Anda di halaman 1dari 5

Panahong Neolitiko At Paleolitiko

Ang katagang bago ang kasaysayan o prehistorya ay ang kasaysayan o historya ng


sangkatauhan bago natutong makapagsulat ang mga tao ng kasaysayan.
Nilalarawan ng parirala o pamagat na ito ang kapanahunan bago ang nakatalang
kasaysayan. Natutuklasan lamang ito sa pamamagitan ng larangan ng arkeolohiya.
Orihinal na nilikha ni Paul Tournal ang katagang Pranses na pr-historique upang
ilarawan ang mga natagpuan niya sa loob ng mga kuweba ng katimugang Pransya.
Naging gamitin ito sa Pransya noong dekada ng 1830 upang ilarawan ang panahon
bago ang pagsusulat, at ang salitang prehistoric o prehistoriko ay ipinakilala ni
Daniel Wilson sa Ingles noong 1851.
Maaaring gamitin ang katawagang prehistorya o bago ang kasaysayan upang
tukuyin ang lahat ng mga panahon magmula ang simula ng sanlibutan, bagaman
mas madalas itong ginagamit para tukuyin ang saklaw ng panahon magmula noong
lumitaw ang mga nilalang na wangis-tao. Sa paghahati ng prehistoryang pangtao,
karaniwang ginagamit ng mga prehistoryano (mga arkeologo) ang sistema ng
tatlong kapanahunan, habang ginagamit naman ng mga dalubhasa ng mga
kapanahunan bago magkaroon ng mga tao ang talagang matukoy o tunay na
malarawang (kronostratigrapiya) tala ng bato at ang pandaigdigang nailarawang
kalipunan ng istratum na nasa loob ng heolohikong sukatan ng panahon o era. Ang
sistema ng tatlong panahon ay ang peryodisasyon o pagpapanahon-panahon ng
prehistorya ng tao sa tatlong magkakasunod na mga saklaw ng panahon, na
pinangalanan para sa kani-kanilang nangingibabaw na mga teknolohiya sa paggawa
ng mga kagamitan o mga kasangkapan: ang Panahon ng Bato, ang Panahon ng
Tanso (Panahon ng Tansong Kobre at Panahon ng Bronse), at ang Panahon ng Bakal.
Ang pagkakaroon ng nasusulat na mga materyal (na simula ng katutubong mga
panahong pangkasaysayan o mga panahong historiko) ay pangkalahatang
nagkakaiba-iba sa mga kalinangang ikinakategorya sa loob ng maaaring hulihan ng
Panahon ng Tanso o sa loob ng Panahon ng Bakal. Lumalalong hindi nililimita ng
mga manunulat ng kasaysayan o mga historyano ang kanilang mga sarili sa mga
katibayang mula sa mga nasusulat na mga tala at nagsisimulang sumandig sa mga
ebidensiyang buhat sa likas at panlipunang mga aghan, kayat lumalabo ang

pagkakaiba sa pagitan ng mga salitang kasaysayan (hitorya) at bago ang


kasaysayan (prehistorya). Ang ganitong pananaw ay ipinahayag na mga
tagapagtangkilik ng malalim na kasaysayan.
1 Paglalarawan
2 Guhit ng panahon ng Daigdig
3 Guhit ng panahon ng mga tao
4 Tingnan din
5 Mga sanggunian
Panahong paleolitiko
Ang Panahong Paleolitiko (500,000-10,500 BK) ay ang panahon kung saan
karamihan sa kasangkapan ng mga tao ay gawa sa kahoy at madaling masira. Ito
ang panahon kung saan ginagamit ang bato bilang kasangkapan ng mga
australopithecine. dito ay laganap ang pangangaso at pangongolekta ng mga
halaman sa gubat.
Ang Panahon ng Bato o Stone Age] ay isang malawak na kapanahunang
prehestoriko (bago sumapit ang nasusulat na kasaysayan) kung kailan at saan
gumagamit ang mga tao ng mga bato para sa paggawa ng mga kagamitan o
kasangkapan. Karamihan sa mga dalubhasa sa paksang ito ang naghahati sa
Panahon ng Bato sa tatlong peryodo: Matandang Panahong Bato (Paleolitiko),
Panggitna o Gitnang Panahon ng Bato (Mesolitiko), at Bagong Panahon ng Bato
(Neolitiko). Nagmula ang lithic o litiko mula sa salitang Griyego na
nangangahulugang ng bato at tumutukoy sa mga materyales na ginagamit sa
paggawa ng mga kasangkapan at pagbubuo ng mga sandata. Kahit
magpahanggang-ngayon mayroon pa ring mga mamamayang namumuhay sa loob
ng kanilang kultura na may antas masasabing pagkakaroon pa rin ng panahon ng
bato. Ilan sa mga halimbawa ang mga aborihines (aborigene) ng Australya at ang
mga Taong-Palumpong (Bushmen, mga tao ng palumpong) ng Timog Aprika
Paleolitiko. Nanggaling ang mga pangalang ito sa Paleos (matanda), at Lithos (bato).
Samakatuwid, ang Paleolitiko ay ang Lumang Bato (Old Stoneage). Ang Paleolitiko
ay ang panahon kung saan ang pagbabagong-anyo ng tao ay nakita. Isa sa mga
pinakamahalagang pangyayari dito ay ang pagdiskubre ng apoy. Ang mga tao sa

