Anda di halaman 1dari 8

Pengenalan

"Pendidikan di Malaysia adalah satu usaha berterusan ke arah memperkembangkan


lagi potensi individu secara menyeluruh dan bersepadu untuk mewujudkan insan yang
seimbang dan harmonis dari segi intelek, rohani, emosi dan jasmani. Usaha ini adalah
bagi melahirkan rakyat Malaysia yang berilmu pengetahuan, berakhlak mulia,
bertanggungjawab, berketrampilan dan berkeupayaan mencapai kesejahteraan diri
serta memberi sumbangan terhadap keharmonian dan kemakmuran keluarga,
masyarakat
dan
negara."
Inilah falsafah pendidikan yang menjadi panduan bagi semua aktiviti pendidikan di Malaysia
dikenali sebagai Falsafah Pendidikan Kebangsaan (FPK). Dengan adanya FPK, maka sistem
pendidikan negara sebenarnya menganjakkan diri ke kedudukan di hadapan dengan
mengungkapkan secara jelas prinsip dan nilai asas yang mendasari dan membentuk sistem
pendidikan Malaysia daripada peringkat yang paling rendah hingga kepada peringkat
tertinggi iaitu universiti. FPK menjelaskan tujuan dan matlamat pendidikan untuk individu
dan negara. Kedua-dua tujuan ini selaras, iaitu untuk melahirkan insan yang berilmu,
berakhlak mulia dan bertanggungjawab yang juga akan menjadi seorang warganegara yang
baik. Pendidikan merupakan proses asas dan utama untuk pembinaan insan yang baik,
seimbang dan bersepadu yang secara langsung merupakan saluran utama dan yang paling
penting untuk menjayakan hasrat dan cita-cita negara.
Bahagian Pembagunan Kurikulum (BPK) yang dahulunya dikenali sebagai Pusat
Perkembangan Kurikulum (PPK) ialah satu bahagian di bawah Sektor Dasar dan
Pembangunan Pendidikan Kementerian Pelajaran Malaysia. Bahagian ini bertanggungjawab
memperbaiki mutu dan meningkatkan taraf pendidikan melalui penggubalan dan
pembangunan kurikulum yang relevan dan bermutu untuk semua sekolah kerajaan dan
bantuan kerajaan di peringkat prasekolah, sekolah rendah dan menengah.
Konsep tunjang yang diperkenalkan dalam Kurikulum Standard Seklah Rendah
(KSSR), merupakan satu bentuk pengklasifikasian bidang ilmu, kemahiran dan nilai. Konsep
ini berfokus kepada pembentukan modal insan seimbang dari segi jasmani, emosi, rohani,
intelek dan sosial. Enam tunjang dikenal pasti mewakili bidang ilmu, kemahiran dan nilai
yang menjadi asas kepada pembangunan insan yang berfikiran kreatif, kritis dan inovatif.
Tunjang-tunjang tersebut menggambarkan penstrukturan secara eksplisit bidang ilmu,
kemahiran dan nilai yang perlu dikuasai murid. Setiap tunjang saling berhubung kait dan
bersepadu.

Rajah 1 : Reka Bentuk Kurikulum Berasaskan Tunjang.

Kerangka Konseptual Reka Bentuk Kurikulum

Terdapat beberapa ciri kurikulum yang memerlukan penyusunan sebagai panduan pengajaran
iaitu penyusunan secara mendatar dan menegak. Penyusunan secara mendatar (horizontal)
adalah berkait dengan skop (ruang lingkup), integrasi (integration) dan keseimbangan
(balance) ilmu pengetahuan. Penyusunan secara menegak (vertical ) pula berkaitan urutan
(sequence) dan kesinambungan (continuity). Reka bentuk kurikulum menangani hubungan
antara komponen kurikulum. Ia harus mencapai skop, urutan, kesinambungan, integrasi, dan
keseimbangan.

