Anda di halaman 1dari 11

Ese Dhe Projekte Per Studentet

MARSI
Marsi eshte planeti i 4 nga Dielli dhe i 7 per madhesi
Distanca: 227,940,000 km (1.52 AU) Nga Dielli
Distanca: 58.000.000 Km deri ne 402.000.000 km nga Toka
Diametri: 6,794 km
Masa: 6.4219e23 kg
Rrotullimi Rreth Vetes: 24 ore 39 minuta
Rrotullimi Rreth Diellit: 687 Dite Ne Toke
Tempratura: 87 C Max 5 C Minimumi, por eshte e luhatshme gjat stineve
Nese ne Toke peshon 45 Kg ne Mars peshon 17.1 kg

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Marsi (greqisht: Ares) eshte Zoti i luftes. Planeti ndoshta e mori kete emer
per shkak te ngjyres se kuqe, dhe gjithashtu Marsi eshte referuar disa here
si Planeti i Kuq. (Nje shenim interesant :Marsi si Zoti Roman ishte nje Zot i
bujqesise perpara se te behej i lidhur me Ares greke. Emri i muajit mars
vjen nga vete planeti Mars. Marsi ka qene i njohur qe nga koha
prehistorike. Sigurisht, kjo eshte studiuar gjeresisht me observatoret . Por
edhe me teleskopet shume te medha, Marsi ishte nje objekt i veshtire per
t'u pare kjo per shkak te madhesise. Marsi eshte ende nje te nga te
preferuarit e shkrimeve te shkencetareve, si vendi me i favorshem ne
Sistemin Diellor (perve Tokes!) per banim te njeriut. Por duke zbuluar
akoma me teper rreth planetit te kuq nga Lowell dhe te tjeret , per fat te
keq nuk doli ashtu sic e kishin imagjinuar

Ese Dhe Projekte Per Studentet


Disa imazhe t reja t nj krateri gjigant n Mars tregojn mundsin e fshehjes s
ujit nn siprfaqen e planetit, duke na paralajmruar se jeta n planetin e kuq ka
lulzuar dikur n t kaluarn.
Sipas shkenctarve, zbulimet e ardhshme mbi jetn n Mars mund t sjellin dijeni t
reja mbi origjinn e jets n Tok.
Zbulimi i kraterit n Mars erdhi nga Orbituesi Studiues i Marsit t NASA, duke shfaqur
dshmi t reja mbi mundsin e nj nntoke t lagsht t planetit t kuq. Imazhet
jan fokusuar n kratetrin gjigant, McLaughin, i cili sht rreth 91.73 km i gjer dhe aq
i thell sa q uji nntoksor mund t ket rrjedhur n nj koh, dikur n t kaluran.
Sot, krateri sht plotsisht i that por mineralet e balts dhe dshimt tjera tregojn
mundsin e mbulimit nga uji n t kaluarn antike.

Sipas studiuesve, pr shkak se Marsi ka m pak gravitet


(nj e treta) se Toka, korja e planetit marsian sht m
pak e dendur se ajo e planetit ton q do t thot se m
shum uj mund t rrjedh n nntokn e planetit t kuq.
Kshtu, mikrobet e nntoks s Marsit mund t ken
reaksione kimike t ngjashme me ato t organizmave t
brendshm t Toks.

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Prderisa deri m sot zbuluesit nuk kan mjete pr t grmuar thell n


ntokn e planetit t kuq, ky zbulim ende nuk sht i prfunduar. Mirpo,
mjetet e tanishme u lejojn atyre t analizojn gurt e thell t kraterit
duke analizuar erozionin, ndikimet e asteroidve apo materialet e
mbledhura nga lngjet nntoksore t cilt kan prekur n siprfaqe.
Krkuesit kan llogaritur se ekzistenca e kraterit McLaughlin ka zgjatur pr
nj periudh mes 3.7 deri n 4 miliard vjet m par.
Prbrsit q formojn jetn duke prfshir burimet energjetike, mund t
ken qen t gatshme shum m hert n historin e Marsit, por nuk
duhet shum imagjinat pr t paramenduar nj siprfaqe nnujore e cila
do t ishte e banueshme edhe sot.
Sidoqoft, kjo deklarat nuk do t thot domosdoshmrisht se jeta
ekziston n kt planet n ditt e sotme. Shkenctart kan br publik
zbulimin e tyre m 20 janar, n gazetn Nature Geoscience

