Anda di halaman 1dari 18

PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA

CYFROWE WPROJEKTOWANIU ARCHITEKTONICZNYM

Krystyna Januszkiewicz

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny wSzczecinie, Wydzia Budownictwa iArchitektury, Al. Piastw 17,
70-310 Szczecin
E-mail: krystyna_januszkiewicz@wp.pl

PARAMETRIC DESIGN AND PARAMETRIC DIGITAL TOOLS IN ARCHITECTURAL DESIGN

Abstract
The paper focuses on parametric design with digital tools and their role in architecture of the 21st century. It presents the
history of the development of parametric design tools and their application in architectural design. The paper clarifies what
is parametric design, what tools can use the architect and what results can achieve. Today, parametric design has become
anew aesthetical paradigm: architectonic requirements have stimulated the search for new types of structures. Parametric
design is defined as aprocess based on algorithmic thinking that enables the expression of parameters and rules that,
together, define, encode and clarify the relationship between design intent and design response. Parametric design is
aparadigm in design where the relationship between elements is used to manipulate and inform the design of complex
geometries and structures. Parametric design is not anew concept and has always formed apart of architectural design.

Streszczenie
Uwag koncentruje si na projektowaniu parametrycznym z uyciem narzdzi cyfrowych i ich roli w architekturze XXI
wieku. Artyku przedstawia histori rozwoju parametrycznych narzdzi projektowania iich zastosowania wprojektowaniu
architektonicznym. Objania, czym jest projektowanie parametryczne, jakimi narzdziami moe posugiwa si architekt
ijakie moe osiga rezultaty. Obecnie projektowanie parametryczne stao si nowym paradygmatem estetycznym, od
ktrego wymaga si symulowania nowego rodzaju struktur. Projektowanie parametryczne jest tu definiowane jako proces
oparty na myleniu algorytmicznym, ktry umoliwia wyraanie parametrw izasad, przez ktre s definiowane, kodowane
iwyjaniane zwizki midzy zamierzeniem aodpowiedzi projektow. Proces ten znajduje uzasadnienie wprojektowaniu
architektonicznym wtedy, gdy zachodzi taka relacja pomidzy elementami projektu, ktra wymaga manipulowania infor-
macj dotyczc zoonej geometrii formy ijej struktury. Projektowanie parametryczne nie jest now koncepcj izawsze
stanowio czci projektowania architektonicznego.

Keywords: architectural design; digital tools; parametric design; parametric architecture


Sowa kluczowe: projektowanie architektoniczne; narzdzia cyfrowe; projektowanie parametryczne; architektura para-
metryczna

WPROWADZENIE
Komputerowe wspomaganie projektowania niem. Wielo podej i postaw sugeruje rnorakie
CAD/CAM/CAE oferuje dzi narzdzia, ktre radykal- intencje projektantw.
nie zmieniaj praktyk architektury isposb mylenia W Polsce w debacie o tej nowej architekturze
o budynkach, ich projektowaniu i realizacji. W wielu najczciej uywane s terminy, takie jak projektowa-
miejscach na wiecie powstaj budowle, ktre wyr- nie parametryczne oraz architektura parametryczna.
niaj si swoim oryginalnym wygldem iuksztatowa- Odnoszone s one niemal do kadego projektu ar-

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 43


K. JANUSZKIEWICZ

chitektonicznego wykonanego przy uyciu cyfrowych produktw przemysowych. Hugh Whitehead, Robert
narzdzi projektowania, zwaszcza gdy chodzi oformy Aish, John Parrish iLars Hesselgren (SmartGeometry
krzywoliniowe o wysokim stopniu zoonoci geome- Group) w poowie lat 1980 opracowali metodologi
trycznej i strukturalnej. Wyania si zatem potrzeba parametrycznego projektowania obiektw architekto-
ucilenia znaczenia tych terminw waspekcie rozwo- nicznych3. Modelowanie parametryczne zmienio re-
ju cyfrowych narzdzi projektowania izastosowania ich prezentacj projektu zczytelnego zapisu geometrycz-
wprojektowaniu architektonicznym. nego na instrumentalne powizania geometryczne.
Wprzestrzeni parametrycznej moe powsta niesko-
czona liczba podobnych do siebie obiektw geome-
1. PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE
trycznych, manifestacji przygotowanych wczeniej
Projektowanie parametryczne jest to proces schematw zmiennowymiarowych czy schematw
oparty na myleniu algorytmicznym, ktre umoliwia relacji i dziaa wzajemnie od siebie wspzalenych.
wyraanie parametrw izasad, przez ktre s definio- Zmiennym przydzielane s okrelone wartoci, aka-
wane, kodowane i wyjaniane zwizki midzy zamie- dy przypadek daje nieograniczony zakres moliwoci.
rzeniem a odpowiedzi projektow1. Proces ten znaj- Parametry mog wygenerowa atrakcyjne koncepcje
duje uzasadnienie wprojektowaniu architektonicznym architektoniczne, gdy wopisie zastpi si stae zjedn
wtedy, gdy zachodzi taka relacja pomidzy elemen- zmienn staymi zwieloma zmiennymi. Aby opisa re-
tami projektu, ktra wymaga manipulowania informa- lacje midzy obiektami, mona stosowa rwnania ma-
cj dotyczc zoonej geometrii formy i jej struktury. tematyczne definiujce asocjatywno geometrii, czyli
Potrzebna jest wtedy dobrze sformuowana strategia taki skadnik geometrii, ktry sprawia, e obiekty s ze
dla rozwiza tektonicznych, wystarczajco jasna de- sob nawzajem powizane4. Zatem wprzestrzeni pa-
skrypcja wspzalenoci poszczeglnych elementw, rametrycznej mona ustali zalenoci midzy obiekta-
w parametrycznej przestrzeni cyfrowej mog bowiem mi tak, aby podczas transformacji mogy zachowywa
powstawa obiekty, ktre ukazuj specyficzny zestaw si wzdefiniowany sposb. Wanie ta zdolno okre-
hierarchicznych zalenoci pomidzy ich elementami. lania, ustalania irekonfiguracji powiza geometrycz-
Wykorzystuj to projektanci, opracowujc pene spek- nych jest wyjtkowo cenna5 (ryc. 4a-b).
trum rozwiza, ktre mona analizowa, zmieniajc Przekrycie peronw International Rail Terminal
wartoci parametrw kontrolujcych form. Waterloo w Londynie (19901993) jest pierwsz zre-
Przestrze parametryczna wtopologii, bez kt- alizowan budowl zaprojektowan parametrycznie.
rej nie byoby dzi grafiki komputerowej, to uoglnienie Nicholas Grimshaw and Partners oraz SmartGeometry
przestrzeni metrycznej, bez uwzgldniania warunkw Group po raz pierwszy wykorzystali Integraphs Vehicle
opisujcych symetri, nierozrnialno oraz nierw- Design System w projektowaniu architektury. Projekt
no bokw trjkta. Przyjmujc zbir ze zdefiniowan ten by demonstracj asocjatywnej geometrii oraz ko-
odlegoci dla par elementw, otrzymuje si tzw. me- rzyci konceptualnych. Chodzi o zadaszenie dugich
tryk iodpowiednio przestrze metryczn. Moe by to na 400 m peronw, ktre wswej szerokoci zawaj
n-wymiarowa przestrze euklidesowa tzn. e do poj si od 50 do 35 m. Skada si ono z36 ukowych ele-
pierwotnych dochodz hiperpaszczyzny owymiarach mentw nonych ornych wymiarach, lecz otym sa-
a do n-1 wcznie. Przedstawieniem krzywych para- mym ksztacie Najpierw powsta model parametrycz-
metrycznych na paszczynie iw przestrzeni s funkcje ny jednego elementu, by na jego podstawie powstaa
cige. Dziki tym krzywym moliwe s krzywe i po- baza regu generujcych rozpito ikrzywizn u po-
wierzchnie NURBS oraz Beziera2 (ryc. 1a-b, ryc. 2a-b, zostaych, tak aby byy pokrewne. Nastpnie parame-
ryc. 3a-b). trowi rozpito przydzielono 36 ronych wartoci,
Projektowanie parametryczne, zanim weszo lecz identycznych topologicznie, by elementy zostay
do architektury, byo ju znane wprzemyle samocho- policzone iwprowadzone do modelu geometrycznego
dowym, lotniczym i okrtowym oraz w projektowaniu projektowanego obiektu (ryc. 5, ryc. 6a-b).

