Anda di halaman 1dari 58

ALABALIK BYOLOJS ve YETTRME TEKNKLER

Do.Dr.Fikri AYDIN
A.. Ziraat Fakltesi Su rnleri Blm. 06110 ANKARA
Yaam ortam bakmndan berrak, temiz, serin ve oksijen ynnden zengin sular tercih eden
alabalk halkmz tarafndan zel likle etinin lezzetli oluuyla anmsanan balklar arasnda
bulunmaktadr. Alabalk trleri sistematikte Salmonidae familyasnda yer alrlar. Morfolojik
bakmdan ya yzgeci ile karakterizedirler. Salmonidae familyasnda ekonomik yetitiricilik
ve doal sularn balklandrlmas iin nem arz eden eitli alabalklar cinsin trleridir.
Bu cinsler :
a- Salmo
b- Salvelinus
c- Oncorhynchus
Dnya genelinde enok tannan alabalk trleri aada gsterilmitir (Bruno ve Poppe 1996).
- Salmo salar Linnaeus (Atlantik Salmonu)
- Salmo trutta f.trutta Linnaeus (Deniz alabal)
- Salmo trutta f.fario Linnaeus (Dere alabal)
- Oncorhynchus mykiss Walbaum (Gkkua alabal)
- Salvelinus fontinalis Mitchill (Kaynak alabal)
- Salvelinus alpinus Linnaeus (Alp alabal)
- Salhvelinus namaycush Walbaum (Gl alabal)
lkemizin yerel alabalk alt trleri ise yle sralanabilir (elikkale 1994).
- Salmo trutta macrostigma Dumeril (Anadolu Da alabal)
- Salmo trutta abanticus Tortonese (Abant alabal)
- Salmo trutta caspius Kessler ( Aras alabal)
- Salmo trutta labrax Pallas (Karadeniz alabal)
- Salmo trutta f.lacustris Linnaeus (Gl alabal)
Yukarda belirtilen alabalk trleri ierisinde yetitiricilii en yaygn olan Kuzey Amerika
kkenli Gkkua alabal olmutur. Gkkua alabal ile Kaynak alabal hemen hemen

ayn yllarda yaklak 120 yl nce Kuzey Amerikadan Avrupaya getirilmelerine karn
kltr koullarna uygun niteliklerinden dolay Gkkua alabal yetitiricilii hzl bir art
gstermi ve gnmzde bir endstri haline gelmitir. Gkkua alabalnn yetitiricilie
uygun zel likleri aadaki balklar halinde belirtilebilir (Steffens 1981).
- Gkkua alabalnn evre koullarna ok iyi uyum gstermesi yannda zel likle yksek
scaklklara oransal olarak dayankl olmas,
- Aktif yem almas nedeniyle yemlenmesinin kolay olmas ve yemi deerlendirmesinin daha
iyi olmas ynnden iyi bir byme gstermesi,
- Daha yksek ilkbahar scaklnda dere alabal ve kaynak alabal gibi dier alabalk
trlerine gre daha ksa sreli kuluka dnemine sahip olmas.
Gkkua alabalnn Trkiyede yetitiricilii ise 1970li yllarda kamu ve zel giriimciler
tarafndan balatlmtr. Dnya genelindeki kltr balklnn geliimine kout olarak
lkemizde de zel likle stn yetitirme avantajlar nedeniyle Gkkua alabal retimi
byk aamalar katetmitir. nceleri kk iletmeler tarafndan gerekletirilen Gkkua
alabal retimi, 1990l yllardan itibaren entegre retim tesislerine dnmtr. Hatta
gnmzde lkemiz Gkkua alabal reticileri Avrupaya fme halinde ilenmi rn
ihra eder duruma erimilerdir.
SU KOULLARI
Alabalk yetitiriciliinde kullanlacak su kaynann orijini ve kalitesinin yksek nitelikte
olmas arzulanan bir olgudur.
Kaynak Tipleri
Alabalk yetitiriciliinde yararlanlan su kaynaklarnn balcalar unlardr (Leitritz 1974).
- Kaynaksular
- Dere veya rmak sular
- Gl veya glet sular
- Yeralt sular
Kaynak Sular
Kaynak sular genellikle yerkrenin yzeysel yada derin katlarndan kmalarna bal olarak
kaliteleri farkllk gsterir. Yaklak 40 m gibi yzlek katlardan kan kaynak sularnn miktar
ve kalitesi yamur ve kurakla bal olarak deikenlik gsterir. Fakat oksijen dzeyleri
yksek, CO2 miktarlar dk, su scakl ise 6-12 oC arasndadr. Yer kabuunun 1000 m ve
daha derin tabakalarndan kken alan kaynak sularnn miktar ve kalitesi ayn, fakat ekseriya
oksijen miktarlar litrede 4 mgn altnda, CO2 dzeyleri ise litrede 50 ppmin zerinde, su
scakl ise 8-10 oC seviyesindedir.
Dere veya Irmak Sular

Irmak veya derelerin kaynaktan ilk birka yz metrelik kesimlerinin su kalitesi ayn ve
kirlenmemitir. Orta ve alt kesimleri ise tarm, gbreleme, endstri ve evsel atklarn etkisi
altndadr. Fakat dere ve rmaklarn su kalitesindeki belirtilen bu olumsuzluklara karn, su
miktarlar ok fazladr. Kaliteli bir kaynaktan kken alan dere veya rmak gibi akarsular
litrede 8 mgn altnda CO2e sahip olmakla birlikte, scaklklar yl baznda 6-12 oC arasnda
olduka deikendir.
Gl veya Glet Sular
Bu tip sularn kalitesi de endstriyel ve tarmsal faaliyetlerin etkisiyle mevsimsel olarak
farkllk gsterir. Gl sular da yksek dzeyde oksijen ve dk miktarda CO2 iermeleriyle
tannrlar. Fakat 10 m den daha derin gllerde yaz aylarnda su ktlesinin yzey kesimlerinde
su scakl 20 oCa ykselebilir, yzeyin yaklak 4 m altnda ise 15-16 oC scaklkta su
bulunur.
Yeralt Sular
Genelde kaynak veya iyi kalitede dere suyuna yakn kalitede sulardr. En byk avantajlar
daima ayn miktar ve kalitede olmalardr. Fakat yerstne karmada ekseriya yksek
dzeyde enerji giderine gereksinim duyulur. Ayrca oksijen ynnden zenginletirmeye de
gereksinim vardr.
Su Kalitesi
Alabalk yetitiriciliinde ideali, yetitirme ortamndaki balklara dzenli bir ekilde daima
ayn kalitede su temin etmektir. Ayn zamanda su miktar ile kalite arasndaki sk iliki de
gzard edilmemelidir. Bu bakmdan su miktarndaki ani deiimlerin suyun mevcut kalite
deerlerini olumsuz veya olumlu ynde etkileyebilecei unutulmamaldr. Alabalk
yetitiriciliinde su kalitesine ilikin suda incelenmesi gereken eitli parametrelerin snr
deerleri Tablo 1de gsterilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 1. Alabalk yetitiriciliinde eitli su parametreleri snr deerleri
Parametre
Scaklk
Oksijen
PH
Asit Balama Kapasitesi (SBV)
Ammonium
Demir, toplam
Nitrit
Nitrat
Potasyumpermangenat tketimi (KmnO4)
Kimyasal oksijen gereksinimi
Biyokimyasal oksijen gereksinimi
Oksijen tketimi
Serbest CO2 (Larvalar iin)
Serbest CO2 (Sofralk balklar iin)

Snr Deeri
20 oCa kadar
7 mg/ltnin zerinde
5,5-8,5
1,5 Vol/m3n stnde
1,0 mg/lte kadar
0,5 mg/lte kadar
0,2 mg/lte kadar
10 mg/lte kadar
40 mg/lte kadar
40 mg/lte kadar
15 mg/lte kadar
6 mg/lte kadar
15 ppm/ltnin altnda
30 ppm/ltnin altnda

Kuluka Evinde Su Kriterleri


Dllenmi yumurtalarn kulukasnn gerekletirilecei kuluka evine verilecek suyun
kalitesine daha fazla zen gstermenin yararlar yadsnamaz. Alabalk yumurtalarnn
kulukas ve larvalarn gereksinimi iin mmkn olduu kadar temiz ve kirlenmemi su
kullanlmaldr. Bu bakmdan kuluka evine verilen suyun nceden filtre edilmesinde fayda
vardr. Kuluka evinin bykl dllenmi yumurta miktar ve kullanlan kuluka
gerelerinin tipine baldr. Orta byklkte bir kuluka evinin su gereksinimi saniyede 3-5
litredir. Kuluka evinde kullanlacak suya ilikin uygun deerler Tablo 2de gsterilmitir
(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 2. Kuluka evi suyunun nitelikleri
Su scakl
Oksijen
PH
Asit balama
oC
kapasitesi
8-10
9-11 mg/lt. Doymuluk 6,5-7,5 2-5 ml/lt. veya daha
deeri %80-100
fazla
* Demir ve Aminoium mmknse ya olmamal veya ok az

Serbest CO2
20 ppm/ltnin altnda

Su Miktar ile Balk retimi likisi


Balk retim miktarn, su kalitesi ile birlikte temel olarak suyun miktar yani debisi
etkilemektedir. Fakat bunlarla birlikte balk retim miktarnda yetitirme sistemi ve kullanlan
teknik donanmlarda etkilidir. rnein 1000 m2 havuz yzlemi iin saniyede 8 litre kaynak
veya iyi kalitede dere suyuna gereksinim vardr. Bu rnekte teknik donanmlardan
yararlanmakszn 400-500 kg alabalk retilebilir. Fakat ilave olarak havalandrma gibi ilave
tekniklerden yararlanldnda ise ylda 1500-2000 kg alabalk retmek mmkn olabilir.
1000 m2den byk ve 3 mden derin havuzlarda, kk havuzlara oranla daha az suya
gereksinim vardr. Byle havuzlarda rzgarn etkisiyle suyun kalitesi olumlu etkilenebilirse de
iilik ynnden byk havuzlarda ok byk glklerle karlalr. Dier yandan akarsu
kanallarnda yetitiricilikte geleneksel havuz yetitiriciliine gre 10-20 misli daha fazla suya
gereksinim vardr. Yani 1000 m2 yzleminde akarsu kanalnda alabalk yetitiricilii iin
saniyede 80-160 litre suya ihtiya vardr. Alabalk retiminde iletme tiplerine gre stoklama
miktarlar Tablo 3de grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 3. Alabalk retiminde younluk aamalar

tesis tr

su yenilenmesi
ilave oksijen
temini

ekstansif
geleneksel havuz
yetitiricilii
toprak havuz
kanal tipi havuz
dzenli akinti

youn

a kafes

ok youn
yeni tesis tipleri
tank-silo

evreleyen su dzenli akinti

gerekirse havalandirma

TANK

dolaimli su
deiimi
havalandirma veya
oksijenlendirme

besleme
stok younluu
kg/m3

0,1-0,8

tam deerli karma yem


2-20
20-50
40-70

40-801
20-402

1- tanklarda
2- tam dolaml
Alabalk retiminde ana ilke kullanlan suyun miktar ve kalitesinin esas alnarak retim
miktarnn saptanmasdr. Buradan yola klarak nceleri havuzlarda su deiiminin gnde 35 defa gereklemesiyle saniyede 1 litre suyla ylda 50-75 kg mutfaklk balk retilebilecei
eklindeydi. Fakat gnmzde yaygn kan saniyede 1 litre suyla 100-150 kg sofralk balk
retilmesine dnmtr (Bohl 1982).
Gnmzde balk retim miktar genellikle m3de kg olarak ifade edilmektedir. Havuzlarda
deiimin gnde 3-5 defa gereklemesiyle 3-5 kg/m3 balk retilebilir. Daha youn retimde
bu miktar 1 m3 suda 10 kga ykselmektedir. 0,30-0,50 m derinlikteki havuzlarda suyun
saatte 3 defa deiimiyle m2de 20 kg (=40-60 kg/m3) balk retilebilmitir. Hatta Fransann
Brtanya yresinde havalandrmal havuzlarda m3de 100 kg balk retimi gerekletirildii
bildirilmitir (Bohl 1982). Benzer retim miktarlarna su deiiminin saatte 5-10 defa
gerekletirildii tanklarda m3de 50-100 kgla ulalmtr (Steffens 1981).
Alabalk retiminde su miktar kadar kullanlan suyun scakl ve yetitirme ortamna
stoklanan bireylerin ortalama canl arlnn dikkate alnmas gerekmektedir. Bu faktrlerin
dikkate alnmasyla saniyede 1 litre su giriiyle youn retim koullarnda retilebilecek balk
miktarlar Tablo 4de sunulmutur (Steffens 1981).

Su scakl

Yavru

oC

ortalama 1 g
Kg

Besi bal

Yavru
ortalama 10 g
Kg

ortalama 100 g.
Kg

30

50

60

10

25

40

50

15

15

25

30

20

10

20

25

Belirli bir miktar su ile retilebilecek balk miktarnn saptanmasnda yararlanlan bir dier
kriter suyun oksijen ieriidir. Buradaki birinci temel ilke toplam 1 kg alabaln 1 saatte
tkettii oksijenin esas alnmasdr. Bu yntemde 50 gdan kk balklarn toplam 1 kgnn 1
saatte 500-600 mg oksijen tkettii, 50 gdan daha byk balklarn ise toplam 1 kgnn 1
saatte 400-500 mg oksijen tkettiklerinin dikkate alnmasdr. Ayrca kullanlan suyun
havuzlardan kta litrede 6 mg oksijen iermesi zorunludur. Havuzlara giren suyun ierdii
oksijen ile k suyunun kapsad oksijen arasndaki miktar balklarn tketebilecei
kullanlabilir oksijeni ifade eder. Bu veriler esas alnarak (Steffens 1981),

rnein havuzlara girite litrede 11 mg oksijen ieren debisi saniyede 100 litre olan bir su
kayna ile 50 gdan kk balklar stoklandnda retilebilecek sofralk balk miktarn
hesaplamak gerekirse,
Oksijenden yola klarak retilecek balk miktarn hesaplamada ikinci temel ilke 1 kg yemin
balk tarafndan tketilmesinde harcanan oksijenin esas alnmasdr. Bu tip hesaplamada
yararlanlan forml aada gsterilmitir (Bohl 1982).
d = debi = litre/sn
2= Beslenme fizyolojisi bakmndan saptanm katsay
Bu formle gre havuzlara girite litrede 11 mg oksijen ieren debisi saniyede 100 litre olan
bir su kayna ile, gnde %2 orannda yemlemeyle retilebilecek balk miktarn saptamak
gerekirse,
Balklar, gnde canl arlklarnn %2si orannda yemlendiine gre;
Buraya kadar belirtilen veriler dorultusunda saniyede 1 litre suyla genel olarak 100-200 kg
pazarlk balk retilebileceini belirtebiliriz.
DAMIZLIK BALIKLAR
Damzlk populasyonu iletmenin sofralk balk retiminin %1i kadar yeterlidir. Yani 400 ton
retim kapasiteli bir iletmede 1 ton damzlk balk bulundurulacak demektir. Damzlk
balklar gnlk su deiiminin defalarca olaca kaliteli suyun verildii havuzlara
m2ye 1-2 kg stok younluunda yerletirilir. Erkek / dii oran 1: 5 ila 1 : 8 olmaldr.
Genellikle erkekler 2, diiler ise 3 ylda cinsel olgunlua ular. letmenin yumurta retim
kapasitesini saptamada kg dii bana 2000 Adet yumurta hesaplanr.
Damzla ayrlacak bireylerin seimi n bytme dneminden balayarak
gerekletirilmelidir. Ayrlan balklarn yetitirilmesine devam edilerek populasyon iersinden
damzlk balk ayrmnda belirgin zel likler aranmaldr. Bu nitelikler:
- Hzl bymeyle birlikte yemi iyi deerlendirme,
- Hastalklara kar dayankllk,
- Dzgn ve uyumlu vcut formu,
- Yksek reme verimi (Sayca fazla ve ap byk yumurta, kaliteli sperma vb.)
- Cinsi olgunlua ge ulama.
Yukardaki zel likler dikkate alnarak seilen damzlk balklar, damzlk havuzlarnda
kaliteli pelet yem yannda taze balk, karides gibi ya yemle de beslenmelidir. Damzlk
balklar yemlemede arya kalmamaldr. Damzlklar ylda yaklak 0,5 kg art
gstermelidir. Youn yemleme gonad rnlerinden zel likle yumurtalarda ya
dejenerasyonuna neden olabilir (Bohl 1982).

Damzlklarn Verimi
yandaki damzlk balklarn ortalama arlklar 1-2 kg arasndadr. Dii balklar 6.
yana kadar birbirini takip eden 4 reme peryodunda kullanlr. nk canl arlk artyla
birlikte damzlk balklarn kg vcut arlna den yumurta miktar azalr. rnein 6
yandaki balklarda bu miktar kg canl arlk iin 1200 adet yumurtann altna iner. Fakat
ap daha byk yumurtalardan sat avantaj daha fazla olan canllkta larva elde edilir. Bu
nedenle 4-5 yandaki diiler her ynyle byk ekonomik deere sahiptir. Yaplan
aratrmalar 3 yal erkeklerin spermasnn hibir zaman 4-5 yal erkeklerin spermasnn
kalitesine ulaamadn gstermitir. Fakat 3 yal erkeklerin spermas miktar bakmndan
daha fazladr. Bu bakmdan yetitiriciler damzlk balk giderini de dikkate alarak 3 yandaki
erkekleri tercih ederler (Lindhorst-Emme 1990).
Dii damzlklarn yumurta verim zel liklerine ilikin temel bilgiler aadaki ekilde
sralanabilir (Steffens 1981).
- Damzlk balktan elde edilen toplam yumurta miktar balk bydke art gsterir.
rnein 3 yanda 750 g arlkta balktan 1800 adet yumurta elde edilirken; 4 yanda 1300 g
arlkta balktan 2500 adet yumurta alnr.
- Balk bykl arttka kg vcut arlna den oransal yumurta miktar azalr. rnein 3
yanda 750 g arlktaki balkta kg canl arla den yumurta says 2400 adet olurken; 4
yal 1300 g arlkta baln kg canl arla den yumurta says ise 2000 adettir.
- Yumurta says, yemin miktar ve kalitesiyle etkilenebilir.
- Yumurta saysnn bireylerde farkllnda genetik koullarn etkisi ok byktr.
- Yal ve byk balklar gen ve kk balklara oranla daha byk yumurta gelitirirler ve
bu suretle daha kuvvetli larva oluumunu salarlar. rnein 178 g arlkta 2 yal balkta
yumurta ap 3,9 mm olurken, 2700 g arlkta 7 yal baln yumurtasnn ap ise 5,7 mm
dir.
zgn bir alma sonucunda elde edilen damzlk diilerin yumurta verimleri ve erkek
damzlklarn sperma (st) miktarlarna ilikin veriler Tablo 5de gsterilmitir (LindhorstEmme 1990).
Tablo 5. Damzlk balklarn dl verimi
dii
ya

boy

arlk

cm

adet

toplam yumurta
miktar

1000 adet
yumurta

yumurta ap
mm

g
65

3,5-4

49

1210

adet
3000

48

1160

3000

65

3,5-4

3
1

44,5
52

990
1515

2500
3000

65
80

3,5-4
4,5-5

53,5

1780

3500

80

4,5-5

3
1

52
58

1650
2100

3200
3500

80
85

4,5-5
5,5-6

58

2150

3500

85

5,5-6

3
1

58,5
60,5

2325
2580

4000
4000

85
90

5,5-6
6

62

2620

4000

90

59,5

2350

90

43,5

730

3500
SPERMA (ST)
MKTARI( ml )
8

44,5

800

10

44,5

935

13

ERKEK
3

Damzlklarn Cinsiyet Ayrm


Gkkua alabalklar kkenlerine gre yln farkl dnemlerinde yumurtlama olgunluuna
eriirler. Yln erken dneminde yumurtlayanlar Temmuz/Austos, Orta dnemdekiler
Kasm/Aralk, ge dnemdekiler Mart/Nisanda remeye hazrdrlar. Damzlk balklar reme
sezonundan 4 hafta nce cinsiyet ve yalarna gre ayrlmaldr. Bu ayrm ileminde erkek ve
dii baln vcut yapsna baklr. Diilerde karn daha ikindir. Cinsiyet delii etraf krmz
renkte grnmdedir. reme zaman erkeklerde alt ene
ne doru uzam ve bir kanca eklinde yukar kvrlmtr. Erkeklerde vcut daha yassdr.
zellikle erkekler reme zaman yaklatnda yanal izgi boyunca daha koyu ve parlak
krmz bir erit tarlar (Ekingen 1975,zdemir 1994).
SAIM VE YUMURTALARIN DLLENMES
Balk retiminde damzlk balklara reticiler eliyle hafif bir masaj uygulanarak dii
balklardan yumurta ve erkek balklardan st (spermatozoa ieren beyazms renkte sv) alm
ilemi sam olarak adlandrlr. Sam dneminden 2-3 hafta nce damzlklara verilen yem
miktar azaltlr. Damzlk balklarda sama hazrla ynelik son kontrollerin yaplmasndan
sonra, yani samn bir hafta ncesinde ise yemleme tamamen kesilir. Yumurtlama
olgunluuna ulamayan damzlklar ise bir hafta boyunca canl arlklarnn %0,5i gibi
dk oranda yemlenir (Greenberg 1969, Wiesner 1968).
Samda damzlklara zarar vermemek, ilemi abuk ve seri olarak gerekletirmek ile sam
yrten kiinin fazla g sarfetmeden, ok sayda damzlk bal saabilmesi iin
damzlklara narkoz uygulanabilir. Damzlk balklar bayltmada anestezik olarak ska
kullanlan preparatlar (Atay 1987, Bohl 1982).

