Anda di halaman 1dari 287

MODUL PELAKSANAAN

ALAT UKUR PSIKOLOGI:


KES PAROL di
JABATAN PENJARA
MALAYSIA

PROF. MADYA MOHAMAD FADZIL CHE DIN, DR. KHAMSIAH ISMAIL, DR. WAN MARZUKI
WAN JAAFAR, TAQIYUDDIN ABD. MUKTI, AMIR SHARIFFUDDIN ABD. MAJID, AHMAD
ZAINI ABU HASAN, ABD ZAINI BIN IBRAHIM, MOHAMED ALI,
NORZILA BOHANI, MOHAMAD SOLEHUDDIN SHUID

i
PRAKATA

BAB 1
LATAR
PENGARAH PAROL JABATAN PENJARA MALAYSIA

BELAKANG
Saya mengucap syukur ke hadrat illahi dengan keizinan Nya maka
dapatlah dihasilkan Modul Perlaksanaan Alat Ukur Psikologi Kes Parol di
Jabatan Penjara Malaysia. Usahasama dan kesungguhan yang diberikan oleh
pihak ISM, UPM, LPPKN dan UPSI amat dihargai dan membanggakan Jabatan
Penjara Malaysia.

Kandungan modul ini dengan penggunaan beberapa alat ukur


psikologi yang berasaskan pemikiran, penerokaan sikap dan perkembangan
orang yang diparol serta banduan berpotensi menambah nilai program
pemulihan kepada orang yang diparol dan banduan. Modul ini secara
praktikal dapat dilaksanakan oleh pelaksana dan tenaga pengajar untuk
membangunkan sikap banduan secara saintifik dan cekap.

Saya ingin mengucapkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih atas


sumbangan tenaga pakar dan pemikiran yang telah dijelmakan oleh para
panel dan semua pihak yang terlibat secara langsung ataupun tidak
langsung. Sumbangan yang diberikan daripada pihak Pengarah ISM, UPM,
LPPKN dan UPSI amat dihargai dalam menjayakan pembinaan modul ini.

Saya doakan semoga sumbangan idea dan usaha-usaha murni serta


kesungguhan ini akan mendapat ganjaran yang sewajarnya dari Allah S.W.T
dan memberi manfaat kepada masyarakat keseluruhannya.

TKP Dato Hj. Hassan Sakimon


Pengarah Bahagian Parol
Jabatan Penjara Malaysia

ii
KETUA PENULIS

Sejak kebelakangan ini sistem parol telah dikenalpasti sebagai salat


satu alternatif yang berkesan dalam membendung peningkatan jumlah
banduan dalam penjara disamping sebagai satu usaha pemulihan yang baik
melalui aktiviti pembangunan kendiri dalam komuniti dan keluarga.

Dalam usaha yang berterusan pihak Penjara Malaysia membantu


memulihkan para banduan untuk kembali aktif, normal dan
bertanggungjawab sudah pasti ianya memerlukan aspirasi, komitmen kerja
dan kaedah pembangunan insaniah yang kompleks, pelbagai dan berkesan.
Bagi mempertingkatkan kecekapan dan keberkesanan usaha pemulihan dan
pembangunan insaniah ini maka segala elemen yang diaplikasikan melalui
aktiviti ini juga perlu cekap dan berkesan.

Banyak kajian memperlihatkan keberkesanan rawatan yang berbeda


terhadap para banduan, banduan layak diparol (BLDP) dan orang yang
diparol (ODP). Keberkesanan sistem rawatan samada berbentuk pemulihan,
pencegahan atau pembangunan kendiri banyak bergantung kepada isi
kandungan program atau rawatan, personalia yang mengendalikan rawatan,
masa dan tempat rawatan dijalankan, individu yang melalui proses rawatan
tersebut dan kemudahan-kemudahan yang digunakan dalam program
rawatan itu. Namun, satu perkara penting yang perlu juga dititik beratkan
oleh personalia yang ditugaskan untuk membantu memulih atau
membangunkan para banduan, BLDP atau ODP ialah keperluan untuk
meneroka, mengetahui dan memahami profil psiko-sosial individu tersebut.

Sesungguhnya ada banyak cara dan kaedah yang boleh digunakan


untuk meneroka dan memahami profil para banduan, BLDP atau ODP.
Kaedah yang mudah adalah melalui pemerhatian, temubual atau
perbincangan umum ke atas individu tersebut. Namun, secara saintifik profil
psiko-sosial seseorang itu boleh dikenalpasti, dikutip, diteroka dan difahami
melalui penggunaan alat-alat ukur psikologi yang wujud dalam sistem
pendidikan psikologi itu sendiri.

iii
Buku Modul Pelaksanaan Alat Ukuran Psikologi: kes Parol Di
Malaysia yang mengandungi 4 bab asas berkaitan penggunaan asas ke atas
11 alat-alat ukur psikologi secara terus memberi penerangan, pengetahuan,
panduan dan pengalaman kepada para personalia Jabatan Penjara Malaysia
dalam melaksanakan tugas untuk memahami kumpulan klien masing-
masing. Melalui kefahaman ini, diharapkan usaha untuk membantu
kumpulan banduan, BLDP dan ODP akan dapat dijalankan secara saintifik
dan akhirnnya mencapai objektif yang dihasratkan.

Semoga buku ini akan membantu kita untuk terus maju dan berjaya.

Prof Madya Dr Mohamed Fadzil Che Din


Ketua Penulis

iv
ISI KANDUNGAN
M/S
BAB 1
LATAR BELAKANG 1

1.1 Latar Belakang Sistem Parol 2


1.1.1 Penyesuaian Diri Dalam Masyarakat 2
1.1.2 Mengurangkan Kadar Residivis (Banduan 3
Berulang Kali Masuk Penjara)
1.1.3 Mendorong Banduan Berkelakuan Baik 5
1.1.4 Peluang Mendapat Pekerjaan Yang Sesuai 5
1.1.5 Menggalakkan Penglibatan Masyarakat 6
1.1.6 Mengurangkan Kos Operasi Banduan Di 6
Dalam Penjara
1.1.7 Membantu Mengurangkan Kesesakan Dalam 6
Penjara

1.2 Program Pemulihan Banduan Sebelum Pelepasan


8
Parol
1.2.1 Sebelum Pelepasan
8
1.2.2 Keperluan Alat Ukur Psikologi Dalam Sistem
9
Parol dan Pemulihan Lanjutan ODP

1.3 Objektif Modul


12
1.3.1 Objektif Umum
12
1.3.2 Objektif Khusus
13

v
BAB 2
STRATEGI PELAKSANAAN ODP
15
2.1 Kumpulan Sasaran
16
2.2 Pegawai Pelaksana
16
2.3 Alat Ukur Psikologi
2.3.1 Kiersy Temperamental Sorter (KTS) 16
2.3.2 Drug Abuse Screening Test (DAST-20) 17
2.3.3 Mini Mental State (MMS) 18
2.3.4 Emotional Assessment Scale (EAS)* 20
2.3.5 Bem Sexul Role Inventory (BSRI) 23
2.3.6 Hares Psychopathy Checklist Revised 25
(PCL-R) 27
2.3.7 Stages of Change Readiness & Treatment
(SOCRATES) 31
2.3.8 Aggressive Questionaires (AQ)
2.3.9 Aggression Inventory (AI)* 33
2.3.10 Beck Depression Inventory (BDI) 35
2.3.11 Social Support Behavior (SSB) 36
38
2.4 Kriteria Pemilihan Alat Ukur
39
BAB 3
PENTADBIRAN ALAT UJIAN
3.1 Pentadbiran Umum 40
41
3.2 Pentadbiran Khusus
42
3.3 Prosedur Pentadbiran

42

3.4 Etika Pentadbiran Alat Ukur


vi
3.5 Etika Pengukuran Dan Penilaian 43

BAB 4 44
PELAPORAN DAN DOKUMENTASI

4.1 Pengenalan 48

4.2 Laporan 49

4.3 Keperluan Pelaporan 49

4.4 Tatacara Dan Garis Panduan Pelaporan 49

4.5 Kaedah Penulisan Pelaporan 50

4.6 Pengurusan Dan Pentadbiran Pemfailan Laporan/ 51


Dokumentasi
51
BAB 5
RUMUSAN

LAMPIRAN 1: BORANG C4 53
LAMPIRAN 2: ALAT UKUR PSIKOLOGI
LAMPIRAN 3: KOD ETIKA PERKHIDMATAN PAROL 58
LAMPIRAN 4: KOD ETIKA KAUNSELOR 64
LAMPIRAN 5: ALAMAT-ALAMAT PEJABAT PAROL 190
200
266

vii
BAB 1
LATAR BELAKANG

1
1.1 Latar Belakang Sistem Parol
Parol ialah satu pelepasan secara perintah
parol, di mana banduan yang mempunyai tarikh bebas
dan layak, boleh memohon untuk pelepasan tersebut.
Pelepasan ini adalah berdasarkan kepada NOTA
syarat-syarat yang ditetapkan oleh Lembaga Parol,
Kementerian Dalam Negeri dan banduan dikehendaki
menjalani baki hukumannya di luar penjara di bawah
pengawasan pegawai parol (Akta Penjara 1995
(Pindaan) 2008).

Bagi tujuan modul ini banduan yang dilepaskan


secara perintah parol dipanggil Orang Yang Diparol
(ODP) dan, banduan yang akan dilepaskan secara
perintah parol dipanggil Banduan Yang Layak Diparol
(BLDP).

Jabatan Penjara Malaysia melaksanakan


Sistem Parol untuk memenuhi hasrat berikut:

1.1.1 Penyesuaian Diri Dalam Masyarakat


Sistem Parol membantu banduan
menyesuaikan diri dalam masyarakat
melalui penerimaan keluarga, majikan dan
ahli masyarakat. Negara-negara maju yang
telah melaksanakan Sistem Parol seperti
Australia, United Kingdom dan Amerika
Syarikat mendapati bahawa sistem tersebut
telah berjaya mengurangkan kadar
kemasukan semula banduan ke dalam
penjara.

2
Parol: Pembebasan seseorang banduan sebelum
habis tempoh menjalani hukuman penjara kerana
berkelakuan baik dsb. Tempoh seseorang banduan
menjalani pembebasan bersyarat itu.

Kamus Dewan

1.1.2 Mengurangkan Kadar Residivis (Banduan NOTA


Berulang Kali Masuk Penjara)
Sistem Parol dijangka dapat
mengurangkan kadar residivis (berulang kali
masuk penjara). Statistik Residivis Jabatan
Penjara Malaysia 2007-2008, menunjukkan
purata antara 25% hingga 30% banduan yang
terdapat di penjara adalah merupakan banduan
yang berulang kali masuk penjara. Punca
utama kenaikan kadar residivis adalah 150
dipercayai berkaitan dengan kesukaran
banduan mengadaptasi dan mengasimilasi
kehidupan dalam masyarakat setelah
dibebaskan dari penjara.

STATISTIK KEMASUKAN PESALAH RESIDIVIS BAGI TAHUN 2007

JUMLAH JUMLAH
BULAN KEMASUKAN RESIDIVIS PERATUS(%)
Januari - - -
Februari - - -
Mac - - -
April 8,121 748 9.21
Mei 7,626 787 10.32
Jun 7,336 1,059 14.44
Julai 7,821 1,050 13.43
Ogos 7,494 568 7.58
September 6,677 1,019 15.26
Oktober 5,567 1,013 18.2
November 5,758 1,099 19.09
Disember 4,986 1,034 20.74
JUMLAH 61,386 8,377 13.65

3
STATISTIK KEM ASUKAN PESALAH RESIDIVIS BAGI TAHUN 2 0 07

10,000 25

JUMLAH RESIDIVIS
JUMLAH KEMASUKAN

8,000 20

6,000 15

4,000 10
NOTA
2,000 5

0 0
A pr M ei Jun Jul A ug S ep O k t Nov Dis
JU MLBUL
AH KAN
EMASU KAN - -
-
JU ML AH R ESID IVIS - - -

PER ATU S (% ) - - -

STATISTIK KEMASUKAN PESALAH RESIDIVIS BAGI TAHUN 2008

JUMLAH JUMLAH
BULAN KEMASUKAN RESIDIVIS PERATUS(%)
Januari 4,435 925 20.86
Februari 4,462 622 13.94
Mac 3,843 534 13.90
April 7,208 692 9.60
Mei 7,593 623 8.20
Jun 8,992 682 7.58
Julai 9,009 900 9.99
Ogos 6,085 590 9.70
September 7,438 705 9.48
Oktober 5,928 560 9.45
November 7,337 619 8.44
Disember 6,814 567 8.32
JUMLAH 79,144 8,019 10.13

4
STATISTIK KEMASUKAN BANDUAN RESIDIVIS BAGI TAHUN 2008

10000 25
9000
8000 20
JUMLAH KEMASUKAN

JUMLAH RESIDIVIS
7000
6000 15
5000
4000
3000
10
NOTA
2000 5
1000
0 0

v
l
n
r

g
p

s
ei

Ju
Fe a ri

t
ri
ac
Ap

Ok
No
Ju

Di
Au
Se
ua

M
M
nu
br
Ja

JU MLAH KEMASU KAN


BULAN
JU MLAH R ESID IVIS
PER ATU S(% )

1.1.3 Mendorong Banduan Berkelakuan Baik


Sistem ini akan mendorong banduan
untuk berkelakuan baik semasa dalam
penjara supaya mereka layak
dipertimbangkan untuk dilepaskan secara
perintah parol.

1.1.4 Peluang Mendapat Pekerjaan Yang Sesuai


Peluang ODP untuk mendapat
pekerjaan yang sesuai adalah lebih cerah
kerana mereka akan dibantu oleh Pegawai
Parol. Pegawai Parol akan memberi khidmat
nasihat, bimbingan dan kaunseling kepada
banduan dan membantu mereka
mengukuhkan keyakinan diri apabila kembali
ke pangkuan keluarga dan masyarakat.

5
1.1.5 Menggalakkan Penglibatan Masyarakat
Sistem Parol menggalakkan
penglibatan dan komitmen yang tinggi dari
kalangan masyarakat dan keluarga terhadap
aspek pemulihan di samping memberikan NOTA
peluang kepada ODP untuk menjalani
kehidupan sebagai seorang manusia biasa.
Pendekatan ini akan dapat mengubah
persepsi masyarakat terhadap banduan dan
akan memudahkan proses integrasi semula
sosial banduan ke dalam masyarakat.

1.1.6 Mengurangkan Kos Operasi Banduan Di


Dalam Penjara

Sistem Parol dapat mengurangkan kos


operasi kerana pengurangan bilangan
banduan dalam penjara dan banduan yang
dilepaskan secara perintah parol boleh
menanggung sara hidup sendiri melalui
pekerjaan yang dilakukan.

1.1.7 Membantu Mengurangkan Kesesakan


Dalam Penjara
Populasi banduan dalam penjara dari
tahun 1999 hingga tahun 2006 menunjukkan
peningkatan sehingga 60% iaitu berjumlah
lebih kurang 42,000 banduan berbanding had
kapasiti sebanyak 24,000 banduan (Jabatan
Penjara Malaysia, 2007) menyebabkan
berlakunya kesesakan yang serius.

6
Jabatan Penjara Malaysia
menjangkakan dalam tempoh sepuluh tahun
akan datang, jumlah banduan akan
mengalami peningkatan sehingga 75%
daripada jumlah yang ada sekarang iaitu NOTA
36,416 (Master Populasi Banduan, Jabatan
Penjara Malaysia, Januari 2009). Anggaran
peningkatan ialah sebanyak 2,000 banduan
setahun. Sistem Parol dijangka dapat
mengurangkan 30% daripada populasi
penjara dari kalangan banduan sabitan, di
samping membolehkan Jabatan Penjara
Malaysia menggunakan ruang penjara
secara optimum untuk pelaksanaan program
pemulihan melalui Pelan Pembangunan Insan
dengan lebih efektif dan efisyen.

STATISTIK JUMLAH MASTER TAHUN 2009 -2008

JUMLAH PERATUS
JUMLAH KAPASITI PERBEZAAN
BULAN MASTER PENJARA KAPASITI(%)
1999 24,862 23,884 4.10
2000 26,294 23,884 10.1
2001 27,785 23,884 16.30
2002 33,284 23,914 39.20
2003 33,854 27,331 23.90
2004 36,552 34,650 5.50
2005 38,762 36,900 5.00
2006 42,681 38,130 11.90
2007 42,471 38,830 9.40
2008 36,602 36,380 0.60
JUMLAH 343,147 307,787 10.30

7
STATISTIK JUMLAH MASTER TAHUN 1999-2008
45,000 45.00
40,000 40.00
35,000 35.00
JUMLAH MASTER

% PERBEZAAN
30,000 30.00

KAPASITI
25,000 25.00
20,000 20.00 NOTA
15,000 15.00

10,000 10.00
5,000 5.00
- 0.00 NOTA
Dec- Dec- Dec- Dec- Dec- Dec- Dec- Dec- Dec- Dec-
99 00 01 02 03 04 05 06 07 08
TAHUN

JUMLAH MASTER

JUMLAH KAPASITI PENJARA

PERATUS PERBEZAAN KAPASITI(%)

1.2 Program Pemulihan Banduan Sebelum


Pelepasan Parol

1.2.1 Sebelum Pelepasan


Banduan yang menjalani hukuman
pemenjaraan dikehendaki mengikuti program
pemulihan yang telah disediakan. Program
pemulihan yang dikenali sebagai Pelan
Pembangunan Insan (PPI) adalah satu pelan
tindakan mengikut tempoh masa atau fasa
tertentu. Banduan wajib mengikuti modul-
modul pemulihan yang telah ditetapkan. Pada
setiap fasa, banduan akan dinilai secara
berterusan dari segi pencapaian perubahan
sikap dan tingkahlaku yang didokongi oleh
penonjolan disiplin yang tinggi.

8
Laporan penilaian tersebut dimasukkan
ke dalam Buku Laporan Kemajuan Penghuni
(BLKP) bagi memudahkan semakan apabila
diperlukan oleh pihak-pihak yang diberi
kebenaran untuk mengakses maklumat
tersebut. Keputusan penilaian tersebut
merupakan sebahagian daripada elemen
yang penting sebagai pengesyoran pelepasan
secara parol. Selain daripada maklumat NOTA
Laporan Kemajuan Penghuni, semasa Sistem
Parol dilaksanakan, banduan yang akan
dilepaskan secara perintah parol juga
diwajibkan menjalani beberapa siri ujian
psikologi yang berkaitan.

1.2.2 Keperluan Alat Ukur Psikologi Dalam


Sistem Parol dan Pemulihan Lanjutan ODP
Selain daripada penilaian dan
maklumat Laporan Kemajuan Penghuni
berasaskan PPI, siri keputusan penilaian
psikologi akan dapat memberikan maklumat
dan nilai tambah yang lebih spesifik dan
saintifik berkaitan banduan dan penghuni.

Usaha untuk mengaplikasikan ujian


psikologi dalam Sistem Parol adalah selaras
dengan hasrat kerajaan yang mengutamakan
pembangunan modal insan. Pengaplikasian
ini juga menegaskan agar pengurusan
sumber manusia sektor awam termasuk
Jabatan Penjara Malaysia melaksanakan
penambahbaikan dalam urusannya dengan

9
menerapkan aspek psikologi dan kaunseling.
Pendekatan yang menekankan aspek
pembangunan, perkembangan, pencegahan
dan pemulihan ini dapat membolehkan faktor
manusia sebagai modal insan diperkasakan
ke tahap yang optimum.

Definisi Ujian Psikologi


Ujian psikologi boleh didefinisikan NOTA
sebagai bentuk ujian yang telah dipiawaikan
(ujian, inventori dan skala) untuk mengukur
kecerdasan, kebolehan mental secara umum
dan spesifik, kebolehan dalaman, nilai, minat,
personaliti, motivasi dan elemen-elemen
psikologi lain yang telah dibangunkan serta
mempunyai kesahan dan kebolehpercayaan
(JPA, 2005).

Ujian psikologi juga merujuk kepada


satu alat yang digunakan sama ada secara
bertulis, secara lisan, komputer dan juga
secara pemerhatian untuk menilai kefungsian
kognitif dan emosi serta untuk mengenal pasti
kekuatan dan kelemahan personaliti
seseorang, dan ditadbir dalam pelbagai seting
termasuk di pra sekolah, institusi pendidikan,
hospital, pemulihan, penjara dan agensi sosial
yang lain.
Psikologi: ilmu mengenai jiwa atau mengenai fikiran
manusia
Kamus
Dewan

10
Bagi tujuan modul ini, alat atau
instrumen yang digunakan untuk tujuan ujian
psikologi juga disebut sebagai alat ukur
psikologi . Biasanya alat ukur ini digunakan
untuk tiga tujuan yang saling berkaitan:

i. Mendiagnos masalah klien.


ii. Mendapatkan maklumat daripada klien
selain daripada prosedur temuduga klinikal. NOTA
iii. Memperolehi maklumat daripada ujian yang
lebih saintifik, konsisten berbanding dengan
temuduga klinikal.

Aplikasi alat ukur psikologi dapat


membantu Jabatan Penjara Malaysia,
khususnya Bahagian Parol memahami
personaliti, sifat semula jadi (temperamen),
sikap, kemahiran, kebolehan, minat, potensi
diri dan nilai yang ada pada ODP. Dapatan
ujian juga akan membantu Jabatan Penjara
membuat keputusan dalam aspek penilaian
ke atas ODP sebelum pelepasan parol dan
semasa mengikuti Pelepasan Secara Perintah
Parol.

Secara amnya, aplikasi alat ukur


psikologi dalam Sistem Parol membolehkan
maklumat yang selamat, tepat dan boleh
dipercayai (secure, accurate and reliable
information) diperolehi mengenai banduan
dan ODP. Keputusan yang diperolehi boleh
digunakan oleh pihak penjara untuk

11
membantu serta membimbing banduan dan
ODP memperbaiki pencapaian dari aspek
psikososial termasuk sikap, perlakuan,
sistem pemikiran dan masalah penyesuaian
klien ke dalam keluarga dan masyarakat.
Maklumat daripada alat ukur psikologi juga
boleh menjadi asas yang baik untuk
membuat jangkaan (prediction) mengenai
kemungkinan kejayaan dalam program parol
dan seterusnya menentukan perancangan
NOTA
untuk memperbaikinya.

Selain itu, maklum balas daripada alat


ukur psikologi juga dapat menolong menilai
hasil perkhidmatan bimbingan dan kaunseling
serta merancang program pemulihan
selanjutnya.
2. OBJEKTIF MODUL

Objektif Umum
Modul ini bertujuan untuk mendapatkan
maklumat saintifik dan tekal tentang profil
kemajuan psikososial ODP dan aspek
psikologi BLDP serta membantu Jabatan
Penjara Malaysia merancang langkah-
langkah sokongan psikososial yang sesuai
dalam kalangan ODP dan BLDP.

12
Objektif Khusus
Modul ini akan dapat:

(a) Menjadi panduan kepada Bahagian Parol,


Jabatan Penjara Malaysia memilih dan
mengendalikan alat ukur yang sesuai
dan layak (fit and proper) untuk
mengukur aspek psikologi banduan
BLDP dan ODP.

(b) Digunakan oleh Jabatan Penjara


Malaysia untuk melatih Pegawai
Pemulihan dan Pegawai Parol
mentadbir serta membuat pemarkatan
dan tafsiran berasaskan alat ukur
psikologi yang digunakan ke atas
BLDP dan ODP.

(c) Membolehkan Jabatan Penjara Malaysia


menggunakan maklumat tentang
aspek psikologi yang saintifik dan tekal
dalam kemajuan psikososial ODP dan
penilaian ke atas BLDP.
(d) Membantu Jabatan Penjara Malaysia
memantapkan program pemulihan dan
sokongan psikososial untuk ODP dan
BLDP dengan memasukkan elemen
psikologi.

13
(e) Membolehkan ODP dan BLDP mendapat
bantuan pengukuhan kesejahteraan
psikososial yang sesuai dan terancang
berdasarkan hasil pengukuran
psikologi.
Psikososial: Bkn gangguan fizikal manusia yg timbul
akibat masalah psikologi, spt rasa bimbang (takut dll).
Kamus
Dewan

14
BAB 2
STRATEGI
PERLAKSANAAN

15
2.1 Kumpulan Sasaran
Kumpulan sasaran yang akan menjalani
siri ujian psikologi adalah seperti berikut:

(a) ODP
(b) BLDP
NOTA

2.2 Pegawai Pelaksana


Pegawai yang akan mengendalikan alat
ukur psikologi adalah seperti berikut:

(a) Kaunselor Penjara


(b) Pegawai Psikologi
(c) Pegawai Rundingcara
(d) Penolong Kaunselor Penjara
(e) Penolong Pegawai Psikologi
(f) Agensi atau individu yang layak dan
sesuai, yang dilantik oleh Jabatan
Penjara Malaysia

2.3 Alat Ukur Psikologi


Sebelas (11) alat ukur psikologi dipilih
untuk digunakan ke atas ODP dan BLDP.
Alat-alat ukur psikologi ini telah digunakan
secara meluas dalam seting pemulihan,
koreksional dan penjara di kebanyakan
negara di dunia termasuk Malaysia. Bagi
tujuan aplikasi modul ini alat-alat ukur ini telah
diadaptasi mengikut keperluan kumpulan
sasaran dalam konteks budaya Malaysia.

16
Alat ukur tersebut adalah seperti berikut:

2.3.1 Kiersy Temperamental Sorter (KTS)


Pengarang Dr. David Keirsey (1978)
Tujuan (a) Individu mengenalpasti jenis
personaliti mencari arah tujuan hidup dengan
memahami kekuatan, keunikan dan kelebihan
diri mereka berdasarkan kecenderungan yang
telah dikenalpasti.
(b) Pasangan dan keluarga
mempelajari nilai-nilai perbezaan dan persamaan
diri masingmasing.
(c) Individu mengendalikan dengan
jayanya masalah-masalah yang dihadapi.
(d) Permulaan rawatan penyakit yang
berkaitan dengan kecelaruan tingkahlaku.

Deskripsi KTS mempunyai 70 item dan dibahagikan kepada


empat dimensi iaitu Extraversion-Introversion, Sensing
Perception-Intuitive Perception, Thinking Judgement-
Feeling Judgement dan Judgement-Perception.
Pemarkatan Rujuk lampiran alat ukur KTS
Kesahan dan KTS mempunyai tahap kepercayaan pada korelasi
Kebolehpercayaan +.70 pada tahap kesesuaian dengan MBTI
Bagi tahap kesahan ujian pada kolerasi +.20 hingga
+.60 pada tahap kesesuaian dengan MBTI
(SUMBER : Robert I. Winner, MD. March 2007. www. Winner
foundation neurocareusa.com)

17
2.3.2 Drug Abuse Screening Test (DAST-20)
Pengarang Dr. Harvey A. Skinner (1985) Profesor and Chair
Department of Public Health Sciences, Fakulti
Perubatan, Universiti Toronto, Kanada.
Tujuan (a) Menyediakan satu kaedah ujian saringan yang
singkat, mudah, praktikal dan bagi mengenal
pasti tahap individu menggunakan dadah.

(b) Menghasilkan skor indeks secara kuantitatif


terhadap tahap permasalahan yang
berhubungkait dengan penyalahgunaan dadah.
Deskripsi DAST-20 yang dibentuk mengikut persamaan ujian
yang terdahulu iaitu Michigan Alcoholism Screening
Test (MAST) boleh digunakan kepada orang dewasa
dan juga diadaptasikan kepada remaja.
Pemarkatan Maklumbalas terhadap pernyataan dalam ujian
adalah berdasarkan pengalaman seseorang itu
dalam masa satu tahun lepas dengan menggunakan
skala berikut:
(a) Skala Ya = 1 dan Tidak = 0
(b) Pemarkatan adalah seperti di bawah:
(c) Skor 6 hingga 15 dicadangkan sebagai tujuan
penerokaan kes.
(d) Skor 6 dan ke bawah menunjukkan
menunjukkan individu tidak ketagih.
Skor 16 ke atas menunjukan ketagihan yang
teruk atau dalam keadaan pergantungan dan
memerlukan program pemulihan dadah.

Kesahan dan Kesahan serentak .85.


Kebolehpercayaan (b) DAST mencapai 85 % ketepatan dalam

18
mengklasifikasi klien berdasarkan diagnosis DSM III
menggunakan sampel klinikal seramai 501 penagih
dadah/akohol.
Ujian ini telah diuji kepada 256 penagih
dadah/akohol hasil kebolehpercayaan yang konsisten
= .92.

2.3.3 Mini Mental State (MMS)


Pengarang Dr. M.F. Folstein, S.E. Folstein dan P.R Mc Hugh

19
(1975)

Tujuan MMS digunakan untuk mengukur fungsi-fungsi


kognitif tanpa melihat aspek mood, pengalaman mental
yang abnormal dan bentuk pemikiran seseorang.

(b) Alat ukur ini gunakan untuk tujuan saringan bagi


masalah orientasi kognitif, ingatan jangkamasa
pendek, tumpuan, penguasaan mental, masalah
pembacaan, permasalahan menamakan sesuatu,
kefahaman, aturcara arahan dan peniruan bentuk
sesuatu.

(c) MMS boleh digunakan kepada banduan pada


Fasa 1 bagi diagnosis peringkat awal untuk
menentukan sama ada mereka mempunyai masalah
kognitif yang mungkin memerlukan rujukan kepada
pakar psikiatrik.

20
Deskripsi (a) Ujian ini dibahagikan kepada dua bahagian
iaitu bahagian pertama adalah tindakbalas vokal
merangkumi dimensi ingatan jangkamasa pendek
dan tumpuan.
(b) Bahagian kedua iaitu menamakan, pengiraan,
penguasaan mental ,bahasa, aturcara arahan lisan
dan tulisan dan peniruan objek polygon yang sama
dengan Bender-Gestalt Figure.

(c) MMS mengambil masa lebih kurang 10 minit


untuk ditadbirkan.

(d) Penguji diarahkan supaya memulakan sesi


dengan membuat klien merasa selesa dahulu
dengan mewujudkan rapport bagi tidak menekan
klien ke atas item yang sukar bagi klien.

(e) Ujian ini mempunyai 11 item yang dibahagikan


kepada beberapa dimensi iaitu orientasi kognitif,
ingatan jangkamasa pendek, tumpuan dan pengiraan,
penguasaan mental, bahasa, aturcara arahan dan
peniruan bentuk sesuatu.
Pemarkatan MMS mempunyai skor 0 hingga 30, markah
penuh 30 menandakan tiada masalah dalam ujian
fungsi kognitif. Skor dibawah 24 secara umumnya
dikira menandakan terdapat masalah fungsi
kognitif. Ianya memerlukan pemeriksaan lebih lanjut
dari pakar psikiatrik.

21
Kesahan dan Kajian terhadap 137 pesakit (9 dementia, 31
Kebolehpercayaan kemurungan, 14 manic depresi, 24 skizofrenia, 32
kecelaruan personaliti & 27 neurosis) dan 63 normal
di Hospital New York menunjukkan kesahan
serentak .66 ke .77.

(b) Kajian yang sama menunjukkan aras


kebolehpercayaan .88.

22
2.3.4 Emotional Assessment Scale (EAS)
Pengarang Charles R. Carlson, Frank L. Collins, Jean F. Stewart,
James Porzelius, Jeffrey A. Nitz, dan Cheryl O. Lind
Tujuan Bertujuan untuk mengukur reaksi emosi seperti berikut:
(a) Mengukur respon emosi terkini (immediate
emotional responses) merangkumi julat
menyerikutluruh emosi (full range of emotions) pada
masa yang sama.

(b) Mengukur tahap momentum dan perubahan


emosi. Ia boleh ditadbir/dijawab dalam masa kurang
dari satu minit, dan boleh digunakan dalam pelbagai
seting klinik dan situasi.
Deskripsi EAS memeriksa lapan (8) keadaan/tahap emosi yang
dilihat sebagai asas dan konsisten dalam pelbagai
silang budaya, iaitu: emosi marah, bimbang, perasaan
meluat, takut, perasaan bersalah, seronok, sedih dan
terkejut.

23
Pemarkatan Hanya dengan mengukur panjang (mm) dari hujung kiri ke
tanda (X) disepanjang garisan 100 mm. Tiga (3) items
yang mengandungi setiap emosi kemudiannya dicampur
kepada skor bagi emosi. Tiada jumlah skor digunakan.
Kesahan dan EAS didapati di tahap baik hingga reliabiliti cemerlang,
Kebolehpercayaan dengan relibiliti inter-item bagi emosi dengan jarak di
antara .70 hingga .91 dan reliabiliti split-half bagi
keseluruhan ukuran iaitu .04. Tiada data mengenai
kemantapan (stability) dilaporkan.

EAS mempunyai validity sejajar (concurrent) yang baik,


dengan beberapa korelasi sub-skala dengan ukuran
sediada seperti POMS, Beck Depression Inventory, dan
State-Trait Anxiety Inventory (State form). Sub-skala EAS
juga didapati sensitif kepada sebarang perubahan
terhadap tahap penggalak ketegangan stress luaran
(external induced stress levels).

24
2.3.5 Bem Sexual Role Inventory (BSRI)
Pengarang Bem, 1974
Tujuan Memperihalkan kaedah soal-selidik untuk mengenalpasti
se-seorang mempunyai minat seksual terhadap individu
yang sama jantina
Deskripsi BSRI mempunyai 60 item yang bersifat self-descriptive.
Masa untuk melengkapi ujian ini adalah 15 minit. BSRI
mempunyai tiga dimensi:
]

(a) Dimensi Maskulin;


(b) Dimensi Feminin;
(c) Dimensi ketiga merupakan sifat-sifat yang dimiliki
oleh kedua-dua jantina di bawah tajuk Social Desirability.
Pemarkatan (a) Permakahan bagi setiap item dalam setiap dimensi
adalah di antara 1 hingga 7 pada skala Likert.

(b) Berdasarkan ini, julat markah di antara 20 ke 140.

(c) Pembahagian kategori bagi setiap dimensi adalah


seperti berikut:-

Markah Maskulin Feminin Social


Desirability
20-50 Low Low Low
51-80 Average Average Average
81-110 Strong Strong Strong
110-140 Dominant Dominant Dominant

Kesahan dan Kajian untuk melihat aras kebolehpercayaan telah


Kebolehpercayaan
dijalankan ke atas 444 sampel lelaki dan 279 sampel

perempuan. Aras kebolehpercayaan berdasarkan sub

skala seperti berikut: Maskulin, = .86; Feminin, =.80;

25
Social Desirability, = 75.

2.3.6 Hares Psychopathy Checklist Revised (PCL-R)


Pengarang Robert Hare, Profesor Emiritus Psikologi di University
British Columbia.
Tujuan Tujuan ujian ini adalah untuk menilai kewujudan personaliti

26
psychopathic (anti-social) sesorang klien.
Hare Checklist adalah alat diagnostik digunakan untuk
menilai kecenderungan psychopath dan anti sosial
seseorang.
Psychopath mengunakan cara penarikan, tipu muslihat,
keganasan dan method lain untuk membenarkan apa yang
mereka mahukan.
Simptom Psychopath termasuk kekurangan suara hati dan
sense kepada kesalahan, empati, penting diri, mengulang
keganasan norma sosial, pengabaian undang-undang,
emosi cetek dan sejarah menjadikan individu lain mangsa.
Deskripsi Hare Cheklist digunakan pada populasi, banduan dewasa,
psychiatric kriminal, pesalah seks dan psychiatric yang
menunggu perbicaraan atau penilaiaan dalam penahanan.

Psychopathy generally refers to mental disorders. For


instance, a psychopathic personality is one usually
characterized by largely amoral and asocial behaviour,
irresponsibility, impulsiveness, lack of remorse, and
perverse or related behaviours.

PCL-R digunakan bagi mendiagnostik psychopath klinikal


atau individu, mengikut undang-undang dan bagi tujuan
kajian.

Dibangunkan dalam tahun1990 bagi mengenalpasti


kecenderungan psychopath.

Digunakan di Institusi dan mahkamah sebagai indikator


potensi rasiko dimiliki subjek.

Keputusan digunakan dalam setting forensik sebagai faktor


menentukan jenis dan lanjutan penahanan dan rawatan
yang diperlu diterima atau tidak.

27
PCL-R mengandungi dua bahagian, (1) semi-struktur
temuduga dan review kepada rekod dan sejarah subjek.

Semasa menilai, score adalah 20 item yang menyukat


elemen ciri psikopatik.
Item mengandungi perhubungan interpersonal, pembabitan
emosi efektif, respon kepada orang lain dan situasi,
kelencongan sosial dan gaya hidup.

Oleh itu alat ukur ini meliputi dua aspek utama iaitu penting
diri dan tiada perasaan terhadap mangsa terhadap orang
lain dan gaya hidup anti sosial dan tidak stabil.

No Soalan Pilihan Skor


Pemarkatan 1 hingga 16, Ya, selalu 2
dan 18
Ya, kadangkala 1
Tidak 0
17 Ya 1
Tidak 0
19 Ya, lebih dari 3 kali 2
Ya, kurang dari 3 kali 1

28
Tidak 0
Tidak pernah dialami 0
20 Ya, banyak kali 2
Tidak 0
Ya, sedikit 1

INTERPRETASI: PCL-R

1. Markah penuh 40 - Darjah psychopathy yang tinggi


2. 30 hingga 40 - sama
3. 20 hingga 30 - Borderline
4.Ke bawah 20 - Normal

JUMLAH SKOR: /40

29
Kesahan dan (a) Kesahihan adalah kukuh berdasarkan kajian yang
Kebolehpercayaan dibuat oleh Hart dan Hare (1989) ke atas 80 pesakit
forensik lelaki menunjukkan keputusan sama yang
terlibat jenayah yang bukan populasi psikitrik
berbanding ujian axis 1 dan axis 2 antara kreteria
dalam DMS-iii dengan keputusan .86.

(b) Rumusan PCL-R dapat mengumpul secara positif


peratusan anti sosial, histrionic, narcissistic personality
disorder dan kolerasi negatif dengan pengelakan
gangguan personaliti.

(c) Kajian yang dibuat oleh Hare, Harpur, Hakstian,


Forth, Hart & Newman (1990) daripada analisis data
dari 5 penjara di Amerika Utara sebanyak 925
sample menunjukkan inter-rater reliability .87 ke .
97

30
2.3.7 Stages of Change Readiness & Treatment (SOCRATES)
Pengarang Dr. Nick Heather, Consultant Clinical Psyhologist,
Newcastle City Health NHS Trust, Northern Regional Drug
and Alcohol Service, United Kingdom.
Tujuan Tujuan ujian adalah bagi menyediakan kaedah ujian yang
singkat, mudah, praktikal dan sahih bagi menilai tahap
motivasi diri seseorang bagi persedian mengikut program
pemulihan dadah.
Deskripsi Ujian ini mempunyai 19 item yang dibahagikan kepada 3
dimensi iaitu Recognition,Ambivalence dan Taking
Steps. Boleh digunakan kepada orang dewasa dan
remaja.
Pemarkatan Skor ujian ini terbahagi kepada 3 bahagian, iaitu:-

1. Mengenalpasti / Recognition = 7 35 markah


2. Perasaan Berbelah Bagi / Ambivalence = 4 - 20
3. Telah Mengambil Langkah / Taking Steps = 8 40

RECOGNITION

(a) Markah yang tinggi dalam recognition


menunjukan mereka mempunyai masalah
dengan penyalagunaan dadah kecenderungan
untuk ingin berubah dan beranggapan masalah
akan timbul jika mereka tidak berubah.

(b) Markah rendah , mereka menafikan dadah


menyebabkan masalah besar kepada mereka
dan tidak menunjukan kecenderungan untuk
berubah

AMBIVALENCE

(a) Markah yang tinggi dalam AMBIVALENCE

31
menunjukan mereka kadangkala sedar dikawal
oleh dadah, menyalahguna dadah keterlaluan,
menyakiti orang lain dan atau seorang penagih.
Namun markah tinggi menggambarkan
perasaan berbelah bagi dan tidak menentu

(b) Markah rendah, mereka tidak sedar samada


mereka menyalahgunakan dadah, dikawal oleh
dadah, menyakiti orang lain dan atau seorang
penagih.

TAKING STEPS

(a) Markah yang tinggi menunjukan mereka telah


melakukan sesuatu untuk membuat perubahan
dan mungkin pernah berjaya pada suatu masa.
Mereka mungkin memerlukan bantuan untuk
meneruskannya atau untuk mencegah kejatuhan
semula.

(b) Markah rendah menunjukan mereka tidak


melakukan sesuatu untuk berubah dan berhenti
menagih pada masa kini.

2.3.8 Aggressive Questionaires (AQ)


Pengarang Dr. Arnold H. Bus dan Dr. W.L Warren dalam tahun 2000
merupakan versi penambahbaikan asal Buss-Durkee

32
Hostility Inventory (BDHI: Buss & Durkee,1957).
Tujuan AQ digunakan untuk mengukur kecenderungan seseorang
terhadap tingkahlaku agresif dan bagi membantu individu
tersebut mengelakkan diri daripada memiliki tingkahlaku
agresif yang merugikan.

Untuk membantu banduan yang layak diparol dan


banduan yang diparolkan (ODP).
Deskripsi Ujian ini mempunyai 29 item yang dibahagikan kepada 4
dimensi iaitu Agresif Fizikal, Agresif Percakapan, Dimensi
Kemarahan dan Dimensi Kekasaran.
Pemarkatan (i). Kenyataan no. 9 dan 16 hendaklah diberi markah
songsang

(ii). Campurkan jumlah kenyataan 1-29 untuk


mendapatkan markah ke-seluruhan Aggesi

(iii). Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel PA


untuk mendapatkan markah Aggesif Secara Fizikal

(iv). Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel VA


untuk mendapatkan markah Aggesif Secara Lisan

(v). Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel A


untuk mendapatkan markah Kemarahan (anger)

(vi). Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel H


untuk mendapatkan markah Hostiliti

A. MARKAH KESELURUHAN
AGGRESSION: /145
B. Skala Phy Agg.
C. Skala Ver. Agg.
D. Skala Anger

33
E. Skala Hostiliti
Kesahan dan Kajian dibuat oleh Arnold H. Buss & W.L.
Kebolehpercayaan Warren terhadap 2,138 sampel di seluruh Amerika
dengan menggunakan cara perbandingan alatan ujian
kemarahan (anger) yang lain seperti Novaco Anger
Scale dan Provocation Inventory menunjukkan validiti
perbandingan .59 dan .74.

Kajian dibuat oleh Arnold H. Buss & W.L.


Warren terhadap 1,062 sample di Amerika Utara
terdiri dari populasi sekolah, gereja, temple dan pusat
pusat komuniti dari pelbagai etnik menunjukkan
reliability 0.55 ke 0.94.

34
2.3.9 Aggression Inventory (AI)
Pengarang Brian A. Gladue
Tujuan Mengukur Karekteristik Tingkahlaku Agresif atau Tret
Deskripsi Mengandungi 30 items bagi mengukur trait agresif
yang berbeza. Ia berdasarkan kepada 5 skala jawapan. AI
mengandungi empat subskala, iaitu:- Agresif Fizikal,
Agresif Verbal, Impulsif/Impatient (tidak sabar),
Mengasingkan diri/Avoidance.

Disebabkan kemungkinan berlakunya perbezaan


jantina (gender) dalam pelbagai aspek agresif, skor AI
hendaklah diasingkan di antara lelaki dan wanita.
Pemarkatan Skor sub-skala ialah dengan cara mencampurkan respon-
respon item dan kemudiannya dibahagikan dengan
jumlah item bagi sub-skala berkenaan. Skor adalah di
antara 1 hingga 5 dengan skor tertinggi menunjukkan
tahap agresif tinggi/lebih.
Kesahan dan AI menunjukkan darjah konsistensi dalaman (internal
Kebolehpercayaan consistency) di antara patut atau munasabah hingga baik.
Bagi lelaki, alpha coefficients ialah PA = .82; VA = .81; II =
.80; Avoid = .65. Sementara bagi wanita pula, ialah PA = .
70; VA = .76; II = .76; dan Avoid = .70

Validiti sub-skala AI telah disokong oleh analisis faktor


dan perbezaan di antara lelaki dan wanita. (Wanita) The
latter serves to suggest the AI has fair known-groups
validity where men and women significantly differed on
each subscale and all but six of the individual items.

2.3.10 Beck Depression Inventory (BDI)


Pengarang Dr. Aaron T. Beck seorang pakar psikologi yang juga
merupakan salah seoarang pengasas Cognitive Behavioral

35
Therapy (CBT) di Amerika.
Tujuan BDI digunakan secara luas sebagai alat penilaian oleh ahli
perubatan dan pengkaji dalam pelbagai setting.

BDI boleh mengukur keluasan depression atau


kekecewaan seseorang.

Untuk membantu banduan yang layak diparol dan banduan


yang diparolkan (ODP).
Deskripsi Mempunyai 3 versi iaitu BDI, publish tahun 1961, kemudian
dipinda pada 1971 iaitu BDI-1A dan BDI II publish tahun
1991.

BDI mengandungi 21 item pelbagai pilihan, yang


mengambarkan keadaan klien pada satu minggu yang
lepas.

Di dalam BDI, terdapat enam dimensi iaitu Extreme


Depression, Severe Depresion, Moderate Depression,
Boderline Clinical Depresion, Mild Emotional Distortion dan
Normal.

Pemarkatan
1 hingga 10: Perasaan yang turun naik ini adalah normal

11 hingga 16: Gangguan emosi yang Sederhana

17 hingga 20: Sempadan kemurungan klinikal


(borderline clinical depression)

21 hingga 30: Kemurungan yang tidak keterlaluan


(moderate depression)

31 hingga 40: Kemurungan teruk

36
(severe depression)

40 ke atas: Kemurungan ekstrim


(extreme depression)
Kesahan dan (a) Kesahan BDI adalah sama tahap dengan 6
Kebolehpercayaan daripada 9 kategori DSM III bagi diagnosis
kemurungan (Groth Marnat 1990).

(b) Kesahan serentak BDI mengikut carta klinikal bagi


pesakit psikiatrik dari .55 ke .96 (Beck, Steer &
Garbin, 1988; Groth Marnat, 1990).

(c) Kesahan perbandingan dengan alatan ujian lain


seperti MMPI (Minnesota Multiphasic Personality
Inventory) Depression Scale adalah .76.

(d) Kajian Beck et al. (1988) menunjukkan BDI


mempunyai kebolehpercayaan =.86.

2.3.11 Social Support Behavior (SSB)


Pengarang Alan Vaux, Sharon Riedal, dan Doreen Stewart.
Tujuan SSB bertujuan untuk mengukur mod sokongan sosial.
Deskripsi SSB merupakan instrumen yang terdiri daripada 45 item
yang dibentuk untuk mengukur lima mod sokongan sosial
iaitu: emosi, pergaulan, bantuan praktikal, bantuan
kewangan dan nasihat /bimbingan. SSB dibentuk untuk
37
menilai tingkahlaku menyokong ysng diterima daripaa
keluarga dan rakan.

Lima subskala telah dikenalpasti melalui analisis faktor.