1
Por. R. Woodbury, Elements of Parametric Design, Routledge 2010, s. 32: take: W. Jabi, Parametric Design for Architecture, Laurence
King, London 2013, s. 27.
2
Por. K. Januszkiewicz, O projektowaniu w dobie narzdzi cyfrowych. Stan aktualny i perspektywy rozwoju, Oficyna Wyd. Politechniki
Wrocawskiej, Wrocaw 2010, s. 26.
3
Patrz: A. Menges, Instrumental Geometry, AD, vol.76, no.2, s. 42-83.
4
Patrz: M. Novak, Transarchitectures and Hypersurfaces, (w:) Giuseppe di Cristina (red.), Architecture and Science, Wiley-Academy Edi-
tion, London 1998, s. 153-157.
5
Por. M. Burry, Paramorph, AD, vol. 69, no. 9-10, 1999, s. 78-83.

44 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

a) b)

Ryc. 1a-b. Pawe Rubinowicz, powierzchnie zdefiniowane w 9-punktowym modelu parametrycznym. Mimo rnic w ksztacie po-
wierzchnie te s rwnowane topologicznie. Sie powiza midzy punktami wzowymi tych powierzchni jest identyczna. Zmiana uka-
du punktw kontrolnych w przestrzeni umoliwia pynne przeksztacenie jednej powierzchni w drug (morfing); rdo: P. Rubinowicz [14]
Fig. 1a-b. Pawe Rubinowicz surfaces defined in the 9-point parametric model. Despite the differences in shape, the surfaces are to-
pologically equivalent. The network of links between the nodes of the surface is identical. Change of control points in space enables the
smooth transformation of one surface to another (morphing); source; Pawe Rubinowicz [14]

a)

Ryc.2a-b. Agnieszka Poli-


ska, powierzchnia NURBS
uksztatowana przez mani-
pulacje punktami kontrolnymi
w projekcie centrum rekre-
acyjnego w krajobrazie natu-
ralnym (analizy powierzchni:
Gaussa i Zebra), 2014-2015;
rdo: Zakad Architektury
Parametrycznej, WBiA ZUT
w Szczecinie
Fig. 2a-b. Agnieszka Poli-
ska, NURBS surface formed
by manipulation of the control
points in the design recre-
ational center in the natural
b) landscape (analysis of sur-
face: Gaussian and Zebra),
2014-2015; source: Division
of Parametric Architecture,
Faculty of Civil Engineering
and Architecture, West Pome-
ranian University of Technolo-
gy in Szczecin

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 45


K. JANUSZKIEWICZ

a) b)

Ryc. 3a-b. Marta Banachowicz, powierzchnie Bzier w projekcie aktywizacji przestrzeni publicznej w miecie, 2015, WBiA ZUT
w Szczecinie, rdo: Zakad Architektury Parametrycznej, WBiA ZUT w Szczecinie
Fig. 3a-b. Marta Banachowicz, Bzier surfaces in the project activation of public space in the city, 2015 source: Division of Parametric
Architecture, Faculty of Civil Engineering and Architecture, West Pomeranian University of Technology in Szczecin

b)

a)

Ryc. 4a-b. Pawe Rubinowicz, topologiczne przeksztacenia modelu obiektu (po lewej), szkic powiza
geometryczno-parametrycznych (po prawej), 1996; rdo: Z. Paszkowski, P. Rubinowicz [13]
Fig. 4a-b. Pawe Rubinowicz, topological transformation of the object model (left), sketch relationships geometric
and parametric (right), 1996; source: Z. Paszkowski, P. Rubinowicz [13]

Ryc. 5. Nicholas Grimshaw


and Partners, International
Rail Terminal Waterloo,
Londyn, 19901993;
rdo: Equilibrium:
learning platform for
structural design
Fig. 5. Nicholas Grimshaw
and Partners, International
Rail Terminal Waterloo,
London, 19901993; so-
urce: Equilibrium: learning
platform for structural
design

46 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

Jeli parametryczny proces projektowy jest


przeprowadzony konsekwentnie, od fazy koncepcyjnej
do fabrykacji imontau, to zmienia si dogbnie natura
projektowania irealizacji. Zmiana roli architekta wpro-
cesie projektowania dokonuje take zmian w przyj-
tej hierarchii wprzemyle budowlanym. Projektowanie
parametryczne jest zazwyczaj czci procesu projek-
towego danego obiektu architektonicznego i odnosi
si do wybranych elementw obiektu, rzadziej do jego
caoci. a)
Znakomitym tego przykadem jest fasada domu
handlowego Weltstadthaus (1999-2005) wKolonii pro-
jektu Renzo Piano. Obiekt ma 130 m dugoci i34 m b)
wysokoci. Oferuje 22 tys. metrw kwadratowych po-
wierzchni uytkowej, zczego 15 tys. to otwarte miejskie
powierzchnie publiczne. Dwukrzywiznowa powierzch-
nia, pynnie wpisujca si wtkank miejsk, otrzymaa
struktur wykonan z drewna, stali i szka. Z drewna
wykonano 46 eber nonych, dwigajcych powok
Ryc. 6a-b. Wymiarowo rne, ale identycznie skonfigurowane
architektoniczn opowierzchni 4900 m2 widoczn od uki przekrycia peronw oraz parametryczne definiowanie
strony Schildergasse. ebra te skadaj si z gitych czynnika skalujcego; rdo: Equilibrium:
segmentw mocowanych izestawianych odpowiednio learning platform for structural design
Fig. 6a-b. Dimensionally different but identically configured arcs
do wymogw pracy strukturalnej caoci dwukrzywi- of covering platforms and parametric definition of the scaling
znowej formy (ryc. 7a-b). factor; source: Equilibrium: learning platform for structural design

a)