- MS-222 (Tricainemethansulphonat)
- Trichlormethylpropanol (TCMP)
- Quinaldin (2 Methylchinolin)
Belirtilen anesteziklerden suda kolay eriyen MS-222 1:20.000-1:30.000 (1 g+ 20-30 lt su)
konsantrasyonlarnda kullanlr. Balklar samdan birka dakika nce anestezik madde
bulanan suya yerletirilirler. Sam ilemi bittikten sonra balklar tekrar oksijen ynnden
zengin temiz suya braklrlar ve burada 2-3 dakika iinde normale dnerler.
Alabalk retiminde samn ana kural ilemin kuru koullarda gerekletirilmesidir. nk
yumurtann su ile temas halinde spermann yumurtaya giri kapc olan mikropil 1-2 dakika
iersinde kapanr. Ayrca erkek balktan elde edilen stn ierdii spermatozoalar suda
yaklak 1 dakika kadar yaabilirler. Bu nedenlerle samda damzlk balklarn bir bez yada
en iyisi havlu ile kurulanmasdr. Alabalk samnda dikkat edilmesi gereken bir dier konu
balklarn uygun sam zamannn saptanmasdr. Tam olgunlua ulam dii alabalk sudan
karlp kuyruu aa gelecek ekilde tutulduunda yumurtalar kendiliinden akmaya balar
(Baran 1977, Erenin 1977).
Genellikle samda baln srtnn saan kiiye dnk olmas geleneksel tutu eklidir.
Damzlk balklarn sam baln boyutuna gre tek veya iki kii tarafndan gerekletirilir.
Birka diinin yumurtas kk hacimli plastik kaba salr ve bu yumurtalarn zerine de
birden fazla erkein st salr. Dii balklar ylda bir defa saldklar halde, erkekler 15 gn
ara ile birka defa salabilirler (Brown ve Gratzek 1980).
Plastik bir kvete salan yumurta-st karm elle veya plastik bir kakla kartrlr. Daha
sonra bu karm zerine bir miktar temiz su ilave edilir. Yaklak 5 dakikada dllenen
yumurtalarn bir kvet ierisinde 30-45 dakika sreyle su alp ime ileminin tamamlanmas
beklenir. Bu evrenin sonunda yumurtalar birka defa temiz su ile ykanarak kuluka
gereklerine yerletirilir (Atay 1980).
Kuluka
Balk retiminde dllenmi yumurtalardan embriyonal evrelerin (Morula, Blastula ve
Gastrula) geliimiyle yumurtadan larva knn tamamlanmasna kadar geen sre kuluka
(Incubation) ilemi olarak adlandrlr.
Gkkua alabalnn dllenmi yumurtalarnn kulukas iin uygun su scakl 7-10 oC
arasndadr. Yumurtalardan larva k sresi gn-derece olarak ifade edilir. Gn-derece;
gnlk ortalama su scaklklarnn toplam olarak larva k sresinin belirtilmesidir. rnein
10 oC su scaklnda larvalar 30 gnde yumurtadan ktnda, gn derece 300dr. Buna
gre dllenmi yumurtalardan ka gn sonra larva kabileceinin gn-derece olarak
gstergeleri farkl alabalk trlerine gre Tablo 6da sunulmutur (Bohl 1982).
Tablo 6. Farkl alabalk trlerinde kuluka sreleri
Alabalk tr

Kuluka sresi
Gn-derece

Gkkua alabal
Dere alabal
Kaynak alabal

320-360
410-440
430-450

Kuluka dneminde 10 oC su scaklnda gkkua alabalnn dllenmi yumurtalarndan


32 ila 36 gn sonra vitellus keseli (yedek besin keseli) larvalar kar. Larvalarn knda su
scakl ile birlikte kaltsal etki ve damzlklarn ya yannda, suyun oksijen ierii ve k
younluu gibi evresel faktrlerde etkilidir. Alabalk yumurtalar embriyonal gelime
srecinde k etkisine kar ar duyarldrlar. Bu bakmdan direkt gne ndan
korunmalar gerekir. Kaliteli damzlklardan elde edilen yumurtalarn optimum koullarda
kulukasnda kayp oran yaklak %10-20 olabilir. Byk iletmelerde bu oran %20-30u
amamaldr (Bohl 1982, Steffens 1981).
Kuluka Sresinde Koruyucu nlemler
Dllenmi yumurtalarn kuluka dneminde su scakl, oksijen miktar, suyun temizlii, k
gibi faktrlere zen gstermekle beraber, l yumurtalarn ayaklanmas da ok nemlidir.
nk len yumurtalarda saprolegnia sp. mantarlar ksa srede infeksiyona neden olur ve
salkl yumurtalara bulaarak onlarn da lmelerine neden olurlar. Bu hastalk oda l
yumurtalar, salkl yumurtalar zedelemeden cmbz (yumuak ahap materyalden zel imal
edilenler tercih edilmelidir), zel pens yada maalar, tpta kullanlan lastik puarlarn ucuna 1520 cm boyunda cam boru taklarak hazrlanan zel pipetler, l yumurtalarn sifon edilmesi,
tuz eriyii (%10, 7lik tuz eriyiinde-960 g NaCl/8 lt su-l yumurtalar 3 dakikada dibe
kerler) ve fotosel sistemi ile alan elektrikli seicilerden yararlanlarak ayklanabilir.
Fakat yinede fazla iilik gerektirmesine ramen en iyi sonular elle temizlemeyle elde
edilmektedir. l yumurtalarn canl yumurtalardan ayrmnda hangi yntem tercih edilirse
edilsin, bu ilem yumurtalarn gz lekeli dneminde gerekletirilmelidir.
Dllenmi yumurtalar gz lekeli dneme 200-220 gn-derece sonra ularlar. Gzlekeli
dnemde yumurtalarn mekanik ilemlere duyarllklar azalr. Fakat dllenmeden yaklak 8
saat getikten sonras ile gz lekesi oluana kadar ki dnemde ise yumurtalar fevkalade
duyarldrlar. Kuluka dneminde mantarlamaya kar koruyucu olarak kimyasal maddelerle
yumurtalar ilalamak faydal olmaktadr. Bu amala kullanlan kimyasal maddeler Tablo
7de belirtilmitir (Steffens 1981).
Tablo 7. Kulukada kullanlan kimyasal maddeler
Kimyasal maddenin ad
Malahit yeili
Formol (%30 )
Metilen mavisi

Kullanm
konsantrasyonu
1-2 mg/lt
1-2 mg/lt
5-20 mg/lt

Sresi
Gnde 1 saat
Gnde 15 dakika
Gnde 15 dakika

Bu maddelerin tamam kuluka sisteminin giri suyuna ilave edilirler. Koullara gre
belirtilen tedavi 2 gnde bir veya daha fazla sre arayla da uygulanabilir. Kuluka dneminde
yumurtalara saprolegnia infeksiyonuna kar en yaygn kullanlan kimyasal madde Malachit
yeilidir. ounlukla oxalat formu, kristalize veya sv konsantrasyonu kullanlmaktadr.
Maalesef gnmzde henz Malachit yeilinin yerini alacak zararsz ve ayn deerde bir
kimyasal madde bulunamamtr. Bu dezenfeksiyon maddesinin son on yldan beri youn

ekilde kanser etkisinden bahsedilmekte ve kullanlrken zenli davranlmas gerektii


belirtilmitir. zellikle pazarlk balk retiminde kullanm yasaklanmtr. nk baln
etinde insan sal iin zararsz dzeye inene kadar 108 gn gemesi gerekmektedir. Bu
nedenle Almanyada Malachit yeilinin sat 1988 yl sonundan itibaren veteriner hekim
reetesine balanmtr. Ayrca kullanm da yumurta ve larva dnemi ile 6 cm boyunda yavru
balklarla snrlandrlmtr (Baur ve Rapp 1988, Lindhorst-Emme 1990, Schlotfeldt ve
Alderman 1995).
Balk yumurtalarnn yzeylerinde infeksiyon etkenlerinin bulunabildii ve bylece
hastalklarn yaylmasnda rol oynadklar bilinmektedir. Bu nedenle iletmelerin yumurta
satlarnda, yumurtalarn tanmasndan nce dezenfeksiyon ilemini uyguladklarn garanti
etmeleri istenmektedir. Bu hedefe ynelik olarak iyot preparatlaryla banyo ilemine tabi
tutulan yumurtalarn, bu ilemin uygulanmad yumurtalara oranla daha az mantarlatklar
bildirilmitir (Bohl 1982).
yot ieren dezenfeksiyon maddesi olarak yaklak %1 aktif iyot kapsayan Actomar K30
nerilmektedir. Alabalk yumurtalarnn bu maddeyle dezenfeksiyonu iin ideal iki dnem
vardr.
Birinci uygulama zaman dllenmeden 10 saat sonra yeil yumurta dnemi, daha da iyi olan
2.ci dnem ise yumurtalarn gzlekeli devresidir. Belirtilen dezenfeksiyon ilemi iin 1 litre
suya 15 ml Actomar K30 ilave edilir ve yumurtalara banyo uygulanr. Actomar K30 ile
hazrlanan banyo solsyonunun etkinlii rengi ile anlalr. Kullanlan eriyiin rengi
kahverengiden-sarya kadar kullanlabilirliini gsterir. Ak sar renk olutuunda ise
etkinlii garanti edilemez, hatta bazen tamamen etkisizdir (Baur ve Rapp 1988, Bohl 1982,
Schlotfeldt ve Alderman 1995).
Kuluka Tipleri
Alabalk retim tesislerinde yaygn olarak kullanlan kuluka tipleri ve temel nitelikleri Tablo
8de belirtilmitir.
Tablo 8. Kuluka tipleri
Kuluka gereci
Kuluka kanal
Zuger iesi
Kuluka dolab

Su gereksinimi
15-25 lt/dak.
1,5-3 lt/dak.
1,2-2 lt/dak.

Kapasite
100.000 Adet yumurta
30-50.000 Adet yumurta
100.000 Adet yumurta

Kuluka kanallar
En eski ve halen gnmzde de yaygn olarak kullanlan kuluka gereleridir. Birka metre
uzunluunda kanal ve ierisine konulan
zellikle tabanlar gzenekli materyalden yaplan, yumurta yerletirilen tablalardan
(Kasetlerden) oluur. Tablalar arasnda kanalda enine blmeler vardr. Bu sistemde su tablaya
alttan girer ve yumurtalarn oksijenini saladktan sonra stten kar. Kuluka kanallarnn
boylar farkl olmakla birlikte 2-3 m uzunluk tercih edilmektedir. Yumurta tablalar ise 45x45
cm boyutunda kare eklindedir. Yumurta tablalarnn taban iin 1,5 mm apnda yuvarlak
delikleri olan alminyum materyal kullanlmas daha uygundur. Yumurta tablalar kuluka

kanallarna st ste deil, birbiri ard sra konulmaldr. Kuluka kanallarna 4-7 adet yumurta
kaseti yerletirilir. Bu kasetlere suyun kalitesine gre kuluka iin yumurtalar tek kat
konulduunda 5000 adet, ift kat konulursa 10.000 adet yumurta braklr. Kuluka
kanallarnn herbirisine kulukann ilk gnlerinde 15 lt/dak. su girii salanrken, bu miktar
yumurtalardan larva kna yakn 25 lt/dak dzeyine ykseltilir (Bohl 1982, elikkale 1994,
Lindhorst-Emme 1990, Steffens 1981).
Bu tip kulukalklar alt ksmlar huni eklinde olan, ilk kullanan kiinin ismine atfen zuger
iesi olarak adlandrlan ve genellikle 6,5-8 lt kapasiteli gerelerdir. Daha az yer kaplayan,
daha az suya gereksinim duyan ve kurulmalar kolay olan bu gerelerin, kapasiteleri 30.000
ile 50.000 adet yumurtadr. Taban ksmlar ak olan ve ters yerletirilen bu ielerin, huninin
alt kesimi gibi daraltlm boaz ksmndan verilen su giriinin basncnn yumurtalara zarar
vermemesi iin, az ksmna 3 cm yksekliinde cam boncuklardan (yaklak 6 mm apnda
veya ayn byklkte akl talar) oluan bir katman yerletirilir. Normal boyutta bir zuger
iesi iin 1,5-3 lt/dak. su gereklidir. ki zuger iesi iin 0,25 x 0,50 m, ift sral 8 zuger
iesi iin ise 0,50 x 1.00 cmlik alana gereksinim vardr. 8-10 zuger iesine yerletirilen
yumurta miktar, kanal sistemi kulukalklarda 36 adet kuluka kanalna konulan yumurta
miktarna edeerdedir. Belirtilen miktarda kuluka kanal iin, kuluka evinde 35 m2 yer
ayrmak gerekir. Ayrca zuger ieleri fiyat bakmndan da daha uygundur (Bohl 1982).
Kuluka dolaplarnn kullanm son yllarda zel likle byk kapasiteli iletmelerde hzla
artmaktadr. Buna neden olarak ok az alana gereksinim duymalar, kaliteli, fakat az miktarda
su kullanm ve iilik giderinden tasarruf gsterilebilir. Kuluka dolaplar damlalkl ve
vertikal akl dolaplar olmak zere iki tiptir. Damlalkl dolaplarda yumurtalarn larva
kndan ksa sre nce dar alnarak kuluka kanallarnda tablalara yerletirilmesi
zorunludur (Ekingen 1975).
kinci tipte ise larvalar yemleme dnemi ncesine (serbest yzme) kadar dolabn tepsilerinde
tutulabilmektedir. Bunlar Veco (SVRE)-Dolaplar olarak adlandrlrlar. Bu dolaplarn
yumurta tablalar tepsi eklinde daireseldir. Her dolapta 10 tepsi bulunur. Her tepsi eklindeki
yumurta tablasna 10.000 adet yumurta konur. Bu dolaplarn su girii sttendir, nce birinci
tepsiye su dolar, daha sonra ikinci vd. ne devam eder. Bu dolaplarda 100.000 adet yumurta
iin 1,2-2,0 lt/dak. su yeterli olmaktadr (Bohl 1982).
Kuluka dneminin sona erdii gnlerde 25-35 gn-derecede yada bir baka ifadeyle 10 oC
su scaklnda 2,5 gnde yumurtalarn tamamndan larva k tamamlanr. Bu arada
ortamdaki yumurta kabuklar sifonlanarak gnde iki defa yumurta tablalarnn delikleri
tkanmamas iin ayklanmaldr. Yumurtadan kan larvalara Vitellus keseli larva denilir.
Bunlar besin kesesi olarak da adlandrlan keselerini su scaklna gre 12-17 gnde
tketirler. Bu dnemde larvalarn barndrld gerelerden en azndan her iki gndebir beyaz
renkli l yumurtalar yada len keseli larvalar vaya deforme ve anomalili larvalar
sifonlanarak uzaklatrlmaldr. Belirtilen temizlik ilemi yaplmad durumda hzl bir
ekilde mantar enfeksiyonu ile karlalr (Lindhorst-Emme 1990)
Larvalarn serbest yzme dnemine ulamalar, besin keselerinin ounu tketmeleri,
larvalarn yemlenmeye balanmalar iin nemli gstergelerdir. Vitellus keseli larvalarn
%10u yem alma gcne ulatnda yada besin keselerinin 2/3lk ksmn tkettiklerinde ve
serbest yzmeye baladklarnda yemlenmeye balanmaldr. Larvalar belirtilen evreye
ulatklarnda, kuluka kanallarnda yumurta tablalar arasndaki blmeler kaldrlr, tablalarda
bulunan larvalar yava bir ekilde kanallara stoklanrlar (Bohl 1982, elikkale 1994, Igler

1990, Steffens 1981).


Serbest yzme devresine ulam ve suda aktif hareket eden larvalarn bakm ve
beslenmelerine zen gsterilerek ortalama 1 g canl arla kadar yetitirilmeleri genel olarak
n bytme olarak tanmlanr. Bu devre 60-80 gnde tamamlanr. Bu dnemde yetitirme
ortam olarak daha ziyade bytme kanallar kullanlr. Ayrca n bytme dnemi kuluka
evinde tank yada kanallarda gerekletirilir. Su deiimi, stok younluuna ve su kalitesine
bal olarak 4-8 kez/saat, olmaldr. Belirtilen koullarda stok younluu 100.000 larva/m3
sudur. Larvalarn yemlenmesine her 30-60 dakikada bir gnde 12 saat devam edilir. Bu
dnemde kayp oran yaklak %30-35dir. Optimum retim koullarnda hasatta retim
hedefi en azndan 1 g bireysel arlkta m3de toplam 25 kg veya 25.000 n bytlm yavru
olmaldr (Steffens 1981).
n bytme dneminde larvalarn yetitirilmesinde aadaki nlemlerin alnmasnda
fayda vardr (elikkale 1994).
- Kaliteli su temini,
- Direkt gne ndan korumayla birlikte dolayl aydnlk salama,
- Yavrularn kelerde veya belli noktalarda birikmelerinin nlenmesi,
- Yemlemenin sk olarak yaplmas, fakat her defasnda azar azar verilmesi ve yem
artklar ile dklarn srekli temizlenmesi gibi konularda zen gsterilmelidir.
Alabalk larvalarnn n bytlmesinde genellikle 3-4 m uzunluk ve 40-80 cm genilikte
kanallar kullanlmaktadr. Genelde betonarme ina edilirlerse de, hijyenik adan polyester
kanallar tercih edilmelidir. Populasyonun stok younluu, kullanlan suyun miktar ve
kalitesine baldr. Bu kanallarda su deiiminin optimum dzeyi saatte 4-8 defa olmaldr.
Derinlikleri 30-80 cm olan bu kanallarda su ykseklii balk boyutuna kout olarak
ykseltilir. rnein 3,60 m uzunluk, 40 cm genilik, 17 cm su derinliinde kanala yaklak
30.000 adet gkkua alabal larvas, yani 122.000 larva/m3 stoklanarak yemlenebilir.
Yemleme dnemindeki larvalarda genellikle 100.000 adet/m3, yani 100 adet/lt stok miktarlar
uygulanr. Belirtilen stok miktarlar uygulandnda kanallarda saatte 4-8 defa su deiimi iin
1-2 lt/sn/m3 su gereklidir. Bu koullar altnda, 8-10 oClik su scaklnda 8 gnlk yemleme
sonunda stokta 50.000 yavru/m3, 15 gnlk yemlemeden sonra ise 20.000-30.000 yavru/m3
eklinde seyreltme yaplr (Bohl 1982).
Kapasitesi 2-4 m3, genelde polyester olan, fakat beton yada eternitten de imal edilen kanal
tipi tanklarda iyi dzeyde oksijen ieren suyla 30.000-60.000 adet larva 6-8 hafta beslenir. Bu
tanklara su girii 20-40 lt/dak./m3 su, olmaldr. Stok younluu 8-12 adet larva/lt. Bu
tanklarda taban eimi %1,5-2 olduunda iyi temizlenme olana yaratr (Lindhorst-Emme
1990).
Bu tanklarda st ksmdan basnla geren su, tank iindeki suyu dairevi bir hareket halinde
tutar. Dolaysyla bu tanklarn her tarafnda oksijen hemen hemen ayn dzeydedir. Bu
tanklarda su k tabann ortasndadr. Su k ksm zerine 15-20 cm apnda 3,5-4,0 mm
gz aklnda, paslanmaz metalden yaplm bir szge yerletirilir. Tankn alt ksmna
yerlemi olan su k borusu hareketli bir dirsekle d ksmndan ykselmektedir. Bu
hareketli dirseklerle tank iindeki su seviyesi kolayca ayarlanabilmektedir.