Alat ukur ini penting bukan sahaja dalam kajian sokongan


sosial tetapi digunakan dalam amalan klinikal untuk
memahami sokongan sebenar dan potensi sokongan yang
diterima oleh klien.
Pemarkatan Skor untuk subskala dan jumlah skala dijumlahkan item-
item berdasarkan skala lima mata (julat skor 42-225).
Walaubagaimanapun, jika SSB digunakan untuk
mengenalpasti sokongan sosial, skala ditukarkan kepada
skala 2 mata iaitu (0 = tidak; 1 = ya) dan item itu
dijumlahkan seperti di atas.
Kesahan dan SSB mempunyai konsistensi internal yang sangat baik iaitu
Kebolehpercayaan skor alpha .85

2.4 Kriteria Pemilihan Alat Ukur

Pemilihan alat ukur di atas adalah berdasarkan kriteria di bawah:

(a) Mempunyai kesahan (validity) yang tinggi dan nilai


kebolehpercayaaan (reliability) dengan koefisyen alfa melebihi .60
berdasarkan kajian-kajian lepas (Kerlinger, 1973, Nunnaly, 1978; Hair et al.,

38
1998) dalam kalangan orang awam dan dalam seting pemulihan, koreksional
dan penjara.

(b) Alat ukur yang sesuai mengikut keperluan klien atau kumpulan
sasaran (Anastasi, 1988; APA, 2002) khususnya ODP dan BLDP.

(c) Mempunyai pernyataan atau item yang mudah difahami (Robin,


Shaver & Wrightsman, 1991).
Skizofrenia : penyakit jiwa yg dicirikan dgn
fikiran yang bercelaru, halusinasi, pemencilan diri,
dan emosi yg tidak stabil
Neurosis : gangguan emosi akibat konflik yg
tidak dapat diselesaikan, yang dicirikan dgn
keresahan (sama ada melalui pertuturan atau
perlakuan tertentu)

Kamus Dewan

39
BAB 3
Pentadbiran alat
ujian

40
3.1 Pentadbiran Umum
Alat ukur psikologi perlu ditadbir mengikut
prosedur yang piawai berdasarkan etika pentadbiran
alat ujian psikologi (American Psychology Association,
2007). Pada umumnya, alat ukur psikologi atau ujian NOTA
dijalankan di tempat yang kondusif dan sesuai; masa
yang diberi mencukupi; (berdasarkan jumlah item dan
keupayaan individu atau kumpulan sasaran iaitu klien);
menggunakan arahan yang piawai; dan profil
keputusan ujian ke atas klien adalah dokumen rahsia.

Berikut adalah antara tatacara umum


pentadbiran ujian atau alat ukur. Beberapa langkah
perlu diikuti seperti pengenalan diri pentadbir atau
penguji secara ringkas; penerangan tentang tujuan
ujian atau alat ukur; memaklumkan kepada klien
bahawa maklumat ujian adalah dirahsiakan;
memaklumkan kepada klien tentang tahap kerahsiaan
dan keperluan untuk memaklumkannya kepada pihak
ketiga (pihak berkuasa lain) jika ada keperluan; dan
mendapatkan persetujuan klien untuk menjalankan
ujian psikologi (Kontrak Persetujuan Menjalankan Sesi
Kaunseling dan Ujian Psikologi Orang Diparol (ODP)
BR.KPMSKBK07).

Setiap set soalan hendaklah ditadbirkan satu


demi satu dengan merujuk kepada arahan setiap alat
ukur. Manakala penyimpanan alat ukur yang telah
digunakan atau dijawab hendaklah diletakkan di
tempat selamat sebelum dan

Selepas pemarkatan, analisis dan penulisan


laporan atau dokumen yang berkaitan.

41
3.2 Pentadbiran Khusus

(a) Klien dikehendaki memberi pilihan jawapan yang


paling tepat tentang keperihalan diri.
NOTA
(b) Klien hendaklah memastikan setiap item atau
pernyataan dijawab.

(c) Taklimat awal tentang tujuan ujian, jangka masa


ujian dan peraturan lain kepada klien seperti
meminta klien mematikan telefon bimbit, tidak
berkomunikasi dan tidak meniru semasa
menjawab soalan.

(d) Jawapan hendaklah dibuat menggunakan pensel


2B di atas kertas yang disediakan.

(e) Individu hendaklah menjawab semua item dan


pernyataan secara jujur berdasarkan kepada
dirinya yang sebenar.

(f) Klien tidak dibenarkan membawa keluar alat ukur


dari bilik ujian.

Prosedur Pentadbiran

Setiap pegawai pelaksana yang


bertanggungjawab mentadbir alat ukur psikologi perlu
mengikut prosedur pentadbiran berikut:

42
(a) Sebelum Sesi
(i). Pegawai dikehendaki menyemak profil klien.
(ii). Pegawai perlu menentukan ujian yang sesuai
berdasarkan keperluan Jabatan Penjara
Malaysia dan klien. NOTA
(b) Semasa Sesi
(i). Persetujuan Termaklum (Informed Consent)
a. Penerangan tentang ujian
b. Tandatangan kontrak-persetujuan
(Borang BR.KPMSKBK07).
c. Etika kerahsiaan.
(ii). Klien menduduki ujian.
(iii). Proses pemarkatan ujian.
(iv). Interpretasi ujian.
(v). Cadangan untuk pelan rawatan.
(vi). Merujuk klien kepada pihak berkaitan dan
bersesuaian.

(c) Pasca Sesi

(i). Tindakan susulan (jika perlu).


(ii). Penamatan (jika selesai atau berjaya).

3.4 Etika pentadbiran alat ukur

Etika berasal daripada perkataan Greek yang


bermaksud watak atau resam yang merujuk
kepada piawaian perlakuan manusia. Menurut Corey,
Corey dan Callanan (1988), etika merupakan
tatasusila yang menentukan peraturan kawalan diri
terhadap praktis yang dijalankan oleh ahli sesuatu
profesion. Ianya merupakan piawai asas bagi

43
mencerminkan satu praktis professional dan
merupakan suatu sistem dasar tingkah laku bagi
sesuatu kumpulan manusia atau organisasi.

Etika membawa makna prinsip moral (atau NOTA


akhlak) atau nilai-nilai akhlak yang menjadi pegangan
seseorang individu atau sesuatu kumpulan (persatuan,
pekerjaan, dan lain-lainl). Ianya adalah nilai dan garis
panduan yang harus dipatuhi oleh kaunselor dan guru
dalam menjalankan tugas masing-masing. Di samping
itu, etika juga merupakan satu ingatan kepada ahli
supaya dibimbing dengan peraturan, membina serta
boleh menjaga martabat ahli, hak dan keselamatan
pelajar. Etika juga memberi bantuan kepada ahli
dalam sesuatu profesion agar dapat memikirkan serta
boleh mempertimbangkan tentang dilema membuat
sesuatu keputusan apabila berhadapan dengan isu
moral.

3.5 Etika Pengukuran Dan Penilaian


Persatuan Kaunseling Malaysia (PERKAMA)
mempunyai etika yang khusus tentang Pengukuran
dan Penilaian. Etika ini sebenaranya memberikan
garis panduan yang perlu diikuti oleh para kaunselor
apabila menggunakan ujian psikologi. Bahagian H
etika PERKAMA telah menggariskan perkara-perkara
berikut:

(i). Kaunselor hendaklah dengan memberi


penerangan yang lengkap tentang ujian
supaya keputusan ujian itu dapat diterima
oleh klien dalam perspektif yang betul.

44
(ii). Kaunselor hendaklah berhati-hati
dalam menggunakan ujian. Ujian yang
berlainan memerlukan tahap kelayakan yang
berlainan untuk mengendali dan NOTA
menginterpretasi. Ahli mestilah menyedari
had-had kebolehan sendiri dan hanya
menjalan ujian yang ia mempunyai kelayakan

(iii). Tujuan dan kegunaan keputusan


hendaklah diberitahu kepada klien sebelum
ujian diberi kecuali pengecualian hak yang
eksplisit dipersetujui terlebih dahulu

(iv). Kaunselor hendaklah memberi


keterangan yang tepat apabila membuat
kenyataan kepada orang awam tentang ujian
dan pengujian. Ahli mestilah mengelak
daripada membuat dakwaan yang tidak benar
atau tanggapan yang salah.

(v). Kaunselor hendaklah mengawasi


supaya keputusan ujian tidak disalaherti atau
disalahgunakan

(vi). Pencapaian yang berm,akna daripada


keputusan ujian lazimnya disebabkan oleh
ketidakbiasaan calon tentang sesuatu perkara
yang terdapat dalam sesuatu ujian. Mengajar
atau memberitahu bahan-bahan ujian
sebelum sesuatu ujian dijalankan
memungkinkan keputusan ujian tidak menjadi

45
sah. Oleh yang demikian, pengawasan yang
rapi ke atas alat ujian adalah salah satu
daripada tanggungjawab ahli

(vii). Ujian-ujian mestilah dijalankan dalam NOTA


keadaan yang sama dengan norma. Apabila
ujian dijalankan dalam keadaan yang tidak
lazim atau berlaku sesuatu semasa
pengendalian ujian, perkara itu mestilah
dicatatkan. Keputusan ujian hendaklah
diistiharkan sebagai tidak sah dan meragukan

(viii). Ahli-ahli mestilah berhati-hati apabila


menginterpretasi sesuatu kepeutusann
daripada bahan atau alat ujian yang tidak
lengkap. Tujuan utama penggunaan alat ujian
itu mestilah dinyatakan dengan jelas kepada
klien.

(ix). Keputusan ujiana yang diberi kepada


majikan atau pihak-pihak lain yang
berekenaaan untuk tujuan penilaian atau
klasifikasi mesti diawasi supaya tidak
disalaherti atau disalahguna. Kebajikan calon
mestilah diambilkira sebagai kriteria penting
dalam apa-apa pertimbangan.

(x). Ahli-ahli mestilah berhati-hati apabila


membuat penilaian dan menginterpretasi
prestasi calon yang tidak termasuk dalam
kumpulan norma di mana alat ujian itu di
standardisakan. Ahli-ahli yang menjalankan

46
ujian darui luar negara mestilah berhati-hati

semasa mengguna dan menginterpretasi


keputusan ujian dengan mengambilkira budaya
golongan norma yang telah digunakan oleh
pencipta ujian dalam proses piawaian

(xi). Ahli-ahli mestilah berhati-hati supaya


tidak mencedok, mengubahsuai dan
menggunakan ujian-ujian yang diterbitkan
tanpa menyatakan penghargaan atau
mendapat kebenaran daripada penerbit.

47
BAB 4
Pelaporan dan
dokumentasi

48
4.1 Pengenalan

Setiap sesi ujian psikologi memerlukan


pelaporan yang lengkap namun bersifat SULIT dan
RAHSIA. Pelaporan perlu dilakukan menggunakan
NOTA
borang-borang yang telah ditetapkan oleh Bahagian
Parol dan bahagian lain di Jabatan Penjara Malaysia.

4.2 Laporan

Laporan ujian psikologi adalah merupakan


dokumen rasmi bertajuk Laporan Penilaian Ujian
Psikologi yang disediakan oleh Jabatan Penjara
Malaysia. Nombor pendaftaran Borang Laporan
adalah Borang C4 pindaan Nov. 08 yang perlu
dilampirkan di dalam Laporan Kemajuan Penghuni
dan Fail Pengurusan Kes.

4.3 Keperluan pelaporan

Pelaporan diperlukan untuk memenuhi


keperluan dokumentasi dan fungsi-fungsi berikut:

(a) Indikator saintifik bagi menilai dan


menggambarkan dengan tepat keadaan
psikologi klien.

(b) Bahan untuk meneroka kendiri klien semasa


proses kaunseling.

(c) Dokumen perhubungan secara konvensional


antara Pegawai Pelaksana (rujuk perkara 2.2)
Jabatan Penjara Malaysia dengan rakan
sejawat dan pihak yang dirujuk dalam
melaksanakan tugas membantu klien.

49
(d) Maklumat untuk membantu Pegawai Pelaksana
membuat Pelan Tindakan Rawatan iaitu
intervensi yang sesuai bagi klien.
NOTA
(e) Membantu Pegawai Pelaksana membuat
konsepsi kes iaitu melihat kes dari perspektif
yang menyeluruh. NOTA
(f) Membantu Pegawai Pelaksana memantau
perkembangan sesi kaunseling,
memperbetulkan halatuju, menggariskan
keutamaan isu dan mengatur strategi
menolong yang sesuai bagi sesi seterusnya.

(g) Membantu Pegawai Pelaksana menilai


kemajuan diri klien dalam proses intervensi
menolong.

4.4 Tatacara dan garis panduan pelaporan

Setiap pelaporan kes perlu mengikuti tatacara


dan garis panduan berikut:

(a) Laporan hendaklah menggunakan borang


Laporan Penilaian Ujian Psikologi Borang
C4 pindaan Nov. 08.
(b) Setiap bahagian di bawah ini mesti diisi
dengan lengkap:

(i). Maklumat pengenalan

50
(ii). Sebab keperluan kaunseling
(iii). Maklumat latarbelakang klien
(iv). Pemerhatian tingkahlaku
(v). Keputusan dan interpretasi
pengukuran.
(vi). Cadangan
(vii). Rumusan
(viii). Tandatangan penyedia laporan
NOTA
4.5 Kaedah penulisan laporan

Hendaklah menggunakan borang Laporan


Penilaian Ujian Psikologi Borang C4 pindaan Nov. 08

Penulisan secara berkomputer atau mesin


taip.

Tidak dibenarkan menggunakan pen atau


pensil.

4.6 Pengurusan dan pentadbiran pemfailan


laporan/dokumentasi

Borang yang lengkap diisi hendaklah disimpan


di dalam Laporan Kemajuan Penghuni dan Laporan
Kemajuan ODP (Fail Pengurusan Kes).

Laporan hendaklah dibuat selewat-lewatnya


dua hari selepas ujian dijalankan.

Laporan Kemajuan Penghuni dan Laporan

51
Kemajuan ODP(Fail Pengurusan Kes) hendaklah di
simpan di tempat yang sulit dan selamat.

Segala pengisian dan maklumat di dalam

Laporan Kemajuan Penghuni dan Laporan


Kemajuan ODP(Fail Pengurusan Kes ODP) dan DOSIR
(Maklumat Pesalah) adalah SULIT .

Laporan ujian psikologi perlu disertakan dalam


Laporan Kemajuan Penghuni dan Laporan Kemajuan
ODP (Fail Pengurusan Kes ODP) dan DOSIR (Maklumat
Pesalah).

Laporan ujian psikologi yang diperlukan oleh


pihak Bahagian Pemulihan dan Rawatan Ibu Pejabat
Penjara Malaysia hendaklah dihantar sebelum atau pada
7hb. Setiap bulan.

Segala pergerakan Laporan Kemajuan Penghuni


hendaklah mengikut surat arahan Bahagian Pemulihan
dan Rawatan Ibu Pejabat Penjara Malaysia bertarikh
27 Jan 2005

52
BAB 5
rumusan

53
Ujian atau alat ukur psikologi merupakan antara
instrumen yang dikenalpasti telah banyak membantu
pelbagai pihak dalam usaha mengenali dan memahami
kepelbagaian profil seseorang individu itu. Daripada data-
data dan maklumat yang diperolehi, pihak tertentu terutama NOTA
badan atau agensi yang berhasrat untuk membantu
individu akan dapat memahami dan mengenali status,
keperluan, halangan dan cabaran yang sedang dialami oleh
seseorang individu itu.

Modul ini secara langsung telah menggunakan


segala kebaikan yang boleh dimenafaatkan melalui
penggunaan 11 alat atau penilaian psikologi yang cuba
memberi kefahaman kepada beberapa aspek psikologi
klien dalam kalangan ODP dan BLDP. Adalah diharapkan
ujian-ujian tersebut akan dapat membantu Pegawai
Pelaksana (rujuk 2.2), kaunselor atau pakar pembantu
manusia mengkaji dan mendiagnosis ciri-ciri serta masalah
masalah personaliti dengan tujuan untuk memberi klien
maklumat-maklumat penting berkaitan dirinya.

Secara umum, alat dan ujian psikologi ini boleh


dibahagikan kepada dua kumpulan. Kumpulan pertama
adalah menggunakan ujian untuk mendapat maklumat

sebelum sesi kaunseling atau sesi membantu dijalankan


sementara ujian kedua pula adalah untuk menimbulkan
minat dan motivasi individu terhadap sesuatu bidang
pekerjaan atau aspek psikologikal yang menjadi matlamat
hidup mereka.

54
Dewasa ini sudah terdapat banyak alat ukuran
psikologi yang membolehkan kita membuat penilaian
psikologi kepada setiap individu. Setiap individu amat
memerlukan penilaian psikologi bagi mengetahui dengan
lebih mendalam mengenai dirinya sama ada dari segi NOTA
personaliti, minatnya dan nilainya.

Alat-alat ujian yang terdapat dalam modul ini adalah


alat ukuran psikologi yang telah diiktiraf sama ada di dalam
Malaysia atau di luar negara. Ini kerana alat-alat ini
mempunyai kesahan dan kebolehpercayaan yang tinggi.

Alat-alat ukuran yang telah dibincangkan mempunyai


fungsi masing-masing dan berinteraksi antara satu sama
lain. Di mana setiap ujian akan yang telah diambil oleh
calon akan memberikan hasil yang mempunyai kolerasi
tinggi antara satu sama lain. Ini adalah boleh memudahkan
keputusan dibuat dan pemilihan tindakan dengan cepat dan
pantas tanpa ada keraguan dan rasa tidak yakin. Ini
kerana kita sudah dapat mengetahui apa yang kita
kehendaki dan matlamat yang kita hendak capai.

Alat ukuran hendaklah dipilih untuk mengikut


kesesuaian. Pentadbir ujian hendaklah menimbang secara

berhati-hati kesahan, kebolehpercayaan, limitasi


psikometrik, dan kesesuaian alat ukuran apabila memilih
ujian untuk digunakan dalam sesuatu keadaan atau dengan
calon tertentu.

55
Individu yang layak membuat penilaian psikologi
adalah individu yang telah menjalani latihan dan
memperolehi kemahiran daripada individu yang
berpengetahuan dan berpengalaman. Ahli-ahli psikologi
tidak digalakkan atau mempromosikan teknik penilaian
psikologi ini khususnya kepada mereka yang tidak terlatih
atau tidak mempunyai kelayakan melalui pengajaran,
tajaan dan penyeliaan (American Psychological Association
dalam Corey, Corey & Callahan, 1984).

56
RUJUKAN

A Guide Book on Minimum Standards Management of Drug Treatment and


Rehabilitation Programme in Asia (2006). Unpublished Book, Bangkok: The
Colombio Plan Drug Advisory Programme.

Akta Penjara 1995 (Pindaan) (2008). Diperoleh 6 Mac, 2009 daripada


http://www.prison.gov.my/pride/images/stories/pdf/Act537.pdf

American Psychological Association. (2001). Publication manual of the


American Psychological Association (5th ed.). Washington, DC: Author.

Amir Sharifuddin Abd Majid, Mohamad Ali, & Joe Savisthian (2007). Modul
Pesalah Dadah Unit Kaunseling Bahagian Pemulihan & Rawatan IPPM.
Modul yang tidak diterbitkan, Kajang: Jabatan Penjara Malaysia.

Amir Sharifuddin Abd Majid, Mohamad Ali, & Joe Savisthian (2007). Modul
Pesalah Seksual Unit Kaunseling Bahagian Pemulihan & Rawatan IPPM.
Modul yang tidak diterbitkan, Kajang: Jabatan Penjara Malaysia.

Amir Sharifuddin Abd Majid, Mohamad Ali, & Joe Savisthian (2007). Laporan
Penilaian Ujian Psikollogi , Borang C4 Pin. Nov 08. Unit Kaunseling
Bahagian Pemulihan & Rawatan IPPM. Modul yang tidak diterbitkan,
Kajang: Jabatan Penjara Malaysia.

Anastasi, A. (1988). Psychological Testing. New York: Macmillan

Deardorff, D. (2006). Identification And Assessment Of Intercultural


Competence As A Student Outcome Of Internationalization. Journal of
Studies in International Education, Vol. 10 (3), 241-266

Jabatan Penjara Malaysia. (2009). Master Populasi Banduan (Januari 2009).


Laporan yang tidak diterbitkan, Kajang: Pengarang.

Jabatan Perkhidmatan Awam (2005). Panduan Aplikasi Psikologi Dalam


Pengurusan Sumber Manusia Sektor Awam. Pekeliling Perkhidmatan
Bilangan 18 Tahun 2005. Diperolehi 6 Mac, 2008 daripada
http://www.jpa.gov.my/pekeliling/pp05/bil18/pp1805.pdf

Mohamed Fadzil Che Din. (2008). Modul Latihan Kemahiran Menolong , 148.
Kuala Lumpur: Pengarang.

Othman Mohamed. (2007). Prinsip Psikoterapi dan Pengurusan Dalam


Kaunseling. Serdang: UPM.

Vaux, A., Riedel, S., dan Stewart, D. (1987). Modes of Social Support: The
social Support Behaviors (SSB) Scale, American Journal of Community
Psychiatry, 15, 209-237, Plenum Publishing Corp.

57
LAMPIRAN 1

BORANG C4
Pindaa Novn 08

LAPORAN PENILAIAN UJIAN PSIKOLOGI


( CLIENT PSYCHOLOGICAL ASSESSMENT REPORTS )

A) MAKLUMAT PENGENALAN

NO. PENGHUNI SMPP :.......... SESI KE : .............

NAMA PENGHUNI : ......... TARIKH LAHIR :...

BANGSA : UMUR : .

NO. / NAMA BLOK: ....... TARIKH LAPORAN :

JENIS ALATAN UJIAN : 1)...... TARIKH PENGUJIAN :...........


2)TARIKH PENGUJIAN : .......
3)TARIKH PENGUJIAN :........
4)TARIKH PENGUJIAN :........
5)TARIKH PENGUJIAN : .......
6)TARIKH PENGUJIAN :........
7)TARIKH PENGUJIAN :.
___________________________________________________________________

B) SEBAB KEPERLUAN KAUNSELING

RUJUKAN MAHKAMAH / NAMA MAKAMAH :............................................................

KES KESALAHAN SEKARANG :..........................HUKUMAN:.................................

KES KESALAHAN SEBELUMNYA : 1).................................TAHUN.........................


2).................................TAHUN.........................
3).................................TAHUN.........................

58
KEKERAPAN MASUK PENJARA :............................................................................
PUSAT PEMULIHAN SEBELUMNYA : 1).................................... TAHUN................
2)..................................... TAHUN...............

MASALAH PRIMER SEMASA :.................................................................................

MASALAH SEKUNDER SEMASA :..............................................................................

A) RINGKASAN MAKLUMAT LATAR BELAKANG KLIEN

NAMA BAPA :........................................................ UMUR : ....................................

NAMA IBU : ......................................................... UMUR : .....................................

KES PENCERAIAN : BAPA / IBU / ISTERI / SUAMI


SEBAB ..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.............

JUMLAH ADIK BERADIK : ................... LELAKI...........PEREMPUAN......................

KLIEN ANAK KE:.......ADIK BERADIK TIRI:LELAKI.......... PEREMPUAN.............

NAMA ISTERI/SUAMI : .................................................. UMUR :...............................

JUMLAH ANAK :................................. LELAKI..................PEREMPUAN................

TARAF PENDIDIKAN KLIEN :............................ UMUR BERHENTI :....................

SEBAB BERHENTI :...................................................................................................


.......................................................................................................................................

.......................................................................................................................................

59
PEKERJAAN TERAKHIR
KLIEN: .................................................................................

PEKERJAAN SEBELUMNYA : 1 ) .............................................................................


2 ) ............................................................................
3 ) ............................................................................

SEBAB BERHENTI :....................................................................................................


.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
RAWATAN KESIHATAN SEMASA & SEBELUM KLIEN ( TERMASUK
PSIKITIRK) ...................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

PENGALAMAN PEMULIHAN / KAUNSELING


LEPAS : ......................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.................

JENIS ALATAN UJIAN SEBELUMNYA :1) ............................ SKOR.....................


2) ..............................SKOR....................
3) ..............................SKOR....................
4) ............................. SKOR....................
5) ..............................SKOR....................

PERKEMBANGAN KLIEN MENGIKUTI INTERVENSI SEBELUMNYA:.................


.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

60
D) PEMERHATIAN TINGKAHLAKU

TINGKAHLAKU KLIEN SEMASA MENGAMBIL UJIAN (DORONGAN/PERASAAN/


DAYA TUMPUAN / KESEDIAAN / PENAMPILAN FIZIKAL / REAKSI /
MAKLUMBALAS TERHADAP ALAT UJIAN, PERUBAHAN RIAK MUKA DAN
NADA SUARA :
......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.

TINGKAHLAKU KLIEN SEMASA MENERIMA KEPUTUSAN UJIAN


(DORONGAN / PERASAAN/ DAYA TUMPUAN / KESEDIAAN / PENAMPILAN
FIZIKAL / REAKSI / MAKLUMBALAS TERHADAP ALAT UJIAN, PERUBAHAN
RIAK MUKA DAN NADA/DORONGAN/SUARA:
......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.

___________________________________________________________________

E) KEPUTUSAN DAN INTERPRETASI PENGUKURAN

JENIS ALATAN UJIAN : ...........................................................................................

TUJUAN ALATAN UJIAN : .....................................................................................


.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

61
KEPUTUSAN DAN
INTERPRETASI : .........................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
..............................

HURAIAN KLINIKAL &


DIAGNOSTIK : .............................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
..........................

FAKTOR-FAKTOR MEMPENGARUHI
KEPUTUSAN : ............................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
...........................
MASALAH / ISU PRIMER & SEKUNDER
KLIEN : ........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

62
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
...............

63
KESAN MASALAH / ISU PRIMER & SEKUNDER KLIEN TERHADAP
PERLAKUAN, PEMIKIRAN & PERASAAN KLIEN :................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

F) CADANGAN INTERVENSI
CADANGAN
PENGUJI :.........................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
....
CADANGAN UNTUK DIRUJUK : ......................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
....

G) RUMUSAN
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
......

H) PENGUJI

TANDATANGAN KAUNSELOR / PEGAWAI PELAKSANA :

64
NAMA KAUNSELOR / PEGAWAI PELAKSANA : ....................................................
LAMPIRAN 2

______________________________________________________________
ALAT UKUR PSIKOLOGI
ORANG DIPAROL (ODP) JABATAN PENJARA MALAYSIA

______________________________________________________________

SENARAI ALAT UKUR:


1. KEIRSEY TEMPERAMENT SORTER (KTS)
2. DRUG ABUSE SCREENING TEST 20 (DAST - 20)
3. MINI MENTAL STATE (MMS)
4. BEM SEX ROLE INVENTORY (BSRI)
5. HEIRS PHSYCHOPATHY (PCL-R)
6. STAGE OF CHANGING READINESS AND TREATMENT
EAGERNESS SCALE (SOCRATES)
7. AGGRESSION QUESTIONNAIRES (AQ)
8. BECK DEPRESSION INVENTORY (BDI)
9. AGGRESSION INVENTORY (AI)
10. EMOTIONAL ASSESSMENT SCALE (EAS)
11. SOCIAL SUPPORT BEHAVIOURS SCALE (SSB)

65
Alat Ukur Psikologi ODP yang dicadangkan mengandungi sebelas (11)
instrumens dan cadangan peringkat/kategori penggunaan alat ukur
adalah seperti berikut:-
.

Instrumen Tahap Pemulihan Pegawai Pelaksana


Banduan
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. KTS PPI Kaunselor Penjara (KP).


2. DAST.- 20 PPI/ODP KP/Peg.Parol(PP)/
Agensi luar(AL)
3. MMS PPI/ODP - sama -
4. BSRI PPI KP
5. PCL-R PPI/ODP KP/PP/AL
6. SOCRATES PPI/ODP - sama -
7. AQ PPI/ODP - sama -
8. BDI PPI/ODP - sama -
9. AI PPI/ODP - sama -
10. EAS PPI/ODP - sama -
11. SSB PPI/ODP - sama -

NOTA:
PPI - Pelan Pembangunan Insan (semasa dalam penjara)
ODP - Orang Yang DiParol (semasa diparol/luar penjara
sehingga tamat tempoh pemenjaraan/EPD)

66
1.0 KEIRSEY TEMPERAMENT SORTER (KTS)

1.1 LATAR BELAKANG


Dibentuk oleh Dr. David Keirsey
Ujian ini telah digunakan oleh lebih 30 juta manusia seluruh
dunia
Juga digunakan oleh syarikat syarikat berdaftar seperti
Fortune 500, pusat pengajian tinggi dan untuk permulaan rawatan
penyakit yang berkaitan dengan kecelaruan tingkahlaku
Telah dialih bahasa dalam bahasa Melayu, Sepanyol, Jepun,
German, Perancis, Russia, Belanda
KTS bersangkut paut dengan teori Penjenisan Psikologi
yang digubal oleh Carl Jung untuk menerangkan perbezaan
rambang psikologi manusia normal
Jung percaya bahawa apabila seseorang terlibat dalam
salah satu dari dua aktiviti mental yang boleh diukur atau
disukat
Iaitu i) menerima maklumat (perceiving) dan ii) menyusun
maklumat tersebut dan melahirkan keputusan (judging).

Kedua dua aktiviti mental ini mempunyai 2 paksi, iaitu:-


1. Proses pengertian maklumat dilakukan melalui deria (sensing)
atau gerak hati (intuition)
2. Proses membuat keputusan dilakukan melalui fikiran (thinking)
atau (feeling)

KTS terdiri dari 4 paksi yang berbeza berkaitan dengan


perihal kecenderungan iaitu:-

1. Paksi - E = Extraversion (Extravensi)


I = Introversion (Introvensi)
2. Paksi - S = Sensing Perception (Persepsi Deria)
N = Intuitive Perception (Persepsi Intuitif)
3. Paksi - T = Thinking judgment
67
F = Feeling judgment
4. Paksi - J = Judgment
P = Perception

1.2 EXTRAVENSI - INTROVENSI

Paksi ini mencerminkan samada seseorang itu extravert


atau introvert
Menurut Meyers (1993) golongan individu yang utamakan
EXTRAVERSION lebih senang bergaul dengan manusia dan
kegiatan sosial. Manakala INTROVERSION berfokus kepada
dunia dalaman, lebih senang dengan idea-idea, abstrak dan
pengalaman diri

Dari 4 paksi di dalam KTS membentu 16 jenis


personality :
1. ISTJ 9. INFJ
2. ISTP 10.INFP
3. ESTP 11.ENFP
4. ESTJ 12. ENFJ
5. ISFJ 13. INTJ
6. ISFP 14. INTP
7. ESFP 15. ENTP
8. ESFJ 16. ENTJ

REALIABILITI DAN VALIDITI (KESAHAN DAN KEBOLEHPERCAYAAN)

KTS mempunyai tahap kebarangkalian kesalahan serendah


0.05
KTS mempunyai tahap kepercayaan / reliability pada
korelasi +.70 pada tahap kesesuaian dengan MBTI

Bagi tahap kesahihan / validity ujian pada kolerasi +.20 hingga


+.60 pada tahap kesesuaian dengan MBTI.

68
1.4 PENGGUNAAN KTS DALAM KAUNSELING
Untuk membantu individu mencari arah tujuan hidup dengan
memahami kekuatan, keunikan dan kelebihan diri mereka
berdasarkan kecenderungan yang telah dikenalpasti
Untuk membantu pasangan dan keluarga mempelajari nilai-nilai
perbezaan dan persamaan diri masing masing
Untuk membantu individu mengendalikan dengan jayanya
masalah-masalah yang dihadapi

1.5 PENGGUNAAN KTS DALAM PEKERJAAN


Untuk memimpin dan menunjuk jalan pekerjaan yang
sesuai bagi seseorang individu berdasarkan penjenisan
personality
Untuk menyusun perkembangan kemahiran dan ilmu
seseorang berlandaskan kebolehan dan kehendak penjenisan
personality
Selain itu juga KTs digunakan didalam pelajaran, teamwork
dan komunikasi.

69
KIERSY TEMPERAMENTAL SORTER (KTS)
(SOALAN-SOALAN)

Nama
Klien : ......................................................................................................
No.Rujukan :
.......................................
Tarikh: ...............................................................................

1. Di dalam sesuatu majlis, adakah anda


a) Beramah mesra dengan ramai orang termasuk yang belum
dikenali.
b) Hanya beramah mesra dengan orang yang dikenali sahaja.

2. Adakah anda lebih


a) Berpegang kepada yang nyata (realistik) daripada telahan atau
jangkaan (spekulatif).
b) Berpegang kepada telahan atau jangkaan ( spekulatif ) daripada
yang nyata (realistik)

3. Adakah lebih buruk keadaanya jika ada


a) Berangan-angan Mat Jenin
b) Dalam kebosanan

4. Dalam menerima hujah, adakah anda lebih tertarik terhadap


a) Perkara-perkara prinsip
b) Alunan emosi / perasaan

5. Adakah anda akan lebih memberi perhatian ke atas kenyataan yang


dapat
a) Menyakinkan
b) Menyayatkan hati

70
6. Adakah anda lebih gemar membuat sesuatu kerja yang
a) Mempunyai tarikh siap yang ditetapkan
b) Boleh disiapkan bila-bila masa

7. Adakah anda lebih cenderung untuk memilih


a) Dengan berhati-hati
b) Mengikut gerak hati

8. Di dalam sesuatu majlis atau parti adakah anda


a) Berada lebih lama dan keseronokan meningkat
b) Meninggalkan majlis lebih awal kerana merasa kurang selesa

9. Adakah anda lebih tertarik kepada


a) Orang yang munasabah atau waras fikirannya
b) Orang yang imaginatif

10. Adakah anda lebih minat terhadap


a) Hakikat yang sebenarnya (actual)
b) Yang mungkin dapat dilakukan

11. Di dalam mengadili orang lain adakah anda lebih dipengaruhi oleh
a) Undang-undang daripada keadaan
b) Keadaan daripada undang-undang

12. Di dalam mendekati seseorang (approach), adakah anda lebih


cenderung untuk melakukannya secara
a) Objektif
b) Personal / peribadi

13. Adakah anda lebih


a) Mementingkan ketepatan waktu / masa
b) Terpulang bila masa bersesuaian
71
14. Apakah yang lebih menganggu fikiran anda, sesuatu yang
a) Tidak disempurnakan
b) Telah disempurnakan

15. Di dalam kumpulan sosial anda, adakah anda


a) Bersama-sama mengikut perkembangan semasa
b) Agak ketinggalan di dalam mengikuti perkembangan semasa

16. Di dalam membuat sesuatu perkara yang biasa adakah anda


a) Membuatnya secara yang biasa dilakukan
b) Membuatnya menurut cara tersendiri

17. Penulis sepatutnya


a) Menyampaikan dengan terus terang apa yang mereka
maksudkan
b) Menyampaikan maksudnya denga kiasan atau perumpamaan

18. Yang mana lebih menarik perhatian anda


a) Kemantapan fikiran
b) Perhubungan kemanusiaan yang harmoni

19. Adakah anda merasa lebih senang membuat keputusan berdasarkan


a) Pertimbangan secara logik
b) Pertimbangan peri kemanusiaan

20. Adakah anda hendakkan sesuatu perkara yang


a) Telah ditetapkan dan diputuskan
b) Belum ditetapkan dan di buat keputusan

21. Adakah anda dikatakan sebagai seorang yang lebih


a) Bersungguh-sungguh dan gigih
b) Bersenang-senang atau bermudah-mudahan
72
22. Di dalam bercakap melalui telefon adakah anda
a) Jarang menanyakan samaada semuanya telah dikatakan
b) Membuat latihan terlebih dahulu tentang apa yang hendak
dikatakan
23. Sesuatu fakta itu akan
a) Dengan sendirinya menerangkan segala-galanya
b) Menjelaskan prinsip-prinsip

24. Adakah ramalan-ramalan masa hadapan


a) Agak merungsingkan
b) Mempersonakan

25. Selalunya adakah anda


a) Seseorang yang tenang
b) Seseorang yang penyayang

26. Adakah lebih teruk menjadi


a) Tidak adil
b) Tiada belas kasihan

27. Adakah seseorang itu sepatutnya membiarkan sesuatu kejadian


berlaku
a) Melalui pemilihan yang teliti serta menurut keinginannya
b) Melalui kemungkinan secara rambang dan mengikut nasib

28. Adakah anda merasa lebih puas setelah


a) Membuat satu pembelian
b) Mempunyai pilihan untuk membeli

29. Bila bersama orang lain apakah anda


a) Akan memulakan perbualan
b) Menunggu sehingga ditegur sapa
73
30. Akal pemikiran biasa (common sense)
a) Jarang dipersoalkan
b) Kerapkali dipersoalkan

31. Kanak-kanak selalunya tidak


a) Menggunakan semua kebolehannya
b) Menggunakan fantasi mereka sepenuhnya

32. Di dalam membuat keputusan adakah anda lebih berpuas hati


berdasarkan
a) Nilai yang telah ditetapkan
b) Perasaan

33. Adakah anda lebih


a) Tegas daripada lemah lembut
b) Lemah lembut daripada tegas

34. Yang mana lebih disanjung


a) Berkeupayaan menguruskan dengan cara yang bersistematik
b) Berkeupayaan membuat penyesuaian dengan menggunakan
apa yang ada

35. Adakah anda meletakkan lebih nilai ke atas sesuatu yang


a) Tetap pasti
b) Terbuka

36. Adakah hubungan yang baru dan bukab lazim dengan orang lain
a) Merangsangkan dan menyemarakkan tenaga anda
b) Membebankan keupayaan atau kemampuan anda

37. Adakah anda selalunya merupakan seorang yang


a) Praktikal
74
b) Terbuka kepada sebarang pilihan

38. Adakah anda lebih tertarik untuk


a) Melihat kebergunaan seseorang itu
b) Minat bagaimana orang lain melihat sesuatu

39. Yang mana lebih memuaskan


a) Membincangkan dengan teliti
b) Mencapai persetujuan diatas satu-satu isu

40. Yang mana lebih memimpin anda


a) Akal fikiran
b) Perasaan atau kata hati

41. Adakah anda lebih senang dengan kerja yang telah ada
a) Bersyarat tetap
b) Dilaksakan mengikut kesesesuiannya

42. Adakah anda cenderung melihat sesuatu dalam keadaan


a) Yang teratur
b) Yang terjelma begitu sahaja

43. Adakah anda memilih


a) Mempunyai ramai kawan tetapi berinteraksi secara ringkas dan
cepat
b) Sedikit kawan tetapi berinteraksisecara mendalam dan lebih
masa

44. Adakah anda lebih berminat di dalam


a) Fakta
b) Prinsip

45. Adakah anda lebih berminat di dalam


a) Pengeluaran dan pengedaran
75
b) Merekabentuk dan penyelidikan

46. Yang mana lebih merupakan pujian


a) Seseorang yang sangat logikal
b) Seseorang yang sentimental

47. Adakah anda lebih menghargai diri anda sekiranya anda seorang yang
a) Tegas
b) Tekun

48. Adakah anda lebih gemar kepada


a) Keputusan muktamad tanpa sebarang pindaan kenyataan
b) Keputusan yang tidak muktamad

49. Adakah anda merasa lebih selesa


a) Selepas membuat sesuatu keputusan
b) Sebelum membuat sesuatu keputusan

50. Adakah anda


a) Mudah berbicara panjang dengan orang yang tidak dikenali
b) Sukar untuk berbicara dengan orang yang tidak dikenali

51. Adakah anda lebih suka bergantung kepada


a) Pengalaman
b) Firasat (sangkaan naluri)

52. Adakah anda merasai yang anda


a) Lebih praktikal daripada bijak dan mahir
b) Lebih bijak dan mahir daripada praktikal

53. Orang yang bagaimana harus diberi sanjungan atau pujian yang lebih
a) Seseorang yang berfikiran wajar
b) Seseorang yang kuat perasaannya

54. Adakah anda lebih cenderung untuk menjadi seorang yang


76
a) Berfikiran yang adil
b) Mudah kasihan

55. Adakah anda lebih gemar kepada


a) Mempastikan semua teratur dan terancang
b) Membiarkan sesuatu berlaku begitu sahaja
56. Di dalam satu perhubungan perkara yang sepatutnya dipentingkan
adalah
a) Banyak bertolak ansur
b) Bertindak mengikut keadaan

57. Apabila telefon berdering adakah anda


a) Bergegas untuk mendapatkannya dahulu
b) Mengharap orang lain menjawabnya

58. Apakah yang anda lebih hargai dalam diri anda


a) Bersandar teguh kepada yang nyata
b) Kuat daya imaginasi

59. Dalam sesuatu hal adakah anda lebih menitik beratkan


a) Perkara-perkara pokok atau asas
b) Fakta penting tersirat (tersembunyi)

60. Yang mana seolah-olah lebih banyak kesalahannya


a) Menjadi terlalu kasihan
b) Menjadi terlalu terkongkong dengan matlamatnya

61. Adakah pada dasarnya anda melihat diri anda seorang yang
a) Degil
b) Lembut hati

62. Anda lebih suka situasi yang


a) Berperaturan dan berjadual
b) Tidak berperaturan dan tidak berjadual
77
63. Adakah anda seorang yang lebih
a) Rutin daripada penuh ragam
b) Penuh ragam daripada rutin

64. Adakah anda lebih cenderung menjadi seorang yang


a) Mudah untuk didekati
b) Agak terbatas dan menyepikan diri

65. Di dalam penulisan adakah anda suka memilih


a) Terus kepada fakta
b) Lebih kiasan

66. Adakah ini menyukarkan anda


a) Menganggap diri anda sama dengan orang lain
b) Memperalatkan orang lain

67. Yang mana anda lebih mahu untuk diri anda sendiri
a) Fikiran yang jelas dan wajar
b) Kekuatan belas kasihan

68. Yang mana banyak kekurangan sifatnya


a) Yang tidak memilih kasih
b) Yang terlalu cerewet

69. Adakah anda suka memilih


a) Sesuatu yang terangcang
b) Sesuatu yang tidak terangcang

70. Adakah anda lebih cenderung menjadi seorang yang


a) Memikir dan mengimbang dengan berhati-hati daripada secara
spontan

78
b) Secara spontan daripada memikir dan menimbang dengan
berhati-hati

79
KETERANGAN HASIL UKURAN

PERBANDINGAN DI ANTARA JENIS


SENSING DAN INTUITIVE
SENSING INTUITIVE

1. Sedar tentang keunikan setiap 1. Sedar tentang cabaran-


peristiwa yang berlaku cabaran dan kemungkinan-
kemungkinan yang baru

2. Menumpukan perhatian 2. Menumpukan perhatian


kepada apa yang digunakan kepada apa yang boleh dipakai

3. Suka kepada cara kerja yang 3. Tidak suka membuat kerja


ditetapkan secara berulangkali

4. Gemar menggunakan segala 4. Gemar mempelajari


apa yang diberi kemahiran-kamahiran baru

5. Bekerja berterusan, 5. Bekerja tekun dan bertenaga


mempunyai gambaran yang dengan mempunyai tempoh
realistik mengenai masa yang yang lembap diantaranya
perlu untuk melakukan
sesuatu

6. Selalunya membuat keputusan 6. Berkemungkinan membuat


tahap demi tahap keputusan dengan cepat

7. Jarang ada inspirasi dan 7. Mengikut inspirasi dan gerak


sekiranya ada, hati
berkemungkinan tidak
mempercayainya

80
8. Selalu berhati-hati dengan 8. Berkemungkinan memperolehi
mengenai fakta faktor yang ada sedikit
kesalahan

9. Berkemungkinan sesuai 9. Tidak suka mengambil masa


dengan pekerjaan yang perlu untuk perisisia
kepada ketelitian

10. Berkebolehan 10. Berkebolehan


mempermudahkan sesuatu memkomplikasikan sesuatu
tugas tugas

11. Menerima realiti semasa 11. Mempersoalkan mengapa


sebagai sesuatu tugas yang sesuatu keadaan itu seperti
perlu dilaksanakan . seadanya

81
PERBANDINGAN DI ANTARA EKSTROVERSI (EXTROVERSION)
DAN INTROVERSI (INTROVERSION)
EKSTROVERSI INTROVERSI
1. Suka kepada kepelbagaian 1. Suka kepada ketenangan
dan beraksi. Merasa tertarik untuk penumpuan. Merasa
kepada faktor-faktor luaran. tertekan dengan gangguan
dari faktor-faktor luaran. Lebih
suka kepada sumber-sumber
dalaman.

2. Selalunya suka menyapa 2. Menghadapi masalah untuk


orang lain. Ramah, suka mengigati nama dan
bercakap dan mudah dikenali. mengenal nama dan rupa.
Selalunya berat mulut,
pendiam dan susah untuk
dikenali.

3. Kadang-kadang merasa tidak 3. Menjalankan sesuatu tugas


sabar dengan pekerjaan dalam jangkamasa yang
perlahan yang berpanjangan. panjang tanpa apa-apa
gangguan

4. Berminat untuk mengetahui


bagaimana orang lain 4. Berminat kepada idea/konsep
menjalankan tugas. di sebalik kerja tersebut

5. Selalunya suka bercakap di 5. Tidak suka kepada gangguan


telefon, perlu kepada telefon, suka bersendirian
perhubungan dan mudah dan suka menyimpan
meluahkan perasaan. perasaan

82
6. Suka dengan orang lain. 6. Suka bekerja bersendirian.
Berkemungkinan nampak
seperti suka menyisih diri

7. Cepat bertindak dan 7. Berfikir sebelum bertindak.


kadangkalanya tanpa berfikir. Kadangkala tidak bertindak
langsung

8. Berkemungkinan cenderung 8. Berkemungkinan cenderung


kepada komunikasi secara kepada komunikasi secara
bercakap daripada bertulis. bertulis. Memberi pemikiran
Memberi keluasan kepada mendalam kepada kehidupan
kehidupan.

9. Suka untuk mempelajari 9. Berkemungkinan cenderung


sesuatu yang baru melalui untuk belajar melalui bacaan
percakapan dengan orang lain. daripada bercakap atau
Berkemungkinan nampak secara praktikal
cetek pengetahuannya.

10. Memerlukan Introversi untuk 10. Memerlukan Extroversi untuk


keseimbangan. keseimbangan

83
PERBANDINGAN DI ANTARA BERFIKIR
(THINKING) DAN BERPERASAAN (FEELING)
THINKING FEELING

1. Berkebolehan untuk 1. Suka kepada keharmonian dan


menentukan sesuatu di dalam akan tekun bekerja untuk
susunan yang logikal. mencapainya.

2. Memberi gerakbalas kepada 2. Memberi gerakbalas kepada


pendapat mereka. nilai orang lain lebih daripada
perasaan dan pemikiran
mereka.

3. Menjangkakan atau 3. Berkebolehan untuk melihat


meramalkan hasil daripada kesan logikal daripada pilihan
pilihan yang dibuat ke atas yang dibuat ke atas orang lain.
orang lain.

4. Perlu kepada layanan yang 4. Perlu kepada pujian sekali


adil. sekala.

5. Cenderung kepada ketegasan 5. Cenderung untuk bersimpati.


dan memberhentikan pekerja
sekiranya perlu.

6. Berkebolehan untuk menegur 6. Tidak suka memberitahu


dan memberhentikan pekerja sesuatu yang tidak
sekiranya perlu. menyenangkan kepada orang
lain.

84
7. Berkemungkinan menyakitkan 7. Gemar menyenangkan/
perasaan orang lain tanpa memuaskan hati orang lain.
menyedarinya.

8. Mempunyai bakat di dalam 8. Memberi kepentingan kepada


menganalisakan sesuatu seseorang yang berada di
masalah atau situasi. sebalik sesuatu tugas atau
pendapat.