Ryc. 7 a-b. Renzo Piano, dom handlowy Weltstadthaus,


Kolonia, 1999-2005; rdo: Renzo Piano Workshop,
fot. autorka
Fig.7 a-b. Renzo Piano, Department store Weltstadthaus,
Cologne, 1999-2005; source: Renzo Piano Workshop,
photo by the author

b)

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 47


K. JANUSZKIEWICZ

W parametrycznej przestrzeni cyfrowej mog gnacji idugoci 300 m kady powizane przewizk.
powstawa formy, ktre ukazuj specyficzny zestaw Wszystkie te elementy okrywa, niczym woalka, struk-
hierarchicznych zalenoci pomidzy ich elementami. turalna dwukrzywiznowa powoka, ktra optycznie
Wykorzystuj to projektanci, opracowujc pene spek- czy elementy w jedn cao. Wyzwaniem byo za-
trum rozwiza, ktre mona analizowa, zmieniajc projektowanie tego okrycia tak, aby nie byo ono tylko
wartoci parametrw kontrolujcych form. Wten spo- elementem dekoracyjnym, ale take suyo do modu-
sb zaprojektowano dwukrzywiznowa form domu lacji mikroklimatu we wntrzach hotelu. Strukturaln
towarowego Weltstadthaus. W projekcie parametrycz- powok stanowi stalowa siatka oraz 5800 romboidal-
nym fasada zostaa zdefiniowana tylko przez dwie krzy- nych obrotowych paneli ze szka (ryc. 8a-b).
we: krzyw horyzontaln obrysu budynku definiujc Posuono si programem Digital Project. Dziki
jego rzut na sytuacji oraz krzyw okrelajca grzbiet zawartym tam parametrycznym narzdziom projekto-
budowli. Majc te dwie krzywe, atwo ju wyznaczy wania mona byo opracowa wszystkie elementy pro-
powierzchni i jej podziay, ktre definiuje tylko kilka jektu. Dzi mona by wykona ten projekt za pomoc
zasad algorytmicznych. Celem byo znalezienie opty- narzdzi programu Rhino-Grasshopper i skorzysta
malnego i harmonijnego podziau dwukrzywiznowej z informacji budowlanej (BIM) w bibliotekach innych
fasady, dogodnego dla systemu strukturalnego oraz programw. Program ten daje szerokie moliwoci nie
systemu szklanych paneli zewntrznych. Napisanie tylko geometrycznego ksztatowania formy, ale take
skryptu, ktry opisuje zwizek midzy krzywymi oraz wsppracuje zprogramami inynierskimi, co pozwala
opracowanie zasad, zajmuje mniej czasu ni naryso- na wszechstronne opracowanie projektu (ryc. 9).
wanie trjwymiarowej fasady, posugujc si myszk Projektowanie parametryczne jest metod pro-
i komputerem. Majc skrypt, mona bowiem w cigu jektowania cyfrowego opart na relacjach izasadach.
kilku minut generowa nowe trjwymiarowe opcje tej S one zdefiniowane woprogramowaniu parametrycz-
fasady przez modyfikacje krzywych lub zasad. Wy- nym ipozwalaj na manipulowanie iszybkie generowa-
starczyo opisa parametrycznie tylko jeden element nie wielorakich interakcji geometrycznych w projekcie
przyjtego systemu strukturalnego, a program opisa 3D. Modele parametryczne to sie powiza geome-
wszystkie elementy, nawet 3800 szklanych tafli, cho trycznych, ktre mog by przetwarzane w rnych
adna znich nie jest powtarzalna. Oprcz opisu dwch kontekstach przestrzennych. Projektowanie parame-
krzywych (horyzontalnej iwertykalnej) Walz potrzebo- tryczne czsto pociga za sob procedury algoryt-
wa jeszcze wyznaczy cztery charakterystyczne punk- micznej deskrypcji geometrii, zwaszcza gdy poszukuje
ty przy podziale formy na segmenty6. Chodzio owy- si nowych pomysw odnonie do formy projektowa-
znaczenie geometrii 46 eber nonych oraz geometrii nego obiektu.
podziau na segmenty osony ze szka (co widoczne na Ponadto, uywajc parametrycznych progra-
modelach parametrycznych) i ich skorelowanie prze- mw wspomagajcych projektowanie, architekci mog
strzenne. Segmenty szklanej obudowy tak zoptyma- take wcza w proces projektowy podstawowe
lizowano, aby odlegoci midzy panelami mogy by aspekty budowlane dotyczce materiau, technologii
absorbowane przez metalowe ramy paskich tafli szka. wytwarzania, waciwoci strukturalnych oraz rodo-
Modele parametryczne wykonane przez Arnolda Walza wiska. Wten sposb proces projektowy staje si pro-
posuyy take do optymalizacji tej struktury ozoonej cesem iteratywnym, generatywnym ireaktywnym.
geometrii. Poszczeglne elementy strukturalne fasady Po raz pierwszy w historii architekci nie pro-
wykonane zostay przez roboty CNC. Projekt Renzo jektuj, lecz niejako generuj obiekty geometryczne
Piano, jak uwaa Walz, jest znakomitym przykadem poprzez wykorzystywanie okrelonego zestawu zasad
zastosowania prostych rozwiza przy pozornie duej zakodowanych w sekwencjach rwna parametrycz-
zoonoci formy7. nych. Narzdzia parametryczne sprawiaj, e zoone
Cyfrowe narzdzia parametryczne posuyy problemy przeksztacane s w racjonalne proste de-
take do opracowania projektu Yas Island Marina Hotel cyzje.
(20072009) przy torze wycigowym Formua 1 wAbu Przez parametryczne narzdzia cyfrowe naley
Dhabi. Hani Rashid i Lise Anne Couture (Asymptote) zatem rozumie proste zestawy polece odnonie do
zaprojektowali dwa eliptyczne bloki po dziesi kondy- sterowania parametrem grafiki wsekwencjach rwna

6
Por. S. Schindler, Programing konowledge - Wissen als Program, Candide, no.1, 12/2009, s. 58.
7
Por. K. Januszkiewicz, Architektura performatywna w Kolonii, AV 2/2012, s. 32-45.

48 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

a)

b)

Ryc. 8a-b. Asymptote, Yas Island Marina Hotel, Abu Dhabi, 20072009; rdo: Asymptote
Fig. 8a-b. Asymptote, Yas Island Marina Hotel, Abu Dhabi, 20072009; source: Asymptote

Ryc. 9. Asymptote, Yas Island Marina Hotel, Abu Dhabi, 20072009, rekonstrukcja projektu wykonana za pomoc Rhino-Grasshopper
z wykorzystaniem BIM z programu Revit (AutoDesk 2014), 2015; rdo: Emad Al-Qattan, Texas A&M University
Fig. 9. Asymptote, Yas Island Marina Hotel, Abu Dhabi, 20072009, project reconstruction using parametric tools Rhino-Grasshopper
and material modeling by BIM with Revit (AutoDesk 2014); source: Emad Al-Qattan, Texas A&M University

parametrycznych, anie graficzne deklarowanie iedyto- wym mamy wic do czynienia zzupenie now jakoci
wanie ksztatu. Projektowanie parametryczne wymaga projektowania architektonicznego, o trudnych jeszcze
od projektantw gbszego zrozumienia geometrii, ma- inie do koca przewidywalnych konsekwencjach.
tematyki, informatyki oraz umiejtnoci obsugi opro-
gramowania. Dziki wspczesnym narzdziom cyfro-