Paleolitiko ay mga nomadiko, o walang permanenteng tirahan. Hinahati ang


panahong Paleolitiko sa tatlong bahagi: Lower, Middle at Upper. Ang Lower
Paleolithic Period ay sinasabing period ng pagbabago ng anyo ng tao. Dito nakita
ang isa sa mga pinakamahalagang stage ng tao na tawag ay Australopithecine.
Sinasabi ang nahukay na si Lucy ay isang Australopithecine. Ang Middle Paleolithic
Period ay sinasabing period ng pagkontrol ng mga Hominid sa kanilang kapaligiran.
Sa panahon ring ito nagsimula mag-express ang mga tao ng artistikong mga
abilidad. Gumuguhit sila sa mga bato at pinipinta nila ang kanilang mga katawan.
Ang Upper Paleolithic Period ay sinasabing period ng pagbuo ng kultura ng mga tao.
Sa panahon ring ito umusbong ang mga Cro-Magnon. Sa panahong ito nagbago ang
mga gawi, asal at pamumuhay ng mga tao.

Panahong Neolitiko
Ito ay ang bahagdan ng ebolusyong kultural kung saan ang mga naiwan ng taong
prehistoriko ay yaong mga kasangkapang bato na kininis bago sumapit ang
panahong metal.Tatlong pamantayan ang kasama sa kahulugang ito-mga kininis na
batong kasangkapan,palayok at agrikultura at domestikasyon ng nga hayop.
Mga Katangian:

Nagsimulang magtanim at magsaka ang mga tao.Bunga nito,naging


permanente ang paninirahan ng mga tao.

Nagsimula ang pagpapalayok. Natutuhan ang paggawa ng mga bagay na


gawa sa putik tulad ng bricks na ginagamit sa paggawa ng bahay.

Natutuhang pakinisin ang mga magagaspang na bato at ginawang ibat ibang


hugis at laki ayon sa kanilang gamit.

Natutuhang gamitin ang mga inaalagaang hayop tulad ng kabayo,baka at


asno bilang sasakyan o tagahila ng parago o karuwahe.

Nag-iimbak ng maraming bagay hindi lamang para sa sariling gamit kundi


upang makipagpalitan ng produkto. Dito nag simula ang sistemang Barter o ang
pagpapalitan ng produkto ng mga pangkat ng tao.

Nagsimula ang konsepto ng palengke kung saan higit na maayos ang sistema
ng palitan ng mga produkto ng mga tao.

Ginamit ng Mesopotamia ang buto ng cacao bilang pambayad o pamalit sa


mga palengke.