Skop / Ruang Lingkup (Scope)


Pereka kurikulum perlu mempertimbangkan keluasan kurikulum dan kedalaman kandungan
iaitu, skop. Dalam Basic Principles of Curriculum Instruction, Ralph Tyler merujuk skop
sebagai ... consisting of all the content, topics, learning experiences, and organizing threads
comprising the educational plan. John Goodlad dan Zhixin Su mengulangi definisi ini,
menunjukkan bahawa ia merujuk kepada organisasi mendatar kurikulum. Skop termasuk
semua jenis pengalaman pendidikan diwujudkan untuk melibatkan pelajar dalam
pembelajaran.Ia termasuk kedua-dua kognitif dan pembelajaran afektif (dan sesetengah orang
menambah pengajian rohani).Kadang-kadang skop kurikulum terhad kepada penyenaraian
mudah topik dan aktiviti utama.
J. Gallen mendefinisikan skop sebagai, keluasan, kepelbagaian dan jenis-jenis
pengalaman pembelajaran yang disediakan untuk memberi pengalaman kepada pelajar ketika
mereka menjalani program pendidikan di sekolah.
Skop penuh kurikulum boleh dilanjutkan lebih setahun atau lebih lagi. Satu kurikulum
yang skopnya meliputi hanya beberapa bulan atau minggu biasanya dianjurkan dalam unit.
Unit dibahagikan ke dalam rancangan pelajaran, yang biasanya mengatur maklumat dan
aktiviti dalam tempoh satu jam atau minit. Apabila guru dan para pendidik yang lain
memutuskan kandungan kurikulum dan tahap kepastian, mereka sedang mempetimbangkan
skop yang bersesuaian. Dalam kebanyakkan cara, ledakan pengetahuan semasa telah
menjadikan skop yang telah dihasilkan dan hampir menjadikannya ia sebagai terbaik pada
masa kini. Kepelbagaian tempat pelajar juga menunjukkan permintaan yang semakin
meningkat terhadap guru mengenai mana kandungan dan aktiviti yang perlu dimasukkan.
Sesetengah guru memberi respon terhadap beban kandungan dengan mengabaikan kawasan
tertentu atau kandungan tidak termasuk kandungan topik baru. Guru yang lain
menggabungjalinkan topik tertentu untuk mewujudkan tema kurikulum.
Apabila menimbangkan skop, kita perlu mempertimbangkan kognitif pembelajaran,
domain afektif dan psikomotor. Kita mungkin boleh menambah domain moral atau
rohani.Kita mesti menentukan apa yang akan dilindungi dan apa yang terperinci dalam setiap
domain. Kita juga perlu membuat keputusan domain yang mana harus dititikberatkan. Secara
tradisinya, domain kognitif, lukisan pada bidang pengetahuan, paling diberi penekanan. Di
peringkat pelajaran menengah, kita sering tertarik pada bidang ilmu dan konsep utama untuk
menentukan skop kurikulum. Walau bagaimanapun, domain afektif (berkaitan nilai-nilai dan
sikap) dan domain psikomotor (berkaitan kemahiran motor dan koordinasi) menerima
tumpuan yang tinggi.
Di peringkat sekolah rendah, murid-murid tahap satu yang mengikuti Kurikulum
Standard Sekolah Rendah (KSSR) telah didedahkan dengan sains melalui mata pelajaran
Dunia Sains dan Teknologi. Pada Tahap I, pengajaran dan pembelajaran menekankan
3

penguasaan asas 4M iaitu membaca, menulis, mengira dan menaakul. Penekanan diberikan
untuk literasi dan numerasi bagi membolehkan murid menguasai kemahiran tersebut.
Penekanan juga diberikan kepada kemahiran nilai tambah iaitu kreativiti dan inovasi,
keusahawanan dan Teknologi Maklumat dan Komunikasi (TMK).
Bagi subjek Dunia Sains dan Teknologi, aktiviti pembelajaran yang dijalankan adalah
seperti eksperimen, perbincangan, simulasi, projek, lawatan dan penggunaan sumber luar
bilik darjah, kajian masa depan dan penyelesaian masalah. Aktiviti ini dapat memberi
pengalaman kepada pelajar. Aktiviti yang dirancang perlu bersesuaian dengan tahap
penerimaan pelajar. Contohnya, melalui perbincangan murid akan lebih memahami tentang
sesuatu tajuk yang dipelajari.

