan
dalam medula oblongata.
Jelaskan apa yang berlaku kepada kadar pernafasan bagi seorang pendaki
apabila berada di puncak gunung yang tinggi.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[4 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

138

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

7.5 Kepentingan mengekalkan sistem respirasi yang sihat


Peparu ialah salah satu o........... paling penting dalam badan.
Salur r................ mempunyai lapisan membran l............... dan berm...........
yang sentiasa terdedah kepada persekitaran kerana u............. yang
disedut mengandungi d......... dan j........... serta pelbagai perengsa dan
bahan cemar yang berbahaya.
Dinding t............. terdiri daripada sel e.................... bersilium dan sel
perembes m......... .
M........... yang dirembes melindungi permukaan salur r....................
dengan memerangkap butir-butir d...... dan mikroorganisma yang masuk
ke dalam t..............
Seseorang perokok menyedut terus a......... rokok yang mengandungi gas
t............. seperti k............. m........................, tar, dan n.................... ke
dalam peparunya.
Bahan- bahan kimia ini merosakkan f............. peparu.
Asap rokok mengandungi lebih daripada 4000 jenis bahan kimia
termasuklah t......, n..................., karbon m..................., aseton, benzena,
dan f............................
Kebanyakan bahan kimia ini merupakan bahan k....................... yang boleh
meningkatkan risiko mendapat k............... .
SPM 2013 (Esei)
Rajah 6.3(a) menunjukkan alveolus individu yang sihat.
Rajah 6.3(b) menunjukkan alveolus individu yang menghidap emfisema.

Rajah 6.3(a)

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Rajah 6.3(b)

139

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Emfisema adalah sejenis penyakit peparu.


Terangkan kesan penyakit tersebut kepada kesihatan individu itu.

[6 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
7.6 Respirasi dalam tumbuhan
Oksigen m............... masuk dan keluar tumbuhan melalui liang s...........
dan l.............. .
Kandungan o............. yang tinggi di luar menyebabkan o............. meresap
masuk ke dalam ruang antara sel dalam daun.
Ini menyebabkan kepekatan o.......... tinggi berbanding kepekatan oksigen
di d.......... sel.
Pada masa yg sama, r................ sel menghasilkan CO2 yang digunakan
untuk fotosintesis.
CO2 yang berlebihan m.............. ke dalam ruang udara di antara sel dan
keluar melalui s......... ke atmosfera.
Respirasi aerob dan anaerob dalam tumbuhan
Respirasi a.............. biasanya dijalankan oleh tumbuhan sepanjang hari.
Manakala dalam keadaan tertentu, tumbuhan boleh menjalankan respirasi
an............. untuk tempoh waktu yang pendek.
Misalnya, semasa b..............., tumbuhan boleh hidup untuk beberapa hari
walaupun t....................... sepenuhnya di dalam air.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

140

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Tumbuhan padi boleh hidup untuk beberapa minggu dalam keadaan air
bert............. di sawah padi.
Respirasi an............... juga berlaku pada peringkat permulaan
perc................ apabila e............ diselaputi sepenuhnya di dalam t............
yang kedap udara.
Perbezaan antara respirasi dan fotosintesis;
Respirasi

Aspek

G............... dan O..............

Bahan mentah

K.......... d............... dan Air

Hasil tindak

G............... dan O................

Karbon dioksida , Air dan


T.................
M......................
Tenaga k............. ke

balas
Tempat berlaku
Perubahan

tenaga h.........
berlaku sepanjang hari

Fotosintesis

tenaga
Masa ia berlaku

K..................
Tenaga c.............. ke tenaga
k............
Berlaku dengan kehadiran
c............

Titik pampasan ialah a......... keamatan cahaya apabila kadar penghasilan


k........... d............... dalam r................ adalah s......... dengan kadar
p................... karbon dioksida dalam f....................
Pada titik pampasan, kadar f..................... adalah s........ dengan kadar
r......................
Glukosa yang dihasilkan dalam fotosintesis menggantikan g............... yang
dioksidakan dalam respirasi.
Kadar f..................... mesti melebihi kadar respirasi setiap hari untuk
memastikan p........................ dan penghasilan b..........., biji b.......... dan
b....... berlaku.
Ini membolehkan kadar penghasilan g............. melebihi kadar penggunaan
g........... dan glukosa yang berlebihan boleh digunakan untuk pert..............
dan semua proses-proses penting dalam tumbuhan.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

141

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Dalam masa yang sama, o................. berlebihan daripada proses


f........................ dibebaskan ke atmosfera untuk menyokong hidupan lain.

Lukiskan dan labelkan graf keamatan cahaya dan titik pampasan.

SPM 2007 (Esei)


(c) Sebuah kolam mengandungi banyak tumbuhan akuatik. Rajah di bawah ialah
graf yang menunjukkan perubahan peratusan kandungan oksigen terlarut
dan karbon dioksida terlarut dalam kolam itu bagi tempoh 24 jam.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

142

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Berdasarkan graf pada Rajah di atas, terangkan perbezaan perubahan peratusan


kandungan oksigen terlarut dan karbon dioksida terlarut dalam kolam itu di
peringkat X, peringkat Y dan peringkat Z.

[10 markah]

.................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
.................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................
................................................................................................................................