Panahong Paleolitiko / Paleolithic Age


Ang Panahong Paleolitiko (500,000-10,500 BK) ay ang panahon kung saan
karamihan sa kasangkapan ng mga tao ay gawa sa kahoy at madaling masira. Ito
ang panahon kung saan ginagamit ang bato bilang kasangkapan ng mga
australopithecine. dito ay laganap ang pangangaso at pangongolekta ng mga
halaman sa gubat.
Ang Panahon ng Bato o Stone Age] ay isang malawak na kapanahunang
prehestoriko (bago sumapit ang nasusulat na kasaysayan) kung kailan at saan
gumagamit ang mga tao ng mga bato para sa paggawa ng mga kagamitan o
kasangkapan. Karamihan sa mga dalubhasa sa paksang ito ang naghahati sa
Panahon ng Bato sa tatlong peryodo: Matandang Panahong Bato (Paleolitiko),
Panggitna o Gitnang Panahon ng Bato (Mesolitiko), at Bagong Panahon ng Bato
(Neolitiko). Nagmula ang lithic o litiko mula sa salitang Griyego na
nangangahulugang ng bato at tumutukoy sa mga materyales na ginagamit sa
paggawa ng mga kasangkapan at pagbubuo ng mga sandata. Kahit
magpahanggang-ngayon mayroon pa ring mga mamamayang namumuhay sa loob
ng kanilang kultura na may antas masasabing pagkakaroon pa rin ng panahon ng
bato. Ilan sa mga halimbawa ang mga aborihines (aborigene) ng Australya at ang
mga Taong-Palumpong (Bushmen, mga tao ng palumpong) ng Timog Aprika
Paleolitiko. Nanggaling ang mga pangalang ito sa Paleos (matanda), at Lithos
(bato). Samakatuwid, ang Paleolitiko ay ang Lumang Bato (Old Stoneage). Ang
Paleolitiko ay ang panahon kung saan ang pagbabagong-anyo ng tao ay nakita. Isa
sa mga pinakamahalagang pangyayari dito ay ang pagdiskubre ng apoy. Ang mga
tao sa Paleolitiko ay mga nomadiko, o walang permanenteng tirahan. Hinahati ang
panahong Paleolitiko sa tatlong bahagi: Lower, Middle at Upper. Ang Lower
Paleolithic Period ay sinasabing period ng pagbabago ng anyo ng tao. Dito nakita
ang isa sa mga pinakamahalagang stage ng tao na tawag ay Australopithecine.
Sinasabi ang nahukay na si Lucy ay isang Australopithecine. Ang Middle Paleolithic
Period ay sinasabing period ng pagkontrol ng mga Hominid sa kanilang kapaligiran.
Sa panahon ring ito nagsimula mag-express ang mga tao ng artistikong mga
abilidad. Gumuguhit sila sa mga bato at pinipinta nila ang kanilang mga katawan.
Ang Upper Paleolithic Period ay sinasabing period ng pagbuo ng kultura ng mga tao.
Sa panahon ring ito umusbong ang mga Cro-Magnon. Sa panahong ito nagbago ang
mga gawi, asal at pamumuhay ng mga tao.
Mga katangiang Paleolitiko ay ang mga sumusunod:
1) Ang paggamit ng mga tao ng mga kasangkapang yari sa bato, buto, kahoy, o
mga halamang nilala at ginawang mga sisidlang basket,

2) ang paggamit nila ng apoy


3) ang pangangaso nila at pangunguha ng gulay bilang pagkain
4) ang pagsusuot nila ng mga damit na gawa mula sa mga balat nga hayop
5) ang paminsan-minsan nilang pagtulog sa mga kuweba, samantalang nagtatayo
rin sila ng magagaspang na kubong maaaring tulugan o gawing kanlungan mula sa
hangin at ang kawalan ng mga nagsasaka, agrikultura, o mga hayop na inaalagaan

Panahon ng Metal
Ang unang natutuhang gamitin na metal ng mga sinaunang tao ay tanso o copper.
Sa pamamagitan ng pag-iinit ng copper ore gamit ang uling, nakaproseso ang mga
unang tao ng metal na tanso. Dahil hindi pa laganap ang pagproseso ng copper ore,
ang madalas nilang gawin ay ang mga mamahaling bagay tulad ng alahas at
kagamitang pandigma. Una nilang natutuhan ang pagproseso ng copper ore sa
Kanlurang Asya.
Sa pamamagitan ng pag-eeksperimento, pinaghalo ang metal na tanso at metal na
tin at ang nabuong metal at tinawag na bronze, metal na higit na matibay kaysa
tanso. Sa Panahon ng Bronze (5000-1200 B.C.E.), nakalikha sila ng mga kagamitang
pansaka at mga kagamitang panlaban o armas na may matalim na bahagi. Sa
China, gumawa sila ng mga gamit na pang-alay sa mga diyos mula sa bronze,
gayundin ng mga bariles na gawa rin dito.Higit na matibay na metal sa bronze at
tanso ang iron o bakal. Nadiskubre ng mga Hittite sa Kanlurang Asya ang proseso
ng paggawa ng metal na ito. Tinatayang nagsimula ang paggamit ng iron noong
1000 B.C.E. Mapalad ang mga Hittite dahil may minahan sila ng bakal. Dahil sa
pagkakatuklas ng bakal, nakagawa sila ng higit na matibay na kagamitang pansaka
at panlaban sa mababangis na hayop.