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Planeti Mars pas pak vjetsh do t jet destinacion turistik


Numri i aplikantve pr pjesmarrje n fluturimin e pilotuar n Mars q tani sht mjaft impresionues, konfirmojn
organizatort e ktij misioni t udhhequr nga turisti i par kozmik Denis Tito. Pranimi i aplikacioneve t kandidatve do t
filloj vitin e ardhshm.
Ekspedita parashikon fluturimin rreth e qark Marsit, ndrsa prcaktimi i startimit nga Toka m 5 janar t vitit 2018 kushtzohet
nga pozicionimi i prshtatshm i ndrsjell i Marsit dhe Toks. Pas 501 ditsh t dy pasagjert ka shum t ngjar t jen nj
ift i martuar, duhet t kthehen n Tok. Denis Tito siguron se nuk do ti drgoj njerzit n kozmos pa u bindur n sigurin e
plot t misionit t tyre.
Ndrsa midis ekspertve pikrisht garantimi i saj vihet n dyshim. S pari, fluturimi parashikohet t realizohet me anijen e
modifikuar Dragon, por ajo ekziston vetm n versionin e anijes transportuese t ngarkesave. Kurse modifikimi do t marr
m shum se nj vit. M tej shum ekspert nuk jan t bindur n besueshmrin e propozuar t mbrojtjes s ekuipazhit nga
rrezatimi kozmik, shtress s ujit dhe mbeturinave t veprimtaris jetsore t njeriut deri n 40 cm. Dhe s fundi nuk sht
verifikuar orbita: n kurbn e presupozuar nuk kan fluturuar as aviont pa pilot (drones). Rreziku m i madh e pret anijen gjat
kthimit pran Toks: do t lind nevoja e frenimit t shpejtsis marramendse, t jashtzakonshme prej 14 km pr sekond.
Prve ksaj n qoft se anija do t hyj n shtresat e dendura t atmosfers n nj knd pak m t madh nga ai i llogaritur, ajo
do t digjet si nj meteor. A do t jet i aft ekuipazhi, i prbr nga njerz joprofesionist, pr manovrime shum t rafinuara,
prezice n kt rast?
Rreziku sht jashtzakonisht i madh, por edhe persona t gatshm pr t fluturuar ka shum. Mbi motivet e tyre prsiat
specialisti psikoterapist rus Vladimir Malligin:
Kta njerz i shtyn edhe fryma e aventurizmit, edhe dshira pr tu br t famshm, edhe synimi pr t fituar para. Nj
analogji e thjesht: pushtuesit, kolonizatort e Ameriks ishin kryesisht aventurier. Studimet kan treguar se ata madje dhe
gjenetikisht jan t ndryshm nga njerzit e tjer. N veanti me pranin e gjenomit prgjegjs pr sintezn e serotonins. Ata
jan t gatshm t rrezikojn jetn e tyre pr shkak se mrzitja pr ta sht e barasvlershme me vdekjen.
Medis e kandidatve jan pa dyshim tifozt e sporteve ekstreme dhe traumatike, si dhe ndrrimtart, t cilt duan t jen
njerzit e par q do t shohin Marsin nga nj lartsi prej vetm 100 milje, thot psikologu kryesor i projektit rus Mars-500
Juri Bubejev.
N radh t par kta do t jen banor t qyteteve t mdha, t lodhur nga monotonia e jets s prditshme. Ka shum
mundsi njerz me njfar krizash, q duan t marrin arratin nga problemet mbytse. N Mars-500 dhe eksperimente t
tjera me izolim shum pjesmarrs kan krkuar q gjat ksaj kohe, pra pr 1.5 vjet apo 2 t distancohen nga problemet e
veta dhe t kthehen kur ata t ken gjetur tashm zgjidhje pa prezencn e tyre.
Tani projekti po kalon nj faz kritike: s shpejti do t bhet e qart nse sht reale apo jo t prgatitet startimi i anijes n
datn e caktuar, deri tek e cila kan mbetur m pak se 5 vjet. Nse nuk do t arrihet t prgatitet deri n kt afat kohor
misioni, ather hern tjetr planett (Marsi dhe Toka) do t pozicionohen n mnyr t till kaq t prshtatshme vetm n
vitin 2031.
sht e qart se shum gjra jan t lidhura me financimin e projektit. Fondacioni jokomercial Inspiration Mars Foundation, i
themeluar pr financimin e misionit, duhet t mbledh nga 1 deri n 2 miliard dollar. Nj pjes e ksaj shume do t
shpenzohet pr pagimin e honorareve vullnetarve pr fluturimin e tyre.