SPM 2013 (Struktur)


(c) Satu tumbuhan ditenggelami air semasa banjir selama beberapa hari.
Terangkan kesan kejadian tersebut kepada proses respirasi tumbuhan itu.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

143

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 8 EKOSISTEM DINAMIK


8.1 Komponen Abiosis dan Biosis dalam persekitaran
Abiosis = benda bukan hidup
Seperti nilai pH, s........., keamatan cahaya, k..................., t............... dan
iklim mikro.
Biosis = benda hidup
Komponen Biosis terdiri daripada p.................... (tumbuhan hijau),
pengguna p..............., pengguna s......................., pengguna t................
dan pengurai.
Rantai makanan ditakrifkan sebagai hubungan pemakanan dan
pemindahan t............ melalui urutan yang mana satu organisma m.............
organisma sebelumnya.
Jaringan makanan terdiri daripada b.................. rantai makanan yang
organismanya saling bersandaran antara satu sama lain.
Lukiskan piramid aliran tenaga dalam satu rantai makanan

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

144

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Interaksi antara komponen biosis dari segi pemakanan;


Simbiosis terdiri drp tiga iaitu k...............isme, m........isme dan p........isme.
Interaksi

Penumpang Perumah (hos)

K.................... U..............

Contoh 1

Contoh 2

Tak untung

E...........

Epizoit (ikan

dan tak rugi

(paku pakis

r.............)

langsuir)

pada ikan
yu

M...................

untung

u....................

Kulampair

Pokok

(alga dan

l........... dan

kulat)

bakteria
p...............
nitrogen

P.................... untung

r...........

P............

Bunga

pada kulit

Rafflesia sp.

Mangsa-

Mangsa

Pemangsa

Helang

S.............

pemangsa

r..........

u...............

memakan

memakan

a............

rusa

Persaingan= i.................... antara organisma-organisma yang hidup dalam


satu habitat dan bersaing untuk sumber yang sama dan bekalannya
terhad.
Persaingan dibahagikan kepada dua iaitu persaingan i.........................
(PINER) dan persaingan intraspesies (PINAR).
PINER ialah persaingan antara individu daripada dua atau l........... spesies
berl............
PINAR ialah persaingan yang berlaku antara individu daripada spesies
yang s...........

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

145

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2005 (Struktur)


P, Q dan R dalam Rajah menunjukkan tiga jenis interaksi antara organisma.

(a)(i) Namakan jenis interaksi yang diwakili oleh P dan Q.


P: ...................................................................................................................
Q: ...................................................................................................................
[2 markah]
(ii) Huraikan interaksi yang diwakili oleh P.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[3 markah]
(b)(i) Dalam interaksi yang diwakili oleh Q dan R, apakah istilah yang digunakan
untuk menghuraikan organisma X dan organisma Y?
Organisma X: ...............................................................................................
Organisma Y: ...............................................................................................
[2 markah]
(ii) Nyatakan satu ciri penyesuaian bagi organisma X dalam interaksi itu.
........................................................................................................................
[1 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

146

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(c) Pokok getah dalam interaksi yang diwakili oleh Q mati.


Terangkan apa yang akan berlaku kepada organisma X.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
(d) Serbuk kayu boleh digunakan dalam interaksi yang diwakili oleh R untuk
penanaman cendawan secara komersial.
Terangkan bagaimana cendawan boleh tumbuh pada serbuk kayu.
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
[3 markah]
SPM 2007 (Esei)
Organisma-organisma berikut terdapat dalam satu komuniti sawah padi.
Belalang, Pokok padi, Beluncas, Katak, Burung hantu, Ular, Tikus
Organisma-organisma ini saling berinteraksi antara satu sama lain dalam
komuniti tersebut.
(a)(i) Berdasarkan organisma-organisma di atas, bina:
- Satu jaringan makanan yang menunjukkan interaksi semua organisma
- Satu piramid nombor yang mengandungi empat aras trof

[4 markah]

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
(ii) Belalang dan beluncas merupakan perosak bagi pokok padi.
Bagaimanakah populasi belalang dan beluncas dapat dikawal?
Terangkan impak kaedah pengawalan itu ke atas komuniti sawah padi.
[6 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

147

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
SPM 2009 (Esei)
Rajah menunjukkan sejenis interaksi antara organisma.

Namakan dan huraikan interaksi yang ditunjukkan dalam Rajah di atas.


[4 markah]
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

148

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b) Seorang peladang mendapati apabila bilangan tikus bertambah, hasil buah
kelapa sawit berkurangan. Cadangkan bagaimana peladang itu dapat
mengawal populasi tikus tanpa menggunakan racun perosak.
Terangkan bagaimana kaedah itu berfungsi.

[5 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2014 (Esei)
Rajah menunjukkan satu rantai makanan di sawah padi.
Pokok

6x 103 kJ

Beluncas

6x 102 kJ

padi

Burung

6x 10 kJ

Burung
helang

Terangkan kepentingan setiap organisma di dalam rantai makanan itu untuk


mengekalkan keseimbangan ekosistem.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

149

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
8.2 Pengkolonian dan Sesaran dalam suatu ekosistem
Istilah

Maksud istilah

Habitat

Tempat h............. semula jadi sesuatu organisma

Nic

P................ yg dimainkan dan aktiviti yg dilakukan oleh sesuatu


organism dalam sesuatu ekosistem

Spesies (S)

Sekumpulan organisma s................ yg berkongsi ciri sepunya,


memainkan peranan yg s........... dlm ekosistem serta boleh saling
membiak antara satu sama lain utk menghasilkan anak.