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 49


K. JANUSZKIEWICZ

2. CYFROWE NARZDZIA PARAMETRYCZNE Wedug Sownika Webstera komputer to daj-


Termin parametryczny wywodzi si zmatematy- ce si programowa urzdzenie elektroniczne, ktre
ki. Parametr to warto wystpujca we wzorach iwy- potrafi gromadzi, wyszukiwa i przetwarza dane.
raeniach matematycznych, ktra wzalenoci od roz- Potrafi zatem rozwizywa rwnania parametrycz-
patrywanego przypadku moe by sta lub zmienn; ne. Jednak nie od razu komputer potrafi obrazowa
nota bene temperatura jest parametrem, gdy moe graficznie wyniki. Wlatach szedziesitych XX wieku
by wartoci sta na przykad w przemianie izoter- technologia komputerowa i eksperymentalne narz-
micznej gazu, a w innych przemianach jest zmienna. dzia cyfrowe dla projektantw nie byy jeszcze gotowe
Parametr to niewiadoma, ktra czy funkcj ze zmien- do dystrybucji masowej.
nymi, w przypadku gdy relacj t trudno jest wyrazi Przeomu dokona w1963 roku Ivan Sutherland.
rwnaniem. Innymi sowy, jest to litera wystpujca Wykorzystujc moc obliczeniow komputera TX-2,
wformule matematycznej, penica wniej rol wsp- stworzy (w ramach pracy doktorskiej) rewolucyjny
czynnika liczbowego. Wfunkcji jeden lub wicej argu- program nazwany SKETCHPAD: aMan-machine Gra-
mentw jest okrelonych przez nalec do dziedziny phical Communications System (szkicownik) pierwszy
funkcji zmienn (x). Wgeometrii analitycznej za figury interaktywny program wspomagajcy projektowanie.
przedstawia si jako wykresy funkcji. Zmiana wielkoci Zmienio to diametralnie interakcje czowieka z ma-
parametru powoduje zmian graficzn - zmian prze- szyn. Innowacj byy ekran (CRT monitor) oraz piro
biegu wykresu funkcji (ryc.10): wietlne. Nota bene w 1963 roku komputery praco-
way na tamach magnetycznych lub kartach perforo-
rwnanie dla paraboli wanych. Szkicownik za by pierwszym programem
y=x2 zkompletnym interfejsem graficznym uytkownika. Za
moe zosta sparametryzowane poprzez uycie pomoc koordynatografu punktw wzgldem osi x iy
dowolnego parametru t program umoliwia pokaz linii rysowanych na ekranie.
x=t By to prototyp systemu CAD (Computer Aided Dra-
y=t2 fting) do wspomagania prac krelarskich. Uywajc
pira wietlnego, projektant mg rysowa na ekranie
okrg o promieniu a sparametryzowany monitora linie proste i krzywe, ktre nastpnie mogy
x = a cos (t) by ze sob czone. Temu suyy rwnania parame-
y = a sin (t) tryczne, Sutherland nazwa je atomic constraints (ogra-
gdzie nicznia czstkowe). Nie uywa terminu parametrycz-
ny, chocia jego atomic constraints miay wszystkie
niezbdne wasnoci rwnania parametrycznego. Do
kadego z ogranicznikw przypisany by zestaw wy-
nikw wpostaci funkcji owielu niezalenych parame-
trach8. W przeciwiestwie do podwieszanych modeli
fizycznych Gadiego i Otto rwnania parametryczne
nie s uzalenione od praw fizyki i std mona obli-
cza relacje dla linii rwnolegych, zbienych, skonych
izakrzywionych. SKETCHPAD oferowa nowy sposb
eksploracji rwna parametrycznych. Architekci mogli
modyfikowa parametry we wzorach matematycznych,
Ryc. 10. Rwnania parametryczne dla paraboli i okrgu: a program automatycznie przelicza i przerysowywa
rdo: opr. autorka
geometri. Trudno byo wwczas przewidzie, jaki
Fig.10. Parametric equations for a parabola and circle;
source: prepared by the author wpyw bdzie mia wynalazek Sutherlanda na praktyk
projektow wnastpnych dekadach.

8
Por. I. Sutherland, Sketchpad: A Man-Machine Graphical Communication System, PhD dissertation, Massachusetts Institute of Techno-
logy, MIT 1963, s. 18.
9
Por. D. Davis (2013), A History of Parametric, http://www.danieldavis.com/a-history-of-parametric/ [dostp 3.12.2015].
10
Por. D. Weisberg (2006), The Engineering Design Revolution: The People, Companies and Computer Systems that Changed Forever
the Practice of Engineering, http://www.cadhistory.net., r. 6, s. 8 [dostp 3.12.2015].
11
Por. D. Weisberg op. cit., r. 8, s. 9 [dostp 3.12.2015].
12
Por. John Teresko, Parametric Technology Corp.: Changing the way Products are Designed, Industry Week, December 20, 1993,
s. 28.

50 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

Jednake wlatach szedziesitych projektan- ju rysowa na ekranie dwuwymiarowe obiekty, po-


ci byli bardziej zainteresowani komputerow automaty- sugujc si klawiatur i myszk. Jednak dopiero
zacj krelenia ni sterowaniem parametrem grafiki na osiemnasta wersja AutoCad 2010 zostaa zaopatrzo-
ekranie monitora. Wcentrum uwagi znalaza si geo- na wmodelujce narzdzia parametryczne (43 lata po
metria samoreplikujca si przez Automaty Komrko- napisaniu programu SKETCHPAD), co zostao uznane
we (Celluar Automata) oraz Gramatyki Ksztatu (Shape przez AutoDesk jako otwarcie nowych moliwoci.
Grammar), a take sigano po krzywe Bzier, nieza- Niemniej od pocztku AutoCad oferowa projektan-
lenie ju opracowane przez Casteljau w roku 19599. tom narzdzia do sporzdzania skryptw parame-
W 1962 popularna pniej elektroniczna maszyna do trycznych w pakiecie scripting interface11. Wymaga-
krelenia Iteks Electronic Drafting Machine kosztowa- o to jednak znajomoci podstaw informatyki.
a 500 tys. USD, na co mg sobie pozwoli tylko bo- Nowe narzdzia parametryczne do modelowania 3D,
gaty przemys lotniczy, okrtowy czy motoryzacyjny10. ktre oferowa AutoCad 2010, nie byy wcale nowe.
W latach siedemdziesitych maszyny te ju sprawnie Opracowane zostay ju ponad dwadziecia lat wcze-
wyrczay projektantw w sporzdzaniu rysunkw niej przez matematyka Samuela Geisberga, zaoy-
technicznych (wzgldem osi x i y). Modelowanie 3D, ciela Parametric Technology Corporation (1985), dla
wizualizacja, symulacja byy dopiero przedmiotem ba- programu Pro/ENGINEER, ktry wszed do sprzeday
da placwek naukowych. Eksperymentalne narzdzia w roku 1988. By on zwiastunem czenia podstawo-
cyfrowe dla projektantw nie byy jeszcze gotowe do wych charakterystyk oraz metod modelujcych zpara-
dystrybucji masowej. metrycznym opisem cech. Podobnie jak w programie
Dwadziecia lat pniej, gdy w sierpniu 1982 Sketchpad uytkownicy Pro/ENGINEER mogli czy
roku wprowadzony zosta PC (Personal Computer), zsob poszczeglne elementy ju nie dwuwymiarowe,
niemal jednoczenie opracowano pierwsz wersj lecz trjwymiarowe za pomoc rwna parametrycz-
programu AutoCad, ktry szybko wypar samorepli- nych12. Oznaczao to przejcie projektowania w trzeci
kujce si geometrie. Od tego czasu projektant mg wymiar, a syntetyczna przestrze staa si rzeczywi-

