Anda di halaman 1dari 29

BAB 7

KEADILAN ASASI

OBJEKTIF BAB
Selepas mengikuti bab ini, anda seharusnya boleh:
1. Memahami dengan jelas konsep keadilan asasi.
2. Menjelaskan perkembangan penggunaan prinsip keadilan
asasi.
3. Menyenaraikan prinsip-prinsip asas keadilan asasi.
4. Mengenal pasti sama ada sesuatu perbicaraan dikendalikan
secara adil.
5. Mencadangkan sama ada seseorang yang diadili perlu diberi
hak untuk didengar.
6. Membincangkan kesan tindakan pentadbir jika kaedah ini
tidak dipatuhi.
7.1

PENGENALAN

Secara umumnya Prinsip Keadilan Asasi ini adalah merupakan taraf


minimum berkaitan dengan membuat keputusan adil yang
dikenakan ke atas mana-mana orang atau badan yang ada tugas
untuk bertindak secara kehakiman.
Kaedah ini pada asalnya digunakan ke atas mahkamah-mahkamah
keadilan yang dikendalikan oleh hakim-hakim untuk membuat
keputusan tetapi kemudiannya ia telah digunakan keatas mana-mana
orang atau badan yang diberi kuasa separa kehakiman untuk
membuat keputusan yang boleh menjejaskan hak atau kepentingan
individu tertentu (De Smith, 1986).
Melihat kepada senario sekarang, negara-negara yang mengamalkan
dasar pentadbiran demokratik moden, termasuklah Malaysia sendiri
banyak melibatkan diri dalam kegiatan sosio-ekonomi rakyatnya.
Penglibatan ini menyebabkan bertambahnya fungsi dan kuasa
kerajaan dari masa ke semasa. Kuasa yang terlalu luas boleh
menyebabkan berlakunya salah guna kuasa atau ultra virus kuasa
101

yang diberi. Maka sangat penting untuk kita memastikan agar


perkara di atas tidak berlaku. Oleh kerana itu Keadilan Asasi atau
prinsip keadilan semulajadi diperkenalkan bagi memastikan agar
pihak pentadbiran bertindak dengan betul dan menjamin agar hak
atau harta individu tidak terjejas.
Apakah yang menjadi asas kepada prinsip Keadilan Asasi? Secara
umumnya menurut Lord Esher MR dalam kes Voinet lwn Barret
(1885) 5 LJQB 39, Keadilan Asasi atau keadilan semulajadi ini
bermaksud perasaan semulajadi dalam menentukan apa yang betul
dan salah.
Di dalam Undang-undang Pentadbiran, terdapat dua peraturan asas
yang membawa kepada prosedur yang adil iaitu
(i)
(ii)
7.2

Orang yang terjejas haknya ada hak untuk di dengar


(audi alterem partem); dan
Orang yang membuat keputusan mestilah tidak bias
atau pilih kasih (nemo judex in causa sua).

PERKEMBANGAN
PENGGUNAAN
KEADILAN ASASI SECARA UMUM

PRINSIP

Sebelum kita mengkaji dengan lebih terperinci lagi tentang prinsipprinsip asas Keadilan Asasi, terdapat satu soalan yang perlu dijawab
iaitu bilakah prinsip Keadilan Asasi ini perlu dipatuhi, adakah
pentadbir wajib mematuhinya sebelum sebarang tindakan atau
keputusan diambil ke atas seseorang?
Ada akta yang memperuntukkan supaya hak untuk didengar
diberikan sebelum sebarang tindakan diambil. Sebagai contoh,
Perkara
135
(2)
Perlembagaan
Persekutuan
Malaysia
memperuntukkan bahawa:
Tiada ahli dari mana-mana perkhidmatan yang
disebut di bawah perenggan (b) hingga(h) Perkara
132(1) boleh dibuang atau diturunkan pangkat tanpa
diberi peluang yang munasabah untuk didengar.
Seksyen 6(1) Akta Perhubungan Industri juga memberi kuasa
kepada Menteri untuk membatalkan lesen yang diberi kepada
pembuat atau pengeluar tetapi sebelum berbuat demikian seksyen
tersebut memperuntukkan bahawa:
102

Menteri hendaklah memanggil pembuat atau


pengeluar berkenaan dan pengeluar hendaklah
memberi sebab dalam tempoh tertentu mengapa
lesennya tidak boleh dibatalkan.
Walau bagaimanapun, kebanyakan statut atau akta tidak memberi
peruntukan sama ada pendengaran boleh diberikan sebelum
sebarang tindakan atau keputusan di ambil. Terpulanglah kepada
mahkamah untuk menentukan sama ada konsep keadilan asasi boleh
diberikan atau tidak.
Menurut M.P Jain (1997) setiap kes hendaklah dilihat berdasarkan
meritnya sendiri memandangkan tidak ada mana-mana formula
yang boleh digunakan untuk menentukan pemakaian kaedah ini
dalam setiap keadaan. Oleh itu, ianya terpulang kepada mahkamah
untuk menentukan sama ada sesiapa yang merasakan dirinya
teraniaya dan terjejas oleh tindakan pentadbiran berhak terhadap
Keadilan Asasi atau tidak.
Di England, pada awalnya Keadilan Asasi hanya akan terpakai jika
pentadbir melaksanakan kuasa separa kehakiman. Mahkamah
kemudiannya telah mengembangkan skop dan konsep separa
kehakiman dengan mempelbagaikan fungsi dalam pentadbiran
sebagai tindakan separa kehakiman bagi membolehkan pemakaian
Keadilan Asasi diperluaskan kepada pihak-pihak yang terjejas hak
mereka.
Seterusnya mahkamah memperkenalkan konsep keadilan (fairness)
atau prosedur adil (fair procedure) dalam perbicaraan atau prosiding
pentadbiran bagi memudahkan lagi penerimaan pemakaian prinsip
Keadilan Asasi tanpa perlu membezakan tindakan pentadbir sama
ada mereka bertindak atas kuasa pentadbiran (administrative) atau
atas kuasa separa kehakiman (quasi judicial) seperti sebelumnya.
Pemakaian konsep ini telah dapat memperluaskan penggunaan
prinsip Keadilan Asasi terhadap pihak-pihak yang terjejas hak
mereka akibat dari pelbagai jenis tindakan pentadbiran.
Ada ahli ilmuan undang-undang yang mempersoalkan tentang
pemakaian konsep diatas. Antara persoalan yang ditimbulkan,
bilakah konsep Keadilan Asasi (natural justice) akan digunakan oleh
mahkammah dan bila pula konsep keadilan (fairness) akan
digunakan? Persoalan ini agak sukar dijawab memandangkan
103

jawapan yang pasti masih belum dapat ditentukan. Walau


bagaimanapun, ada pandangan yang mengatakan bahawa keadilan
(fairness) tidak sama dengan Prinsip Keadilan Asasi (natural justice)
walaupun keduanya ada persamaan. Dalam kes-kes keadilan,
tanggungjawab yang dituntut adalah kurang jika dibandingkan
dengan tuntutan atau kehendak dibawah Keadilan Asasi. Kedua-dua
konsep ini tidak perlu disamakan bagi memastikan sesiapa yang
melaksanakan fungsi separa kehakiman memenuhi ukuran yang
lebih tinggi jika dibandingkan dengan fungsi pentadbiran. Sekiranya
disamakan, tribunal yang melaksanakan fungsi separa kehakiman
perlu memenuhi hanya tahap (standard) keadilan dan ini akan
melenyapkan perlindungan yang diberikan oleh Prinsip Keadilan
Asasi. Walaupun begitu ada juga pendapat yang menyatakan bahawa
penggunaan konsep keadilan memberi kebaikan kerana ia bersifat
fleksibel.
SOALAN DALAM TEKS 7.1
1. Nyatakan dua peraturan asas yang membawa
kepada prosedur adil dalam Keadilan Asasi.
2. Apakah peruntukan yang terkandung dalam
Perkara 135(2) Perlembagaan Malaysia.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
Perkembangan dan pemakaian Prinsip Keadilan Asasi dapat dilihat
dengan lebih jelas lagi apabila kita merujuk kepada rentetan
keputusan-keputusan yang dibuat oleh hakim-hakim dalam
beberapa kes utama di Britain dan juga di Malaysia. Perbincangan ini
di mulai dengan merujuk kepada keputusan-keputusan yang dibuat
oleh hakim-hakim di Britain.
1.