Populasi (P)

Sekumpulan organisma drp s................ yg s......... dan hidup di


suatu habitat yg sama pada masa yg sama.

Komuniti (K)

Beberapa p................ drp spesies berl............... yg hidup dlm


habitat yg s............ dlm sesuatu ekosistem.

Ekosistem

Unit semula jadi yg s............. serta terdiri drp pelbagai k................

(E)

yg saling berinteraksi antara satu sama lain dan persekitarannya


iaitu air, udara dan tanah.

Pengkolonian dan sesaran.


Pengkolonian ialah proses di mana satu s............... mengkoloni dan hidup
dalam satu kawasan b............
Sesaran ialah satu proses di mana satu spesies organisma meng.........
persekitaran/ habitat yang lain di mana ia lebih dapat menyesuaikan diri
dengan habitat tersebut secara beransur-ansur dan berturutan.

Tanah terdedah

spesies
perintis
(rumput)

spesies
penyesar
(tumbuhan
herba)

spesies
dominan
(pokok renek)

komuniti
klimaks
(pokok)

Proses sesaran

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

150

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Adaptasi pokok paya bakau terhadap persekitarannya


Masalah

Adaptasi

Tanah yang l.............

Sistem akar yang bercabang luas/ akar j................

Kepekatan g........... yang

Sap sel akar mempunyai kandungan g......... yang

tinggi

lebih tinggi, dan dengan itu tekanan o...............nya


lebih tinggi berbanding air laut// garam yang masuk
disingkirkan melalui h.............

Kandungan o..............

Akar pernafasan tegak /p......................

rendah
Tiupan a.......... yang

Sistem akar yang bercabang luas

kencang dan pukulan


o.......... yang kuat
Tanah berl............ dan

Biji benih v.................., iaitu biji benihnya

pasang surut air laut

bercambah semasa masih melekat pada induk.


Bentuk r.............. yang panjang dan runcing
terpacak pada tanah.

Keamatan c........... yang

Daun berkutikel tebal yang membantu

tinggi

mengurangkan transpirasi// daunnya adalah


s............... untuk menyimpan air.

Pengkolonian di ekosistem paya bakau.


Spesies bakau

Adaptasi

A.....................

Spesies p...................

sp. dan

Sistem akar yang meluas untuk perangkap lumpur dan bahan

Sonneratia sp.

organik.

R......................

Menggantikan spesies perintis.

sp.

Akar j...................... berselirat yang memerangkap ranting kayu


dan lumpur dan menyekat aliran arus air. Pemerangkapan ini
menyebabkan pemendapan berlaku dengan lebih cepat. Tebing
menjadi tinggi dan kering kerana kurang dilimpahi air laut
semasa air pasang. Tanah menjadi keras dan padat.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

151

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

B...................... Menggantikan Rhizophora sp.


sp.

Mempunyai akar b............ yang membentuk lingkaran yang


keluar daripada tanah dan dapat memerangkap lumpur dan
kelodak. Ia mengubah struktur tanah secara beransur-ansur.

Nypa fruticans

Menggantikan Bruguiera sp.

dan Pandanus

Akhirnya terbentuk pokok-pokok lain untuk membentuk hutan

sp.

hujan tropika yang merupakan k................. klimaks.

SPM 2007 (Esei)


Rajah menunjukkan proses pengkolonian dan penyesaran dalam suatu habitat.

Apakah yang dimaksudkan dengan pengkolonian dan penyesaran dalam suatu


habitat? Berdasarkan Rajah di atas, terangkan bagaimana pengkolonian dan
penyesaran membawa kepada pembentukan hutan primer?
[10 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

152

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jawapan:
Pengkolonian ialah proses di mana sesuatu s.............. Berjaya memandiri
di suatu kawasan yang b........ terbentuk.
Penyesaran ialah proses apabila sesuatu k................ menukarkan
persekitarannya dan mengakibatkan ia dig......... oleh suatu k..................
lain.
Spesies p................ (tumbuhan tenggelam) seperti Hydrilla sp./Cabomba

sp./ Elodea sp. menyebabkan p................... dalam persekitaran,


menjadikan ia lebih sesuai untuk spesies lain.
Tumbuhan yang lain akan tenggelam dan terenap didasar kolam.
Menyebabkan aras air kolam b.................
Ini disebabkan pertambahan n............ ke dalam kolam dan mengubah pH
air dan tanah.
Ini juga meningkatkan pertumbuhan tumbuhan t..................... yang berjaya
menyesarkan tumbuhan tenggelam.
Tumbuhan terapung ini akan mel............... permukaan air, mencegah
cahaya daripada matahari menembusi air.
Menyebabkan kadar f................... berkurang.
Ini menghasilkan lebih banyak kadar tumbuhan mati ke dalam dasar
kolam.
Ini meninggikan a........ lumpur/ kolam semakin cetek.
Tumbuhan terapung secara beransur-ansur dig.............. dengan tumbuhan
amfibia.
Penyesar menyebabkan p................. seterusnya kepada habitat/ kolam,
membuatkan ia tidak sesuai lagi untuk tumbuhan terapung dan amfibia.
Tumbuhan-tumbuhan ini akan digantikan oleh tanah/ komuniti daratan
yang mendominasi kawasan itu.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

153

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2009 (Struktur)


(c) Sejenis tumbuhan hidup di kawasan paya yang mempunyai tanah lumpur
yang lembut dan kekurangan oksigen.
Terangkan penyesuaian tumbuhan tersebut untuk hidup di habitat itu.
[3 markah]
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2012 (Struktur)
Rajah menunjukkan urutan perubahan pada ekosistem sebuah kolam.