Dier taraftan tankn tabannda orta su k ksmna doru yaklak %5 meyil vardr. 2 m
apnda ve yaklak Fingerling (Parmak Byklnde Balk) Yetitiricilii Parmak
byklnde yavru balk retiminde stok materyali olarak n bytmesi yaplan genellikle
en azdan 0,5-1 g bireysel arlkta ve 4-5 cm boyunda yavrular kullanlr. Eer n bytmesi
yaplan yavrularn stokland havuzlarda ve kullanlan suda dnme hastalna neden olan
parazitin (Myxosoma cerebralis) sporlar varsa, yavrularn boyu en azndan 6-7 cm olmaldr.
nk belirtilen byklkteki yavrularn omur ve kafa kemiklerinin kkrdak ksmlar
olduka dayankllk kazanmtr ve deforme olmaz hale gelmitir (Bohl 1982). Parmak
byklnde yavru balklarn yetitiricilii yaplan btn retim donanmlarnn, yavru
balklar stoklanmadan nce hijyenik ynden nlemlerinin alnmas zorunludur. Bu nlemlerin
banda dezefenksiyon gelir. Dezenfeksiyon etkisi scakla baldr. Genel bir kural olarak,
dezenfeksiyon maddesinin etkisi iin 20 oCda 30 dakika, 12 oCda 1 saat, 4 oCda 2,5 saat
sre gereklidir. Dezenfeksiyon maddesi olarak genellikle formaldehyd (Ticari ad Formol)
tercih edilir. Konsantrasyon olarak %5lik eriyik (5 ksm Formol + 32 ksm su)
nerilmektedir. Metal olmayan materyaller iin NaOH (Sodyum hidroksit) %2 orannda, yani
20 g NaOH (Sud kostik) 1 litre suya ilave edilerek kullanlmaktadr (Bohl 1982, Baur ve Rapp
1988).
Beton kanallarda finrgerling yetitiricilii
Mevcut kapasiteyi daha iyi deerlendirmek iin, 7-10 m uzunluk, 0.80-1 m genilik ve 0,80-1
m derinlikte beton kanallar parmak byklnde yavru retiminde kullanlmaktadr. Su
koullarna ve her 10 dakikada su deiiminin gereklemesine bal olarak stok younluu
2000-5000 adet n bytlm yavru/m3 tercih edilir. Bu durumda hasatta elde edilen rn
50 kg/m3 olur ve yavru balklarn bireysel arlklar 10-15 g yada 30 ga ulaabilir. Bu tip
yetitiricilikte yavrularn defalarca yemlenmesi ok zaman alrsada, ayn zamanda gnde iki
defa temizlik yaplmaldr (Bohl 1982). Yavru yetitirme kanallarnn 8-10 m uzunluk ve 1-2
m genilikte olanlar fingerling retimi iin esas ynnden uygundur. Bu kanallarda su
deiimi en azndan 5-20 dakika srede gereklemelidir. Kanallarn savaklarnda 3,5 mm
apnda delikli materyal kullanlmaldr. Su deiimine gre stok younluu 2000-5000
adet/m3, yavru yada daha yksek olabilir. Hasatta balk bykl ve su koullarna gre 50
kg/m3 veya zel likle daha iyi koullarda 100 kg/m3, rn elde edilebilir (Steffens 1981).
Havuzlarda fingerling yetitiricilii
Parmak byklnde yavru balk yetitiricilii uygun koullarda havuzlarda da yaplabilir.
Bu havuzlarn betonarme yaplmas daha uygundur. Dikdrtgen konumdaki havuzlarn
genilik/uzunluk oranlar yaklak -1/6 olmaldr. Bu havuzlarda kullanlan suyun kalite ve
miktarna bal olarak stok younluu 60-100 adet n bytlm yavru/m3 (ortalama 1 m
derinlikte) eklinde dzenlenir. Bu tip retimde 50.000 adet fingerling yetitiricilii iin
yaklak 10 lt/sn suya gereksinim vardr. Ayrca hafif asidik karakterde 3-5 lt/sn suyla,
rnein 450 m2 yzleminde ve 1,5-2,3 m derinlikte havuzda ek havalandrma koullarnda
60.000-80.000 adet yavru ortalama 12-15 cm (2-3 kg/m2) boya kadar retilir (Bohl 1982).
A kafeslerde fingerling yetitiricilii
A kafeslerde parmak byklnde yavru yetitiricilii pazarlk boyutta (sofralk) balk
yetitiricilii kadar uygun deildir. Bunun en byk nedeni fingerling yetitirilecek kafeslerde
a gz aklnn kk olma zorunluluudur. nk an gzleri kldke alar daha
abuk tkanr ve bylece su deiimi engellenir. Ayrca kafeslere stoklanacak yavru balklarn

genellikle n beslemesi yaplm


ortalama 1 g arlkta olmalar nedeniyle, kafesten kamamalar iin 4 mm gz aklnda
alar gereklidir (Beueridge 1987).
Belirtilen sorunlar dikkate alnarak a kafeslere stoklanacak yavrularn en az 2 g arlkta ve
a gz aklnn 6 mm olmas daha uygundur. A kafeslerde parmak byklnde yavru
yetitiriciliinde stok younluu 300-500 adet/m3, yavru nerilmektedir. Bu tip yetitiricilikte
uygun su koullarnda yavru balklar 8-10 cm boy yada 50 g arla kadar bytlebilirler.
Yalnz yavru balklar bydke 1 cm balk boyu iin 1 mm a gz akl temel alnarak
kafesin a torbas periyodik olarak yenilenmelidir (Kieckhfer 1983, Steffens 1981).
Pazarlk (Sofralk) Alabalk Yetitiricilii
Yavrularn fingerling (Parmak byklnde balk) retiminde ama, 140-150 gnlk
yemleme dneminde yavrular en azndan ortalama 10 g bireysel arla ulatrmaktr. Fakat
daha iyisi 30 g bireysel arln stne kmak olmaldr (Steffens 1981).
Pazarlk alabalk retiminde genel olarak sofralk balk bykl 250-330 g/adet (4 yada 3
adet/kg) olarak kabul edilmektedir. Mutfaklk balk yetitiriciliinde havuz, kanal ve kafes
sistemleri kullanlr (Bohl 1982, elikkale 1994, Steffens 1981).
Havuzlarda sofralk alabalk retimi
Bu havuzlarn lleri, kullanlan suyun miktar ve kalitesi ile havuz yaplan arazinin
toporafik durumu ve toprak yapsna gre byk deiiklik gsterir. Havuzlarn beton
yaplmasnda zorunluluk yoktur. Toprak yaps killi ve suyu tutma zel liinde ise havuzlarn
kullanm, beton havuzlara bakarak daha fazla iilik gerektirirse de, sabit yatarm gideri daha
azdr. Beton havuzlarda dezenfeksiyon ile bakm daha kolay, yemleme ve balklarn kontrol
daha iyi, fakat yapm gideri ise yksektir (Atay 1995, elikkale 1994, Emre ve Krm 1998).
Pazarlk alabalk besiciliinin gerekletirildii havuzlarn boyutlar, genellikle 20-50 m
uzunluk, 4-12 m genilik ve en fazla 1.20 m derinlikte olmaldr. Uygun stok younluu su
deiimine ve kalitesine gre saptanr. Ayrca yemleme, havuz hijyeni, teknik donanm
kullanm (rnein havalandrma gibi), retim sresi gibi faktrlerde stok miktarn
saptamada dikkate alnmaldr (Lindhorst-Emme 1990, Steffens 1981).
Optimum yetitirme koullar ve tam deerli pelet yem kullanm ile gkkua alabal
yetitiriciliinde 8 aylk retim srecinde tketim arlna ulalabilecei beklenmelidir
(Bohl 1982).
Sofralk balk retim miktar genellikle kg/m3 olarak ifade edilir. rnein havuzlarda su
deiimi gnde 3-5 defa gerekletiinde 3-5 kg/m3, balk retilebilir. Yar youn retim
koullarnda ise bu miktar 10 kg/m3e ykselir. Derinlii 30-50 cm olan havuzlarda su
deiiminin saatte 3 defa gerekletii durumda 20 kg/m2 (=40-60 kg/m3) balk retilir (Bohl
1982).
Havuzlara verilen su miktar esas alnarak da stok miktar hesaplanabilir. Buna gre iyi
kalitede 1 lt/snlik su giriine gre hasatta 100-150 kg sofralk balk retilecei hedefine
ynelik stoklama yaplr. Pazarlk alabalk bykl 200-250 g baz alnarak, 1 lt/sn debi iin

400-600 adet fingerling stoklanr (elikale 1994).


Kanallarda sofralk alabalk retimi
Derinlikleri 50-65 cm, genilikleri bir ka metre olan, betondan yaplan, uzunluklar birka
yz metre, su deiiminin saatte 2-3 defa
gerekletii retim tesisleridir. Taban eimi 30 mde 10-20 cm dir. Birka yzmetre
uzunluundaki bu kanallar zgaralarla yaklak 30 mlik blmlere ayrlr. retim kapasiteleri
genellikle 24-32 kg/m3dr (Steffens 1981). Bu kanal tipi havuzlar, mekanik yemlemeye
hastalklarla savaa ve otomatik seleksiyona uygun balk retim tesisleridir (Atay 1995).
Yavru balklarn pazarlk boyuta kadar bytlmesinde suyun ak hz 1,5-3 cm/sn olmaldr.
Benzer veriler Amerikan kaynaklarna (Westerse gre) tablo 9da belirtilmitir (Bohl 1982).
Tablo 9. Kanallar ve havuzlarda su ak hz
Balk boyu
2 cm
2-5 cm
5-10 cm
10-20 cm

Su ak hz
0,0025-0,005 m/sn
0,005-0,01 m/sn
0,01-0,02 m/sn
0,02-0,03 m/sn

Bir hektar yzleminde kanal tipi havuzlarda 1000 lt/sn su ile 100 ton alabalk retilir. Bu
hesaplama havuzlarda yar intensif yetitiricilik yntemindeki 100 kg balk/lt/sn su ile
hesaplanan geleneksel eski retim miktarna edeerdir (Bohl 1982).
Kafeslerde sofralk alabalk retimi
A kafeslerde yetitiricilik gller, baraj glleri, gletler, kum-akl gletleri, akarsu glckleri
ve byke yaplm sulama kanallarnda, belirli erevelere taklm a kafesler iinde,
balklarn kontrol altnda bytlmeleridir. lkemizde denizlerimizde a kafeslerde ipura ve
levrek yetitiriciliine kout olarak, son yllarda kamunun da ynlendirmesiyle zel
giriimciler tarafndan tatlsu kaynaklarmzda da a kafeslerde alabalk yetitiricilii hzla
yaygnlamaya balamtr (Atay 1994). Kafeslerde alabalk yetitiriciliinde ncelikli olarak
su koullarnn uygun olmas gerekir. Buna ilikin koullar Tablo 10da zetlenmitir. (Ruhdel
1977).
Tablo 10. A kafeslerde alabalk yetitiriciliinde su koullar
Nitelik
Su scakl
Oksijen
PH
NH4
Zehirli madde
Su derinlii
Oksijen tketimi

Miktar
20 oCnin altnda
6 mg/ltnin zerinde (sabahlar)
8in altnda
0,5 mg/ltnin altnda
Olmamal
4 mnin zerinde
600 g/ton/saat

Kafesin yerletirildii ortamn taban ile kafesin a torbasnn alt ksm arasnda en az 1 m
aralk olmaldr. Kafesin a torbas su ortamnda geometrik eklini tam olarak
koruyamayacandan hacminin yaklak %15i kaybolur. Kafesler uzun sre ayn yerde
konulandrldklarnda gln yada gletin su kalitesini etkilerler. S gllerde her retim
peryodunda kafeslerin yeri deitirilmelidir. 10 mden derin gllerde ise yer deitirmeye
gereksinim yoktur. A kafeslerin byklkleri ok farkl olmakla birlikte 5 m x 5 m x 5 m
boyutlar en ok kullanlandr. A kafesin gz akl baln boyunun 1/10u olmaldr. A
gz aklnn bir baka ifadeyle pratikte 1 cm alabalk boyu iin 1 mm a gz akl esas
alnr. A kafeslere en azndan ortalama 40 g arlkta yavru balklar stoklanr. Yln Mart
aynda stoklanan yavrular Haziran ay ortalarnda, Eyll aynda stoklanan balklar Aralk
aynda hasat edilirler (Bohl 1982, Kieckhfer 1983, Ruhdel 1977). Normal su koullar altnda
a kafeslerde stok younluu 50-100 adet ortalama 40 g arlkta yavru balk/m3 olarak
planlanr. Bu durumda hasatta retim miktar 20-30 kg/m3 olarak gerekleir. rnein Orta
Avrupa gl ve baraj
gllerinde a kafeslerde yetitiricilikte a gz akl 14 mm olarak dzenlenir. Stok
younluu olarak 90 adet 40 g arlkta yavru/m3 esas alnr. Bu koullarda 100 ton alabalk
retimi iin 4x3x3 m boyutlarnda yaklak 180 kafese gereksinim vardr. Uygun koullar
altnda stok younluu 100 adet fingerling/m3, olarak uygulanabilir (Steffens 1981).
A kafeslerde yetitiricilikte 17-20 oC su scaklnda, gkkua alabalklarnda ortalama 35
g arlkta stoklanan yavrular yksek byme oranyla 300 g arla ulamlardr. Bu
durumda 2,5 ayda 265 g arlk art salanm, yani yavrular gnde 3,5 g bymlerdir
(Bohl 1982).
A kafeslerde yetitiricilikte ortalama 50 glk balklarn, 90-100 yemleme gnnde 250 g
olan sofralk bykle ulatrmak hedeflenmelidir. Bu hedefe ynelik olarak 20 m3lk
kapasiteli a kafese 500-1800 adet yavru balk yeterlidir. 20 m3 kapasiteli a kafeslere 700
adetten az balk stoklandnda, 1000 veya 1200 adet balk stoklamaya oranla byme daha
yava olmutur. Fakat 20 m3 kapasiteli a kafeslere 1200 adetten fazla baln stoklanmas da
nerilmemektedir. Belirtilen maksimum stok younluu esas alndnda 1200 x 250 g= 300
kg balk retilir. Ayn koullarda bir sezon daha retim yapldnda 300 x 2= 600 kg yl
srecinde alabalk retimi gerekletirilir. Gllerde a kafeslerde ylda 600 kg sofralk
alabalk retildiinde ortama balklar tarafndan braklan dk 1 hektar havuz yzleminin
kendini temizleme gcn etkilemez (Kieckhfer 1983). A kafeslerde alabalk
yetitiriciliinde Kieckhfere (1983) gre m3e ortalama 50 g arlkta yavrulardan 60
adetten fazla stoklanmamaldr. Bu stoklama miktar uygulandnda ise 250 g sofralk balk
bireysel hasat arlna gre 15 kg balk/m3 rn elde edilir.
Fakat literatr verilerine (Mann 1974, Falk 1968) gre 20-30 kg/m3, mutfaklk alabal a
kafeslerde retmek olasdr (Kieckhfer 1983). A kafeslerde gkkua alabal
yetitiricilii deniz ortamnda da gerekletirilebilir (Atay 1994). nk gkkua
alabalklarnn tuz konsantrasyonuna toleranslar balklar bydke artmaktadr. Yavru
balklarn arlklar 50 grama ulatnda %0 12-15 tuz konsantrasyonunda, %0 0-1lik
konsantrasyona oranla bymeleri %70 daha iyi olmaktadr. Parmak byklnde yavru
balklar sofralk balk byklne kadar 30 tuzlulukta ve bununda stnde
konsantrasyonda deniz suyunda beslenebilirler (Steffens 1981).
ALABALIKLARIN BOYLANMASI

Alabalklarn snflandrlmas yada boylarna gre ayrlmas zenle uygulanmas gereken bir
ilemdir. nk alabalklarn karnivor karakterde olmalar nedeniyle, balklar arasndaki
byklk fark ar boyutlara ulatnda, byk bireylerin kkleri yemeleri (Kannibalizm)
olgusuyla karlalr. Bu sakncann yannda verilen yem byk balklar tarafndan alnr ve
kk balklar ise yetersiz dzeyde beslenirler. Bylece yem dalmnn dengesiz olmas
bakmndan byk balklar ile kk balklar arasndaki byklk fark giderek artar. Sonuta
birim canl arlk art iin tketilen yem miktar (yem deerlendirme deeri) artar, bir baka
tanmla yem deerlendirme oran (FQ yada FCR= Food Conversation Rate) olumsuz ynde
etkilenir (Vollmann-Schipper 1975).
Alabalk retiminde yavru balklarn boylarna gre ilk seleksiyonu, larvalarn 6-8 hafta
beslenmesinden sonra, yani n bytme dnemi sonunda yavrularn yaklak 1 g arla
ulatnda gerekletirilmelidir. Bu ilemin uygulanmasnda sabit yada ayarl ayrma kutular
kullanlr. Belirtilen gereler daha ok miktar az ve boyu kk yavrularn snflandrmasnda
kullanlr. Eer iyi bir gelime elde etmek, kanibalizme engel olmak ve ayn byklkte balk
elde etmek isteniyorsa seleksiyon yapmak zorunludur. Btn balklar ayn byklkte
olurlarsa, gnlk yem gereksinimi daha doru ve havuzun toplam kapasitesi daha kolay
tahmin edilir (Atay 1995, Bohl 1982). Hem yavru balklar hem de daha byk balklar
snflandrmada ise zgaralar ayarlanabilen, havuzlara ve kanallara monte edilebilen boylama
sistemleri kullanlabilmektedir. Bu sistemin zgara araln 1,6-21 mm arasnda ayarlamak
mmkndr (Atay 1995). Ayrca alabalklar ayn anda ikiden fazla boya ayrmak iin su
pskrtme ve titreim esasna gre alan snflandrma
makinalarndan da yararlanlabilir. Belirtilen boylama gerelerinden farkl olarak kapasitesi
byk retim tesislerinde ise; ayrmay hzlandrmak, zaman ve iilikten tasarruf etmek iin;
retim tesisi dnda kurulan, su aknts verilebilen ve balklar yakalama srasnda boylama
yapabilen sistemlerin kullanlmas nerilmektedir (Vollmann-Schipper 1975, Igler 1990).
Yavru Alabalklarn Snflandrlmas
Alabalklarn boylanmasnn pratikte iki nemli yarar vardr. Bunlar:
1- Farkl boyuttaki balklarn ayrlmasyla kannibalizm nlenir.
2- zellikle yavru balklar sat iin snflandrlm olur.
Yavru balk reticileri yavru balklar sat iin pratikte 6 snfa ayrmaktadrlar. Bu snflar ve
balk boyutlar Tablo 11de sunulmutur (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 11. Yavru balk snflar
SINIF
I

BALIK BOYU
6-8

II

8-10

III

10-12

IV

12-15

15-18

VI

18-21

Alabalk Yavrularnda Boy-Arlk likisi


Alabalk yavrularnn boy, arlk ve saysal ilikileri ise Tablo 12de gsterilmitir
(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 12. Alabalklarda boy, arlk ve adet balants (Einseleye gre)
Boy

Arlk

cm
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20

Adet/kg

0,1
0,3
0,7
1,4
2,4
4,0
5,7
8,0
11,0
15,0
20,0
25,0
30,8
38,0
46,0
55,3
65,6
77,5
90,0

10.000
3.300
1.400
715
410
255
175
125
90
67
50
40
32
26
22
18
15
13
11

Alabalk yavrularnn pazara sunumunda snflandrma lkeden lkeye farkllk


gstermektedir. rnek olarak Avusturyada tercih edilen snflandrma Tablo 13de
grlmektedir (Igler 1990).
Tablo 13. Yavru balklarn snflandrlmas
Balk boyu

Adet/kg

Ortalama

cm
5-7

660-270

adet/kg
465

7-9

270-120

195

9-12

120-50

85

12-15

50-30

40

15-20

30-10

20

20-25

10-5

7,5

25den byk

5-1

ALABALIKLARIN YEMLENMES
Gkkua alabalklarnn yemlenmesinde ncelikli olarak aadaki faktrler dikkate
alnmaldr (Ruhdel 1977).
a- Su scakl
b- Suyun oksijen ierii
c- Suyun alkalinitesi
d- Stok younluu
Yemin erii
Gkkua alabalnn yetitiricilii iin optimum su scakl 15-20 oC olmasna karn,
yemlemeye uygun su scakl ise 14-16 oCdr. Gkkua alabalklarnn larva yeminde
%40, yavru yeminde %30 ve sofralk balklarn yeminde ise %30 protein bulunmas genel
kullanm oranlardr. Bu oranlar larva yeminde %50ye, mutfaklk balk beslenmesinde
%46ya kadar ykseltilebilmektedir. Yemleme metodu, su ve iletme koullarna gre seilir.
Alabalk yemlerinde ya ierii balangta %4-5 orannda nerilmektedir. Rasyonda protein
miktarnn ykseklii ile birlikte ya oran %8e kadar artrldnda, yem deerlendirme ve
baln et kalitesi iyileir. Alabalk pelet yemlerinde %8-12 orannda ya ve %42-50 orannda
protein st snr olarak kabul edilmektedir (Ruhdel 1977). Avrupada tannm baz firmalarn
rettikleri alabalk ticari besi yemlerinin ierikleri Tablo 14de gsterilmitir (LindhorstEmme 1990).
Tablo 14. Alabalk besi yemi ierikleri
RMA

YEMN ADI ERK


Kg. YEMDE LAVE MADDE
Ham Ham Kl Ham Vitamin Vitamin Vitamin E mg
protein ya
selloz A .
D3 ..
Ecolife 18
%42
%24 %6 Aklanmam

Ecoline,
Danimarka
Trouvit, Bio 40
%40
Milkivit
Panto
Forellengold %40
40
Alma
Forellenfutter %41