85
PERBANDINGAN DI ANTARA
JUDGING DAN PERCEPTION
JUDGING PERCEPTION

1. Bekerja dengan cara paling 1. Tidak kisah dan boleh


terbaik sekiranya membiarkan sesuatu itu
merancangkan pekerjaan berbuka untuk sesuatu
tersebut dan mengikuti perubahan di saat-saat akhir.
perancangan yang telah
ditetapkan.

2. Suka menetapkan dan 2. Boleh menyesuaikan diri


menyelesaikan sesuatu dengan situasi yang berubah-
perkara/ tugas. ubah.

3. Berkemungkinan membuat 3. Berkemungkinan menghadapi


keputusan dengan cepat. kesukaran untuk membuat
keputusan kerana merasa
maklumat yang diperolehi
tidak mencukupi.

4. Berkemungkinan tidak suka 4. Berkemungkinan untuk


menggangu sesuatu projek menangguhkan tugas yang
yang mereka sedang lakukan/ tidak menyenangkan.
laksanakan untuk perkara lain
yang lebih penting.

5. Cenderung untuk merasa 5. Berkemungkinan untuk


puas apabila telah mencapai menangguhkan tugas yang
sesuatu keputusan mengenai tidak menyenangkan.
sesuatu perkara, situasi atau
seseorang.

86
6. Hanya mahukan sesuatu yang 6. Ingin mengetahui mengenai
asas sahaja sebelum sesuatu kerja baru secara
memulakan kerja mereka. menyeluruh.

7. Menjadualkan projek supaya 7. Dapat menyelesaikan banyak


setiap tahap dapat tugasan di saat-saat akhir
diselesaikan di dalam masa walaupun di bawah tekanan.
yang ditentukan.
8. Menggunakan senar sebagai
8. Menggunakan senarai peringatan untuk setiap
sebagai agenda untuk tugasan yang perlu
bertindak. diselesaikan pada suatu hari
nanti.

87
ISTJ ESTJ
Detailed - Terperinci Logical - Logikal
Conscientious - Berhemat Decisive - Cepat membuat
Traditional - Tradisional keputusan
Loyal - Taat setia Systematic - Sistematik
Patient - Penyabar Objective - Objektif
Practical - Praktikal Efficient - Cekap
Organized - Teratur Direct - Terus langsung
Service - Suka Practical - Praktikal
Minded - Berkhidmat Organized - Teratur
Devoted - Setia Impersonal - Tidak mesra
Protective - Bersifat melindungi Responsible - Bertanggungjawab
Monticules - Amat teliti Structured - Bersyukur
Responsible - Bertanggungjawab Conscientious - Berhemat

ISTP ESTP
Logical - Logikal
Activity - Aktiviti
Expedient - Berusia cepat
Oriented - Berorientasikan
Practical - Praktikal
Adaptable - Mudah Menyesuaikan
Realistic - Rialistik
Factual - Faktual
Fun-loving diri
Analytical - Analitik
Versatile - Sukakan keseronokan
Applied - Lebih kepada
Energetic - Serba boleh
penggunaan
Alert - Bertenaga
Independent - Berdikari
Spontaneous - Bersedia
Adventurous - Sukakan cabaran
Pragmatic - Spontan
Spontaneous - Spontan
Easy going - Pragmatik
Adaptable - Mudah menyesuaikan
Persuasive - Mudah berbicara
Diri
Outgoing - Meyakinkan
Self- - Menentukan nasib
Quick - Peramah
determined diri-sendiri
- Cepat/pantas

88
ISFJ ESFJ
Detailed - Terperinci Conscientious - Berhemat
Conscientious - Berhemat Loyal - Taat setia
Traditional - Tradisional Sociable - Suka bergaul
Loyal - Taat setia Personable - Keperibadian
Patient - Penyabar yang menarik
Practical - Praktical Responsible - Bertanggungjawab
Organized - Teratur Harmonious - Harmoni
Service - Suka Cooperative - Suka bekerjasama
Minded - Berkhidmat Tactful - Bijaksana
Devoted - Setia Thorough - Teliti
Protective - Bersifat melindungi Responsive - Responsive
Monticules - Amat teliti Sympathetic - Simpatetik
Responsible - Bertanggungjawab Traditional - Tradisional
ISFP ESFP
Caring - Penyanyang Enthusiastic - Ghairah bersemangat
Gentle - Lemah lembut Addaptable - Mudah menyesuaikan
Modest - Merendah diri diri
Adaptable - Mudah Playful - Ramah
menyesuaikan diri Vivacious - Lincah
Sensitive - Mudah terasa / Sociable - Suka bergaul
sensitif Talkative - Banyak bercakap
Observant - Tajam daya Cooperative - Suka bekerjasama
pemerhatian Easygoing - Mudah berbicara
Bekerjasama - Taat setia Tolerant - Bertolenrasi
Cooperative - Bekerjasama Out going - Peramah
Loyal - Taat setia
Trusting - Mudah percaya
Spontaneous - Spontan
Understanding Bertimbangrasa
Harmonious - Harmoni

89
ISTJ ESTJ

Factual - Faktual Logical - Logikal


Thorough - Teliti Decisive - Cepat membuat
Systematic - Sistematik keputusan
Dependable - Boleh diharapkan Systematic - Sistematik
Steadfast - Teguh setia Objective - Objektif
Practical - Praktikal Efficient - Cekap
Organized - Teratur Direct - Terus langsung
Realistic - Realistik Practical - Praktikal
Duty bound - Berkewajipan Organized - Teratur
Sensible - bersikap wajar Impersonal - Tidak mesra
Reliable - Boleh dipercayai Responsible - Bertanggungjawab
Structured - Bersyukur
Conscientious - Berhemat

ISTP ESTP
Logical - Logikal Activity - Aktiviti
Expedient - Berusia cepat Oriented - Berorientasikan
Practical - Praktikal Adaptable - Mudah menyesuaikan
Realistic - Rialistik diri
Factual - Faktual Fun-loving - Sukakan keseronokan
Analytical - Analitik Versatile - Serba boleh
Applied - Lebih kepada Energetic - Bertenaga
penggunaan Alert - Bersedia
Independent - Berdikari Spontaneous - Spontan
Adventurous - Sukakan cabaran Pragmatic - Pragmatik
Spontaneous - Spontan Easy going - Mudah berbicara
Adaptable - Mudah menyesuaikan Persuasive - Meyakinkan
Diri Outgoing - Peramah
Self-determined-Menentukan nasib Quick - Cepat/pantas
diri-sendiri

90
INTJ ENTJ

Independent
INFJ - Berdikari Logical - Logikal
Logical - Logikal ENFJ
Decisive - Suka membuat
Critical - Kritikal Loyal Taat Setia
keputusan
Committed Iltizam
Original - Asli Playful
Idealistic - Idealistik
- suka membuat
Loyal Taat Setia
System-minded Berbudi Pekerti
-perancangan
Compassionat - Minda
Penuh yang
Belasbersistemetik
Kasihan Personable
Firm - Tegas Tough
Verbal - Sukalasak
- Tahan Secara
e Kreatif
Visionary - Berwawasan Strategic Lisan
- Strategik
Creative Kesungguhan
Theoretical - Memintingkan teori Critical
Responsible - Bertanggungjawab
- Kritikal
Intense Mendalam
Demanding - Sangat mendesak - Penuh terkawal
Controlled - Sentiasa
Expressive Perasaan
Deep Berazam
Private - Sendirian - Ghairah/
Straight Forward-
Enthusiastic Terus terang
Determine Konsepsi
Global - Menyeluruh Objective Bersemangat
- Objektif
Conceptual Mudah Rasa Sensitif
Autonomous - Berautonami Fair
Energetic - Bertenaga
- Adil
Sensitive Menyeluruh
Theoretical
Diplomatic - Diplomatik teori
- Mementingkan
Holistic Idealistik
Concerned - Mengambil Berat
INTP
Idealistic Pendiam ENTP
Supportive - Menyokong
Reserved
Logical - Logikal Enterprising - Berdayausaha
Congenial - Menyenang-suaikan
Skeptical - Ragu-ragu Independent - Berdikari
INFP
Cognitive - Cognitif ENFP
Outspoken - Lantang
- Penuh Belas Kasihan
Detached
Compassionat -- Kognitif Strategic
Creative Kreatif
-- Stratigik
Lemah Lembut
Theoretical
e - Mementingkan teori Creative
Curious Sikap Ingin Tahu
-- Kreatif
- Berakhlak Mulia
Reserved
Gentle - -Pendiam Adaptive
Enthusiastic Ghairah/
-- Mudah menyesuaian diri
Mudah Menyesuaikan
Precise
Virtuous - Teliti/ Bersemangat
Diri tepat Challenging - Mencabar
Independent
Adaptable - Berdikari Analytical
Versatile Serba Boleh
--Analtikal
Speculative - Speculatif Clever
Spontaneou Spontan
-- Pandai
- Iltizam
Original
Committed - Asli sResourceful Penuhakal
-- Pintar Perasaan
- Sikap Ingin Tahu
Autonomous
Curious - Berautonami Questioning
Expressive Berdikari
-- Suka menyoal
- Kreatif
Self-determined - -Menentukan
Creative Ramah
-- Mementingkan
Taat Setia nasib diri Theoretical
Independent teori
Loyal Sendiri Friendly - Perseptif
- Setia
Devoted Perceptive - Resah Gelisah
- Mendalam
Deep Restless
- Berat Mulut 91
Reticent
- Empatetik
Empathetic
1.8 SKOR JAWAPAN KTS
SKOR JAWAPAN KTS
NAMA :
NO KlienTARIKH:.UMUR: JANTINA:...
SILA TANDAKAN () BAGI SETIAP JAWAPAN DI DALAM RUANGAN
(SAMAADA A ATAU B)
RUANGA RUANGA RUANGA RUANGA RUANGA RUANGA RUANGA
N1 N2 N3 N4 N5 N6 N7

A B A B A B A B A B A B A B

1 2 3 4 5 6 7

8 9 10 11 12 13 14

15 16 17 18 19 20 21

22 23 24 25 26 27 28

29 30 31 32 33 34 35

36 37 38 39 40 41 42

43 44 45 46 47 48 49

50 51 52 53 54 55 56

57 58 59 60 61 62 63

64 65 66 67 68 69 70

SUBTL

TOTAL

E I S N T F J P

ABJAD

Nama Kaunselor Pegawai Pelaksana


. .

92
2.0 DRUG ABUSE SCREENING TEST 20 (DAST-20)

2.1 Latarbelakang
Dibentuk oleh Dr. Harvey A. Skinner, University of Toronto
Mempunyai 12 item boleh diberi kepada klien dalam bentuk
laporan peribadi atau temuduga individu yang berstruktur
Ianya dibentuk mengikut persamaan ujian yang terdahulu
iaitu Machigan Alcoholism Screening Test (MAST)
Klien hanya menjawab Ya atau Tidak
Tujuan ujian :

(a) Menyediakan satu kaedah ujian saringan yang


singkat,mudah, praktikal dan sahih bagi mengenalpasti
tahap individu menggunakan dadah

(b) Menghasilkan skor index secara kuantitatif terhadap


tahap permasalahan yang berhubungkait dengan
panyalahgunaan dadah

Ianya diboleh digunakan kepada orang dewasa dan boleh


diadaptasikan kepada remaja
Soalan soalan dalam ujian ini berdasarkan pengalaman
seseorang itu dalam masa 1 tahun lepas
Skor Ya = 1 dan Tidak = 0
Skor 6 hingga 15 dicadangkan sebagai tujuan penerokaan
kes.
Skor 16 ke atas menunjukan ketagihan yang teruk atau
dalam keadaan pergantungan.

93
2.2 KESAHIHAN

(a) VALIDITI

Concurrent validity .85


DAST mencapai 85 % ketepatan dalam mengklasifikasi klien
berdasarkan diagnosis DSM III menggunakan sample klinikal seramai
501 penagih dadah/akohol.

(b) RELIABILITI

Ujian ini telah diuji kepada 256 penagih dadah/akohol hasil


koefisien reliabiliti yang konsisten .92

94
DRUG ABUSE SCREENING TEST 20 (DAST-20)
(SOALAN-SOALAN)
ARAHAN: Soalansoalan yang diberikan adalah berkaitan dengan
maklumat maklumat potensi klien di dalam penglibatan
penagihan dadah tidak termasuk alkohol dalam masa 12 bulan
yang lepas. Sila baca dengan teliti setiap keterangan atau
soalan dan membuat ke-putusan jika jawapan anda Ya atau
Tidak kemudian bulatkan maklumbalas tersebut. Jika anda
mempunyai masalah dengan keterangan yang diberikan, sila
pilih maklumbalas yang paling hampir.

Nama Klien: ......................


No Rujukan:.................................................................................................. .....
Tarikh: ...............................................................................

No. Pernyataan Ya Tidak


1. Pernahkah anda menggunakan sebarang dadah
selain daripada tujuan perubatan?
2. Pernahkah anda menyalahgunakan dadah yang
dirujuk oleh doktor ?
3. Adakah anda menyalahgunakan lebih dari satu jenis
dadah dalam satu masa
4. Bolehkah anda meneruskan kehidupan harian tanpa
menggunakan dadah ?
5. Adakah anda boleh berhenti menggunakan dadah
apabila anda mahu ?
6. Pernahkah anda mengalami keadaan tidak sedarkan
diri kesan penggunaan dadah?
7. Adakah anda merasa bersalah dengan penggunaan
dadah ?
8. Adakah pasangan atau ibubapa anda menegah
penglibatan anda dengan dadah ?
9. Adakah penggunaan dadah menimbulkan masalah di

95
dalam hubungan pasangan atau Ibubapa anda ?
10. Pernahkah anda kehilangan kawan disebabkan
penggunaan dadah anda ?
11. Pernahkah anda meminggirkan keluarga anda
disebabkan penggunaan dadah ?
12. Pernahkah anda mengalami masalah di tempat kerja
disebabkan oleh penggunaan dadah ?
13. Pernahkah anda kehilangan pekerjaan disebabkan
penggunaan dadah anda?
14. Pernahkah anda terlibat dengan pergaduhan semasa
pengaruh penggunaan dadah?
15. Pernahkah anda melibatkan diri di dalam aktiviti yang
menyalahi undangundang untuk mendapatkan
dadah?
16. Pernahkah anda ditangkap akibat daripada pemilikan
dadah?
17. Pernahkah anda mengalami symptom penagihan
dadah/merasa sakit apabila anda berhenti
mengambil dadah ?
18. Pernahkah anda mengalami masalah kesihatan
kesan daripada pengambilan dadah (contoh: hilang
ingatan, hepatitis, jantung, pendarahan, HIV dll)?
19. Pernahkah anda meminta bantuan daripada sesiapa
dalam masalah peng-gunaan dadah anda?
20. Pernahkah anda mengikuti manamana program
pemulihan yang khusus dalam penagihan dadah?
JUMLAH:

2.6 INTERPRETASI SKOR: DAST-20

Skala skor o hingga 20:


1 Markah bagi setiap jawapan Ya dan 0 bagi Tidak.

Skor 6 kebawah = Tidak ketagih

96
Skor 6 hingga 15 =
Ketagihan Moderate (dicadangkan bagi tujuan penerokaan kes)

Skor 16 ke atas =
Ketagihan Teruk (Severe) perlukan program pemulihan intensif

97
3.0 MINI MENTAL STATE (MMS)

3.1 LATAR BELAKANG


Dibentuk oleh Dr. M.F. Folstein, S.E. Folstein dan P.R. Mc
Hugh dalam tahun 1975 dalam Journal of Psychiatric ,
Research 12, 189-198 dari Dept. of Psychiatry The John
Hopkins Hospital, Baltimore, Maryland, America
MMS digunakan untuk tujuan saringan bagi masalah orientasi
kognitif, ingatan jangkamasa pendek, tumpuan, penguasaan
mental , masalah pembacaan, permasalahan menamakan
sesuatu, kefahaman, aturcara arahan dan peniruan bentuk
sesuatu.
MMS dipanggil sebagai mini sebab ia hanya menumpukan
aspek fungsi fungsi kognitif tanpa melihat aspek mood,
pengalaman mental yang abnormal dan bentuk pemikiran
seseorang

3.2 DISKRIPSI
Ujian ini dibahagikan kepada dua bahagian iaitu bahagian
pertama adalah tindakbalas vokal merangkumi dimensi
ingatan jangkamasa pendek dan tumpuan, skor maksimum
ialah 21 dan bahagian kedua iaitu menamakan , pengiraan,
penguasaan mental , bahasa, aturcara arahan lisan dan tulisan
dan peniruan objek poligon yang sama dengan Bender-Gestalt
Figure. Skor maksimum adalah 9.
MMS mengambil masa lebih kurang 10 minit untuk
ditadbirkan. Penguji diarahkan supaya memulakan sesi
dengan membuat klien merasa selesa dahulu dengan
mewujudkan rapport bagi tidak menekan klien ke atas item
yang sukar bagi klien.

98
3.3 KEPUTUSAN
MMS mempunyai skor 0 hingga 30, markah penuh 30
menandakan tiada masalah dalam ujian fungsi kognitif. Skor
dibawah 24 secara umumnya dikira menandakan terdapat
masalah fungsi kognitif. Ianya memerlukan pemeriksaan lebih
lanjut dari pakar psikitrik.

3.4 VALIDITI DAN RELIABILITI


Kajian terhadap 137 pesakit (9 dementia, 31 depressi, 14
manic depressi, 24 skizo, 32 kecelaruan personaliti & 27
neurosis) dan 63 normal di Hospital New York menunjukkan
concurrent validiti .66 ke .77

Kajian yang sama menunjukkan reliabiliti .88

99
3.5 SOALAN-SOALAN MINI MENTAL STATE (MMS)

ARAHAN: Berpandukan kenyataan di petak arahan, sila berikan skor bagi


jawapan atau kenyataan yang betul mengikut skor yang disediakan.
Perhatian! Ujian ini hanya boleh diberikan kepada klien yang
boleh menulis dan membaca.

Nama
Klien..........................................................................................................
No.Rujukan :
...........................................................................................
Tarikh: ...............................................................................
NO ARAHAN SKOR

1. Orientasi Kognitif : 1
- Tahun berapakah sekarang ? 1
- Apakah tarikh hari ini ? 1
- Hari ini ? 1
- Bulan ?

2. Dimana kita sekarang ? 1


- Negeri? 1
- Negara? 1
- Bandar atau Daerah? 1
- Penjara? 1
- Tingkat?
3. Senarai nama
Namakan 3 objek, berikan masa satu dalam 3 saat bagi 3
klien menyebutkan ( contoh : klien nyatakan meja, kerusi dan
bola ). Selepas penguji / kaunselor menyatakan 3 objek yang
dinyatakan , suruh klien sebutkan semula 3 objek tersebut.
Berikan 1 markah bagi setiap jawapan yang betul. Ulang
semula jawapan yang diberikan sehingga klien mempelajari
kesemua 3 objek tersebut

100
4. Tumpuan & Pengiraan
Kiraan siri angka 7. Beri 1 markah bagi setiap yang betul. 5
Berhenti selepas jawapan yang kelima. Pilihan : eja ayat
BOTOL terbalik
ATAU
Arahkan klien mengira bermula dengan 100 dan kiraan
kebelakang mengikut siri angka 7. Berhenti selepas kiraan
yang ke 5 (93, 86, 79, 72, 65). Jika klien tidak boleh mengira
atau tidak boleh menyempurnakan tugasan ini , arahkan klien
mengeja ayat BOTOL secara terbalik. Markah adalah
mengikut huruf yang betul di dalam ayat yang dieja terbalik.

Contoh : LOTOB = 5 MARKAH Jika LOTBO = 3 MARKAH


5. IMBAS KEMBALI
Bertanyakan semula nama 3 objek tadi di dalam soalan no.
3. Berikan 1 markah bagi setiap jawapan yang betul. 3
6. PENGUCAPAN
Tujukan kepada pensil dan jam tangan. Arahkan klien 2
namakannya selepas penguji/kaunselor tujukan.
7. Arahkan klien ulangi kata kata Tidak Jika , Dan atau
Tetapi 1
8. Arahkan klien mengikut arahan 3 peringkat:
1. Ambil kertas tersebut dengan menggunakan tangan
kanan kamu 3
2. Lipat kertas tersebut menjadi setengah lipatan
3. Letak kertas tersebut di atas lantai
9. Arahkan klien membaca dan patuh kepada arahan tersebut: 1
PEJAM MATA KAMU - tulis dalam huruf besar

10. Arahkan klien menulis ayat mengikut pilihannya sendiri (ayat 1


tersebut mesti mengandungi subjek dan kata kerja yang
masuk akal/lojik. Abaikan kesalahan ejaan untuk pemarkahan.

101
11. Arahkan klien meniru bentuk di bawah : ( Beri 1 markah jika
semua sudut dan bahagian adalah betul dan bahagian
tengah berbentuk segiempat) 1

ATAU

(Beri 1 markah jika semua sudut dan bahagian adalah


betul dan bahagian tengah di bawah tapak berbentuk segi
tiga kecil)

JUMLAH: 30

3.6 SKOR: MMS


MMS mempunyai skor 0 hingga 30, markah penuh 30 menandakan
tiada kesalahan dalam ujian. Skor dibawah 24 secara umumnya
dikira menandakan terdapat masalah fungsi kognitif. Ianya
memerlukan pemeriksaan lebih lanjut.

102
4.0 BEM SEX ROLE INVENTORY (BSRI) (Bem, 1974)

4.1 Kaedah Soal-Selidik Homoseksualiti (BSRI)

Bahagian ini memperihalkan kaedah soal-selidik untuk


mengenalpasti se-seorang mempunyai minat seksual terhadap
individu yang sama jantina. Secara am, soalan-soalan yang ditanya
kearah menilai sifat-sifat maskulin dan feminin dalam pendirian
seseorang itu. Ini dibandingkan dengan perwatakan positif yang
diperakui dalam norma masyarakat.

Terdapat beberapa ujian psikometrik yang sedia ada untuk


menilai tahap homo-seksualiti seseorang. Di antara ujian-ujian yang
lazim digunakan oleh pakar psikologi seksual adalah seperti berikut:

4.2 The Bem Sex Role Inventory (BSRI) (Bem, 1974)

Ujian yang paling kerap digunakan dan mempunyai nilai


validity dan ribiality yang tinggi merupakan ujian BSRI. Ujian ini
senang dilakukan tetapi memerlukan pakar psikologi untuk
menerangkan keputusan ujian. Ujian ini boleh didapati dari
Consulting Psychologists Press.

Secara am, BSRI mempunyai 60 item yang bersifat self-


descriptive. Masa untuk melengkapi ujian ini adalah 15 minit. BSRI
mempunyai tiga dimensi. Dimensi pertama bernama Mascunility (20
item). Dimensi kedua bernama Femininity (20 item) dan dimensi
ketiga merupakan sifat-sifat yang dimiliki oleh kedua-dua jantina di
bawah tajuk Social Desirability (20 item). Coefficient reliability bagi
sample 444 lelaki dan 279 perempuan adalah seperti berikut:
Mascunility, a =.86; Femininity, a =.80; Social Desirability, a = 75.

103
Permakahan bagi setiap item dalam setiap dimensi adalah di
antara 1 hingga 7 pada skala Likert. Berdasarkan ini, range markah
di antara 20 ke 140. Pembahagian kategori bagi setiap dimensi
adalah seperti berikut:-

Markah Masculinity Femininity Social Desirability


20-50 Low Low Low
51-80 Average Average Average
81-110 Strong Strong Strong
110-140 Dominant Dominant Dominant

104
BEM EX ROLE INVENTORY (BSRI)
(Soalan-soalan)
Nama
Klien ........................................................................................................
No.Rujukan : .............................
Tarikh: ...............................................................................

1 2 3 4 5 6 7
Hampir betul atau
tidak betul Betul atau
Selalu betul

Skor
Bil: Keterangan (bulatkan)
1. Berlakon sebagai pemimpin 1 2 3 4 5 6 7
2. Agresif 1 2 3 4 5 6 7
3. Cita-cita tinggi 1 2 3 4 5 6 7
4. Analitikal 1 2 3 4 5 6 7
5. Asertif 1 2 3 4 5 6 7
6. Ahli sukan 1 2 3 4 5 6 7
7. Bersaing 1 2 3 4 5 6 7
8. Menyokong kepercayaan sendiri 1 2 3 4 5 6 7
9. Dominan 1 2 3 4 5 6 7
10. Memaksa 1 2 3 4 5 6 7
11. Ada kebolehan memimpin 1 2 3 4 5 6 7
12. Berdikari 1 2 3 4 5 6 7
13. Perihatin terhadap kehendak orang lain 1 2 3 4 5 6 7
14. Malu 1 2 3 4 5 6 7
15. Lemah lembut pertuturan 1 2 3 4 5 6 7
16. Simplistik 1 2 3 4 5 6 7
17. Kelembutan 1 2 3 4 5 6 7
18. Memahami 1 2 3 4 5 6 7
19. Marah 1 2 3 4 5 6 7
20. Mengalah 1 2 3 4 5 6 7

105
106
21. Penyayang 1 2 3 4 5 6 7
22. Keseronokan 1 2 3 4 5 6 7
23. Sifat kanak-kanak 1 2 3 4 5 6 7
24. Belas kasihan 1 2 3 4 5 6 7
25. Tidak guna bahasa kasar 1 2 3 4 5 6 7
26. Merendahkan suara terhadap 1 2 3 4 5 6 7
27. Perempuan 1 2 3 4 5 6 7
28. Pemuji 1 2 3 4 5 6 7
29. Beradab 1 2 3 4 5 6 7
30. Mudah terlupa 1 2 3 4 5 6 7
31. Sayang kanak-kanak 1 2 3 4 5 6 7
32. Amanah 1 2 3 4 5 6 7
33. Merahsiakan 1 2 3 4 5 6 7
34. Ikhlas 1 2 3 4 5 6 7
35. Serius, formal, berdarjat 1 2 3 4 5 6 7
36. Bijaksana 1 2 3 4 5 6 7
37. Berlakon yang berkenaan 1 2 3 4 5 6 7
38. Bersifat benar 1 2 3 4 5 6 7
39. Tidak dapat dijangka 1 2 3 4 5 6 7
40. Tidak sistematik 1 2 3 4 5 6 7
41. Dapat disediakan 1 2 3 4 5 6 7
42. Keangkuhan 1 2 3 4 5 6 7
43. Cermat 1 2 3 4 5 6 7
44. Ikut kebiasaan 1 2 3 4 5 6 7
45. Mesra 1 2 3 4 5 6 7
46. Riang 1 2 3 4 5 6 7
47. Berfaedah 1 2 3 4 5 6 7
48. Tidak cekap 1 2 3 4 5 6 7
49. Cemburu 1 2 3 4 5 6 7
50. Menyenangkan 1 2 3 4 5 6 7
51. Murung 1 2 3 4 5 6 7
52. Dapat dipercayai 1 2 3 4 5 6 7

53. 1 2 3 4 5 6 7
54. Keseorangan 1 2 3 4 5 6 7
55. Suka membuat keputusan dengan senang 1 2 3 4 5 6 7
56. Kelelakian 1 2 3 4 5 6 7
57. Percaya diri sendiri 1 2 3 4 5 6 7
58. Memadai apa yang ada 1 2 3 4 5 6 7
59. Personaliti yang berprisip 1 2 3 4 5 6 7
60. Sanggup untuk berdikari 1 2 3 4 5 6 7

107
4. 4 CARA PEMARKAHAN :

41 52 : Keadaan sosial
1 12 : Kelakian 21 32 : Kewanitaan
yang dikehendaki
13 20 : 33 40 : Keadaan sosial
53 60 : Kelakian
Kewanitaan yang dikehendaki

108
Masculine Feminine Social Desirability
No. Markah No. Markah No. Markah
1 13 33
2 14 34
3 15 35
4 16 36
5 17 37
6 18 38
7 19 39
8 20 40
9 21 41
10 22 42
11 23 43
12 24 44
53 25 45
54 26 46
55 27 47
56 28 48
57 29 49
58 30 50
59 31 51
60 32 52

INTERPRETASI:
MARKAH PENTERJEMAHAN
20 50 Rendah
51 80 Sederhana
81 110 Tinggi
110 140 Sangat Tinggi

5.0 HARES PSYCHOPATHY CHECKLIST (PCL-R)

5. 1 Latarbelakang PCL-R

Tujuan ujian ini adalah untuk menilai kewujudan personaliti


psychopathic (anti-social) sesorang klien.

Hare Checklist telah diperkenalkan oleh Robert Hare


Profesor Emiritus Psikologi di University British Columbia

109
Kebanyakan masa dihabiskan mengkaji psychopath
(kurang siuman).
Telah pengarang berapa buku termasuk without
Conscience: The Disturbing, World Of The Psychopaths Among
Us dah lebih seratus artikel Psychopath.
Beliau juga membangunkan Psychopathy Checklist:
Screening Checklist, Psychopathy Checklist: Youth Version,
Anti Sosial Process Screening Device dan P Scan untuk
digunakan dalam undang-undang.
Juga telah membangunkan teori dan kajian kepada
psychopath dunia perniagaan dan korporat dengan
membangunkan instrumen 360s untuk skrin kelakuan dan trait
dan buku Snakes in Suits: When Psychopaths Go To Work.
Hare Checklist adalah alat diagnostik digunakan untuk
menilai kecenderungan psychopath dan anti sosial seseorang.
Psychopath mengunakan cara penarikan, tipu muslihat,
keganasan dan method lain untuk membenarkan apa yang
mereka mahukan.
Simtom Psychopath termasuk kekurangan suara hati dan
sense kepada kesalahan, empati, penting diri, mengulang
keganasan norma sosial, pengabaian undang-undang, emosi
cetek dan sejarah menjadikan individu lain mangsa.
Hare Cheklist digunakan pada populasi, banduan
dewasa, psychiatric kriminal, pesalah seks dan psychiatric yang
menunggu perbicaraan atau penilaiaan dalam penahanan.
Psychopathy generally refers to mental disorders. For
instance, a psychopathic personality is one usually
characterized by largely amoral and asocial behaviour,
irresponsibility, impulsiveness, lack of remorse, and perverse or
related behaviours.

5.2 TUJUAN KEGUNAAN

110
PCL-R digunakan bagi mendiagnostik psychopath klinikal
atau individu, mengikut undang-undang dan bagi tujuan kajian.
Dibangunkan dalam tahun1990 bagi mengenalpasti
kecenderungan psychopath.
Digunakan di Institusi dan mahkamah sebagai indikator
potensi rasiko dimiliki subjek.
Keputusan digunakan dalam setting forensik sebagai
faktor menentukan jenis dan lanjutan penahanan dan rawatan
yang diperlu diterima atau tidak.

5.3 DISKRIPSI

PCL-R mengandungi dua bahagian, (1) semi-struktur


temuduga dan review kepada rekod dan sejarah subjek.
Semasa menilai, score adalah 20 item yang menyukat
elemen psychopathic character.
Item mengandungi perhubungan interpersonal,
pembabitan emosi efektif, respon kepada orang lain dan situasi,
kelencongan sosial dan gaya hidup.Oleh itu material cover dua
aspek utama iaitu penting diri dan tiada perasaan terhadap
victim terhadap orang lain dan gaya hidup anti sosial dan tidak
stabil.

111
5.4 VALIDITI DAN RELIABILITI

Kesahihan adalah kukuh berdasarkan kajian yang dibuat


oleh Hart dan Hare (1989) keatas 80 pesakit forensik lelaki
menunjukan keputusan sama yang terlibat jenayah yang bukan
populasi psikitrik berbanding ujian axis 1 dan axis 2 antara
kreteria dalam DMS-iii dengan keputusan .86.
Rumusan PCL-R dapat mengumpul secara positif
peratusan anti sosial, histrionic, narcissistic personality disorder
dan kolerasi negatif dengan pengelakan gangguan personaliti.
Kajian yang dibuat oleh Hare, Harpur, Hakstian, Forth,
Hart & Newman (1990) daripada analisis data dari 5
penjara di Amerika Utara sebanyak 925 sample
menunjukkan inter-rater reliabiliti .87 ke .97

112
HARES PSYCHOPATHY CHECKLIST (PCL-R)
(SOALAN-SOALAN)

Nama
Klien :.......................................................................................................
Rujukan : ..............................................
Tarikh: ...............................................................................
SOALAN-SOALAN:

1. Adakah anda menunjukkan sikap sebegini?: Pandai bercakap, terlalu


ramah
----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

2. Rasa lebih hebat/baik daripada orang lain


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

3. Menipu, rasa perlu berbohong


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

4. Manipulasi
----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

5. Kurang rasa bersalah


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala

113
----- Tidak

6. Kasih mendatar
----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

7. Kurang rasa empati, menolong orang lain


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

8. Gagal bertanggungjawab di atas perbuatan sendiri


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

9. Memerlukan galakan/mirip kepada cepat bosan (boredom)


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

10. Gaya hidup berisiko


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

11. Lemah dalam mengawal tingkahlaku


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

114
12. Masalah tingkahlaku terjadi bermula semasa kecil
----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

13. Kurang realistik, matlamat jangka panjang


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

14. Impulsif
----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

15. Tidak bertanggungjawab


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

16. Melakukan jenayah semasa kanak-kanak


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

17. Dibebaskan bersyarat (parol, tahanan rumah, dsb.)


------ Ya
------ Tidak

18. Tingkahlaku seksual


----- Ya, selalu
----- Ya, kadangkala
----- Tidak

115
19. Hubungan perkahwinan yang singkat
------ Ya, lebih dari 3 kali
------ Ya, kurang dari 3 kali
------ Tidak
------ Tidak pernah dialami

20. Kepelbagaian jenayah


----- Ya, banyak kali
----- Tdak
----- Ya, sedikit

116
5.6 PANDUAN SKOR PCL-R

No: Soalan Pilihan Skor


1 hingga 16, dan 18 Ya, selalu 2
Ya, kadangkala 1
Tidak 0
17 Ya 1
Tidak 0
19 Ya, lebih dari 3 kali 2
Ya, kurang dari 3 kali 1
Tidak 0
Tidak pernah dialami 0
20 Ya, banyak kali 2
Tidak 0
Ya, sedikit 1

INTERPRETASI: PCL-R

1. Markah penuh 40 - Darjah psychopathy yang tinggi


2. 30 hingga 40 - sama
3. 20 hingga 30 - Borderline
4. Ke bawah 20 - Normal

JUMLAH SKOR: /40


______________________________________________________________

117
6.0 STAGES OF CHANGE READINESS AND TREATMENT EAGERNESS
SCALE (SOCRATES)

6.1 LATAR BELAKANG SOCRATES

Dibentuk oleh Dr. Nick Heather , Newcastle City Health


NHS Trust, United Kingdom
Mempunyai 19 item boleh diberi kepada klien dalam
bentuk temuduga individu yang berstruktur
Skor berdasarkan diri klien menjawab soalan-soalan
di dalam item yang diberikan
Boleh digunakan kepada orang dewasa
Tujuan ujian adalah bagi menyediakan kaedah ujian
yang singkat, mudah, praktikal dan sahih bagi menilai tahap
motivasi diri seseorang bagi persediaan mengikuti program
pemulihan dadah
Mengambil masa 3 5 minit untuk ditadbir

Skor ujian ini terbahagi kepada 3 bahagian, iaitu:-

1 Mengenalpasti / Recognition = 7 35 markah


2 Perasaan Berbelah Bagi / Ambivalence = 4 - 20
3 Telah Mengambil Langkah / Taking Steps = 8 40

6.2 PENTAFSIRAN

Markah yang tinggi dalam recognition menunjukan


mereka mempunyai masalah dengan penyalagunaan dadah
kecenderungan untuk ingin berubah dan beranggapan
masalah akan timbul jika mereka tidak berubah.
Markah rendah , mereka menafikan dadah
menyebabkan masalah besar kepada mereka dan tidak
menunjukan kecenderungan untuk berubah

118
6.3 AMBIVALENCE

Markah yang tinggi dalam AMBIVALENCE


menunjukkan mereka kadangkala sedar dikawal oleh dadah,
menyalahguna dadah keterlaluan, menyakiti orang lain dan
atau seorang penagih. Namun markah tinggi menggambarkan
perasaan berbelah bagi dan tidak menentu
Markah rendah , mereka tidak sedar samada mereka
menyalahgunakan dadah, dikawal oleh dadah, menyakiti
orang lain dan atau seorang penagih

.
6.4 TAKING STEPS

Markah yang tinggi menunjukkan mereka telah


melakukan sesuatu untuk membuat perubahan dan mungkin
pernah berjaya pada suatu masa. Mereka mungkin
memerlukan bantuan untuk meneruskannya atau untuk
mencegah kejatuhan semula.
Markah rendah menunjukan mereka tidak melakukan
sesuatu untuk berubah dan berhenti menagih pada masa
kini

119
6.5 SKOR SOCRATES

DOCILE RECOGNITION AMBIVALENCE TAKING STEPS


SCORES
90 (Very 19 20 39 40
High)
80 18 37 38

70 (High) 35 17 36

60 34 16 34 35

50 (Medium) 32 33 15 33

40 31 14 31 32

30 (Low) 29 30 12 13 30

20 27 28 9 11 26 29

10 (Very 7 26 48 8 25
Low)
RAW Re = Am = Ts =
SCORES
(From
Scoring
Sheet)

STAGES OF CHANGE READINESS


AND TREATMENT EAGERNESS SCALE (SOCRATES)
(SOALAN-SOALAN)

120
Nama
Klien :.......................................................................................................
No.Rujukan : .....................................

Tarikh: ...............................................................................

ARAHAN: Sila baca keterangan - keterangan yang terdapat di dalam ruangan yang
disediakan dengan cermat. Setiap keterangan menggambarkan cara peng-
gunaan dadah yang klien mungkin boleh atau tidak merasakannya. Setiap
keterangan, bulatkan angka dari 1 hinggga 5, bagi menandakan klien setuju
atau tidak setuju pada masa kini. Sila bulatkan hanya satu angka yang
difikirkan baik untuk klien.

NO PERNYATAAN SANGAT TIDAK TIDAK SETUJU SANGAT


TIDAK SETUJU PASTI SETUJU
SETUJU
1. Saya betul betul mahu
membuat perubahan didalam 1 2 3 4 5
penagihan dadah saya
2. Kadangkala saya terfikir
adakah saya seorang 1 2 3 4 5
penagih dadah
3. Jika saya tidak mengubah
diri saya didalam penagihan 1 2 3 4 5
dadah nanti, masalah saya
akan menjadi lebih teruk
4. Saya telah mula membuat
beberapa perubahan di 1 2 3 4 5
dalam penagihan dadah
saya
5. Saya pernah menggunakan
dadah terlalu banyak pada 1 2 3 4 5
suatu ketika, tetapi saya
berupaya mengubahnya
6. Kadangkala saya terfikir jika

121
penagihan dadah saya 1 2 3 4 5
menyakitkan hati orang lain
7. Saya mempunyai masalah
penagihan dadah 1 2 3 4 5
8. Saya bukan saja memikirkan
mengubah sikap penagihan
saya tetapi saya telah 1 2 3 4 5
pun membuat sesuatu untuk
berubah
9. Saya telah pun mengubah
sikap penagihan saya dan 1 2 3 4 5
saya sedang mencari cara
untuk mengelakan daripada
terjebak semula
10. Saya mempunyai masalah
yang serius terhadap 1 2 3 4 5
penagihan dadah
11. Kadangkala saya terfikir
samada saya dapat 1 2 3 4 5
mengawal penagihan dadah
saya
12. Penagihan dadah saya
banyak menyebabkan 1 2 3 4 5
kesusahan
13. Saya kini aktif melakukan
sesuatu untuk mengurangkan 1 2 3 4 5
atau berhenti menagih
dadah
14. Saya memerlukan bantuan
untuk mengelakan terjebak 1 2 3 4 5
semula dengan masalah
penagihan dadah saya
sebelum ini
15. Saya tahu bahawa saya ada 1 2 3 4 5
masalah penagihan dadah
16. Pada suatu ketika saya
terfikir samada saya 1 2 3 4 5

122
menagih dadah terlalu
banyak
17. Saya seorang penagih 1 2 3 4 5
dadah
18. Saya berusaha keras untuk 1 2 3 4 5
mengubah penagihan dadah
saya
19. Saya telah pun membuat
beberapa perubahan di
dalam penagihan dadah 1 2 3 4 5
saya dan saya memerlukan
bantuan untuk mengelakan
dari terjebak semula

123
BORANG SKOR SOCRATES

Pindahkan jawapan skor klien daripada keteranganketerangan di atas ke dalam


ruangan tiga bahagian di bawah:-

RECOGNITION TAKING STEPS


1. AMBIVALENCE 4.
3. 2. 5.
7. . . 6. 8.
10. . . 11. 9.
12. . . 16. ... 13.
15. . . 14.
17. 18.
19.

JUMLAH : RE.. JUMLAH : AM.. JUMLAH: TS..


SKALA : 7 - 35 SKALA : 4 - 20 SKALA : 8 - 40

124
7.0 Aggression Questionaires

7.1 LATARBELAKANG

Dibangunkan oleh Dr. Arnold H. Buss dan Dr. W.L. Warren


dalam tahun 2000 merupakan versi penambahbaikan asal
Buss-Durkee Hostility Inventory (BDHI; Buss & Durkee, 1957)
AQ digunakan untuk mengukur kecenderungan seseorang
terhadap tingkahlaku - tingkahlaku agresif dan bagi
menggelakan dari memiliki tingkahlaku agresif yang
merugikan
AQ boleh digunakan dalam setting klinikal, sekolah, tentera,
penjara dan hospital bagi pelan rawatan pemulihan individu
dan penilaian sesuatu program

7.2 KEGUNAAN
Bagi mengukur tahap agresif (langsang) individu iaitu:-

A. Tahap agresif keseluruhan


B. Physical Aggression
C. Verb Aggresion
D. Anger, dan
E. Skala Hostiliti

7.3 DISKRIPSI

Ujian ini mempunyai 29 items yang dibahagikan kepada 4


dimensi iaitu Agresif Fizikal, Agresif Percakapan, Dimensi
Kemarahan dan Dimensi Kekasaran
Agresif fizikal (Physical Aggression) yang mempamerkan
keberangkalian seseorang itu bertindak melakukan keganasan
fizikal.

125
Agresif percakapan (Verbal Aggression). Dimensi ini digunakan
bagi menunjukan sifat seseorang yang senang berkelakuan
agresif melalui pengunaan kata-kata yang kesat, kejam atau
kotor.
Dimensi Kemarahan (Anger). Penilian dibuat keatas tahap
kecepatan seseorang itu menjadi marah.
Dimensi Hostility (kekasaran). Perangai, pandangan, atau
perasaan yang negatif terhadap seseorang atau terhadap
sesuatu.

7.4 VALIDITI DAN RELIABILITI

Kajian dibuat oleh Arnold H. Buss & W.L. Warren terhadap


2,138 sample di seluruh Amerika dengan menggunakan cara
perbandingan alatan ujian kemarahan (anger) yang lain seperti
Novaco Anger Scale dan Provocation Inventory menunjukkan
validiti perbandingan .59 dan .74

Kajian dibuat oleh Arnold H. Buss & W.L. Warren terhadap


1,062 sample di Amerika Utara terdiri dari populasi sekolah,
gereja, temple dan pusat pusat komuniti dari pelbagai etnik
menunjukkan reliabiliti 0.55 ke 0.94

126
7.5 SOAL SELIDIK AQ

(Aggression Questionaires (AQ)


SOALAN-SOALAN

Nama
Klien :.......................................................................................................
No.Rujukan : .....................................

Tarikh: ...............................................................................
ARAHAN:

Dengan berpandukan skala di bawah, sila tandakan setakat mana setiap ke-
nyataan di bawah ini menerangkan tabiat dan perangai anda. Sila tulis angka
1-5 pada ruang yang disediakan berpandukan keterangan 1 5 berikut:-

1. Tidak langsung mencerminkan tabiat/perangai saya


2. Jarang-jarang mencerminkan tabiat/perangai saya
3. Sekali sekala mencerminkan tabiat /perangai saya
4. Kadang-Kadang mencerminkan tabiat/perangai saya
5. Sentiasa mencerminkan tabiat/perangai saya

Bil: KENYATAAN MAKLUM


BALAS
(1-5)
1 Sesetengah kawan saya menganggap saya seorang A
yang senang marah
2 Jika saya perlu menggunakan kekerasan untuk PA
menjaga hak saya, saya akan menggunakannya
3 Apabila orang lain berperangai baik terhadap saya, H
saya berfikir apa yang mereka hendak dari saya
4 Saya memberitahu kawan-kawan saya secara terus VA
terang jika saya tidak bersetuju dengan mereka
5 Saya pernah terlalu marah sehingga memecahkan/ PA
merosakkan barang-barang

127
6 Saya tidak dapat menahan diri daripada bergaduh VA
apabila orang lain tidak bersetjuj dengan saya

7 Kadang-Kadang saya ingintahu kenapa saya merasa H


sakit hati mengenai perkara-perkara tertentu
8 Sekali sekala saya tidak dapat menahan PA
perasaan/firasat untuk memukul orang lain

9* Saya seorang yang tenang dan tidak mudah A


meradang
10 Saya meragui orang-orang yg. terlebih mesra H
11 Saya pernah mengugut orang yg. saya kenali PA

12 Saya cepat naik marah dan cepat melepaskan A


kemarahan itu
13 Saya mungkin memukul seseorang jika dia mencabar PA
saya
14 Apabila orang menyakiti hati saya, saya mungkin akan VA
memberitahu mereka apa yg. Saya fikirkan tentang
mereka
15 Kadang-Kadang saya terasa amat cemburu H
16* Saya tidak dapat memikirkan apa-apa sebab yg. PA
muna-sabah untuk memukul orang lain
17 Kadang-Kadang saya fakir saya sentiasa malang H
dalam kehidupan saya
18 Saya mempunyai masalah untuk mengawal A
kemarahan saya
19 Apabila merasa kecewa, saya akan menunjukkan A
perasaan tak puas hati
20 Kadang-Kadang saya merasa orang-orang lain H
ketawakan saya di belakang saya
21 Saya selalu mendapati saya tidak bersetuju dengan VA
orang-orang lain
22 Jika ada orang pukul saya, saya akan pukul dia balik PA
23 Kadang-Kadang saya merasa seperti satu bom yg. A
akan meletup
24 Orang-Orang lain selalu nampak/dapat lebih bertuah H
25 Ada orang-orang yg. menyakitkan hati saya sehingga PA
kami bertumbuk
26 Saya tahu ada kawan-kawan yg. bercakap H

128
mengenai saya di belakang saya
27 Kawan-Kawan saya berkata saya suka VA
mempertikaikan sesuatu
28 Kadang-Kadang saya mengamuk dengan tak ada A
sebab
29 Saya terlibat dengan pergaduhan lebih drpd. orang PA
biasa

7.6 CARA PEMARKAHAN:

Kenyataan no. 9 dan 16 hendaklah diberi markah songsang

Campurkan jumlah kenyataan 1-29 untuk mendapatkan markah ke-


seluruhan Aggesif

Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel PA untuk mendapatkan


markah Aggesif Secara Fizikal

Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel VA untuk mendapatkan


markah Aggesif Secara Lisan

Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel A untuk mendapatkan


markah Kemarahan (anger)

Campurkan kesemua kenyataan yang berlabel H untuk mendapatkan


markah Hostiliti

A. MARKAH KESELURUHAN AGGRESSION: /145


B. Skala Phy Agg.
C. Skala Ver. Agg.
D. Skala Anger
E. Skala Hostiliti

Soalan Markah Soalan Markah Soalan Markah Soalan Markah

129
2 4 1 3
5 6 9 7
8 14 12 10
11 21 18 15
13 27 19 17
16 23 20
22 28 24
25 26
29
Jumlah: /9 Jumlah: /5 Jumlah: /7 Jumlah /8

/45 /25 /35 /40

Nota:

Lebih dekat kepada.markah penuh (ch: 45, 25, 35, atau 30) bermakna lebih
cenderung untuk melakukan perkara yang digambarkan kepada soalan (item)
tertinggi.

