Anda di halaman 1dari 13

E 3042 INSTRUMENTASI 1 i

MODUL
POLITEKNIK
KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA

E 3042

INSTRUMENTASI 1

NORA BT MOHAMMED DAUD (POLISAS)


MOHD.YUSOF BIN ZAKARIA(POLISAS)
HAFIZA BT NYAK HARUN(POLISAS)
E 3042 INSTRUMENTASI 1 ii

BIODATA PENULIS
E3042 INSTRUMENTASI I

Nama NORA BT MUHAMMED DAUD

Alamat Jabatan Kejuruteraan Elektrik


Politeknik Sultan Haji Ahmad Shah
25300 Kuantan,
Pahang

No. Tel. 09-5661300 ext 370


E-mail -

Kelulusan Bsc. In Electrical Engineering ( USA )

Jawatan Pensyarah Teknik

Nama MOHD YUSOF BIN ZAKARIA

Alamat Jabatan Kejuruteraan Elektrik


Politeknik Sultan Haji Ahmad Shah
25300 Semambu Kuantan
Pahang Darul Makmur
No. Tel. 09-5661300 ext 370 / 09-5739014

E-mail -

Kelulusan Sarjana Muda Teknologi serta


Pendidikan (Kej.Elektrik) ( UTM )

Jawatan Pensyarah Teknik


E 3042 INSTRUMENTASI 1 iii

Nama HAFIZA BT NYAK HARUN

Alamat Jabatan Kejuruteraan Elektrik


Politeknik Sultan Haji Ahmad Shah
25300 Semambu, Kuantan
Pahang Darul Makmur.
No. Tel. 09-5661300 ext : 370 / 09-5663968

E-mail -
Diploma Kejuruteraan Elektrik
Kelulusan ( Peralatan) ( UiTM )
Sijil Perguruan Pendidikan (IPDA)

Jawatan Pensyarah Teknik


E 3042 INSTRUMENTASI 1 iv

GRID KURIKULUM

E 3042 – INSTRUMENTASI 1 (2/0)

TOPIK UNIT
UKURAN DAN RALAT 1 2
METER UPAYA 3 4
METER ELEKTRONIK 5 6
PENGUAT KENDALIAN 7 8 9
LITAR TETIMBANG 10 11
KEROSAKAN KABEL 12 13
PERANTI ELEKTRONIK KUASA 14 15 16
PENDERIA 17

UNIT 1 : UKURAN DAN RALAT ( 1.5 JAM )

1.0 Pengenalan
1.1 Takrif alat dan meter.
1.2 Jenis-jenis ralat dalam pengukuran.
1.3 Jenis-jenis dayakilas di dalam alat-alat pengukuran iaitu
dayakilas pesongan, dayakilas kawalan dan dayakilas redaman.

UNIT 2 : UKURAN DAN RALAT ( 1 JAM)

2.0 Pengenalan
2.1 Lengkung redaman – kurang redaman (underdamped) ,terlebih
redaman dan redaman genting.
2.2 Sistem redaman yang biasa dalam alat-alat penunjuk iaitu
redaman geseran udara, redaman bendalir dan redaman arus
pusar.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 v

UNIT 3 : METER UPAYA(POTENTIOMETER) (2 JAM)

3.0 Pengenalan
3.1 Meter upaya dawai gelangsar dan persamaan
Ex = E s I 2 / I 1.
3.2 Prinsip kendalian meter upaya jenis dawai gelangsar asas
3.3 Kegunaan Potentiometer
3.4 Perlindungan Galvanometer

UNIT 4 : METER UPAYA (POTENTIOMETER) (2 JAM)

4.0 Pengenalan
4.1 Meter upaya jenis dial dua julat serta menyelesaikan masalah
dengan menggunakan persamaan arus kerja, rintangan reostat, julat
pengukuran,resolusi dan sebagainya untuk keadaan seimbang.
4.2 Kotak- volt
4.3 Kotak-pirau.
4.4 Kaedah penentukuran melalui contoh dan cara membuat
pembetulan serta melukiskan gambarajah meter ampiar dan meter
volt dengan menggunakan meter upaya.

UNIT 5 : METER ELEKTRONIK (2 JAM)

5.0 Pengenalan
5.1 Litar skematik dan prinsip kendalian Meter Elektronik Analog
jenis BJT dan FET.
5.2 Pengukuran voltan dengan VOM jenis BJT dan FET
5.3 Pengukuran rintangan

UNIT 6 : METER ELEKTRONIK (3 JAM)

6.0 Pengenalan
6.1 Rajah blok meter digit pelbagai yang mudah yang
mengandungi julat dan pelemah, penukar analog digit serta
pembilang/pemapar.
6.2 Jenis-jenis penukar analog digit iaitu Tanjakan, Kamilan,
Penghampiran Berturutan dan Imbangan Berterusan.
6.3 Rajah blok meter digit pelbagai yang mengandungi penukar
analog digit jenis tanjakan.
6.4 Kendalian penukaran isyarat analog ke digit dan melukiskan rajah
denyut untuk peringkat denyut tanjakan dan denyut Get.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 vi

UNIT 7 : PENGUAT KENDALIAN (1 JAM)

7.0 Pengenalan
7.1 Binaan dan prinsip asas
7.2 Litar penguat kerbezaan jenis BJT dan FET.

UNIT 8 : PENGUAT KENDALIAN (3 JAM )

8.0 Pengenalan
8.1 Prinsip kendalian litar-litar .
8.2 Rajah blok dalaman penguat kendalian kebezaan masukan
galangan tinggi dan rendah serta penguat voltan gandaan tinggi.
8.3 Rupabentuk litar sepadu penguat kendalian.