Pemakaian Konsep Keadilan Asasi di England

Pada mulanya mahkamah di England telah mengambil sikap yang


liberal terhadap pemakaian Keadilan Asasi. Prinsip serta kaedah
berkaitan perbicaraan amat luas, iaitu sesiapa sahaja yang

104

mempunyai tugas untuk membuat keputusan mestilah bertindak


menurut prinsip yang terdapat dalam Keadilan Asasi. Keadaan ini
digambarkan didalam dua kes berikut:
Di dalam kes Cooper lwn Wandworth Board of Works (1863) 14
C.B.N.S 180, statut yang berkaitan telah mewajibkan seseorang yang
ingin mendirikan rumah di London supaya memberikan notis
kepada pihak berkuasa tempatan dalam tempoh tujuh hari sebelum
mendirikan rumah tersebut. Pihak penguasa tempatan telah
merobohkan rumah Cooper kerana Cooper telah mendirikan
rumah tanpa memberikan notis seperti yang telah diperuntukkan
dalam statut. Tindakan untuk merobohkan diambil tanpa
memberikan Cooper hak untuk didengar. Hakim menyatakan
bahawa pihak berkuasa tempatan dalam kes ini melaksanakan kuasa
kehakiman, kuasa tersebut lebih terdedah kepada penyalahgunaan
kuasa, oleh itu hak untuk didengar perlu diberikan. Mahkamah
seterusnya mengatakan hak untuk didengar perlulah diberikan
sekiranya pihak berkuasa melaksanakan kuasa yang melibatkan
harta seseorang, sebelum sebarang tindakan diambil.
Dalam kes Board of Education lwn Rice (1911) AC 179 pula, Lord
Loreburn telah memberikan skop yang luas terhadap konsep
perbicaraan dengan menyatakan
Tugas untuk membuat keputusan (duty of deciding)
berkaitan pelbagai persoalan telah diberikan kepada
pegawai-pegawai kerajaan atau mana-mana jabatan
kerajaan; Kebanyakan persoalan ini diselesaikan
melalui budibicara (discretion) yang tidak melibatkan
undang-undang
dan
kadang-kadang
pegawai
berkenaan perlu memastikan fakta dan undangundang atau undang-undang sahaja. Dalam keadaan
ini, orang yang membuat keputusan hendaklah
bertindak dengan suci hati serta mendengar dengan
adil dari kedua-dua belah pihak dan inilah tugas yang
perlu ada pada setiap orang yang membuat
keputusan.
Kemudiannya pandangan mahkamah di England telah berubah
kepada pandangan yang sempit (narrow and restrictive approach)
terhadap pemakaian Keadilan Asasi dalam tindakan pentadbiran.
Perubahan ini jelas digambarkan dalam kes berikutnya iaitu
105

Dalam kes Nakkuda Ali lwn Jayaratne (1951) A.C 66, pengawal lesen
telah diberikan kuasa untuk membatalkan lesen sekiranya beliau
ada sebab yang munasabah untuk mempercayai bahawa penjual
tersebut tidak layak untuk menjadi penjual. Lesen perayu dalam kes
ini telah dibatalkan tanpa diberikan peluang perbicaraan. Majlis
Privy telah membenarkan pembatalan lesen tersebut dengan
menyatakan bahawa untuk mendapatkan lesen bukanya hak
seseorang tetapi merupakan satu pemberian (privilege) oleh itu hak
untuk didengar adalah tidak perlu kerana ia tidak menjejaskan hak
sesiapa. Seterusnya Majlis Privy merujuk kepada statut dan
mendapati tiada tiada prosedur berkenaan perbicaraan
diperuntukkan dan berpendapat keputusan yang dibuat tidak
berbentuk separa kehakiman dan sekiranya pihak berkuasa
menjalankan fungsi yang memerlukan tindakan kehakiman, barulah
hak didengar diberikan.
Dalam kes Queen Metropolitan Police Commissioner, ex parte Parker
(1953) 1 W.L.R 1150, Pesuruhjaya Polis boleh batalkan lesen jika
beliau berpuashati bahawa pelesen tidak sesuai untuk memegang
atau diberi lesen tersebut. Di sini lesen seorang pemandu teksi telah
dibatalkan. Mahkamah memutuskan bahawa Pesuruhjaya telah
menjalankan tugasnya sebagai pihak berkuasa disiplin, dalam hal
berkaitan disiplin perbicaraan tidak diperlukan.
Pandangan sempit mahkamah di England tentang pemakaian Prinsip
keadilan Asasi telah berubah dalam tahun 1963 setelah keputusan
dibuat oleh House of Lords dalam kes Ridge lwn Baldwin (1964) A.C.
40 kerana mahkamah telah kembali kepada sikap yang liberal dan
terbuka dalam pemakaian Keadilan Asasi. Mahkamah tidak lagi
membahagikan kuasa pentadbiran kepada separa kehakiman atau
pentadbiran (administrative) bagi menentukan pemakaian Keadilan
Asasi. Ujian yang digunakan ialah apabila hak seseorang terjejas,
pentadbir perlu bertindak secara kehakiman.
Dalam kes ini tertuduh bersubahat dalam rasuah tetapi telah
dibebaskan. Pihak Jawatankuasa telah memecat tertuduh tanpa
memberi notis atau peluang perbicaraan. House of Lords telah
memutuskan bahawa tertuduh hendaklah diberikan notos tentang
tuduhan dan diberikan peluang untuk membela diri. Walaupun
statut tidak memperuntukkan hak untuk didengar, kekosongan ini
di isi dengan konsep Keadilan Asasi.

106

Lord Reid dalam kes ini mengatakan, walaupun konsep Keadilan


Asasi agak kabur, tetapi ia tidak boleh dijadikan alasan untuk tidak
mengguna pakainya kerana mahkamah-mahkamah terdahulu pernah
memberikan hak ini kepada pihak-pihak yang terjejas haknya.
Kes Ridge memberi prinsip asas iaitu apabila pihak pentadbiran
menjalankan kuasa membuat keputusan yang melibatkan hak
seseorang individu, konsep Keadilan Asasi perlu diambil kira oleh
orang yang membuat keputusan tersebut.
Walau bagaimanapun, selepas kes Ridge, masih terdapat mahkamah
yang tidak mengikut prinsip asas yang diputuskan dalam kes Ridge.
Sebagai contoh kes Vidyodaya University lwn Linus Silva (1964) 3
All E.R 865. Dalam kes ini seorang Profesor universiti telah dipecat
tanpa diberi hak untuk didengar atas alasan tidak berkeupayaan lagi
untuk mengajar. Majlis Privy memutuskan oleh kerana kes tersebut
merupakan perhubungan antara majikan dan pekerja, maka hak
untuk didengar tidak perlu diberikan.Kes ini diputuskan dengan
menggunakan prinsip Common Law berkaitan dengan hubungan
antara majikan dan pekerja dan penerimaan prinsip Common Law
yang diputuskan dalam kes Ridge telah diketepikan. Kes De Silva ini
telah dikritik dan selepas itu mahkamah telah kembali kepada sikap
liberal dalam usaha memperluaskan pemakaian konsep Keadilan
Asasi.
Sebagai contoh dalam kes berikut telah menunjukkan sikap
mahkamah yang lebih terbuka dan liberal dalam membuat
keputusan:
Dalam kes Durayappah lwn Fernando (1967) 2 A.C 337 ini,
pembubaran majlis Perbandaran oleh menteri juga dikatakan
tindakan separa kehakiman. Dalam kes ini walaupun statut tidak
memperuntukkan secara jelas pihak-pihak yang perlu didengar,
keadilan Common Law akan mengisi kekosongan dalam peruntukan
tersebut.
Mahkamah di England terus memperluaskan lagi pemakaian konsep
separa kehakiman juga Keadilan Asasi di dalam tindakan
pentadbiran. Kebanyakan fungsi atau tindakan yang dikategorikan
sebagai pentadbiran (administrative) yang menolak prinsip Keadilan
Asasi kini telah dikategorikan sebagai separa kehakiman bagi
membolehkan prinsip Keadilan Asasi digunakan.
107