%11 %9 %4

38.000

2000

50

%8

20.000

650

100

15.000

1875

65

%10 %2

%10 %14 %2,5

40
Yem Tketimi Dalm
Alabalk retim tesislerinde yem tketimi iletme giderleri ierisinde yaklak %50-60
oranyla en byk pay oluturur, letme giderinin yaklak 2/3n oluturan yemin yl
srecinde kullanmnn retim dnemlerine gre dalm Tablo 15de grlmektedir
(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 15. Alabalk retim iletmelerinde yem tketiminin retim dnemlerine dalm
Yemleme dnemi

Yllk yem gereksinimi

(balik byklne gre)


I Kuluka evinde larva besleme ve n bytme

%
%2-4

II Havuzlarda yavru yetitiriciliinden bir yana kadar

%30-35

III Bir yandan iki yana kadar

%50-60

IV Damzlk balklar (3-6 ya)

%8-12

Tablo 15de grlen dnemlerden kuluka evinde larvalarn yemlenmesi gnde 8-12 defa
yaplmaldr. Yem balklara su yzeyine serpilerek verilmelidir. Larva besicilii dneminde
2000 adet larva iin yem gereksinimi ilk bir ay yaklak 1 kg, ikinci ay ise 2 kg olarak
hesaplanmaldr (Bohl 1982). Daha sonraki dnemlerden yavru yetitiriciliinde yemleme
skl gnde 3-4 defa, pazarlk balk besiciliinde ise gnde 2 defa olmaldr. Balklara
haftada bir gn yemleme yaplmamaldr (Ruhdel 1977).
Yemin Boyutu
Alabalklarn yemlenmesinde zel likle larva ve yavru dnemlerinde yemin boyutunun
balklarn az aklna uygunluu ok nemlidir. Bu konuya ilikin veriler Tablo 16de
gsterilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 16. Yavru balklarn byklklerine uygun yem boyutlar
Yavru yemi

Yavru arl

Yavru boyu

granl yada pelet ap,


mm
0,4-0,6

g/1000 adet

cm

100-200

2-3

0,6-0,8

200-500

3-4

0,8-1,2

500-1000

4-5

1,2-1,6

1000-2000

5-6

1,6-2,0

2000-4000

6-7

Yemleme ve Su Scakl
Alabalk besiciliinin btn evrelerinde su scaklnn etkisi yadsnamaz. nk su scakl
en bata suyun oksijen ynnden doymuluunu etkilemekle birlikte, ayn zamanda balklarn
metabolizma hzna da tesir etmektedir. Yavru yetitiriciliinin ilk haftalarndaki yemlemede,
su scaklnn etkisine ilikin zgn rnek Tablo 17de grlmektedir (Lindhorst-Emme
1990).
Tablo 17. Farkl su scaklklarnda yavrularn yemlenme sonular
Yemleme zaman
(n bytme)
2. Hafta

g/1000 adet yavru


9,5 oC
15 oC
250

400

3. Hafta

400

600

6. Hafta

600

1000

Hafta

900

1400

Tablo 17deki verilerin elde edilmesinde 4 m3 hacminde kanal tipi kvetlerde, yetitirme iin
ideal su scakl olan 15 oCda balangta 100.000 adet olan stok younluu, 5. haftadan
itibaren 60.000 adete indirgenmitir.
Yemleme Zaman
n bytmesi yaplm yavrularn ilkbahar yaz dneminde, parmak boyunda yavru balk
boyutuna kadar beslenmesinde, gnlk yemleme nleri aadaki gibi olmaldr.
1. Yemleme 07.00-08.000 saatlerinde
2. Yemleme 11.00-12.00 saatlerinde
3. Yemleme 14.00-15.00 sularnda
Sonbahar dneminde fingerling dnemine ulaan yavru balklar ise aada gsterilen
saatlerde gnde iki defa yemlenirler.
1. Yemleme 08.00-09.00
2. Yemleme 13.00-14.00
Yemleme (Besi) sresi
Alabalk yetitiriciliinde bir dier nemli konu yavru balklarn ne kadar sre beslenerek
pazara sunulabileceidir. Bu konu tamamen su ve yemleme koullaryla baln kaltmsal

kkenli byme performansna bal bir durum olanak kabul edilse de, Tablo 18de normal
koullarda gereklemesi olas besi sreleri verilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 18. Sofralk balk besi sreleri
Stoklama boyu

Ortalama bireysel arlk

Cm

Yavru baln 300 g hasat


arlna ulama sresi

6-8

Ay
10-12

12-15

25

7-9

15-18

50

4-6

20-22

100

2-3

24-26

200

1-2

Yem Deerlendirme Oran


Balk yetitiriciliinin verimliliinin lt olarak birim balk retimi iin harcanan yem
miktar kullanlmaktadr. nk balk retiminde girdilerin byk ounluunu yavru, iilik
ve yem giderleri oluturmaktadr. Bu gider ierisinde de en byk paya yem sahiptir.
Belirli koullar altnda farkl kalitede 3 eit yemle yrtlen gkkua alabal besiciliine
ilikin veriler Tablo 19da grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 19. Farkl yemlerle besleme sonular
Havuz bykl (200 m2)

Kapasite 250 m3

Deney sresi

8 hafta (Eyll/Ekim)

Su scakl

11 oC

Havuza girite O2

8,5 mg/lt

Savakta O2

5 mg/lt

Deney havuzuna stok miktar 5000 adet gkkua alabal yavrusu


Yavru balklarn stoklama arl 105 g
Yemin fiyat
Yem
Canl arlk
Yem deerlendirme
tketimi art
oran
DM
kg
kg
FQ yada FCR
1.30 DM
650
580
1,12
1.45 DM

750

740

1,01

1.65 DM

725

685

1,05

Tablo 19da grlen veriler irdelendiinde birim balk retimi iin harcanan yem, yani yem
deerlendirme oran kadar, yemin fiatnnda ok nemli olduu anlalmaktadr.
Yemleme Oran
Alabalk retiminde baarl besiciliin temelini balklar canl arlklarnn %si olarak
doru oranda yemlemek oluturur. Yemleme orann saptamada stok miktar, su kalitesi ve
miktaryla birlikte, yetitirme ortamnda su deiimi gibi bir ok faktr dikkate alnabilir.
Fakat balklara gnlk olarak verilecek yem miktarn saptarken iki ana ilke unutulmamaldr.
Bu iki ilke (Igler 1990):
1- Balklarn yem alm su scaklna baldr.
2- Balklar bydke yem gereksinimi oransal olarak der.
Su scakl baz alnarak alabalk populasyonuna canl arlklarnn %si olarak gnlk
verilecek yem miktar Tablo 20den yararlanarak saptanr (Kieckhfer 1983).
Su scakl

Yemleme skl

Co
2 onin alt

Balklarn canl
arlnn %si olarak
yemleme oran
Yemleme yaplmaz

2-3

% 0,5

2 x haftalk

3-4

% 0,5

5 x haftalk

4-5

% 1,0

5 x haftalk

5-6

% 1,5

5 x haftalk

6-7

% 2,0

5 x haftalk

8-12

% 3,0

6 x haftalk

12-18

% 3-4

6 x haftalk

18 oCnin zeri

% 3 ve daha az

5 x haftalk

Gn
-

Alabalklarn beslenmesinde gnlk olarak verilecek yem miktarn tespit etmede, yine su
scaklnn esas alnd, fakat balklarn ortalama bireysel arlk ve boylarna gre
gruplandrld ve pratikte uygulanan yemleme oranlar Tablo 21de gsterilmitir (Igler
1990).
Su scakl
oC

Stokun canl arlnn %si

1,7 1,3

1,0 1,0 0,9 0,9 0,8 0,8

1,7 1,5

1,2 1,2 1,0 1,0 1,0 1,0

2,0 1,5

1,4 1,4 1,2 1,2 1,2 1,2

10

2,5 2,2

1,7 1,8 1,5 1,4 1,4 1,4

12

2,0 2,2

2,0 2,0 1,8 1,5 1,5 1,5

14

2,0 2,0

2,4 2,0 2,0 1,8 1,7 1,6

16

2,0 2,0
Balk adedi/kg
200-80
8040
Arlk, g/adet
3,8- 11-25
11
Boy, cm
7-10
1013

2,8 2,3 2,0 1,8 1,7 1,6


40- 25- 15- 10- 8-6 5
25 15 10 8
25- 38- 65- 90- 135- 180den fazla
38 65 90 135 180
13- 15- 18- 20- 23- 25in zeri
15 18 20 23 25

Alabalk Yemleme Yntemleri


En eski yemleme ekli olan elle yemleme halen kullanlan bir yntemdir. Bu yntemle
yemlemede, balklar zenle yava bir ekilde yemlenmeyi gerektirdii iin iilik giderini
artrr.
Alabalk yetitiriciliinde byk kapasiteli iletmelerde ve iilik cretinin yksek olduu
lkelerde yaygn olarak otomatik yemlikler kullanlmaktadr. Yem otomatlar ierisinde en
ok kullanlanlar, sarkal yemlikler, yryen band sistemi ile alan yemlikler ve hava
basnl yem otomatlardr (elikkale 1994).
Sarkal yemliklerde bir yem deposu, yemin dmesini ayarlayan bir mantar, mantara taklan
ve su ierisine uzayan bir ubuk bulunur. Balk havuzda yzerken ubua dokunduunda belli
miktar yem suya dklr. Bu sistemi balk 1-2 gnde renebilmektedir (Kieckhfer 1983).
Band sistemi yemliklerde, saat benzeri mekanizma yardmyla yryen band zerine yem
konur. Band ilerledike yada dndke bandn yanlarndan suya yem dklr. Bu bandlar
alar saatlerin belirli zamana ayarlanarak kurulmasna benzer ekilde alrlar ve belirli
zaman aralklaryla yavru yada zel likle larva yetitirme kanallarna dzenli bir ekilde yem
brakrlar (Bohl 1982). Hava basnl yemliklerde, yem deposu havuz kenarndaki plastik bir
boru zerine yerletirilmitir. Yem deposu boru iine yem dklecek ekilde boruya baldr.
Bir kompresr yardmyla borunun, bir kenarndan belli srelerde hava baslr ve boru iine
dklm olan yem havuza fkrtlr. Her havuz bana yerletirilen bu sisteme merkezden
otomatik olarak kumanda edilir (Lindhorst-Emme 1990).
ALABALIKLARIN TAINMASI

Alabalklarn yavru ve sofralk boyutlarnda canl olarak tama kaplarna konulmazdan nce
uyulmas gereken ilkeler aada 4 madde halinde belirtilebilir.
1- Alabalklarn havuzlardan hasat sonrasnda ar stresli olduklar bilinmeli,
2- Balklarn solungalar temiz olmal,
3- Balklara havuzun taban yapsnn kokusu sinmi olabilir. zellikle havuzlarda bulunan
alg, amur ve balk vd. leri direkt olarak baln etini etkiler.
4- Balklarn sindirim sistemi bo olmaldr. nk tama srasndaki stresin etkisiyle
balklarn barsak ieriinin tama suyuna boaltlmasyla oluacak bulanklk tamada byk
sorunlar yaratr (Lindhorst-Emme 1990).
Alabalklarn tama srecinde en byk gereksinimleri oksijendir. Fakat dier taraftan suyun
oksijen ieriinin su scaklna gre deiken olduu bilinen bir olgudur. Farkl su
scaklklarnda oksijen doymuluu ve alabalklarn belirli srete tkettikleri oksijen Tablo
22de zetlenmitir (Koch et.al. 1976).
Su
Oksijen
scakl doymuluu
5 oC
12,74 mg.
O2/lt
10 oC
11,25 mg.
O2/lt
15 oC
20 oC

10,07 mg.
O2/lt

25 oC
30 oC

9,10 mg.
O2/lt
8,27 mg.
O2/lt

7,52 mg.
O2/lt
Toplam 1 kg arlkta
alabaln 1 saatte
tkettii oksijen
miktar
10 oC su scaklnda
100 cm3
25 oC su scaklnda
250 cm3
Alabalklarn canl olarak tamas aamasnda tama gerelerindeki balklarn oksijen

gereksinimleri, oksijen tplerinden yararlanarak tama suyuna oksijen verilerek karlanr.


Piyasada satlan oksijen tplerinin zel likleri Tablo 23de gsterilmitir (Lindhorst-Emme
1990).
Tablo 23. Farkl kapasitede oksijen tplerinin nitelikleri
2

0,4

100 bar

100 bar

10

15

200 bar

20

35

200 bar

50

70

10

200 bar

Alabalklarn farkl byklk dnemlerinde tanmalarnda belirli srede gereksinim duyulan


oksijen miktarlar Tablo 24de grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).

Larva

Kg
10

20

Yavru balk

20

30

Sofralk balk

25

35

Alabalklarn canl olarak tanmalar ncesi havuz yada yavru yetitirme kanal veya
tanklarndan yakalanmalarnda ve tama kaplarna stoklanmalarnda yararlanlan kepelerde
kullanlan a materyalin iplik kalnl ve a gz aklklar Tablo 25de gsterildii gibi
olmaldr (Lindhorst-Emme 1990).
Balk Bykl

plik Kalnl

A Gz Akl

cm
Kk yavru
9-12
13-18
20-24
25'den byk

nm
20/15
20/18
20/18
20/21
20/24

mm
6
8
11
15
19

Yavru Balklarn Tanmas


Alabalk yavrular zel likle kk dnemlerinde plastik torbalarda oksijen ilave edilerek
tanrlar. Plastik torbalar 50 cm genilik ve 1.20 m ykseklik boyutlarnda dayankl
materyalden retilmi olmaldr. Plastik torbalarn 1/3ne temiz, souk su konur; 2/3ne ise
saf, gaz formunda oksijen doldurulur. Bu torbalarla 10-15 lt su ierisinde, 4-6 hafta
yemlenmi 1000 adedi 400-700 g olan 2000-3000 adet yavru emniyetli bir ekilde tanabilir.
Fakat yavrularn tanma ortamnn su scaklnn, bulunduklar havuz suyu scakl ile ayn
olmas zorunludur. Dayankl plastikten retilen torbalarla 15-20 lt su hacminde 12-15 cm

boyda olan 100 adet, toplam 2,5-3 kg yavru baln tanmas mmkndr (Lindhorst-Emme
1990).
Alabalk yavrular oksijen ynnden zenginletirilmi tama kaplarnda (tanklarnda) da
tanabilir. Bu tip tamada 30-40 lt su hacminde 8000-10.000 adet yem alma yeteneinde
yavru tanmas mmkndr. Bu yavrularn 1000 adedi toplam 120-160 g arlktadr. Ayn
koullarda 3-4 hafta yemlenmi 1000 adedi 400-700 g arlkta olanlarn ise 4000-5000 adedi
tanabilir. Alabalk yavrularnn yukarda belirtilen arlkta olanlar iin bu koullar altnda
tanma sresi 1-2 saattir. Daha uzun sreli tamalarda tanacak yavru balk miktar %10-20
orannda azaltlmaldr. Tama tanklarnn kapasitesi 100 lt olduunda, 10-12 kg n
bytmesi yaplm yavru veya 15-20 kg parmak byklnde balk (Fingerling) tanabilir.
Sofralk Balklarn Tanmas
Sofralk alabalklar plastik torbalarda 15-20 lt su hacminde 250 g bireysel arlkta 20 adet,
yani toplam 5 kg arla kadar tanabilir.
Sofralk alabalklarn tanklarda tanmasnda 100 lt su hacminde 20-25 kg stok miktar esas
alnr. Daha fazla miktarda pazarlk balk tamada ise kasalarna tank monte edilen kamyon,
kamyonet ve ar vastalardan yararlanr. Bu aralarla tamada arata bulunan oksijen
tplerinden tama tanklarna dzenli bir ekilde oksijen verilir. Bu tip endstriyel ekilde
pazara alabalk sunmada 500 lt suda 75 kg yada 100 lt su iinde 150 kg alabalk tanr.
Belirtilen kapasitede tanklardan aralarn eki gcne gre bir adet yada birden fazla tank
konabilir.
Tam donanmla tanklarn monte edildii ar vastalarla oksijen miktarna bal olarak 4000
km yada daha fazla uzaklklara 50-60 saat srede sorunsuz olarak mutfaklk alabalk
tayabilmek olasdr (Lindhorst-Emme 1990). ekici gleri 1,5 ton ile 32 ton arasnda
deien tama vastalar ile pazarlk balk tanabildii gibi kk yavrular (larva) ve
byke yavrular (Fingerling) da tamak olanak ierisindedir. Fakat 500 ltde 75 kg, 1000
ltde 150 kg, olarak belirtilen sofralk alabalk miktarlarn, larvalar iin 2/3 ve parmak
byklnde yavrularda ise 1/3 orannda azaltmak gereklidir. Ayrca bu miktarlarda
balklarn kondisyonu, tama sresi ve su scaklna bal olarak deiiklik yapmak
gerekebilecei de unutulmamaldr.
Alabalk Yumurtalarnn Tanmas
Gkkua alabalnn yetitiriciliin dnya genelinde yaylmasnda, dllenmi
yumurtalarnn uygun koullarda sorunsuz bir ekilde ktalararasnda kolayca tanabilmesinin
nemi yadsnamaz. Gkkua alabalnn yumurtalarnn dllenmesinden sonra 24-36 saat
ierisinde daha ok ksa mesafelerde iletmeler aras tand bilinmektedir. Bu srede
yumurtalar henz duyarl dneme ulamamlardr. Fakat gkkua alabal yumurtalar en
emin bir ekilde gz lekesi olutuktan sonra en uzak mesafelere dahi tanabilmektedir. nk
gkkua alabalnn dllenmi yumurtalar gz lekeli dnemde mekanik darbelere,
sarsntlara ve elden geirme, saym, tartm, lm vd. ilemlere kar olduka dayankl
konuma ulamlardr. Alabalk yumurtalarnn saymnda, rnein zerinde yumurtann
yerlemesine uygun ukurluklar olan saym plakalarndan yararlanlmaktadr. Bu plakalarn
kapasitesi 200 adet yumurtadr.
ALABALIK BYOLOJS ve YETTRME TEKNKLER