Ryc. 11. Frank Gehry, rzeba Ryba, projekt wykonany za pomoc programu CATIA v3, 1992; rdo: Gehry & Partners
Fig. 11. The Fish sculpture, design made using CATIA v3, 1992; source: Gehry & Partners

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 51


K. JANUSZKIEWICZ

stoci wirtualn i medium projektowym. Dziki aso-


cjatywnoci geometrii zmiany dokonywane na jednym
zrysunkw 3D byy automatycznie nanoszone na pozo-
stae, sporzdzane przez wielu uytkownikw. Program
ten, przez swoj elastyczno, mia zachca projek-
tantw do tworzenia bardziej zrnicowanych obiektw
przy zerowych kosztach nanoszenia zmian. Ponadto
Geisberg sprawi, e modelowanie parametryczne stao
si eksploracj rnorakich ksztatw geometrycznych.
Wprowadzono bowiem moliwo manipulacji para-
metrami oraz manipulacji modelem 3D poprzez zmiany
relacji bazowych. Wpyw na rozszerzanie moliwoci
programu mia miniaturowy napd (B-rep), ktry umo-
liwia obracanie iprzeksztacanie obiektw 3D ospjnej
geometrii i topologii. Do sprawnego dziaania sprztu
potrzebowano coraz wikszych zasobw pamici ope-
racyjnej ipodrcznej oraz skrcenia czasu wykonywa-
nia zada. Okae si to niezwykle istotne w dalszym
rozwoju cyfrowych narzdzi parametrycznych w XXI
wieku.
Lata dziewidziesite to dynamiczny okres roz-
woju kultury komputerowej. Wtedy nastpuje szybki
wzrost mocy obliczeniowej komputerw, a co za tym
idzie, szybki rozwj grafiki 3D. Teoria mnogoci do- Ryc. 12. Modele geometryczne w programie CATIAv4 do projektu
starczya bowiem matematyce jzyka formalnego dla Guggenheim Muzeum, w Bilbao, 1993-1997; Gehry & Partners
Fig. 12. Geometrical models in the CATIAv4 to project Guggen-
stworzenia precyzyjnych podstaw topologii, czynic
heim Museum in Bilbao, 1993-1997; source: Gehry & Partners
z topologii istot syntetycznych przestrzeni w gra-
fice komputerowej. Wykorzystaa to firma Dassault
Systmes zajmujca si oprogramowaniem wspoma- nym silniku pochodzcym zprogramu CATIAv5, ktry
gajcym projektowanie i w 1993 wprowadzia do no- umoliwia architektom rewidowa parametry i rwna-
wej wersji programu CATIAv4 wiele elementw jzyka nia definiujce projektowan geometri wten sam spo-
parametrycznego wsppracujcych zprogramem Pro/ sb jak uytkownikom programu Pro/ENGINEER.
ENGINEER13. Program Digital Project, podobnie jak CATIA,
W tym czasie biuro projektowe Gehry Partners jest programem wszechstronnym, pozwalajcym na
zatrudniao ju Ricka Smitha z lotniczego biura kon- wymian danych z innymi programami w brany, aby
strukcyjnego, eksperta od programu CATIA. Pokonywa przygotowa pen dokumentacj 3D projektu architek-
on wtedy wyzwania geometryczne zwizane zprojek- tonicznego - od koncepcji po pliki dla wytwrcy (file to
tem i realizacj ikonicznego obiektu Ryba w Barcelo- factory), atake okreli koszty iczas. Integracja zsys-
nie (1992), anastpnie Guggenheim Muzeum wBilbao temem CAM pozwala take na szybkie wykonywanie
(1993-1997) (ryc. 11, 12). modeli 3D na kadym etapie projektu. Program Digital
Taka forma wsppracy daa podstawy do zao- Project wymaga jednak odpowiedniego sprztu i nie
enia w2001 roku siostrzanego przedsibiorstwa ona- wystpowa w wersji przeznaczonej dla komputerw
zwie Gehry Technology, ktremu udao si opracowa osobistych PC. Niemniej od 2004 roku zapotrzebowa-
parametryczne oprogramowanie modelujce Digital nie na ten rodzaj oprogramowania wci wzrasta, gdy
Project, udostpnione wroku 2004. Digital Project wy- coraz wicej firm architektonicznych jest zainteresowa-
korzystuje narzdzia zawarte wCATIAv5 iwprowadza nych projektowaniem obiektw okrzywoliniowej zoo-
nowe, przydatne architektom do racjonalizacji skom- nej geometrii. Dzi jest chtniej uywany ni Revit (RTC
plikowanej geometrii formy, jak w projektach Franka 2000a), ktry mia by pierwszym parametrycznym
Gehryego. Program ten opiera si na parametrycz- modelerem budowlanym dla architektw oraz profesjo-

Por. D. Weisberg, op. cit., r. 13, s. 32 [dostp 3.12.2015].


13

Patrz: RTC (Revit Technology Corporation), (2000b). Revit Technology Corporation Product; http://revit.com/cornerstone/index.html.
14

Copy archived May 10, 2000; http://web.archive.org/web/20000510111053/http://revit.com/cornerstone/index.html.