Sebagai contoh, dalam kes Malloch lwn Aberdeen Corporation (1971)


2 All E.R 1278 House of Lords telah memutuskan bahawa dalam kes
pemecatan pekerja pihak berkuasa awam, keadilan asasi terpakai.
Dalam kes ini Malloch telah ditamatkan perkhidmatannya kerana
gagal mematuhi peraturan yang ditetapkan oleh kementerian.
Pemecatan ini telah dilakukan tanpa perbicaraan. Lord Wilberforce
telah menekankan bahawa hak untuk didengar perlulah diketepikan
jika kes merupakan perhubungan antara majikan dan pekerja yang
tulin iaitu kes-kes yang tidak melibatkan perkhidmatan awam atau
tidak disokong oleh statut, tidak dalam bentuk perkhidmatan atau
status yang tidak dilindungi oleh statut. Beliau selanjutnya
mengatakan, jika mana-mana perkara ini wujud, maka acara
keadilan asasi perlulah dipatuhi.
Seterusnya kini, mahkamah di England telah menggunakan konsep
yang baru dalam pemakaian Keadilan Asasi, iaitu prinsip keadilan
(fairness). Mengikut konsep terbaru ini, semua jenis kuasa
pentadbiran tidak kira sama ada kuasa separa kehakiman atau tidak,
pentadbir dikehendaki untuk bertindak secara adil. Pandangan
terbaru ini telah memperluaskan lagi konsep asas keadilan asasi iaitu
hak untuk didengar. Mahkamah mula menekankan prinsip
keadilan(fairness) daripada prinsip Keadilan Asasi (natural justice).
Prinsip keadilan ini telah dimulakan dalam kes Re H (K) An
Infant (1967) 1 All E.R 226. Dalam kes ini seorang bangsa Pakistan
ingin membawa anaknya masuk ke England. Beliau telah
memberitahu pihak Imigresen bahawa anaknya berumur 15
tahun. Walau bagaimana pun pihak Imigresen tidak menerima
keterangan tersebut dan tidak membenarkan anaknya memasuki
England. Mahkamah memutuskan, walaupun pihak Imigresen tidak
bertindak dalam kuasa separa kehakiman, mereka mestilah
memberikan peluang kepada pihak yang terlibat untuk
membuktikan bahawa anaknya berumur di bawah 16 tahun. Ini
adalah kerana pihak Imigresen dikehendaki untuk bertindak secara
adil.
Menurut Lord Parker
Good administration and an honest or bona fide
decision must..require not merely impartially, nor
merely bringing ones mind to bear on the problem, but
of acting fairly; and to the limited extent that the
circumstances of any particular case allow, and within
108

the legislative framework under which the administrator


is working, only to that limited extent do the so called
riles of natural justice apply, which in a case such as this
is merely a duty to act fairly.
dan

If there is no duty to act judicially then there is no duty


even to be fair.

Dalam kes Re Pergamon Press Ltd. (1970) 3 All E.R 535, satu arahan
telah dikeluarkan untuk menyiasat keadaan Pergamon Press Ltd.
Sebuah syarikat awam. Persoalan yang timbul ialah; adakah badan
siasatan mesti mematuhi acara dalam keadilan asasi semasa
menyiasat? Mahkamah memutuskan bahawa siasatan yang dibuat
tidak melibatkan fungsi separa kehakiman kerana tiada sebarang
keputusan dibuat,jadi konsep keadilan asasi tidak perlu dipatuhi.
Bagaimanapun laporan siasatan mereka mungkin akan memberi
kesan yang serius seperti menjatuhkan reputasi, karier seseorang dan
membawa kepada tindakan kehakiman. Maka di sini badan
penyiasat yang terlibat mestilah bertindak secara adil(fairly).
Seterusnya pandangan mahkamah menjadi lebih liberal dalam aspek
pemberian hak untuk didengar sekiranya ia boleh menjejaskan
tanggapan asal atau legitimate expectation seseorang individu.
Tanggapan atau expectation adalah bersandarkan cakapan yang
jelas, atau amalan kebiasaan yang wujud dan diharap akan
berterusan ataupun sekadar akujanji (undertakings) oleh atau bagi
mewakili pihak berkuasa awam yang mempunyai kuasa untuk
membuat keputusan.
Kes yang memperkenalkan doktrin legitimate expectation ialah
Schmidt lwn Secretary of State for Home Affairs (1969) 2 W.L R 337.
Dalam kes ini Mahkamah rayuan menegaskan mana-mana rakyat
asing yang telah tamat permit untuk tinggal di England tidak
mempunyai hak untuk didengar sekiranya permit mereka gagal
disambung memandangkan mereka tiada legitimate expectation
untuk tinggal lebih lama sekiranya permit telah tamat Tetapi
sekiranya permit yang dimiliki belum habis tempoh tetapi telah
dibatalkan, individu tersebut perlu diberi hak untuk didengar kerana
tindakan tersebut telah menjejaskan tanggapan asal atau legitimate
expectation seseorang individu yang beranggapan bahawa mereka
dibenarkan tinggal sehingga permit tamat.
109

Dalam kes Re Liverpool taxi Owners Association (1972) 2 All E.R


589, Perbadanan Perbandaran telah diberi kuasa untuk menetapkan
jumlah lesen teksi yang dikeluarkan. Mereka boleh menambah atau
mengurangkan jumlah lesen-lesen tersebut. Lord Denning
memutuskan apabila mempertimbangkan lesen-lesen, ia hendaklah
dibuat secara adil dan mereka hendaklah bersedia untuk didengar,
bukan dari seorang pemohon sahaja, tetapi juga dari orang lain yang
berkepentingan dengan permohonan tersebut atau lain-lain
organisasi atau badan-badan yang terjejas hak mereka. Walaupun
Perbadanan hanya bertindak secara pentadbiran, ianya hendaklah
dilakukan secara adil.
SOALAN DALAM TEKS 7.2
1. Apakah maksud legitimate expectation?
2. Sebutkan nama kes di England yang
memperkenalkan konsep legitimate expectation.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
2.

Pemakaian Konsep Keadilan Asasi di Malaysia

Mahkamah-mahkamah di Malaysia juga menerima pemakaian


kaedah Keadilan Asasi secara liberal. Sebagai contoh di dalam kes
Wong Kwai lwn President Town Council, Johore Bahru (1970) 2 MLJ
164 mahkamah telah memutuskan bahawa sebelum satu arahan
merobohkan rumah dikeluarkan, kaedah audi alteram partem perlu
dipatuhi. Syed Othman J menyatakan
There are many authorities which require a tribunal
which is given a discretionary power as in this case, to
exercise that poper judicially. This means that before the
tribunal can make a decision, the rule of audi alteram
partem must be observed. The principles underlying this
rule provide minimum safeguards for justice. If the
tribunal fails to observe them a decision loses its judicial
character.