Do.Dr.Fikri AYDIN
A.. Ziraat Fakltesi Su rnleri Blm. 06110 ANKARA
Yaam ortam bakmndan berrak, temiz, serin ve oksijen ynnden zengin sular tercih eden
alabalk halkmz tarafndan zel likle etinin lezzetli oluuyla anmsanan balklar arasnda
bulunmaktadr. Alabalk trleri sistematikte Salmonidae familyasnda yer alrlar. Morfolojik
bakmdan ya yzgeci ile karakterizedirler. Salmonidae familyasnda ekonomik yetitiricilik
ve doal sularn balklandrlmas iin nem arz eden eitli alabalklar cinsin trleridir.
Bu cinsler :
a- Salmo
b- Salvelinus
c- Oncorhynchus
Dnya genelinde enok tannan alabalk trleri aada gsterilmitir (Bruno ve Poppe 1996).
- Salmo salar Linnaeus (Atlantik Salmonu)
- Salmo trutta f.trutta Linnaeus (Deniz alabal)
- Salmo trutta f.fario Linnaeus (Dere alabal)
- Oncorhynchus mykiss Walbaum (Gkkua alabal)
- Salvelinus fontinalis Mitchill (Kaynak alabal)
- Salvelinus alpinus Linnaeus (Alp alabal)
- Salhvelinus namaycush Walbaum (Gl alabal)
lkemizin yerel alabalk alt trleri ise yle sralanabilir (elikkale 1994).
- Salmo trutta macrostigma Dumeril (Anadolu Da alabal)
- Salmo trutta abanticus Tortonese (Abant alabal)
- Salmo trutta caspius Kessler ( Aras alabal)
- Salmo trutta labrax Pallas (Karadeniz alabal)
- Salmo trutta f.lacustris Linnaeus (Gl alabal)
Yukarda belirtilen alabalk trleri ierisinde yetitiricilii en yaygn olan Kuzey Amerika
kkenli Gkkua alabal olmutur. Gkkua alabal ile Kaynak alabal hemen hemen
ayn yllarda yaklak 120 yl nce Kuzey Amerikadan Avrupaya getirilmelerine karn
kltr koullarna uygun niteliklerinden dolay Gkkua alabal yetitiricilii hzl bir art

gstermi ve gnmzde bir endstri haline gelmitir. Gkkua alabalnn yetitiricilie


uygun zel likleri aadaki balklar halinde belirtilebilir (Steffens 1981).
- Gkkua alabalnn evre koullarna ok iyi uyum gstermesi yannda zel likle yksek
scaklklara oransal olarak dayankl olmas,
- Aktif yem almas nedeniyle yemlenmesinin kolay olmas ve yemi deerlendirmesinin daha
iyi olmas ynnden iyi bir byme gstermesi,
- Daha yksek ilkbahar scaklnda dere alabal ve kaynak alabal gibi dier alabalk
trlerine gre daha ksa sreli kuluka dnemine sahip olmas.
Gkkua alabalnn Trkiyede yetitiricilii ise 1970li yllarda kamu ve zel giriimciler
tarafndan balatlmtr. Dnya genelindeki kltr balklnn geliimine kout olarak
lkemizde de zel likle stn yetitirme avantajlar nedeniyle Gkkua alabal retimi
byk aamalar katetmitir. nceleri kk iletmeler tarafndan gerekletirilen Gkkua
alabal retimi, 1990l yllardan itibaren entegre retim tesislerine dnmtr. Hatta
gnmzde lkemiz Gkkua alabal reticileri Avrupaya fme halinde ilenmi rn
ihra eder duruma erimilerdir.
SU KOULLARI
Alabalk yetitiriciliinde kullanlacak su kaynann orijini ve kalitesinin yksek nitelikte
olmas arzulanan bir olgudur.
Kaynak Tipleri
Alabalk yetitiriciliinde yararlanlan su kaynaklarnn balcalar unlardr (Leitritz 1974).
- Kaynaksular
- Dere veya rmak sular
- Gl veya glet sular
- Yeralt sular
Kaynak Sular
Kaynak sular genellikle yerkrenin yzeysel yada derin katlarndan kmalarna bal olarak
kaliteleri farkllk gsterir. Yaklak 40 m gibi yzlek katlardan kan kaynak sularnn miktar
ve kalitesi yamur ve kurakla bal olarak deikenlik gsterir. Fakat oksijen dzeyleri
yksek, CO2 miktarlar dk, su scakl ise 6-12 oC arasndadr. Yer kabuunun 1000 m ve
daha derin tabakalarndan kken alan kaynak sularnn miktar ve kalitesi ayn, fakat ekseriya
oksijen miktarlar litrede 4 mgn altnda, CO2 dzeyleri ise litrede 50 ppmin zerinde, su
scakl ise 8-10 oC seviyesindedir.
Dere veya Irmak Sular
Irmak veya derelerin kaynaktan ilk birka yz metrelik kesimlerinin su kalitesi ayn ve

kirlenmemitir. Orta ve alt kesimleri ise tarm, gbreleme, endstri ve evsel atklarn etkisi
altndadr. Fakat dere ve rmaklarn su kalitesindeki belirtilen bu olumsuzluklara karn, su
miktarlar ok fazladr. Kaliteli bir kaynaktan kken alan dere veya rmak gibi akarsular
litrede 8 mgn altnda CO2e sahip olmakla birlikte, scaklklar yl baznda 6-12 oC arasnda
olduka deikendir.
Gl veya Glet Sular
Bu tip sularn kalitesi de endstriyel ve tarmsal faaliyetlerin etkisiyle mevsimsel olarak
farkllk gsterir. Gl sular da yksek dzeyde oksijen ve dk miktarda CO2 iermeleriyle
tannrlar. Fakat 10 m den daha derin gllerde yaz aylarnda su ktlesinin yzey kesimlerinde
su scakl 20 oCa ykselebilir, yzeyin yaklak 4 m altnda ise 15-16 oC scaklkta su
bulunur.
Yeralt Sular
Genelde kaynak veya iyi kalitede dere suyuna yakn kalitede sulardr. En byk avantajlar
daima ayn miktar ve kalitede olmalardr. Fakat yerstne karmada ekseriya yksek
dzeyde enerji giderine gereksinim duyulur. Ayrca oksijen ynnden zenginletirmeye de
gereksinim vardr.
Su Kalitesi
Alabalk yetitiriciliinde ideali, yetitirme ortamndaki balklara dzenli bir ekilde daima
ayn kalitede su temin etmektir. Ayn zamanda su miktar ile kalite arasndaki sk iliki de
gzard edilmemelidir. Bu bakmdan su miktarndaki ani deiimlerin suyun mevcut kalite
deerlerini olumsuz veya olumlu ynde etkileyebilecei unutulmamaldr. Alabalk
yetitiriciliinde su kalitesine ilikin suda incelenmesi gereken eitli parametrelerin snr
deerleri Tablo 1de gsterilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 1. Alabalk yetitiriciliinde eitli su parametreleri snr deerleri
Parametre
Scaklk
Oksijen
PH
Asit Balama Kapasitesi (SBV)
Ammonium
Demir, toplam
Nitrit
Nitrat
Potasyumpermangenat tketimi (KmnO4)
Kimyasal oksijen gereksinimi
Biyokimyasal oksijen gereksinimi
Oksijen tketimi
Serbest CO2 (Larvalar iin)
Serbest CO2 (Sofralk balklar iin)

Snr Deeri
20 oCa kadar
7 mg/ltnin zerinde
5,5-8,5
1,5 Vol/m3n stnde
1,0 mg/lte kadar
0,5 mg/lte kadar
0,2 mg/lte kadar
10 mg/lte kadar
40 mg/lte kadar
40 mg/lte kadar
15 mg/lte kadar
6 mg/lte kadar
15 ppm/ltnin altnda
30 ppm/ltnin altnda

Kuluka Evinde Su Kriterleri


Dllenmi yumurtalarn kulukasnn gerekletirilecei kuluka evine verilecek suyun
kalitesine daha fazla zen gstermenin yararlar yadsnamaz. Alabalk yumurtalarnn
kulukas ve larvalarn gereksinimi iin mmkn olduu kadar temiz ve kirlenmemi su
kullanlmaldr. Bu bakmdan kuluka evine verilen suyun nceden filtre edilmesinde fayda
vardr. Kuluka evinin bykl dllenmi yumurta miktar ve kullanlan kuluka
gerelerinin tipine baldr. Orta byklkte bir kuluka evinin su gereksinimi saniyede 3-5
litredir. Kuluka evinde kullanlacak suya ilikin uygun deerler Tablo 2de gsterilmitir
(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 2. Kuluka evi suyunun nitelikleri
Su scakl
Oksijen
PH
Asit balama
oC
kapasitesi
8-10
9-11 mg/lt. Doymuluk 6,5-7,5 2-5 ml/lt. veya daha
deeri %80-100
fazla
* Demir ve Aminoium mmknse ya olmamal veya ok az

Serbest CO2
20 ppm/ltnin altnda

Su Miktar ile Balk retimi likisi


Balk retim miktarn, su kalitesi ile birlikte temel olarak suyun miktar yani debisi
etkilemektedir. Fakat bunlarla birlikte balk retim miktarnda yetitirme sistemi ve kullanlan
teknik donanmlarda etkilidir. rnein 1000 m2 havuz yzlemi iin saniyede 8 litre kaynak
veya iyi kalitede dere suyuna gereksinim vardr. Bu rnekte teknik donanmlardan
yararlanmakszn 400-500 kg alabalk retilebilir. Fakat ilave olarak havalandrma gibi ilave
tekniklerden yararlanldnda ise ylda 1500-2000 kg alabalk retmek mmkn olabilir.
1000 m2den byk ve 3 mden derin havuzlarda, kk havuzlara oranla daha az suya
gereksinim vardr. Byle havuzlarda rzgarn etkisiyle suyun kalitesi olumlu etkilenebilirse de
iilik ynnden byk havuzlarda ok byk glklerle karlalr. Dier yandan akarsu
kanallarnda yetitiricilikte geleneksel havuz yetitiriciliine gre 10-20 misli daha fazla suya
gereksinim vardr. Yani 1000 m2 yzleminde akarsu kanalnda alabalk yetitiricilii iin
saniyede 80-160 litre suya ihtiya vardr. Alabalk retiminde iletme tiplerine gre stoklama
miktarlar Tablo 3de grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 3. Alabalk retiminde younluk aamalar

tesis tr

su yenilenmesi
ilave oksijen
temini

ekstansif
geleneksel havuz
yetitiricilii
toprak havuz
kanal tipi havuz
dzenli akinti

youn

a kafes

ok youn
yeni tesis tipleri
tank-silo

evreleyen su dzenli akinti

gerekirse havalandirma

TANK

dolaimli su
deiimi
havalandirma veya
oksijenlendirme

besleme
stok younluu
kg/m3

tam deerli karma yem


2-20
20-50
40-70

0,1-0,8

40-801
20-402

1- tanklarda
2- tam dolaml
Alabalk retiminde ana ilke kullanlan suyun miktar ve kalitesinin esas alnarak retim
miktarnn saptanmasdr. Buradan yola klarak nceleri havuzlarda su deiiminin gnde 35 defa gereklemesiyle saniyede 1 litre suyla ylda 50-75 kg mutfaklk balk retilebilecei
eklindeydi. Fakat gnmzde yaygn kan saniyede 1 litre suyla 100-150 kg sofralk balk
retilmesine dnmtr (Bohl 1982).
Gnmzde balk retim miktar genellikle m3de kg olarak ifade edilmektedir. Havuzlarda
deiimin gnde 3-5 defa gereklemesiyle 3-5 kg/m3 balk retilebilir. Daha youn retimde
bu miktar 1 m3 suda 10 kga ykselmektedir. 0,30-0,50 m derinlikteki havuzlarda suyun
saatte 3 defa deiimiyle m2de 20 kg (=40-60 kg/m3) balk retilebilmitir. Hatta Fransann
Brtanya yresinde havalandrmal havuzlarda m3de 100 kg balk retimi gerekletirildii
bildirilmitir (Bohl 1982). Benzer retim miktarlarna su deiiminin saatte 5-10 defa
gerekletirildii tanklarda m3de 50-100 kgla ulalmtr (Steffens 1981).
Alabalk retiminde su miktar kadar kullanlan suyun scakl ve yetitirme ortamna
stoklanan bireylerin ortalama canl arlnn dikkate alnmas gerekmektedir. Bu faktrlerin
dikkate alnmasyla saniyede 1 liltre su giriiyle youn retim koullarnda retilebilecek
balk miktarlar Tablo 4de sunulmutur (Steffens 1981).
Su scakl
oC
5

Yavru
ortalama 1 g
Kg
30

Yavru

Besi bal

ortalama 10 g
Kg
50

ortalama 100 g.
Kg
60

10

25

40

50

15

15

25

30

20

10

20

25

Belirli bir miktar su ile retilebilecek balk miktarnn saptanmasnda yararlanlan bir dier
kriter suyun oksijen ieriidir. Buradaki birinci temel ilke toplam 1 kg alabaln 1 saatte
tkettii oksijenin esas alnmasdr. Bu yntemde 50 gdan kk balklarn toplam 1 kgnn 1
saatte 500-600 mg oksijen tkettii, 50 gdan daha byk balklarn ise toplam 1 kgnn 1
saatte 400-500 mg oksijen tkettiklerinin dikkate alnmasdr. Ayrca kullanlan suyun
havuzlardan kta litrede 6 mg oksijen iermesi zorunludur. Havuzlara giren suyun ierdii
oksijen ile k suyunun kapsad oksijen arasndaki miktar balklarn tketebilecei
kullanlabilir oksijeni ifade eder. Bu veriler esas alnarak (Steffens 1981),
rnein havuzlara girite litrede 11 mg oksijen ieren debisi saniyede 100 litre olan bir su
kayna ile 50 gdan kk balklar stoklandnda retilebilecek sofralk balk miktarn

hesaplamak gerekirse,
Oksijenden yola klarak retilecek balk miktarn hesaplamada ikinci temel ilke 1 kg yemin
balk tarafndan tketilmesinde harcanan oksijenin esas alnmasdr. Bu tip hesaplamada
yararlanlan forml aada gsterilmitir (Bohl 1982).
d = debi = litre/sn
2= Beslenme fizyolojisi bakmndan saptanm katsay
Bu formle gre havuzlara girite litrede 11 mg oksijen ieren debisi saniyede 100 litre olan
bir su kayna ile, gnde %2 orannda yemlemeyle retilebilecek balk miktarn saptamak
gerekirse,
Balklar, gnde canl arlklarnn %2si orannda yemlendiine gre;
Buraya kadar belirtilen veriler dorultusunda saniyede 1 litre suyla genel olarak 100-200 kg
pazarlk balk retilebileceini belirtebiliriz.
DAMIZLIK BALIKLAR
Damzlk populasyonu iletmenin sofralk balk retiminin %1i kadar yeterlidir. Yani 400 ton
retim kapasiteli bir iletmede 1 ton damzlk balk bulundurulacak demektir. Damzlk
balklar gnlk su deiiminin defalarca olaca kaliteli suyun verildii havuzlara m2ye 1-2
kg stok younluunda yerletirilir. Erkek / dii oran 1: 5 ila 1 : 8 olmaldr. Genellikle
erkekler 2, diiler ise 3 ylda cinsel olgunlua ular. letmenin yumurta retim kapasitesini
saptamada kg dii bana 2000 Adet yumurta hesaplanr.
Damzla ayrlacak bireylerin seimi n bytme dneminden balayarak
gerekletirilmelidir. Ayrlan balklarn yetitirilmesine devam edilerek populasyon iersinden
damzlk balk ayrmnda belirgin zel likler aranmaldr. Bu nitelikler:
- Hzl bymeyle birlikte yemi iyi deerlendirme,
- Hastalklara kar dayankllk,
- Dzgn ve uyumlu vcut formu,
- Yksek reme verimi (Sayca fazla ve ap byk yumurta, kaliteli sperma vb.)
- Cinsi olgunlua ge ulama.
Yukardaki zel likler dikkate alnarak seilen damzlk balklar, damzlk havuzlarnda
kaliteli pelet yem yannda taze balk, karides gibi ya yemle de beslenmelidir. Damzlk
balklar yemlemede arya kalmamaldr. Damzlklar ylda yaklak 0,5 kg art
gstermelidir. Youn yemleme gonad rnlerinden zel likle yumurtalarda ya
dejenerasyonuna neden olabilir (Bohl 1982).
Damzlklarn Verimi

yandaki damzlk balklarn ortalama arlklar 1-2 kg arasndadr. Dii balklar 6.


yana kadar birbirini takip eden 4 reme peryodunda kullanlr. nk canl arlk artyla
birlikte damzlk balklarn kg vcut arlna den yumurta miktar azalr. rnein 6
yandaki balklarda bu miktar kg canl arlk iin 1200 adet yumurtann altna iner. Fakat
ap daha byk yumurtalardan sat avantaj daha fazla olan canllkta larva elde edilir. Bu
nedenle 4-5 yandaki diiler her ynyle byk ekonomik deere sahiptir. Yaplan
aratrmalar 3 yal erkeklerin spermasnn hibir zaman 4-5 yal erkeklerin spermasnn
kalitesine ulaamadn gstermitir. Fakat 3 yal erkeklerin spermas miktar bakmndan
daha fazladr. Bu bakmdan yetitiriciler damzlk balk giderini de dikkate alarak 3 yandaki
erkekleri tercih ederler (Lindhorst-Emme 1990).
Dii damzlklarn yumurta verim zel liklerine ilikin temel bilgiler aadaki ekilde
sralanabilir (Steffens 1981).
- Damzlk balktan elde edilen toplam yumurta miktar balk bydke art gsterir.
rnein 3 yanda 750 g arlkta balktan 1800 adet yumurta elde edilirken; 4 yanda 1300 g
arlkta balktan 2500 adet yumurta alnr.
- Balk bykl arttka kg vcut arlna den oransal yumurta miktar azalr. rnein 3
yanda 750 g arlktaki balkta kg canl arla den yumurta says 2400 adet olurken; 4
yal 1300 g arlkta baln kg canl arla den yumurta says ise 2000 adettir.
- Yumurta says, yemin miktar ve kalitesiyle etkilenebilir.
- Yumurta saysnn bireylerde farkllnda genetik koullarn etkisi ok byktr.
- Yal ve byk balklar gen ve kk balklara oranla daha byk yumurta gelitirirler ve
bu suretle daha kuvvetli larva oluumunu salarlar. rnein 178 g arlkta 2 yal balkta
yumurta ap 3,9 mm olurken, 2700 g arlkta 7 yal baln yumurtasnn ap ise 5,7 mm
dir.
zgn bir alma sonucunda elde edilen damzlk diilerin yumurta verimleri ve erkek
damzlklarn sperma (st) miktarlarna ilikin veriler Tablo 5de gsterilmitir (LindhorstEmme 1990).
Tablo 5. Damzlk balklarn dl verimi
dii
ya

boy

arlk

cm

adet

toplam yumurta
miktar

1000 adet
yumurta

yumurta ap
mm

g
65

3,5-4

49

1210

adet
3000

48

1160

3000

65

3,5-4

3
1

44,5
52

990
1515

2500
3000

65
80

3,5-4
4,5-5

53,5

1780

3500

80

4,5-5

3
1

52
58

1650
2100

3200
3500

80
85

4,5-5
5,5-6

58

2150

3500

85

5,5-6

3
1

58,5
60,5

2325
2580

4000
4000

85
90

5,5-6
6

62

2620

4000

90

59,5

2350

90

43,5

730

3500
SPERMA (ST)
MKTARI( ml )
8

44,5

800

10

44,5

935

13

ERKEK
3

Damzlklarn Cinsiyet Ayrm


Gkkua alabalklar kkenlerine gre yln farkl dnemlerinde yumurtlama olgunluuna
eriirler. Yln erken dneminde yumurtlayanlar Temmuz/Austos, Orta dnemdekiler
Kasm/Aralk, ge dnemdekiler Mart/Nisanda remeye hazrdrlar. Damzlk balklar reme
sezonundan 4 hafta nce cinsiyet ve yalarna gre ayrlmaldr. Bu ayrm ileminde erkek ve
dii baln vcut yapsna baklr. Diilerde karn daha ikindir. Cinsiyet delii etraf krmz
renkte grnmdedir. reme zaman erkeklerde alt ene ne doru uzam ve bir kanca
eklinde yukar kvrlmtr. Erkeklerde vcut daha yassdr. zellikle erkekler reme zaman
yaklatnda yanal izgi boyunca daha koyu ve parlak krmz bir erit tarlar (Ekingen
1975,zdemir 1994).
SAIM VE YUMURTALARIN DLLENMES
Balk retiminde damzlk balklara reticiler eliyle hafif bir masaj uygulanarak dii
balklardan yumurta ve erkek balklardan st (spermatozoa ieren beyazms renkte sv) alm
ilemi sam olarak adlandrlr. Sam dneminden 2-3 hafta nce damzlklara verilen yem
miktar azaltlr. Damzlk balklarda sama hazrla ynelik son kontrollerin yaplmasndan
sonra, yani samn bir hafta ncesinde ise yemleme tamamen kesilir. Yumurtlama
olgunluuna ulamayan damzlklar ise bir hafta boyunca canl arlklarnn %0,5i gibi
dk oranda yemlenir (Greenberg 1969, Wiesner 1968).
Samda damzlklara zarar vermemek, ilemi abuk ve seri olarak gerekletirmek ile sam
yrten kiinin fazla g sarfetmeden, ok sayda damzlk bal saabilmesi iin
damzlklara narkoz uygulanabilir. Damzlk balklar bayltmada anestezik olarak ska
kullanlan preparatlar (Atay 1987, Bohl 1982).
- MS-222 (Tricainemethansulphonat)
- Trichlormethylpropanol (TCMP)

- Quinaldin (2 Methylchinolin)
Belirtilen anesteziklerden suda kolay eriyen MS-222 1:20.000-1:30.000 (1 g+ 20-30 lt su)
konsantrasyonlarnda kullanlr. Balklar samdan birka dakika nce anestezik madde
bulanan suya yerletirilirler. Sam ilemi bittikten sonra balklar tekrar oksijen ynnden
zengin temiz suya braklrlar ve burada 2-3 dakika iinde normale dnerler.
Alabalk retiminde samn ana kural ilemin kuru koullarda gerekletirilmesidir. nk
yumurtann su ile temas halinde spermann yumurtaya giri kapc olan mikropil 1-2 dakika
iersinde kapanr. Ayrca erkek balktan elde edilen stn ierdii spermatozoalar suda
yaklak 1 dakika kadar yaabilirler. Bu nedenlerle samda damzlk balklarn bir bez yada
en iyisi havlu ile kurulanmasdr. Alabalk samnda dikkat edilmesi gereken bir dier konu
balklarn uygun sam zamannn saptanmasdr. Tam olgunlua ulam dii alabalk sudan
karlp kuyruu aa gelecek ekilde tutulduunda yumurtalar kendiliinden akmaya balar
(Baran 1977, Erenin 1977).
Genellikle samda baln srtnn saan kiiye dnk olmas geleneksel tutu eklidir.
Damzlk balklarn sam baln boyutuna gre tek veya iki kii tarafndan gerekletirilir.
Birka diinin yumurtas kk hacimli plastik kaba salr ve bu yumurtalarn zerine de
birden fazla erkein st salr. Dii balklar ylda bir defa saldklar halde, erkekler 15 gn
ara ile birka defa salabilirler (Brown ve Gratzek 1980).
Plastik bir kvete salan yumurta-st karm elle veya plastik bir kakla kartrlr. Daha
sonra bu karm zerine bir miktar temiz su ilave edilir. Yaklak 5 dakikada dllenen
yumurtalarn bir kvet ierisinde 30-45 dakika sreyle su alp ime ileminin tamamlanmas
beklenir. Bu evrenin sonunda yumurtalar birka defa temiz su ile ykanarak kuluka
gereklerine yerletirilir (Atay 1980).
Kuluka
Balk retiminde dllenmi yumurtalardan embriyonal evrelerin (Morula, Blastula ve
Gastrula) geliimiyle yumurtadan larva knn tamamlanmasna kadar geen sre kuluka
(Incubation) ilemi olarak adlandrlr.
Gkkua alabalnn dllenmi yumurtalarnn kulukas iin uygun su scakl 7-10 oC
arasndadr. Yumurtalardan larva k sresi gn-derece olarak ifade edilir. Gn-derece;
gnlk ortalama su scaklklarnn toplam olarak larva k sresinin belirtilmesidir. rnein
10 oC su scaklnda larvalar 30 gnde yumurtadan ktnda, gn derece 300dr. Buna
gre dllenmi yumurtalardan ka gn sonra larva kabileceinin gn-derece olarak
gstergeleri farkl alabalk trlerine gre Tablo 6da sunulmutur (Bohl 1982).
Tablo 6. Farkl alabalk trlerinde kuluka sreleri
Alabalk tr