130
8.0 BECK DEPRESSION INVENTORY(BDI)

8.1 LATAR BELAKANG

Beck Depression Inventory dibangunkan oleh Dr. Aaron T.


Beck.
Mengandungi 21 soalan pelbagai pilihan.
BDI boleh mengukur keluasan depressi.
Ia telah direka utuk orang dewasa berumur 18 80 tahun.
BDI mempunyai 3 versi iaitu BDI, diperkenalkan pada
tahun1961, kemudian disemak 1971 iaitu BDI-1A dan BDI II
diterbitkan pada tahun 1991.
BDI digunakan secara luas sebagai alat penilaian oleh ahli
perubatan dan pengkaji di dalam pelbagai setting.
Depression dihurai sebagai inverted hostility against the self.
Melalui kerjanya, Beck perhatian kepada negative
cognition.iaitu menderita dan tidak tepat mengenai pemikiran
mengenai diri.
Beck membangunkan tret mengenai kognitif negatif mengenai
dunia, masa hadapan dan diri dimana memainkan peranan penting
dalam depressi.

Sebagai contoh tret pelajar mendapat markah rendah:-

(a) Pelajar mempunyai pemikiran negatif mengenai dunia, mungkin


tiada keseronokan berada dalam bilik darjah.
(b) Pelajar mempunyai pemikiran negatif mengenai masa depan,
kerana berfikir dia tidak kan lulus periks.
(c) Pelajar mempunyai pemikiran negatif mengenai diri, dia merasa
tidak perlu

131
8.2 VALIDITI DAN RELIABILITI

Validity BDI adalah sama tahap dengan 6 daripada 9 kategori


DSM III bagi diagnosis depression (Groth Marnat 1990)
Concurrent Validity BDI mengikut carta klinikal bagi pesakit
psikitrik dari .55 ke .96 (Beck et. al. 1988, Groth Marnat 1990)
Validity perbandingan dengan alatan ujian lain seperti MMPI
(Minnesota Multiphasic Personality Inventory) Depression Scale
adalah .76
Kajian Beck, Steer & Garbin 1988 menunjukkan reliability .86

132
BECK DEPRESSION INVENTORY (BDI)
(SOALAN-SOALAN)

Nama
Klien : ......................................................................................................
No.Rujukan :
....................................
Tarikh: ...............................................................................

Pilih HANYA SATU kenyataan daripada empat. Kenyataan yang dipilih


seharusnya mencerminkan perasaan anda dalam beberapa hari sebelum ini.
Garis atau pangkah samada 0,1, 2, atau 3.

No: KENYATAAN

1 0 Saya tidak merasa sedih


1 Saya merasa sedih
2 Saya sentiasa merasa sedih dan tidak boleh menghentikan
perasaan ini
3 Saya merasa sangat sedih atau tidak gembira sehingga saya tak
dapat tahan perasaan itu

2 0 Saya tidak merasa lemah semangat apabila berfikir mengenai


masa hadapan
1 Saya merasa lemah semnagat apabila berfikir mengenai masa
hadapan
2 Saya merasakan tiada apa-apa yg. boleh saya harapkan di masa
hadapan
3 Saya merasakan masa hadapan adalah gelap dan keadaan tidak
akan pulih

133
3 0 Saya tidak merasai sebagai seorang yg. gagal dalam hidup
1 Saya merasai saya telah gagal lebih daripada orang lain
2 Apabila saya mengingati kehidupan saya, saya hanya nampak
banyak kegagalan
3 Saya merasa saya seorang yg. sangat gagal dalam kehidupan

4 0 Saya mendapat kepuasan melakukan aktiviti-aktiviti seperti biasa


1 Saya tidak dapat nikmat melakukan aktiviti-aktiviti seperti dahulu
2 Saya tidak mendapat kepuasan yang sebenar apabila melakukan
aktiviti-Aktiviti
3 Saya tidak puas hati atau merasa boring dengan semua benda

5 0 Saya tidak merasa bersalah


1 Saya sering tidak merasa bersalah
2 Saya sering merasa bersalah
3 Saya sentiasa merasa bersalah

6 0 Saya tidak berasa seperti dihukum


1 Saya merasa saya mungkin dihukum
2 Saya mengharap dihukum
3 Saya merasa saya tengah menjalani hukuman

7 0 Saya tidak merasa kecewa dengan diri sendiri


1 Saya kecewa dengan diri sendiri
2 Saya menyampah dengan diri sendiri
3 Saya benci diri saya

8 0 Saya tidak merasakan diri saya lebih teruk dari orang lain

134
1 Saya kritikal dengan diri sendiri mengenai kelemahan atau
kesilapan
2 Saya selalu menyalahkan diri sendiri atas kesemua kesalahan saya
3 Saya menyalahkan diri sendiri mengenai semua benda yang buruk
berlaku

9 0 Saya tidak mempunyai fikiran untuk membunuh diri


1 Saya ada fikiran untuk membunuh diri tapi saya tidak akan
melakukannya
2 Saya ingin bunuh diri
3 Saya akan bunuh diri jika ada peluang

10 0 Saya tidak menangis lebih dari biasa


1 Saya sekarang lebih menangis dari biasa
2 Saya sekarang selalu menangis
3 Saya dulu boleh menangis, tetapi sekarang saya tidak boleh
menangis walaupun saya hendak menagis

11 0 Perasaan gusar terhadap benda-benda sama seperti biasa


1 Perasaan saya sekarang lebih mudah gusar terhadap benda-benda
daripada biasa
2 Saya sering merasa sakit hati atau gusar
3 Saya merasa gusar setiap masa

135
12 0 Saya tidak hilang minat bergaul/bermesra dengan orang lain
1 Saya sekarang kurang minat bergaul/bermesra dengan orang lain
daripada biasa
2 Saya telah hilang banyak minat bergaul/bermesra dengan orang
lain
3 Saya telah hilang kesemua minat bergaul/bermesra dengan orang
lain

13 0 Saya mudah membuat keputusan sama seperti biasa


1 Saya sekarang melambat-lambatkan membuat keputusan daripada
biasa
2 Saya merasa lebih susah untuk membuat keputusan daripada
biasa
3 Saya sekarang tidak boleh membuat keputusan langsung

14 0 Saya tidak merasa lebih teruk daripada dulu


1 Saya risau saya kelihatan tua atau tidak cantik
2 Saya merasa ada perubahan kekal yang memburukkan ketrampilan
saya
3 Saya percaya saya hodoh

15 0 Saya boleh bekerja seperti biasa


1 Ia memerlukan daya yang lebih untuk memulakan sesuatu kerja
2 Saya kena paksa diri untuk melakukan apa-apa (kerja, dsb.)
3 Saya tidak boleh buat kerja/aktiviti langsunf

136
16 0 Saya boleh tidur seperti biasa
1 Saya tidak tidur senyenyak dulu
2 Saya bangun 1-2 jam daripada biasa dan mendapati kesukaran
untuk sambung tidur
3 Saya bangun beberapa jam daripada biasa dan tidak dapat tidur
balik

17 0 Saya tidak merasa lebih letih daripada biasa


1 Saya merasa lebih letih daripada biasa
2 Saya merasa letih apabila membuat sebarang aktiviti
3 Saya terlalu letih untuk membuat apa-apa

18 0 Selera sekarang sama seperti biasa


1 Saya sekarang kurang selera daripad biasa
2 Kurang selera sekarang bertambah teruk
3 Saya langsung tiudak ada selera

19 0 Saya tidak hilang berat badan, maupun sedikit sejak kebelakangan


ini
1 Saya telah hilang lebih daripada 5 kg
2 Saya telah hilang lebih daripada 10 kg
3 Saya telah hilang lebih daripada 15 kg
* (Skor 0 jika anda dengan sengaja ingin mengurangkan berat
badan)

20 0 Saya tidak risau mengenai kesihatan saya lebih daripada biasa


1 Saya risau mengenai masalah fizikal seperti sakit-sakit, atau perut
meragam, atau sembelit
2 Saya risau mengenai masalah fizikal, sampai saya tidak dapat
memikirkan benda-benda lain

137
3 Saya sangat risau mengenai masalah fizikal, sampai saya tidak
dapat memikirkan benda-benda lain

21 0 Saya tidak perasan sebarang perbezaan pada nafsu seks saya


1 Saya kurang nafsu seks daripada biasa
2 Saya amat kurang nafsu seks daripada biasa
3 Saya sekarang terus hilang nafsu seks

8.4 CARA PEMARKAHAN BECK DEPRESSION INVENTORY (BDI)

1 hingga 10 Perasaan yg. turun naik ini adalah normal

11 hingga 16 Gangguan emosi yg. Sederhana

17 hingga 20 Sempadan kemurungan klinikal


(borderline clinical depression)

21 hingga 30 Kemurungan yg. tidak keterlaluan (moderate


depression)

31 hingga 40 Kemurungan teruk (severe depression)

40 ke atas Kemurungan ekstrim (extreme depression)

9.0 AGGRESSION INVENTORY (AI)

9.1 LATAR BELAKANG AI (BRIAN A. GLADUE)

138
Mengukur Karekteristik Tingkahlaku atau tret Agresif.
DESKRIPSI: Mengandungi 30 items bagi mengukur trait agresif
yang berbeza. Ia berdasarkan kepada 5 skala jawapan. AI
mengandungi empat subskala, iaitu:-
Agresif Fizikal (PA = 9 + 11 + 12 + 13)
Agresif Verbal (VA = 3 + 4 + 6 +7 + 8 + 16 + 21)
Impulsif/Impatient (tidak sabar) (II = 15 + 18 + 20 + 24 +
25 + 28 + 30)
Mengasingkan diri/Avoidance (Avoid = 17 + 22)

Disebabkan kemungkinan berlakunya perbezaan jantina (gender)


dalam pelbagai aspek agresif, skor AI hendaklah diasingkan di antara
lelaki dan wanita.

9.2 NORMA AI
AI telah diuji terhadap seramai 960 orang mahasiswa Ijazah
pertama bagi Kelas Pengenalan Psikologi. Populasi terdiri daripada
kebanyakannya Caucasion (96 %) dan terdiri dari 517 lelaki dan 443
wanita (dewasa muda) Means umur = 20.4 tahun, di dalam
lingkungan 18 hingga 34 tahun. Bagi lelaki, skor sub-skala mean ialah
PA = 2.34; VA = 3.04; II = 2.80; Avoid = 2.85. Sementara bagi wanita
pula, skor sub-skala mean ialah PA = 1.82; VA = 2.58; II = 2.68;
Avoid = 3.06.

139
9.3 SKOR AI
Skor sub-skala ialah dengan cara mencampurkan respon-
respon item dan kemudiannya dibahagikan dengan jumlah items bagi
sub-skala berkenaan. Skor adalah di antara 1 hingga 5 dengan skor
tertinggi menunjukkan tahap agresif tinggi/lebih.

9.4 VALIDITI DAN RELIABILITI


AI menunjukkan darjah konsistensi dalaman (internal
consistency) di antara patut atau munasabah hingga baik. Bagi lelaki,
alpha coefficients ialah PA = .82; VA = .81; II = .80; Avoid = .65.
Sementara bagi wanita pula, ialah PA = .70; VA = .76; II = .76; dan
Avoid = .70

Validiti sub-skala AI telah disokong oleh analisis faktor dan


perbezaan di antara lelaki dan wanita. (Wanita) The latter serves to
suggest the AI has fair known-groups validity ehere men and women
significantly differed on each subscale and all but six of the individual
items.

140
AGGRESSION INVENTORY (AI)
(SOALAN-SOALAN)
Nama
Klien : ......................................................................................................
No.Rujukan : .................................
Tarikh: ...............................................................................

ARAHAN:

Berpandukan skala di bawah, sila tandakan setakat mana setiap ke-nyataan


di bawah ini menerangkan tabiat dan perangai anda. Sila tulis angka 1-5 pada
ruang yang disediakan berasaskan angka 1 5 berikut:

1. Tidak langsung mencerminkan tabiat/perangai saya


2. Jarang mencerminkan tabiat /perangai saya
3. Sekali sekali mencerminkan tabiat /perangai saya
4. Kadang-Kadang mencerminkan tabiat /perangai saya
5. Sentiasa mencerminkan tabiat /perangai saya

Bil: KENYATAAN ANGKA


(1-5)
1 Saya suka melaksanakan kerja-kerja atau tugasan
yang berturutan
2 Saya menyanjung tinggi mereka yang menghindarkan
diri (walk away) daripada pergaduhan atau
pertengkaran.
3 Bila seseorang itu tidak adil terhadap diri saya, saya VA
marah dan protes.
4 Bila seseorang cuba memotong barisan, saya VA
dengan tegas akan memberitahu suapaya tidak
berbuat demikian

141
5 Apabila saya menghadapi kesukaran memahami
sesuatu masalah, saya akan meminta nasihat orang
lain
6 Apabila seseorang mengkritik saya, saya akan VA
menjawab semula dan protes
7 Bila seseorang cuba mengarah saya (berlagak seperti VA
bos), saya akan menentang dengan kuat.
8 Saya fikir adalah ok menyusahkan seseorang yang VA
membangkitkan kemarahan orang.
9 Saya bergaduh dengan orang lain PA
10 Bila seseorang mengkritik atau memberi komen
negatif terhadap pakaian atau rambut saya, saya akan
mem-beritahu dia (samada lelaki atau wanita) bahawa
itu bukan urusan dia.
11 Saya menyanjung tinggi mereka yang tahu berlawan PA
dengan menggunakan tangan atau anggota (tanpa
meng-gunakan sebarang senjata)

12 Bila orang lain mengacau atau menolak saya, saya PA


akan cuba menolak balik atau menumbuk beliau
13 Bila orang lain cari gaduh dengan saya, saya akan PA
lawan semula
14 Saya lebih suka mendengar lagu rock-and-roll ber-
banding dengan lagu klasik
15 Saya mudah tidak sabar dan meradang jika sekiranya II
saya terpaksa menunggu
16 Bila orang lain bermaksud atau berbuat jahat, saya VA
akan berbuat yang sama terhadap beliau
(lelaki/wanita)
17 Bilamana seseorang itu berbuat sesuatu yang kurang Avoid
elok, saya rasa lebih baik berdiam diri daripada
berbuat kecoh/heboh.
18 Orang lain berkata saya mudah hilang kesabaran II
19 Saya menganggap diri saya merupakan seorang yang
mempunyai autoriti (authority figure) terhadap
sesetengah orang lain
20 Kerapkalinya saya seolah-olah membuat sesuatu II

142
yang akhirnya saya menyesal
21 Jika seseorang itu mencela/mencaci saya, saya akan VA
mencaci/mencela beliau semula
22 Saya lebih suka keluar dan tidak terlibat dengan Avoi
masalah (trouble) bilamana seseorang itu d
mengganggu saya
23 Bila saya tidak ,menyukai (bad terms) dengan
seseorang itu, biasanya akan berakhir dengan
pergaduhan
24 Saya mudah tidak sabar jika sekiranya saya terpaksa II
membuat sesuatu perkara yang sama untuk
jangkamasa yang lama.
25 Ia selalu berlaku di mana saya bertindak tergopoh II
gapah/kalut
26 Bilamana saya membuat sesuatu (sekarang), saya
akan membaca dahulu buku panduan/arahan
sebelum memulakannya.
27 Saya sangat mengkagumi seseorang yang tahu
bergaduh dengan menggunakan senjata.
28 Saya selalu melakukan sesuatu sebelum saya ada II
masa untuk berfikir.
29 Bila saya sangat marah terhadap seseorang, saya
menjerit/bertempik kepadanya.
30 Bila saya perlu membuat keputusan (make up my II
mind), saya biasanya berbuat dengan segera.

143
10.0 EMOTIONAL ASSESSMENT SCALE (EAS)

10.1 LATAR BELAKANG


(Charles R. Carlson, Frank L. Collins, Jean F. stewart, James
Porzelius, Jeffrey A. Nitz, dan Cheryl O. Lind)

Mengukur Reaktiviti emosi

10.2 NORMA
EAS pada mulanya telah dikaji terhadap 120 orang
Mahasiswa Ijazah Pertama Kursus Psikologi dan lingkungan
umur mereka ialah di antara 18 hingga 34 tahun (62 % wanita,
38 % lelaki). Standard deviations dan Means adalah seperti
berikut:-

Marah (means = 14.6 / SD 18.9);


Bimbang (means = 32.4 / SD 24.5);
Perasaan
Meluat/Disgust (means = 9.7 / SD 13.3);
Takut (means = 13.0 / SD 14.5);
Perasaan Bersalah (means = 12.6 / SD 14.5);
Seronok (means = 38.8 / SD 23.8);
Sedih (means = 19.1 / SD 19.6);
Terkejut (means = 10.7 / SD 10.4)

SKOR:

Hanya dengan mengukur panjang (mm) dari hujung kiri


ke tanda slash (slash mark /) disepanjang garisan 100 mm.
Tiga (3) items yang me-ngandungi setiap emosi kemudiannya
dicampur kepada skor bagi emosi. Tiada jumlah skor
digunakan.

144
10.3 VALIDITI DAN RELIABILITI

EAS didapati di tahap baik hingga reliabiliti cemerlang,


dengan relibiliti inter-item bagi emosi dengan jarak di antara .70
hingga .91 dan reliabiliti split-half bagi keseluruhan ukuran iaitu .
04. Tiada data mengenai kemantapan (stability) dilaporkan.

EAS mempunyai validity sejajar (concurrent) yang baik,


dengan beberapa korelasi sub-skala dengan ukuran sediada
seperti POMS, Beck Depression Inventory, dan State-Trait
Anxiety Inventory (State form). Sub-skala EAS juga didapati
sensitif kepada sebarang perubahan terhadap tahap penggalak
ketegangan stress luaran (external induced stress levels).

145
EMOTIONAL ASSESSMENT SCALE (EAS)
SOALAN-SOALAN

Soal selidik ini mempunyai 24 jenis perasaan yang dialami oleh semua
individu. Bagi setiap perasaan yang disenaraikan berikut, tandakan (X)
di atas garisan yang disediakan bagi menunjukan perasaan anda ketika.

Nama
Klien :.......................................................................................................
No.Rujukan : .................................
Tarikh: ...............................................................................
_____________________________________________________________

Kurang berkemungkinan Berkemungkinan


Besar
sedang dialami sedang dialami
______________________________________________________________

1. Terkejut ----------------------------------------------------------------------------
2. Bimbang/Takut ----------------------------------------------------------------------------
3. Meluat ----------------------------------------------------------------------------
4. Marah ----------------------------------------------------------------------------
5. Bersalah ----------------------------------------------------------------------------
6. Cemas ----------------------------------------------------------------------------
7. Sedih ----------------------------------------------------------------------------
8. Seronok
(delighted) ----------------------------------------------------------------------------
9. Takut (scared) ----------------------------------------------------------------------------
10. Hairan ----------------------------------------------------------------------------
11. Menolak ----------------------------------------------------------------------------
12. Gila ----------------------------------------------------------------------------
13. Malu ----------------------------------------------------------------------------
146
14. Risau ----------------------------------------------------------------------------
15. Terganggu ----------------------------------------------------------------------------
16. Menakutkan
(frightened) ----------------------------------------------------------------------------
17. Kagum ----------------------------------------------------------------------------
18. Sakit ----------------------------------------------------------------------------
19. Maradang
(annoyed) ----------------------------------------------------------------------------
20. Dimalukan ----------------------------------------------------------------------------
21. Resah ----------------------------------------------------------------------------
22. Putus harapan ----------------------------------------------------------------------------
23. Riang (happy) ----------------------------------------------------------------------------

147
10.5 SKOR EAS
Mengandungi 24 instrumen items bagi mengukur respon emosi
terkini (immediate emotional responses) merangkumi julat
menyeluruh emosi (full range of emotions) pada masa yang sama.

EAS memeriksa lapan (8) keadaan/tahap emosi yang dilihat


sebagai asas dan konsisten dalam pelbagai silang budaya. Lapan
(8) emosi tersebut ialah:-

Marah (item: 4, 12, 20);


Bimbang (item: 6,14,22);
Perasaan Meluat/
Disgust (item: 3, 11, 19);
Takut (item: 2, 9, 17);
Perasaan Bersalah (item: 5, 13, 15);
Seronok (item: 8, 16, 24);
Sedih (item: 7, 21, 23);
Terkejut (item: 1, 10, 18).

EAS merupakan instrumen yang sangat berguna bagi


mengukur tahap momentum dan perubahan emosi. Ia boleh
ditadbir/dijawab dalam masa kurang dari satu minit, dan boleh
digunakan dalam pelbagai seting klinik dan situasi.

148
11.0 SOCIAL SUPPORT BEHAVIORS SCALE (SSB)

11.1 LATAR BELAKANG


(Alan Vaux, Sharon Riedal, dan Doreen Stewart.)

Untuk mengukur mod sokongan sosial. SSB merupakan


instrumen yang terdiri daripada 45 item yang dibentuk untuk
mengukur lima mod sokongan sosial iaitu: emosi (item 3, 8, 12,
16, 20, 23, 27, 30, 31, 36), pergaulan (item 1, 2, 5, 9, 13,
18,24), bantuan praktikal (item 4, 6, 7, 11, 3, 37, 40, 43),
bantuan kewangan (item 14, 21, 26, 29, 32, 38, 41, 45), dan
nasihat /bimbingan (item 10, 15, 17, 19, 22, 25, 28, 33, 35, 39,
42, 44). SSB dibentuk untuk menilai tingkahlaku menyokong
ysng diterima daripaa keluarga dan rakan . Lima subskala
telah dikenalpasti melalui analisis faktor. Alat ukur ini penting
bukan sahaja dalam kajian sokongan sosial tetapi digunakan
dalam amalan klinikal untuk memahami sokongan sebenar dan
potensi sokongan yang diterima oleh klien.

11.2 NORMA
SSB pada awalnya dikaji dalam lima siri pembangunan
yang melibatkan lebih 300 pelajar pra-siswazah. Jumlah
responden lelaki dan perempuan adalah lebih kurang sama
banyak. Kebanyakan responden adalah kulit putih dan lebih
kurang 25% adalah kulit hitam.

11.3 VALIDITI DAN RELIABILITI


SSB mempunyai konsistensi internal yang sangat baik
iaitu skor alpha .85.

mempunyai kesahan serentak yang tinggi, di mana ia


mempunyai korelasi yang tinggi dengan Social Supportnetwork
Association, Support Appraisals, dan Iventory of Socially

149
Supportive Behaviors. Skala SSB juga sensitif terhadap jenis
sokongan berdasarkan setiap mod sokongan

150
SOSIAL SUPPOT BEHAVIOR (SSB)
(SOALAN-SOALAN)
SSB
Arahan
Individu membantu satu sama lain dalam pelbagai cara . Kemungkinan anda
mengalamai beberapa masalah (seperti kecewa tentang sesuatu,
memerlukan pertolongan terhadap masalah , were broke, atau memerlukan
nasihat atau bimbingan). Bagaimana keluarga dan rakan membantu
membantu anda sebagaimana yang disenaraikan di bawah. Cuba jawab
pengalaman dengan mereka. Gunakan skala di bawah, dan bulatkan satu
nombor di bawah keluarga dan satu nombor di baah rakan anda dalam setiap
pernyataan.

1 = Tiada seorang yang melakukannya


2 = seseorang mungkin melakukannya
3 = Beberapa ahli keluarga/rakan barangkali akan
melakukannya
4 = Beberapa ahli keluarga / rakan pasti
melakukakannya
5 = Kebanyakan ahli keluarga/ rakan pasti
Melakukannya
(a) Keluarga (b) Rakan

1. Akan mencadangkan berbuat sesuatu 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

untuk melupakan masalah saya.

2. Akan melawat dengan saya, atau 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

menjemput saya bersama.

3. Akan menenangkan saya jika saya 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


kecewa.

4. Akan menumpangkan saya sekiranya


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
saya memerlukan.1

151
(a) Keluarga (b) Rakan

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
5. Akan makan tengahari atau makan
malam bersama saya.

6. Akan menjaga harta milik saya untuk 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


beberapa ketika.

7. Akan meminjamkan saya kenderaan 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


apabila saya perlukan.

8. Akan berjenaka atau mencadangkan


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
saya berbuat sesuatu untuk
menggembirakan saya.

9. Akan pergi menonton wayang atau 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


konsert bersama saya.

10. Akan memberi cadangan bagaimana 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


saya boleh mendapatkan maklumat
lanjut tentang situasi tertentu.

11. Akan membantu saya menyelesaikan 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


tugasan mudah atau tugasan besar.

12. Akan mendengar jika saya perlu 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


berkongsi perasaan saya.

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
13. Akan meluangkan masa untuk saya.

14. Akan membayar makanan tengahari 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


saya sekiranya saya tiada wang.

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

152
(a) Keluarga (b) Rakan
15. Akan mencadangkan kepada saya
1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
bagaimana cara hendak melakukan
sesuatu.

16. Akan memberi galakan untuk saya


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
melaksanakan tindakan yang sukar.

17. Akan memberikan nasihat kepada saya1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


tentang apa yang perlu saya lakukan.

18. Akan berbual dengan saya. 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

19. Akan membantu saya mengenalpasti 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

apa perlu dilakukan.

20. Akan menunjukan bahawa mereka 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


memahami perasaan saya.

21. Akan membelikan saya minuman 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

sekiranya saya kehabisan wang.

22. Akan membantu saya memutuskan apa1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


yang hendak saya lakukan.

23. Akan memeluk saya ataupun


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
menunjukan bahawa mereka mengambil
berat tentang saya.

24. Akan menelefon saya untuk bertanya 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

khabar.

153
(a) Keluarga (b) Rakan
25. Akan membantu saya mengenalpasti apa
yang sedang berlaku. 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

26. Akan membantu saya membeli sedikit 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

barang keperluan.

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
27. Tidak akan menghakimi saya .

28. Akan memberitahu saya dengan siapa 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


saya harus meminta tolong.

29. Akan meminjamkan wang kepada 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

saya tanpa tempoh tertentu.

30. Akan bersimpati terhadap saya 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


sewaktu saya kecewa.

31. Akan bersama saya ketika


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
Menghadapi saat sukar.

32. Akan membelikan pakaian untuk saya


sekiranya saya tidak mempunyai wang 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

yang cukup.

33. Akan memberitahu saya tentang 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


peluang dan pilihan yang ada.

34. Akan meminjamkan saya pekakas


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
atau peralatan tertentu jika saya
memerlukannya.

154
(a) Keluarga (b) Rakan
35. Akan memberikan saya sebab musabab
kenapa saya perlu melakukan sesuatu. 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

36. Akan menunjukkan kasih sayang kepada


1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
saya.

37. Akan menunjukkan kepada saya


bagaimana hendak melakukan sesuatu 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

perkara yang sayatidak tahu


melakukannya.

38. Akan menghadiahkan perkara yang saya1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


perlukan.

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
39. Akan memberitahu saya cara terbaik
untuk menyelesaikan sesuatu perkara.

40. Akan meminta orang lain, supaya 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


mengatur sesuatu kepada saya.

41. Akan meminjamkan wang kepada saya 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

dan meminta saya melupakannya.

42. Akan memberitahu saya apa yang perlu 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

dilakukan.

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
43. Akan menawarkan tempat tinggal
sementara untuk saya.

44. Akan membantu saya memikirkan 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


sesuatu masalah.

45. Akan meminjamkan sejumlah wang yang1 2 3 4 5 1 2 3 4 5


agak banyak (lebih kurang sebulan sewa 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5
rumah atau gadaijanji)

155
11.5 PEMARKATAN
Skor untuk subskala dan jumlah skala dijumlahkan item-
item berdasarkan skala lima mata (julat skor 42-225).
Walaubagaimanapun, jika SSB digunakan untuk
mengenalpasti sokongan sosial, skala ditukarkan kepada
skala 2 mata iaitu (0 = tidak; 1 = tidak) dan item itu
dijumlahkan seperti di atas.

11.6 RUJUKAN UTAMA


Vaux, A., Riedel, S., dan Stewart, D. (1987). Modes of
Social Support: The Social Support Behaviors (SSB)
Scale, American Journal of Community Psychiatry, 15,
209-237, Plenum Publishing Corp.

156
LAMPIRAN 2

BAHAN BACAAN TAMBAHAN

KEMAHIRAN PENTADBIRAN ALAT UKUR DAN PROSES MENOLONG

2.1 Psikologi Klien

2.2 Eleman-Eleman Penting Dalam Psikologi


2.2.1 Ingatan
2.2.2 Fantasi
2.2.3 Berfikir
2.2.4 Perasaan

2.3 Personaliti Dari Pelbagai Perspektif


2.3.1 Psikologi Individu Alfred Adler
2.3.2 Rasional Emotif Tingkahlaku Albert Ellis
2.3.3 Pemusatan Perseorangan Carl Rogers
2.3.4 Terapi Realiti William Glasser

2.4 PengetahuanTentang Ujian Psikologi


2.4.1 Penilaian Dan Peranan Kaunselor

2.5 Penentu Setting Untuk Ujian


2.5.1 Tempat Yang Sesuai
2.5.2 Kerahsiaan
2.5.3 Tempat Yang Selamat Dari Ancaman
2.5.4 Kondusif
2.5.5 Tempat Yang Khusus

2.7 Kemahiran Menolong


2.7.1 Pengertian Kaunseling
2.7.2 Tujuan Kaunseling
2.7.3 Prinsip Kaunseling
2.7.4 Ketrampilan Pemimpin Berwibawa

2.8 Kemahiran Komunikasi


2.8.1 Komunikasi Interpersonal
2.8.2 Kemahiran Komunikasi Bukan Lisan
2.8.3 Halangan Komunikasi
2.8.4 Mendengar Secara Aktif
2.8.5 Teknik Mendengar Secara Berkesan
2.8.6 Halangan-Halangan Mendengar
2.8.7 Kepentingan Komunikasi

157
BAHAN BACAAN TAMBAHAN

PENGENDALIAN DAN KEMAHIRAN PENTADBIRAN ALAT UKUR

2.1 PSIKOLOGI KLIEN


Klien merupakan seseorang yang memerlukan bantuan berasaskan
prinsip psikologi melalui hubungan menolong bersama kaunselor. Terdapat
tiga jenis klien:
1. Klien sukarela iaitu klien yang datang sendiri berjumpa kaunselor atas
kerelaan diri.
2. Klien rujukan merupakan klien yang datang bertemu dengan kaunselor
kerana diminta, di suruh, diarah atau dirujuk oleh orang perseorangan
atau institusi yang berkuasa ke atas klien.
3. Klien dapatan ialah klien yang dikenal pasti dan dijemput oleh
kaunselor untuk dibantu.

Klien merupakan individu yang mendapatkan khidmat bimbingan dan


kaunseling kerana merasakan dirinya kurang sempurna dan memerlukan
pertolongan supaya perubahan dapat berlaku dari segi mental, emosi dan
tingkahlaku (Othman Mohamed, 2007). Klien juga adalah individu normal
yang mempunyai potensi untuk berkembang dan melakukan perubahan ke
arah kesejahteraan diri.

Psikologi merupakan satu bidang ilmu mengenai tingkah laku, proses


mental dan pemikiran. Ianya juga satu perbincangan berhubung dengan
perlakuan manusia, pola pemikiran dan perlakuan seseorang atau sesuatu
kumpulan tertentu dan kebijaksanaan memahami sifat semulajadi manusia.

Setengah ahli pakar psikologi menganggap psikologi merupakan salah satu


bidang yang membincangkan mengenai sains tingkahlaku. Oleh itu dapat
dikatakan bahawa psikologi adalah kajian mengenai jiwa atau aspek rohani
manusia secara saintifik. Manakala bagi setengah pakar, menanggap
psikologi `sebagai sains bagi kehidupan mental, di mana ianya
membincangkan pelbagai aspek kemanusiaan termasuk aspek perasaan,
158
keinginan, kognisi, penaakulan, membuat keputusan dan lain-lain perkara
yang berkait dengan kehidupan mental.

Justeru itu, memahami psikologi klien adalah penting untuk melihat


pola perasaan, pemikiran dan perlakuan mereka agar proses membantu klien
secara sistematik dapat dijalankan dengan berkesan.

2.2 Elemen-Elemen Penting Dalam Psikologi Dan Kaitannya Dengan


Klien

2.2.1 Ingatan
Ingatan ialah suatu daya jiwa manusia yang dapat menerima,
menyimpan dan menghasilkan kembali pengertian atau tanggapan bagi
seseorang individu. Ingatan ini dipengaruhi oleh sifat perseorangan, keadaan
di luar jiwa (alam sekitar, keadaan jasmani dan sebagainya), keadaan jiwa
(kemahuan, perasaan dan sebagainya) dan umur seseorang itu.

Pada umur 10 hingga 15 tahun, baik untuk daya ingatan yang mekanis.
Pada umur 14 hingga 50 tahun, baik untuk daya ingatan yang logis. Manakala
sejak berumur 50 tahun manusia (individu) sering mengalami penyakit lupa.
Ingatan biasanya dibahagikan kepada dua golongan:

i. Daya ingatan mekanis iaitu daya ingatan itu hanya untuk kesan-kesan
pancaindera
ii. Daya ingatan logis iaitu daya ingatan itu hanya untuk kesan-kesan yang
mengandungi pengertian.

159
2.2.2 Fantasi
Fantasi ialah suatu daya jiwa untuk menciptakan sesuatu yang baru.
Melalui fantasi ini manusia dapat membentuk sesuatu yang sebelum ini belum
ada, sehingga sesuatu yang baru itu merupakan suatu reaksi, meskipun
dengan apa cara sekalipun.

Fantasi terdiri dari fantasi sedar dan fantasi tidak sedar. Fantasi tidak
sedar ialah fantasi yang terjadi tanpa kita ketahui bahawa kita berfantasi.
Misalnya sewaktu menonton pertandingan bola sepak, kaki kita akan terikut-
ikut seakan-akan menyepak bola sepak tersebut. Fantasi yang disedari pula
terbahagi dua, iaitu fantasi disedari pasif dan fantasi disedari aktif.

Fantasi disedari pasif ialah fantasi disedari yang tidak dipimpin oleh
akal mahupun kemahuan kita, contohnya apabila seseorang itu mengelamun.
Manakala fantasi disedari aktif ialah fantasi disedari yang dipimpin oleh akal
dan kemahuan kita.

Terdapat beberapa kegunaan fantasi bagi kehidupan kita iaitu para


seniman dapat menciptakan sesuatu yang baru dan kita turut menikmatinya.
Dengan berfantasi juga kita dapat bersimpati sesama individu walaupun
berjauhan. Selain itu juga, kita dapat mengambil intisari dan mengikut
perjalanan sejarah walaupun ianya telah berlaku berzaman lamanya. Kita
juga dapat merencanakan hidup kita di masa depan dan merintangi liku-liku
kehidupan yang semakin mencabar.

2.2.3 Berfikir
Berfikir ialah budaya gejala jiwa yang dapat menetapkan hubungan-
hubungan antara pengetahuan kita. Berfikir adalah suatu proses dialektis.
Maknanya, semasa kita berfikir, fikiran kita mengadakan soaljawab dengan
fikiran kita, untuk meletakan hubungan-hubungan antara pengetahuan kita itu
dengan tepat. Pertanyaan itulah yang memberi arah kepada fikiran kita

Di dalam berfikir kita menggunakan alat iaitu akal. Hasil pemikiran itu
kadang-kadang dilahirkan dengan bahasa. Berfikir ialah daya jiwa kita yang
160
dapat meletakan hubungan-hubungan pengetahuan kita. Hubungan-
hubungan tersebut seperti hubungan sebab musabab, hubungan tempat,
hubungan perbandingan dan hubungan waktu.

Proses yang dilalui semasa berfikir ialah:


i. Pembentukan pengertian, maksudnya dari satu masalah , fikiran kita
membuang ciri-ciri tambahan, sehingga tinggal ciri-ciri yang tipis (tidak
boleh tiada) pada masalah itu.
ii. Pembentukan pendapat, maksudnya fikiran kita menggabungkan atau
menceraikan beberapa pengertianyang menjadi tanda khas pada
masalah itu
iii. Pembentukan kesimpulan, maksudnya fikiran kita menarik keputusan dari
keputusan-keputusan yang lain.

2.2.4 Perasaan
Prof Hukstra mendefinisikan perasaan sebagai suatu fungsi jiwa untuk
mempertimbangkan dan mengukur menurut rasa senang dan tidak senang.
Perasaan juga merupakan suatu pernyataan jiwa, yang sedikit sebanyak
bersifat subjektif untuk merasakan senang atau tidak senang dan yang tidak
bergantung kepada perangsang dan alat-alat deria.

Sifat-sifat perasaan adalah seperti senang dan tidak senang, kuat dan
lemah, lama dan tidak lama, relatif dan tidak berdiri sendiri sebagai
pernyataan jiwa. Terdapat dua golongan yang menurut keadaan perasaan
mereka iaitu:

i. Golongan Eukoloi iaitu golongan orang yang selalu merasa tenang,


gembira dan optimis
ii. Golongan Diskoloi iaitu golongan orang yang selalu merasa tidak
tenang, murung dan pesimis

Perasaan terbahagi kepada dua iaitu perasaan rendah (biologi) dan


perasaan luhur (rohani). Perasaan rendah pula terbahagi kepada perasaan
161
pancaindera, tanggapan dan gerak hati. Manakala perasaan luhur terdiri
daripada perasaan keindahan, intelek, kesusilaan, ketuhanan, diri, simpati
dan sosial.

2.3 PERSONALITI DARI PELBAGAI PERSPEKTIF

2.3.1 Psikologi Individu Alfred Adler

1.Manusia sentiasa bergerak ke arah suatu matlamat dan


berasaskankepada tingkahlaku yang tidak disedari. Justeru itu
mereka perlu celik akal untuk menuju perubahan
2. Manusia berupaya mencapai keunggulan diri
3. Manusia dilihat sebagai organisma yang bersatu (fully integrated)
dan mempunyai perkaitan yang rapat dengan persekitaran.
3. Manusia didorongi oleh minat sosial untuk memperbaiki diri.
4.Tingkahlaku kita adalah didorong oleh tuntutan/desakan masyarakat.
Perasaan kekitaan dengan masyarakat adalah penting.
5. Personaliti dipengaruhi oleh masyarakat dan persekitaran.
6.Ibubapa dan keluarga menyumbang kepada pembentukan
persekitaran.
7. Adler menekankan kepentingan didikan ibubapa.

2.3.2 Rasional Emotif Tingkahlaku Albert Ellis

1. Manusia dilahirkan dengan keupayaan untuk berfikiran secara rasional


dan tidak rasional.
2. Manusia berupaya untuk memelihara dirinya, bergembira, berfikir,
menterjemahkan diri, sayang menyayangi, berkomunikasi dengan
orang lain, berkembang dan mengiktiraf diri sendiri.
3. Manusia juga berkecenderungan untuk melakukan perkara-perkara
yang negatif seperti merosakkan diri, tidak mahu berfikir, suka
menangguh membuat sesuatu, mengulangi kesilapan, mempercayai
162
tahyul, tidak sabar, mementingkan kesempurnaan semata-mata,
selalu menyalahkan diri sendiri, cuba mengelakkan pengikhtirafan
dan pertumbuhan potensi.

2.3.3 Pemusatan Perorangan Carl Rogers

1. Individu mempunyai harga diri dan penghormatan diri.


2. Tingkahlaku dilihat dari sudut bagaimana individu itu mempersepsi
diri.
3. Individu cenderung ke arah kesempurnaan kendiri
4. Manusia itu baik dan boleh dipercayai

2.3.4 Terapi Realiti William Glasser

1 Manusia mempunyai kebebasan, boleh membuat pilihan dan


bertanggungjawab terhadap pilihan tersebut.
2 Setiap individu boleh mengawal secara berkesan kehidupan mereka
jika individu itu bersedia untuk berusaha menentukan matlamat
3. Kesemua tingkah laku manusia dijana dari dalaman untuk mencapai
lima keperluan asas :
a. Rasa kepunyaan (love and belonging). Rasa kepunyaan ini
misalnya seperti keperluan kasih sayang dan dipunyai oleh
keluarga, rakan, majikan dan orang sekeliling.
b. Keperluan ingin rasa berkuasa (power) iaitu suatu keperluan
penghargaan kendiri , dihargai dan bersaing dengan orang lain.
c. Keperluan untuk mendapatkan kebebasan (freedom). Kebebasan
dalam konteks ini bermaksud individu mempunyai keinginan
untuk membuat memilih apa yang sewajar untuk dirinya. Selain
itu melalui kebebasan yang didapati individu cenderung untuk
membuat keputusan tentang apa yang mereka mahukan dalam
hidup ini.
d. Keperluan keseronokan (fun) pula adalah suatu keperluan
psikologikal yang diingini oleh individu untuk membolehkan
individu itu bermain, berehat, ketawa, gembira, dan berekreasi.
e. Keperluan kelangsungan hidup (survival) individu.
163
2.4 PENGETAHUAN TENTANG UJIAN PSIKOLOGI

Ujian Psikologi dibangunkan untuk mengukur ciri-ciri atau sifat-sifat


berkaitan psikologi yang merangkumi aspek-aspek sikap, pemikiran, emosi
dan tingkahlaku seseorang individu. Ujian ini digunakan sebagai alat untuk
mendapatkan data-data klien dengan jelas. Melalui ujian ini akan dapat
membantu pembimbing atau kaunselor mengkaji atau mendiagnosis ciri-ciri
atau masalah personaliti dengan tujuan untuk memberi klien maklumat-
maklumat penting dirinya.

Dalam hal ini, pegawai atau kaunselor yang menjalankan ujian ini
memerlukan pengetahuan berkaitan kandungan, pentadbiran serta
pentaksiran sesuatu alat ujian yang akan digunakan. Menurut Corey (1984),
ahli psikologi yang bertanggungjawab untuk membuat keputusan yang
melibatkan individu atau polisi berasaskan keputusan ujian mempunyai
kefahaman mengenai pengukuran psikologi.

Di samping itu juga, penggunaan ujian ini adalah terbatas kepada


mereka yang telah mendapat latihan dan memperoleh kemahiran daripada
individu-individu yang berpengetahuan dan berpengalaman.

2.4.1 Penilaian Dan Peranan Kaunselor

Penilaian memainkan peranan yang penting bagi membantu


mengenalpasti ciri profil psikologikal. Melalui ujian banyak persoalan
berkaitan perlakuan, emosi, minat, kecerdasan boleh dijawab melalui
pentafsiran professional dengan berbantukan ujian psikologikal. Cara ini akan
memudahkan untuk membuat keputusan berkaitan perlakuan dan
persekitaran yang dilalui oleh klien.

164
Dalam hal ini, kaunselor adalah bertanggungjawab memastikan data
yang diperolehi ditafsir mengikut konteks yang sahih sejajar dengan klien
berkenaan. Penilaian psikologikal juga melibatkan perlakuan manusia yang
berkaitan dengan masalah yang khusus. Perkara ini adalah berbeza dari satu
individu dengan individu yang lain. Dalam hal ini, menjadi tanggungjawab
kaunselor membuat pentafsiran terhadap hasil ujian berdasarkan skor yang
diperolehi dalam konteks kehidupan individu tersebut.

Kaunselor juga mestilah mengetahui apakah elemen konseptual


psikologikal yang hendak diuji di samping hasil yang dijangka akan diperolehi.
Kaunselor memainkan peranan penting dalam lingkungan keupayaannya
menggunakan hasil ujian dalam konteks keseluruhan bagi mempastikan
keputusan berkaitann individu yang diuji adalah adil dan munasabah.

2.5 Penentuan Seting Untuk Ujian

2.5.1 Tempat Yang Sesuai


Perlu ditentukan bilek atau dewan yang mempunyai prasarana yang
sesuai akan digunakan untuk dibuat ujian. Kemudahan asas perlu dalam
keadaan yang memuaskan. Perlatan untuk menjawab soalan perlu lengkap
untuk mengelakkan klien bergerak untuk mendapatkan alatan semasa ujian
dan hilang tumpuan.

2.5.2 Kerahsiaan
Memastikan bilek atau dewan tempat ujian terkawal dan
memberi keyakinan kerahsian dapat dikawal selia dengan baik semasa
uijan dijalankan di tempat yang ditentukan.

165
2.5.3 Tempat Yang Selamat Dari Ancaman
Pilihan tempat ujian adalah penting untuk mengelakkan tempat-
tempat yang berisiko tinggi daripada ancaman keselamatan. Ianya bagi
memastikan klien menjawab dalam keadaan tenang dan berkomitmen
tinggi. Faktor keselamatan ini juga boleh dirujuk kepada prinsip etika
kaunseling yang seiring dengan alat ukur yang diuji yang menyatakan
tidak mencederakan kepada Klien dan tidak membuat sebarang tindak
tanduk yang membawa risiko kepada orang lain(Merujuk Modul
Latihan Kemahiran Menolong MS 148, Prof Mohamed Fadzil Che Din
2008)

2.5.4 Kondusif
Bilek / dewan ujian perlu bersesuaian dan mengelakkan
gangguan dan kebisingan. Keadaan yang tidak selesa seperti
kebisingan, habuk, kemudahan asas yang tidak tersusun perlu diberi
perhatian untuk memastikan klien memberi jawapan yang dipengaruhi
suasana yang tidak kondusif.

2.5.5 Tempat yang khusus:


Menentukan tempat khusus diadakan untuk memudah kan klien
ditempatkan ssetiap kali ujian dikendalikan. Pengkhususan tempat juga
memudahkan pegawai yang membuat ujian selesa dan terancang
untuk membuat ujian dari semasa ke semasa. Cadangan seting ujian
yang paling sesuai ialah di bilik kaunseling untuk BPP di dalam
Penjara dan di Bilik Kauseling di Pejabat Parol Daerah bagi ODP. Bagi
ujian yang memerlukan jumlah klien yang ramai ujian tersebut boleh
dikendalikan dalam dewan yang selesa bersesuaian dan menepati
piawai keselesaan, kerahsiaan, keselamatan dan keselesaan tempat.

166
2.7 KEMAHIRAN MENOLONG

Kemahiran merupakan satu bentuk kombinasi diantara


keupayaan, pengetahuan dan pengalaman individu yang seterusnya
akan member kemampuan kepada individu tersebut untuk
menyempurnakan sesuatu. Kemahiran lazimnya diperkembangan
melalui amalan terhadapnya. Kemahiran lahir daripada penciptaan
teknik-teknik yang sebelum daripadanya wujud hasil daripada
pemahaman dan penaakulan terhadap sesuatu teori yang wujud dalam
memahami kewujudan manusia.

Mizan Adiliah dan Halimatun Halaliah (1996) telah


membahagikan kemahiran menolong kepada beberapa tahap seperti
berikut :

2.7.1 Pengertian Kaunseling


Kaunseling berasal daripada perkataan bahasa Inggeris
"counselling" yang boleh difahami oleh semua orang, tetapi mereka
mungkin memahaminya dalam pergertian yang berbeza. Dalam
pengertian yang luas, sebenarnya setiap orang terlibat dalam aktiviti
kaunseling baik secara langsung atau tidak langsung, terutamanya ibu
bapa, guru, pemimpin agama, peguam, doktor, jururawat dan juga
semua yang terlibat dengan proses mendidik dan kebajikan
masyarakat.