52 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

nalnych budowniczych, jak mona byo przeczyta na


Revit homepage zdnia 10 maja 2000 roku14.
Autorzy programu Revit definiuj termin parame-
tric (parametryczny) jako obiekt oparty na rwnaniach
parametrycznych, ktry projektant moe tylko adjusto-
wa w zaleno od okolicznoci jego zastosowania
w projekcie. W kolejnej wersji (RTC 2001) wyjaniano
na stronie internetowej, jak projektant moe adjusto-
wa wysoko dachu i jak Revit dokona natychmiast
rewizji wymiarw na rzutach, elewacjach, przekrojach
etc. Revit ijemu podobne programy posuguj si rw-
naniami parametrycznym tylko po to, aby dokonaa
si automatyczna rewizja wymiarw, co eufemistycz-
nie AutoDesk nazwa modelowaniem. Jednake jest
to naduycie, nieuprawnione okrelenie, projektant
bowiem nie steruje parametrem grafiki w rwnaniach Ryc. 13. Pawe Rubinowicz, modelowanie form parametrycznych
z zastosowaniem autorskiego programu MODEL, 1999; rdo: P.
parametrycznych, tak jak pracujc z programami ta- Rubinowicz [14]
kimi, jak Pro/ENGINEER, CATIA czy nawet SKETCH- Fig.13. Pawe Rubinowicz, parametric modeling forms by using
PAD. Relacje parametryczne programu Revit ukryte proprietary program MODEL 1999; source: P. Rubinowicz [14]
s za interfejsem, niedostpne bezporednio dla uyt-
kownika. Nie mona zatem tworzy wasnych modeli chcia parametrycznie wymodelowa liczne hiperbole
ani swobodnie nimi manipulowa, czy te przekszta- dla Sagrada Familia, nie prosi AutoDesk-u owczenie
ca je przez wprowadzanie parametrw podanych funkcji hiperbola w AutoCad, tylko skorzysta z inter-
przez projektanta. Wkolejnych ju wersjach AutoDesk fejsu AutoCad scripting, by sporzdzi wasne krzywe
wycofa si zpoprzedniej retoryki, wprowadzajc nowy parametryczne16.
termin Modelowanie Informacji Budowlanej (BIM), co Skrypt Burrego mia trzy parametry wejciowe,
bardziej odpowiada moliwociom izawartoci progra- okrelajce punkty: pocztkowy, minimalny oraz punkt
mu Revit czyli zarzdzaniem informacj (parametrami) asymptoty, i napisany zasta w kodzie AutoLISP17.
dotyczc materiaw itechnik budowlanych, anie za- Systemy parametryczne s z zasady oparte na pro-
rzdzania modelem parametrycznym jako takim. Due cedurach algorytmicznych, gdy to algorytm okrela
firmy architektoniczne najczciej wybieraj takie pro- kolejno transformacji danych wejciowych, dc do
gramy, jak: Digital Project iCATIA czy Pro/ENGINEER, uzyskania danych kocowych na wyjciu. Mark Bur-
gdzie wyspecjalizowane grupy projektantw pracuj ry, kontynujc od 1979 roku budow Sagrada Familia
tylko nad rozwizaniami geometrycznymi projektowa- sporzdza modele parametryczne poszczeglnych ele-
nych obiektw. mentw istruktur przestrzennych zgodnie zzamysem
Modelowanie parametryczne wykonuje si Gaudiego. Dziki krzywym parametrycznym wyko-
sprawnie przy uyciu interfejsw skryptowych, czsto nawstwo elementw ozoonej geometrii jest moliwe
zaczanych do niektrych pakietw oprogramowania. ze wzgldu na przeoenie na numeryczne urzdzenia
Skryptowanie to sposb mwienia komputerowi, co CNC (ryc. 14).
ma zrobi. Jednake komputer zrozumie przekaz tylko Tekstowe interfejsy skryptowe nie rozwiny
wtedy, gdy si mu to powie wjzyku zrozumiaym dla si znaczco od czasu opracowania pierwszej wersji
tego urzdzenia (ryc. 13). AutoCad-a. Jakkolwiek w ostatnich dwch dekadach
Twrcy AutoCad-a, opracowujc ju jego pierw- odnotowano pojawienie si nowego interfejsu skryp-
sz wersj wroku 1982, byli wiadomi, e zaczenie towego: interfejsu wizualnego. Programowanie wizual-
interfejsu skryptowego pozwoli im unikn zapyta ne obejmuje reprezentatywne programy pokazane nie
odnonie do specyficznego kodowania i aplikacji wy- jako tekst, lecz jako diagramy. W1990 roku powstay
nikajcych z indywidualnych potrzeb uytkownikw15. dwa takie interfejsy, MAX/MSP, z ktrych jeden jest
Dziesi lat pniej, w 1992 roku, kiedy Mark Burry popularny wrd muzykw, a drugi wrd plastykw

15
Por. J. Walker (red.), The Autodesk File: Bits of History, Words of Experience, New Riders Publishing1994, s. 115.
16
Por. D. Davis (2013), A History of Parametric,..... op. cit.
17
Patrz: M. Burry, Scripting Cultures, Chichester: Wiley, London 2011, take: ibidem.

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 53


K. JANUSZKIEWICZ

Ryc. 14. Mark Burry, skrypt parametryczny


do pozycjonowania hiperboli oraz ich lokowania na zadanym substracie napisane w jzyku programowania Python, 2005;
rdo: M. Bury [3]
Fig.14. Mark Burry, Parametric script for positioning hyperboles and their placement on a given substrate written in the programming
language Python, 2005; source: M. Bury [3]

ze wzgldu na moliwoci programowania efektw ar- Podczas gdy w matematyce termin parame-
tystycznych. Architekci otrzymali swj pierwszy wizu- tryczny oznacza zbir ilociowy wyraony w postaci
alny jzyk skryptowy wroku 2003, kiedy Robert Aish, funkcji oniezalenych parametrach, to warchitekturze
pracujc dla Bentley Systems, ukradkiem testowa jest to odkrywanie i badanie coraz to nowych mo-
now wersj Generative Components w kilku firmach liwoci oferowanych przez model. Taka eksploracja
architektonicznych. Gdy Robert McNeel & Associates jest dzi uatwiona, gdy moliwe jest ju zarwno
bezskutecznie prbowa uzyska licencj na Genera- modyfikowanie modelu parametrycznego, jak i mo-
tive Components wwczas David Rutten opracowa dyfikacja relacji geometrycznych modelu. Ponadto
wasn wersj wizualnego jzyka skryptowego. Aplika- dobrze przemylany model parametryczny uwalnia
cj t pod nazw Explicit History wydano wroku 2007, projektanta poprzez automatyzacj z wielu rutyno-
aRutten nastpnie rozwin j i nazwa Grasshopper. wych i powtarzalnych czynnoci w trakcie procesu
Zarwno Generative Components, jak i Grasshopper projektowania. Oszczdzony czas mona zatem po-
oparte s na grafach (w matematyce dyskretnej graf wica na mylenie projektowe. Modelowanie pa-
to para) idaj moliwo odnajdywania odpowiedniej rametryczne przestao by ju ekskluzywn domen
cieki pocze midzy elementami wpostaci bloko- projektowania architektonicznego, gdy narzdzia
wego schematu przepywu (Ryc.15). parametryczne s dostpne wprogramach takich jak:
W ostatniej dekadzie modelowanie parame- Rhino-Grasshopper, CATIA and Pro/ENGINEER oraz
tryczne przestao by postrzegane jako matematyczny waplikacjach BIM, ktre wyposaone s wtekstowe
trik Gaudiego, Otto, Sutherlanda iniektrych inynie- jzyki skryptowania oraz oparte na grafach interfejsy
rw, astao si staym elementem praktyki architektu- wizualne. Aktualnie modele parametryczne s obecne
ry. Programowanie zada komputera przez skrypto- wprojektowaniu architektonicznym iwykorzystywane
wanie jest dzi integraln czci cyfrowego procesu do osigania rnych celw. Szybka ekspansja apli-
projektowego. Zapewnia wyjtkowe moliwoci wza- kacji do modelowania parametrycznego doprowadzia
kresie innowacji, umoliwiajc projektantom dostoso- do pewnego zamieszania wrozumieniu tego terminu,
wanie oprogramowania do wasnych upodoba ispo- wychodzc poza jego pierwotne znaczenie.
sobw pracy.