(a) Namakan proses K dan proses L.


Proses K: ..........................................................................................................
Proses L: ..........................................................................................................
[2 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

154

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(b)(i) Terangkan bagaimana peringkat III terbentuk daripada peringkat II melalui


proses L.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
(ii) Pada peringkat III, aktiviti perladangan telah dijalankan berhampiran kolam.
Terangkan bagaimana aktiviti perladangan mempengaruhi ekosistem.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
[2 markah]
(iii) Nyatakan dua perbezaan antara peringkat I dan peringkat IV.
1. ...................................................................................................................
2. ...................................................................................................................
8.3 Ekologi Populasi
Ekologi populasi ialah cabang ekologi yang mengkaji s......... populasi dan
faktor-faktor yang mempengaruhi saiz populasi.
Saiz populasi merujuk kepada b.................. organisma yang terdapat
dalam sesuatu populasi.
Kepadatan populasi merujuk kepada b................. individu suatu spesies
per unit luas habitat.
Terdapat d...... cara untuk menganggar saiz dan kepadatan sesuatu
populasi iaitu melalui perh................ terus dan teknik pers.........an.
Kaedah persampelan kuadrat (PK) dan kaedah tangkap, t............., lepas
dan tangkap semula (TTLTS).
Perbezaan antara PK dan TTLTS;

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

155

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Persampelan kuadrat
T....................

Kriteria
Jenis

TTLTS
H.............. / serangga

Sampel
Pokok semalu (Mimosa

Contoh

Belalang, rama-rama, katak,

pudica)

sampel

burung pipit, siput dan kutu


kayu.

Tidak bergerak

Ciri-ciri

Tidak bergerak dan Bergerak

sampel
Formula PK;
Frekuensi = Bilangan kuadrat yang mengandungi spesies yg dikaji

x 100%

Jumlah bilangan kuadrat yang digunakan


Kepadatan= Jumlah bil. individu spesies yang dikaji dalam semua kuadrat
Jumlah bil. kuadrat x luas kuadrat
Peratus litupan= Jumlah luas litupan spesies yg dikaji dlm semua kuadrat x 100%
Jumlah bilangan kuadrat x luas kuadrat

Formula TTLTS;
Saiz populasi= Bil.haiwan dlm tangkapan pertama x bil.haiwan dlm tangkapan kedua
Bilangan yg didapati bertanda dlm tangkapan kedua

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

156

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2012 (Struktur)


(c) sekumpulan pelajar telah menjalankan satu aktiviti untuk menganggarkan
populasi tumbuhan P dan tumbuhan Q di kawasan sekolah menggunakan
prosedur berikut.
i. Kuadrat (1 m x 1 m) diletakkan secara rawak di kawasan itu.
ii. Tumbuhan P dan tumbuhan Q di dalam kuadrat dikira.
iii. Langkah i dan ii diulang lima kali seperti ditunjukkan dalam Rajah di bawah.

Kekunci:
Tumbuhan P

Tumbuhan Q

(i) Rekod jumlah bilangan tumbuhan P dan tumbuhan Q dalam kelima-lima


kuadarat ke dalam Jadual di bawah.
Tumbuhan

Jumlah bilangan

P
Q
[2 markah]
(ii) Berdasarkan keputusan dalam (c)(i), tumbuhan manakah yang dominan?
............................................................................................................................
[1 markah]
(iii) Berikan satu sebab bagi jawapan dalam (c)(ii).
...........................................................................................................................
[1 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

157

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

8.4 Biokepelbagaian
Pengelasan organisma;
M.................

Pl......................

prokariotik

autotrof atau

u....................

h.....................

a.... dinding sel


tiada

F...............

unisel atau

duanya

unisel (yis)
(cendawan/

contohnya:
bakteria dan
sianobakteria.

a...... nukleus

dinding sel
berkitin yg

ada membran

bukan s..............

nukleus

paramecium

sp., Spirogyra
Clamidomonas

m....................
tiada klorofil
menyimpan

paku pakis,

karbohidrat

konifer,

dlm btk

tumbuhan

g...................

dikotiledon.

sp., cendawan

dan

lumut hati,

dan tumbuhan

contoh: Mucor

sp. dan

heterotrof

monokotiledon

t............ klorofil

Amoeba sp.,

semua haiwan

daratan dan
contoh:lumut,

kulat)

A....................

tumbuhan
akuatik.

atau multisel

multisel

nukleus

semua jenis

multisel

atau keduaunisel dan

membran

Pr....................

contoh: ikan,
burung,
mamalia,
reptilia dan

dan yis.

amfibia.

sp.

MPFPA= Manchester Protes Fasal Pengadil Angkuh.

Hierarki pengelasan Organisma;


Alam

Filum

Kelas

Order

Famili

Genus

Spesies

AFi KO FaGS= Ahmad Firdaus Ke Oman Fasal Guru Suruh


Contoh: Nama saintifik Manusia = Homo sapiens

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

Alam

Animalia

Filum

Chordata

Kelas

Mammalia

Order

Primates

Famili

Hominidae

Genus

Homo

Spesies

sapiens
158

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Contoh-contoh lain:
Nama biasa

Nama saintifik

Durian

Durio zibethinus

Kelapa sawit

Elaeis guineensis

Singa

Panther leo

Semalu

Mimosa pudica

Padi

Oryza sativa

Tongkat Ali

Eurycoma longifolia

Rambutan

Nephelium lappaceum

SPM 2007 (Esei)


(b) Rajah menunjukkan suatu ekosistem di Malaysia.