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Kostot e projektit
Kompania private jokomerciale Mars One filloi pranimin e aplikimeve nga ata q dshirojn t jen kolont e par n Mars.
Sipas planeve t Bas Lansdorp, siprmarrsit nga Holanda, dhe iniciatorit t projektit n fjal, katr kolonistt e par do t
mbrrijn n Planetin e Kuq pas 10 vjetsh, m 24 prill t vitit 2023. Ata do t mbeten atje prgjithmon, pasi mundsit dhe
mjetet pr tu kthyer n Tok nuk parashikohen n projekt. Meq ra fjala, kjo do ta bj dhjet her m t lir planin n trsi.
do aplikant (pretendent) pr biletn vetm vajtje marsiane duhet t drgoj nj video mesazh 1-minutsh, n t cilin t
argumentoj n mnyr bindse prse n rolin e kolonistit duhet t zgjidhet pikrisht ai ose ajo. Pranimi i videoklipeve nga e
gjith bota do t zgjas dy vjet. Me qllim q t eliminojn njerzit, q nuk kan piksynim serioz, organizatort do t marrin
nj tarif t vogl prej 25 $.
Videoaplikime priten jo m pak se nj milion. N baz t tyre do t prcaktohen kandidatt, ata do ti ndajn m pas n
katrshe dhe do t fillojn ti prgatitin pr fluturimin n Mars. Marsiant e ardhshm do ti msojn se si t gjejn
rrugdalje nga nj shumllojshmri e madhe situatash stresuese. sht parashikuar edhe ngujimi i tyre n maketin e bazs
marsiane me nj vones t konsiderueshme t ndrlidhjes me Tokn e madhe, si n eksperimentin rus Mars-500.
Deri n vitin 2022, viti i drgimit t kolonve t par nga Toka, baza pr kolonin n Mars tashm do t jet krijuar. Disa anije
Dragon do t ojn atje rezerva produktesh ushqimore, module pr jetes, sisteme mbshtetse t jets dhe mjete robotike
pr lvizje n siprfaqen e Planetit t Kuq.
Mars One sht nj projekt mjaft i rrezikshm, thot psikologu rus Juri Bubejev. N do rast pr njerzit q deklarojn se
jan t gatshm t qndrojn dhe t mos kthehen m n Tok, me siguri do t vij nj moment kur ata do t ndryshojn
mendimin e tyre, ndrkoh q nuk mund t bhet m asgj pr ta kthyer rrotn e historis mbrapsht. Jam m se i bindur se n
mendjet e tyre do t ndodh rivlersimi i hapit t ndrmarr q n muajt e par. N qoft se ata do t ken bilet vetm vajtje
n Mars, Toka do t dgjoj ather shum thirrje t kota pr ndihm.
Juri Bubejev kujton se si n eksperimentet e mparshme me izolim afatgjat pjesmarrsve t tij u propozohej t zgjidhnin
gjellt e tyre t preferuara me qllim q t prpilohej prej tyre menyja pr 2 vjett e ardhshm. Rezultoi se vetm nj muaj m
von personave t prfshir n eksperiment u erdhn n maj t hunds pjatat e tyre t preferuara dhe se kishin nevoj pr
dika tjetr. N izolim njeriut i ndryshojn jo vetm shija, preferencat, por dhe vlersimi i vendimeve t marra. Madje m tepr
se kaq ndryshojn vet tiparet e karakterit t individit, vazhdon eksperti. Perceptimi i vet faktit se ata kan bilet vetm
pr nj rrug vajtje, ndryshon shum gjra. Kta do t jen tashm njerz krejtsisht t tjer nga ata q startuan nga Toka. N
rast t zhvillimit t ngjarjeve sipas skenarit negativ, pamundsia pr t korrigjuar situatn n bordin e anijes nga Toka do t oj
n faktin se performanca e misionit t fluturimit do t resht s qeni prioritet.
N adres t kompanis Mars One tashm kan ardhur 10 000 imeile nga persona t interesuar prej 100 vendeve t bots.
Me sa duket, nga t gjitha ata mund ti ndaloj vetm forca madhore kur kompania nuk do t arrij t mbledh dot 6 miliard
dollar, t nevojshm dhe si rrjedhoj realizimi i planit do t dshtoj. Pjesa m e madhe e fondeve shpresohet t prfitohet
nga personat e prfshir n reality show-t televiziv, t cilat presupozohet t vazhdojn edhe n formn e transmetimeve t
drejtprdrejta nga Marsi.