110

Dalam kes Sim Yan Hoo lwn Matu & Daro District Council (1967) 1
MLJ 71, pemohon adalah penjual barang-barang runcit dengan
menggunakan bot di sepanjang Sungai Sarawak. Oleh kerana
beberapa aduan telah dibuat terhadap pemohon, Majlis Daerah telah
meminda lesen pemohon dengan hanya membenarkan dia berniaga
di kawasan tertentu sahaja. Pindaan dilakukan tanpa terlebih dahulu
memberi peluang untuk didengar kepada pemohon. Pemohon telah
mencabar keputusan pihak Majlis Daerah dan mahkamah
membatalkan pindaan tersebut.
Kes yang paling penting dan paling bermakna dalam penggunaan
prinsip audi alteram partem oleh Undang-undang Pentadbiran di
Malaysia terdapat di dalam kes yang telah diputuskan oleh
Mahkamah Persekutuan iaitu kes Ketua Pengarah Kastam lwn Ho
Kwan seng (1977) 2 MLJ 152. Dalam kes ini, pemohon adalah seorang
pemegang lesen agen penghantaran. Lesennya telah ditamatkan oleh
Pegawai kanan kastam atas alasan bahawa dia telah didapati bersalah
kerana melanggar peruntukkan Akta Kastam. Pemohon telah
mencabar keputusan itu atas alasan dia telah tidak diberikan hak
untuk didengar. Mahkamah Persekutuan telah membatalkan
keputusan pihak Kastam dan menegaskan bahawa keadilan asasi
terpakai dalam kes pembatalan agensi walaupun perkara tersebut
tiada peruntukkan dalam statut. Mahkamah mengambil kira
keputusan yang dibuat dalam kes Ridge lwn Baldwin dan
menegaskan bahawa perbicaraan yang adil adalah penting kerana ia
boleh digunakan untuk menafsir hak-hak dalam pentadbiran.
Prinsip undang-undang dalam kes di atas telah diputuskan oleh
Mahkamah Persekutuan adalah seperti berikut:
.the rule of natural justice that no man may be
condemned unheard should apply to every case where an
individual is adversely affected by an administrative
action, no matter whether it is labeled judicial, quasijudicial, or administrative, or whether or not the
enabling statute makes provisions for the hearing.
Kenyataan yang dikeluarkan oleh Mahkamah Persekutuan diatas
jelas membuktikan bahawa penggunaan prinsip Keadilan Asasi di
Malaysia sangat luas. Mahkamah menegaskan bahawa perbicaraan
bukan hanya diberikan bergantung kepada tindakan pentadbiran
semata-mata tetapi perbicaraan mesti diberikan sekiranya seseorang
111

individu merasakan bahawa haknya terjejas atau teraniaya oleh


tindakan pentadbiran.
Perlembagaan Persekutuan Malaysia juga mempunyai peruntukkan
tentang Keadilan Asasi. Perkara 135(2) menjelaskan bahawa anggota
perkhidmatan awam tidak boleh dibuang kerja atau diturunkan
pangkat dengan tidak diberi peluang yang munasabah untuk
didengar.
Seterusnya dalam kes Fadzil bin Mohammed Noor lwn University
Teknologi, Malaysia (1981) 2MLJ 196, Perayu telah dipecat oleh pihak
Universiti kerana beliau tidak hadir kerja tanpa mendapat
kebenaran. Raja Azlan shah C.J memutuskan, dalam hubungan
majikan dan pekerja tulen, prinsip keadilan asasi tidak terpakai.
Bagaimanapun oleh kerana perayu adalah pembantu pensyarah yang
mempunyai status yang disokong oleh Statut, maka beliau berhak
mendapat perlindungan perbicaraan dihadapan pihak berkuasa
disiplin termasuk hak untuk merayu kepada majlis Universiti atas
keputusan yang dibuat.
Mahkamah di Malaysia seterusnya menunjukkan sikap yang lebih
terbuka untuk memakai prinsip keadilan asasi dalam pentadbiran
apabila doktrin legitimate expectation juga diterima di dalam kes
John Peter Berthelsen lwn. Director General of Immigration (1987) 1
MLJ 134 seperti pertama kali diperkenalkan dalam kes Schmidt di
oleh mahkamah di England.
Dalam kes ini perayu diberi pas kerja selama dua tahun tetapi telah
ditamatkan lebih awal kerana dikatakan kehadirannya boleh
menjejaskan keselamatan negara. Mahkamah memutuskan bahawa
perayu berada di sini secara sah dan beliau mempunyai harapan yang
sah atau legitimate expectation untuk tinggal di sini sehingga pasnya
tamat. Oleh itu, jika ada apa-apa tindakan yang memendekkan
tempoh pasnya, perayu perlu diberi hak untuk didengar mengikut
keadilan asasi.
Dalam kes Minister of Resources Planning & ors lwn Keruntum sdn.
Bhd. (1988) 2 CLJ 431. Mahkamah memutuskan bahawa prinsip
keadilan asasi terpakai apabila pihak perhutanan hendak menarik
balik lesen yang telah diberikan. Pihak perhutanan perlu memberi
peluang kepada pemegang lesen menyatakan alasan kenapa lesen
mereka tidak boleh ditarik balik.
112

SOALAN DALAM TEKS 7.3


1. Namakan kes penting dan bersejarah dalam
Undang-Undang Pentadbiran Malaysia tentang
penggunaan prinsip hak untuk didengar.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
7.3

PRINSIP-PRINSIP KEADILAN ASASI

Seterusnya kita akan mengkaji tentang isi kandungan Keadilan


Asasi. Prinsip-prinsip asas keadilan asasi terbahagi kepada dua:
(i)
(ii)

Hak untuk didengar (audi alteram partem); dan


Tidak pilih kasih/bias.

Hak untuk didengar terbahagi kepada dua unsur iaitu


(i)
(ii)
1.

Notis; dan
Perbicaraan.

Notis

Bagi mematuhi prinsip keadilan asasi, sebelum sebarang tindakan


diambil terhadap seseorang individu notis yang lengkap tentang kes
yang dihadapi perlu disampaikan kepadanya. Ini bertujuan supaya
individu teresebut tahu akan tuduhan yang dikenakan keatasnya dan
beliau dapat bersedia dengan pembelaan.
Dalam kes Urban Housing Co. lwn Oxford Council (1940) Ch. 70, Sir
Wilfrid Green M.R menyatakan
Pihak berkuasa mesti memberi notis kepada orang
berkenaan bagi memaklumkan mereka sama ada
mereka bercadang menimbangkam perkara tersebut
dengan maksud mencapai satu keputusan atau jika
mereka telah mencapai satu keputusan dan bercadang
untuk mengikut keputusan itu dan memberi dia satu
peluang menunjukkan sebab kenapa tindakan tidak
boleh diambil ke atasnya.
113

Sekiranya notis yang diberikan tidak lengkap atau tidak memadai,


individu terbabit boleh membuat dakwaan menyatakan pihak
pentadbir telah bertindak melanggar keadilan asasi.
Tujuan Pemberian notis boleh dikategorikan kepada dua sebab, iaitu
(a)

Supaya tertuduh tahu kesnya dengan jelas

Dalam kes Surinder Singh Kanda lwn Government of Malaysia (1962)


2 MLJ 169 Lord Denning menyatakan
Hak untuk didengar hanya bermakna sekiranya
tertuduh tahu apa tindakan yang akan dikenakan ke
atasnya.
Mahadevan lwn Anandrajan (1974) 1 MLJ 2 Dalam kes ini pengetua
sebuah sekolah menerima aduan bahawa seorang pelajar telah
berkelakuan tidak baik. Pengetua tersebut telah mengadakan dua
pertemuan dengan pelajar tersebut dan akhirnya dia dibuang.
Perintah pembuangan dicabar atas alasan ketika pelajar dipanggil
beliau tidak diberi notis pembuangan. Majlis Privy menyatakan,
oleh kerana semasa pertemuan diadakan pelajar mempunyai alasan
untuk mengetahui beliau akan dibuang, maka notis yang cukup
lengkap tidak perlu diberikan bagi memaklumkan bahawa beliau
mesti dibuang. Apa yang perlu ialah sifat tuduhan yang dikenakan
ke atas dirinya. Jika tuduhan dapat dibuktikan, pelajar berkenaan
dikatakan telah mengetahuinya.
(b)

Supaya tertuduh ada masa yang munasabah untuk


menyediakan pembelaan

Dalam kes Phang Moh Shin lwn Commissioner of Police (1967) 2 MLJ
186, plaintif telah mencabar keputusan pasukan polis yang
memecatnya atas alasan tindakan dibuat bertentangan dengan
prinsip hak untuk didengar. Notis telah diberikan kepada Plaintif
sejurus sebelum perbicaraan diadakan dan beliau sebelum ini juga
tidak pernah menerima salinan dakwaan yang dibuat keatasnya.
Plaintif meminta supaya perbicaraan ditangguhkan bagi
membolehkan beliau menyediakan pembelaan tetapi permohonan
beliau telah ditolak. Plaintif akhirnya dipecat. Mahkamah dalam kes
ini telah membatalkan pemecatan plaintif dengan alasan bahawa

114

plaintif diberikan notis yang tidak lengkap, tempoh masa pemberian


notis amat singkat sebelum perbicaraan bermula. Oleh itu, Plaintif
tidak mempunyai masa yang mencukupi bagi membolehkan beliau
menyediakan pembelaan yang sempurna.
Dalam kes Re Liverpool Taxi Owners Association (1972) 1 All E. R
589 pula, pihak persatuan teksi diminta menjawab surat tunjuk
sebab yang diterima pada tarikh tutup untuk mengemukakan
bantahan. Masa yang diberikan adalah tidak munasabah, oleh itu
notis tersebut adalah tidak lengkap dan sempurna.
2.