Berdasarkan Rajah di atas, bincangkan kenapa ekosistem ini perlu


dikekalkan.

[10 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

159

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
SPM 2010 (Esei)
Terangkan mengapa ekosistem paya bakau perlu dipelihara dan dipulihara?
Jawapan:
Bertindak sebagai p.................... pantai// benteng terhadap tiupan angin
kencang/ombak.
Untuk mengelakkan h............. tanah/ tanah runtuh/ banjir kilat/ kerosakan
akibat tsunami.
Akar bercabang meluas/ akar jangkang untuk s................ di dalam tanah
yg lembut dan berlumpur.
Akar memerangkap lumpur/ tanah/ sampah
Ole itu, kualiti a...... dikekalkan.
Mengekalkan/ menambah biodiversiti.
Sebagai tempat untuk pembiakan/ mencari makanan kepada f.........../
haiwan akuatik/ contoh yg sesuai// bertindak sebagai kawasan nurseri
kepada organisma.
Sebagai h.................. kepada fauna/ haiwan.
Memulihara spesies/ organisma/ fauna// mengelakkan k....................
spesies/ organisma/ fauna.
Menambahkan jangka h.............. organisma akuatik.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

160

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Mengekalkan populasi spesies/ organisma/fauna//mengekalkan


keseimbangan ekosistem/ r............. makanan/ siratan makanan.
Sumber bahan mentah utk p................ bangunan/ c............... /perabot/ bot/
rumah/ penghasilan kayu arang/ tannin/ makanan contoh yang sesuai.
Sebagai tarikan eko-p......................
Mengekalkan corak c.............. normal.
Mengurangkan perubahan i........../ kemarau/ cuaca yang melampau.
Mengekalkan kandungan k............... d.................. di atmosfera.
Menghalang kesan rumah hijau/ p.................... global.
SPM 2013 (Esei)
(b)(i) Terangkan kepentingan mengekalkan sungai sebagai satu habitat dalam
ekosistem itu.

[4 markah]

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
(ii) Huraikan cara-cara untuk menambahbaik kualiti air sungai untuk
kemandirian organisma akuatik yang lebih baik.

[6 markah]

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

161

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

8.5 Impak Mikroorganisma Terhadap Kehidupan


Mikroorganisma
B....................

Struktur/ ciri-ciri
Bentuk kokus (sfera), vibrio (koma),
basilus (rod) dan pilin (spirilum)
Mempunyai d................. sel, membran

Contoh

Lactobacillus sp.
dan Streptococcus
sp.

plasma, dan DNA.


Sesetengah menghasilkan s...........
dalam keadaan tidak sesuai.
A.........

Mempunyai k.................., kloroplas dan

Fitoplankton,

dinding sel.

Spirogyra sp. dan

Tidak mempunyai b............., daun dan

Pleuroccoccus sp.

akar.
Berfotosintesis.
K.............

Organisma multisel atau unisel.

M............ sp. dan

Mempunyai d................ sel drp kitin.

Yis

Tiada klorofil.
P....................

Organisma u...............

E............... sp.,

Mempunyai nukleus, sitoplasma dan

P...................... sp.

membran plasma.
Virus

dan Amoeba sp.

P............. kecil.

Bakteriofaj dan

Bukan organisma bersel.

virus mozek

Menjangkiti dan menggunakan sel

tembakau.

hidup utk membiak.


Terdrp DNA atau RNA.
Tidak mempunyai membran
plasma, sitoplasma dan
m.......................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

162

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Peranan mikroorganisma yg berfaedah dlm ekosistem.


Ekosistem
Pereputan

Contoh mikroorganisma
Kulat dan bakteria
saprofit

Apa yg dibuat olehnya?


Mengurai bahan o............... kompleks
spt najis haiwan, bangkai haiwan dan
pokok reput kpd ammonia.

Kitar
N...............

Bakteria P...............
Nitrogen (BPN)

Nostoc sp. dlm tanah


dan Rhizobium sp. dlm
nodul pokok legum.
Bakteria penitritan(BN)

BPN menukarkan N dlm atmosfera


kpd Nitrat (NO3-).
NO3- diserap oleh akar utk sintesis
protein.
Apb tumb. dan haiwan mati, pereputan
oleh mikroorganisma p................. spt

Nitrosomonas sp. dan

bakteria dan kulat sapfofit kpd

Nitrobacter sp.

A..................... (NH3)
NH3 ditukarkan kpd nitrit (NO2-) melalui
pro. Penitritan.
NO2- ditukarkan kpd NO3- melalui
pendenitritan.
NO3- ditukarkan semula gas N.............

Salur

Protozoa berflagelum-

a...............

Trichonympha sp.

anai-anai

Mempunyai hubungan mutualisme


dgn anai2.
Merembeskan enzim s.................. utk
mencernakan selulosa.

Sistem

Bakteria simbiosis dalam

sintesis vitamin B12 utk pembentukan

pencernaan kolon-Escherichia coli (E. darah dan vitamin K utk pembekuan


manusia

Coli)

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

darah.