Kaunseling bukanlah perkara baru malah manusia selalu


melakukan aktiviti rundingcara sesama mereka. Kaunseling
merupakan kebolehan seseorang menolong orang lain untuk
mengatasi masalah dan mencapai kesejahteraan hidup di dunia. Apa
yang ketara kaunseling merupakan alat asas bagi kebanyakan
profesional. Secara amnya dapat dikatakan bahawa konsep kaunseling
diamalkan di dalam bidang pendidikan, perubatan, agama,
kemasyarakatan, pemulihan, perkahwinan dan keluarga.
167
Kaunseling sebagai satu profesion mempunyai asas yang saintifik
dan objektif daripada bidang psikologi, sosiologi, psikiatri, antropologi
dan falsafah. Ia tumbuh dan berkembang hasil daripada dapatan
penyelidikan tentang perkembangan sahsiah manusia serta teori-teori
pembelajaran. Di samping itu, ia juga berkembang daripada situasi,
faktor atau keadaan yang kurang saintifik dan kurang objektif. Ini
berdasarkan kepada kepercayaan:

Bahawa setiap individu dapat menentukan matlamat hidupnya


dan memberi makna kepada kehidupan masing-masing.

Mengakui hakikat bahawa hidup ini penuh dengan cabaran dan


manusia bertanggungjawab terhadap arah kehidupan masing-
masing. Kaunseling merupakan proses bersemuka di antara
kaunselor dan klien, iaitu orang yang meminta pertolongan sama
ada datang sendiri ataupun dirujuk. Tujuan pertemuan itu adalah
untuk mencari alternatif yang paling sesuai bagi klien membuat
keputusan menyelesaikan masalah dirinya, di samping mengetahui
baik buruk dan kekangan yang akan dihadapi oleh klien atas
keputusannya itu.

Kaunseling adalah proses interaksi yang membolehkan individu


memahami diri dan situasinya. Proses ini akan mengakibatkan
pembentukan atau penjelasan matlamat dan nilai hidup individu itu
hingga dia dapat menentukan tindakan yang wajar untuk masa
depannya. Kaunseling juga ialah proses pertemuan interaksi
bersemuka antara seorang kaunselor dengan klien yang
mengakibatkan berlaku perubahan pada klien.

Kaunseling bukanlah bertujuan untuk menolong klien


menyesuaikan diri dengan masyarakat, tetapi ia menolong klien
memahami dirinya yang sebenar apa kelebihan dan kekurangannya;
apa yang boleh dilakukan dengan mudah; apa yang boleh dilakukan
168
tetapi menghadapi masalah dan apa yang tidak boleh dilakukannya
langsung.

Kaunseling dirujuk sebagai proses apabila seorang klien diberi


peluang untuk meneroka aspek diri dan kehidupan yang menimbulkan
kesusahan atau masalah baginya. Penerokaan ini akan menimbulkan
kesedaran tentang diri dan situasinya serta pilihan-pilihan yang ada
padanya. Proses ini diharap akan dapat menolong klien itu mengesan
halangan-halangan dan mengenal pasti bakat atau kebolehannya
untukhidup dengan lebih sempurna.

Kesimpulannya, kaunseling merupakan proses pertolongan.


Melalui proses ini, klien dibimbing membuat keputusan sendiri. Asas
bagi proses ini ialah perhubungan antara kaunselor dengan klien atas
dasar bahawa kesan perhubungan itu akan menyebabkan klien
berubah.

2.7.1 Tujuan Kaunseling


Para profesional di bidang kaunseling dan psikoterapi
mempunyai pendapat yang berbeza tentang kaunseling dan
psikoterapi. Kaunseling mempunyai dua jenis tujuan, iaitu tujuan
proses dan tujuan terakhir. Tujuan atau matlamat proses merupakan
yang ingin dicapai dalam masa yang singkat. Tujuan proses terus
melibatkan klien di dalam proses kaunseling sehingga kaunselor dan
klien bersetuju bahawa klien tidak lagi memerlukan perkhidmatan
lanjut. Untuk mencapai tujuan proses ini, pertemuan awal sangatlah
penting kerana sekiranya klien tidak merasa selamat atau tidak
percaya dengan kaunselornya, maka dia tidak akan mahu meneruskan
proses dan perhubungan kaunseling tersebut.

Tujuan terakhir mementingkan hasil atau kesan perkhidmatan


kaunseling dalam jangka masa yang panjang. Tujuan terakhir adalah
perubahan atau perkembangan yang akan dialami oleh klien hasil
daripada perkhidmatan kaunseling. Di antara konsep yang diutamakan
169
ialah kesedaran kendiri, penyuburan kendiri, individu yang berfungsi
sepenuhnya dan kesejahteraan kendiri. Tujuan terakhir merupakan
persoalan yang dihadapi oleh manusia dan tidak terhad kepada
individu yang mempunyai masalah sahaja, bahkan merupakan tujuan
setiap manusia yang ingin hidup dengan lebih bermakna, berfungsi
dengan sepenuhnya bergerak dan dinamik.

Lima tujuan kaunseling iaitu:

1. Menolong mengubah tingkah laku klien Menambahkan


kemahiran klien mengendalikan kehidupannya sendiri, terutama
mereka yang terlalu bergantung kepada orang lain atau terlalu
bimbang dan ragu-ragu tentang dirinya.

2. Menambahkan kemahiran klien membuat keputusan pada saat-


saat penting. Klien diharapkan dapat menilai sesuatu situasi,
membuat pemilihan dengan bijaksana, tahu bagaimana dan
mengapa keputusan tertentu mesti dibuat, apakah kemungkinan
akibat atau kesannya dan sedia menghadapi sebarang risiko akibat
keputusan tersebut.

3. Membaiki perhubungan klien dengan ahli-ahli masyarakatnya.


Ramai orang menghadapi masalah dalam perhubungan dengan
individu-individu lain. Masalah ini mempunyai hubungan yang rapat
dengan konsep kendiri, sama ada konsep kendiri yang rendah atau
sebaliknya. Diharapkan proses kaunseling dapat menolong klien
meningkatkan kualiti perhubungannya dengan orang lain, misalnya
perhubungan dalam keluarga, perkahwinan, rakan sebaya dan
seterusnya dalam masyarakat. Perhubungan yang berkesan
meningkatkan mutu kesejahteraan kehidupan individu.

4. Membantu perkembangan bakat klien. Kaunselor membantu klien


mengenal pasti kebolehan dan bakatnya supaya dia dapat
mengambil tindakan yang sewajarnya.

170
Kaunseling mementingkan perubahan yang tertentu tetapi
keseluruhan perubahan pada diri seseorang individu itu hingga
menyebabkan dia merasa sejahtera. Objektif kaunseling yang utama
ialah untuk memberi inspirasi kepada klien bagi menilai, membuat,
menerima dan mengambil tindakan terhadap pilihan atau keputusan
yang dibuatnya. Bagi mereka, kaunseling menolong klien mempelajari
proses membuat keputusan, sehingga akhirnya dia dapat membuat
keputusan tanpa sentiasa mengharapkan bantuan orang lain. Pelbagai
tujuan telah diutarakan oleh mereka yang banyak pengalaman,
pengetahuan dan kemahiran dalam bidang ini. Satu hakikat yang nyata
ialah tujuan itu tidak sama pada semua orang. Di dalam
perkembangan proses kaunseling, tujuan bagi seseorang klien itu
mungkin diubahsuai dari semasa ke semasa. Usaha membina tujuan
mestilah dianggap sebagai suatu tindakan yang tidak kaku, statik atau
tetap; dan perlu dibuat penilaian bersama oleh klien dan kaunselor
mengikut keperluan klien.

Secara umumnya, bolehlah disimpulkan bahawa kaunseling menolong


seorang klien:

Memahami diri dan situasinya;


Mengenal pasti keperluannya;
Menerima realiti hidupnya;
Membuat rancangan yang realistik untuk mengendalikan
hidupnya;
Bertanggungjawab ke atas diri dan perbuatannya;
Dan seterusnya menjadi individu yang berfungsi dengan sepenuhnya.

Tujuan terakhir supaya klien bertanggungjawab ke atas diri dan


perbuatannya sehingga menjadi individu yang berfungsi sepenuhnya
tidak mungkin dapat dicapai dalam masa yang singkat. Ia merupakan
tujuan hidup setiap insan yang inginkan kesejahteraan hidup di dunia.
Walaubagaimana pun tidaklah dapat dinafikan bahawa setiap klien dan

171
kaunselor mempunyai tujuan-tujuan jangka pendek yang lebih khusus
yang ingin dicapai dalam masa yang singkat.

Setiap manusia mesti dilihat menurut konteks sesuatu situasi di


antara diri dan situasi yang menimbulkan masalah-masalah
berkenaan, difahami bagaimana, mengapa dan kenapa, supaya dapat
diterima hakikat yang sebenar dan dapat dibina tujuan-tujuan hidup
yang lebih realistik dan lebih bermakna. Jika dilihat dari segi ini, tujuan
juga merupakan suatu proses yang dinamik, di dalam perjalanan hidup
di dunia ini yang penuh dengan cabaran dan ketidakpastian. Masalah
individu yang berhubung dengan kerunsingan, psikologi, peribadi dan
ketidaksejahteraan, kebanyakannya berpunca dari dalam diri individu
itu sendiri kerana tidak memahami diri dan situasi serta tidak
mempunyai jangkaan atau harapan yang realistik terhadap hidup.
Persoalan-persoalan asas seperti siapakah aku, dari manakah asalku,
apakah tujuan hidupku, siapakah yang menjadikan aku, untuk apakah
aku dihidupkan dan seumpamanya sepatutnya diberi perhatian yang
wajar.
Diharapkan klien dapat belajar mengendalikan hidupnya sendiri
daripada pengalaman dalam proses dan perhubungan kaunseling.
Dalam proses kaunseling, klien belajar tetapi kaunselor tidak mengajar.
Fungsi kaunselor adalah sebagai pemandu yang pada mulanya
diperlukan untuk menunjuk jalan dan menemani klien dalam
perjalanannya, memahami diri dan situasinya serta mengenal pasti
keperluannya. Setelah tujuan ini tercapai, barulah fungsi dan peranan
kaunselor tercapai dengan sempurnanya. Semakin berkurangan
sehingga sampai klien tidak lagi memerlukannya kerana dia sudah
dapat meneruskan perjalanannya sendiri tanpa bantuan daripada
kaunselor lagi.

2.7.3 Prinsip Kaunseling


Dalam bidang kaunseling, prinsip-prinsip harus diamalkan untuk
mencapai tujuan kaunseling. Prinsip dan ciri kaunseling adalah seperti
berikut:
172
1. Kaunseling berkaitan dengan mempengaruhi perubahan tingkah
laku secara sukarela dengan kehendak hati klien sendiri. Klien ingin
mengubah dan berusaha mendapatkan pertolongan kaunselor
untuk mengubah tingkah lakunya.

2. Kaunselor menyediakan keadaan yang memudahkan


perubahan klien. Ini termasuklah hak individu membuat pilihan,
menjadi bebas dan berautonomi.

3. Seperti dalam semua perhubungan, terdapat batasan pada klien


dalam kaunseling. Batasan ini ditetapkan oleh tujuan kaunseling
yang dipengaruhi oleh nilai dan falsafah kaunselor.

4. Keadaan yang memudahkan perubahan tingkah laku akan


disediakan melalui temu bual. Bukan semua jenis temu bual
merupakan kaunseling, tetapi kaunseling selalunya melibatkan
temu bual.

5. Aktiviti mendengar berlaku di dalam kaunseling, tetapi bukan


semua aktiviti mendengar merupakan kaunseling.

6. Kaunselor memahami kliennya.

7. Kaunseling dijalankan dalam keadaan yang sulit dan


bersendirian di antara kaunselor dan klien. Apa yang dibincangkan
di antara kaunselor dan klien mesti dirahsiakan.

8. Klien mempunyai masalah psikologi dan kaunselor mahir


bekerja dengan klien yang mempunyai masalah psikologi.

173
Kaunseling harus berasaskan prinsip-prinsip berikut:

1. Pada asasnya, manusia membuat penentuan kendiri.

2. Klien harus maju ke tahap penerimaan kendiri dan pemahaman


kendiri yang lebih tinggi.

3. Klien harus mengembangkan tahap kebenaran yang lebih tinggi


lagi, khasnya kebenaran tentang dirinya sendiri.

4. Objektif-objektif kaunseling harus berdasarkan keperluan klien


dan bukan keperluan kaunselor.

Secara amnya, prinsip-prinsip kaunseling dapat diuruskan seperti


berikut:

1. Kaunseling diberi kepada individu-individu normal yang sedang


menghadapi masalah atau kerunsingan.

2. Kaunseling merupakan interaksi dan perhubungan di antara


kaunselor dan klien berdasarkan kemesraan dan kepercayaan.
Kepercayaan adalah faktor penting kerahsiaan dalam kaunseling.

3. Dalam sesi kaunseling, kaunselor menolong klien membuat


keputusan dengan mempercepatkan proses membuat keputusan
itu. Kaunselor tidak membuat pilihan atau keputusan untuk klien.
Hal ini akan menimbulkan perkembangan kebolehan klien untuk
membuat pilihan atau keputusan tanpa bergantung pada kaunselor.
Kaunselor menolong klien supaya klien dapat melihat segala faktor
dalam sesuatu situasi, mengetahui kekuatan dan kelemahan
sendiri, serta menjelaskan fikiran yang kabur dan tidak rasional.

174
4. Orientasi kaunseling haruslah ke arah bekerjasama dan
bukannya paksaan. Kaunseling dilakukan dengan cara persetujuan
bersama di antara individu yang terlibat. Orang yang dipaksa untuk
menerima khidmat kaunseling akan memberontak dan kurang
percaya pada orang lain.

5. Kaunselor haruslah sentiasa percaya bahawa setiap individu


mempunyai kemampuan bagi kesejahteraan diri sendiri.

6. Kaunseling hendaklah berdasarkan perlakuan, menyedari


kehormatan dan harga diri seseorang.

7. Kaunselor percaya bahawa seseorang individu itu haruslah


mempunyai peluang yang maksimum untuk memilih matlamat
hidupnya masing-masing dan cara untuk mencapai matlamat itu.

8. Kaunseling mestilah berdasarkan etika kaunseling yang baik.

2.7.4 Ketrampilan Pemimpin Berwibawa


Membentuk Kejayaan Diri
Menganalisa mengenali diri sendiri
Menyediakan matlamat hidup
Mempunyai wawasan sendiri
Mengenalpasti nilai dan prinsip dalam hidup
Sasaran Perancangan dan matlamat untuk menjayakan
sasaran bagi membolehkan berjaya dalam kerjaya

Mengenal diri sendiri


Anggapan kita mengenal diri sendiri
Diri kita dari kaca mata orang lain

175
Diri kita sebenar Tiga jenis manusia
Mereka yang menjadikan sesuatu berlaku
Mereka yang melihat sahaja apa yang berlaku
Mereka yang bertanya apa yang berlaku

Penilaian diri
Memahami diri sendiri kekuatan/kelemahan
Motivasi kemahuan, semangat membara, keyakinan
Disiplin diri menggunakan kekuatan diri dalam
mengawal diri
Keimanan Pedoman dan Pegangan hidup
Keyakinan mempercayai kebolehan sendiri
Daya tarikan personaliti dan imej diri
Perasaan kebolehan mengawal perasaan
Sikap Positif atau Negatif
Tenaga- tenaga yang berterusan
Semangat, kecergasan, kesungguhan
Berfikir kreatif idea/strategi baru
Sasaran sasaran dan standart diri sendiri
Matlamat Matlamat dan perancangan sebagai kompas
ke arah kejayaan
Pengurusan masa Keupayaan membezakan antara
keutamaan , segera, kepentingan, tidak penting segera.

Jenis-jenis matlamat
Matlamat jangka panjang
Matlamat yang memerlukan beberapa bulan atau tahun untuk
dicapai
Matlamat jangka pendek
Matlamat jangka pendek yang membawa kepada implementasi
matlamat jangka panjang

176
Matlamat : Pendekatan "Smarter"

S - Specific Spesifik
M - Measuarable Boleh diukur
A - Attainable Boleh dicapai
R - Reasonable Berpatutan
T - Time bound Jangkamasa
E - Exciting Seronok /
R - Rewarding mengembirakan
Ganjaran

Prinsip pembentukan matlamat


Matlamat mestilah matlamat anda sendiri
Matlamat mestilah positif
Matlamat mestilah boleh di capai dan nyata
Matlamat mestilah ditulis
Matlamat mestilah specifik

Mengapa tidak mempunyai matlamat


Boleh dijangkakan
Telah ditetapkan
Takut kehilangan / kekalahan
Takut kemenangan
Pengharapan yang terlalu tinggi

Fakta penting dalam mencapai matlamat anda


1. Kuasai masa anda
"Kegagalan merancang adalah Perancangan untuk gagal"

2. Keputusan di tangan anda..Jangan biarkan orang lain


menghalang anda.

177
"Orang lain boleh menghalang anda buat sementara TAPI hanya
ada seorang sahaja yang boleh melakukannya untuk selama-
lamanya".

3. Hapuskan ketakutan.
"Jika anda takut mencuba, anda tidak akan pernah gagal. Tetapi
takut untuk mencuba membuat anda tidak akan berjaya".

4. Praktikan sikap positif

5. Gambaran minda
"Kejayaan bukan destinasi, ianya adalah perjalanan, anda perlu
gambarkan arah kemana tujuan perjalanan tersebut".

6. Bina imej diri positif

7. Capai sebarang peluang yang mendatang


"Peluang hanya datang sekali"

8. Tuliskan matlamat anda dan semaklah ia selalu

9. Ambil tindakan sekarang Jangan cakap-cakap kosong sahaja.


"Action speak louder than words"
"1 % dari kejayaan adalah kerana bernasib baik. 99% lain adalah
hasil usaha"

2.8 KEMAHIRAN KOMUNIKASI

Manusia telah mula berkomunikasi sejak dilahirkan lagi apabila


mereka menangis sewaktu dilahirkan. Tangisan ini dilaungkan sebagai
memberitahu orang lain tentang wujudnya dirinya di bumi ini. Dengan itu
mustahil jika ada diantara individu yang tidak berkomunikasi walaupun
mereka cacat. Perkataan komunikasi berasal daripada perkataan yunani
178
iaitu communicare yang dapat diterjemahkan sebagai perhubungan.
Komunikasi melibatkan deria manusia iaitu mata,mulut,telinga,sentuhan
dan hati. Terdapat pelbagai istilah komunikasi yang telah ditakrifkan oleh
pelbagai ihak antaranya:

Byner(1975)-beliau menganggap komunikasi sebagai proses


Interaksi antara manusia di mana orang ramai bertutur dan
bertukar-tukar pendapat,gerak isyarat atau symbol dengan
tujuan untuk memberi dan bertukar-tukar maklumat,
mempengaruhi tinbgkah laku,memujuk ataupun mengubah
keadaan fizikal atau mental mereka.
Abrams(1986)-komunikasi merupakan satu proses yang
berterusan melibatkan permindahan maklumat daripada sumber
kepada penerima dan adanya maklumbalas di anatara kedua-
duanya.
Hybels dan Weavers(1992)-beliau melihat bahawa komunikasi
sebagai apa sahaja proses di mana seseorang berkomunikasi
maklumat,ideal dan perasaan.

Terdapat banyak definisi komunikasi yang dicipta olah para sarjana


dan penkaji. Pada tahun 1970, seorang sarjana komunilkasi Fran E.X
Dance, dalam tulusannya The Concept of Communication, mendapati
bahawa dalam penulisan ilmiah bidang komunikasi, terdapat lebih
daripada 95 takrifan komunikasi yang berbeza. Dapat disimpulkan
bahawa komunikasi merupakan satu proses interaksi menyampaikan
maklumat dan mememerlukan maklumbalas daripada penerima.

2.8.1 Komunikasi Interpersonal


Terdapat beberapa tahap atau peringkat didalam komunikasi
iaitu komunikasi intrapersonal, komunikasi interpersonal, komunikasi
kumpulan kecil, komunikasi public, dan komunikasi massa. Apa yang
dibincangkan disini hanayalah komunikasi interpersonal. Komunikasi
interpersonal juga dikenali sebagai komunikasi antara perseorangan di

179
mana ia turut merupakan komunikasi bersemuka yang melibatkan dua
atau tiga individu secara langsung, sama ada secara lisan atau bukan
lisan, formal atau tidak formal bagi menyampaikan dan memindahkan
sesuatu idea,pemikiran,nilai,sikap dan sebagainya untuk dikongsi
bersama. Antaranya difinisi lain ialah:-

Beebe,Beebe&Redmond(1999)-komunikasi interpersonal ialah


komunikasi yang berlaku apabila seseorang berinteraksi secara
serentak dengan orang lain dan saling mempengaruhi di antara satu
sama lain dengan tujuan untuk mengendalikan hubungan. Dapat
dijelaskan bahawa, interaksi secara serentak bermaksud kedua-dua
orang komunikator bertindak ke atas maklumat yang sama pada masa
yang asama. Kedua-dua menyampai dan menerima mesej pada masa
yang sama, saling mempengaruhi bermaksud kedua-dua komunikator
memberi kesan kepada interaksi itu.

Adler, Rosenfeld dan Towne (1999)-mendifisikan komunikasi


interpersonal ini sebagai satu proses transaksi yang berterusan,
melibatkan komunikator-komunator daripada persekitaran yang sama
ataupun berbeza dan mewujud hubungan melalui pertukaran mesej.

2.8.2 Kemahiran Komunikasin Bukan Lisan

Kebolehan menggunakan kemahiran bukan lisan (penampilan


fizikal, gerak tubuh dan hubungan mata) yang sangat berkesan
secara konsisten.

Kebolehan mengamalkan kemahiran mendegar dan memberi


maklum balas yang releven dengan cepat secara konsisten.

Kebolehan menyampaikan idea secara lisan dengan sebutan


jelas, tersusun, lancer dan nada bersesuaian secara konsisten.

180
Kebolehan menyampaikan idea secara bertulis dengan jelas,
tersusun, lancer dan nada bersesuaian secara konsisten.

Kebolehan membuat pembentangan dengan yakin dan


berkesan menggunakan bantuan teknologi (bahasa, symbol dan
visual) secara konsisten.

Kebolehan berunding kea rah mencapai keputusan dengan


menghormati pandangan orang lain dan merangsang
perbincangan.

Kebolehan berinteraksi dengan khalayk pelbagai budaya


menggunakan laras bahasa yang sesuai, menghormati perbezaan
budaya dan selesa berinteraksi secara konsisten.

Kebolehan membuat rumusan secara lisan dan bertulis dengan


padat, tepat dan mantap secara konsisten.

2.8.3 Halangan Komunikasi

Kesilapan yang kerap berlaku dalam komunikasi Interpersonal


ialah kegagalan untuk mendegar. Apabila seseorang tidak mendengar,
dia akan memberi respon dengan hujah-hujah yang menghalang
komunikasi. Untuk mendegar dengan baik, kita perlu memahami
keadaan orang yang sedang mengalami kesusahan itu.

2.8.4 Mendengar Secara Aktif

Seseorang berkeupayaan mendengar sambil menterjemah


maksud dan mesej yang diterima dengan menimbangkan aspek-aspek
lain seperti situasi,emosi penyampai mesej, bahasa badan dan
berkeupayaan pula memahami mesej-mesej yang tersirat,

181
Oleh itu, kita bukan hanya mendengar dn menunjukkan yang
kita sedang mendengar (bahasa badan/anggota) tetapi juga kata-kata
lisan yang mengemukakan apa yang telah kita fahami. Ini dinamakan
parafrasa.

182
2.8.5 Teknik Mendengar Secara Berkesan

Bersedia untuk mendegar


Dengar dengan penuh tumpuan
Kawal emosi dan tingkah laku ketika mendegar
Berfikiran positif terhadap maklumat yang disampaikan.
Dengar dengan mata dan hati
Menangguh penilaian
Dengar dengan sabar
Dengar dengan penuh perhatian dan kritikal.

2.8.6 Halangan-Halangan Mendengar

Ketandusan idea
Lara
Mendengar dengan minat yang khusus
Kaki bengkang
Mendengar secara cetek
Sukar berkomunikasi
Gagal banteras gangguan
Pendengar palsu
Buruk sangka/prasangka
Mendengar dengan telinga sahaja
Kaki tembak
Keinginan menilai dan menghukum

2.8.7 Kepentingan Komunikasi

Komunikasi merupakan kemahiran yang sangat mustahak


dalam kehidupan kita. Ia bukan sahaja diperlukan dalam kita menjalani
kehidupan seharian, tetapi ia juga amat penting dalam segala aktiviti
profesional dan kemasyarakatan. Komunikasi merupakan kenderaan

183
yang digunakan untuk mendapatkan ilmu, maklumat, dan idea. Dengan
komunikasi jugalah kita boleh menukar fikiran orang lain. Sekiranya
kita dapat melengkapkan diri dengan kemahiran berkomunikasi, maka
kita sebenarnya melengkapkan diri untuk menempah sebuah kejayaan.

Nilai kemahiran komunikasi sudah diiktirafkan kepentingannya


sejak 26 abad yang lampau. Pada masa itu, universiti-universiti
purbakala menekankan kepentingan kemahiran ini. Ini kerana
mahaguru-mahaguru purbakala menyedari hakikat bahawa dengan
memiliki kemahiran berkomunikasi, kejayaan dalam segala lapangan
dapat diperolehi.
Untuk membuatkan komunikasi itu kelihatan lebih mudah ianya
bukanlah sesuatu yang mudah. Untuk mendapatkannya, Kemahiran
komunikasi perlu diasah melalui pendidikan dan pengalaman. Kita
perlu rajin membaca, menulis, dan yang paling penting sekali adalah
tampil ke hadapan untuk bercakap. Ini tidak bermakna kita digalakkan
bercakap semahu-mahunya tanpa strategi yang membantu
menambahbaik kemahirannya. Kita perlu menyusun dan mengatur
ayat-ayatnya dengan sebegitu rupa agar apa yang diucapkan dapat
difahami dengan mudah dan jelas oleh pendengarnya, walau apapun
kandungan bicaranya.

Kesimpulan

Pengendali ujian perlulah menguasai kemahiran komunikasi lisan


dan bukan lisan dalam usaha menjadi seorang pengendali yang
mantap dalam usaha dalam menepati matlamat perjalanan sistem
parol di Jabatan Penjara Malaysia.

184
185
RUMUSAN

Konsep ujian psikologi merupakan antara instrumen yang dikenalpasti


telah banyak membantu pelbagai pihak dalam usaha mengenali dan
memahami kepelbagaian profil sesorang individu itu. Mengambil kata utama
psikologi itu sendiri, ianya berasal daripada dua istilah iaitu psyche yang
mengikut Aristotle merupakan intipati kehidupan, dan dalam bahasa seharian
kita adalah dikenali sebagai jiwa, manakala logos yang dirujuk sebagai ilmu
atau sains. Maka diringkaskan bahawa psikologi adalah sains dan ilmu yang
mengkaji jiwa. Namun apabila dikhususkan lagi ia didefinisikan sebagai sains
yang mengkaji tingkah laku dan proses mental individu. Tingkah laku dan
proses mental setiap individu adalah berbeza kerana sifat manusia yang unik.
Keunikan ini walaupun dalam pelbnagai bentuk samada positif atau
sebaliknya atau membantu atau membantutkan seseorang itu, ianya adalah
penting dalam usaha membangunkan seseorang insan itu.

Walaupun setiap individu telah dianugerahkan akal untuk berfikir


terutamanya memikirkan tentang perkara yang kita lakukan, namun masih
ada individu yang mengalami konflik dalam diri untuk berbuat demikian. Ini
kerana ada banyak faktor yang boleh menghalang individu itu daripada
berfikir dengan rasional tentang dirinya dan jiwanya.

Setiap manusia ada kekuatan dan kekurangan. Perkara ini adalah


terlalu subjektif jika diamati. Adalah sesuatu yang sulit kepada kita jika kita
tidak dapat mengetahui dengan jelas, apakah kelebihan dan kekurangan kita,
kerana ini boleh menyukarkan tindakan kita disebabkan kita tidak tahu apa
yang kita mampu buat dengan baik. Kadang-kadang kita khayal oleh angan-
angan kita sendiri, banyak perkara yang kita hendak buat tanpa kita sedar
tentang aras potensi kita, nilai diri kita dan sebagainya.

Tetapi tidak dapat dinafikan juga bahawa individu-individu yang tidak


mengambil ujian juga mempunyai maklumat-maklumat data diri tentang diri
mereka. Walaubagaimana pun, oleh sebab pengumpulan maklumat ini tidak
diasaskan kepada suatu kaedah yang sistematik dan standard, maka data diri

186
yang ada agak kabur dan tidak begitu jelas. Mereka ini selalu mempunyai
banyak arah atau matlamat tetapi kabur. Mereka akhirnya keliru dengan
pilihan yang ada dan kurang bermotivasi. Dalam kes yang lebih melampau
terdapat individu yang ragu-ragu dan tidak pasti tentang dirinya. Mereka ini
selalunya tiada arah dan dalam kes-kes tertentu mereka tiada matlamat
langsung. Mereka tidak bermotivasi untuk mencapai matlamat hidup dan
mereka ini selalunya bermasalah.

Oleh itu, kewujudan penilaian psikologi adalah amat dialukan dalam


kehidupan manusia. Banyak sebab telah dibangkitkan mengapa kita perlu
mengukur ciri-ciri psikologi seseorang individu itu antaranya adalah supaya
kita lebih mengenali diri kita dan meningkatkan rasa tanggungjawab untuk
menggunakan potensi yang ada sehingga tahap maksimum. Ini boleh
membantu diri individu untuk meningkatkan perkembangan diri.

Terdapat perkara yang ditekankan dalam pengukuran atribut psikologi


iaitu ciri-ciri personaliti, minat, nilai, kebolehan, pencapaian, kemahiran, sikap
dan konsep kendiri. Sifat-sifat yang diukur itu adalah komponen yang boleh
membantu perkembangan diri individu ke tahap yang maksimum.

Kegunaan Penilaian Psikologi


Modul ini secara langsung telah menggunakan segala kebaikan yang
boleh dimenafaatkan melalui penggunaan alat atau penilaian psikologi.
Menurut Brammer dan Shostrom (1982), ujian dapat membantu kaunselor
atau pakar pembantu manusia mengkaji dan mendiagnosis ciri-ciri serta
masalah masalah personaliti dengan tujuan untuk memberi klien maklumat-
maklumat penting dirinya.

Goldman (1971) telah menyatakan bahawa ujian psikologi dalam


kaunseling boleh dibahagikan kepada dua kumpulan. Kumpulan pertama
adalah menggunakan ujian untuk mendapat maklumat sebelum sesi
kaunseling dijalankan sementara ujian kedua pula adalah untuk menimbulkan
minat dan motivasi individu terhadap sesuatu bidang pekerjaan atau
akademik yang menjadi matlamat hidup mereka.
187
Berdasarkan pandangan yang telah dikemukakan oleh beberapa pakar
tadi maka dapat disimpulkan terdapat dua bahagian kepentingan penilaian
psikologikal. Pertama ialah penilaian untuk tujuan deskriptif dan penilaian
untuk membuat keputusan.

Ujian untuk tujuan deskriptif


Ujian untuk tujuan deskriptif ini adalah untuk memberi maklumat dan
deskripsi seseorang individu dengan lengkap. Ini adalah untuk mengesan,
kekuatan, kelemahan, potensi serta kencenderungan individu itu. Dengan
adanya maklumat yang lengkap maka proses penilaian itu menjadi lebih
mudah kerana maklumat itu dapat dijadikan panduan untuk menilai atribut
seseorang individu.

Ujian untuk tujuan membuat keputusan


Ujian psikologi juga boleh digunakan untuk membuat keputusan. Ini
adalah merangkumi aspek pemilihan, penempatan, penilaian, pangkatan,
serta diagnosis

Pemilihan
Untuk pemilihan biasanya ia digunakan untuk membuat pemilihan
calon pekerja yang dibuat di sektor-sektor pekerjaan atau pemilihan calon
pelajar dalam sektor pendidikan. Pemilihan ini bukanlah sesuatu yang
mudah, kerana ia adalah satu proses yang rumit dengan prosedur dan
peringkat yang banyak. Ini kerana sering kali kita dengar bahawa ia selalu
berakhir dengan kekecewaan di mana berlaku salah pilih pekerjaan atau
berlaku dalam pemilihan pekerja serta salah pilih pelajar. Ujian-ujian
psikologi yang biasa digunakan dalam bahagian pemilihan calon pekerja dan
pelajar ini adalah minat kerjaya, personaliti, nilai pekerjaan, dan kecerdasan.

Penempatan
Proses pemilihan bidang akademik pelajar amat penting dan
hendaklah bertepatan dengan minat dan kemampuan mereka. Dengan
mengetahui kemampuan, personaliti dan minat mereka, kita mampu membuat
188
keputusan yang lebih adil bagi meletakkan mereka ke dalam aliran seperti
Sains Tulen, Sains Teknikal, Sains Sosial, Perakaunan dan Pengajian Islam.
Begitu juga dengan penempatan pekerja dan penempatan semula pekerja
hendaklah bersesuaian dengan keupayaan dan minat mereka bagi
meningkatkan produktiviti sesebuah sektor. Proses menempatkan pekerja
dan pelajar ke bidang kerjaya atau bidang akademik dapat dijalankan dengan
lebih mudah dan lebih efektif dengan adanya ujian personaliti dan ujian minat
kerjaya khususnya.

Penilaian
Alat psikologi ini juga boleh digunakan untuk menilai kesan sesuatu
program, modul, rawatan atau prosedur. Bagi penilaian ini, satu kajian
eksperimental hendaklah dijalankan. Penilaian perlu dibuat berdasarka
perbandingan antara skor ujian pra dan skor ujian pasca yang diperoleh
kumpulan eksperimen dan kumpulan kawalan setelah program atau modul
rawatan atau prosedur diselesaikan.

Pangkatan atau Penggreddan


Pangkatan ini biasanya digunakan untuk tujuan seperti hari penyampaian sijil
dan hadiah, pemilihan individu untuk kenaikan pangkat, gaji melintang,
menegak dan mendata. Bagi pangkatan ini, biasanya skor akan dijumlahkan
untuk pelbagai ujian dan tugasan atau borang-borang tertentu. Biasanya
jumlah yang adalah berdasarkan skor yang tertinggi.

Jenis-Jenis Tujuan Ujian


Fungsi setiap ujian adalah boleh dilihat dari pelbagai sudut. Terdapat
tiga cara bagaimana menjeniskan tujuan ujian yang member implikasi penting
kepada proses pembentukan ujian, penilaian dan pentafsiran ujian.

Ujian Pencapaian Maksimum dan Ujian Pencapaian Tipikal


Ujian pencapaian maksimum adalah, apabila individu mengambil ujian
ini maka individu itu perlu berusaha sedaya upaya untuk memperoleh skor
yang tertinggi. Ujian ini adalah bermatlamat untuk mengukur had tertinggi
kebolehan seseorang. Ujian maksimum adalah seperti ujian pencapaian
189
sama ada bilik darjah mahupun piawai. Selain ujian pencapaian,
kecenderungan dan kebolehan adalah contoh lain bagi ujian pencapaian
maksimum.

Manakala ujian pencapaian tipikal adalah ujian yang digunakan untuk


mengukur reaksi tabiat dan tingkah laku individu. Di sini bukan sahaja
individu akan cuba untuk memperoleh skor tertinggi akan tetapi bersikap
reaksi tipikal atau tingkah laku. Ujian pencapaian tipikal adalah seperti ujian
personaliti, nilai dan sikap, yang mana ujian-ujian mengandungi item-item
yang memerlukan calon ujian memberi reaksi biasa.

Ujian yang Mewakili dan Ujian yang Menjangka


Ujian yang mewakili dan ujian yang menjangka adalah dibezakan oleh
skema klasifikasi yang lain. Perbezaan ini merujuk kepada sama ada item-
item ujian dan tingkah laku bukan ujian yang relevan adalah sama atau
berbeza. Jika ujian dan tingkah laku bukan ujian adalah sama, ujian
berkenaan dipanggil ujian yang mewakili. Sebaliknya pula, jika ujian dan
tingkah laku tidak sama, ujian berkenaan adalah ujian yang menjangka. Ujian
pencapaian bilik darjah adalah contoh terbaik untuk ujian yang mewakili,
sementara ujian kemasukan ke universiti adalah contoh ujian yang
menjangka.

Bagi penerangan yang lebih lanjut, kaedah lain yang boleh digunakan
untuk menerangkan ujian yang mewakili dan ujian yang menjangka ialah ujian
sebagai sampel atau tanda. Sekiranya item-item ujian diperolehi daripada
kumpulan atau bidang yang boleh didefinisi dengan jelas maka ujian tersebut
dipanggil sebagai sampel. Manakala jika item-item yang diperolehi daripada
kumpulan atau bidang yang tidak boleh didefinisikan dengan jelas maka ia
dipanggil sebagai tanda.

Oleh itu, konsep sampel adalah sesuai dengan ujian pencapaian


kerana kandungan dan kemahiran yang ingin diukur adalah boleh
didefinisikan secara jelas. Apabila kita mengukur gagasan-gagasan yang
digunakan dalam teori psikologi seperti kecerdasan, kreativiti, minat,

190
personaliti, nilai atau konsep kendiri, domain ini tidak dapat didefinisikan
secara jelas, maka konsep ujian sebagai tanda adalah tepat.

Ujian Rujukan Norma dan Ujian Rujukan Kandungan


Ujian rujukan norma dan ujian rujukan kandungan dibezakan dengan
bagaimana sesuatu skor itu diinterpretasi. Dalam ujian rujukan norma, skor
individu adalah dibandingkan dengan skor yang diperoleh individu yang lain,
yang merupakan perbandingan khusus. Contohnya adalah dalam ujian
konsep kendiri The Tennessee Self-Concept Scale (TSCS), skor individu
adalah melebihi 348 untuk jumlah skor bermaksud konsep kendiri individu
secara keseluruhan adalah tinggi berbanding kumpulan rujukan atau
perbandingan.

Untuk ujian rujukan kandungan, ia adalah mentafsi pencapaian individu


berasaskan perbandingan kandungan penguasaan piawai. Berasaskan
pendekatan ini, jika individu memperoleh skor 70% ujian matematik maka
individu tersebut adalah menguasai 70% kandungan tersebut dan oleh sebab
itu ia dipanggil ujian rujukan kandungan.

PENUTUP
Dewasa ini sudah terdapat banyak alat ukuran psikologi yang
membolehkan kita membuat penilaian psikologi kepada setiap individu.
Setiap individu amat memerlukan penilaian psikologi bagi mengetahui dengan
lebih mendalam mengenai dirinya sama ada dari segi personaliti, minatnya
dan nilainya.

Alat-alat ujian yang terdapat dalam penulisan ini adalah alat ukuran
psikologi yang telah diiktiraf sama ada di dalam Malaysia atau di luar negara.
Ini kerana alat-alat ini mempunyai kesahan dan kebolehpercayaan yang
tinggi.

Alat-alat ukuran yang telah dibincangkan mempunyai fungsi masing-


masing dan berinteraksi antara satu sama lain. Di mana setiap ujian akan
yang telah diambil oleh calon akan memberikan hasil yang mempunyai
191
kolerasi tinggi antara satu sama lain. Ini adalah boleh memudahkan
keputusan dibuat dan pemilihan tindakan dengan cepat dan pantas tanpa ada
keraguan dan rasa tidak yakin. Ini kerana kita sudah dapat mengetahui apa
yang kita kehendaki dan matlamat yang kita hendak capai.

Alat ukuran hendaklah dipilih untuk mengikut kesesuaian. Pentadbir


ujian hendaklah menimbang secara berhati-hati kesahan, kebolehpercayaan,
limitasi psikometrik, dan kesesuaian alat ukuran apabila memilih ujian untuk
digunakan dalam sesuatu keadaan atau dengan calon tertentu.

Individu yang layak membuat penilaian psikologi adalah individu yang


telah menjalani latihan dan memperolehi kemahiran daripada individu yang
berpengetahuan dan berpengalaman. Ahli-ahli psikologi tidak digalakkan
atau mempromosikan teknik penilaian psikologi ini khususnya kepada mereka
yang tidak terlatih atau tidak mempunyai kelayakan melalui pengajaran,
tajaan dan penyeliaan. (American Psychological Association dalam Corey,
Corey & Callahan 1984)

Namun di Malaysia masih kekurangan alat ukuran yang mempunyai


kebolehpercayaan dan kesahan yang tinggi. Kebanyakan alat ukuran yang
ada sekarang adalah berasal dari barat. Oleh kerana budaya barat dan
Malaysia adalah berbeza, jadi terdapat banyak kekangan dalam
menggunakan alat ukuran daripada barat.

192
LAMPIRAN 3

PERINTAH TETAP

KOMISIONER JENERAL

BIL: P 004/2008

KOD ETIKA PERKHIDMATAN PAROL

193
Pada menjalankan kuasa yang diberi di bawah seksyen 12 Akta Penjara (Pindaan)
2007 dengan ini di keluarkan Perintah Tetap Komisioner Jeneral seperti berikut :-

PERINTAH TETAP KOMISIONER JENERAL BIL : P OO4/2008

KOD ETIKA PERKHIDMATAN PAROL

1. TUJUAN

Perintah Tetap ini dikeluarkan adalah bertujuan untuk memberikan


garispanduan kepada pegawai perkhidmatan parol dalam melaksanakan
tugasnya supaya perkhidmatan yang diberikan lebih telus dan berkesan.
Adalah diharapkan, dengan adanya Kod Etika Kakitangan Perkhidmatan
Parol akan meningkatkan lagi kewibawaan kakitangannya dalam
melaksanakan tugas yang diamanahkan. Secara langsung, ia dapat
meningkatkan kebolehpercayaan orang awam terhadap sistem pelaksanaan
perkhidmatan parol.

2. LATAR BELAKANG

Kakitangan Perkhidmatan Parol merupakan pegawai penjara yang tertakluk


kepada undang-undang dan peraturan. Disiplin merupakan teras utama
dalam menjalankan tugas harian. Etika adalah asas utama dalam
pembentukan disiplin kerana ia mempengaruhi pembentukan keperibadian
seseorang individu yang mempunyai kaitan rapat dengan organisasinya.

3. PERATURAN

Pegawai-pegawai perkhidmatan parol hendaklah mematuhi Kod Etika yang


tertakluk didalam perkara-perkara berikut :

194
3.1 Perundangan dan Peraturan :

3.1.1 Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakukan dan Tatatertib)


1993 P.U.(A) 395.

3.1.2 Perintah-Perintah Am.

3.1.3 Akta Penjara 1995

3.1.4 Peraturan-Peraturan Penjara 2000

3.1.5 Akta Rahsia Rasmi 1972

3.1.6 Kanun Acara Jenayah

3.1.7 Akta Pencegahan Rasuah 1997.

3.1.8 Kod Etika Pegawai Penjara

3.2 Prinsip-Prinsip Am bagi Kakitangan Perkhidmatan Parol.

3.2.1 Bertanggungjawab Terhadap Kerajaan.

3.2.1.1. Kakitangan perlu melaksanakan polisi dan keputusan


kerajaan tanpa berbelah bagi, termasuk sebarang
perundangan dan dasar-dasar kerajaan.

3.2.1.2. Kakitangan perlu memberi layanan yang adil dan


konsisten kepada orang awam tanpa sebarang
diskriminasi berdasarkan hak dan obligasi. Perlu
melaksanakan tugas secara professional dan
bertanggungjawab.

3.2.1.3. Kakitangan harus memastikan bahawa keputusan dan


tindakan adalah wajar, adil dan bersesuaian dengan
keadaan, berlandaskan fakta dan disokong oleh
dokumentasi yang lengkap.

195
3.2.2 Integriti Dan Kepentingan Awam.
3.2.2.1 Kakitangan harus menggalakkan amalan
integriti dalam perkhidmatan awam dan sentiasa
mementingkan kepentingan awam melebihi
kepentingan peribadi.

3.2.2.2 Kakitangan tidak boleh terlibat dalam aktiviti


yang boleh menjejaskan reputasi perkhidmatan
awam.

3.2.2.3 Kakitangan perlu menyediakan


perkhidmatan yang relevan dan bertanggungjawab
terhadap pelanggan dengan menyediakan segala
bantuan yang bersesuaian dan memenuhi piawaian
yang ditetapkan.

3.2.2.4 Maklumat perlu disediakan dengan segera


dalam format yang bersesuaian dan mudah difahami
oleh penerima dan memastikan maklumat itu
jelas,tepat dan lengkap.

3.2.3. Penggunaan Sumber.


Kakitangan dikehendaki menggunakan sumber-sumber dan
maklumat hanya untuk tugas yang berkaitan.

3.2.4 Meningkatkan Prestasi.


Kakitangan sentiasa berusaha untuk meningkatkan prestasi
kerja dan sentiasa mencapai piawaian yang lebih tinggi dalam
perkhidmatan awam.

3.2.5 Panduan Membuat Keputusan Beretika.


Dalam membuat keputusan secara beretika, perkara-perkara
berikut perlu diambilkira:-
196
3.2.5.1. Sama ada keputusan atau tatakelakuan berlandaskan
tingkahlaku.

3.2.5.2. Sama ada keputusan atau tatakelakuan konsisten


dengan polisi kerajaan dan bersesuaian dengan objektif
dan kod etika Jabatan.

3.2.5.3. Kesan / impak keputusan tersebut terhadap kakitangan,


jabatan dan pihak-pihak lain.

3.2.5.4. Sama ada keputusan ini bercanggah dengan


kepentingan awam.

3.2.5.5. Sama ada keputusan yang dibuat boleh dijustifikasi


demi kepentingan awam.

3.2.6 Konflik Kepentingan.


Seseorang kakitangan perkhidmatan parol tidak boleh
membelakangkan tugas awamnya demi kepentingan
peribadinya. Kakitangan juga tidak boleh berkelakuan dengan
sedemikian cara yang mungkin menyebabkan kepentingan
peribadinya bercanggah dengan tugas awamnya sehingga
menyebabkan konflik kepentingan.

Konflik kepentingan wujud apabila dipengaruhi oleh


kepentingan-kepentingan peribadi dalam menjalankan tugas
awam. Konflik ini boleh mewujudkan penyelewengan dan boleh
menjejaskan reputasi jika tidak dikendalikan dengan
sewajarnya.

Antaranya:-
3.2.6.1. Kepentingan kewangan
3.2.6.2. Sikap dan kepercayaan individu
3.2.6.3. Hubungan peribadi
3.2.6.4. Kepercayaan politik yang bercanggahan dengan
kepentingan kerajaan.

197
3.2.7 Penerimaan Hadiah atau Ganjaran.
Kakitangan tidak boleh menerima sebarang hadiah atau
ganjaran yang boleh menjejas dan mempengaruhi tugas yang
dilakukan. Sekiranya timbul keadaan sedemikian, adalah
dikehendaki merujuk kepada pegawai atasan.

3.2.8. Diskriminasi dan Gangguan.


Kakitangan dilarang mendiskriminasi atau membuat gangguan
terhadap rakan sejawat, penghuni atau orang awam
berdasarkan jantina, taraf perkahwinan, bangsa,
kewarganegaraan, kepercayaan agama, budaya dan fahaman
politik. Penyelia mestilah memastikan bahawa tempat kerja
adalah bebas daripada segala bentuk diskriminasi dan
gangguan.