Perbicaraan

Bagaimanakah sesuatu perbicaraan harus dikendalikan bagi


menjamin terlaksananya prinsip-prinsip Keadilan Asasi? Walaupun
notis yang lengkap dan sempurna telah diberikan, tetapi jika
sekiranya perbicaraan yang dikendalikan tidak adil maka pihak yang
berkuasa masih dikatakan melanggar prinsip-prinsip Keadilan Asasi.
Lord Morris telah menjelaskan di dalam kes Ridge lwn Baldwin:
The essential requirements of natural justice at least
include that before some one is condemned he is to have
an opportunity of defending himself.
Tidak ada prosedur tetap yang perlu diikuti dalam semua kes. Ianya
berubah mengikut keadaan. Akhirnya terpulanglah kepada
mahkamah untuk menentukan sama ada prosedur dalam keadaan
tertentu telah menuruti kehendak keadilan asasi atau tidak (M.P.
Jain 1997). Perbicaraan boleh dilaksanakan sama ada secara lisan atau
bertulis, ianya bergantung kepada keadaan.
Dalam kes Ridge lwn Baldwin mahkamah telah bersepakat
mengatakan jika sesuatu kes itu melibatkan faktafakta yang rumut
atau perkara teknikal, perbicaraan secara lisan perlu diberikan.
Dalam kes Pett lwn Greyhound Racing Association (1968) 2 All E.R
545. Lesen seorang pelatih anjing telah dibatalkan kerana dia telah
memberikan dadah kepada anjingnya sebelum bermulanya sesuatu
perlawanan. Mahkamah memutuskan bahawa pelatih tersebut

115

perlulah diberikan perbicaraan secara lisan kerana kes tersebut


adalah serius dan boleh menjejaskan reputasi dan pendapatan masa
depan pelatih tersebut. Mahkamah dalam kes ini juga menjelaskan,
jika tindakan sesuatu tribunal boleh melibatkan kehidupan atau
reputasi seseorang atau lain-lain perkara yang dianggap serius,
keadilan memerlukan agar perbicaraan secara lisan diberikan.
Dalam kes Travancore Rayons lwn Union of India AIR 1971 SC 862,
timbul persoalan sama ada produk yang dikeluarkan oleh syarikat
terbabit perlu dikenakan cukai. Cukai yang dikenakan berdasarkan
jumlah pengeluaran tanpa menolak barang yang rosak. Pihak
syarikat membantah cukai yang dikenakan dan pihak pentadbir
telah menolak bantahan tersebut tanpa memberikan perbicaraan
secara lisan. Mahkamah menyatakan, kes tersebut melibatkan soal
fakta yang rumit dan perbicaraan secara lisan perlu diberikan.
Seterusnya dalam kes Najar Singh lwn Government of Malaysia
(1974) 1 MLJ 138, seorang pegawai polis telah diberi notis tunjuk
sebab, kenapa beliau tidak boleh dibuang kerja sewaktu beliau
dikenakan tahanan pencegahan (preventive detention). Beliau telah
membalas secara bertulis dan kemudiannya telah dipecat.
Berdasarkan Perkara 135(2) Perlembagaan beliau dikatakan tidak
diberi peluang yang munasabah untuk didengar. Mahkamah
memutuskan bahawa beliau telah diberikan hak perbicaraan.
Perbicaraan tidak semestinya secara lisan. Adalah mencukupi jika
dia diberi peluang untuk membetulkan atau menyanggah kenyataan
yang telah dibuat ke atasnya.
7.3.1 Perbicaraan Secara Adil atau Munasabah
Menurut M.P.Jain (1997) empat perkara berikut boleh dikategorikan
sebagai perbicaraan yang adil atau munasabah:
1.

Orang yang mengadili suatu perbicaraan perlu


kemukakan semua maklumat atau keterangan yang akan
digunakan dalam membuat keputusan

Ini membolehkan tertuduh menyangkal segala dakwaan serta


memberikan penerangan berkenaan sebarang isu yang timbul
sebelum pihak yang berkuasa membuat keputusan. Dalam kes Phang
Moh Shin lwn Commisioner of Police, penyiasat dalam kes ini
116

mempunyai fail perkhidmatan, rekod peribadi dan kertas siasatan


tetapi tidak mengemukakannya kepada tertuduh walaupun semua
bukti tadi diambil kira semasa membuat keputusan. Mahkamah
memutuskan,
kegagalan
penyiasat
memberi
maklumat
menyebabkan tertuduh tidak dapat menjawab tuduhan yang
dikemukakan dan gagal menerangkan kedudukan sebenarnya.
Dalam kes Shamsiah bt. Ahmad Sham lwn Public Service Commision,
Malaysia (1990) 3 MLJ 364 pula, seorang pekerja dipecat atas alasan
cuai dan mengabaikan tugasnya di Pejabat Percetakan. Dalam
rayuannya beliau menyatakan bahawa pemecatannya adalah tidak
sah dan terbatal. Alasannya kerana pentadbir telah mengambil kira
rekod kelakuannya yang terdahulu yang terdapat dalam rekod
perkhidmatannya, sedangkan perkara itu tidak terlebih dahulu
dikemukakan kepada tertuduh. Ini menyebabkan beliau gagal
menjelaskan dan menyangkal serta menafikan perkara-perkara
tersebut. Mahkamah telah memutuskan bahawa pihak pentadbir
telah tidak memberikan peluang kepada tertuduh menjelaskan atau
menafikan rekod perkhidmatannya yang telah digunakan dalam
membuat keputusan.
Seterusnya dalam kes Abdul rahman Isa lwn Public Service
Commission, Malaysia (1991) 2 MLJ 240, tertuduh adalah seorang
pegawai Kastam yang telah dipecat dari jawatannya. Beliau telah
dituduh menukar tayar yang belum dicukai dengan tayar yang telah
dikenakan cukai. Tertuduh memohon perbicaraan lisan tetapi
akhirnya dipecat. Alasan pemecatan ialah, tertuduh tidak membuat
laporan bahawa semasa membawa tayar tersebut, beliau telah
ditahan oleh sekumpulan lelaki Cina. Oleh itu, beliau dianggap telah
berkomplot dengan pencuri tersebut. Mahkamah memutuskan,
majikan tidak memaklumkan perkara asas dalam pertuduhan, iaitu
isu komplot. Oleh itu, keputusan pemecatan telah melanggar
keadilan asasi.
2.

Semasa perbicaraan, pihak berkuasa atau pentadbir perlu


menerima semua keterangan yang dikemukakan oleh
tertuduh

Cara ini memberi peluang kepada tertuduh untuk mengemukakan


segala keterangan atau bukti yang secukupnya bagi menafikan
dakwaan keatas dirinya. Sekiranya pihak pentadbir gagal memenuhi

117

perkara di atas, maka beliau dianggap telah melanggar prinsip


keadilan asasi.
Dalam kes Malayawata Steel Bhd. lwn Union Malayawata Steel
Workers (1978) 1 MLJ 87, Mahkamah Perusahaan telah menghalang
pihak syarikat mengemukakan saksi-saksi penting semasa
perbicaraan.Pihak syarikat seterusnya mencabar keputusan
Mahkamah Perusahaan atas alasan telah berlaku perlanggaran
terhadap Keadilan asasi. Mahkamah Tinggi memutuskan bahawa
tindakan Mahkamah Perusahaan yang enggan membenarkan pihak
syarikat mengemukakan saksi-saksi penting telah melanggar
keadilan asasi kerana pihak syarikat tidak diberi peluang yang
munasabah untuk menyediakan kesnya.
3.