UNIT 9 : PENGUAT KENDALIAN (2 JAM)

9.0 Pengenalan
9.1 Istilah-istilah Gandaan gelung terbuka, Gandaan mod sepunya,
voltan offset, arus ofset dan bumi maya.
9.2 Kadaran maksimum untuk penguat kendalian.
9.3 Ciri-ciri unggul dan ciri-ciri sebenar bagi penguat kendalian.
9.4 Kebaikan penguat kendalian.

UNIT 10 : LITAR TETIMBANG (1 JAM)

10.0 Pengenalan
10.1 Carakerja Titi Wheatstone
10.2 Kegunaan Titi Wheatstone

UNIT 11 : LITAR TETIMBANG (2 JAM)

11.0 Pengenalan
11.1 Litar dan persamaan Titi Schering, bagaimana ia digunakan
untuk mengukur kemuatan dan contoh pengiraan.
11.2 Litar dan persamaan Titi Hay dan Titi Maxwell, bagaimana ia
digunakan untuk mengukur kearuhan dan contoh pengiraan.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 vii

UNIT 12 : KEROSAKAN KABEL ( 2 JAM )

12.0 Pengenalan
12.1 Langkah-langkah, alat serta ujian yang diperlukan untuk menentu
kerosakan.
12.2 Ujian keterusan dan ujian rintangan penebat untuk menentukan
kerosakan.

UNIT 13 : KEROSAKAN KABEL (2 JAM)

13.0 Pengenalan
13.1 Ujian gegelung Murray, ujian gegelung Varley dan ujian Pulse
echo.
13.2 Persamaan untuk ujian gegelung Murray dan Varley.
Pengawasan-pengawasan yang perlu diambil dalam mengesan
lokasi kerosakan kabel bagi kabel voltan tinggi.

UNIT 14 : PERANTI ELEKTRONIK KUASA(1.5 JAM)

14.0 Pengenalan
14.1 Diod Kuasa
14.1.1 Struktur dan simbol
14.1.2 Ciri-ciri diod
14.1.2 Contoh kegunaan diod kuasa

14.2 Transistor Kuasa


14.2.1 Struktur dan symbol
14.2.2 Ciri-ciri Transistor Kuasa
14.2.3 Contoh kegunaan.

UNIT 15 : PERANTI ELEKTRONIK KUASA (1 JAM)

15.0 Pengenalan
15.1 Tiristor (SCR)
15.1.1 Struktur dan simbol
15.1.2 Pemicuan SCR
15.1.3 Ciri-ciri SCR
15.1.4 Kegunaan
E 3042 INSTRUMENTASI 1 viii

UNIT 16 : PERANTI ELEKTRONIK KUASA (1.5 JAM)

16.0 Pengenalan
16.1 Triak
16.1.1 Struktur dan simbol
16.1.2 Ciri-ciri Triak
16.1.3 Aplikasi
16.2 GTO ( Gate Turn Off)
16.2.1 Struktur dan simbol
16.2.2 Ciri-ciri GTO
16.2.3 Aplikasi

UNIT 17 : PENDERIA ( SENSOR) (1.5 JAM)

17.0 Pengenalan
17.1 Cahaya
17.1.1 LDR (Light Diod Resistor)
17.1.2 Photo Transistor
17.1.3 Photo Diod
17.2 Suhu
17.2.1 Penganding suhu ( Thermocouple )
17.2.2 RTD (Resistance Temperature Detector)
17.3 Bunyi
17.3.1 Ultrasonik
17.4 Tekanan
17.4.1 Strain Gauge
17.4.2 Piezoelektrik
17.5 Kelembapan
17.5.1 Humidity Sensor
E 3042 INSTRUMENTASI 1 ix

PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL


1. Modul ini dibahagikan kepada 17 unit. Setiap unit disediakan dalam jilid yang
sama.
2. Muka surat dinomborkan berdasarkan kepada kod subjek, unit dan halaman.

E3042 / UNIT 1 / 5

Subjek

Unit 1

Halaman 5

3. Pada permulaan unit, objektif am dan khusus dinyatakan


4. Setiap unit mengandungi urusan aktiviti dan diberikan simbol berikut :-

OBJEKTIF

Bahagian ini mengandungi objektif am dan khusus

INPUT

Input mengandungi maklumat yang akan anda pelajari.


Halaman ini menggunakan kertas berwarna putih.