Kesepaduan (Integration)
Integrasi merujuk kepada hubungan semua jenis pengetahuan dan pengalaman yang
terkandung dalam pelan kurikulum. Dasarnya ia menghubungkan semua bahagian kurikulum
supaya pelajar memahami ilmu sebagai penyatuan dan bukannya perpecahan. Integrasi
menekankan hubungan mendatar antara topik dan tema dari semua domain pengetahuan.
Ahli teori dan pengamal kurikulum cenderung untuk tidak seimbang menekankan
integrasi, menyokong kurikulum disiplin, yang pada dasarnya kurikulum tidak disifatkan
sebagai kandungan kurikulum yang standard. Dalam beberapa cara integrasi kurikulum
bukan hanya satu dimensi reka bentuk, tetapi juga cara berfikir tentang tujuan sekolah,
sumber kurikulum, sifat dan kegunaan pengetahuan.
Penyokong integrasi kurikulum tidak menyokong kurikulum pelbagai disiplin. Pada
pandangan mereka, kurikulum masih dalam bentuk ilmu yang berasingan. Penyokong ini
berhujah bahawa kurikulum perlu dianjurkan di sekitar tema dunia yang berasal dari situasi
sebenar dan garisan antara kandungan subjek disiplin yang berbeza perlu dipadamkan.
Sudah tentu, sebahagian integrasi adalah perlu. Dalam tahun 1960-an, Hilda Taba
menegaskan bahawa kurikulum tidak teratur, berpecah-belah, dibahagikan, dan terpisah
daripada realiti. Beliau berkata bahawa kurikulum yang dibentangkan hanya dalam bahagianbahagian dan menghalang pelajar daripada melihat pengetahuan sebagai satu percantuman.
Postmodernism, konstruksionalism, dan poststrukturalism akan memupuk
perbincangan integrasi kurikulum yang berterusan. Pergerakan-pergerakan ini memajukan
idea bahawa pengetahuan tidak boleh dipisahkan daripada realiti, rakyat tidak boleh
mengelak daripada pertanyaan mereka, dan kurikulum tidak boleh wujud secara berasingan.
Jika idea dan konsep digunakan sebagai benang asas yang menunjukkan bagaimana isi
kandungan dapat diajarkan merentas subjek atau kurikulum sekolah secara keseluruhannya.
Kesepaduan juga merujuk kepada kaitan isi kandungan dengan pengalaman dan aktiviti
pembelajaran agar keperluan pelajar dapat dipenuhi.
Dalam subjek Dunia Sains dan Teknologi Tahap 1, terdapat tajuk Kenali Gigi Kita.
Tajuk ini mempunyai kesepaduan dengan subjek Pendidikan Kesihatan yang menekankan
penjagaan gigi. Pelajar juga telah mempunyai pengalaman dalam penjagaan gigi sejak dari
kecil lagi melalui pembelajaran di rumah. Ini mempercepatkan lagi proses pembelajaran
pelajar kerana adanya kesepaduan.
4