Pihak berkuasa atau pentadbir yang terlibat mengadili


perbicaraan hendaklah memberi peluang kepada tertuduh
untuk menyangkal tuduhan yang dikenakan ke atas
dirinya

Persoalan timbul di sini, adakah tertuduh berhak diwakili peguam?


Secara umumnya, hak diwakili peguam bukanlah satu kemestian
dalam perbicaraan berkaitan hal-ehwal pentadbiran. Walaupun
begitu jika kes yang dikemukakan agak rumit, sukar dan penting,
maka hak untuk diwakili peguam diwajibkan bagi menjamin suatu
perbicaraan yang adil.
Dalam kes Pett lwn Greyhound Racing Association, mahkamah
memutuskan bahawa pelatih berhak untuk dibicarakan secara lisan
dan boleh diwakili peguam memandangkan kes tersebut melibatkan
reputasi dan kehidupan masa depan pelatih tersebut.
Dalam kes Mundell lwn Mellor (1929) SSLR 152, seorang jurutera
perunding kilang diminta memberi keterangan tentang kemalangan
yang berlaku di kilang. Keterangannya mungkin menyebabkan
dirinya didakwa di mahkamah. Oleh itu memohon untuk diwakili
oleh peguam. Permohonan beliau telah ditolak. Mahkamah
memutuskan bahawa setiap yang ada hak untuk didengar, ada hak di
bawah Common Law untuk hadir atau didengar melalui agennya
walaupun tidak diperuntukkan di bawah undang-undang.
Dalam kes Federal Hotel sdn.bhd. lwn National Union of Hotel, Bar &
Restaurant Workers (1983) 1 MLJ 175, Mahkamah Perusahaan telah
118

membenarkan responden diwakili peguam tetapi melarang perayu


dari diwakili oleh mana-mana peguam. Mahkamah Persekutuan
memutuskan bahawa keputusan yang dibuat oleh Nahkamah
Perusahaan itu melanggar keadilan asasi.
Walau bagaimanapun, keputusan dalam kes Fraser lwn Mudge (1975)
3 All ER 78 adalah berbeza. Dalam kes ini seorang banduan telah
melanggar disiplin penjara dan ketika perbicaraan beliau meminta
diwakili oleh peguam, tetapi tidak dibenarkan oleh pihak penjara.
Mahkamah memutuskan bahawa kes-kes disiplin seperti ini tidak
perlu diwakili peguam. Keskes disiplin dipenjara memerlukan
keputusan dibuat dengan cepat dan perwakilan peguam boleh
menimbulkan kelewatan.
4.

Semasa perbicaraan, orang yang membuat keputusan


perlu mendengar dari kedua-dua belah pihak

Ia telah dijelaskan di dalam kes Surinder Singh Kanda lwn.


Government of Malaysia. Dalam kes ini mahkamah memutuskan
bahawa seorang hakim atau sesiapa sahaja yang menjadi pengadil,
tidak boleh mendengar keterangan atau menerima wakil dari sebelah
pihak sahaja sebelum membuat keputusan.
Timbul persoalan di sini, adakah suatu perbicaraan yang adil
memerlukan alasan dalam setiap keputusan? Sehingga kini Common
Law sendiri tidak mewajibkan pihak pengadil atau pembuat
keputusan untuk memberikan sebarang alasan dalam setiap
keputusan yang dibuat. Adanya alasanalasan dalam membuat
keputusan dapat memastikan agar pentadbir menggunakan fikiran
mereka berdasarkan kes yang diadili dan bukannya melaksanakan
fikiran mereka secara mekanikal (M.P. Jain, 1997).
Dalam kes Breen lwn AEU (1971) 2QB 143, Lord Denning
menegaskan bahawa alasan terhadap keputusan merupakan salah
satu asas kepada cirri-ciri sebuah pentadbiran yang baik (good
government).
Jawatankuasa Frank juga menggalakkan agar pengadil memberikan
alasan-alasan semasa membuat keputusan. Di India sendiri, dalam
kes Travancore Rayons lwn Union of India AIR 1971 SC 862,
Mahkamah Agong telah membatalkan keputusan pihak kerajaan

119

kerana pihak kerajaan sepatutnya memberikan alasan-alasannya


sendiri bila membuat keputusan.
Manakala di Malaysia sendiri, mahkamah tidak mewajibkan alasanalasan keputusan diberikan, sebaliknya ia bergantung kepada
keadaan kes. Ia jelas dapat dilihat dalam kes-kes berikut:
Dalam kes Pemungut hasil tanah, daerah Baratdaya, Pulau Pinang lwn
Kam Gim Paik (1983) 2 MLJ 392, Mahkamah Persekutuan dalam kes
ini telah memutuskan bahawa dalam kes pengambilan tanah,
pemungut hasil tidak perlu memberi alasan tentang jumlah pampas
an yang diberikan oleh kerana dalam borang pampasan telah
tersebut dengan jelas bahawa pampasan diberikan berdasarkan
keluasan dan nilai tanah.
Keputusan berbeza dalam kes Rohana bt. Ariffin lwn USM (1989) 1
MLJ 487, Mahkamah memutuskan bahawa pentadbir perlu memberi
alasan pemecatan tersebut kerana kehidupan tertuduh terjejas dan
dengan memberi alasan, ianya boleh dijadikan garispanduan kepada
orang lain supaya tidak melakukan perkara yang sama.
SOALAN DALAM TEKS 7.4
1. Apakah maksud audi alteram partem.
2. Jelaskan dua unsur yang terdapat dalam prinsip
asal audi alteram partem.
3. Kenapa notis perlu diberikan kepada tertuduh.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
7.3.2 Pilih Kasih (Bias)
Kaedah untuk menentang konsep pilih kasih atau lebih dikenali
sebagai bias ini telah wujud sejak tahun 1610 di dalam kes
Dr.Bonham (1610) 8 Co. Rep. 114, pihak lembaga telah mendenda
seorang doktor kerana menjadi pengamal perubatan tanpa lesen.
Mahkamah telah membatalkan keputusan pihak Lembaga kerana
pihak Lembaga mempunyai kepentingan semasa membuat
keputusan.
120

Seorang hakim mestilah bertindak dengan adil semasa membuat


keputusan. Mereka tidak boleh bertindak secara berat sebelah sama
ada memberatkan pihak yang menuntut atau yang dituntut. Asas
sebenar dalam proses kehakiman memerlukan seseorang hakim
bertindak secara saksama dan menggunakan fikirannya secara
objektif terhadap perkara yang diputuskan (M.P.Jain, 1997). Prinsip
diatas juga terpakai bukan hanya kepada para hakim, tetapi ia juga
terpakai kepada mana-mana badan atau orang yang mempunyai
kuasa separa kehakiman.
Pilih kasih atau bias yang melarang seseorang dari bertindak sebagai
pengadil atau penghukum wujud hasil dari dua maxim berikut (M.P.
Jain, 1997):
(i)
(ii)

Seseorang tidak boleh menjadi hakim dalam


tindakannya sendiri.
Keadilan bukan sahaja perlu dilakukan, malah perlu
ditunjukkan bahawa ia berlaku.

Kelonggaran diberikan oleh De Smith (1986) untuk membenarkan


seseorang yang mempunyai kepentingan terus menjadi hakim dalam
mana-mana perbicaraan berdasarkan perkara tersebut:
(i)

Sekiranya pihak-pihak yang terlibat mahu meneruskan


perbicaraan walaupun teah dimaklumkan, hakim
terbabit mempunyai kepentingan dalam prosiding
tersebut.
(ii) Menjadi pengadil berdasarkan peruntukkan khas oleh
mana-mana statut.
(iii) Menjadi pengadil atau hakim atas sebab keperluan
sekiranya semua pengadil lain juga tidak layak kerana
mempunyai kepentingan.

Pilih kasih atau bias boleh dibahagikan kepada tiga, jenis:


(i) Bias kewangan (pecuniary bias);
(ii) Bias diri (personal bias); dan
(iii) Bias polisi (bias to subject-matter).