Kuluka sresi

Gkkua alabal
Dere alabal
Kaynak alabal

Gn-derece
320-360
410-440
430-450

Kuluka dneminde 10 oC su scaklnda gkkua alabalnn dllenmi yumurtalarndan


32 ila 36 gn sonra vitellus keseli (yedek besin keseli) larvalar kar. Larvalarn knda su
scakl ile birlikte kaltsal etki ve damzlklarn ya yannda, suyun oksijen ierii ve k
younluu gibi evresel faktrlerde etkilidir. Alabalk yumurtalar embriyonal gelime
srecinde k etkisine kar ar duyarldrlar. Bu bakmdan direkt gne ndan
korunmalar gerekir. Kaliteli damzlklardan elde edilen yumurtalarn optimum koullarda
kulukasnda kayp oran yaklak %10-20 olabilir. Byk iletmelerde bu oran %20-30u
amamaldr (Bohl 1982, Steffens 1981).
Kuluka Sresinde Koruyucu nlemler
Dllenmi yumurtalarn kuluka dneminde su scakl, oksijen miktar, suyun temizlii, k
gibi faktrlere zen gstermekle beraber, l yumurtalarn ayaklanmas da ok nemlidir.
nk len yumurtalarda saprolegnia sp. mantarlar ksa srede infeksiyona neden olur ve
salkl yumurtalara bulaarak onlarn da lmelerine neden olurlar. Bu hastalk oda l
yumurtalar, salkl yumurtalar zedelemeden cmbz (yumuak ahap materyalden zel imal
edilenler tercih edilmelidir), zel pens yada maalar, tpta kullanlan lastik puarlarn ucuna 1520 cm boyunda cam boru taklarak hazrlanan zel pipetler, l yumurtalarn sifon edilmesi,
tuz eriyii (%10, 7lik tuz eriyiinde-960 g NaCl/8 lt su-l yumurtalar 3 dakikada dibe
kerler) ve fotosel sistemi ile alan elektrikli seicilerden yararlanlarak ayklanabilir.
Fakat yinede fazla iilik gerektirmesine ramen en iyi sonular elle temizlemeyle elde
edilmektedir. l yumurtalarn canl yumurtalardan ayrmnda hangi yntem tercih edilirse
edilsin, bu ilem yumurtalarn gz lekeli dneminde gerekletirilmelidir.
Dllenmi yumurtalar gz lekeli dneme 200-220 gn-derece sonra ularlar. Gzlekeli
dnemde yumurtalarn mekanik ilemlere duyarllklar azalr. Fakat dllenmeden yaklak 8
saat getikten sonras ile gz lekesi oluana kadar ki dnemde ise yumurtalar fevkalade
duyarldrlar. Kuluka dneminde mantarlamaya kar koruyucu olarak kimyasal maddelerle
yumurtalar ilalamak faydal olmaktadr. Bu amala kullanlan kimyasal maddeler Tablo
7de belirtilmitir (Steffens 1981).
Tablo 7. Kulukada kullanlan kimyasal maddeler
Kimyasal maddenin ad
Malahit yeili
Formol (%30 )
Metilen mavisi

Kullanm
konsantrasyonu
1-2 mg/lt
1-2 mg/lt
5-20 mg/lt

Sresi
Gnde 1 saat
Gnde 15 dakika
Gnde 15 dakika

Bu maddelerin tamam kuluka sisteminin giri suyuna ilave edilirler. Koullara gre
belirtilen tedavi 2 gnde bir veya daha fazla sre arayla da uygulanabilir. Kuluka dneminde
yumurtalara saprolegnia infeksiyonuna kar en yaygn kullanlan kimyasal madde Malachit
yeilidir. ounlukla oxalat formu, kristalize veya sv konsantrasyonu kullanlmaktadr.
Maalesef gnmzde henz Malachit yeilinin yerini alacak zararsz ve ayn deerde bir
kimyasal madde bulunamamtr. Bu dezenfeksiyon maddesinin son on yldan beri youn
ekilde kanser etkisinden bahsedilmekte ve kullanlrken zenli davranlmas gerektii
belirtilmitir. zellikle pazarlk balk retiminde kullanm yasaklanmtr. nk baln
etinde insan sal iin zararsz dzeye inene kadar 108 gn gemesi gerekmektedir. Bu
nedenle Almanyada Malachit yeilinin sat 1988 yl sonundan itibaren veteriner hekim

reetesine balanmtr. Ayrca kullanm da yumurta ve larva dnemi ile 6 cm boyunda yavru
balklarla snrlandrlmtr (Baur ve Rapp 1988, Lindhorst-Emme 1990, Schlotfeldt ve
Alderman 1995).
Balk yumurtalarnn yzeylerinde infeksiyon etkenlerinin bulunabildii ve bylece
hastalklarn yaylmasnda rol oynadklar bilinmektedir. Bu nedenle iletmelerin yumurta
satlarnda, yumurtalarn tanmasndan nce dezenfeksiyon ilemini uyguladklarn garanti
etmeleri istenmektedir. Bu hedefe ynelik olarak iyot preparatlaryla banyo ilemine tabi
tutulan yumurtalarn, bu ilemin uygulanmad yumurtalara oranla daha az mantarlatklar
bildirilmitir (Bohl 1982).
yot ieren dezenfeksiyon maddesi olarak yaklak %1 aktif iyot kapsayan Actomar K30
nerilmektedir. Alabalk yumurtalarnn bu maddeyle dezenfeksiyonu iin ideal iki dnem
vardr.
Birinci uygulama zaman dllenmeden 10 saat sonra yeil yumurta dnemi, daha da iyi olan
2.ci dnem ise yumurtalarn gzlekeli devresidir. Belirtilen dezenfeksiyon ilemi iin 1 litre
suya 15 ml Actomar K30 ilave edilir ve yumurtalara banyo uygulanr. Actomar K30 ile
hazrlanan banyo solsyonunun etkinlii rengi ile anlalr. Kullanlan eriyiin rengi
kahverengiden-sarya kadar kullanlabilirliini gsterir. Ak sar renk olutuunda ise
etkinlii garanti edilemez, hatta bazen tamamen etkisizdir (Baur ve Rapp 1988, Bohl 1982,
Schlotfeldt ve Alderman 1995).
Kuluka Tipleri
Alabalk retim tesislerinde yaygn olarak kullanlan kuluka tipleri ve temel nitelikleri Tablo
8de belirtilmitir.
Tablo 8. Kuluka tipleri
Kuluka gereci
Kuluka kanal
Zuger iesi
Kuluka dolab

Su gereksinimi
15-25 lt/dak.
1,5-3 lt/dak.
1,2-2 lt/dak.

Kapasite
100.000 Adet yumurta
30-50.000 Adet yumurta
100.000 Adet yumurta

Kuluka kanallar
En eski ve halen gnmzde de yaygn olarak kullanlan kuluka gereleridir. Birka metre
uzunluunda kanal ve ierisine konulan zellikle tabanlar gzenekli materyalden yaplan,
yumurta yerletirilen tablalardan (Kasetlerden) oluur. Tablalar arasnda kanalda enine
blmeler vardr. Bu sistemde su tablaya alttan girer ve yumurtalarn oksijenini saladktan
sonra stten kar. Kuluka kanallarnn boylar farkl olmakla birlikte 2-3 m uzunluk tercih
edilmektedir. Yumurta tablalar ise 45x45 cm boyutunda kare eklindedir. Yumurta
tablalarnn taban iin 1,5 mm apnda yuvarlak delikleri olan alminyum materyal
kullanlmas daha uygundur. Yumurta tablalar kuluka kanallarna st ste deil, birbiri ard
sra konulmaldr. Kuluka kanallarna 4-7 adet yumurta kaseti yerletirilir. Bu kasetlere
suyun kalitesine gre kuluka iin yumurtalar tek kat konulduunda 5000 adet, ift kat
konulursa 10.000 adet yumurta braklr. Kuluka kanallarnn herbirisine kulukann ilk
gnlerinde 15 lt/dak. su girii salanrken, bu miktar yumurtalardan larva kna yakn 25
lt/dak dzeyine ykseltilir (Bohl 1982, elikkale 1994, Lindhorst-Emme 1990, Steffens

1981).
Bu tip kulukalklar alt ksmlar huni eklinde olan, ilk kullanan kiinin ismine atfen zuger
iesi olarak adlandrlan ve genellikle 6,5-8 lt kapasiteli gerelerdir. Daha az yer kaplayan,
daha az suya gereksinim duyan ve kurulmalar kolay olan bu gerelerin, kapasiteleri 30.000
ile 50.000 adet yumurtadr. Taban ksmlar ak olan ve ters yerletirilen bu ielerin, huninin
alt kesimi gibi daraltlm boaz ksmndan verilen su giriinin basncnn yumurtalara zarar
vermemesi iin, az ksmna 3 cm yksekliinde cam boncuklardan (yaklak 6 mm apnda
veya ayn byklkte akl talar) oluan bir katman yerletirilir. Normal boyutta bir zuger
iesi iin 1,5-3 lt/dak. su gereklidir. ki zuger iesi iin 0,25 x 0,50 m, ift sral 8 zuger
iesi iin ise 0,50 x 1.00 cmlik alana gereksinim vardr. 8-10 zuger iesine yerletirilen
yumurta miktar, kanal sistemi kulukalklarda 36 adet kuluka kanalna konulan yumurta
miktarna edeerdedir. Belirtilen miktarda kuluka kanal iin, kuluka evinde 35 m2 yer
ayrmak gerekir. Ayrca zuger ieleri fiyat bakmndan da daha uygundur (Bohl 1982).
Kuluka dolaplarnn kullanm son yllarda zel likle byk kapasiteli iletmelerde hzla
artmaktadr. Buna neden olarak ok az alana gereksinim duymalar, kaliteli, fakat az miktarda
su kullanm ve iilik giderinden tasarruf gsterilebilir. Kuluka dolaplar damlalkl ve
vertikal akl dolaplar olmak zere iki tiptir. Damlalkl dolaplarda yumurtalarn larva
kndan ksa sre nce dar alnarak kuluka kanallarnda tablalara yerletirilmesi
zorunludur (Ekingen 1975).
kinci tipte ise larvalar yemleme dnemi ncesine (serbest yzme) kadar dolabn tepsilerinde
tutulabilmektedir. Bunlar Veco (SVRE)-Dolaplar olarak adlandrlrlar. Bu dolaplarn
yumurta tablalar tepsi eklinde daireseldir. Her dolapta 10 tepsi bulunur. Her tepsi eklindeki
yumurta tablasna 10.000 adet yumurta konur. Bu dolaplarn su girii sttendir, nce birinci
tepsiye su dolar, daha sonra ikinci vd. ne devam eder. Bu dolaplarda 100.000 adet yumurta
iin 1,2-2,0 lt/dak. su yeterli olmaktadr (Bohl 1982).
Kuluka dneminin sona erdii gnlerde 25-35 gn-derecede yada bir baka ifadeyle 10 oC
su scaklnda 2,5 gnde yumurtalarn tamamndan larva k tamamlanr. Bu arada
ortamdaki yumurta kabuklar sifonlanarak gnde iki defa yumurta tablalarnn delikleri
tkanmamas iin ayklanmaldr. Yumurtadan kan larvalara Vitellus keseli larva denilir.
Bunlar besin kesesi olarak da adlandrlan keselerini su scaklna gre 12-17 gnde
tketirler. Bu dnemde larvalarn barndrld gerelerden en azndan her iki gndebir beyaz
renkli l yumurtalar yada len keseli larvalar vaya deforme ve anomalili larvalar
sifonlanarak uzaklatrlmaldr. Belirtilen temizlik ilemi yaplmad durumda hzl bir
ekilde mantar enfeksiyonu ile karlalr (Lindhorst-Emme 1990)
Larvalarn serbest yzme dnemine ulamalar, besin keselerinin ounu tketmeleri,
larvalarn yemlenmeye balanmalar iin nemli gstergelerdir. Vitellus keseli larvalarn
%10u yem alma gcne ulatnda yada besin keselerinin 2/3lk ksmn tkettiklerinde ve
serbest yzmeye baladklarnda yemlenmeye balanmaldr. Larvalar belirtilen evreye
ulatklarnda, kuluka kanallarnda yumurta tablalar arasndaki blmeler kaldrlr, tablalarda
bulunan larvalar yava bir ekilde kanallara stoklanrlar (Bohl 1982, elikkale 1994, Igler
1990, Steffens 1981).
Serbest yzme devresine ulam ve suda aktif hareket eden larvalarn bakm ve
beslenmelerine zen gsterilerek ortalama 1 g canl arla kadar yetitirilmeleri genel olarak
n bytme olarak tanmlanr. Bu devre 60-80 gnde tamamlanr. Bu dnemde yetitirme

ortam olarak daha ziyade bytme kanallar kullanlr. Ayrca n bytme dnemi kuluka
evinde tank yada kanallarda gerekletirilir. Su deiimi, stok younluuna ve su kalitesine
bal olarak 4-8 kez/saat, olmaldr. Belirtilen koullarda stok younluu 100.000 larva/m3
sudur. Larvalarn yemlenmesine her 30-60 dakikada bir gnde 12 saat devam edilir. Bu
dnemde kayp oran yaklak %30-35dir. Optimum retim koullarnda hasatta retim
hedefi en azndan 1 g bireysel arlkta m3de toplam 25 kg veya 25.000 n bytlm yavru
olmaldr (Steffens 1981).
n bytme dneminde larvalarn yetitirilmesinde aadaki nlemlerin alnmasnda fayda
vardr (elikkale 1994).
- Kaliteli su temini,
- Direkt gne ndan korumayla birlikte dolayl aydnlk salama,
- Yavrularn kelerde veya belli noktalarda birikmelerinin nlenmesi,
- Yemlemenin sk olarak yaplmas, fakat her defasnda azar azar verilmesi ve yem artklar ile
dklarn srekli temizlenmesi gibi konularda zen gsterilmelidir.
Alabalk larvalarnn n bytlmesinde genellikle 3-4 m uzunluk ve 40-80 cm genilikte
kanallar kullanlmaktadr. Genelde betonarme ina edilirlerse de, hijyenik adan polyester
kanallar tercih edilmelidir. Populasyonun stok younluu, kullanlan suyun miktar ve
kalitesine baldr. Bu kanallarda su deiiminin optimum dzeyi saatte 4-8 defa olmaldr.
Derinlikleri 30-80 cm olan bu kanallarda su ykseklii balk boyutuna kout olarak
ykseltilir. rnein 3,60 m uzunluk, 40 cm genilik, 17 cm su derinliinde kanala yaklak
30.000 adet gkkua alabal larvas, yani 122.000 larva/m3 stoklanarak yemlenebilir.
Yemleme dnemindeki larvalarda genellikle 100.000 adet/m3, yani 100 adet/lt stok miktarlar
uygulanr. Belirtilen stok miktarlar uygulandnda kanallarda saatte 4-8 defa su deiimi iin
1-2 lt/sn/m3 su gereklidir. Bu koullar altnda, 8-10 oClik su scaklnda 8 gnlk yemleme
sonunda stokta 50.000 yavru/m3, 15 gnlk yemlemeden sonra ise 20.000-30.000 yavru/m3
eklinde seyreltme yaplr (Bohl 1982).
Kapasitesi 2-4 m3, genelde polyester olan, fakat beton yada eternitten de imal edilen kanal
tipi tanklarda iyi dzeyde oksijen ieren suyla 30.000-60.000 adet larva 6-8 hafta beslenir. Bu
tanklara su girii 20-40 lt/dak./m3 su, olmaldr. Stok younluu 8-12 adet larva/lt. Bu
tanklarda taban eimi %1,5-2 olduunda iyi temizlenme olana yaratr (Lindhorst-Emme
1990).
Bu tanklarda st ksmdan basnla geren su, tank iindeki suyu dairevi bir hareket halinde
tutar. Dolaysyla bu tanklarn her tarafnda oksijen hemen hemen ayn dzeydedir. Bu
tanklarda su k tabann ortasndadr. Su k ksm zerine 15-20 cm apnda 3,5-4,0 mm
gz aklnda, paslanmaz metalden yaplm bir szge yerletirilir. Tankn alt ksmna
yerlemi olan su k borusu hareketli bir dirsekle d ksmndan ykselmektedir. Bu
hareketli dirseklerle tank iindeki su seviyesi kolayca ayarlanabilmektedir.
Dier taraftan tankn tabannda orta su k ksmna doru yaklak %5 meyil vardr. 2 m
apnda ve yaklak
Fingerling (Parmak Byklnde Balk) Yetitiricilii

Parmak byklnde yavru balk retiminde stok materyali olarak n bytmesi yaplan
genellikle en azdan 0,5-1 g bireysel arlkta ve 4-5 cm boyunda yavrular kullanlr. Eer n
bytmesi yaplan yavrularn stokland havuzlarda ve kullanlan suda dnme hastalna
neden olan parazitin (Myxosoma cerebralis) sporlar varsa, yavrularn boyu en azndan 6-7 cm
olmaldr. nk belirtilen byklkteki yavrularn omur ve kafa kemiklerinin kkrdak
ksmlar olduka dayankllk kazanmtr ve deforme olmaz hale gelmitir (Bohl 1982).
Parmak byklnde yavru balklarn yetitiricilii yaplan btn retim donanmlarnn,
yavru balklar stoklanmadan nce hijyenik ynden nlemlerinin alnmas zorunludur. Bu
nlemlerin banda dezefenksiyon gelir. Dezenfeksiyon etkisi scakla baldr. Genel bir
kural olarak, dezenfeksiyon maddesinin etkisi iin 20 oCda 30 dakika, 12 oCda 1 saat, 4
oCda 2,5 saat sre gereklidir. Dezenfeksiyon maddesi olarak genellikle formaldehyd (Ticari
ad Formol) tercih edilir. Konsantrasyon olarak %5lik eriyik (5 ksm Formol + 32 ksm su)
nerilmektedir. Metal olmayan materyaller iin NaOH (Sodyum hidroksit) %2 orannda, yani
20 g NaOH (Sud kostik) 1 litre suya ilave edilerek kullanlmaktadr (Bohl 1982, Baur ve Rapp
1988).
Beton kanallarda finrgerling yetitiricilii
Mevcut kapasiteyi daha iyi deerlendirmek iin, 7-10 m uzunluk, 0.80-1 m genilik ve 0,80-1
m derinlikte beton kanallar parmak byklnde yavru retiminde kullanlmaktadr. Su
koullarna ve her 10 dakikada su deiiminin gereklemesine bal olarak stok younluu
2000-5000 adet n bytlm yavru/m3 tercih edilir. Bu durumda hasatta elde edilen rn
50 kg/m3 olur ve yavru balklarn bireysel arlklar 10-15 g yada 30 ga ulaabilir. Bu tip
yetitiricilikte yavrularn defalarca yemlenmesi ok zaman alrsada, ayn zamanda gnde iki
defa temizlik yaplmaldr (Bohl 1982). Yavru yetitirme kanallarnn 8-10 m uzunluk ve 1-2
m genilikte olanlar fingerling retimi iin esas ynnden uygundur. Bu kanallarda su
deiimi en azndan 5-20 dakika srede gereklemelidir. Kanallarn savaklarnda 3,5 mm
apnda delikli materyal kullanlmaldr. Su deiimine gre stok younluu 2000-5000
adet/m3, yavru yada daha yksek olabilir. Hasatta balk bykl ve su koullarna gre 50
kg/m3 veya zel likle daha iyi koullarda 100 kg/m3, rn elde edilebilir (Steffens 1981).
Havuzlarda fingerling yetitiricilii
Parmak byklnde yavru balk yetitiricilii uygun koullarda havuzlarda da yaplabilir.
Bu havuzlarn betonarme yaplmas daha uygundur. Dikdrtgen konumdaki havuzlarn
genilik/uzunluk oranlar yaklak -1/6 olmaldr. Bu havuzlarda kullanlan suyun kalite ve
miktarna bal olarak stok younluu 60-100 adet n bytlm yavru/m3 (ortalama 1 m
derinlikte) eklinde dzenlenir. Bu tip retimde 50.000 adet fingerling yetitiricilii iin
yaklak 10 lt/sn suya gereksinim vardr. Ayrca hafif asidik karakterde 3-5 lt/sn suyla,
rnein 450 m2 yzleminde ve 1,5-2,3 m derinlikte havuzda ek havalandrma koullarnda
60.000-80.000 adet yavru ortalama 12-15 cm (2-3 kg/m2) boya kadar retilir (Bohl 1982).
A kafeslerde fingerling yetitiricilii
A kafeslerde parmak byklnde yavru yetitiricilii pazarlk boyutta (sofralk) balk
yetitiricilii kadar uygun deildir. Bunun en byk nedeni fingerling yetitirilecek kafeslerde
a gz aklnn kk olma zorunluluudur. nk an gzleri kldke alar daha
abuk tkanr ve bylece su deiimi engellenir. Ayrca kafeslere stoklanacak yavru balklarn
genellikle n beslemesi yaplm ortalama 1 g arlkta olmalar nedeniyle, kafesten
kamamalar iin 4 mm gz aklnda alar gereklidir (Beueridge 1987).