163

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Kitar Nitrogen

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

164

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Mikroorganisma berbahaya;
Patogen/ Vektor

Nama

Cara jangkitan

Simptom penyakit

penyakit
Protozoa/

M................

Nyamuk Anopheles sp.

Nyamuk

Demam panas,
menggigil, berpeluh dgn
byk.

Virus/ Nyamuk

Demam

Suntikan v......... drp

Demam, sakit kepala,

A.............

denggi

nyamuk Aedes ke dlm

sakit otot dan sendi

darah
Bakteria/Lalat

K................

Makanan atau minuman

Cirit birit, perut tegang,

yg tercemar

mual, muntah dan


kekeringan

K..............

Tinea

Sentuhan, tempat

Radang kulit/tisu

lembap, haiwan
peliharaan
Bakteria/Lalat
Virus H.....

Keracunan

L.......... lalat bertelur

Muntah, cirit-birit, pening

makanan

pada makanan dimakan

kepala

AIDS

Sentuhan (hubungan

Radang paru-paru,

seks), berkongsi jarum

Kaposis sarcoma,

suntikan, ibu kpd anak

kurang berat badan,


bengkak limfa, demam,
hati dan hempedu
bengkak.

Virus hepatitis

Hepatitis

Makanan dan air

Kurang selera makan,

A,B,

dijangkiti oleh HAV

sakit otot dan sendi,

C,D,E,X dan (Hepatitis A Virus),

demam, loya, sakit

Sexual Transmitted

kepala dan demam

Deseases (STD)

kuning

Penyakit berjangkit

Selesema, batuk kering,

melalui batuk, bersin.

sakit kepala, sakit

G
V.......

SARS

badan, sesak nafas,


pneumonia

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

165

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Disinfektan
-Bahan peny.................... yg digunakan utk
membunuh mikroorganisma pd permukaan
lantai, hospital, tandas dan perabot.
- Ia juga digunakan utk mensterilkan alatan
pembedahan.

Vaksin
-Ampaian b...................

atau virus mati atau


dilemahkan yg disuntik ke dalam badan
seseorang utk merangsang sistem k..............
badan bagi menghasilkan antibodi yg
dikehendaki utk melawan penyakit tertentu.

-Contoh : fenol, formaldehid dan asid


karbolik

-Contoh: vaksin Sabine dan BCG

Kaedah
Mengawal
Patogen
Antiseptik

Antibiotik

-Bahan kimia yg disapu pada permukaan


kulit yg terluka utk mencegah kemasukan
serta pembiakan patogen dlm badan melalui
luka tersebut.

-Bahan kimia yg dihasilkan oleh


mikroorganisma utk merencat pert..............
dan membunuh mikroorganisma lain
terutamanya bakteria.

- Contoh: larutan iodin dan akriflavin

-Contoh: penisilin dan streptomisin

SPM 2009 (Esei)


Rajah menunjukkan peranan mikroorganisma dalam suatu ekosistem.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

166

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

(i) Berdasarkan Rajah di atas, terangkan bagaimana mikroorganisma


mengekalkan kandungan sebatian X dalam tanah.

[8 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
(ii) Terangkan apa yang akan berlaku kepada ekosistem itu jika semua bakteria
pengurai dan kulat mati.

[3 markah]

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

167

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

BAB 9 EKOSISTEM TERANCAM


9.1 Aktiviti manusia yg mengancam ekosistem
Bagaimanakah aktiviti manusia boleh mempengaruhi ekosistem?
Aktiviti manusia
Penyahhutanan

Kesan
Kehilangan kawasan tadahan karbon bumi, tanah
runtuh, banjir kilat, perubahan cuaca, kehilangan
biokepelbagaian bumi, kehilangan kawasan
tadahan air, kehilangan habitat, kepupusan flora
dan fauna, pencemaran udara, kesan rumah hijau,
pemanasan global

-Penggunaan t...........

E.................. meningkatkan BOD air dan

secara berlebihan.

menambahkan populasi alga, hidupan akuatik

-Penggunaan b..........

mati dan kehilangan sumber air utk kegunaan

tak organik dlm

domestik.

pertanian.
Pembuangan bahan

Pencemaran air, udara dan kesihatan manusia

buangan d................

terjejas.

dan industri

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

168

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Terdapat e........... jenis pencemaran iaitu;


Pencemaran u.........., b.......... a..... dan t........... .
ubat
Jenis

Punca

Kesan

pencemaran

Pembakaran bahan api f.......... melalui Jerebu, asbut, asma,


U................

ekzos kenderaan bermotor seperti

sesak nafas, hujan

plumbum, karbon m....................,

a......., kesuburan

oksida nitrogen dan hidrokarbon.

tanah terjejas,

Pembebasan gas karbon dioksida oleh k............. paru-paru.


stesen jana kuasa elektrik.
Pembakaran h............ secara terbuka.
Asap Kilang mengeluarkan gas CO,
NO dan SO2 ke atmosfera
Air

Baja pertanian yg mengandungi NO3,


PO43- mengalir ke sungai.
Aliran l................ berat spt Pb, Hg dan
Zn ke sungai oleh kilang industri.

BOD air bertambah,


pencemaran air,
k......................
hidupan akuatik,
kanser (leukemia),
kadar f......................
berkurang.

Air p............. dari stesen jana kuasa


T................

elektrik dialirkan ke sungai.

Hidupan akuatik
musnah, BOD
meningkat, r.............
makanan musnah.

B..................