121

1.

Bias kewangan

Bias ini wujud apabila badan penghukum atau pengadil yang


mengadili sesuatu pertelingkahan mempunyai kepentingan
kewangan sama ada melibatkan sejumlah duit yang besar ataupun
kecil.
Dalam kes Dimes lwn The Grand Junction Canal Company (1852) 3
HLCas 759, sebuah syarikat awam telah menfailkan kes terhadap
seorang tuan tanah dalam perkara yang melibatkan kepentingan
syarikat. Lord Chancellor yang menjadi hakim dalam kes tuntutan
tersebut adalah merupakan salah seorang pemegang saham dalam
syarikat berkenaan. Keputusan beliau telah memihak kepada
syarikat. Mahkamah membatalkan keputusan Lord Chancellor atas
alasan bahawa beliau mempunyai kepentingan kewangan dalam
syarikat berkenaan.
2.

Bias diri

Seseorang tidak boleh mengadili sesuatu perbicaraan yang


melibatkan dirinya, keluarganya atau kawan-kawan terdekat. Bagi
menentukan sama ada wujud bias diri atau tidak, ialah dengan
melihat adakah kecenderungan seseorang untuk bersikap bias. Ujian
dibuat dengan melihat kepada pandangan seseorang manusia yang
bersikap waras. Ia bertujuan bagi memastikan pihak awam
mempunyai keyakinan bahawa keadilan wujud dalam perbicaraan.
Prinsip ini wujud dalam kes Metropolitan Properties Co. lwn Lannon
(1968) 3 All ER 304, di mana penyewapenyewa flat telah membuat
permohonan kepada jawatankuasa penilai sewa yang dipengerusikan
oleh Lannon supaya kadar sewa yang berpatutan diberikan. Lannon
sebelum ini pernah membantu penyewa flat yang lain mendapatkan
kadar sewa yang berpatutan dari syarikat yang sama. Mahkamah
memutuskan bahawa keputusan jawatankuasa penilai sewa tidak sah
kerana Lannon ada kecenderungan untuk bertindak pilih kasih (bias
diri).
Cooper lwn Wilson (1937) 2 KB 309, seorang pegawai polis dipecat
oleh ketua polis dan ketika kes rayuan didengar, ketua polis tersebut
hadir sama sebagai pemerhati. Mahkamah memutuskan kehadiran
ketua polis menyebabkan kemungkinan berlakunya bias diri.

122

Dalam kes Hannam lwn Bradford City Council (1970) 2 All ER 691,
seorang guru dipecat oleh gabenor-gabenor sekolah. Jawatankuasa
dibentuk untuk melihat sama ada pihak Majlis Bandaraya boleh
menghalang pemecatan tersebut dan membuat keputusan bahawa ia
tidak perlu dihalang. Didapati tiga daripada sepuluh ahli
Jawatankuasa itu adalah gabenor sekolah tetapi mereka tidak hadir
semasa keputusan pemecatan dibuat. Mahkamah memutuskan,
walaupun mereka tidak hadir semasa keputusan dibuat, ada
kecenderungan untuk berlaku bias diri.
Mahkamah di India juga menerima prinsip bias diri seperti yang
ditunjukkan dalam kes A.K Kraipak lwn Union of India AIR 1970 SC
150, pemangku Ketua Pemelihara Hutan adalah salah seorang calon
pekerja dan beliau turut terlibat dalam Lembaga Pemilihan Pekerja.
Beliau berjaya dalam temuduga tersebut. Mahkamah menolak
keputusan Lembaga kerana tidak wajar seorang calon menjadi ahli
dalam Lembaga Pemilih dan kedudukannya ada kepentingan serta
boleh menyebabkan bias dalam pemilihan pekerja.
Di Malaysia sendiri prinsip bias diri turut diterima pakai. Sebagai
contoh, dalam kes Chong Kok Lim lwn. Yong Su Hian (1979) 2 MLJ
11. Mahkamah Persekutuan memutuskan bahawa keputusan
pemecatan responden adalah tidak sah kerana orang yang membuat
tuduhan menjadi pengerusi dalam mesyuarat agong Persatuan yang
mengesahkan pemecatan tersebut.
3.

Bias polisi

Ujian yang digunakan bagi menentukan bias polisi ialah jika


seseorang terlibat dalam pembuatan sesuatu polisi sama ada secara
langsung atau tidak, dia tidak layak untuk membuat keputusan atas
masalah yang timbul akibat pelaksanaan polisi tersebut.
Bagi mengelakkan terjadinya bias polisi, seseorang yang
menjalankan pendakwaan tidak boleh menjadi hakim bagi kes yang
dijalankan dan seseorang yang membuat polisi juga tidak boleh
menyelesaikan masalah yang timbul akibat pelaksanaan polisi
tersebut.
Penggunaan bias polisi agak sukar dilaksanakan sebagai contoh
dalam kes Franklin lwn Minister of Town and Country Planning
123

(1948) AC 87, akta telah memberi kuasa kepada menteri untuk


mengesahkan dan mengeluarkan perintah untuk penubuhan bandar
baru. Satu Bandar telah dikenal pasti, siasatan awam dijalankan,
menteri keluarkan perintah dan seterusnya mengesahkannya. Tetapi
sebelum perintah dikeluarkan, menteri telah membuat kenyataan
tentang penubuhan bandar baru tersebut. Mahkamah memutuskan
bahawa menteri hanya menjalankan fungsi pentadbiran dan
tindakannya masih mengikut prosedur yang ditetapkan.Tidak
wujud bias polisi dalam kes ini.
Dalam kes Gullapalli N. Rao lwn Andhra Pradesh Styate Road
Transport Corp. AIR 1959 SC 308, mahkamah memutuskan bahawa
setiausaha Jabatan Pengangkutan tidak layak untuk mendengar
bantahan terhadap polisi kerana beliau adalah sebahagian daripada
jabatan tersebut dan banyak terlibat dalam penggubalan polisi
terbabit.
Seterusnya dalam kes Alkaff & Co. lwn The Governor in Council
(1937) MLJ 202, Pesuruhjaya Tanah adalah Ex-officio Singapore
Improvement Trust (SIT). SIT pohon Gabenor untuk meluluskan
beberapa skim dan gabenor telah melantik Pesuruhjaya untuk
jalankan siasatan sebelum kelulusan diberikan. Mahkamah
memutuskan
bahawa
pelantikan
Pesuruhjaya
mungkin
menyebabkan bias polisi.

SOALAN DALAM TEKS 7.5


1. Bias atau pilih kasih terbahagi kepada tiga
bahagian. Nyatakan tiga bahagian tersebut.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
7.4