Ese Dhe Projekte Per Studentet


Gjurm t gjata dhe t holla, t quajtur kanale n siprfaqen e planetin Marsit mund t jen
krijuar jo m an t ujit, por nga blloqet e dioksidit t karbonit t ngrir, akull i that.
Kanalet jan t nj gjatsie t ndryshme dhe mund t arrijn deri n 2.5 km.
NASA bn me dije se ato u gjenden n dunat t cilat ishin mbuluar nga ngricat gjat dimrit
marsian. Rajoni jugor i Marsit sht mbuluar nga nj shtres e akullit t that, deri n nj metr
thellsi. N pranver kjo shtres kthehet direkt n gaz.
Pr t provuar nse akulli mund t lr gjurm t tilla shkenctart kan nisur me
eksperimentet pas t cilave u vrtetua se shkrirja e akullit mund t ndaj rrn n seksione t
vogla.
Ky proces nuk mund t ndodh n Tok,- u shpreh shkenctarja nga laboratori i NASA-s, Serina
Diniega.
Testet e shkenctarve nuk mund t llogarisin temperaturn e Marsit, por studiuesit mund t
sugjerojn se blloqet e akullit mund t sillen n nj mnyr t ngjashme gjat pranvers t ngroht
n fillimin e marsit.

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Ne planetin Mars perendimet jane blu


Automjeti I Nases Opportunity filmoi perendimin blu nga planeti I kuq Mars.
Edhe pse Marsi njihet si planeti I kuq, perendimi eshte ne ngjyre blu. Shkelqimi
kalterosh rreth diellit vjen per shkak te grimcave te pluhurit te cilat e bejne qiellin
e planetit Mars te duket I kuq. Fotografite per te pare kete perendim u bene me
tre kamera me filter te ndryshem. Publikimi I perendimit blu te planetit Mars u
publikua ne Kaliforni nga laburatori JPL,NASA.

Ese Dhe Projekte Per Studentet


Jeta n planetin ton mund t ket filluar n Mars. Kjo, sipas nj hulumtumi t ri q ka br
kimisti amerikan, Steven Benner dhe q e ka prezantuar t enjten n nj konferenc
shkenctarsh n Itali.
Benner ka argumentuar se mineralet q prmbajn elementet bor dhe molibden prbrs
q mendohet se jan themelor pr ndrtimin e jets kan qen shum m t bollshm n
planetin e kuq, 3 miliard vjet m par, kur ka filluar jeta n Tok.
Sipas tij, ato mund t ken arritur n planetin ton nga shprthimet e shkmbinjve n Mars
apo t vullkaneve.
Teoria e Bennerit, ndonse jo e re, ka pasur mbshtetje n rritje, viteve t fundit.

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Anija robot e Nasa-s, Curiosity m n fund arriti t grryej mjaftueshm nj shkmb, n planetin Mars, sa
pr t marr mostra pr analiza.
Materiali pritet t'i nnshtrohet disa procedurave prpara se t shkoj n laboratort e anijes, ndrsa
prfaqson eksplorimin e par historik n planetet e tjera. Asnjher m par brendsia e ndonj planeti
nuk sht ekzaminuar sic sht duke ndodhur n Mars.