54 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

a)

Ryc. 15. Dorota Godlewska, Ksztatowa-


nie form swobodnych w wyniku czenia
komponentw (blokw) w programie
Rhino-Grasshopper, 2014, Pracownia pa-
rametryczna WA PP,
rdo: Dorota Godlewska
Fig. 15. Dorota Godlewska. Shaping
free-forms by connecting components
(Blocks) by using Rhino-Grasshopper so-
ftware, 2014, Prametric Lab, Department
of Architecture, Poznan University of
Technology, source: Dorota Godlewska

b)

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 55


K. JANUSZKIEWICZ

3. CZYM JEST ARCHITEKTURA wy Watergate Complex (1962-1971) w Waszyngtonie.


PARAMETRYCZNA? Kierujc zespoem projektantw biura Milton Fischer,
W ostatniej dekadzie termin architektura para- Moretti skoncentrowa si przede wszystkim na rozwi-
metryczna wystpuje zarwno w jzyku potocznym, janiu wasnej metody tworzenia formy architektonicznej
jak i w profesjonalnym dyskursie o architekturze i jej w relacji do parametrw, ktre mog mie wpyw na
projektowaniu. Znaczenie tego terminu wydaje si jej rozmiar i ksztat. Po raz pierwszy wwczas uyto
szeroko pojmowane iodnoszone do budowli, ktrych komputerw do gromadzenia i przetwarzania danych
wygld sugeruje, e projektowane byy w syntetycz- w celu otrzymania wynikw graficznych23. Watergate
nych przestrzeniach informatycznych, bez wzgldu Complex, znany nie tylko ze skandalu podsuchowego,
na ich specyfik. Uwaa si nawet, e parametrycyzm stanowi istotne odniesienie dla wspczesnych technik
jest nowym globalnym stylem warchitekturze iurba- tworzenia modeli parametrycznych wzorowanych na
nistyce18. pionierskim pomyle Morettiego (Ryc. 17, 18).
Termin parametryczny pochodzi z jzyka an- Wkocu lat osiemdziesitych ubiegego wieku
gielskiego (ang. parametric) i oznacza sterowanie pa- okrelenie parametryczny wodniesieniu do architektu-
rametrem grafiki, co naley rozumie jako sterowanie ry znacznie zyskao na popularnoci. Potwierdza to Da-
rozmiarem iksztatem przez parametr liczbowy. niel Davis iprzyznaje, e chocia termin ten wystpo-
Jednake w historii architektury termin archi- wa wczeniej, zanim Samuel Geisberg wprowadzi na
tektura parametryczna nie jest okreleniem nowym. rynek w roku 1988 pierwsze komercyjne oprogramo-
Posugiwano si nim, zanim rozpowszechniy si cyfro- wanie do modelowania parametrycznego, to dopiero
we narzdzia projektowania, takie jak Generative Com- po tym fakcie modelowanie parametryczne znalazo si
ponents, Processing, Rihno-Grasshopper, atake za- wcentrum zainteresowania instytucji naukowych ibiur
nim matematyk Samuel Geisberg zaoy Parametric projektowych. Jak podaje Davis, termin parametrycz-
Technology Corporation w1985 roku. ny wystpi ju kilka razy wrnych artykuach wcza-
Po raz pierwszy termin ten zosta uyty, wod- sopimie Advances in Computer Graphics III (1988)
niesieniu do architektury, w latach czterdziestych i odnoszony by do projektowania wparametrycznym
w tekstach woskiego architekta Luigi Morettiego rodowisku cyfrowym24.
(1906-1973), czego dowodz Robert Stiles oraz Fede- Kady projekt wirtualny jest definiowany przez
rico Bucci i Marco Mulazzani, badacze jego twrczo- rodowisko cyfrowe, wjakim powsta, przez baz da-
ci19. Moretti wielokrotnie pisa o architekturze para- nych, ktra odpowiada cyfrowej przestrzeni projekto-
metrycznej, ktr rozumia jako badanie systemw wej danego programu wspomagajcego projektowa-
architektonicznych ze wzgldu na cel, jakim jest for- nie. Obiekt architektoniczny powinien by zatem roz-
ma, ktra moe by osignita przez okrelenie re- patrywany wraz z cyfrowym rodowiskiem, w ktrym
lacji pomidzy wymiarami uzalenionymi od rnych powsta. Kade bowiem rodowisko cyfrowe posiada
parametrw20. Jako przykad Moretti zaprojektowa swoj charakterystyk pozwalajc na obrazowanie
stadion sportowy, ktry wyjania, jak forma takiego okrelonych zestaww polece, graficzne przedsta-
obiektu moe by wyprowadzona przez uwzgldnienie wienie wynikw pracy obliczeniowej procesora.
dziewitnastu parametrw, dotyczcych midzy inny- Dlatego te przez architektur parametryczn
mi krzywej ikta widocznoci oraz ekonomiki kosztw naleaoby rozumie dziea sztuki architektury zapro-
konstrukcji elbetowej21. Kilka wersji projektu parame- jektowane w wielowymiarowej przestrzeni parame-
trycznego stadionu Morettiego byo prezentowanych trycznej. Wtedy forma tej architektury to wynik ste-
na jego wystawie pt. Parametric Architecture na XII rowania parametrem grafiki w sekwencjach rwna
Triennale wMediolanie w1960 roku22 (Ryc. 16). parametrycznych (Ryc. 19, 20), a nie graficzne dekla-
W tym samym roku Moretti otrzyma zlece- rowanie i edytowanie ksztatu, co oferuje na przykad
nie na projekt wielofunkcyjnego kompleksu zabudo- ArchiCAD.

18
Por. P. Schumacher, Parametricism - A New Global Style for Architecture and Urban Design, AD Architectural Design - Digital Cities,
vol. 79, no. 4, July/August 2009, s. 1423.
19
Por. R. Stiles, Aggregation Strategies, Masters dissertation, University of Bath, 2006, take: Federico Bucci, Marco Mulazzani, Luigi
Moretti: Works and Writings. New York: Princeton Architectural Press 2000, s. 21 oraz Daniel Davis (2013), A History of, op. cit.
20
L. Moretti, Ricerca Matematica in Architettura e Urbanistic, Moebius IV no. 1, 1971, s. 30-53, patrz take: D. Davis (2013), A History
of Parametric, http://www.danieldavis.com/a-history-of-parametric/ [dostp 3.12.2015].
21
Por. L. Moretti, Ricerca ..., op.cit., s. 207.
22
Por. F. Bucci, M. Mulazzani, Luigi Moretti...., op.cit., s. 114.
23
Por. M. Livingston, Watergate: The name that branded more than a building, Washington Business Journal, 17 June 2002.
24
Por. Daniel Davis (2013), A History of, op. cit.