Kereta, motosikal, kapal terbang, tapak

T.............. darah

pembinaan, mesin pertanian dan mesin

tinggi, pekak, penyakit

industri.

kardiovaskular, ulser,
kemurungan dan sakit
kepala.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

169

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2005 (Esei)


(b) Rajah menunjukkan satu aktiviti yang dilakukan berhampiran satu kawasan
perumahan dengan hasrat untuk membangunkan kawasan itu. Walau
bagaimanapun, penduduk di kawasan tersebut bimbang tentang kesan buruk
daripada aktiviti itu.

Jika anda penduduk di kawasan itu, bincangkan kesan baik dan kesan buruk
aktiviti tersebut.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

170

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2006 (Esei)


(c) Proses fotosintesis didapati dapat menyumbang kepada keseimbangan alam
sekitar.
Terangkan bagaimana pencemaran udara memberi kesan terhadap
fotosintesis dan keseimbangan alam.
[10 markah]
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2008 (Esei)
Rajah menunjukkan aktiviti pembakaran hutan.
Bincangkan bagaimana aktiviti ini menyebabkan bencana terhadap alam sekitar.
[7 markah]

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

171

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
(b) Rajah menunjukkan dua aktiviti pertanian yang menggunakan produk bahan
kimia.

Bincangkan kesan baik dan kesan buruk kedua-dua aktiviti yang ditunjukkan
pada Rajah di atas. Perbincangan harus berdasarkan impak pada pertanian dan
alam sekitar.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

172

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
SPM 2011 (Esei)
(a) Rajah menunjukkan kesan-kesan aktiviti pertanian berhampiran sebuah
kolam.
Aktiviti pertanian

Pertumbuhan alga secara mendadak

Kuantiti jirim organik mereput yang banyak

Tumbuhan akuatik dan ikan mati


Terangkan bagaimana aktiviti-aktiviti pertanian tersebut menyebabkan
kematian tumbuhan akuatik dan ikan-ikan di dalam kolam itu.
[10 markah]
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

173

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................
.............................................................................................................................

(b) Rajah menunjukkan satu kawasan perindustrian baru berdekatan dengan


kawasan perumahan.

Bincangkan kesan baik dan kesan buruk yang disebabkan oleh aktiviti-aktiviti
perindustrian terhadap manusia dan alam sekitar pada tahun-tahun akan
datang.

[10 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

174

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

SPM 2013 (Esei)


Rajah menunjukkan suatu ekosistem.

(a) Banyak kilang baharu didirikan berdekatan dengan sungai.


Terangkan kesan buruk kewujudan kilang-kilang tersebut terhadap ekosistem
itu.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

[10 markah]

175

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jawapan:
Membebaskan banyak gas berb........................../ gas beracun// gas
bertoksik.
Karbon d.................. terperangkap di atmosfera.
Memerangkap h........... .
Meningkatkan s.......... persekitaran.
Menyebabkan kesan rumah h........../ pemanasan g............
Menyahasli e............. fotosintesis.
Kadar f.......................... lambat/ rendah.
Kadar pert...................... tumbuhan perlahan.
Populasi tumbuhan/ hasil tumbuhan berk................./ pupus.
Biod.................. berkurangan.
Sulfur d..................../ nitrogen o...............
Terlarut dalam a..... hujan.
Membentuk h............ a........... .
Mengalir ke dalam s............./ tanah.
pH air sungai/ tanah berk.................. .
menyebabkan p....................... air.
K..................... organisma.
Ekosistem t............. seimbang.
Bahan pencemar/ karbon m...................../ karbon doiksida/ z............/
h............./ kotoran.
Menyebabkan j.............../ kabut.
Menutup s................ daun.
Mengurangkan kadar f.........................
H.......... terbebas dari janakuasa.
Meningkatkan s............. air sungai.
Menyebabkan pencemaran t............ .
Mengurangkan o.............. terlarut.
Kematian organisma a.............. .

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

176

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2014 (Esei)


Rajah menunjukkan dua jenis aktiviti manusia dalam suatu ekosistem.
Aktiviti manusia

Baja berlebihan digunakan

Penebangan pokok secara

dalam kebun sayur

berleluasa

Terangkan impak setiap aktiviti kepada ekosistem tersebut.

[10 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

177

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

9.2 Fenomena kesan rumah hijau (KRH) dan penipisan lapisan ozon (PLO)
SPM 2005 (Esei)
(a) Rajah menunjukkan satu daripada fenomena alam sekitar yang menjadi isu
perbincangan masa kini.

Namakan fenomena ini dan terangkan bagaimana fenomena ini berlaku.


Jika anda adalah seorang aktivis alam sekitar, cadangkan bagaimana anda
akan menerangkan kepada orang ramai tentang langkah-langkah yang
diperlukan untuk mengatasi fenomena ini.

[10 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

178

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2008 (Esei)


(a) Rajah menunjukkan satu fenomena yang berlaku dalam atmosfera bumi.

Terangkan kesan fenomena tersebut terhadap alam sekitar jika aras


kepekatan karbon dioksida, CO2 semakin meningkat.

[3 markah]

...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
SPM 2010 (Esei)
(b) Rajah menunjukkan beberapa aktiviti manusia yang membebaskan karbon
dioksida ke atmosfera dalam suatu ekosistem.