Belirtilen sorunlar dikkate alnarak a kafeslere stoklanacak yavrularn en az 2 g arlkta ve


a gz aklnn 6 mm olmas daha uygundur. A kafeslerde parmak byklnde yavru
yetitiriciliinde stok younluu 300-500 adet/m3, yavru nerilmektedir. Bu tip yetitiricilikte
uygun su koullarnda yavru balklar 8-10 cm boy yada 50 g arla kadar bytlebilirler.
Yalnz yavru balklar bydke 1 cm balk boyu iin 1 mm a gz akl temel alnarak
kafesin a torbas periyodik olarak yenilenmelidir (Kieckhfer 1983, Steffens 1981).
Pazarlk (Sofralk) Alabalk Yetitiricilii
Yavrularn fingerling (Parmak byklnde balk) retiminde ama, 140-150 gnlk
yemleme dneminde yavrular en azndan ortalama 10 g bireysel arla ulatrmaktr. Fakat
daha iyisi 30 g bireysel arln stne kmak olmaldr (Steffens 1981).
Pazarlk alabalk retiminde genel olarak sofralk balk bykl 250-330 g/adet (4 yada 3
adet/kg) olarak kabul edilmektedir. Mutfaklk balk yetitiriciliinde havuz, kanal ve kafes
sistemleri kullanlr (Bohl 1982, elikkale 1994, Steffens 1981).
Havuzlarda sofralk alabalk retimi
Bu havuzlarn lleri, kullanlan suyun miktar ve kalitesi ile havuz yaplan arazinin
toporafik durumu ve toprak yapsna gre byk deiiklik gsterir. Havuzlarn beton
yaplmasnda zorunluluk yoktur. Toprak yaps killi ve suyu tutma zel liinde ise havuzlarn
kullanm, beton havuzlara bakarak daha fazla iilik gerektirirse de, sabit yatarm gideri daha
azdr. Beton havuzlarda dezenfeksiyon ile bakm daha kolay, yemleme ve balklarn kontrol
daha iyi, fakat yapm gideri ise yksektir (Atay 1995, elikkale 1994, Emre ve Krm 1998).
Pazarlk alabalk besiciliinin gerekletirildii havuzlarn boyutlar, genellikle 20-50 m
uzunluk, 4-12 m genilik ve en fazla 1.20 m derinlikte olmaldr. Uygun stok younluu su
deiimine ve kalitesine gre saptanr. Ayrca yemleme, havuz hijyeni, teknik donanm
kullanm (rnein havalandrma gibi), retim sresi gibi faktrlerde stok miktarn
saptamada dikkate alnmaldr (Lindhorst-Emme 1990, Steffens 1981).
Optimum yetitirme koullar ve tam deerli pelet yem kullanm ile gkkua alabal
yetitiriciliinde 8 aylk retim srecinde tketim arlna ulalabilecei beklenmelidir
(Bohl 1982).
Sofralk balk retim miktar genellikle kg/m3 olarak ifade edilir. rnein havuzlarda su
deiimi gnde 3-5 defa gerekletiinde 3-5 kg/m3, balk retilebilir. Yar youn retim
koullarnda ise bu miktar 10 kg/m3e ykselir. Derinlii 30-50 cm olan havuzlarda su
deiiminin saatte 3 defa gerekletii durumda 20 kg/m2 (=40-60 kg/m3) balk retilir (Bohl
1982).
Havuzlara verilen su miktar esas alnarak da stok miktar hesaplanabilir. Buna gre iyi
kalitede 1 lt/snlik su giriine gre hasatta 100-150 kg sofralk balk retilecei hedefine
ynelik stoklama yaplr. Pazarlk alabalk bykl 200-250 g baz alnarak, 1 lt/sn debi iin
400-600 adet fingerling stoklanr (elikale 1994).
Kanallarda sofralk alabalk retimi
Derinlikleri 50-65 cm, genilikleri bir ka metre olan, betondan yaplan, uzunluklar birka

yz metre, su deiiminin saatte 2-3 defa gerekletii retim tesisleridir. Taban eimi 30
mde 10-20 cm dir. Birka yzmetre uzunluundaki bu kanallar zgaralarla yaklak 30 mlik
blmlere ayrlr. retim kapasiteleri genellikle 24-32 kg/m3dr (Steffens 1981). Bu kanal
tipi havuzlar, mekanik yemlemeye hastalklarla savaa ve otomatik seleksiyona uygun balk
retim tesisleridir (Atay 1995).
Yavru balklarn pazarlk boyuta kadar bytlmesinde suyun ak hz 1,5-3 cm/sn olmaldr.
Benzer veriler Amerikan kaynaklarna (Westerse gre) tablo 9da belirtilmitir (Bohl 1982).
Tablo 9. Kanallar ve havuzlarda su ak hz
Balk boyu
2 cm
2-5 cm
5-10 cm
10-20 cm

Su ak hz
0,0025-0,005 m/sn
0,005-0,01 m/sn
0,01-0,02 m/sn
0,02-0,03 m/sn

Bir hektar yzleminde kanal tipi havuzlarda 1000 lt/sn su ile 100 ton alabalk retilir. Bu
hesaplama havuzlarda yar intensif yetitiricilik yntemindeki 100 kg balk/lt/sn su ile
hesaplanan geleneksel eski retim miktarna edeerdir (Bohl 1982).
Kafeslerde sofralk alabalk retimi
A kafeslerde yetitiricilik gller, baraj glleri, gletler, kum-akl gletleri, akarsu glckleri
ve byke yaplm sulama kanallarnda, belirli erevelere taklm a kafesler iinde,
balklarn kontrol altnda bytlmeleridir. lkemizde denizlerimizde a kafeslerde ipura ve
levrek yetitiriciliine kout olarak, son yllarda kamunun da ynlendirmesiyle zel
giriimciler tarafndan tatlsu kaynaklarmzda da a kafeslerde alabalk yetitiricilii hzla
yaygnlamaya balamtr (Atay 1994). Kafeslerde alabalk yetitiriciliinde ncelikli olarak
su koullarnn uygun olmas gerekir. Buna ilikin koullar Tablo 10da zetlenmitir. (Ruhdel
1977).
Tablo 10. A kafeslerde alabalk yetitiriciliinde su koullar
Nitelik
Su scakl
Oksijen
PH
NH4
Zehirli madde
Su derinlii
Oksijen tketimi

Miktar
20 oCnin altnda
6 mg/ltnin zerinde (sabahlar)
8in altnda
0,5 mg/ltnin altnda
Olmamal
4 mnin zerinde
600 g/ton/saat

Kafesin yerletirildii ortamn taban ile kafesin a torbasnn alt ksm arasnda en az 1 m
aralk olmaldr. Kafesin a torbas su ortamnda geometrik eklini tam olarak
koruyamayacandan hacminin yaklak %15i kaybolur. Kafesler uzun sre ayn yerde
konulandrldklarnda gln yada gletin su kalitesini etkilerler. S gllerde her retim
peryodunda kafeslerin yeri deitirilmelidir. 10 mden derin gllerde ise yer deitirmeye

gereksinim yoktur. A kafeslerin byklkleri ok farkl olmakla birlikte 5 m x 5 m x 5 m


boyutlar en ok kullanlandr. A kafesin gz akl baln boyunun 1/10u olmaldr. A
gz aklnn bir baka ifadeyle pratikte 1 cm alabalk boyu iin 1 mm a gz akl esas
alnr. A kafeslere en azndan ortalama 40 g arlkta yavru balklar stoklanr. Yln Mart
aynda stoklanan yavrular Haziran ay ortalarnda, Eyll aynda stoklanan balklar Aralk
aynda hasat edilirler (Bohl 1982, Kieckhfer 1983, Ruhdel 1977). Normal su koullar altnda
a kafeslerde stok younluu 50-100 adet ortalama 40 g arlkta yavru balk/m3 olarak
planlanr. Bu durumda hasatta retim miktar 20-30 kg/m3 olarak gerekleir. rnein Orta
Avrupa gl ve baraj gllerinde a kafeslerde yetitiricilikte a gz akl 14 mm olarak
dzenlenir. Stok younluu olarak 90 adet 40 g arlkta yavru/m3 esas alnr. Bu koullarda
100 ton alabalk retimi iin 4x3x3 m boyutlarnda yaklak 180 kafese gereksinim vardr.
Uygun koullar altnda stok younluu 100 adet fingerling/m3, olarak uygulanabilir (Steffens
1981).
A kafeslerde yetitiricilikte 17-20 oC su scaklnda, gkkua alabalklarnda ortalama 35
g arlkta stoklanan yavrular yksek byme oranyla 300 g arla ulamlardr. Bu
durumda 2,5 ayda 265 g arlk art salanm, yani yavrular gnde 3,5 g bymlerdir
(Bohl 1982).
A kafeslerde yetitiricilikte ortalama 50 glk balklarn, 90-100 yemleme gnnde 250 g
olan sofralk bykle ulatrmak hedeflenmelidir. Bu hedefe ynelik olarak 20 m3lk
kapasiteli a kafese 500-1800 adet yavru balk yeterlidir. 20 m3 kapasiteli a kafeslere 700
adetten az balk stoklandnda, 1000 veya 1200 adet balk stoklamaya oranla byme daha
yava olmutur. Fakat 20 m3 kapasiteli a kafeslere 1200 adetten fazla baln stoklanmas da
nerilmemektedir. Belirtilen maksimum stok younluu esas alndnda 1200 x 250 g= 300
kg balk retilir. Ayn koullarda bir sezon daha retim yapldnda 300 x 2= 600 kg yl
srecinde alabalk retimi gerekletirilir. Gllerde a kafeslerde ylda 600 kg sofralk
alabalk retildiinde ortama balklar tarafndan braklan dk 1 hektar havuz yzleminin
kendini temizleme gcn etkilemez (Kieckhfer 1983). A kafeslerde alabalk
yetitiriciliinde Kieckhfere (1983) gre m3e ortalama 50 g arlkta yavrulardan 60
adetten fazla stoklanmamaldr. Bu stoklama miktar uygulandnda ise 250 g sofralk balk
bireysel hasat arlna gre 15 kg balk/m3 rn elde edilir.
Fakat literatr verilerine (Mann 1974, Falk 1968) gre 20-30 kg/m3, mutfaklk alabal a
kafeslerde retmek olasdr (Kieckhfer 1983). A kafeslerde gkkua alabal
yetitiricilii deniz ortamnda da gerekletirilebilir (Atay 1994). nk gkkua
alabalklarnn tuz konsantrasyonuna toleranslar balklar bydke artmaktadr. Yavru
balklarn arlklar 50 grama ulatnda %0 12-15 tuz konsantrasyonunda, %0 0-1lik
konsantrasyona oranla bymeleri %70 daha iyi olmaktadr. Parmak byklnde yavru
balklar sofralk balk byklne kadar 30 tuzlulukta ve bununda stnde
konsantrasyonda deniz suyunda beslenebilirler (Steffens 1981).
ALABALIKLARIN BOYLANMASI
Alabalklarn snflandrlmas yada boylarna gre ayrlmas zenle uygulanmas gereken bir
ilemdir. nk alabalklarn karnivor karakterde olmalar nedeniyle, balklar arasndaki
byklk fark ar boyutlara ulatnda, byk bireylerin kkleri yemeleri (Kannibalizm)
olgusuyla karlalr. Bu sakncann yannda verilen yem byk balklar tarafndan alnr ve
kk balklar ise yetersiz dzeyde beslenirler. Bylece yem dalmnn dengesiz olmas
bakmndan byk balklar ile kk balklar arasndaki byklk fark giderek artar. Sonuta

birim canl arlk art iin tketilen yem miktar (yem deerlendirme deeri) artar, bir baka
tanmla yem deerlendirme oran (FQ yada FCR= Food Conversation Rate) olumsuz ynde
etkilenir (Vollmann-Schipper 1975).
Alabalk retiminde yavru balklarn boylarna gre ilk seleksiyonu, larvalarn 6-8 hafta
beslenmesinden sonra, yani n bytme dnemi sonunda yavrularn yaklak 1 g arla
ulatnda gerekletirilmelidir. Bu ilemin uygulanmasnda sabit yada ayarl ayrma kutular
kullanlr. Belirtilen gereler daha ok miktar az ve boyu kk yavrularn snflandrmasnda
kullanlr. Eer iyi bir gelime elde etmek, kanibalizme engel olmak ve ayn byklkte balk
elde etmek isteniyorsa seleksiyon yapmak zorunludur. Btn balklar ayn byklkte
olurlarsa, gnlk yem gereksinimi daha doru ve havuzun toplam kapasitesi daha kolay
tahmin edilir (Atay 1995, Bohl 1982). Hem yavru balklar hem de daha byk balklar
snflandrmada ise zgaralar ayarlanabilen, havuzlara ve kanallara monte edilebilen boylama
sistemleri kullanlabilmektedir. Bu sistemin zgara araln 1,6-21 mm arasnda ayarlamak
mmkndr (Atay 1995). Ayrca alabalklar ayn anda ikiden fazla boya ayrmak iin su
pskrtme ve titreim esasna gre alan snflandrma makinalarndan da yararlanlabilir.
Belirtilen boylama gerelerinden farkl olarak kapasitesi byk retim tesislerinde ise;
ayrmay hzlandrmak, zaman ve iilikten tasarruf etmek iin; retim tesisi dnda kurulan,
su aknts verilebilen ve balklar yakalama srasnda boylama yapabilen sistemlerin
kullanlmas nerilmektedir (Vollmann-Schipper 1975, Igler 1990).
Yavru Alabalklarn Snflandrlmas
Alabalklarn boylanmasnn pratikte iki nemli yarar vardr. Bunlar:
1- Farkl boyuttaki balklarn ayrlmasyla kannibalizm nlenir.
2- zellikle yavru balklar sat iin snflandrlm olur.
Yavru balk reticileri yavru balklar sat iin pratikte 6 snfa ayrmaktadrlar. Bu snflar ve
balk boyutlar Tablo 11de sunulmutur (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 11. Yavru balk snflar
SINIF
I

BALIK BOYU
6-8

II

8-10

III

10-12

IV

12-15

15-18

VI

18-21

Alabalk Yavrularnda Boy-Arlk likisi


Alabalk yavrularnn boy, arlk ve saysal ilikileri ise Tablo 12de gsterilmitir

(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 12. Alabalklarda boy, arlk ve adet balants (Einseleye gre)
Boy

Arlk

cm
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20

Adet/kg

0,1
0,3
0,7
1,4
2,4
4,0
5,7
8,0
11,0
15,0
20,0
25,0
30,8
38,0
46,0
55,3
65,6
77,5
90,0

10.000
3.300
1.400
715
410
255
175
125
90
67
50
40
32
26
22
18
15
13
11

Alabalk yavrularnn pazara sunumunda snflandrma lkeden lkeye farkllk


gstermektedir. rnek olarak Avusturyada tercih edilen snflandrma Tablo 13de
grlmektedir (Igler 1990).
Tablo 13. Yavru balklarn snflandrlmas
Balk boyu

Adet/kg

Ortalama

cm
5-7

660-270

adet/kg
465

7-9

270-120

195

9-12

120-50

85

12-15

50-30

40

15-20

30-10

20

20-25

10-5

7,5

25den byk

5-1

ALABALIKLARIN YEMLENMES
Gkkua alabalklarnn yemlenmesinde ncelikli olarak aadaki faktrler dikkate
alnmaldr (Ruhdel 1977).
a- Su scakl
b- Suyun oksijen ierii
c- Suyun alkalinitesi
d- Stok younluu
Yemin erii
Gkkua alabalnn yetitiricilii iin optimum su scakl 15-20 oC olmasna karn,
yemlemeye uygun su scakl ise 14-16 oCdr. Gkkua alabalklarnn larva yeminde
%40, yavru yeminde %30 ve sofralk balklarn yeminde ise %30 protein bulunmas genel
kullanm oranlardr. Bu oranlar larva yeminde %50ye, mutfaklk balk beslenmesinde
%46ya kadar ykseltilebilmektedir. Yemleme metodu, su ve iletme koullarna gre seilir.
Alabalk yemlerinde ya ierii balangta %4-5 orannda nerilmektedir. Rasyonda protein
miktarnn ykseklii ile birlikte ya oran %8e kadar artrldnda, yem deerlendirme ve
baln et kalitesi iyileir. Alabalk pelet yemlerinde %8-12 orannda ya ve %42-50 orannda
protein st snr olarak kabul edilmektedir (Ruhdel 1977). Avrupada tannm baz firmalarn
rettikleri alabalk ticari besi yemlerinin ierikleri Tablo 14de gsterilmitir (LindhorstEmme 1990).
Tablo 14. Alabalk besi yemi ierikleri
RMA

YEMN ADI ERK


Kg. YEMDE LAVE MADDE
Ham Ham Kl Ham Vitamin Vitamin Vitamin E mg
protein ya
selloz A .
D3 ..
Ecolife 18
%42
%24 %6 Aklanmam

Ecoline,
Danimarka
Trouvit, Bio 40
%40
Milkivit
Panto
Forellengold %40
40
Alma
Forellenfutter %41
40

%11 %9 %4

38.000

2000

50

%8

20.000

650

100

15.000

1875

65

%10 %2

%10 %14 %2,5

Yem Tketimi Dalm


Alabalk retim tesislerinde yem tketimi iletme giderleri ierisinde yaklak %50-60
oranyla en byk pay oluturur, letme giderinin yaklak 2/3n oluturan yemin yl

srecinde kullanmnn retim dnemlerine gre dalm Tablo 15de grlmektedir


(Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 15. Alabalk retim iletmelerinde yem tketiminin retim dnemlerine dalm
Yemleme dnemi

Yllk yem gereksinimi

(balik byklne gre)


I Kuluka evinde larva besleme ve n bytme

%
%2-4

II Havuzlarda yavru yetitiriciliinden bir yana kadar

%30-35

III Bir yandan iki yana kadar

%50-60

IV Damzlk balklar (3-6 ya)

%8-12

Tablo 15de grlen dnemlerden kuluka evinde larvalarn yemlenmesi gnde 8-12 defa
yaplmaldr. Yem balklara su yzeyine serpilerek verilmelidir. Larva besicilii dneminde
2000 adet larva iin yem gereksinimi ilk bir ay yaklak 1 kg, ikinci ay ise 2 kg olarak
hesaplanmaldr (Bohl 1982). Daha sonraki dnemlerden yavru yetitiriciliinde yemleme
skl gnde 3-4 defa, pazarlk balk besiciliinde ise gnde 2 defa olmaldr. Balklara
haftada bir gn yemleme yaplmamaldr (Ruhdel 1977).
Yemin Boyutu
Alabalklarn yemlenmesinde zel likle larva ve yavru dnemlerinde yemin boyutunun
balklarn az aklna uygunluu ok nemlidir. Bu konuya ilikin veriler Tablo 16de
gsterilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 16. Yavru balklarn byklklerine uygun yem boyutlar
Yavru yemi

Yavru arl

Yavru boyu

granl yada pelet ap,


mm
0,4-0,6

g/1000 adet

cm

100-200

2-3

0,6-0,8

200-500

3-4

0,8-1,2

500-1000

4-5

1,2-1,6

1000-2000

5-6

1,6-2,0

2000-4000

6-7

Yemleme ve Su Scakl
Alabalk besiciliinin btn evrelerinde su scaklnn etkisi yadsnamaz. nk su scakl
en bata suyun oksijen ynnden doymuluunu etkilemekle birlikte, ayn zamanda balklarn

metabolizma hzna da tesir etmektedir. Yavru yetitiriciliinin ilk haftalarndaki yemlemede,


su scaklnn etkisine ilikin zgn rnek Tablo 17de grlmektedir (Lindhorst-Emme
1990).
Tablo 17. Farkl su scaklklarnda yavrularn yemlenme sonular
Yemleme zaman
(n bytme)
2. Hafta

g/1000 adet yavru


9,5 oC
15 oC
250

400

3. Hafta

400

600

6. Hafta

600

1000

Hafta

900

1400

Tablo 17deki verilerin elde edilmesinde 4 m3 hacminde kanal tipi kvetlerde, yetitirme iin
ideal su scakl olan 15 oCda balangta 100.000 adet olan stok younluu, 5. haftadan
itibaren 60.000 adete indirgenmitir.
Yemleme Zaman
n bytmesi yaplm yavrularn ilkbahar yaz dneminde, parmak boyunda yavru balk
boyutuna kadar beslenmesinde, gnlk yemleme nleri aadaki gibi olmaldr.
1. Yemleme 07.00-08.000 saatlerinde
2. Yemleme 11.00-12.00 saatlerinde
3. Yemleme 14.00-15.00 sularnda
Sonbahar dneminde fingerling dnemine ulaan yavru balklar ise aada gsterilen
saatlerde gnde iki defa yemlenirler.
1. Yemleme 08.00-09.00
2. Yemleme 13.00-14.00
Yemleme (Besi) sresi
Alabalk yetitiriciliinde bir dier nemli konu yavru balklarn ne kadar sre beslenerek
pazara sunulabileceidir. Bu konu tamamen su ve yemleme koullaryla baln kaltmsal
kkenli byme performansna bal bir durum olanak kabul edilse de, Tablo 18de normal
koullarda gereklemesi olas besi sreleri verilmitir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 18. Sofralk balk besi sreleri

Stoklama boyu

Ortalama bireysel arlk

Cm

Yavru baln 300 g hasat


arlna ulama sresi

6-8

Ay
10-12

12-15

25

7-9

15-18

50

4-6

20-22

100

2-3

24-26

200

1-2

Yem Deerlendirme Oran


Balk yetitiriciliinin verimliliinin lt olarak birim balk retimi iin harcanan yem
miktar kullanlmaktadr. nk balk retiminde girdilerin byk ounluunu yavru, iilik
ve yem giderleri oluturmaktadr. Bu gider ierisinde de en byk paya yem sahiptir.
Belirli koullar altnda farkl kalitede 3 eit yemle yrtlen gkkua alabal besiciliine
ilikin veriler Tablo 19da grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 19. Farkl yemlerle besleme sonular
Havuz bykl (200 m2)

Kapasite 250 m3

Deney sresi

8 hafta (Eyll/Ekim)

Su scakl

11 oC

Havuza girite O2

8,5 mg/lt

Savakta O2

5 mg/lt

Deney havuzuna stok miktar 5000 adet gkkua alabal yavrusu


Yavru balklarn stoklama arl 105 g
Yemin fiyat
Yem
Canl arlk
Yem deerlendirme
tketimi art
oran
DM
kg
kg
FQ yada FCR
1.30 DM
650
580
1,12
1.45 DM

750

740

1,01

1.65 DM

725

685

1,05

Tablo 19da grlen veriler irdelendiinde birim balk retimi iin harcanan yem, yani yem
deerlendirme oran kadar, yemin fiatnnda ok nemli olduu anlalmaktadr.