Edhe agjencia hapsinore amerikane thot se grryerja n Mars sht nj arritje shum e madhe. "Esht
arritja m e madhe pr ekipin e Curiosity q nga zbritja n terren e krahut t vincit, gushtin e kaluar, nj
tjetr dit krenarie pr Amerikn", thot shkenctari q ndodhet n krye t misionit t NASA-s, Prof John
Grotizinger.
"Curiosity" po heton nse n koh t mparshme n Mars, mund t ket pasur jet. Dhe analizimi i
shkmbinjve n prbrjen e brendshme t tyre sht nj nga provat m domethnse. Inxhiniert kan
punuar gjasht muaj pr t nisur shpimin, me an t mjetit q ndodhet n fund t krahut robotik t gjat
2. 2 metra.
Pasi hapn nj grop 2 centimetram shpimi ka prodhuar nj pluhur t imt, q konsiderohet i
pranuseshm pr ta analizuar. Instrumentet do t prcaktojn prbrjen e sakt t shkmbit dhe
mineralet e pranishme n t e me gjasa t identifikojn ndonj element t karbonit, q mund t jet i
pranishm e t tregoj pr pranin e dikurshme t jets n Mars.

Ese Dhe Projekte Per Studentet

Zbulimi i nje zone ne Mars ku rreth 3.4 miliarde vjet me pare ka


ekzistuar nje liqen, ka bere xhiron e botes dhe tashme pritet te
komentohet gjate nga shkencetaret qe prej vitesh ia kane
kushtuar jeten e tyre studimit te planetit te kuq.

Vendi i liqenit ndodhet ne nje lugine rreth 1300 km, e njohur si


lugina Shalbataba Vallis. Sipas zbuluesit, ne disa pika te tij,
liqeni arrinte deri ne 450 m thellesi dhe furnizohej nga nje lum
qe ne Toke e konsiderojme si te dimensioneve normale. Edhe
pse prej kohesh mendohej se ne Mars kane ekzistuar dete dhe
liqene, kjo eshte prova e pare konkrete, cka hedh nje hap me
tej ne luften e njeriut per te mesuar sa me shume nga Marsi,
planeti me i ngjashem me Token ne sistemin diellor. Pamjet
jane marre nga sonda Mars Reconnaissance Orbiter nga 300
km lartesi, ndersa ne foto duken qarte konturet e brigjeve te
liqenit dhe delta derdhese e lumit.

Ne ate kohe, liqeni zinte nje siperfaqe rreth


195 km katror, por mendohet se arrinte deri ne
212 km katrore. Zbulimi eshte bere nga
kerkuesi i Universitetit te Kolorados, Gaetano
di Achille dhe eshte publikuar ne revisten
Geophisical Research Letters. Kjo eshte hera
e pare qe shkencetaret kane ne dore provat
konkrete se planeti i kuq e ka mirepritur ujin
ne forme te lengshme.
Nje tjeter e dhene qe shkencetaret kane eshte
se detet ne Mars kane ekzistuar, pasi ne disa
pjese bulezat e ujit jane te pranishme dhe kete e
ka vertetuar sonda Phoenix. Kjo dukuri
shpjegohet me faktin se uji i kripur arrin te
qendroje ne gjendje te lengshme edhe nese
temperaturat jane shume grade nen zero.

Ka dy shpjegime qe sqarojne zhdukjen e menjehershme te liqenit. Nje


eshte ndryshimi i menjehershem klimaterik ose ftohja e
menjehershme e klimes cka ka bere qe liqeni te ngrije, shprehet
Gaetano di Achille. Aktualisht, polet e Marsit jane te akullta ndersa
akulli ndodhet poshte siperfaqes ne pjeset e tjera te planetit. Nga ana
tjeter, shkencetaret mendojne se ne disa kratere te zjarrte ka uje ne
forme te lengshme, por sapo del ne siperfaqe ngrin menjehere per
shkak te temperaturave shume te uleta.