3.2.9. Adil dan Saksama.


Kakitangan harus mengendalikan isu atau kes dengan segera,
secara konsisten dan adil. Ini termasuklah perkara-perkara
berkaitan dengan prosedur-prosedur yang diluluskan tanpa
diskriminasi dan berdasarkan prinsip Natural Justice.

3.2.10. Penyataan Awam.


Kakitangan Perkhidmatan Parol juga tertakluk kepada Peraturan
19, PeraturanPeraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan
Tatatertib) 1993 P.U. (A) 395 yang melarang mana-mana
pegawai awam daripada membuat apa-apa pernyataan awam,
ulasan, memberi apa-apa maklumat, penjelasan mengenai
dasar, rancangan atau keputusan kerajaan.

198
3.2.11. Perlindungan Kerahsiaan Maklumat.
3.2.11.1. Penguatkuasaan sistem parol mengandungi
perkara-perkara sensitif yang berbentuk peribadi
berhubung dengan pesalah, mangsa, ahli keluarga
dan masyarakat.

3.2.11.2. Pihak berkuasa parol dan kakitangan adalah


dikehendaki mematuhi dan memenuhi keperluan-
keperluan prinsip perlindungan maklumat;
sepertimana yang terkandung di dalam Akta Rahsia
Rasmi 1972 yang sedang berkuatkuasa. Pihak
Berkuasa Parol dan Jabatan hendaklah menyediakan
tempat yang selamat dan mematuhi semua
prosedur penyimpanan dan penyebaran maklumat
rahsia yang sensitif. Kakitangan yang
mengendalikan maklumat-maklumat tersebut perlu
mematuhi prosedur yang telah ditetapkan dan mesti
mengambil langkah-langkah secara berhati-hati bagi
memastikan ianya tidak disebarkan tanpa mendapat
kebenaran yang sah. Maklumatmaklumat rasmi
hanya boleh digunakan bagi tujuan-tujuan yang
berkaitan dengan tugas dan bukan bagi tujuan faedah
peribadi.

3.2.11.3. Melainkan dibenarkan oleh pihak berkuasa


undang-undang, kakitangan mesti memastikan
mereka tidak menyebarkan atau menggunakan
maklumat rahsia tanpa kebenaran rasmi.
Pendedahan tanpa kebenaran akan menimbulkan
masalah kepada individu dan Jabatan. Integritri dan
kredibiliti Jabatan akan terjejas sekiranya tidak dapat
menyimpan maklumat pada tahap keselamatan yang
maksimum.

199
3.2.11.4. Semua kakitangan hendaklah memastikan maklumat
yang dikategorikan sebagai rahsia, dalam apa
bentuk sekali pun (sama ada soft copy atau hard
copy) tidak boleh diakses oleh mana-mana pihak
secara tidak sah dan maklumat-maklumat tersebut
hanya dibincang antara individu-individu, sama ada
dalam atau luar jabatan oleh mereka yang
mempunyai kuasa akses kepada maklumat
tersebut.

3.2.12. Pekerjaan Luar.


Kakitangan Perkhidmatan Parol adalah juga tertakluk kepada
Peraturan 5, Peraturanperaturan Pegawai Awam
(Kelakuan dan Tatatertib) 1993P.U.(A) 395 yang tidak
membenarkan kakitangannya menjalankan pekerjaan luar
tanpa kebenaran daripada Ketua Jabatannya.

3.2.13. Penglibatan dalam Politik.


Kakitangan Perkhidmatan Parol adalah juga tertakluk kepada
Peraturan 21, Peraturanperaturan Pegawai Awam
(Kelakuan dan Tatatertib) 1993P.U.(A) 395 yang melarang
pegawai awam daripada mengambil bahagian dalam sebarang
aktiviti politik.

3.2.14. Melapor Perlakuan Rasuah, Penyalahgunaan Kuasa dan


Pembaziran.
3.2.14.1. Kakitangan perlu membuat laporan ke atas
sebarang perlakuan rasuah yang disyaki. Begitu
juga dengan penyalahgunaan kuasa pentadbiran
dan pembaziran yang serius terhadap harta benda
kerajaan.

200
3.2.14.2. Pendedahan mengenai penyelewengan boleh dibuat
kepada mana-mana pegawai awam yang
mempunyai kuasa melalui prosedur pelaporan
dalaman. Sekiranya pendedahan perlu dibuat
kepada badan penyiasat luaran, pendedahan perlu
dibuat kepada Badan Pencegah Rasuah.

3.2.14.3. Pegawai penyelia hendaklah memastikan


kakitangan bawahan memahami tatacara membuat
laporan jika berlaku sebarang kegiatan rasuah.

3.2.15. Penggunaan Maklumat.


3.2.15.1. Bekas kakitangan perkhidmatan parol tidak boleh
menggunakan, atau mengambil peluang maklumat
rahsia yang boleh menyebabkan ia memperolehi
atau mendapat keuntungan hasil daripada tugas
rasmi sehingga boleh menyebabkan ianya diperolehi
oleh masyarakat umum.

3.2.15.2. Semua kakitangan mesti berhatihati dalam urusan


dengan mana-mana bekas kakitangan jabatan dan
memastikan mereka tidak diberi, atau dilihat
memberi layanan yang memihak atau mendapat
akses kepada maklumat istimewa (privileged
information)

4. TARIKH BERKUATKUASA

Tarikh berkuatkuasa arahan ini adalah mulai daripada tarikh ianya


dikeluarkan.

201
5. AM

Sekiranya terdapat sebarang keraguan terhadap Perintah Tetap Komisioner


Jeneral ini, penjelasan lanjut bolehlah dirujuk kepada Bahagian Parol
Jabatan Penjara Malaysia , Ibu Pejabat Penjara Malaysia, Bukit Wira,
Kajang.

(DATUK MUSTAFA BIN OSMAN)


Komisioner Jeneral
Jabatan Penjara Malaysia

Tarikh : ........ 2008

PTKJP004/2008

202
LAMPIRAN 4

Kod
Etika Kaunselor

Disediakan oleh;

Jawatankuasa Pemurnian Kod Etika


Kaunselor Malaysia

2006

203
KOD ETIKA KAUNSELOR MALAYSIA, LEMBAGA KAUNSELOR

TUJUAN:

5 tujuan Kod Etika Kaunselor Malaysia (KEKM) ialah untuk:

1. membolehkan LKM menjelaskan tanggungjawab etika para kaunselor


yang berdaftar dengan LKM;
2. memberi sokongan kepada misi LKM;
3. mewujudkan prinsip-prinsip yang menentukan tatalaku beretika serta
amalan-amalan yang terbaik;
4. menyediakan garispanduan untuk membantu kaunselor untuk
bertindak secara profesional yang dapat memberikan perkhidmatan
kaunseling yang terbaik serta memupuk nilai-nilai profesion kaunseling
dengan cara terbaik; dan
5. menjadi asas bagi memproses aduan dan pertanyaan mengenai etika
yang ditujukan kepada kaunselor.

KEKM mempunyai lapan bahagian utama yang menyentuh perkara-perkara


berikut:

Bahagian A: Perhubungan Menolong


Bahagian B: Kerahsiaan, Komunikasi Privilej, dan Privasi
Bahagian C: Tanggungjawab Profesional
Bahagian D: Hubungan dengan Profesional-Profesional Lain
Bahagian E: Penilaian, Penaksiran, dan Pentafsiran
Bahagian F: Penyeliaan, Latihan, dan Pengajaran
Bahagian G: Penyelidikan dan Penerbitan
Bahagian H: Penyelesaian Isu-Isu Etika

Setiap bahagian KEKM dimulakan dengan suatu Pengenalan. Pengenalan


bagi setiap bahagian membincangkan apa yang boleh diharapkan berhubung
dengan tingkahlaku dan tanggungjawab etika. Pengenalan menyediakan tone

204
bagi bahagian berkaitan dan menjadi titik permulaan untuk direnungi
mengenai huraian etika yang terkandung di dalam setiap bahagian KEKM ini.

Apabila kaunselor berdepan dengan dilema-dilema etika yang sukar


diselesaikan, mereka diharap melibatkan diri di dalam suatu proses membuat
keputusan yang beretika setelah diberi pertimbangan yang sedalam-
dalamnya. Sedikit sebanyak perbezaan pandangan di kalangan kaunselor
boleh dan memang wujud berhubung dengan cara-cara bagaimana nilai,
prinsip-prinsip etika dan piawaian-piawaian etika boleh diterapkan apabila
wujud konflik. Sementara tidak terdapat suatu model membuat keputusan
yang khusus berkaitan etika yang paling berkesan, kaunselor dikehendaki
mengenali sesuatu model membuat keputusan yang boleh diyakini (credible)
yang boleh diteliti oleh awam serta boleh dilihat penggunaannya. Melalui satu
proses membuat keputusan berkaitan etika serta penilaian konteks sesuatu
situasi, kaunselor diberi kuasa untuk membuat keputusan yang membantu
mengembangkan keupayaan manusia untuk berkembang dan maju. Suatu
glosari yang ringkas diberikan supaya pembaca mendapat huraian yang
padat mengenai sesetengah istilah yang digunakan di dalam KEKM.

Bahagian A : Perhubungan menolong

Pengenalan
Kaunselor menggalakkan pertumbuhan dan perkembangan klien mengikut
cara-cara yang memupuk minat dan kebajikan klien serta memupuk jalinan
hubungan yang sihat. Kaunselor secara aktif cuba memahami latar belakang
budaya yang berbeza di kalangan klien-klien yang mereka kendalikan.
Kaunselor juga meneroka identiti-identiti mereka sendiri dan bagaimana
identiti-identiti ini mempengaruhi nilai dan kepercayaan mengenai proses
kaunseling. Kaunselor digalakkan untuk memberi sumbangan kepada
masyarakat dengan mengagihkan sebahagian daripada aktiviti profesional
mereka kepada perkhidmatan-perkhidmatan yang membawa sedikit atau
tiada pulangan kewangan (pro bono publico).

205
A.1. Kebajikan mereka yang dikendalikan oleh kaunselor

A.1. a. Tanggungjawab utama


Tanggungjawab utama kaunselor ialah menghormati maruah dan memupuk
kebajikan klien.

A.1.b. Rekod
Kaunselor menyimpan rekod-rekod yang penting bagi mengendalikan
perkhimatan profesional kepada klien-klien mereka dan juga seperti yang
diperlukan oleh undang-undang, peraturan-peraturan, atau oleh tatacara-
tatacara agensi atau institusi. Kaunselor memasukkan dokumentasi yang
cukup dan pada ketika-ketika tertentu, di dalam rekod-rekod klien mereka
bagi memudahkan penyampaian dan kesinambungan perkhidmatan-
perkhidmatan yang diperlukan. Kaunselor mengambil langkah-langkah yang
bersesuaian bagi menjamin yang dokumentasi di dalam rekod-rekod ini
mencerminkan secara tepat kemajuan klien serta perkhidmatan-perkhidmatan
yang telah diberikan. Jika berlaku kesilapan di dalam rekod-rekod klien,
kaunselor akan mengambil langkah-langkah untuk mencatitkan pembetulan
kesilapan-kesilapan tersebut dengan teratur mengikut dasar-dasar agensi
atau institusi (Rujuk A.12.g.7., B.6.,B.6.g., G.2.g.)

A.1.c. Pelan-pelan kaunseling


Kaunselor dan klien-klien mereka secara bersama berusaha untuk
membentuk pelan-pelan kaunseling bersepadu yang memberi jaminan
kejayaan serta tekal dengan kebolehan-kebolehan dan keadaan-keadaan
klien. Kaunselor dan klien selalu menyemak pelan-pelan kaunseling ini bagi
menaksir viabiliti (viability) dan keberkesanan yang berterusan, sambil
menghormati kebebasan klien membuat pilihan. (Rujuk A.2.a, A.2.d., A.12.g.)

A.1.d Penglibatan di dalam jaringan kerja yang memberi sokongan


Kaunselor menyedari bahawa jaringan kerja yang memberi bantuan
mempunyai berbagai-bagai makna di dalam kehidupan klien dan kerana itu
menimbang untuk mendapat bantuan, kefahaman, dan penglibatan orang-
orang lain (misalnya pemimpin agama/kerohanian/komuniti,ahli-ahli keluarga,
206
kawan-kawan) sebagai sumber-sumber yang positif bila sesuai, dengan
persetujuan klien.

A.1.e. Keperluan-keperluan pekerjaan (employment)


Kaunselor berusaha bersama-sama klien mereka untuk mendapatkan
pekerjaan yang tekal dengan kebolehan keseluruhan, batasan-batasan
vokasional, batasan-batasan fizikal, perawakan umum, pola minat dan sikap,
kemahiran-kemahiran sosial, pendidikan, kelayakan-kelayakan umum, dan
keperluan-keperluan klien. Bila sesuai, kaunselor-kaunselor yang mempunyai
latihan-latihan yang sesuai di dalam bidang perkembangan kerjaya akan
membantu di dalam menempatkan klien-klien di jawatan-jawatan yang tekal
dengan minat, budaya, dan kebajikan klien, majikan, dan /atau orang awam.

A.2. Persetujuan termaklum (informed consent) di dalam perhubungan


kaunseling
(Rujuk A.12.g.,B.5.,B.6.b.,E.3.,E.13.b.,F.1.c.,.G.2.a.)

A.2.a. Persetujuan termaklum


Klien mempunyai kebebasan untuk memilih sama ada untuk memasuki atau
terus berada di dalam sesuatu perhubungan kaunseling. Ia memerlukan
maklumat yang cukup mengenai proses kaunseling dan kaunselor. Kaunselor
mempunyai suatu obligasi untuk menjelaskan secara bertulis dan lisan
kepada klien mengenai hak-hak dan tanggungjawab kaunselor dan klien.
Persetujuan termaklum merupakan sesuatu yang berlaku terus menerus di
dalam proses kaunseling, dan kaunselor mendokumentasikan dengan sesuai
persetujuan termaklum sepanjang perhubungan kaunseling.

A.2.b. Jenis-jenis maklumat yang diperlukan


Kaunselor secara terbuka menjelaskan kepada klien sifat semua
perkhidmatan yang diberikan. Mereka memberitahu klien mengenai isu-isu
seperti berikut tetapi tidak terbatas kepada: tujuan-tujuan, sasaran-sasaran,
teknik-teknik, tatacara-tatacara, batasan-batasan, bakal-bakal risiko dan
faedah-faedah perkhidmatan; kelayakan-kelayakan, sijil-sijil, dan
pengalaman-pengalaman kaunselor yang releven; penerusan perkhidmatan

207
jika berlaku ketidakupayaan atau kematian seseorang kaunselor; dan
maklumat-maklumat lain yang berkaitan. Kaunselor mengambil langkah-
langkah bagi memastikan yang klien memahami implikasi-implikasi diagnosis,
penggunaan ujian dan laporan yang dihasratkan, yuran serta cara-cara
mengenakan caj. Klien mempunyai hak kepada kerahsiaan dan perlu diberi
penjelasan tentang batasan-batasannya (termasuklah bagaimana penyelia-
penyelia dan/atau profesional-profesional pasukan rawatan terlibat); untuk
mendapat maklumat yang jelas mengenai rekod-rekod mereka; untuk
menyertai perancangan kaunseling secara terus menerus; dan menolak
sebarang perkhidmmtan atau perubahan modaliti dan juga untuk dinasihati
mengenai akibat-akibat penolakan sedemikian.

A.2.c. Sensitiviti budaya dan perkembangan


Kaunselor menyampaikan maklumat dengan cara yang sesuai dari segi tahap
perkembangan dan budaya. Kaunselor mengguna bahasa yang jelas dan
mudah difahami sewaktu berbincang mengenai isu-isu yang berkaitan dengan
persetujuan termaklum. Apabila klien menghadapi masalah memahami
bahasa yang digunakan oleh kaunselor, mereka akan menyediakan
perkhimatan-perkhidmatan yang perlu (misalnya mendapatkan seorang
jurubahasa atau penterjemah yang terlatih) bagi memastikan kefahaman
klien, kaunselor akan menimbang implikasi-implikasi, tatacara persetujuan
termaklum dan, di mana mungkin, kaunselor membuat penyesuaian kepada
amalan-amalan mereka dengan sewajarnya.

A.2.d. Ketidakupayaan memberi persetujuan


Sewaktu memberi kaunseling kepada kanak-kanak bawah umur ataupun
kepada individu-individu yang tidak boleh memberi persetujuan sukarela,
kaunselor mendapatkan kebenaran (assent) klien berhubung dengan
perkhidmatan-perkhidmatan, dan melibatkan mereka di dalam membuat
keputusan menurut kesesuaian keadaan. Kaunselor sedar akan keperluan
untuk mengimbangi hak-hak etika klien untuk membuat pilihan, keupayaan
mereka memberi persetujuan atau kebenaran (assent) bagi mendapat
perkhidmatan-perkhimatan, dan hak-hak serta tanggungjawab undang-

208
undang ibu-bapa atau keluarga untuk melindungi klien-klien ini dan membuat
keputusan-keputusan bagi pihak mereka.

A.3. Klien-klien yang diberi perkhidmatan oleh orang-orang lain


Apabila kaunselor mendapat tahu yang klien-klien mereka mempunyai
hubungan profesional kesihatan mental yang lain, mereka memohon
kebenaran klien untuk memaklumkan profesional-profesional lain serta
berusaha untuk mewujudkan perhubungan positif dan kerjasama profesional.

A.4. Menghindari kecederaan dan memaksa terima (impose) nilai-nilai


A.4.a. Menghindari kecederaan
Kaunselor bertindak untuk menghindari dari mencederakan klien, pelatih dan
peserta penyelidikan mereka dan untuk meminimumkan atau memulih
kecederaan yang tidak dapat dielak atau yang tidak diduga.

A.4.b Nilai-nilai peribadi


Kaunselor menyedari nilai-nilai, sikap, kepercayaan, dan tingkahlaku-
tingkahlaku mereka dan menghindari daripada memaksa terima nilai-nilai
yang tidak tekal dengan matlamat kaunseling. Kaunselor menghormati
kepelbagaian klien, pelatih, dan peserta penyelidikan.

A.5. Peranan dan perhubungan dengan klien (Rujuk F.3.,F.10., G.3.)


A.5.a. Klien masakini
Interaksi atau perhubungan seksual atau romantik kaunselor-klien dengan
klien-klien masakini, pasangan-pasangan romantik mereka (klien), atau ahli-
ahli keluarga mereka adalah dilarang.

A.5.b. Bekas-bekas klien


Interaksi atau perhubungan seksual atau romantik kaunselor-klien dengan
bekas-bekas klien, pasangan-pasangan romantik mereka, atau ahli-ahli
keluarga mereka adalah dilarang selama satu tahun selepas kontak
profesional yang terakhir. Sebelum melibatkan diri di dalam interaksi atau
209
perhubungan seksual atau romantik dengan klien, pasangan-pasangan
romantik mereka atau ahli-ahli keluarga klien selepas satu tahun dari kontak
profesional terakhir, kaunselor hendaklah memikirkan kesan-kesan masa
depan (forethought) dan mendokumenkan (dalam bentuk bertulis) sama ada
interaksi atau perhubungan ini dapat dianggap sebagai eksploitatif dari
sudut-sudut tertentu (in some way) dan/atau masih terdapat potensi untuk
mencederakan bekas-bekas klien. Bagi kes-kes di mana terdapat potensi
eksploitasi dan /atau kecederaan, kaunselor mengelak dari menjalinkan
interaksi atau perhubungan sedemikian.

A.5.c. Interaksi atau perhubungan bukan profesional (selain daripada


interaksi dan perhubungan seksual dan romantik)
Perhubungan bukan profesional kaunselor-klien dengan klien, bekas klien,
pasangan romantik mereka atau ahli-ahli keluarga mereka hendaklah
dilakukan secara minimum, melainkan apabila interaksi ini mempunyai
potensi manfaat kepada klien (Rujuk A.5.d.)

A.5.d. Interaksi-interaksi yang mempunyai potensi-potensi manfaat


Apabila sesuatu interaksi bukan profesional kaunselor-klien dengan
seseorang klien atau bekas klien mempunyai potensi manfaat kepada klien
atau bekas klien, kaunselor mestilah mendokumentasikannya di dalam rekod-
rekod kes, sebelum interaksi (bila sesuai) , rasional bagi interaksi sedemikian,
potensi manfaat dan akibat-akibat yang dijangkakan bagi klien atau bekas
klien dan individu-individu lain yang terlibat secara signifikan dengan klien
atau bekas klien. Interaksi sedemikian hendaklah bermula dengan
persetujuan klien yang sesuai. Sekiranya kecederaan yang tidak dirancang
berlaku kepada klien atau bekas klien atau kepada seseorang individu yang
terlibat dengan signifikannya dengan klien atau bekas klien, lantaran interaksi
bukan profesional, kaunselor hendaklah menunjukkan bukti usaha untuk
memulihkan kecederaan tersebut. Contoh-contoh potensi manfaat yang
dipeperananehi melalui interaksi termasuklah, tetapi tidak terbatas kepada,
menghadiri sesuatu majlis formal (misalnya majlis perkahwinan/ pertunangan
atau konvokesyen) ; membeli sesuatu perkhidmatan atau produk yang
dibekalkan oleh klien atau bekas klien (kecuali pertukaran
210
barang/perkhidmatan (bartering) yang tidak dilarang); menziarahi seseorang
ahli keluarga yang keuzuran di hospital; menjadi ahli sesuatu persatuan,
orgnisasi profesional atau komuniti. (Rujuk A.5.c.)

A.5.e. Perubahan-perubahan peranan di dalam perhubungan profesional


Apabila seseorang kaunselor menukar peranannya daripada perhubungan
kontrak yang asal atau yang terkini, ia mendapat persetujuan termaklum dari
klien dan menjelaskan hak klien untuk menolak perkhidmatan-perkhidmatan
yang berkaitan dengan perubahan itu. Contoh-contoh perubahan-perubahan
peranan termasuklah
1. bertukar daripada perhubungan individu kepada kaunseling keluarga
atau sebaliknya;
2. bertukar daripada peranan menilai bukan forensik kepada peranan
teraputik, atau sebaliknya;
3. bertukar daripada peranan seorang kaunselor kepada peranan
seorang penyelidik (iaitu mengajak klien menjadi peserta penyelidikan),
atau sebaliknya; dan
4. bertukar daripada peranan seorang kaunselor kepada peranan
seorang orang tengah atau sebaliknya.
Klien mestilah diberitahu sepenuhnya akan sebarang akibat yang diduga
(misalnya kewangan, undang-undang, peribadi, atau teraputik) dari
perubahan peranan kaunselor.

A.6. Peranan dan perhubungan di tahap individu, kelompok, institusi,


dan masyarakat

A.6.a. Advokasi
Di mana sesuai kaunselor membuat advokasi (advocate) di tahap individu,
kelompok, institusi dan masyarakat untuk meneliti bakal rintangan dan
halangan yang menyekat akses dan/atau petumbuhan dan perkembangan
klien.

211
A.6.b Kerahsiaan dan advokasi
Kaunselor mendapat persetujuan klien sebelum melibatkan diri dalam usaha-
usaha advokasi bagi pihak seseorang klien yang dikendali untuk membaiki
mutu penawaran perkhidmatan dan berusaha ke arah menghapuskan
rintangan dan halangan di dalam sesuatu sistem yang menyekat akses,
pertumbuhan, dan perkembangan klien.

A.7. Pelbagai klien


Apabila seseorang kaunselor bersetuju untuk memberi perkhidmatan
kaunseling kepada dua atau lebih orang individu yang mempunyai hubungan,
kaunselor menjelaskan di peringkat awal siapakah klien serta sifat
perhubungan yang akan kaunselor jalinkan dengan setiap individu yang
terlibat. Jika ia nampak nyata yang kaunselor mungkin terpaksa melakukan
peranan-peranan yang mungkin berkonflik, kaunselor akan menjelaskan,
membuat penyesuaian, atau menarik diri daripada peranan-peranan mengikut
kesesuaian. (Rujuk A.8.a., B.4.)

A.8. Kerja kelompok


(Rujuk B.4.a.)

A.8.a. Penapisan
Kaunselor menapis bakal-bakal peserta kaunseling/terapi kelompok. Seboleh-
bolehnya, kaunselor memilih peserta-peserta yang keperluan dan
matlamatnya serasi dengan matlamat kelompok bagi menghindari daripada
tersekatnya proses kelompok, dan kebajikannya tidak akan terancam oleh
pengalaman kelompok.

A.8.b. Melindungi klien


Di dalam sesuatu seting kelompok, kaunselor mengambil langkah berjaga-
jaga yang berpatutan bagi melindungi klien daripada trauma fizikal,emosi,
atau psikologi.

212
A.9. Penjagaan akhir hayat bagi klien-klien yang tiada harapan untuk
pulih (terminally ill)
Kaunselor akan berusaha sedaya upaya untuk mengambil langkah-langkah
yang membolehkan klien
1. mendapat penjagaan akhir hayat yang berkualiti tinggi untuk
keperluan-keperluan fizikal, emosi, sosial, dan kerohanian mereka;
2. mengamalkan kententuan kendiri yang setinggi-tinggi mungkin;
3. diberi setiap kesempatan yang mungkin untuk terlibat di dalam
membuat keputusan termaklum mengenai penjagaan akhir hayat
mereka; dan
4. mendapat penaksiran yang lengkap dan mencukupi mengenai
kebolehan mereka untuk membuat keputusan-keputusan rasional dan
cekap bagi diri mereka dari seorang profesional kesihatan mental yang
berpengalaman di dalam amalan penjagaan akhir hayat.

A.9.b. Kecekapan, pilihan dan rujukan kaunselor


Menyedari tentang isu-isu peribadi, moral, dan kecekapan yang berkaitan
dengan keputusan-keputusan akhir hayat, kaunselor boleh memilih untuk
membantu atau tidak membantu klien-klien yang tiada harapan untuk pulih
(terminally ill) yang ingin meneroka opsyen-opsyen akhir hayat mereka.
Kaunselor memberikan maklumat Rujukan yang sesuai bagi menjamin yang
klien menerima pertolongan yang diperlukan.

A.9.c. Kerahsiaan
Kaunselor yang memberi perkhidmatan kepada individu yang tiada harapan
untuk pulih (terminally ill) yang sedang memikirkan untuk mempercepatkan
ajal mereka mempunyai opsyen untuk memecah atau tidak memecah
kerahsiaan, bergantung kepada undang-undang yang wujud serta keadaan-
keadaan khusus situasi dan setelah mendapatkan perundingan atau
penyeliaan dari pihak profesional dan undang-undang yang sesuai (Rujuk
B.5.c., B.7.c.)

213
A.10. Yuran dan pertukaran barang/perkhidmatan (Bartering)

A.10.a. Menerima yuran daripada klien agensi


Kaunselor menolak sesuatu yuran sulit (private) atau bayaran-bayaran lain
kerana memberi khidmat kepada orang-orang yang layak menerima
perkhimatan sedemikian melalui agensi majikan atau institusi yang mendaftar
dengan kaunselor. Polisi sesuatu agensi tertentu itu mungkin menyediakan
kemudahan-kemudahan yang jelas bagi klien agensi untuk menerima
perkhidmatan kaunseling oleh kakitangan di klinik-klinik swasta. Dalam
keadaan sedemikian klien mestilah diberitahu tentang opsyen-opsyen lain
yang terbuka untuk mereka seandainya mereka ingin mendapatkan
perkhidmatan kaunseling swasta.

A.10.b. Penentuan yuran


Di dalam menentukan yuran bagi perkhidmatan kaunseling, kaunselor
mengambil kira status kewangan klien dan tempat. Jika struktur yuran yang
ditentukan tidak sesuai bagi seorang klien, kaunselor membantu klien dalam
cuba mencari perkhidmatan yang sebanding dengan kos yang mampu
dibayarnya.

A.10.c. Yuran tak berbayar


Jika kaunselor bercadang untuk menggunakan agensi-agensi memungut
yuran daripada klien-klien yang tidak membayar bagi perkhidmatan seperti
yang dipersetujui atau mengambil tindakan-tindakan undang-undang mereka
pertama sekali memberitahu klien tentang tindakan yang dicadangkan dan
menawarkan peluang kepada klien untuk membuat bayaran.

A.10.d. Pertukaran barang/perkhidmatan (Bartering)


Kaunselor boleh menukar barang/perkhimatan hanya jika perhubungan itu
tidak dieksploitasi atau menyebabkan kecederaan dan tidak meletakkan
kaunselor di dalam keadaan yang menguntungkannya (unfair advantage), jika
klien yang memintanya, dan jika cara sebegini menjadi amalan yang diterima
di kalangan profesional di dalam sesuatu komuniti itu. Kaunselor memberi
pertimbangan kepada implikasi-implikasi budaya yang berkaitan dengan
214
menukar barang/perkhimatan dan berbincang dengan klien tentang perkara-
perkara (concerns) yang relevan dan mendokumenkan persetujuan tersebut
di dalam kontrak bertulis yang jelas.

A.10.c. Menerima hadiah


Kaunselor memahami tentang cabaran yang berhubung dengan menerima
hadiah daripada klien dan sedar bahawa di dalam sesetengah budaya,
hadiah kecil adalah suatu tanda hormat dan cara untuk menyatakan rasa
terima kasih. Bila menentukan sama ada untuk menerima sesuatu hadiah
daripada klien atau tidak, kaunselor mengambil kira perhubungan teraputik,
nilai kewangan hadiah, motivasi klien untuk memberi hadiah, dan motivasi
kaunselor yang inginkan hadiah atau menolaknya.

A.11. Penamatan dan rujukan

A.11.a. Tatalaku meninggalkan klien dilarang.


Kaunselor tidak meninggalkan atau mengabai klien-kliennya di dalam
kaunseling. Kaunselor membantu di dalam menguruskan tindakan-tindakan
yang sesuai bagi meneruskan rawatan, apabila perlu semasa berlakunya
gangguan seperti bercuti, sakit, dan selepas penamatan perkhidmatan.

A.11.b. Ketidakupayaan membantu klien


Jika kaunselor merasakan suatu ketidakupayaan untuk memberi bantuan
profesional kepada klien, mereka menghindari daripada memulakan
perhubungan atau meneruskan perhubungan kaunseling. Kaunselor
hendaklah mengetahui mengenai sumber-sumber Rujukan yang sesuai dari
segi budaya dan klinikal dan membuat saranan mengenai altenatif-altenatif
ini. Jika klien menolak saranan-saranan Rujukan, kaunselor sepatutnya tidak
meneruskan perhubungan.

A.11.c. Penamatan yang sesuai


Kaunselor menamatkan sesuatu perhubungan menolong apabila ia nampak
jelas yang klien tidak lagi memerlukan bantuan, tidak mungkin mendapat
manfaat, atau tercedera jika kaunseling diteruskan. Kaunselor boleh
215
menamatkan kaunseling apabila ia di dalam bahaya dicederakan oleh klien
atau orang lain yang mempunyai hubungan dengan klien, atau apabila klien
tidak membayar yuran-yuran sepertimana yang dipersetujui. Kaunselor
memberikan kaunseling pra-penamatan dan membuat perakuan-perakuan
tentang pemberi-pemberi pekhidmatan lain bila perlu.

A.11.d. Pemindahan perkhidmatan yang sesuai


Apabila kaunselor memindahkan atau meRujuk klien kepada pengamal-
pengamal lain mereka memastikan proses klinikal dan pentadbiran
dilengkapkan dan komunikasi terbuka dikekalkan dengan klien dan
pengamal-pengamal ini.

A.12. Penggunaan teknologi

A.12.a. Faedah dan batasan


Kaunselor memberitahu klien tentang faedah-faedah dan batasan-batasan
penggunaan teknologi maklumat di dalam proses kaunseling dan di dalam
tatacara mengenai caj. Teknologi-teknologi tersebut merangkumi tetapi tidak
terbatas kepada perkakasan komputer dan sofwer, telefon, laman web dunia,
internet, alat-alat penaksiran dalam talian (on-line), dan peralatan-peralatan
komunikasi yang lain.

A.12.b. Perkhidmatan-perkhidmatan bantuan teknologi


Apabila memberi perkhidmatan kaunseling jarak jauh berbantuan teknologi,
kaunselor menentukan klien berupaya dari segi intelektual, emosi dan fizikal
untuk menggunakan teknologi dan penggunaan teknologi ini sesuai dengan
keperluan klien.

A.12.c. Perkhimatan-perkhidmatan tidak sesuai


Apabila perkhidmatan-perkhidmatan kaunseling jarak jauh berbantuan
teknologi dianggap tidak sesuai oleh kaunselor atau klien, kaunselor
menimbang untuk memberi perkhidmatan secara bersemuka.

216
A.12.d. Akses
Kaunselor menyediakan akses yang berpatutan untuk penggunaan komputer
apabila memberi perkhidmatan kaunseling jarak jauh berbantuan teknologi.

A.12.e. Undang-undang dan statut


Kaunselor menentukan yang penggunaan teknologi tidak melanggar undang-
undang sebarang entiti tempatan, negeri, kebangsaan, atau antarabangsa
dan mematuhi semua statut yang relevan.

A.12.f. Bantuan
Kaunselor mendapatkan bantuan perniagaan, undang-undang, dan teknikal
bila mengguna teknologi, terutama sekali apabila penggunaan ini merentasi
sempadan negeri atau negara.

A.12.g. Teknologi dan persetujuan termaklum


Sebagai sebahagian daripada proses mewujudkan persetujuan termaklum,
kaunselor melakukan perkara-perkara berikut:
1. membincangkan isu-isu yang berkaitan dengan kesulitan untuk
mengekalkan kerahsiaan komunikasi yang ditransmisikan secara
elektronik;
2. memberitahu klien akan semua rakan, penyelia, dan pekerja seperti
pentadbir IT, yang mungkin mempunyai akses yang diberi kuasa atau
tidak diberi kuasa akses kepada transmisi elektronik;
3. mendesak klien supaya sedar tentang semua pengguna yang diberi
kuasa dan tidak diberi kuasa termasuk ahli-ahli keluarga dan rakan-
rakan sejawat yang mempunyai akses kepada sebarang teknologi
yang klien mungkin digunakan di dalam proses kaunseling;
4. memberitahu klien hak dan batasan-batasan undang-undang yang
berkaitan yang mengawal amalan sesuatu profesion merentasi
sempadan negeri atau antarabangsa (over state lines or international
boundaries);
5. mengguna komunikasi laman web dan e-mel yang sah (encrypted web
sites and e-mail) untuk membantu menjamin kerahsiaan di mana
boleh;
217
6. di mana penggunaan laman web dan e-mel yang sedemikian tidak
boleh dilakukan, kaunselor memberitahu klien perkara ini dan
membataskan transmisi elektronik kepada komunikasi umum yang
bukan khusus tentang klien;
7. memberitahu klien sama ada penyimpanan arkib rekod-rekod transaksi
di buat dan untuk berapa lama;
8. membincang tentang kemungkinan kerosakan teknologi dan kaedah-
kaedah altenatif bagi menjamin penyampaian perkhidmatan; dan
9. memberitahu klien tentang tatacara kecemasan seperti memanggil 999
atau talian kecemasan tempatan, semasa kaunselor tiada
(Rujuk A.2.)

A.12.h. Laman web dunia (www)


Kaunselor yang mempunyai laman web dunia (internet) melakukan
perkara-perkara berikut :
1. membuat pemeriksaan selalu bagi menentukan hubungan elektronik
berjalan dengan baik dan sesuai dari segi profesional;
2. mewujudkan cara-cara bagaimana klien dapat menghubungi kaunselor
jika berlaku kerosakan teknologi;
3. menyediakan hubungan elektronik dengan Lembaga Kaunselor
Malaysia bagi melindung hak-hak pengguna dan memudahkan
penyelesaian masalah-masalah etika;
4. mewujudkan kaedah bagi mengesahkan identiti klien;
5. mendapat kebenaran bertulis penjaga yang sah ataupun wakil sah
yang diberi kuasa sebelum memberi perkhidmatan andainya klien
seorang kanak-kanak di bawah umur, seorang dewasa yang tidak
cekap dari segi undang-undang, ataupun seorang dewasa yang tidak
berupaya memberi persetujuan termaklum;
6. berusaha untuk membekalkan suatu laman yang boleh diakses oleh
orang-orang kurang upaya;
7. berusaha untuk menyediakan terjemahan bagi klien-klien yang
mempunyai bahasa utama yang berbeza dan pada masa yang sama
memberi perhatian kepada ketidaksempurnaan terjemahan-terjemahan
tersebut; dan
218
8. membantu klien di dalam menentukan kesahan dan kebolehpercayaan
maklumat yang terdapat pada www dan aplikasi-aplikasi teknologi
yang lain.

Bahagian B : Kerahsiaan, komunikasi privilej, dan privasi

Pengenalan
Kaunselor sedar bahawa kepercayaan merupakan sesuatu yang amat
penting di dalam perhubungan menolong. Kaunselor berusaha untuk
mendapatkan kepercayaan klien dengan menjalinkan suatu perkongsian
yang berterusan, dengan mewujudkan dan mempertahankan sempadan-
sempadan yang sesuai, dan mengekalkan kepercayaan. Kaunselor
menyampaikan parameter-parameter kerahsiaan dengan cara yang cekap
mengikut budaya.

B.1. Menghormati hak-hak klien

B.1.a. Pertimbangan-pertimbangan multi budaya dan kepelbagaian


Kaunselor mengekalkan kesedaran dan sensitiviti mengenai makna
kerahsiaan dan privasi mengikut budaya. Kaunselor menghormati
pandangan yang berbeza tentang pendedahan maklumat. Kaunselor
mengadakan perbincangan terus menerus dengan klien tentang
bagaimana, bila, dan dengan siapa maklumat ini dikongsikan.

B.1.b. Hormat kepada privasi


Kaunselor menghormati hak-hak klien untuk mendapat privasi. Kaunselor
mendapat maklumat-maklumat sulit (private) daripada klien hanya apabila
ianya berfaedah kepada proses kaunseling.

B.1.c. Hormat kepada kerahsiaan


Kaunselor tidak berkongsi maklumat rahsia tanpa persetujuan klien atau
tanpa justifikasi etika atau undang-undang yang mantap.

219
B.1.d. Penjelasan mengenai batasan-batasan
Pada peringkat awal dan sepanjang proses kaunseling, kaunselor
memberitahu klien tentang batasan-batasan kerahsiaan dan mencari jalan
untuk mengenalpasti situasi-situasi yang boleh diramalkan di mana
kerahsiaan mesti dipecah (Rujuk A.2.b.)

B.2. Kekecualian

B.2.a. Keperluan-keperluan undang-undang dan bahaya


Keperluan umum yang kaunselor hendaklah menyimpan maklumat rahsia
tidak terpakai apabila pendedahan diperlukan bagi melindungi klien atau
orang-orang lain yang dikenalpasti daripada kecederaan serius dan yang
boleh diramalkan atau apabila keperluan undang-undang mendesak yang
maklumat rahsia didedahkan. Kaunselor berunding dengan profesional-
profesional lain apabila berada di dalam keadaan tidak pasti tentang
kesahan sesuatu kekecualian itu. Pertimbangan-pertimbangan tambahan
perlu digunakan bila meneliti isu-isu akhir hayat. (Rujuk A.9.c.)

B.2.b. Penyakit-penyakit berjangkit dan yang mengancam nyawa


Apabila klien memberitahu yang mereka mengidap sesuatu penyakit yang
diketahui umum sebagai berjangkit dan mengancam nyawa, tindakan
kaunselor mendedahkan maklumat tersebut kepada pihak-pihak ketiga
yang dikenalpasti mungkin boleh dipertahankan, jika diketahui yang
mereka boleh membuktikannya serta menghadapi risiko yang tinggi
menjangkiti penyakit tersebut. Sebelum membuat sesuatu pengesahan,
kaunselor mengesahkan bahawa terdapat satu cara mendiagnosnya dan
menilai niat klien memberitahu pihak ketiga mengenai penyakit mereka
atau melakukan sebarang tingkahlaku yang mungkin mencederakan pihak
ketiga yang boleh dikenalpasti.

B.2.c. Pendedahan yang diarahkan mahkamah.


Apabila diarahkan oleh mahkamah untuk mendedahkan maklumat rahsia
atau privilej tanpa kebenaran seseorang klien, kaunselor mendapatkan
220
persetujuan termaklum secara bertulis daripada klien atau mengambil
langkah-langkah untuk menghalang pendedahan itu atau memastikan
yang pendedahan itu sesedikit mungkin kerana bakal kecederaan yang
boleh berlaku kepada klien atau perhubungan kaunseling.

B.2.d. Pendedahan minimum


Seboleh-bolehnya, klien dimaklumkan sebelum maklumat rahsia
didedahkan dan dilibatkan di dalam proses membuat keputusan tentang
pendedahan ini. Bila keadaan memerlukan pendedahan maklumat rahsia,
hanya maklumat penting sahaja yang didedahkan.

B.3. Maklumat yang dikongsi dengan orang-orang lain

B.3.a. Orang bawahan


Kaunselor berusaha sedaya upaya untuk memastikan yang privasi dan
kerahsiaan klien dikekalkan oleh orang bawahan, termasuk pekerja, yang
diselia, pelajar, pembantu perkeranian, dan sukarelawan.(Rujuk F.1.c.)

B.3.b. Pasukan-pasukan rawatan


Apabila rawatan klien melibatkan suatu semakan atau penyertaan
berterusan oleh suatu pasukan rawatan, klien akan dimaklumkan tentang
kewujudan dan komposisi pasukan, maklumat yang dikongsi, dan tujuan
mengongsi maklumat sedemikian.

B.3.c. Seting-seting rahsia


Kaunselor berbincang mengenai maklumat rahsia hanya di dalam seting-
seting di mana mereka dapat menjamin privasi klien secara berpatutan.

B.3.d. Pembayar-pembayar pihak ketiga


Kaunselor mendedahkan maklumat kepada pembayar pihak ketiga hanya
apabila klien memberi kuasa bagi pendedahan sedemikian.

221
B.3.e. Transmisi maklumat rahsia
Kaunselor mengambil langkah berjaga-jaga bagi memastikan kerahsian
maklumat yang ditransmisikan melalui penggunaan komputer, mel
elektronik, mesin faksimili, telefon, pesanan suara, mesin menjawab
panggilan, dan teknologi komputer atau elektronik yang lain. (Rujuk
A.12.g.)

B.3.f. Klien-klien yang meninggal


Kaunselor melindungi kerahsiaan klien-klien yang meninggal menurut
ketetapan undang-undang dan agensi ataupun dasar-dasar seting.

B.4 Kelompok-kelompok dan keluarga-keluarga


B.4.a. Kerja kelompok
Dalam kerja kelompok, kaunselor menerangkan dengan jelas peri
pentingnya kerahsiaan dan parameter kerahsiaan kepada kelompok yang
terlibat.

B.4.b. Kaunseling pasangan dan keluarga


Di dalam kaunseling pasangan dan keluarga, kaunselor dengan jelas
mendefinisikan siapa yang dianggap klien dan berbincang mengenai
jangkaan dan batasan-batasan kerahsiaan. Kaunselor mendapatkan
persetujuan dan mendokumenkan secara bertulis persetujuan tersebut di
kalangan semua pihak yang terlibat yang mempunyai keupayaan untuk
memberi persetujuan tentang hak setiap individu berhubung dengan
kerahsiaan dan sebarang obligasi untuk menjaga kerahsiaan maklumat
yang diketahui.

B.5. Klien-klien yang kekurangan keupayaan untuk memberi


persetujuan termaklum.

B.5.a. Tanggungjawab kepada klien


Apabila memberi kaunseling kepada klien di bawah umur atau klien-klien
dewasa yang kurang keupayaan untuk memberi persetujuan termaklum
secara sukarela, kaunselor melindungi kerahsiaan maklumat yang
222
dipeperananehi di dalam perhubungan menolong sepertimana yang
ditetapkan oleh undang-undang persekutuan dan negeri, peraturan-
peraturan bertulis dan piawaian-piawaian etika yang berkaitan.

B.5.b. Tanggungjawab kepada ibu-bapa dan penjaga yang sah


Kaunselor memberitahu ibu-bapa dan penjaga yang sah tentang peranan
kaunselor dan sifat rahsia perhubungan menolong. Kaunselor adalah peka
kepada kepelbagaian budaya keluarga-keluarga dan menghormati hak-
hak dan tanggungjawab ibu-bapa/penjaga ke atas kebajikan anak-anak/
jagaan mereka mengikut undang-undang. Kaunselor berusaha untuk
mewujudkan perhubungan kerjasama yang sesuai dengan ibu-
bapa/penjaga bagi memberikan khidmat terbaik kepada klien.

B.5.c. Pelepasan maklumat rahsia


Apabila memberi kaunseling kepada klien di bawah umur atau klien
dewasa yang kurang keupayaan untuk memberi persetujuan secara
sukarela untuk melepaskan maklumat rahsia, kaunselor mendapatkan
kebenaran daripada sesuatu pihak ketiga yang sesuai untuk
mendedahkan maklumat. Di dalam keadaan-keadaan sedemikian,
kaunselor memberitahu klien-klien sejajar dengan tahap kefahaman
mereka dan mengambil langkah-langkah yang berkaitan dengan budaya
untuk melindungi kerahsiaan klien.

B.6. Rekod-rekod

B.6.a. Kerahsiaan rekod-rekod


Kaunselor memastikan yang rekod-rekod disimpan di suatu lokasi yang
selamat dan memastikan hanya orang-orang yang diberi kuasa sahaja
yang mempunyai akses kepada rekod-rekod itu.

B.6.b. Kebenaran untuk merakam


Kaunselor mendapatkan kebenaran daripada klien sebelum sesi rakaman
melalui alat elektronik atau lain-lain.

223
B.6.c. Kebenaran untuk memerhati
Kaunselor mendapat kebenaran dari klien sebelum membuat pemerhatian
ke atas sesi kaunseling, menyemak transkrip, atau melihat rakaman sesi
bersama penyelia, pensyarah, rakan sebaya, atau orang-orang lain di
dalam persekitaran latihan.

B.6.d. Akses klien


Kaunselor memberikan akses yang berpatutan kepada rekod-rekod dan
salinan-salinan rekod apabila diminta oleh klien yang berkeupayaan.
Kaunselor membataskan akses klien kepada rekod-rekod mereka atau
bahagian daripada rekod-rekod mereka hanya apabila terdapat bukti yang
jelas bahawa akses sedemikian akan menyebabkan kemudaratan kepada
klien. Kaunselor mendokumentasikan permintaan klien dan rasional tidak
membenarkan sebahagian atau semua rekod di dalam fail-fail klien. Di
dalam situasi melibatkan beberapa orang klien, kaunselor memberi
kepada setiap klien hanya bahagian-bahagian rekod yang berkait secara
langsung dengan mereka dan tidak memasukkan maklumat rahsia yang
berkaitan dengan klien-klien lain.

B.6.e. Bantuan berhubung dengan rekod.


Apabila klien memohon akses kepada rekod-rekod mereka, kaunselor
memberi bantuan dan juga perundingan di dalam mentafsir rekod-rekod
kaunseling ini.

B.6.f. Pendedahan atau pemindahan


Kaunselor mendapat kebenaran bertulis daripada klien untuk mendedah
atau memindahkan rekod-rekod kepada pihak ketiga yang sah melainkan
terdapat kekecualian kepada kerahsiaan. Langkah-langkah diambil bagi
memastikan yang penerima rekod kaunseling peka kepada sifat
kerahsiaan ini. (Rujuk A.3.,E.4.)