KESAN KETIDAKPATUHAN PRINSIP KEADILAN


ASASI

Persoalan penting di sini, apakah kesan yang diperolehi sekiranya


pentadbir gagal melaksanakan prinsip keadilan asasi ataupun gagal
124

memenuhi sepenuhnya prinsip-prinsip tersebut. Adakah perintah


yang telah dikeluarkan itu dikita batal atau sebaliknya?
Dalam hal ini kita perlu terlebih dahulu mengetahui apakah yang
dimaksudkan dengan batal (void) dan boleh batal (voidable).
Keputusan batal (void) bermaksud keputusan tidak boleh
dikuatkuasakan kerana ianya tidak sah sejak dari awal lagi (void ab
initio). Manakala sekiranya keputusan boleh batal (voidable)
bermaksud keputusan itu sah sehingga di batalkan atau diketepikan
oleh mahkamah. Sekalipun keputusan ini boleh batal tetapi selagi
pihak yang terjejas haknya tidak membuat permohonan di
mahkamah, maka keputusan tetap tidak akan berubah atau tidak
dapat ditentukan kesahihannya.
Keadaan di England:
Lord Reid dalam kes Ridge lwn Baldwin, menyatakan bahawa jika
tindakan diambil tanpa mengambilkira prinsip keadilan asasi, maka
tindakan tersebut adalah batal (void). Tetapi dalam kes Hourslow
LBC lwn Twinckenham GD Ltd. (1971) Ch 2 mahkamah mengatakan
walaupun keputusan yang dibuat oleh tribunal dengan menafikan
keadilan asasi adalah batal, tetapi jika tidak ada orang yang berhak
mencabar keputusan tersebut, maka keputusan tersebut akan terus
kekal demikian.
Lord Wilberforce dalam kes Calvin lwn Carr (11980) AAC 574 juga
berpendapat demikian, iaitu jika keputusan dibuat bertentangan
dengan keadilan asasi, keputusan tersebut adalah batal tetapi selagi
ianya tidak diisytiharkan oleh mahkamah, ianya masih mempunyai
kesan atau wujud dalam undang-undang.
Keadaan di Malaysia:
Terdapat beberapa kes yang menerima pandangan bahawa jika
pentadbir bertindak melanggar keadilan asasi, maka keputusan itu
adalah batal. Sebagai contoh dalam kes Surinder Singh kanda dan
juga kes Phang Moh Shin, mahkamah dalam kedua-dua kes ini
menetapkan bahawa pemecatan keatas tertuduh adalah batal.
Dalam kes Makhlal & Co.(1969) 2 MLJ 118, mahkamah mengatakan
pihak-pihak yang mempunyai locus standi boleh mencabar perintah

125

tersebut dimahkamah bagi memastikan tindakan atau perintah yang


dikeluarkan itu tidak sah atau batal.
Melihat kepada senario keputusan hakim dalam kes-kes di atas
menunjukkan bahawa mahkamah sendiri belum mencapai satu
keputusan yang tetap tentang kesan kegagalan pentadbir mematuhi
perinsip keadilan asasi.
Persoalan seterusnya sama ada jika berlaku perlanggaran keadilan
asasi adakah boleh diperbetulkan diperingkat rayuan? Dalam kes
Leary lwn National Union of Vehicle Builders (1970) 2 All ER 713.
Sekiranya badan yang membicarakan gagal mematuhi keadilan asasi,
ia tidak boleh diperbaiki diperingkat rayuan. Pentadbir harus
mendengar semula kes tersebut.
Mahkamah Persekutuan dalam kes Chong Kok Lim lwn Yong Su
Hian (1979) 2 MLJ 11 telah memberi pendapat yang berbeza. Iaitu
penafian keadilan asasi boleh diperbetulkan diperingkat rayuan
sekiranya badan rayuan mempunyai bidangkuasa asal unuk
mendengar kes tersebut. Ini kerana semasa rayuan didengar, terdapat
perbicaraan semula malalui keterangan saksi.
SOALAN DALAM TEKS 7.6
1. Apakah maksud batal (void) dan boleh batal
(voidable).
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
7.5

KESIMPULAN

Keadilan Asasi merupakan satu aspek penting yang wujud dalam


sistem Undang-Undang Pentadbiran di Malaysia. Perkembangan
prinsip Keadilan Asasi di Malaysia selari dengan perkembangan yang
wujud di negara-negara Barat khususnya di Britain. Ini dibuktikan
dengan adanya kes-kes yang diputuskan oleh mahkamah terutama
keputusan hakim dalam kes Ridge dan kes-kes selepasnya.

126

Pemakaian Keadilan Asasi kini lebih luas apabila prinsip legitimate


expectation telah diambil kira bagi membolehkan seseorang individu
memohon agar keadilan Asasi digunakan dalam perbicaraan kes-kes
mereka. Kandungan dalam Keadilan Asasi seperti perbicaraan adil
dan pilih kasih (bias) boleh dijadikan garis panduan sekiranya
seseorang diberi kuasa untuk membuat keputusan.
Selain dari itu, perkembangan dalam aspek pemberian alasan dalam
membuat keputusan juga tidak harus diambil mudah. Walaupun
sekarang ini alasan dalam membuat keputusan tidak menjadi satu
obligasi dalam tindakan pentadbiran, tetapi terdapat hakim-hakim
dalam beberapa kes tertentu mengakui bahawa ia adalah satu amalan
yang baik dalam pentadbiran. Alasan dalam membuat keputusan
boleh menggambarkan bahawa sesebuah negara mengamalkan
sistem pemerintahan yang baik dan adil terhadap rakyatnya.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI


Betty adalah seorang pereka fesyen terkenal di sebuah syarikat
fesyen bartaraf antarabangsa. Beliau seorang yang berpengalaman
dan telah berkhidmat dalam dunia fesyen selama 15 tahun. Beberapa
tuduhan salahlaku telah dibuat terhadapnya dan ianya disiarkan di
dalam akhbar tempatan. Bagaimanapun, dalam satu temuramah,
Betty telah menafikan tuduhan itu sebagai palsu dan tidak berasas.
Ekoran dari tuduhan itu, majikannya telah menulis surat kepadanya
supaya memberi penjelasan dalam satu Jawatankuasa Khas yang
akan diadakan untuk membincangkan kes tersebut.
Selepas perbicaraan dijalankan, Betty telah didapati melakukan
salahlaku tersebut dan telah dipecat dari jawatannya. Betty
mendapat bukti bahawa keputusan yang dibuat adalah berdasarkan
tuduhan yang disiarkan oleh suratkhabar yang mana tidak
dimaklumkan untuk dijadikan sebagai bukti dalam membuat
keputusan. Betty juga mempunyai bukti bahawa pengerusi
Jawatankuasa Khas itu telah beberapa kali bercuti keluar negara
dengan orang yang membuat aduan dan menulis tentang salahlaku
Betty dalam suratkhabar.

127

Betty merasa tidak berpuashati kerana dipecat dari syarikat tersebut


telah datang berjumpa anda, seorang pakar penasihat hak asasi
manusia. Nasihatkan beliau.
Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.
JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS
SDT 7.1
1.

Dua prosedur asas tersebut ialah


(ii)
(iii)

2.

Orang yang terjejas haknya ada hak untuk


didengar.
Orang yang membuat keputusan mestilah tidak
pilih kasih/bias.
Perkara 135(2) memperuntukkan supaya ahli-ahli
perkhidmatan awam diberi hak untuk didengar
sebelum dibuang atau diturunkan pangkat.
Mahkamah yang akan menentukan sama ada keadilan
asasi boleh diberikan atau tidak berdasarkan merit
setiap kes.
Di England, pada awalnya keadilan asasi hanya akan
terpakai jika pentadbir melaksanakan kuasa separa
kehakiman.

SDT 7.2
1.

Legitimate expectation atau harapan yang sah adalah


bersandarkan cakapan yang jelas yang disampaikan kepada
seseorang atau amalan kebiasaan yang wujud dan diharap
akan berterusan atau sekadar akujanji oleh seseorang yang
mewakili pihak berkuasa awam yang ada kuasa untuk
membuat keputusan.

2.

Schmidt lwn Secretary of State for home Affairs (1969) 2W.L.R


337.

128

SDT 7.3
1.

Ketua Pengarah Kastam lwn Ho Kwan Seng (1977) 2 MLJ 152.


SDT 7.4

1.

Hak untuk didengar seseorang yang dituduh perlu diberi


hak untuk memberi penjelasan atas pertuduhan yang
dikenakan ke atas beliau.

2.

Dua unsur tersebut:

3.

(i)
(ii)

Notis.
Perbicaraan.

(i)
(iii)

Supaya tertuduh tahu kesnya dengan jelas.


Supaya tertuduh ada masa yang munasabah untuk
membela diri.

SDT 7.5
1.

(i)
(ii)
(iv)

Bias diri.
Bias kewangan.
Bias polisi.

SDT 7.6
1.

Batal (Void)
Keputusan batal (void) bermaksud keputusan tidak boleh
dikuatkuasakan kerana ianya tidak sah dari awal lagi
(void ab initio).

Boleh Batal (Voidable)


Keputusan boleh batal (voidable) bermaksud keputusan
itu sah sehingga dibatalkan atau diketepikan oleh
mahkamah. Sekalipun keputusan ini boleh batal, tetapi
selagi pihak yang terjejas haknya tidak membuat
permohonan di mahkamah, maka keputusan tetap tidak
akan berubah atau tidak dapat ditentukan kesahihannya.
129