Terangkan kesan pertambahan kepekatan CO2 pada ekosistem itu. [10 markah]
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

179

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jawapan:
Kesan R........... Hijau.
Pertambahan kepekatan gas-gas Rumah Hijau/CO2 memerangkap/
menyerap l............ banyak haba di atmosfera.
Lapisan gas-gas Rumah Hijau bertindak sebagai p...............
Penghalang t............. haba drp berpindah ke angkasa.
Menyebabkan peningkatan s........./ pemanasan g...........
Kesan Rumah Hijau menyebabkan pengembangan termal air laut//
pencairan g............/ ketulan ais.
Menyebabkan a.......... air laut naik.
Menyebabkan perubahan dlm arah a........./ arus laut.
Menyebabkan p...................... cuaca.
Suhu lampau tinggi yg memberi kesan kpd f.................... .
Penghasilan t................/ haiwan berkurang.
Pemusnahan rantai/ j................. makanan.
Kepupusan spesies// biod.............. berkurangan.
SPM 2012 (esei)
(b) Rajah menunjukkan alatan kegunaan harian di rumah.

Terangkan kesan pembebasan klorofluorokarbon ke atas kesihatan manusia dan


ekosistem.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

180

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Jawapan:
Lapisan o......... melindungi/ menghalang permukaan bumi/organisma drp
sinar UV.
CFC menyebabkan p....................... lapisan ozon.
CFC melepaskan atom k............. melalui pertambahan UV.
Klorin memecahkan/ bertindak ke atas molekul o......... kepada oksigen.
Penipisan lapisan ozon menyebabkan l............ banyak cahaya/ sinar UV
menembusi atmosfera bumi.
K................ iaitu kornea mata mengeras.
K............... kulit iaitu pembahagian sel luar biasa/tidak terkawal.
Kecacatan/penyakit genetik melalui m..................
Penurunan sistem k................. dengan kemusnahan sistem keimunan.
Kemusnahan r............./ jaringan makanan menyebabkan
fitoplankton/z......plankton/pengeluar/pengguna mati/musnah.
Kepupusan organisma yang tidak dapat menyesuaikan dengan
p................. persekitaran.
Kemusnahan kitar k................// penurunan kadar f...................... apabila
klorofil/sel daun musnah// e............ ternyahasli.
Perubahan c............ yg menyebabkan peningkatan s........./kemarau/ banjir
kilat.

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

181

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

9.3 Kepentingan pengurusan terancang aktiviti pembangunan dan ekosistem.


SPM 2007 (Esei)
(b) Kawasan sawah padi dibangunkan menjadi kawasan perindustrian seperti
yang ditunjukkan pada Rajah di bawah.

Bincangkan kesan baik dan kesan buruk sosial, ekonomi dan persekitaran akibat
pembangunan ini.

[10 markah]

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

182

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

SPM 2012 (Esei)


Rajah menunjukkan tiga tong sampah kitar semula P, Q dan R. Tong sampah
kitar semula ini digunakan untuk mengumpul bahan-bahan terpakai.

Kertas terpakai

Kaca terpakai

Plastik terpakai

Bahan-bahan terpakai tersebut adalah daripada sumber semula jadi.


Kertas daripada pokok
Kaca daripada mineral
Plastik daripada petroleum
Terangkan bagaimana amalan mengitar semula bahan-bahan terpakai dalam
Rajah di atas menyumbangkan kepada pengekalan keseimbangan alam.
[10 markah]
Jawapan:
Kertas,
Dengan menggunakan s................. kertas terpakai kurang pokok akan
ditebang/ lebih banyak pokok yg dipelihara.
Banyak habitat f............ dan fauna dapat dipelihara
Kurang/ tiada g...................... jaringan/rantai makanan.
Kepupusan flora/f............ dapat dielakkan.
Memelihara biod.................... .
Kitar k.............. dapat dikekalkan// kepekatan CO2/ O2 dikekalkan.
Kawasan t.................. air dipelihara.
Mencegah banjir kilat/ h................. tanah/ banjir lumpur/tanah
runtuh/pemanasan global.
Mengekalkan kawasan r..................

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

183

Modul Sempoi Biologi Tingkatan 4

Mengurangkan pencemaran air/udara.


Mengurangkan tapak p................... sampah.
Kaca,
Kurang kaca b............ dihasilkan daripada kilang-kilang.
L.......... tenaga/wang dapat dijimatkan.
Kurang/ halang ketandusan m.............// kurang bahan api f..........
digunakan// mineral boleh diselamatkan.
Eksploitasi sumber bumi dapat dikurangkan.
Kurang p..................... air/udara.
Mengurangkan tapak pelupusan sampah.
Plastik,
Kurang p................. diperlukan untuk menghasilkan plastik baru.
B............. petroleum dalam bumi dapat dipelihara untuk masa depan.
Pembuangan p............ boleh mencemarkan persekitaran/ plastik
menyumbat l................ menyebabkan banjir kilat.
Plastik tidak terbiodegradasi/ tidak dimusnahkan oleh b.............../pengurai.
Merosakkan permandangan/ boleh dilihat disepanjang jalan/ pantai.
Gas b...................... dikeluarkan jika ia dibakar.
Hidupan akuatik akan m........ disebabkan tersilap memakan plastik yg
disangkakan makanan.
Mengurangkan masalah bahan s......... pepejal/ kurangkan tapak
pelupusan sampah.
Kurangkan p.................... udara/ air.

Semoga anda mencapai kecemerlangan dalam SPM

Zulkarnain Jamaluddin @ 2015

184