Urutan (Sequence)
Apabila mengambil kira urutan kurikulum, pereka bentuk kurikulum mencari kurikulum yang
akan memupuk pembelajaran terkumpul (kumulatif) dan berterusan di kalangan pelajar atau
apa yang dikenali sebagai perkaitan vertical antara bidang-bidang dalam sesebuah
kurikulum. Bidang-bidang tersebut merangkumi isi kandungan dan kemahiran-kemahiran
serta proses yang diperlukan bagi memperoleh isi kandungan tersebut. Ini bermakna, isi
kandungan, kemahiran dan proses perlu diorganisasikan secara berkesan agar organisasi itu
dapat mewujudkan pembelajaran terkumpul dan berterusan di kalangan pelajar.
Terdapat kontroversi lama sama ada urutan kandungan dan pengalaman harus
berdasarkan logik hal perkara atau cara individu memproses pengetahuan. Mereka berhujah
bagi urutan berdasarkan prinsip psikologi menarik pada penyelidikan mengenai pertumbuhan
manusia, pembangunan dan pembelajaran. Penyelidikan Piaget telah menyediakan rangka
kerja bagi urutan kandungan dan pengalaman (atau aktiviti) dan untuk yang berkaitan
jangkaan tahap kognitif pelajar. Sekolah daerah yang mempertimbangkan peringkat pelajar
berfikir dalam merangka objektif kurikulum, kandungan dan pengalaman berdasarkan
gred .Kurikulum itu disusun mengikut teori perkembangan kognitif Piaget.
Pereka kurikulum juga dipengaruhi oleh penyelidikan semasa ke atas perkembangan
otak. Kita sedia maklum bahawa pengalaman dalam persekitaran banyak mempengaruhi otak
individu. Pengalaman kurikulum harus memaksimumkan perkembangan otak. Otak seorang
bayi mempunyai lebih hubungan sinaptik, yang menghubungkan antara neuron, berbanding
otak orang dewasa. Dari umur 2-12 tahun, sambungan ini bertambah kuat tetapi berkurangan
dari segi bilangan. Hanya dendrit (bahagian sel saraf yang menerima mesej) yang paling kuat
menjadi sebahagian daripada otak orang dewasa. Oleh itu, amat penting pendidik memberi
pemikiran yang teliti kepada kandungan dan pengalaman yang berurutan dalam program
pendidikan.
Pengkaji kurikulum berhadapan dengan urutan kandungan telah digaris berdasarkan
beberapa prinsip pembelajaran yang diterima baik. Pada tahun 1957, B Othanel Smith,
William Stanley, dan Shores Harlan memperkenalkan empat prinsip iaitu pembelajaran
daripada mudah kepada kompleks, pembelajaran pra-syarat, pembelajaran menyeluruh
kepada bahagian, dan pembelajaran kronologi.
Pembelajaran daripada mudah kepada kompleks menunjukkan kandungan optimum
dianjurkan dalam urutan berterusan menonjolkan hubungkait di antara komponen. Hasil
pembelajaran yang optimum dapat dicapai apabila individu diberikan kandungan mudah
(biasanyanya konkrit) dan terlebih dahulu dan seterusnya dengan kandungan lebih sukar
(biasanya abstrak). Pembelajaran pra-syarat adalah serupa dengan bahagian-pembelajaran
untuk keseluruhan. Ia berfungsi dengan andaian bahawa bit maklumat mesti difahami
sebelum bit lain boleh difahami. Pembelajaran menyeluruh kepada bahagian disokong ahli
psikologi kognitif. Mereka telah menyarankan supaya kurikulum disusun supaya kandungan
atau pengalaman pertama kali dibentangkan dalam gambaran yang mendedahkan pelajar
dengan idea umum maklumat atau situasi. Pembelajaran kronologi merujuk kepada
kandungan urutan yang menggambarkan masa kejadian sebenar dunia. Peristiwa sejarah,
sains politik, dan acara dunia sering diatur secara kronologi.
Subjek yang diajar di sekolah bermula daripada yang mudah kepada kompleks. Dalam
subjek Dunia Sains dan Teknologi, kandungannya bermula dengan Pengenalan kepada
5

Sains. Pelajar perlu memahami apa itu sains sebelum meneroka dengan lebih jauh.
Pendedahan ini perlu diberikan untuk memupuk minat belajar dalam diri setiap pelajar.
Pelajar mempelajari sesuatu yang lebih dekat kepada diri sebelum mengkaji perkara-perkara
lain di persekitarannya.