Yemleme Oran
Alabalk retiminde baarl besiciliin temelini balklar canl arlklarnn %si olarak
doru oranda yemlemek oluturur. Yemleme orann saptamada stok miktar, su kalitesi ve
miktaryla birlikte, yetitirme ortamnda su deiimi gibi bir ok faktr dikkate alnabilir.
Fakat balklara gnlk olarak verilecek yem miktarn saptarken iki ana ilke unutulmamaldr.
Bu iki ilke (Igler 1990):
1- Balklarn yem alm su scaklna baldr.
2- Balklar bydke yem gereksinimi oransal olarak der.
Su scakl baz alnarak alabalk populasyonuna canl arlklarnn %si olarak gnlk
verilecek yem miktar Tablo 20den yararlanarak saptanr (Kieckhfer 1983).
Su scakl

Yemleme skl

Co
2 onin alt

Balklarn canl
arlnn %si olarak
yemleme oran
Yemleme yaplmaz

2-3

% 0,5

2 x haftalk

3-4

% 0,5

5 x haftalk

4-5

% 1,0

5 x haftalk

5-6

% 1,5

5 x haftalk

6-7

% 2,0

5 x haftalk

8-12

% 3,0

6 x haftalk

12-18

% 3-4

6 x haftalk

18 oCnin zeri

% 3 ve daha az

5 x haftalk

Gn
-

Alabalklarn beslenmesinde gnlk olarak verilecek yem miktarn tespit etmede, yine su
scaklnn esas alnd, fakat balklarn ortalama bireysel arlk ve boylarna gre
gruplandrld ve pratikte uygulanan yemleme oranlar Tablo 21de gsterilmitir (Igler
1990).
Su scakl

Stokun canl arlnn %si

oC
4

1,7 1,3

1,0 1,0 0,9 0,9 0,8 0,8

1,7 1,5

1,2 1,2 1,0 1,0 1,0 1,0

2,0 1,5

1,4 1,4 1,2 1,2 1,2 1,2

10

2,5 2,2

1,7 1,8 1,5 1,4 1,4 1,4

12

2,0 2,2

2,0 2,0 1,8 1,5 1,5 1,5

14

2,0 2,0

2,4 2,0 2,0 1,8 1,7 1,6

16

2,0 2,0
Balk adedi/kg
200-80
8040
Arlk, g/adet
3,8- 11-25
11
Boy, cm
7-10
1013

2,8 2,3 2,0 1,8 1,7 1,6


40- 25- 15- 10- 8-6 5
25 15 10 8
25- 38- 65- 90- 135- 180den fazla
38 65 90 135 180
13- 15- 18- 20- 23- 25in zeri
15 18 20 23 25

Alabalk Yemleme Yntemleri


En eski yemleme ekli olan elle yemleme halen kullanlan bir yntemdir. Bu yntemle
yemlemede, balklar zenle yava bir ekilde yemlenmeyi gerektirdii iin iilik giderini
artrr.
Alabalk yetitiriciliinde byk kapasiteli iletmelerde ve iilik cretinin yksek olduu
lkelerde yaygn olarak otomatik yemlikler kullanlmaktadr. Yem otomatlar ierisinde en
ok kullanlanlar, sarkal yemlikler, yryen band sistemi ile alan yemlikler ve hava
basnl yem otomatlardr (elikkale 1994).
Sarkal yemliklerde bir yem deposu, yemin dmesini ayarlayan bir mantar, mantara taklan
ve su ierisine uzayan bir ubuk bulunur. Balk havuzda yzerken ubua dokunduunda belli
miktar yem suya dklr. Bu sistemi balk 1-2 gnde renebilmektedir (Kieckhfer 1983).
Band sistemi yemliklerde, saat benzeri mekanizma yardmyla yryen band zerine yem
konur. Band ilerledike yada dndke bandn yanlarndan suya yem dklr. Bu bandlar
alar saatlerin belirli zamana ayarlanarak kurulmasna benzer ekilde alrlar ve belirli
zaman aralklaryla yavru yada zel likle larva yetitirme kanallarna dzenli bir ekilde yem
brakrlar (Bohl 1982). Hava basnl yemliklerde, yem deposu havuz kenarndaki plastik bir
boru zerine yerletirilmitir. Yem deposu boru iine yem dklecek ekilde boruya baldr.
Bir kompresr yardmyla borunun, bir kenarndan belli srelerde hava baslr ve boru iine
dklm olan yem havuza fkrtlr. Her havuz bana yerletirilen bu sisteme merkezden
otomatik olarak kumanda edilir (Lindhorst-Emme 1990).
ALABALIKLARIN TAINMASI
Alabalklarn yavru ve sofralk boyutlarnda canl olarak tama kaplarna konulmazdan nce
uyulmas gereken ilkeler aada 4 madde halinde belirtilebilir.

1- Alabalklarn havuzlardan hasat sonrasnda ar stresli olduklar bilinmeli,


2- Balklarn solungalar temiz olmal,
3- Balklara havuzun taban yapsnn kokusu sinmi olabilir. zellikle havuzlarda bulunan
alg, amur ve balk vd. leri direkt olarak baln etini etkiler.
4- Balklarn sindirim sistemi bo olmaldr. nk tama srasndaki stresin etkisiyle
balklarn barsak ieriinin tama suyuna boaltlmasyla oluacak bulanklk tamada byk
sorunlar yaratr (Lindhorst-Emme 1990).
Alabalklarn tama srecinde en byk gereksinimleri oksijendir. Fakat dier taraftan suyun
oksijen ieriinin su scaklna gre deiken olduu bilinen bir olgudur. Farkl su
scaklklarnda oksijen doymuluu ve alabalklarn belirli srete tkettikleri oksijen Tablo
22de zetlenmitir (Koch et.al. 1976).

Su scakl
5 oC

Oksijen doymuluu
12,74 mg. O2/lt

10 oC

11,25 mg. O2/lt

15 oC

10,07 mg. O2/lt

20 oC

9,10 mg. O2/lt

25 oC

8,27 mg. O2/lt

30 oC
7,52 mg. O2/lt
Toplam 1 kg arlkta alabaln 1 saatte tkettii oksijen miktar
10 oC su scaklnda 100 cm3
25 oC su scaklnda 250 cm3
Alabalklarn canl olarak tamas aamasnda tama gerelerindeki balklarn oksijen
gereksinimleri, oksijen tplerinden yararlanarak tama suyuna oksijen verilerek karlanr.
Piyasada satlan oksijen tplerinin zel likleri Tablo 23de gsterilmitir (Lindhorst-Emme
1990).
Tablo 23. Farkl kapasitede oksijen tplerinin nitelikleri
2

0,4

100 bar

100 bar

10

15

200 bar

20

35

200 bar

50

70

10

200 bar

Alabalklarn farkl byklk dnemlerinde tanmalarnda belirli srede gereksinim duyulan


oksijen miktarlar Tablo 24de grlmektedir (Lindhorst-Emme 1990).

Larva

Kg
10

20

Yavru balk

20

30

Sofralk balk

25

35

Alabalklarn canl olarak tanmalar ncesi havuz yada yavru yetitirme kanal veya
tanklarndan yakalanmalarnda ve tama kaplarna stoklanmalarnda yararlanlan kepelerde
kullanlan a materyalin iplik kalnl ve a gz aklklar Tablo 25de gsterildii gibi
olmaldr (Lindhorst-Emme 1990).
Balk Bykl

plik Kalnl

A Gz Akl

cm
Kk yavru
9-12
13-18
20-24
25'den byk

nm
20/15
20/18
20/18
20/21
20/24

mm
6
8
11
15
19

Yavru Balklarn Tanmas


Alabalk yavrular zel likle kk dnemlerinde plastik torbalarda oksijen ilave edilerek
tanrlar. Plastik torbalar 50 cm genilik ve 1.20 m ykseklik boyutlarnda dayankl
materyalden retilmi olmaldr. Plastik torbalarn 1/3ne temiz, souk su konur; 2/3ne ise
saf, gaz formunda oksijen doldurulur. Bu torbalarla 10-15 lt su ierisinde, 4-6 hafta
yemlenmi 1000 adedi 400-700 g olan 2000-3000 adet yavru emniyetli bir ekilde tanabilir.
Fakat yavrularn tanma ortamnn su scaklnn, bulunduklar havuz suyu scakl ile ayn
olmas zorunludur. Dayankl plastikten retilen torbalarla 15-20 lt su hacminde 12-15 cm
boyda olan 100 adet, toplam 2,5-3 kg yavru baln tanmas mmkndr (Lindhorst-Emme
1990).
Alabalk yavrular oksijen ynnden zenginletirilmi tama kaplarnda (tanklarnda) da
tanabilir. Bu tip tamada 30-40 lt su hacminde 8000-10.000 adet yem alma yeteneinde
yavru tanmas mmkndr. Bu yavrularn 1000 adedi toplam 120-160 g arlktadr. Ayn
koullarda 3-4 hafta yemlenmi 1000 adedi 400-700 g arlkta olanlarn ise 4000-5000 adedi
tanabilir. Alabalk yavrularnn yukarda belirtilen arlkta olanlar iin bu koullar altnda
tanma sresi 1-2 saattir. Daha uzun sreli tamalarda tanacak yavru balk miktar %10-20
orannda azaltlmaldr. Tama tanklarnn kapasitesi 100 lt olduunda, 10-12 kg n
bytmesi yaplm yavru veya 15-20 kg parmak byklnde balk (Fingerling) tanabilir.

Sofralk Balklarn Tanmas


Sofralk alabalklar plastik torbalarda 15-20 lt su hacminde 250 g bireysel arlkta 20 adet,
yani toplam 5 kg arla kadar tanabilir.
Sofralk alabalklarn tanklarda tanmasnda 100 lt su hacminde 20-25 kg stok miktar esas
alnr. Daha fazla miktarda pazarlk balk tamada ise kasalarna tank monte edilen kamyon,
kamyonet ve ar vastalardan yararlanr. Bu aralarla tamada arata bulunan oksijen
tplerinden tama tanklarna dzenli bir ekilde oksijen verilir. Bu tip endstriyel ekilde
pazara alabalk sunmada 500 lt suda 75 kg yada 100 lt su iinde 150 kg alabalk tanr.
Belirtilen kapasitede tanklardan aralarn eki gcne gre bir adet yada birden fazla tank
konabilir.
Tam donanmla tanklarn monte edildii ar vastalarla oksijen miktarna bal olarak 4000
km yada daha fazla uzaklklara 50-60 saat srede sorunsuz olarak mutfaklk alabalk
tayabilmek olasdr (Lindhorst-Emme 1990). ekici gleri 1,5 ton ile 32 ton arasnda
deien tama vastalar ile pazarlk balk tanabildii gibi kk yavrular (larva) ve
byke yavrular (Fingerling) da tamak olanak ierisindedir. Fakat 500 ltde 75 kg, 1000
ltde 150 kg, olarak belirtilen sofralk alabalk miktarlarn, larvalar iin 2/3 ve parmak
byklnde yavrularda ise 1/3 orannda azaltmak gereklidir. Ayrca bu miktarlarda
balklarn kondisyonu, tama sresi ve su scaklna bal olarak deiiklik yapmak
gerekebilecei de unutulmamaldr.
Alabalk Yumurtalarnn Tanmas
Gkkua alabalnn yetitiriciliin dnya genelinde yaylmasnda, dllenmi
yumurtalarnn uygun koullarda sorunsuz bir ekilde ktalararasnda kolayca tanabilmesinin
nemi yadsnamaz. Gkkua alabalnn yumurtalarnn dllenmesinden sonra 24-36 saat
ierisinde daha ok ksa mesafelerde iletmeler aras tand bilinmektedir. Bu srede
yumurtalar henz duyarl dneme ulamamlardr. Fakat gkkua alabal yumurtalar en
emin bir ekilde gz lekesi olutuktan sonra en uzak mesafelere dahi tanabilmektedir. nk
gkkua alabalnn dllenmi yumurtalar gz lekeli dnemde mekanik darbelere,
sarsntlara ve elden geirme, saym, tartm, lm vd. ilemlere kar olduka dayankl
konuma ulamlardr. Alabalk yumurtalarnn saymnda, rnein zerinde yumurtann
yerlemesine uygun ukurluklar olan saym plakalarndan yararlanlmaktadr. Bu plakalarn
kapasitesi 200 adet yumurtadr.
Fakat pratikte yumurtalarn saymnda en ok volmetrik yntem kullanlmaktadr. Bu
yntemde damzlk balklarn yalarna gre belirli adet yumurtasnn tard su hacmi temel
olmaktadr. Bu duruma ilikin olarak yumurta byklne bal olarak tarlan su
miktarlar, damzlklarn ya da dikkate alnarak Tablo 25de gsterilmitir (Lindhorst-Emme
1990).

1000

55-75

1000

75-80

1000

80-90

1000

85-95

Alabalk yumurtalarnn miktar saptandktan sonra tanmak iin styropor kasetlere


yerletirilir. Styropor kasetlerin 6 yada 10 adedi bir kutu yada sanda yerletirilir. Paketin en
altna su emici materyal bulunan bir kaset yerletirilir. Yumurta kasetlerinin en stndeki
kasete de yumurtalara nemli ortam salamak ynnden buz paralar konulur. Gz lekeli
yumurtalarn en son tanabilecei sre 260 gn derecedir. Eer yumurtalar bu dnemden
sonra tanrsa, yumurtalardan larvalar tanma esnasnda kabilir ve yksek oranl kayplarla
karlalr. Yumurtalarn kutulara yerletirilmesinde l silindirlerinden yararlanarak her
defasnda 5000 adet yumurta llr. Yumurta tanan kutularn kapasiteleri 100.000-150.000
adet arasndadr. Yumurta tama kutular zerine DKKAT, sarsmaynz, canl alabalk
yumurtas, donmadan koruyunuz gibi uyarc yazlar bulunan, 30x40 cm boyutlarnda krmz
renkli bir etiket yaptrlmaldr. Ayrca yumurta satn alan alabalk reticileri, yumurta
reten alabalk retim iletmelerinden yumurtalarnn salkl olduuna ve bulac hastalk
tamadna ilikin salk sertifikas istemeyi unutmamaldrlar.
KAYNAKLAR
Atay, D. (1980). Alabalk retim Teknii. Babakanlk Basmevi. 171 s. ANKARA.
Atay, D. (1987). su Balklar ve retim Teknii A.. Ziraat Fakltesi. Yayn No: 1035,
467 s. ANKARA
Atay, D. (1994). Deniz Balklar ve retim Teknii A.. Ziraat Fakltesi. Yayn No: 1352.
316 s. ANKARA.
Atay, D. (1995). Balk retim Tesisleri ve Planlamas. A..Ziraat Fakltesi. Yayn No:
1415, 247 s. ANKARA.
Baran, . (1977). Gkkua Alas-Salmo Gairdneri rideusun (Richardson, 1836). iftelerSakaryaba Balk retim ve Aratrma stasyonunda Adaptasyon Olanaklar. A.. Veteriner
Fakltesi Dergisi. Cilt: XXIV, No: 1, s. 99-126.
Baur, W. und Rapp, J. (1988). Gesunde Fische. Verlag Paul Parey. 238 s. Hamburg und
Berlin.
Beveridge, M. (1987). Cage aquaculture. Fishing News Books, 351 p. OXFORD.
Bohl, M. (1982). Zucht und Produktion von Ssswasserfischen. DLG-Verlag. 336 s.
Frankfurt (Main).
Brown, E.E. and Gratzek, J.B. (1980). Fish Farming Handbook. Avi Publising Company,
Inc. 391 p. Westport, Connecticut.
Bruno, D.W. and Poppe, T.T. (1996). A Colour Atlas of Salmonid Diseases. Academic
Press. 194 p. LONDON.
elikkale, M.S. (1994). su Balklar ve Yetitiricilii. Cilt, I. K.T.. Srmene Deniz

Bilimleri Fakltesi. Yayn No: 2. 419 s. TRABZON.


Ekingen, G. (1975). Alabalk ve Som Bal Kltr. Frat niversitesi Veteriner Fakltesi.
Yayn no: 3. 173 s. ANKARA.
Emre, Y., ve Krm, V. (1998). Havuz ve Kafeslerde Alabalk Yetitiricilii Teknikleri.
Minpa Matbaaclk Tic. Litd. ti. 232 s. ANKARA.
Erenin, Z. (1977). Kltr Balkl. A..Z. Veteriner Fakltesi Yayn No: 330 133 s.
ANKARA.
Greenberg, D.B. (1969). Forellenzucht. Verlag Paul Parey. 134 s. Hamburg und Berlin.
Igler, K. (1990). Forellen-Zucht. Leopold Stocker Verlag. 127 s. Graz-Stuttgart.
Kieckhfer, H. (1983). Fischzucht in Gehegen. Verlag Paul Parey. 75 s. Hamburg und
Berlin.
Koch, W., Bank, O. und Gnter, J. (1976). Fischzucht. Verlag Paul Parey. 262 s. Hamburg
und Berlin.
Leitritz, E. (1974). Die Praxis der Forellenzucht. Verlag Paul Parey. 122 s. Hamburg und
Berlin.
Lindhorst-Emme, W. (1990). Forellenzucht. Verlag Paul Parey. 157 s. Hamburg und Berlin.
zdemir, N. (1994). Tatl ve Tuzlu Sularda Alabalk retimi. Frat niversitesi. Yayn No:
35. 219 s. ELAZI.
Ruhdel, H.-J. (1977). Leitfaden Fr Forellenftterung. Fuko-Kraft Futter Fabrik. 74 s. Ulm.
(Donau).
Schlotfeldt, H.J. and Alderman, D.J. (1995). What Should I Do? A Practical Guide for The
Fresh Water Fish Farmer. Supplement of Bulletin of EAFP 15 (4), 60 p.
Steffens, W. (1981). Moderne Fischwirtschaft. Verlag J. Neumann-Neudamm. 375 s.
Melsungen. Berlin. Basel. Wien.
Vollmann-Schipper, F. (1975). Transport lebender Fische. Verlag Paul Parey. 102 s.
Hamburg und Berlin.
Wiesner, E.R. (1968). Die Betriebsfhrung in der Forellenzucht. Verlag Paul Parey 183 s.
Hamburg und Berlin.
Son Gncelleme: 14.1.2009