B.6.g. Penyimpanan dan penghapusan rekod selepas penamatan


Kaunselor menyimpan rekod-rekod selepas tamatnya perkhidmatan-
perkhidmatan bagi menjamin akses yang berpatutan di masa hadapan,
224
menyimpan rekod-rekod ini mengikut statut persekutuan dan negeri yang
mengawal rekod dan menghapuskan rekod-rekod klien dan bahan-bahan
sensitif yang lain mengikut sesuatu cara yang melindungi kerahsiaan klien.
Apabila rekod-rekod ini bersifat artistik, kaunselor mendapat persetujuan
klien (atau penjaga) berhubung dengan cara-cara menyimpan dan
menghapuskan rekod-rekod atau dokumen-dokumen sedemikian.(Rujuk
A.1.b.)

B.7. Penyelidikan dan latihan

B.7.a. Kelulusan institusi

Apabila kelulusan institusi diperlukan, kaunselor memberikan maklumat


yang tepat mengenai cadangan-cadangan penyelidikan mereka dan
mendapat kelulusan sebelum menjalankan penyelidikan mereka. Mereka
menjalankan penyelidikan mengikut protokol penyelidikan yang diluluskan.

B.7.b. Mematuhi garis panduan


Kaunselor adalah bertanggungjawab untuk memahami dan mematuhi
dasar-dasar negeri, persekutuan, agensi, atau institusi atau garispanduan-
garispanduan yang berkaitan dengan kerahsiaan di dalam amalan-amalan
penyelidikan mereka .

B.7.c. Kerahsiaan maklumat yang diperolehi di dalam penyelidikan


Pelanggaran garispanduan yang berkaitan dengan privasi dan kerahsiaan
peserta merupakan risiko-risiko penyertaan di dalam penyelidikan yang
melibatkan peserta-peserta manusia. Penyelidik menyimpan semua rekod
penyelidikan dengan cara yang selamat. Mereka menjelaskan kepada
peserta risiko-risiko yang berkaitan dengan pelanggaran garispanduan
mengenai privasi dan kerahsiaan serta memberitahu peserta sebarang
batasan kerahsiaan yang secara berpatutan dapat dijangkakan. Biar
bagaimana sekalipun kerahsiaan akan dipelihara. Penyelidik mestilah
memberitahu peserta sebarang batasan kerahsiaan yang secara
berpatutan boleh dijangkakan.(Rujuk G.2.c.)
225
B.7.d. Pendedahan maklumat penyelidikan
Kaunselor tidak mendedahkan maklumat kerahsiaan yang boleh
membawa kepada identifikasi seseorang peserta penyelidikan melainkan
setelah mereka mempeperananehi persetujuan terlebih dahulu daripada
orang berkenaan. Penggunaan data yang dipeperananehi di dalam
perhubungan kaunseling bagi tujuan latihan, penyelidikan atau penerbitan
dibataskan kepada isi yang diselindungi bagi menjamin identiti
(anonymity) individu yang terlibat(Rujuk G.2.a., G.2.d.)

B.7.e. Persetujuan bagi identifikasi (dikenali).


Identifikasi klien, pelajar atau yang diselia di dalam sesuatu
pembentangan atau penerbitan dibenarkan hanya apabila mereka telah
meneliti bahan yang akan dibentangkan dan bersetuju untuk dibentangkan
atau diterbitkan.(Rujuk G.4.d.)

B.8. Perundingan

B.8.a. Persetujuan
Apabila bertindak sebagai perunding, kaunselor hendaklah mendapat
persetujuan semua pihak yang terlibat berhubung dengan hak setiap
individu kepada kerahsiaan, obligasi setiap individu untuk menjaga
maklumat rahsia, dan batasan kerahsiaan maklumat yang dikongsi
dengan orang-orang lain.

B.8.b. Hormat kepada privasi


Maklumat yang dipeperananehi di dalam sesuatu perhubungan
perundingan di bincang bagi tujuan profesional hanya dengan orang-orang
yang terlibat secara langsung dengan kes itu. Laporan-laporan bertulis
dan lisan mengandungi hanya data yang berkaitan dengan tujuan-tujuan
perundingan, dan setiap usaha hendaklah dilakukan bagi melindungi
identiti klien dan menghindari pencerobohan privasi yang tidak sepatutnya.

226
B.8.c. Pendedahan maklumat rahsia
Apabila berunding dengan rakan sejawat, kaunselor tidak mendedahkan
maklumat rahsia yang dengan secara berpatutan boleh membawa kepada
identifikasi seseorang klien atau orang lain atau organisasi yang
dengannya mereka mempunyai perhubungan rahsia melainkan mereka
telah mempeperananehi persetujuan terlebih dahulu dari orang atau
organisasi atau pendedahan itu tidak dapat dielakkan. Mereka
mendedahkan maklumat hanya setakat yang diperlukan bagi mencapai
tujuan-tujuan perundingan.(Rujuk D.2.d.)

Bahagian C : Tanggungjawab Profesional

Pengenalan
Kaunselor berhasrat untuk berkomunikasi secara terbuka, jujur dan tepat bila
berhadapan dengan orang awam dan profesional lain. Mereka menjalankan
amalan dalam suasana yang bukan diskriminatori dalam sempadan
profesional dan kecekapan peribadi, dan mempunyai tanggungjawab untuk
mematuhi Kod Etika Lembaga Kaunselor. Kaunselor melibatkan diri secara
aktif dalam persatuan peringkat tempatan, negeri dan negara yang memupuk
perkembangan dan pembaikan kaunseling. Kaunselor membuat advokasi
untuk memupuk perubahan pada peringkat individu, kumpulan, institusi dan
masyarakat yang memperbaiki kualiti kehidupan individu dan kumpulan, serta
menghapuskan bakal-bakal halangan yang menyekat pemberian dan akses
kepada perkhidmatan yang disediakan. Kaunselor mempunyai
tanggungjawab kepada orang awam untuk terlibat dalam amalan kaunseling,
yang berasaskan pada kaedah penyelidikan yang aktif. Selain daripada itu,
kaunselor juga terlibat dalam aktiviti penjagaan-kendiri bagi mengekalkan dan
memupuk kesejahteraan emosi, fizikal, mental dan kerohanian bagi
melaksanakan tanggungjawab profesional mereka dengan cara yang terbaik
sekali.

227
C.1. Pengetahuan tentang piawaian
Kaunselor bertanggungjawab untuk membaca, memahami dan mengikuti Kod
Etika Lembaga Kaunselor dan mematuhi undang-undang dan peraturan yang
berkaitan.

C.2. Kompetensi profesional

C.2.a. Sempadan kompetensi


Kaunselor menjalankan amalan mereka hanya dalam sempadan kompetensi
berdasarkan kepada pendidikan, latihan, pengalaman yang diselia, kelayakan
profesional peringkat negeri dan negara dan pengalaman profesional yang
bersesuaian.
(Rujuk A.9.b., C.4.e., E.2., F.2., F11.b.)

C.2.b Bidang kepakaran baru tentang amalan


Kaunselor mengamalkan bidang kepakaran baru hanya setelah memperolehi
pendidikan, latihan dan pengalaman diselia yang sesuai. Semasa
mengembangkan kemahiran dalam bidang kepakaran baru, kaunselor harus
mengambil langkah-langkah untuk memastikan kompetensi kerja mereka dan
melindungi orang lain daripada kemudaratan yang mungkin. (Rujuk F.6.f.)

C.2.c Layak untuk pekerjaan


Kaunselor menerima pekerjaan hanya bagi jawatan yang mereka layak
berasaskan pendidikan, latihan, pengalaman diselia, persijilan profesional
negeri dan negara, dan pengalaman profesional yang berkaitan. Kaunselor
harus mengisi jawatan kaunseling profesional dengan hanya individu-individu
yang layak dan kompeten bagi jawatan tersebut.

C.2.d Memantau keberkesanan


Kaunselor memantau secara berterusan keberkesanan mereka sebagai
profesional dan mengambil langkah-langkah untuk memperbaiki bila perlu.
Kaunselor di dalam sektor swasta mengambil langkah-langkah yang
berpatutan untuk mendapatkan penyeliaan rakan sejawat seperti yang
diperlukan bagi menilai kebolehan mereka sebagai kaunselor.
228
C.2.e Perundingan mengenai obligasi etika
Kaunselor mengambil langkah-langkah yang berpatutan untuk berunding
dengan kaunselor-kaunselor lain atau profesional yang berkaitan apabila
mereka berhadapan dengan persoalan mengenai obligasi etika atau amalan
profesional.

C.2.f Pendidikan berterusan


Kaunselor sedar akan perlunya pendidikan berterusan bagi mendapat dan
mengekalkan tahap kesedaran yang berpatutan mengenai maklumat saintifik
dan profesional semasa di dalam bidang kegiatan mereka. Mereka
mengambil langkah-langkah untuk mengekalkan kompetensi dalam
kemahiran yang mereka gunakan, sedia menerima prosedur-prosedur baru,
dan kemaskini dengan maklumat mengenai populasi pelbagai dan khusus
yang dengannya mereka bekerja.

C.2.g. Kecacatan
Kaunselor peka kepada tanda-tanda kecacatan fizikal, mental atau masalah
emosi mereka dan tidak menawarkan atau memberi perkhidmatan profesional
jika kecacatan sedemikian mungkin memudaratkan klien atau orang-orang
lain.Mereka mendapatkan bantuan bagi masalah-masalah yang mencapai
tahap kecacatan profesional, dan jika perlu, mereka menghadkan,
menggantung, atau menamatkan tanggungjawab profesional mereka
sehingga satu masa ianya ditentukan bahawa mereka boleh meneruskan
kerja mereka dengan selamat. Kaunselor membantu rakan sejawat atau
penyelia dalam mengenalpasti kecacatan profesional mereka sendiri dan
memberikan perundingan dan bantuan apabila diperlukan kepada rakan
sejawat atau penyelia yang memperlihatkan tanda-tanda kecacatan dan
masuk campur mengikut kesesuaian bagi mencegah kemudaratan yang
mungkin menimpa klien. (Rujuk A.11.b., F8.b.)

229
C.2.h. Ketidakmampuan kaunselor atau penamatan amalan
Apabila kaunselor menamatkan amalan, mereka perlu mengikuti
perancangan yang disediakan untuk memindahkan klien dan fail. Kaunselor
menyedia dan menyebarkan kepada rakan sejawat yang telah dikenalpasti
atau penyimpan rekod satu pelan untuk memindahkan klien dan fail-fail jika
mereka tidak lagi berkemampuan, meninggal dunia atau menamatkan
amalan.

C.3. Mengiklan dan mendapatkan klien

C.3.a. Pengiklanan yang tepat


Apabila mengiklan atau memperkenalkan perkhidmatan mereka kepada
orang awam, kaunselor menyatakan kelayakan mereka dengan tepat dan
benar yakni tidak mengelirukan, tidak memperdayakan atau menipu.

C.3.b. Surat perakuan


Kaunselor yang menggunakan surat perakuan tidak memintanya daripada
klien semasa atau bekas klien atau mana-mana individu lain.

C.3.c. Kenyataan oleh pihak lain


Kaunselor mengambil tindakan yang berpatutan untuk memastikan bahawa
kenyataan yang dibuat oleh pihak lain berkenaan diri mereka atau profesion
kaunseling itu adalah tepat dan benar.

C.3.d. Pengambilan klien di tempat kerja


Kaunselor tidak menggunakan tempat mereka berkhidmat atau bekerja atau
institusi gabungan mereka untuk mendapatkan klien, individu yang diselia,
atau yang dirunding untuk amalan persendirian mereka.

C.3.e. Iklan tentang produk dan latihan


Kaunselor yang menghasilkan produk yang berkaitan dengan profesion
mereka atau mengendalikan bengkel atau latihan, memastikan bahawa iklan
mengenai produk atau acara tersebut hendaklah tepat dan benar, serta
230
memaparkan maklumat yang mencukupi kepada pelanggan supaya mereka
dapat membuat pilihan bijak. (Rujuk C.6.d.)

C.3.f. Mempromosi kepada pelanggan yang mendapat perkhidmatan


Kaunselor tidak menggunakan kaunseling, pengajaran, latihan, hubungan
penyeliaan untuk mempromosi produk atau latihan-latihan mereka dengan
cara menipu atau dengan cara yang mempengaruhi secara tidak wajar
golongan yang mungkin mudah dipengaruhi. Walau bagaimanapun, pendidik
kaunselor boleh menggunapakai buku teks hasil karya mereka untuk tujuan
pengajaran.

C.4. Kelayakan profesional

C.4.a. Gambaran yang tepat dan benar


Kaunselor hanya mengakui secara langsung atau tidak langsung hanya
kelayakan profesional yang benar-benar diperolehi dan membetulkan
sebarang gambaran salah yang diketahui mengenai kelayakan mereka yang
diberikan oleh pihak lain. Kaunselor haruslah menyatakan secara tulus ikhlas
akan kelayakan rakan sejawat profesional mereka. Kaunselor membezakan
dengan jelas di antara pengalaman kerja yang dibayar dengan pengalaman
sukarela, serta menyatakan dengan tepat pendidikan berterusan dan latihan
pengkhususan mereka. (Rujuk C.2.a.)

C.4.b. Persijilan
Kaunselor mengakui hanya lesen atau persijilan yang semasa dan sah.

C.4.c. Ijazah pendidikan


Kaunselor dengan jelas membezakan di antara ijazah yang diperolehi dengan
ijazah kehormat.

C.4.d. Memberi gambaran (Implying) kompetensi peringkat kedoktoran


Kaunselor menyatakan dengan jelas ijazah tertinggi yang diperolehi dalam
kaunseling atau bidang lain yang berkaitan. Kaunselor tidak memberi
gambaran bahawa mereka mempunyai kompetensi kaunseling di peringkat
231
ijazah kedoktoran sedangkan hanya mempunyai ijazah sarjana dalam
kaunseling atau bidang berkaitan dengan diri mereka sebagai merujuk
kepada Dr. di dalam konteks kaunseling sedangkan ijazah kedoktoran
mereka bukan dalam bidang kanseling atau bidang berkaitan.

C.4.e. Status akreditasi program


Kaunselor menyatakan dengan jelas status akreditasi ijazah mereka pada
masa ijazah tersebut diperolehi.

C.4.f. Keahlian profesional


Kaunselor membezakan keahlian semasa, yang masih hidup, keahlian aktif
atau keahlian terdahulu dalam persatuan. Ahli badan / institusi / persatuan
profesional kaunseling di Malaysia mesti membezakan di antara keahlian
profesional yang bermaksud harus mempunyai kelayakan sekurang-
kurangnya ijazah sarjana muda dalam kaunseling, manakala keahlian
bersekutu pula terbuka kepada individu yang mempunyai minat dan
penglibatan yang tekal dengan badan / institusi / persatuan / profesional
kaunseling tetapi tidak layak menjadi ahli profesional.

C.5. Tidak mendiskriminasi


Kaunselor tidak membiarkan atau terlibat dalam diskriminasi berdasarkan
umur, budaya, ketidakupayaan, etnik, ras, agama/kepercayaan, jantina,
identiti jantina, orientasi seksual, status perkahwinan/pasangan, bahasa
pilihan, status sosio ekonomi atau sebarang asas yang ditetapkan oleh
undang-undang. Kaunselor tidak mengamalkan diskriminasi terhadap klien,
pelajar, pekerja, individu yang diselia atau peserta penyelidikan dengan cara
yang memberikan impak negatif kepada individu-individu itu.

C.6. Tanggungjawab awam

C.6.a. Gangguan seksual


Kaunselor tidak melibatkan diri di dalam atau membiarkan gangguan
seksual. Gangguan seksual didefinisikan sebagai permintaan balasan seks,
sentuhan fizikal, perilaku verbal atau bukan verbal yang berunsurkan seks,
232
yang berlaku dalam konteks aktiviti atau peranan profesional, dan tatalaku
sedemikian sama ada

1. tidak disenangi, menghina atau mengwujudkan suasana tempat


kerja atau persekitaran belajar yang tegang, dan kaunselor tahu
atau diberitahu tentang perkara tersebut; atau

2. dianggap cukup teruk atau mendalam yang oleh seseorang yang


waras dipersepsinya sebagai gangguan seksual dalam konteks di
mana tingkahlaku tersebut berlaku.

Gangguan seksual boleh terdiri daripada satu tindakan yang sangat teruk
atau mendalam atau tindakan berkali kali atau yang pervasif.

C.6.b. Laporan kepada pihak ketiga


Dalam melaporkan aktiviti dan pertimbangan profesional mereka kepada
pihak ketiga termasuklah mahkamah, syarikat insuran kesihatan, penerima
laporan penilaian dan lain-lain, kaunselor melaporkannya secara tepat, jujur
dan objektif. (Rujuk B.3., E.4.)

C.6.c. Persembahan media


Apabila kaunselor memberi nasihat atau komen menerusi ceramah umum,
demonstrasi, program radio atau televisyen, pita rakaman, pengaplikasian
berasaskan teknologi, bahan bercetak, bahan pos, atau media-media lain,
mereka berhati-hati bagi memastikan bahawa
1. kenyataan itu adalah berdasarkan amalan dan literatur kaunseling
profesional yang sesuai;
2. kenyataan tersebut selaras dengan Kod Etika Lembaga Kaunselor;
dan
3. penerima maklumat tersebut tidak terdorong untuk membuat inferensi
bahawa suatu perhubungan kaunseling profesional telah berlaku.

233
C.6.d. Eksploitasi ke atas orang lain
Kaunselor tidak mengeksploitasi orang lain dalam perhubungan profesional
mereka. (Rujuk C.3.e.)

C.6.e. Asas-asas saintifik bagi modaliti rawatan


Kaunselor mengguna teknik/prosedur/modaliti yang berteraskan teori dan
/fakta yang mempunyai asas saintifik. Kaunselor yang tidak berbuat begini
hendaklah menyatakan yang teknik/prosedur sebagai tidak terbukti atau
sedang dibina dan menjelaskan bakal-bakal risiko dan pertimbangan etika
apabila mengguna teknik/prosedur sedemikian dan mengambil langkah-
langkah untuk melindungi klien dari kemudaratan yang mungkin. (Rujuk
A.4.a., E.5.c.,E.5.d.)

C.7 Tanggungjawab kepada profesional lain

C.7.a Kenyataan umum peribadi


Apabila membuat kenyataan peribadi di dalam konteks awam, kaunselor
menjelaskan bahawa mereka bercakap dari perspektif peribadi dan mereka
bukan bercakap bagi pihak semua kaunselor atau profesion itu.

Bahagian D : Perhubungan dengan profesional lain

Pengenalan
Kaunselor profesional sedar bahawa kualiti interaksi mereka dengan rakan
sejawat boleh mempengaruhi kualiti perkhidmatan yang diberikan kepada
klien. Mereka berusaha untuk mengenali dan mengetahui rakan sejawat di
dalam dan di luar bidang kaunseling. Kaunselor menjalinkan perhubungan
kerja dan sistem komunikasi yang positif dengan rakan sejawat bagi
menambahbaikkan perkhidmatan kepada klien.

234
D.1 Perhubungan dengan rakan sejawat, majikan dan pekerja

D.1.a Pendekatan berbeza


Kaunselor menghormati pendekatan perkhidmatan kaunseling yang berbeza
dengan pendekatan mereka sendiri. Kaunselor juga menghormati tradisi-
tradisi dan amalan kumpulan-kumpulan profesional yang lain yang dengannya
mereka bekerja..

D.1.b Menjalin perhubungan


Kaunselor berusaha untuk menjalin dan mengukuhkan hubungan antara
disiplin dengan rakan sejawat daripada disiplin yang lain demi untuk
memberikan perkhidmatan terbaik kepada klien.

D.1.c Kerja pasukan interdisiplin


Kaunselor yang menjadi ahli pasukan antara disiplin yang memberikan
perkhidmatan beraneka jenis kepada klien memberi fokus kepada bagaimana
dapat mereka memberikan perkhidmatan terbaik kepada klien. Mereka
melibatkan diri di dalam dan menyumbang kepada keputusan-keputusan
yang mempunyai kesan ke atas kebajikan klien dengan berpandukan kepada
perspektif, nilai dan pengalaman profesion kaunseling dan juga perspektif
nilai dan pengalaman rakan sejawat dari disiplin-disiplin lain.(Rujuk A.1.a.)

D.1.d. Kerahsiaan
Apabila kaunselor dikehendaki oleh undang-undang, polisi institusi atau
keadaan luar biasa untuk menjalankan lebih daripada satu peranan dalam
prosiding perundangan atau pentadbiran, mereka menjelaskan jangkaan
peranan dan parameter kerahsiaan dengan rakan sejawat mereka. (Rujuk
B.1.c., B.1.d., B.2.c., B.2.d., B.3.b.)

D.1.e. Menggariskan obligasi profesional dan etika


Kaunselor yang menjadi ahli kepada pasukan Interdisiplin menjelaskan
obligasi profesional dan etika pasukan secara keseluruhan dan bagi setiap
ahli.Apabila keputusan pasukan menimbulkan isu etika, tindakan pertama
kaunselor ialah menyelesaikan masalah tersebut dalam pasukan tersebut.
235
Sekiranya mereka tidak dapat menyelesaikannya sesama mereka, kaunselor
mencari jalan lain untuk mengatasi isu tersebut selaras dengan kesejahteraan
klien.

D.1.f. Pemilihan personalia dan pengagihan tugas


Kaunselor memilih staf yang kompeten dan mengagihkan tanggungjawab
yang setara dengan kemahiran dan pengalaman mereka.

D.1.g. Dasar majikan


Apabila kaunselor menerima sesuatu jawatan di dalam sesebuah agensi atau
institusi ia bermakna bahawa kaunselor bersetuju dengan dasar-dasar dan
prinsip-prinsip umum agensi/institusi tersebut. Kaunselor berusaha sedaya
upaya untuk mencapai persetujuan dengan majikan tentang piawaian tatalaku
yang membenarkan perubahan terhadap dasar institusi yang kondusif kepada
pertumbuhan dan perkembangan klien.

D.1.h. Keadaan-keadaan negatif


Kaunselor menyedarkan majikan mereka tentang dasar dan amalan yang
tidak sesuai. Mereka cuba membawa perubahan terhadap dasar atau
prosedur tersebut melalui tindakan konstruktif dalam organisasi berkenaan.
Apabila dasar tersebut mempunyai potensi untuk menimbulkan kesan buruk
atau merosakkan kepada klien atau membataskan keberkesanan
perkhidmatan yang diberikan dan perubahan tidak dapat dilakukan, kaunselor
mengambil tindakan lanjutan yang sesuai. Tindakan sedemikian mungkin
merangkumi rujukan kepada organisasi yang mengeluarkan sijil atau lesen,
memberi akreditasi atau penamatan perkhidmatan secara sukarela.

D.1.i. Perlindungan dari tindakan punitif


Kaunselor berhati-hati untuk tidak mengganggu atau membuang kerja
seseorang pekerja yang telah bertindak dengan cara yang bertanggungjawab
dan beretika untuk mendedahkan dasar dan amalan majikan yang tidak
sesuai.

236
D.2. Perundingan

D.2.a. Kompetensi perundingan


Kaunselor harus mengambil langkah-langkah yang berpatutan untuk
memastikan yang mereka mempunyai sumber dan kompetensi yang
bersesuaian apabila menawarkan perkhidmatan perundingan. Kaunselor juga
memberikan sumber rujukan yang bersesuaian apabila diminta dan
diperlukan. (Rujuk C.2.a.)

D.2.b. Memahami pihak yang dirunding


Apabila menawarkan perkhidmatan perundingan, kaunselor berusaha untuk
mewujudkan sesuatu pemahaman yang jelas dengan yang dirunding tentang
definisi masalah, matlamat untuk berubah, atau akibat yang dijangka daripada
intervensi yang dipilih.

D.2.c. Matlamat perundingan


Perhubungan perundingan adalah merupakan satu perhubungan di mana
keupayaan menyesuaikan diri serta perkembangan yang dirunding ke arah
arahan kendiri dipupuk dan digalakkan secara tekal.

D.2.d. Persetujuan termaklum dalam perundingan


Apabila memberi perkhidmatan perundingan, kaunselor mempunyai obligasi
untuk meneliti semula hak dan tanggungjawab kaunselor dan yang dirunding
dalam bentuk tulisan dan secara lisan. Kaunselor mengguna bahasa yang
jelas dan mudah difahami untuk memberitahu semua pihak yang terlibat
mengenai tujuan perkhidmatan yang akan ditawarkan, kos berkaitan, bakal
risiko dan manfaat, dan batasan kerahsiaan. Bersama-sama dengan yang
dirunding kaunselor perlu berusaha untuk membina dengan jelasnya definisi
masalah, matlamat untuk berubah, dan akibat dijangka daripada intervensi
yang dipilih yang responsif dari segi budaya dan bersesuaian dengan
keperluan yang dirunding. (Rujuk A.2.a., A.2.b.)

237
Bahagian E : Penilaian, penaksiran, dan penafsiran

Pengenalan
Kaunselor menggunakan instrumen penilaian sebagai satu komponen dalam
proses kaunseling, dengan mengambil kira konteks peribadi dan budaya
klien. Kaunselor memupuk kesejahteraan seseorang klien atau kelompok
dengan membangunkan dan mengguna instrumen penaksiran pendidikan,
psikologi atau kerjaya yang sesuai.

E.1 Am

E.1.a Penaksiran
Tujuan utama penaksiran pendidikan, psikologil dan kerjaya adalah untuk
menyedikan pengukuran yang sah dan boleh dipercayai sama ada secara
mutlak atau komparatif. Ini termasuklah, tetapi tidak terhad kepada,
pengukuran kebolehan, personaliti, minat, kecerdasan, pencapaian, dan
prestasi. Kaunselor sedar akan perlunya menafsir kenyataan dalam bahagian
ini sebagai boleh digunakan untuk penaksiran kuantitatif dan kualitatif.

E.1.b. Kebajikan klien


Kaunselor tidak menyalahgunakan keputusan dan penafsiran penaksiran dan
mereka mengambil langkah-langkah yang berpatutan untuk menghalang
orang lain daripada menyalahgunakan maklumat yang didapati daripada
teknik-teknik ini. Kaunselor menghormati hak klien untuk mengetahui
keputusan, penafsiran yang dibuat, dan asas-asas yang digunakan oleh
kaunselor untuk membuat kesimpulan dan perakuan.

E.2. Kompetensi mengguna dan menafsir instrumen penaksiran

E.2.a. Batasan kompetensi


Kaunselor mengguna hanya perkhidmatan ujian dan penaksiran yang baginya
mereka telah dilatih dan kompeten. Kaunselor yang mengguna penaksiran
ujian bantuan teknologi mempunyai latihan dalam konstruk yang diukur dan
instrumen khas yang digunakan sebelum menggunakan aplikasi berasaskan
238
terknologi tersebut. Kaunselor mengambil langkah-langkah yang berpatutan
bagi memastikan yang teknik penaksiran psikologi dan kerjaya digunakan
secara betul oleh individu di bawah penyeliaan mereka. (Rujuk A.12.)

E.2.b. Penggunaan yang sesuai


Kaunselor bertanggungjawab untuk memastikan yang aplikasi, penskoran,
penafsiran adalah sesuai, dan penggunaan instrumen penaksiran yang
relevan dengan keperluan klien, sama ada mereka membuat penskoran dan
tafsiran penaksiran tersebut sendiri ataupun dengan menggunakan teknologi
atau perkhidmatan-perkhidmatan yang lain.

E.2.c. Membuat keputusan berdasarkan hasil penaksiran


Kaunselor yang bertanggungjawab di dalam membuat keputusan yang
melibatkan individu atau dasar yang berasaskan hasil penaksiran mempunyai
kefahaman yang mendalam tentang pengukuran pendidikan, psikologi dan
kerjaya, termasuklah kriteria kesahan, penyelidikan penaksiran, dan garis
panduan bagi membangun dan mengguna instrumen penaksiran.

E.3. Persetujuan termaklum dalam penaksiran

E.3.a. Penjelasan kepada klien


Sebelum membuat penaksiran, kaunselor menjelaskan sifat dan tujuan
penaksiran dan penggunaan khusus hasil penaksiran oleh bakal penerima
hasil ujian. Penjelasan diberikan dalam bahasa klien (atau pihak lain yang
diberi kuasa oleh undang-undang bagi pihak klien), kecuali pengecualian
eksplisit telah dipersetujui terlebih dahulu. Kaunselor mengambil kira konteks
peribadi atau budaya klien, tahap keupayaan klien untuk memahami hasil
penaksiran, dan impak hasil penaksiran ke atas klien. (Rujuk A.2., A.12.g.,
F.1.c.)

E.3.b. Penerima hasil penaksiran


Kaunselor mengambil kira kebajikan, pemahaman secara eksplisit, dan
persetujuan terdahulu tentang siapa yang akan menerima hasil penaksiran.

239
Kaunselor menyertakan penafsiran yang tepat dan sesuai bagi setiap hasil
penaksiran individu atau kelompok yang dikeluarkan. (Rujuk B.2.c., B.5.)

E.4. Penyerahan data kepada ahli profesional yang berkelayakan


Kaunselor menyerahkan data penaksiran yang mengandungi identiti klien
hanya dengan kebenaran klien atau wakil klien yang sah dari segi undang-
undang. Data tersebut diserahkan hanya kepada pihak yang diiktiraf oleh
kaunselor sebagai berkelayakan untuk mentafsir data tersebut. (Rujuk B.1.,
B.3., B.6.b.)

E.5. Diagnosis gangguan mental

E.5.a. Diagnosis yang betul


Kaunselor berhati-hati bila membuat diagnosis mengenai gangguan mental.
Teknik penaksiran (termasuk temubual individu) yang digunakan untuk
menentukan jagaan klien(lokus rawatan, jenis rawatan, atau khidmat susulan
yang diperakukan), dipilih dengan teliti dan digunakan dengan betul.

E.5.b. Kepekaan budaya


Kaunselor memahami bahawa budaya mempengaruhi cara klien
mendefinasikan masalahnya. Pengalaman sosio-ekonomi dan budaya klien
diberi pertimbangan semasa mendiagnos gangguan mentalnya. (Rujuk A.2.c.)

E.5.c. Prasangka sosial dan sejarah dalam diagnosis patologi


Kaunselor sedar akan prasangka sosial dan sejarah dalam salah diagnosis
dan menentukan patologi individu dan kelompok tertentu, dan juga peranan
profesional kesihatan mental dalam mengabdikan prejudis tersebut melalui
diagnosis dan rawatan.

E.5.d. Elak daripada membuat diagnosis


Kaunselor mungkin mengelak daripada membuat dan/atau melaporkan
diagnosis jika mereka percaya diagnosis tersebut akan mendatangkan
kemudaratan kepada klien atau pihak lain.

240
E.6. Pemilihan Instrumen
E.6.a. Kesesuaian instrumen
Kaunselor menimbang dengan teliti kesahan, kebolehpercayaan, batasan
psikometri, dan kesesuaian instrumen semasa membuat pilihan, instrumen
penaksiran.

E.6.b. Maklumat rujukan


Sekiranya klien dirujuk kepada pihak ketiga untuk penaksiran, kaunselor
menyediakan soalan rujukan yang khusus dan data objektif yang mencukupi
tentang klien untuk memastikan instrumen penaksiran yang sesuai
digunakan. (Rujuk A.9.b., B.3.)

E.6.c. Populasi pelbagai budaya


Kaunselor berhati-hati semasa memilih instrumen bagi populasi pelbagai
budaya untuk mengelak daripada penggunaan instrumen yang kekurangan
ciri-ciri psikometrik yang sesuai bagi populasi klien yang berkenaan. (Rujuk
A.2.c., E.5.b.)

E.7. Keadaan pentadbiran penaksiran (Rujuk A.12.b.,A.12.d.)

E.7.a. Keadaan pentadbiran


Kaunselor mentadbir penaksiran dalam keadaan yang sama seperti mana
yang terdapat dalam proses pemiawaian instrumen tersebut. Apabila
penaksiran tidak ditadbir dalam keadaan yang piawai, seperti keadaan yang
diperlukan oleh klien berketidakupayaan atau berlakunya tingkahlaku luar
biasa atau kejanggalan semasa mentadbir penaksiran, keadaan-keadaan itu
hendaklah diambilkira semasa membuat penafsiran, dan hasil penaksiran
mungkin dianggap tidak sah atau kesahannya diragui.

E.7.b. Pentadbiran berasaskan teknologi


Kaunselor memastikan bahawa program pentadbiran berjalan dengan lancar
dan menyediakan hasil penaksiran yang tepat untuk klien apabila kaedah
teknologi atau elektronik lain digunakan dalam pentadbiran penaksiran
tersebut.
241
E.7.c. Penaksiran yang tidak diselia
Kaunselor tidak membenarkan penggunaan instrumen penaksiran tanpa
penyeliaan kaunselor, kecuali jika instrumen itu direka bentuk, bertujuan dan
disahkan untuk tujuan pentadbiran dan pengskoran kendiri.

E.7.d. Pendedahan keadaan yang berfaedah


Sebelum pentadbiran penaksiran, keadaan yang menghasilkan keputusan
penaksiran yang paling berfaedah dimaklumkan kepada calon penaksiran.

E. 8. Isu pelbagai budaya/kepelbagaian dalam penaksiran


Kaunselor berhati-hati dalam penggunaan teknik penaksiran yang
dinormakan kepada populasi lain daripada populasi klien. Kaunselor
menyedari tentang kesan umur, warna kulit, budaya, ketidakupayaan,
kumpulan etnik, gender, ras, bahasa pilihan, agama, kepercayaan, orientasi
seksual dan status sosio ekonomi ke atas pentadbiran dan penafsiran ujian,
dan menafsirkan hasil ujian tersebut dalam perspektif yang sesuai dengan
faktor-fakor yang berkaitan. (Rujuk A.2.c., E.5.b.)

E.9. Penskoran dan penafsiran penaksiran

E.9.a. Melaporkan
Dalam melaporkan hasil penaksiran, kaunselor menyatakan kesangsian yang
berkaitan dengan kesahan atau kebolehpercayaan akibat daripada keadaan-
keadaan penaksiran atau ketidaksesuaian norma bagi orang yang diuji.

E.9.b. Instrumen penyelidikan


Kaunselor berhati-hati bila membuat penafsiran hasil instrumen penyelidikan
yang tidak mempunyai data teknikal yang mencukupi untuk menyokong
keputusan responden. Tujuan spesifik penggunaan instrumen tersebut
dinyatakan secara eksplisit kepada calon yang mengambil ujian.

242
E.9.c. Perkhidmatan penaksiran
Kaunselor yang menyediakan perkhidmatan penskoran dan penafsiran untuk
menyokong proses penaksiran mengesahkan kesahan penaksiran tersebut.
Mereka menghuraikan dengan tepat tujuan, norma, kesahan,
kebolehpercayaan, dan aplikasi prosedur dan sebarang kelayakan khas yang
diperlukan untuk penggunaan instrumen tersebut. Penafsiran ujian secara
automasi adalah dianggap sebagai perundingan antara profesional dengan
profesional. Tanggungjawab formal perunding adalah kepada yang dirunding,
tetapi tanggungjawab yang paling penting dan utama adalah kepada klien.
(Rujuk D.2.)

E.10. Keselamatan penaksiran


Kaunselor mengawal integriti dan keselamatan ujian dan teknik-teknik
penaksiran lain secara tekal dengan obligasi undang-undang dan kontrak.
Kaunselor tidak menggunakan, menerbit semula atau mengubah suai
penaksiran atau bahagian-bahagian daripadanya yang telah diterbitkan tanpa
memberi penghargaan dan mendapat kebenaran daripada penerbit.

E.11. Penaksiran yang lapuk dan hasil keputusan yang usang


Kaunselor tidak menggunakan data atau hasil penaksiran yang lapuk atau
usang untuk kegunaan semasa. Kaunselor berusaha sedaya upaya untuk
menghalang penyalahgunaan pengukuran dan data penaksiran lapuk oleh
pihak lain.

E.12. Pembinaan penaksiran


Kaunselor menggunakan prosedur saintifik yang mantap, piawaian yang
relevan, dan pengetahuan profesional bagi reka bentuk penaksiran dalam
perbincangan, penerbitan dan penggunaan teknik penaksiran pendidikan dan
psikologi.

243
E.13. Penilaian forensik: penilaian untuk prosiding perundangan

E.13.a. Obligasi utama


Dalam menyediakan penilaian forensik, obligasi utama kaunselor adalah
untuk menghasilkan dapatan yang objektif yang boleh dibuktikan berdasarkan
maklumat dan teknik yang sesuai dengan proses penilaian tersebut, yang
mungkin merangkumi pemeriksaan individu dan/atau penelitian rekod-rekod.
Kaunselor berhak untuk memberi pendapat profesional berdasarkan
pengetahuan dan kepakaran profesional mereka yang boleh disokong oleh
data yang dikumpul dalam proses penilaian. Kaunselor akan menentukan
batasan laporan atau testimoni mereka, terutama jika pemeriksaan ke atas
individu tersebut belum dijalankan.

E.13.b. Persetujuan untuk dinilai


Individu yang dinilai diberitahu secara bertulis bahawa perhubungan tersebut
adalah untuk tujuan penilaian semata-mata dan bukan bersifat kaunseling
dan entiti atau individu yang akan menerima laporan penilaian telah
dikenalpasti. Persetujuan bertulis untuk dinilai diperolehi daripada mereka
yang akan dinilai kecuali mahkamah mengarahkan penilaian dijalankan tanpa
persetujuan bertulis daripada individu-individu yang dinilai. Apabila kanak-
kanak atau orang dewasa yang mudah dipengaruhi (vulnerable) dinilai,
persetujuan termaklum bertulis diperolehi daripada ibubapa atau penjaga.

E.13.c. Penilaian klien yang dilarang


Kaunselor tidak menilai individu untuk tujuan forensik ke atas individu yang
sedang menerima khidmat kaunseling ataupun individu yang telah diberi
perkhidmatan kaunseling di masa lampau. Kaunselor tidak menerima
individu-individu yang mereka nilai atau individu-individu yang telah mereka
nilai di masa lampau untuk tujuan forensik sebagai klien.

E.13.d.Mengelak daripada perhubungan yang mungkin menimbulkan


kemudaratan.
Kaunselor yang menjalankan penilaian forensik mengelak daripada
perhubungan profesional dan peribadi yang mungkin mengakibatkan
244
kemudaratan dengan ahli keluarga, pasangan romantik, dan teman rapat
individu-individu yang sedang mereka nilai atau telah mereka nilai di masa
lampau.

Bahagian F : Penyeliaan, latihan dan pengajaran

Pengenalan:
Kaunselor beraspirasi untuk memupuk perhubungan profesional yang
bermakna dan dihormati, dan juga memelihara sempadan yang sewajarnya
dengan yang diselia dan pelajar. Kaunselor mempunyai asas teori dan
pedagogi bagi kerja mereka dan berhasrat untuk berlaku adil, tepat dan jujur
dalam penaksiran mereka terhadap kaunselor pelatih.

F.1.Penyeliaan kaunselor dan kebajikan klien

F.1.a. Kebajikan klien


Obligasi utama penyeliaan kaunseling adalah untuk memantau perkhidmatan
yang diberikan oleh kaunselor lain atau kaunselor pelatih. Penyelia
kaunseling memantau kebajikan klien dan prestasi klinikal serta
perkembangan profesional yang diselia. Untuk memenuhi obligasi ini,
penyelia sentiasa berjumpa dengan yang diselia untuk meneliti nota kes,
sampel kerja klinikal, atau pemerhatian secara langsung. Yang diselia
bertanggungjawab untuk memahami dan mematuhi Kod Etika Lembaga
Kaunselor.

F.1.b. Kelayakan kaunselor


Penyelia kaunselor berusaha untuk memastikan bahawa klien sedar akan
kelayakan yang diselia yang memberikan perkhidmatan kepada klien. (Rujuk
A.2.b.)

F.1.c. Persetujuan termaklum dan hak-hak klien


Penyelia memastikan bahawa yang diselia sedar akan hak-hak klien
termasuk perlindungan terhadap privasi dan kerahsiaan klien dalam
perhubungan kaunseling. Yang diselia memberitahu klien tentang maklumat

245
pendedahan secara profesional dan bagaimana proses penyeliaan akan
menjejaskan batasan-batasan kerahsiaan. Yang diselia juga memastikan
bahawa klien sedar akan pihak-pihak yang akan mempunyai akses kepada
rekod perhubungan kaunseling dan bagaimana rekod tersebut akan
digunakan. (Rujuk A.2.b., B.1.d.)

F.2. Kompetensi penyeliaan kaunselor

F.2.a. Penyediaan penyelia


Sebelum memberikan perkhidmatan penyeliaan klinikal, kaunselor diberi
latihan dalam kaedah dan teknik penyeliaan. Kaunselor yang menawarkan
perkhidmatan penyeliaan klinikal sentiasa mengikuti aktiviti pendidikan
berterusan termasuk tajuk dan kemahiran kaunseling dan penyeliaan. (Rujuk
C.2.a., C.2.f.)

F.2.b. Isu-isu multibudaya/ kepelbagaian dalam penyeliaan


Penyelia kaunseling sedar akan, dan memberi perhatian, kepada peranan
mulit-budaya/kepelbagaian dalam perhubungan penyeliaan.

F.3. Perhubungan penyeliaan

F.3.a. Sempadan perhubungan dengan yang diselia


Penyelia kaunseling menetapkan dengan jelas dan memelihara perhubungan
etika, profesional, peribadi, dan sosial dengan yang diselia. Penyelia
mengelak daripada perhubungan yang bukan profesional dengan yang diselia
semasa. Sekiranya penyelia perlu memegang peranan profesional yang lain
kepada yang diselia (seperti: penyelia klinikal, penyelia pentadbiran, dan
pengajar), mereka berusaha untuk meminimumkan konflik yang bakal berlaku
dan menjelaskan kepada yang diselia jangkaan dan tanggungjawab yang
berkaitan dengan setiap peranan. Mereka tidak melibatkan diri dalam
sebarang bentuk interaksi yang bukan profesional yang mungkin menjejaskan
perhubungan penyeliaan.

246
F.3.b. Perhubungan seksual
Interaksi atau perhubungan seksual atau romantik dengan yang diselia
semasa adalah dilarang.

F.3.c. Gangguan seksual


Penyelia kaunseling tidak membiarkan gangguan seksual berlaku atau
memaksa yang diselia untuk terlibat dalam gangguan seksual. (Rujuk C.6.a.)

F.3.d. Saudara mara yang rapat dan rakan


Penyelia kaunseling mengelak daripada menerima saudara mara yang rapat,
pasangan romantik, atau rakan sebagai yang diselia.

F.3.e. Perhubungan yang berpotensi berfaedah


Penyelia kaunselor sedar tentang perbezaan kuasa dalam perhubungannya
dengan yang diselia. Sekiranya mereka merasa bahawa perhubungan yang
bukan profesional dengan yang diselia berpotensi berfaedah kepada yang
diselia, mereka mengambil langkah-langkah yang serupa dengan langkah
langkah yang diambil oleh kaunselor di dalam perhubungan dengan klien.
Contoh-contoh interaksi atau perhubungan yang berpotensi berfaedah
termasuklah menghadiri sesuatu upacara rasmi, menziarah ke hospital,
memberi sokongan semasa menghadapi sesuatu peristiwa yang
menekankan, atau menjadi ahli bersama dalam persatuan, organisasi, atau
komuniti profesional. Penyelia kaunseling berbincang secara terbuka dengan
yang diselia jika mereka bercadang untuk menjalinkan perhubungan dengan
yang diselia di luar peranan mereka sebagai penyelia klinikal dan/atau
penyelia pentadbiran. Sebelum terlibat dalam perhubungan yang bukan
profesional, penyelia berbincang dengan yang diselia dan
mendokumentasikan rasional bagi interaksi tersebut, bakal faedah atau
kekurangan, serta akibat yang dijangkakan ke atas yang diselia. Penyelia
menjelaskan sifat dan batasan khusus peranan tambahan yang akan mereka
hadapi bersama yang diselia.

247
F.4. Tangungjawab penyelia

F.4.a. Persetujuan termaklum bagi penyeliaan


Penyelia bertanggungjawab untuk memasukkan prinsip-prinsip persetujuan
termaklum dan penyertaan ke dalam penyeliaan mereka. Penyelia
memberitahu yang diselia tentang dasar dan prosedur yang harus diikuti dan
mekanisme proses rayuan berhubung dengan tindakan penyeliaan individu.

F.4.b. Kecemasan dan ketidakhadiran


Penyelia menetapkan dan memberitahu yang diselia prosedur untuk
menghubungi mereka atau, semasa ketiadaan mereka, penyelia atas
panggilan (on-call) alternatif untuk membantu dalam menyelesaikan krisis.

F.4.c. Piawaian untuk yang diselia


Penyelia memastikan yang diselia sedar akan piawaian profesional dan etika,
dan tanggungjawab undang-undang mereka. Penyelia kaunselor pasca-ijazah
menggalakkan kaunselor-kaunselor tersebut untuk mematuhi piawaian
amalan profesional. (Rujuk C.1.)

F.4.d. Penamatan perhubungan penyeliaan


Penyelia atau yang diselia berhak untuk menamatkan perhubungan
penyeliaan dengan memberi notis yang mencukupi. Sebab-sebab penarikan
diri diberi kepada pihak yang lain. Apabila isu-isu budaya, klinikal, atau
profesional menjadi genting kepada jaya-gagalnya perhubungan penyeliaan,
kedua-dua pihak berusaha untuk menyelesaikan perbezaan itu. Apabila
penamatan tidak dapat dielakkan, penyelia membuat rujukan yang sesuai
kepada penyelia alternatif yang lain.

F.5. Penyeliaan, penilaian, pemulihan dan perakuan dalam kaunseling

F.5.a. Penilaian
Penyelia mendokumentasi dan memberikan yang diselia pentaksiran prestasi
secara berterusan dan penilaian maklum balas serta menjadualkan sesi
penilaian formal berkala sepanjang perhubungan penyeliaan.
248
F.5.b. Batasan-batasan
Melalui penilaian dan penaksiran yang berterusan, penyelia sedar akan
batasan-batasan yang diselia yang mungkin menghalang prestasi mereka.
Penyelia membantu yang diselia bagi mendapatkan bantuan pemulihan bila
diperlukan. Mereka memperakukan pemberhentian daripada program latihan
dan penggunaan seting kaunseling, apabila yang diselia ini tidak berupaya
untuk memberikan perkhidmatan profesional yang cekap. Penyelia
mendapatkan perundingan dan mendokumentasikan keputusan mereka
untuk memberhentikan yang diselia atau merujuknya bagi mendapat bantuan.
Mereka memastikan bahawa yang diselia sedar akan pilihan-pilihan yang ada
untuk membuat keputusan tersebut(to address such decisions).(Rujuk C.2.g.)

F.5.c. Kaunseling untuk yang diselia


Jika yang diselia meminta perkhidmatan kaunseling, penyelia memberikan
mereka rujukan-rujukan yang boleh diterima. Penyelia tidak memberikan
perkhidmatan kaunseling kepada yang diselia. Penyelia berbincang tentang
kecekapan perhubungan interpersonal dari segi impak isu-isu tersebut ke
atas klien, perhubungan penyeliaan dan keupayaan berfungsi secara
profesional. (Rujuk F.3.a.)