Kesinambungan (Continuity)
Kesinambungan ialah pengulangan menegak komponen kurikulum. Ini bermaksud
kesinambungan kurikulum menerangkan tentang pengulangan idea dan kemahiran-kemahiran
utama yang dirasakan oleh pereka bentuk kurikulum sebagai yang seharusnya difahami oleh
pelajar secara meluas dan mendalam dalam masa yang ditentukan. Sebagai contoh, jika
kemahiran membaca adalah satu objektif penting, maka, dalam kata-kata Tyler iaitu, " it is
necessary to see that there is recurring and continuing opportunity for these skills to be
practiced and developed. This means that over time the same kinds of skills will be brought
into continuing operation.
Idea dan kemahiran yang pengajar rasa pelajar sepatutnya ada dibangunkan melalui
kurikulum yang panjang. Kesinambungan ini memastikan bahawa pelajar-pelajar akan
mempelajari semula konsep-konsep dan kemahiran-kemahiran penting. Misalnya, menjadi
seorang pembaca yang mahir memerlukan pembacaan sepanjang masa dengan pelbagai jenis
bacaan. Seseorang tidak akan belajar cara mengendalikan uji kaji melainkan individu itu
sendiri melibatkan diri dalam kegiatan seperti itu dalam kurikulum. Setiap langkah
eksperimen berikutnya memberi peluang individu untuk mempunyai pengalaman dalam
sesuatu proses. Seseorang individu belajar berfikir secara mendalam dengan mempunyai
banyak pengalaman.
Kesinambungan adalah yang paling jelas dalam tanggapan Jerome Bruner iaitu kurikulum
spiral. Konsep kurikulum spiral ini bukan sahaja menekankan perkaitan secara vertical malah
perkaitan secara horizontal juga iaitu yang menambahkan keluasan sesebuah kurikulum.
Bruner menyatakan bahawa kurikulum hendaklah disusun mengikut hubungkait antara idea
dan struktur asas setiap disiplin utama. Bagi pelajar yang ingin memahami idea-idea dan
struktur, 'mereka harus dibangunkan dan dibangunkan semula dalam spiral fashion," dalam
meningkatkan kedalaman dan keluasan bagi memajukan murid melalui program sekolah.
Keseimbangan (Balance)
Apabila mereka bentuk kurikulum, pendidik berusaha untuk memberi pemberatan yang
sesuai dengan setiap aspek reka bentuk. Dalam kurikulum yang seimbang, pelajar mampu
memperoleh dan menggunakan pengetahuan dalam cara yang memajukan matlamat peribadi,
sosial dan intelek mereka.
Doll menyatakan bahawa mencapai keseimbangan adalah sukar kerana kita sedang
berusaha untuk membatasi dan mempunyai ciri tersendiri kurikulum di samping mengekalkan
kandungan biasa. Mengekalkan kurikulum seimbang memerlukan pelarasan halus yang
berterusan serta keseimbangan dalam falsafah dan psikologi pembelajaran.
Kurikulum yang seimbang ialah kurikulum yang menyediakan pelajar peluang untuk
menguasai ilmu dan mencernakan serta menggunakannya secara sesuai untuk perkembangan
6

diri, sosial dan intelektualnya. Oleh kerana kurikulum boleh dilihat daripada bingkai rujukan
pengalaman pelajar atau nilai, komponen-komponen kurikulum yang perlu diseimbangkan
wujud dalam pelbagai bentuk dan dimensi. Namun, tanpa mengira apa jenis reka bentuk itu,
kesemua komponen kurikulumnya mestilah seimbang.

Rujukan

Mohd Daud Hamzah. (1994). Rekabentuk kurikulum sekolah. Kuala Lumpur. DBP.
Ornstein, A.C. & Hunkins F.P. (2009). Curriculum: foundations, principles, and issues (5th
ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon.
Schiro, M.S. (2008). Curriculum: Theory visions and enduring concerns, London, UK: Sage
Publications.
Scott, D. (2008). Critical Essays on Major Curriculum Theorists, London: Routledge.
Conceptual Framework (2003 ) Diakses daripada
http://www.lazogroup.ca/msproject/framework1-e.php
7