AKTIVITI

Bahagian ini mengandungi proses pembelajaran secara aktif untuk


menguji kefahaman anda. Anda perlu ikuti dengan teliti dan
melaksanakan arahan yang diberikan.Halaman ini menggunakan
kertas berwarna hijau.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 x

MAKLUMBALAS KEPADA AKTIVITI

Bahagian ini mengandungi jawapan kepada soalan-soalan yang


dikemukakan dalam aktiviti.Halaman ini berwarna kuning

PENILAIAN KENDIRI

Penilaian kendiri menguji kefahaman anda dalam setiap unit.

MAKLUMBALAS KEPADA PENILAIAN KENDIRI

Bahagian ini mengandungi jawapan kepada soalan-soalan yang


dikemukakan dalam penilaian kendiri.

5. Anda perlu mengikuti unit demi unit yang disediakan


6. Anda boleh meneruskan unit selanjutnya setelah berjaya melalui unit sebelumnya
dan yakin dengan pencapaian anda.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 xi

PERNYATAAN TUJUAN
Modul ini disediakan untuk kegunaan pelajar-pelajar semester 4 yang mengikuti kursus
Sijil di Jabatan Kejuruteraan Elektrik. Ianya bertujuan untuk memberi pendedahan
kepada pelajar mengenai aspek terminologi dan pengujian yang berkaitan dengan konsep
asas alatan ukuran elektrik dan elektronik.

PRA-SYARAT KEMAHIRAN DAN PENGETAHUAN


Pra-syarat untuk mengikuti modul ini adalah pelajar mesti lulus Modul Elektronik 1.

OBJEKTIF AM
Di akhir modul ini, pelajar-pelajar akan dapat:

 Mengetahui, mempelajari dan memahami takrifan , jenis-jenis ralt dan jenis-jenis


dayakilas yang terdapat dalam alatan pengukuran .

 Mengetahui , mempelajari dan memahami prinsip kerja asas meter upaya dawai
gelangsar dan jenis multijulat serta penggunaannya dalam proses penentukuran
meter-meter lain.

 Mengetahui dan memahami prinsip kendalian meter elektronik analog dan meter digit
pelbagai serta jenis penukaran analog digit.

 Mempelajari dan memahami fungsi serta penggunaan penguat kendalian.

 Mempelajari dan memahami fungsi serta penggunaan tetimbang a.t dan a.u

 Mempelajari dan memahami fungsi serta penggunaan diod kuasa,


tiristor,triak,transistor kuasa dan tiristor GTO.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 xii

PERALATAN & SUMBER YANG PERLU DIGUNAKAN BERSAMA MODUL

1. Kalkulator
2. Kertas graf / semi-log
3. Alat-alat geometri

RUJUKAN

1. Douglas R. Malcolm Jr. ,Basic Electronic , penerbit UTM 1995.


2. George B.Rutkowski, Integrated Circuit Operational Amplifier , Prentice Hall.
3. David A.Bell , Electronic Instrumentations and Measurements, Prentice Hall.
4. Larry D.Jones / A. Foster Chin , Electronic Instruments and Measurements ,
Prentice Hall.
E 3042 INSTRUMENTASI 1 xiii

SOAL SELIDIK MODUL OLEH PELAJAR

Tajuk Modul : _________________________ Kod Modul : _____________

Nama Pelajar : _______________________ No. Pendaftaran: ____________

Kursus : ____________________________________

Nama Penulis Modul : ______________________________

Sila gunakan skala berikut untuk penilaian anda.

4 Sangat setuju
3 Setuju
2 Tidak setuju
1 Sangat tidak setuju

Arahan : Tandakan  pada ruangan skor yang dipilih.

Bil ELEMEN PENILAIAN SKALA


A. FORMAT 1 2 3 4
1 Susun atur muka surat adalah menarik.
2 Saiz font yang digunakan adalah senang untuk dibaca.
Saiz dan jenis gambar serta carta yang digunakan sesuai
3
dengan input.
4 Carta dan gambar senang dibaca dan difahami.
Jadual yang digunakan tersusun dengan teratur dan mudah
5
difahami.
6 Teks input disusun dengan cara yang mudah difahami.
7 Semua ayat berbentuk arahan dipamerkan dengan jelas.
B. ISI KANDUNGAN 1 2 3 4
8 Saya faham semua objektif dengan jelas.
9 Saya faham pada idea yang disampaikan.
10 Cara persembahan idea adalah menarik.
11 Semua arahan yang diberikan mudah difahami.
Saya boleh melaksanakan semua arahan yang diberikan
12
dalam unit ini.
13 Soalan dalam aktiviti adalah mudah dijawab.
14 Saya boleh menjawab soalan-soalan dalam penilaian kendiri.
15 Maklum balas boleh membantu mengenalpasti kesilapan saya.
16 Ayat-ayat yang digunakan mudah difahami.
17 Gaya penulisan menarik.
18 Saya boleh mengikuti unit ini dengan mudah.
19 Unit ini memudahkan saya mempelajari & memahami topik ini.
20 Penggunaan modul ini menarik minat saya.