56 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

a) b)

Ryc. 16 a-b. Luigi Moretti, projekt stadionu sportowego, XII Trien-


nale Sztuki, Mediolan 1960, rdo: D. Davis [4]
Fig. 16 a-b. Luigi Moretti, sport stadium design, XII Triennial of
Arts, Milan 1960, source: D. Davis [4]

PODSUMOWANIE
W XXI wieku pynne linie i pofadowane po-
wierzchnie to jzyk technologii cyfrowych, modelerw a)
krzywych i powierzchni swobodnych, opartych na za-
pisie parametrycznym Non Uniform Rational B-Spline
(NURBS), to wynik modelowania parametrycznego, b)
ktre uatwia dzi wizualny jzyk skryptowy dostpny
w aplikacjach programw, takich jak: Pro/ENGINEER,
Digital Project, CATIA czy Rihnoceros-Grasshopper.
Parametryzacja to obecnie jeden zwanych aspektw
wydajnego projektowania 2D i 3D. Cyfrowe narzdzia
parametryczne oferowane przez oprogramowania, takie
jak: Catia, Digital Project, AutoDesk 3DsMax, Ruino-
Grasshopper, Generative Components iProcessing, s
coraz bardziej popularne zarwno wprojektowaniu ar-
chitektonicznym, jak i we wzornictwie. Parametryzacja Ryc.17 a-b. Luigi Morettii/Milton Fischer, Watergate Complex,
jest dobitnym wyrazem przejcia wspczesnego spoe- Waszyngton, USA, 1962-1971, rdo: D. Davis [4]
Fig. 17 a-b. Luigi Morettii/Milton Fischer, Watergate Complex,
czestwa wiatowego zepoki fordyzmu (mass produc-
Washington DC, USA, 1962-1971, source: D. Davis [4]
tion) do ery post-fordyzmu (mass customization), ktra
ewoluuje wkierunku coraz bardziej pynnych izoonych
globalnych sieci systemw komunikacji spoecznych.

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 57


K. JANUSZKIEWICZ

Ryc. 18a-b. Zaha Hadid, Patrik Schumacher, Galaxy SHOHO, Pekin, Chiny, 2008-2012, rdo: Zaha Hadid Architects
Fig.18a-b. Zaha Hadid, Patrik Schumacher, Galaxy SHOHO,
Beijing, China, 2008-2012, source: Zaha Hadid Architects

58 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016


PROJEKTOWANIE PARAMETRYCZNE ORAZ PARAMETRYCZNE NARZDZIA CYFROWE ...

Ryc. 19 a-b. Julia Skumia, Ilya Tsimanouski, tymczasowa struktura przestrzenna wtkance miejskiej - studium I, 2015, rdo: Zakad
Architektury Parametrycznej, WBiA ZUT wSzczecinie
Fig. 19 a-b. Julia Skumia, Ilya Tsimanouski, Temporary spatial structure in the urban tissue - study I, 2015, source: Division of Parame-
tric Architecture, Faculty of Civil Engineering and Architecture, West Pomeranian University of Technology in Szczecin

a)

b)

Ryc. 20 a-b-c. Julia Skumia, Ilya Tsimanouski, tymczasowa


struktura przestrzenna w tkance miejskiej - studium II, 2015, c)
rdo: Zakad Architektury Parametrycznej, WBiA ZUT
w Szczecinie
Fig. 20 a-b-c-d. Julia Skumia, Ilya Tsimanouski, Temporary
spatial structure in the urban tissue - study II, source: Division of
Parametric Architecture, Faculty of Civil Engineering and Archi-
tecture, West Pomeranian University of Technology in Szczecin

ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016 59


K. JANUSZKIEWICZ

Przedstawione projekty autorw: Moniki Boneckiej, 10. Menges A. (2006), Instrumental Geometry, AD
Marty Banachowicz, Julii Skumia, Ilyi Tsimanouskiego vol.76, no.2.
to prace semestralne (rok ak. 2014/2015) wykonane pod 11. Moretti L. (1971), Ricerca Matematica in Architettu-
kierunkiem dr. hab. in. arch. Krystyny Januszkiewicz, ra e Urbanistic, Moebius IV no. 1.
prof. nzw. ZUT na Wydziale Budownictwa iArchitektury 12. Novak M. (1998), Transarchitectures and Hypersur-
Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego faces, w: (red.) Giuseppe di Cristina, Architecture
w Szczecinie (WBiA ZUT). Projekt Doroty Godlewskiej and Science, Wiley-Academy Edition, London.
z zakresu ksztatowana form swobodnych wykonany 13. Paszkowski Z., Rubinowicz P. (1996), Toward the
zosta w Pracowni Parametrycznej WA Politechniki parametric Modelling in architecture, Proceedings
Poznaskiej, kierowanej przez Krystyn Januszkiewicz of the 7th International Conference on Engineer-
wlatach 2013-2014. ing Computer Graphics and Descriptive Geometry,
Krakw.
14. Rubinowicz P. (1999), Parametryczne modelo-
wanie wybranych powierzchni wprogramie OBIEKT
LITERATURA 1.41, Materiay Seminarium Geometrii i Grafiki
Inynierskiej, Wisa, z. 8.
1. Bucci F., Mulazzani M. (2000), Luigi Moretti: Works 13. Schindler S. (2009), Programing konowledge -
and Writings, New York: Princeton Architectural - Wissen als Program, Candide, no.1.
Press. 14. Schumacher P. (2009), Parametricism - A New
2. Burry M. (1999), Paramorph, AD, vol. 69, no. Global Style for Architecture and Urban Design,
9-10. AD-Digital Cities, vol. 79, no 4.
3. Burry M. (2011), Scripting Cultures. Chichester: Wi- 15. Stiles R. (2006), Aggregation Strategies, Masters
ley, London. dissertation, University of Bath.
4. Davis D. (2013), AHistory of Parametric, http://www.
16. Sutherland I. (1963), Sketchpad: A Man-Machine
danieldavis.com/a-history-of-parametric/ [dostp
Graphical Communication System, PhD dissertation,
3.12.2015].
MIT, Boston.
5. Wassim J. (2013), Parametric Design for Architec-
17. Teresko J. (1993), Parametric Technology Corp.:
ture. Laurence King, London.
Changing the way Products are Designed, Industry
6. Januszkiewicz K. (2010), Oprojektowaniu wdobie
Week, December 20.
narzdzi cyfrowych. Stan aktualny i perspektywy
18. Walker J. (red.) (1994), The Autodesk File: Bits
rozwoju, Oficyna Wyd. Politechniki Wrocawskiej,
of History, Words of Experience, New Riders
Wrocaw.
Publishing.
7. Januszkiewicz K. (2016), Architektura parame-
tryczna projektowanie architektoniczne w XXI 19. Weisberg D. (2006), The Engineering Design
wieku, Architektura Murator no. 4. Revolution: The People, Companies and Computer
8. Januszkiewicz K. (2012), Architektura perfor- Systems that Changed Forever the Practice of
matywna wKolonii, Archivolta nr 2. Engineering, http://www.cadhistory.net. [dostp
9. Livingston M. (2002), Watergate: The name that 3.12.2015].
branded more than abuilding, Washington Business 20. Woodbury R. (2010), Elements of Parametric
Journal, 17 June. Design, Routledge.

60 ARCHITECTURAE et ARTIBUS - 3/2016