F.5.d. Perakuan
Penyelia memperaku agar yang diselia diberi sijil, lesen, pekerjaan, atau
dibenarkan menamatkan sesuatu program akademik atau latihan hanya
apabila mereka yakin bahawa yang diselia layak diperakukan. Tanpa mengira
apa jua kelayakan, penyelia tidak memperakui yang diselia yang mereka
percayai mempunyai kelemahan tertentu yang akan menjejaskan
perlaksanaan tugas yang berkaitan dengan sokongan itu.

F.6. Tanggungjawab pendidik kaunselor

F.6.a. Pendidik kaunselor


Pendidik kaunselor yang bertanggungjawab untuk membangun, melaksana
dan menyelia program pendidikan harus mahir sebagai guru dan pengamal.
249
Mereka berpengetahuan mengenai aspek-aspek etika, perundangan dan
peraturan-peraturan dalam profesion itu, berkemahiran dalam menerapkan
pengetahuan itu dan menjadikan pelajar dan yang diselia sedar akan
tanggungjawab mereka. Pendidik kaunselor menjalankan program latihan dan
pendidikan kaunselor secara yang beretika dan menjadi model bagi tatalaku
profesional.
(Rujuk C.1., C.2.a., C.2.c.)

F.6.b. Penyerapan isu-isu multibudaya/kepelbagaian


Pendidik kaunselor menyerapkan bahan-bahan yang berkaitan dengan
multibudaya/kepelbagaian ke dalam semua kursus dan bengkel bagi
membangunkan kaunselor profesional.

F.6.c. Integrasi kajian dan amalan


Pendidik kaunselor membangunkan program pendidikan dan latihan yang
mengintegrasikan kajian akademik dan amalan penyeliaan.

F.6.d. Etika pengajaran


Pendidik kaunselor membuat pelajar dan yang diselia sedar akan
tanggungjawab etika dan piawaian profesion serta tanggungjawab etika
pelajar terhadap profesion. Pendidik kaunselor menyerapkan aspek-aspek
etika ke dalam keseluruhan kurikulum. (Rujuk C.1.)

F.6.e. Perhubungan golongan sebaya


Pendidik kaunselor berusaha sedaya upaya untuk memastikan bahawa hak-
hak golongan sebaya tidak dikompromi apabila pelajar atau yang diselia
mengetuai kelompok kaunseling atau memberikan penyeliaan klinikal.
Pendidik kaunselor mengambil langkah-langkah untuk memastikan yang
pelajar dan yang diselia faham bahawa mereka mempunyai obligasi yang
sama dengan pendidik kaunselor, jurulatih dan penyelia.

F.6.f. Teori dan teknik inovatif


Apabila pendidik kaunselor mengajar teknik/prosedur kaunseling yang
inovatif, tanpa asas empirikal, atau tanpa asas teori yang mantap, mereka
250
harus menjelaskan bahawa teknik/prosedur kaunseling sebagai tidak
terbukti atau sedang dibangunkan dan menjelaskan kepada pelajar akan
risiko yang mungkin dihadapi dan pertimbangan etika dalam mengguna teknik
dan prosedur berkenaan.

F.6.g. Penempatan lapangan


Pendidik kaunselor harus mewujudkan dasar yang jelas berhubung dengan
penempatan lapangan dan pengalaman klinikal yang lain di dalam program
latihan. Mereka menggariskan dengan jelas akan peranan dan
tanggungjawab pelajar dan yang diselia, penyelia lapangan dan penyelia
akademik. Mereka mengesahkan yang penyelia lapangan adalah
berkelayakan untuk membuat penyeliaan dan memaklumkan kepada penyelia
lapangan akan tanggungjawab profesional dan etika mereka.

F.6.h. Pendedahan profesional


Sebelum memulakan perkhidmatan kaunseling, pelatih kaunselor
menjelaskan status mereka sebagai pelajar dan menerangkan bagaimana
status ini mempengaruhi batasan kerahsiaan. Pendidik kaunselor memastikan
bahawa klien yang ditempatkan di lapangan sedar akan perkhidmatan yang
diberikan serta kelayakan pelajar dan yang diselia yang memberi
perkhidmatan-perkhidmatan tersebut. Pelajar yang diselia harus mendapat
kebenaran klien sebelum mereka mengguna sebarang maklumat yang
berkaitan dengan perhubungan kaunseling di dalam proses latihan. (Rujuk
A.2.b.)

F.7. Kebajikan pelajar

F.7.a. Orientasi
Pendidik kaunselor sedar bahawa orientasi adalah suatu proses
perkembangan yang berterusan sepanjang latihan klinikal dan pendidikan
pelajar. Pensyarah kaunseling menyediakan maklumat tentang jangkaan
program pendidikan kaunselor kepada bakal pelajar:

251
1. jenis dan tahap penguasaan kemahiran dan pengetahuan yang
diperlukan untuk melengkapkan latihan dengan jayanya;

2. matlamat, objektif, dan misi program latihan, serta isi pelajaran yang
perlu diliputi;

3. asas-asas untuk penilaian;

4. komponen latihan yang menggalakkan perkembangan kendiri atau


pendedahan kendiri sebagai sebahagian daripada proses latihan;

5. jenis seting penyeliaan dan keperluan di lapangan bagi mendapat


pengalaman klinikal lapangan yang diperlukan;

6. penilaian pelajar dan yang diselia, dasar serta prosedur


pemberhentian,dan prospek pekerjaan yang terkini untuk siswazah;
dan

7. prospek pekerjaan yang kemaskini untuk siswazah.

F.7.b. Pengalaman perkembangan kendiri


Program pendidikan kaunselor menggariskan keperluan bagi pengalaman
pendedahan kendiri dan perkembangan kendiri di dalam bahan mengenai
kemasukan program. Mereka mengguna pertimbangan profesional semasa
merekabentuk pengalaman-pengalaman latihan yang mereka kendalikan
yang memerlukan perkembangan kendiri atau pendedahan kendiri pelajar
dan yang diselia. Pelajar dan yang diselia akan disedarkan tentang pecahan-
pecahan yang terdapat pada pendedahan kendiri semasa kaunselor yang
peranan primernya sebagai guru, jurulatih atau penyelia atau penyelia
memerlukan mereka berlakon mengenai obligasi etika terhadap profesion.
Komponen-komponen penilaian pengalaman latihan secara eksplisit
menggariskan piawaian akademik yang ditentukan terlebih dahulu yang
berasingan dan yang tidak bergantung kepada tahap pendedahan kendiri
pelajar. Pendidik kaunselor mungkin memerlukan pelatih untuk mendapatkan
252
pertolongan profesional bagi menangani sebarang isu peribadi yang mungkin
menjejaskan kompetensi mereka.

F.8. Tanggungjawab pelajar

F.8.a. Piawaian bagi pelajar


Pelatih kaunselor bertanggungjawab untuk memahami dan mengikuti Kod
Etika Lembaga Kaunselor dan mematuhi undang-undang, dasar institusi, dan
peraturan-peraturan serta dasar-dasar yang mengawal tingkahlaku staf
profesional di agensi atau seting penempatan. Pelajar mempunyai obligasi
yang sama kepada klien seperti mana ditetapkan kepada kaunselor
profesional. (Rujuk C.1., H.1.)

F.8.b. Kecacatan
Kaunselor pelatih harus menjauhi dari menawar atau memberi perkhidmatan
kaunseling jika masalah fizikal, mental atau emosi mereka mungkin
memudaratkan klien atau orang-orang lain. Mereka harus peka terhadap
tanda-tanda kecacatan, mendapatkan bantuan bagi masalah, dan
memberitahu penyelia program mereka apabila mereka sedar yang mereka
tidak dapat memberikan perkhidmatan dengan berkesan. Di samping itu
mereka mendapatkan perkhidmatan profesional yang sesuai bagi diri mereka
untuk memulihkan masalah-masalah yang mengganggu kebolehan mereka
untuk memberi perkhidmatan kepada orang lain. (Rujuk A.1., C.2.d., C.2.g.)

F.9. Penilaian dan pemulihan pelajar

F.9.a. Penilaian
Kaunselor menyatakan dengan jelas kepada pelajar sebelum dan sepanjang
program latihan, tahap kompetensi yang dijangkakan, kaedah penilaian dan
masa membuat penilaian bagi kompetensi didaktik dan klinikal. Pendidik
kaunselor memberikan maklumbalas mengenai penilaian dan pentaksiran
prestasi yang sedang berjalan sepanjang program latihan.

253
F.9.b. Batasan
Sepanjang penilaian dan pentaksiran yang sedang berjalan, pendidik
kaunselor sedar akan ketidakupayaan sesetengah pelajar untuk mencapai
kompetensi kaunseling yang mungkin menyekat prestasi mereka dan
menanganinya. Pendidik kaunselor:
1. membantu pelajar dalam mendapatkan bantuan pemulihan apabila
diperlukan;
2. mendapatkan perundingan profesional dan mendokumentasikan
keputusan mereka untuk memberhentikan atau merujuk pelajar bagi
mendapatkan bantuan; dan
3. memastikan yang pelajar mempunyai peluang di dalam masa yang
sesuai untuk berhadapan dengan keputusan yang memerlukan mereka
untuk mendapat bantuan atau untuk memberhentikan mereka dan
memberikan pelajar peluang yang sewajarnya (due process) mengikut
dasar dan prosedur universiti. (Rujuk C.2.g.)

F.9.c. Kaunseling untuk pelajar


Sekiranya pelajar meminta perkhidmatan kaunseling atau sekiranya
perkhidmatan kaunseling diperlukan sebagai sebahagian daripada proses
pemulihan, pendidik kaunselor memberikan rujukan yang boleh diterima.

F.10. Peranan dan perhubungan antara pendidik kaunselor dan


pelajar

F.10.a. Perhubungan seksual atau romantik


Interaksi atau perhubungan seksual atau romantik dengan pelajar semasa
adalah dilarang.

F.10.b. Gangguan seksual


Pendidik kaunselor tidak membiarkan berlakunya gangguan seksual atau
memaksa pelajar untuk terlibat di dalam gangguan seksual. (Rujuk C.6.a.)

254
F.10.c. Perhubungan dengan bekas pelajar
Pendidik kaunselor sedar akan kuasa yang berbeza di dalam perhubungan di
antara staf dan pelajar. Pensyarah memupuk perbincangan terbuka dengan
bekas pelajar jika mereka bercadang untuk terlibat di dalam perhubungan
sosial, seksual atau perhubungan intim yang lain. Mereka berbincang dengan
bekas pelajar tentang bagaimana perhubungan mereka yang lalu mungkin
mempengaruhi perubahan di dalam perhubungan.

F.10.d. Perhubungan bukan profesional


Pendidik kaunselor mengelak daripada menjalin perhubungan bukan
profesional atau perhubungan profesional yang sedang berlaku dengan
pelajar di mana terdapat risiko yang mungkin membawa kemudaratan kepada
pelajar atau yang mungkin mengkompromi pengalaman latihan atau gred
yang diberi. Di samping itu, pendidik kaunselor tidak menerima sebarang
bentuk perkhidmatan profesional, fi, komisen, pembayaran balik atau
ganjaran daripada tempat penempatan pelajar atau yang diselia.

F.10.e. Perkhidmatan kaunseling


Pendidik kaunselor tidak boleh menjadi kaunselor kepada pelajar semasa
kecuali ini merupakan peranan ringkas yang berkaitan dengan pengalaman
latihan.

F.10.f. Perhubungan yang mungkin berfaedah


Pendidik kaunselor sedar akan perbezaan kuasa di dalam perhubungan di
antara staf dan pelajar. Jika mereka yakin yang perhubungan bukan
profesional dengan pelajar mungkin berfaedah kepada pelajar, mereka
mengambil langkah berjaga-jaga yang serupa dengan langkah-langkah yang
diambil oleh kaunselor semasa memberi perkhidmatan kaunseling kepada
klien. Contoh-contoh interaksi atau perhubungan yang mungkin berfaedah
termasuklah, tetapi tidak terbatas kepada, menghadiri sesuatu upacara rasmi,
menziarah di hospital, memberi sokongan dalam sesuatu peristiwa yang
menekankan atau menjadi ahli bersama di dalam sesebuah persatuan,
organisasi atau komuniti profesional. Pendidik kaunselor mengadakan
perbincangan terbuka dengan pelajar jika mereka bercadang untuk
255
menjalinkan perhubungan dengan pelajar di luar peranan mereka sebagai
guru atau penyelia. Mereka berbincang dengan pelajar tentang rasional bagi
interaksi sedemikian, bakal faedah dan kekurangan, serta akibat-akibat yang
dijangkakan bagi pelajar. Mereka menjelaskan sifat dan batasan khusus
peranan tambahan yang akan mereka miliki dengan pelajar sebelum
menjalinkan perhubungan bukan profesional. Perhubungan bukan profesional
dengan pelajar hendaklah mempunyai batasan masa dan dimulakan dengan
kebenaran pelajar.

F.11. Kompetensi multibudaya/kepelbagaian dalam program pendidikan


dan latihan kaunselor

F.11.a. Kepelbagaian pensyarah


Pendidik kaunselor beriltizam untuk merekrut dan mengekalkan pensyarah
yang pelbagai.

F.11.b. Kepelbagaian pelajar


Pendidik kaunselor cuba secara bersungguh-sungguh untuk merekrut dan
mengekalkan sekumpulan pelajar yang pelbagai. Pendidik kaunselor
menunjukkan iltizam terhadap kompetensi multibudaya/kepelbagaian dengan
mengiktiraf dan menghargai pelbagai budaya dan jenis kebolehan yang
pelajar bawa ke dalam pengalaman latihan. Pendidik kaunselor menyediakan
keperluan yang sesuai yang menambahbaik serta menyokong prestasi
akademik dan kebajikan pelajar yang pelbagai.

F.11.c. Kompetensi multibudaya/kepelbagaian


Pendidik kaunselor secara bersungguh-sungguh menyerapkan kompetensi
multibudaya/kepelbagaian dalam latihan dan amalan penyeliaan. Secara
bersungguh-sungguh mereka melatih pelajar untuk mendapat kesedaran,
pengetahuan serta kemahiran di dalam kompetensi amalan multibudaya.
Mereka memasukkan contoh-contoh kes, permainan peranan, perbincangan
soalan dan aktiviti-aktiviti bilik darjah lain yang memupuk serta mewakili
berbagai perspektif budaya.

256
Bahagian G : Penyelidikan dan penerbitan

Pengenalan
Kaunselor yang mengendalikan penyelidikan digalakkan untuk menyumbang
kepada pangkalan pengetahuan mengenai profesion dan memupuk
kefahaman yang lebih jelas tentang keadaan - keadaan yang membawa
kepada masyarakat yang sihat dan lebih adil. Kaunselor menyokong usaha
penyelidik dengan menyertai sepenuhnya dan dengan rela hati bila-bila
mungkin. Kaunselor meminimumkan bias dan menghormati kepelbagaian di
dalam merekabentuk dan melaksanakan program penyelidikan.

G.1. Tanggungjawab penyelidikan

G.1.a. Penggunaan manusia sebagai peserta penyelidikan


Kaunselor merancang, merekabentuk, mengendali, dan melaporkan
penyelidikan secara yang tekal dengan prinsip etika, undang-undang negeri
dan persekutuan dan peraturan-peraturan institusi di mana penyelidikan
dijalankan yang berkaitan, dan serta piawaian saintifik yang menggunakan
manusia sebagai peserta di dalam penyelidikan.

G.1.b. Pelencongan daripada amalan piawai


Kaunselor mendapatkan perundingan dan mematuhi garis perlindungan yang
ketat bagi melindungi hak-hak peserta penyelidikan apabila sesuatu
penyelidikan itu melencong daripada amalan piawai atau yang diterima.

G.1.c. Penyelidik bebas


Tidak berkaitan.

G.1.d. Langkah berjaga-jaga untuk mengelakkan kecederaan


Kaunselor yang mengendalikan penyelidikan dengan menggunakan manusia
sebagai peserta penyelidikan bertanggungjawab kepada kebajikan peserta
sepanjang proses penyelidikan dan harus mengambil langkah berjaga-jaga
yang sewajarnya untuk mengelakkan berlakunya kecederaan psikologi,
emosi, fizikal, atau kesan sosial ke atas peserta.
257
G.1.e. Tanggungjawab penyelidik utama
Tanggungjawab untuk mengikuti amalan etika penyelidikan akhirnya dipikul
oleh penyelidik utama. Kesemua penyelidik lain yang terlibat dalam aktiviti
penyelidikan berkongsi obligasi dan tanggungjawab etika terhadap tindakan
mereka.

G.1.f. Minimum gangguan


Kaunselor mengambil langkah berjaga-jaga yang sewajarnya untuk mengelak
daripada berlakunya gangguan di dalam kehidupan peserta penyelidikan
yang mungkin disebabkan oleh penglibatan mereka dalam penyelidikan.

G.1.g. Pertimbangan multibudaya/ kepelbagaian dalam penyelidikan


Dimana sesuai dengan matlamat penyelidikan, kaunselor haruslah peka
untuk merangkumi prosedur penyelidikan yang mengambil kira aspek-aspek
budaya. Mereka hendaklah mendapatkan perundingan bila sesuai.

G.2. Hak-hak Peserta Penyelidik (Rujuk A.2, A.7.)

G.2.a. Persetujuan termaklum dalam penyelidikan


Individu mempunyai hak untuk memberi persetujuan untuk menjadi peserta
penyelidikan. Dalam mendapatkan persetujuan ini kaunselor harus mengguna
bahasa yang:

1. menerangkan tujuan dan prosedur yang perlu diikuti dengan jelas;


2. mengenalpasti sebarang prosedur yang berbentuk eksperimen atau
yang belum dicuba dengan meluas;
3. menerangkan sebarang ketidakselesaan dan risiko yang terlibat;
4. menerangkan sebarang faedah atau perubahan pada individu atau
organisasi yang mungkin dapat dijangkakan;
5. mendedahkan prosedur alternatif yang sesuai yang akan memberi
kebaikan kepada peserta;
6. sedia menjawab sebarang pertanyaan yang berkaitan dengan
prosedur;
258
7. menerangkan sebarang batasan tentang kerahsiaan;
8. menerangkan format dan bakal pembaca yang disasarkan bagi
meyebarkan dapatan-dapatan penyelidikan; dan
9. memberitahu peserta yang mereka bebas untuk menarik balik
persetujuan mereka dan tidak meneruskan penyertaan mereka di
dalam projek pada bila-bila masa tanpa penalti.

G.2.b. Penipuan
Kaunselor tidak mengendalikan penyelidikan yang melibatkan penipuan
kecuali prosedur alternatif tidak boleh dilaksanakan dan nilai prospektif
penyelidikan membenarkan penipuan. Sekiranya penipuan tersebut mungkin
akan menyebabkan kecederaan fizikal atau emosi kepada peserta
penyelidikan, penyelidikan tersebut tidak akan dikendalikan walaupun beliau
mempunyai nilai. Apabila kaedah penyelidikan memerlukan tindakan
menyembunyi atau menipu, penyelidik menjelaskan sebab-sebab tindakan ini
dilakukan secepat mungkin semasa memberi taklimat/laporan.

G.2.c. Penyertaan pelajar/ yang diselia


Penyelidik yang melibatkan pelajar atau yang diselia di dalam penyelidikan
menjelaskan kepada mereka bahawa keputusan untuk menyertai atau tidak di
dalam aktiviti penyelidikan tidak akan mempengaruhi kedudukan akademik
seseorang ataupun perhubungan penyeliaan. Pelajar atau yang diselia yang
memilih untuk tidak menyertai penyelidikan diberi pendedahan keatas
altenatif yang sesuai bagi memenuhi keperluan akademik atau klinikal
mereka.

G.2.d. Penyertaan klien


Kaunselor yang mengendalikan penyelidikan yang melibatkan klien
menerangkan dengan jelas kepada klien di dalam proses persetujuan
termaklum bahawa klien bebas untuk memilih sama ada untuk melibatkan diri
atau tidak di dalam aktiviti penyelidikan. Kaunselor mengambil langkah
berjaga-jaga yang perlu untuk melindungi klien daripada natijah negatif
kerana menolak atau menarik diri daripada menyertai penyelidikan.

259
G.2.e. Kerahsiaan maklumat
Maklumat yang diperolehi mengenai peserta penyelidikan sewaktu
menjalankan kajian adalah rahsia. Sekiranya wujud kemungkinan yang orang
lain mungkin mempunyai akses kepada maklumat tersebut, amalan
penyelidikan beretika memerlukan kemungkinan itu beserta dengan
rancangan untuk melindungi kerahsiaan, dijelaskan kepada peserta sebagai
sebahagian daripada prosedur untuk mendapatkan persetujuan termaklum.

G.2.f. Orang yang tidak berupaya memberi persetujuan termaklum


Sekiranya seseorang itu tidak berupaya untuk memberi persetujuan
termaklum, kaunselor memberi suatu penjelasan yang sesuai kepada,
mendapat kebenaran untuk menyertai daripada, dan memperolehi kebenaran
tertentu daripada seorang yang diberi kuasa oleh undang-undang.

G.2.g. Komitmen kepada peserta


Kaunselor mengambil langkah-langkah yang berpatutan untuk menghormati
semua komitmen kepada peserta penyelidikan. (Rujuk A.2.c.)

G.2.h. Penjelasan selepas pengumpulan data


Selepas data dikumpulkan, kaunselor memberi penerangan lengkap kepada
peserta mengenai sifat kajian untuk menghapuskan sebarang salah
tanggapan mengenai penyelidikan yang mungkin ada pada peserta. Di mana
nilai saintifik dan nilai kemanusiaan membolehkan tindakan melewatkan atau
tidak menghebahkan maklumat, kaunselor mengambil langkah-langkah yang
berpatutan untuk mengelak daripada melakukan sebarang kecederaan.

G.2.i. Memberitahu penaja


Kaunselor memberitahu penaja, institusi, dan saluran penerbitan mengenai
prosedur dan hasil penyelidikan. Kaunselor memastikan yang badan-badan
dan pihak-pihak berkuasa tertentu diberi maklumat dan pengakuan yang
berkaitan.

260
G.2.j. Penghapusan dokumen dan rekod penyelidikan
Dalam satu tempoh masa yang berpatutan selepas projek atau kajian
penyelidikan selesai dijalankan, kaunselor mengambil langkah-langkah untuk
memusnahkan rekod atau dokumen (audio, video, digital, dan di dalam
bentuk tulisan) yang mengandungi data atau maklumat sulit yang
membolehkan peserta penyelidikan dikenalpasti. Jika rekod berbentuk
bahan-bahan seni, penyelidik mendapat kebenaran peserta tentang cara-cara
untuk mengendalikan rekod atau dokumen tersebut. (Rujuk B.4.a, B.4.g.)

G.3. Hubungan dengan peserta penyelidikan (Apabila penyelidikan


melibatkan interaksi intensif atau berpanjangan)

G.3.a. Hubungan bukan profesional


Hubungan bukan profesional dengan peserta penyelidikan hendaklah
dielakkan.

G.3.b. Hubungan dengan peserta penyelidikan


Interaksi atau hubungan seksual atau romantik di antara kaunselor dengan
peserta penyelidikan kini adalah dilarang.

G.3.c. Gangguan seksual dan peserta penyelidik


Penyelidik tidak membiarkan gangguan seksual berlaku atau memaksa
peserta penyelidikan untuk terlibat di dalam gangguan seksual.

G.3.d. Interaksi yang mungkin berfaedah


Apabila interaksi bukan profesional antara penyelidik dan peserta
penyelidikan mungkin berfaedah, penyelidik hendaklah mendokumentasikan,
sebelum interaksi (di mana boleh), rasional bagi interaksi sedemikian, faedah
yang mungkin diperolehi, dan natijah yang dijangkakan bagi peserta
penyelidikan. Interaksi sedemikian hendaklah dimulakan dengan persetujuan
yang sesuai daripada peserta penyelidikan. Apabila berlaku kecederaan yang
tidak disengajakan kepada peserta penyelidikan disebabkan oleh interaksi
bukan profesioanal, penyelidik hendaklah menunjukkan bukti yang usaha
untuk memulihkan kecederaan sedemikian telah dilakukan.
261
G.4. Melaporkan keputusan

G.4.a. Keputusan yang tepat


Kaunselor merancang, mengendali, dan melaporkan penyelidikan dengan
tepat. Mereka menyediakan perbincangan yang seluas-luasnya mengenai
batasan-batasan data dan hipotesis-hipotesis alternatif. Kaunselor tidak harus
terlibat di dalam penyelidikan yang mengelirukan atau yang bersifat penipuan,
mengherotberotkan data, menyalahgambarkan data, atau dengan sengaja
memberatsebelahkan keputusan. Mereka menyebut dengan secara eksplisit
semua pembolehubah dan keadaan yang diketahui oleh penyelidik yang
mungkin memberi kesan kepada hasil penyelidikan atau penafsiran data.
Mereka juga menjelaskan sejauh mana hasil penyelidikan dapat digunakan
bagi populasi pelbagai.

G.4.b. Obligasi untuk melaporkan keputusan yang tidak baik


Kaunselor melaporkan keputusan sebarang penyelidikan yang mempunyai
nilai profesional. Keputusan yang mencerminkan hal-hal yang tidak baik
mengenai institusi, program, perkhidmatan, pandangan-pandangan yang
wujud atau yang berkepentingan tidak disembunyikan.

G.4.c. Melaporkan kesilapan


Sekiranya kaunselor mendapati kesilapan yang signifikan di dalam
penyelidikan mereka yang telah diterbitkan, mereka harus mengambil
langkah-langkah yang munasabah untuk membetulkan kesilapan tersebut
dalam ralat (correction erratum), atau melalui cara penerbitan lain yang
bersesuaian.

G.4.d. Identiti peserta


Kaunselor yang membekalkan data, membantu orang lain di dalam
penyelidikan, melaporkan keputusan penyelidikan, atau menyediakan data
asal harus mengambil langkah-langkah yang sesuai untuk menyamarkan
identiti peserta apabila kebenaran khusus daripada peserta tidak ada. Di
dalam situasi di mana peserta dengan sendirinya dapat mengenalpasti
262
penglibatan mereka di dalam kajian, penyelidik hendaklah mengambil
langkah-langkah secara bersungguh-sungguh untuk memastikan yang data
itu diubahsuai/diubah bagi melindungi identiti dan kebajikan semua pihak dan
memastikan yang perbincangan mengenai dapatan kajian tidak
mendatangkan kemudaratan kepada peserta.

G.4.e. Replikasi kajian


Kaunselor berobligasi untuk membekalkan data penyelidikan asal yang
mencukupi kepada profesional yang layak yang mungkin ingin untuk
mereplikasikan kajian itu.

G.5. Penerbitan

G.5.a. Mengiktiraf sumbangan


Apabila mengendali dan melaporkan penyelidikan, kaunselor harus
mengenali dan memberi pengiktirafan kepada hasil kajian yang lalu,
mengenai tajuk yang dikaji, menghormati undang-undang hak cipta, dan
memberi pengiktirafan sepenuhnya kepada mereka yang layak diberi
pengiktirafan.

G.5.b. Penciplakan
Kaunselor tidak menciplak iaitu mereka tidak mengemukakan kajian orang
lain sebagai kajian mereka.

G.5.c. Semakan/penerbitan semula data atau idea


Kaunselor membuat perakuan sepenuhnya dan sidang penyunting sedar
akan penerbitan idea atau data yang terdahulu, jika idea atau data
sedemikian dihantar untuk semakan atau penerbitan.

G.5.d. Penyumbang
Kaunselor memberi pengiktirafan melalui pengarang bersama, penghargaan,
catatan kaki, atau cara-cara lain yang sesuai kepada mereka yang telah
menyumbang dengan signifikannya kepada penyelidikan atau pembinaan
konsep sejajar dengan sumbangan tersebut. Penyumbang pertama
263
disenaraikan dahulu, dan sumbangan teknikal atau profesional yang kecil-
kecil diperakukan melalui nota ataupun halaman pengenalan.

G.5.e. Perjanjian penyumbang


Kaunselor yang mengendalikan penyelidikan bersama dengan rakan sejawat
atau pelajar/yang diselia menggariskan perjanjian terlebih dahulu mengenai
pengagihan kerja, pengiktirafan penerbitan, dan jenis pengiktirafan yang akan
diterima.

G.5.f. Penyelidikan pelajar


Bagi rencana-rencana yang berasaskan sebahagian besarnya kepada kerja
kursus, projek, disertasi atau tesis pelajar di mana pelajar merupakan
penyumbang utama mereka hendaklah disenaraikan sebagai pengarang
utama.

G.5.g. Penyerahan Pendua (duplicate)


Kaunselor menyerah manuskrip untuk pertimbangan hanya kepada satu
jurnal sahaja pada satu-satu masa. Manuskrip yang diterbitkan sepenuhnya
atau sebahagian besar daripadanya dalam jurnal lain atau pencetakan lain
tidak boleh diserahkan untuk penerbitan tanpa pengakuan dan kebenaran
daripada penerbitan yang terdahulu.

G.5.h. Semakan profesional


Kaunselor yang menyemak bahan-bahan yang diserahkan untuk penerbitan,
penyelidikan, atau tujuan-tujuan ilmiah yang lain menghormati hak-hak
kerahsiaan dan pemilikan orang yang menyerahkan bahan-bahan tersebut.
Kaunselor berhati-hati di dalam membuat keputusan berkaitan penerbitan
berdasarkan kepada piawaian yang sah dan yang boleh dipertahankan.
Kaunselor menyemak rencana-rencana yang dihantar dalam tempoh masa
yang sewajarnya dan berasaskan kepada skop dan kompetensi di dalam
metodologi penyelidikan. Kaunselor yang menjadi penyemak atas jemputan
sidang pengarang atau penerbit berusaha sedaya upaya untuk menyemak
hanya bahan-bahan di dalam skop kompetensi mereka dan berusaha untuk
menghindari bias peribadi.
264
Bahagian H : Menyelesaikan isu-isu etika

Pengenalan
Kaunselor bertindak menurut undang-undang, etika, dan nilai-nilai moral di
dalam mengendalikan kerja profesional mereka. Mereka sedar bahawa
perlindungan dan kepercayaan klien di dalam profesion bergantung kepada
tahap tindakan profesional yang tinggi. Mereka meletak kaunselor-kaunselor
lain di tahap piawaian yang sama dan bersedia untuk mengambil tindakan
yang sesuai bagi menjamin yang piawaian ini dipertahankan. Kaunselor
berusaha sedaya upaya untuk menyelesaikan dilema etika melalui
komunikasi langsung dan terbuka dengan semua pihak yang terlibat dan
mendapatkan perundingan daripada rakan sejawat dan penyelia bila
diperlukan. Kaunselor menyerapkan etika dalam kerja profesional seharian
mereka. Mereka melibatkan diri dalam perkembangan profesional yang
berterusan mengenai topik-topik masa kini di dalam isu-isu etika dan undang-
undang di dalam kaunseling.

H.1. Piawaian dan undang-undang


(Rujuk F.9.a.)

H.1.a. Pengetahuan
Kaunselor memahami Kod Etika Lembaga Kaunselor dan kod etika lain yang
boleh dipakai daripada organisasi profesional atau badan persijilan dan
perlesenan yang lain di mana mereka menjadi ahlinya. Kekurangan
pengetahuan atau salah faham mengenai tanggungjawab etika bukan
merupakan suatu alasan pembelaan bagi sesuatu tuduhan tingkah laku yang
tidak beretika.

H.1.b. Konflik antara etika dan undang-undang


Jika tanggungjawab etika berkonflik dengan undang-undang, peraturan, atau
pihak berkuasa yang lain, kaunselor menunjukkan komitmen mereka kepada
Kod Etika Lembaga Kaunselor dan mengambil langkah-langkah untuk
menyelesaikan konflik tersebut. Sekiranya konflik tidak dapat diselesaikan

265
dengan cara tersebut, kaunselor boleh mengikuti ketetapan undang-undang,
peraturan, atau pihak berkuasa undang-undang yang lain.

H.2. Pelanggaran yang disyaki

H.2.a. Tingkah laku etika yang dijangkakan


Kaunselor mengharapkan rakan sejawat akan mematuhi Kod Etika Lembaga
Kaunselor. Sekiranya kaunselor mempunyai pengetahuan yang menimbulkan
keraguan sama ada kaunselor lain bertindak secara beretika, mereka boleh
mengambil tindakan yang sesuai. (Rujuk H.2.b., H.2.c.)

H.2.b. Penyelesaian tidak formal


Sekiranya kaunselor mempunyai alasan untuk mempercayai bahawa
kaunselor lain sedang atau telah melanggar piawaian etika, mereka cuba
terlebih dahulu untuk menyelesaikan isu itu secara tidak formal dengan
kaunselor lain sekiranya boleh, dengan syarat tindakan sedemikian tidak
melanggar hak-hak kerahsiaan yang mungkin terlibat.

H.2.c. Melaporkan pelanggaran etika


Sekiranya sesuatu perlanggaran yang kelihatan itu telah memudaratkan atau
mungkin akan memudaratkan dengan banyaknya, seseorang atau sesebuah
organisasi dan tidak sesuai untuk diselesaikan secara tidak formal atau tidak
diselesaikan dengan baik, kaunselor harus mengambil tindakan lanjut yang
sesuai dengan situasi itu. Tindakan-tindakan tersebut mungkin merangkumi
rujukan kepada jawatankuasa etika profesional kebangsaan atau negeri,
badan persijilan sukarela kebangsaan, lembaga perlesenan atau kepada
pihak berkuasa institusi yang sesuai. Tindakan ini tidak boleh dijalankan jika
sesuatu intervensi itu melanggar hak-hak kerahsiaan atau jika kaunselor
dikehendaki untuk menyemak kerja kaunselor lain yang tingkahlaku
profesionalnya dipersoalkan.

H.2.d. Perundingan
Apabila tidak pasti sama ada sesuatu situasi tertentu atau urutan tindakan
boleh melanggar Kod Etika Lembaga Kaunselor, kaunselor harus berunding
266
dengan kaunselor-kaunselor lain yang lebih mahir tentang etika dan Kod Etika
Lembaga Kaunselor, dengan rakan sejawat atau dengan pihak berkuasa
yang sesuai.

H.2.e. Konflik organisasi


Sekiranya permintaan organisasi di mana kaunselor bergabung menimbulkan
konflik dengan Kod Etika Lembaga Kaunselor, kaunselor harus menjelaskan
sifat konflik berkenaan dan menyatakan kepada penyelia mereka ataupun
pegawai-pegawai lain yang bertanggungjawab tentang komitmen mereka
kepada Kod Etika Lembaga Kaunselor. Di mana boleh, kaunselor harus
berusaha untuk membuat perubahan di dalam organisasi yang membolehkan
kepatuhan sepenuhnya kepada Kod Etika Lembaga Kaunselor. Dalam
melaksanakan hal ini kaunselor haruslah memberikan perhatian kepada isu
kerahsiaan.

H.2.f. Pengaduan yang tidak perlu (unwarranted)


Kaunselor tidak memulakan, melibatkan diri, atau menggalakkan pengaduan
etika yang membelakangkan fakta secara yang tidak bertanggungjawab
(reckless) atau sengaja mengabaikannya (willful) yang akan membatalkan
tuduhan.

H.2.g. Diskriminasi yang tidak adil terhadap pengadu dan responden


Kaunselor tidak menafikan individu untuk mendapat pekerjaan, meningkat di
dalam jawatan, kemasukan ke dalam program akademik atau lain-lain,
kontrak atau kenaikan pangkat berdasarkan semata-mata kerana mereka
telah membuat pengaduan ataupun menjadi subjek pengaduan berhubung
dengan etika. Ini tidak menolak tindakan diambil berasaskan hasil sesuatu
prosiding atau menimbang maklumat-maklumat lain yang sesuai.

H.3. Bekerjasama dengan jawatankuasa etika


Kaunselor membantu dalam proses penguatkuasaan Kod Etika Lembaga
Kaunselor. Kaunselor bekerjasama dalam penyiasatan, prosiding, dan
keperluan Jawatankuasa Kod Etika Lembaga Kaunselor atau jawatankuasa
etika persatuan berdaftar yang lain atau lembaga yang mempunyai kuasa ke
267
atas mereka yang dituduh dengan sesuatu pelanggaran. Kaunselor harus
mengetahui dengan mendalam dasar dan prosedur pelanggaran etika dan
menggunanya sebagai rujukan di dalam menguatkuasakan Kod Etika
Lembaga Kaunselor.

268
LAMPIRAN 5

ALAMAT-ALAMAT PEJABAT PAROL

NEGERI ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P


PERLIS NO. 8, TAMAN PENGKALAN INDAH, JALAN DATO' WAN
AHMAD, 01000 KANGAR, PERLIS
TEL : 04-9791301
FAKS : 04-9791303
H/P : 019-3822215
SELANGOR D/A MAKTAB PENJARA MALAYSIA, 43000 KAJANG,
SELANGOR
TEL : 87341480
FAKS : 03-87341557
H/P : 013-9216971

WILAYAH B-9-6 BLK. B, MEGAN AVENUE 11, NO.12, JLN YAP KWAN
SENG, 50450 KUALA LUMPUR
TEL : 03-21643782
FAKS : 03-21643846
H/P : 019-3434043 / 012-9328500 (RASMI)

SARAWAK NO. 171-173, TINGKAT 1, CINMUK COMMERCIAL CENTRE,


KOTA SENTOSA, BATU 7, JALAN PENRISSEN, 93706
KUCHING, SARAWAK
TEL : 082-628560
FAKS : 082-628563
H/P : 019-9996349 / 019-8101648 (RASMI)

KELANTAN PENJARA PENGKALAN CHEPA, JALAN MAKTAB, 16109


PENGKALAN CHEPA, KELANTAN
TEL : 09-7715605/09-7715281
FAKS : 09-7715604
H/P : 013-9344455

KEDAH NO. 76 , JALAN UTAMA 5, KOMPLEKS BANGUNAN


PERNIAGAAN UTAMA, JALAN SULTANAH SAMBUNGAN,
05150 ALOR STAR, KEDAH
TEL : 04-7349457
FAKS : 04-7349429
H/P : 019-5110281 / 019-4808281 (RASMI)
TERENGGA NO. 80G, JALAN PETANI, 20000 KUALA TERENGGANU,
NU TERENGGANU
TEL : 09-6301081 / 06-6301082 ( KAUNTER) / 09-6301083
(PENT)
FAKS : 09-6301084

269
H/P : 012-7445630 / 013-9819690(RASMI)

NEGERI
NEGERI ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
JOHOR PENJARA KLUANG, BATU 8, JALAN KLUANG-MERSING,
86000 KLUANG, JOHOR
TEL : 07-7875135
FAKS : 07-7875173
H/P : 013-4899794

SABAH IBU PEJABAT PENJARA SABAH, 88811 KOTA KINABALU,


SABAH
TEL : 088-270495
FAKS : 088-252938
H/P : 019-8201006

PERAK 2A & 4A, JALAN GREENTOWN 3, GREENTOWN NOVA,


30450 IPOH, PERAK
TEL : 05-2491642
FAKS : 05-2491640
H/P : 019-5586021 / 019-7116021 (RASMI)

MELAKA L 12-5 & 14-5 TINGKAT 5, KOMPLEKS KOTA CEMERLANG,


JALAN KC 1, 75450 AYER KEROH MELAKA
TEL : 06-2325449
FAKS : 06-2325410
H/P : 019-6700834 / 019-7760834(RASMI)

PULAU SUITE 2, TINGKAT 13A, WISMA TNB, 10250 JALAN ANSON,


PINANG PULAU PINANG
TEL : 04-2299475
FAKS : 04-2299564
H/P : 012-6768665 / 019-5777075(RASMI)

PAHANG A17, TINGKAT BAWAH DAN SATU, JALAN SERI KUANTAN


2, SERI KUANTAN SQUARE, 25000 KUANTAN, PAHANG
TEL : 09-5147082
FAKS : 09-5147048
H/P : 019-9325990

N.
SEMBILAN PENJARA SEREMBAN, JALAN MUTHU CUMARU, 70990
SEREMBAN, NEGERI SEMBILAN
TEL : 06-7631271
FAKS : 06-7631537
H/P : 016-3923598 / 019-3523598(RASMI)

270
271
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
JOHOR BAHRU LOT 10, TINGKAT 13, MENARA TABUNG HAJI,
JALAN AYER MOLEK, 80000 JOHOR BAHRU, JOHOR
TEL : 07-2242600
FAKS : 07-2242300
H/P : 012-7025821

NO. 11, JALAN CEMARA, BANGUNAN CEMARA,


KLUANG 86200 SIMPANG RENGAM, JOHOR
TEL : 07-7552400 (kaunter)
FAKS : 07 -7552402
H/P : 016-7871695

BATU PAHAT NO. 11, JALAN MEGAT, 83000 BATU PAHAT, JOHOR
TEL : 07-4348400 (kaunter)
FAKS : 07-4348402
H/P : 019-2629974

NO. 28, JALAN TUANKU AHMAD 85000 SEGAMAT,


SEGAMAT JOHOR
TEL : 07-9328400 (kaunter)
FAKS : 07-9328403
H/P : 017-2800763

NO. 15, JALAN NIAGA 2, 81900 KOTA TINGGI,


KOTA TINGGI JOHOR
TEL : 07-8839400 (kaunter)
FAKS : 07-8827232
H/P : 019-7635217

SEBERANG PERAI 2104 A & 2105 A, TINGKAT 1,WISMA SYEIKH


UTARA ABDULLAH FAHIM, JALAN BERTAM, 13200 KEPALA
BATAS, PULAU PINANG
TEL : 04-5756405 (kaunter)
FAKS : 04-5756059
H/P : 012-5785176 / 019-6665806

BARAT DAYA NO. 19, PESARA MAHSURI 5, SG. NIBONG KECHIL,


TAMAN MELATI JAYA, 11900 BAYAN LEPAS, PULAU
PINANG
TEL : 04-6432203
FAKS : 04-6457639
H/P : 017-6041541

272
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
SEBERANG PERAI NO. 1 LORONG JAWI JAYA 3, TAMAN JAWI JAYA,
SELATAN 14200 SUNGAI JAWI, P. PINANG
TEL : 04-5829100 (kaunter)
FAKS : 04-5829029
H/P : 019-7484404

KOTA BHARU LOT 2331 A & LOT 2332 A TINGKAT BAWAH,


BANGUNAN KOPERASI GURU, JALAN PENGKALAN
CHEPA, 15400 KOTA BHARU, KELANTAN
TEL : 09-7413242 (09-7413240 PEJ)
FAKS : 09-7413241
H/P : 012-9567677

PT 421, JALAN TASEK, 17500 TANAH MERAH,


TANAH MERAH KELANTAN
TEL : 09-9502381 (09-9502380 PEJ)
FAKS : 09-9502382
H/P : 012-9848797

PT 4920, MUKIM GUCHIL, 18000 KUALA KRAI,


KUALA KRAI KELANTAN
TEL : 09-9602422 (09-9506035 PEJ)
FAKS : 09-9602421
H/P : 013-9833106

PT 146, BANDAR BACHOK, 16300 BACHOK,


BACHOK KELANTAN
TEL : 09-7787042 (09-7787040 PEJ)
FAKS : 09-7787041
H/P : 019-9178617

KOTA SETAR NO. 76 TINGKAT BAWAH, JALAN UTAMA 5,


KOMPLEKS BANGUNAN PERNIAGAAN UTAMA,
LEBUHRAYA SULTANAH BAHIYAH, 05150 ALOR
STAR KEDAH
TEL : 04-7349442 (04-7349458 PEJ)
FAKS : 04-7349429
H/P : 019-2807375

SUNGAI PETANI NO. 6, JALAN TUANKU HAMINAH 1, TAMAN


TUANKU HAMINAH, 08000 SUNGAI PETANI, KEDAH
TEL : 04-4480791 ( 04-4441794 PEJ ) (04-4441790
KAUNTER)
FAKS : 04-4441792
H/P : 012-4272051

273
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
PENDANG NO. 49, JLN. BANDAR BARU, PEKAN TANAH
MERAH, 06700 PENDANG, KEDAH
TEL : 04-7581884 / 04-7581882 (pej) / 04 -
7581881 (pej)
FAKS : 04-7593837
H/P : 019-5753697

NO. 109, JLN PERSISIRAN KOTA 4/5, 09100 PULAI,


BALING BALING, KEDAH
TEL : 04-4746078 (04-4746077 KAUNTER)
FAKS : 04-4746079
H/P : 019-4665750

LANGKAWI NO. 73, JALAN PANDAK MAYAH , PEKAN PANDAK


MAYAH, KUAH, 07000 LANGKAWI, KEDAH
TEL : 04-9663512 (04-9693510 PEJ) (04-9693511
KAUNTER)
FAKS : 04-9693519
H/P : 019-4229359
NO. 3, JALAN BUKIT PIATU MUTIARA, TAMAN
MELAKA TENGAH BUKIT PIATU MUTIARA, MUKIM BUKIT PIATU,
MELAKA TENGAH, MELAKA
TEL : 06-2881210
FAKS : 06-2881220
H/P : 013-2519937

SEREMBAN NO. 348-G DAN 348-1, JALAN TUN DR. ISMAIL,


70200 SEREMBAN, NEGERI SEMBILAN
TEL : 06-7612461
FAKS : 06-7612451
H/P : 012-6273766

TAMPIN LOT 2-9 & LOT 2-10, KOMPLEKS PERNIAGAAN


,TAMPIN SQUARE, 73000 TAMPIN, NEGERI
SEMBILAN
TEL : 06-4412658
FAKS : 06-4412681
H/P : 016-3719880

BAHAU NO. 10 LORONG 2, JALAN DATUK THONG HIAN


KIM, 72100 BAHAU, NEGERI SEMBILAN
TEL : 06-4546169
FAKS : 06-4546150
H/P : 017-5946741

274
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
KUALA
TERENGGANU LOT P.T NO. 1914 P, JALAN SULTAN SULAIMAN,
20000 KUALA TERENGGANU, TERENGGANU
TEL : 09-6301088 (KAUNTER 09-6301087)
FAKS : 09-6301086
H/P : 019-9343638

KEMAMAN FB 85, FB 86, FB 87 & FB 88, BANGUNAN CASA


LIMBONG, JALAN LEBAI SARAS, 24000 KEMAMAN,
TERENGGANU
TEL : 09-8503353 (KAUNTER : 09-8503352)
FAKS : 09-8503351
H/P : 013-9870290

HULU LOT 004337, KG. JONGOK, MUKIM TANGGOL,


TERENGGANU DAERAH HULU TERENGGANU, 21800 HULU
TERENGGANU, TERENGGANU
TEL : 09-6863021 (KAUNTER : 09-6863023)
FAKS : 09-6863020
H/P : 012-9471612
LOT 5311, MUKIM PELAGAT, PADANG LUAS,
BESUT JERTIH 22000, BESUT, TERENGGANU
TEL : 09-6902007 (KAUNTER : 09-6902005)
FAKS : 09-6902008
H/P : 017-6082215

NO. 9, JLN PBC 1, PUSAT PERNIAGAAN PULAI,


KINTA 31300 IPOH, PERAK
TEL : 05-3541642 (KAKITANGAN : 05-3541641 /
3541644 / 3541645)
FAKS : 05-3541640
H/P : 017-5686044

LARUT MATANG NO. 31, JLN MEDAN SAUJANA 1, TMN KEMUNTING


DAN SELAMA MAJU, 34000 TAIPING, PERAK
TEL : 05-8091641
FAKS : 05-8091640
H/P : 019-5716653

NO. 5, JLN TUN BIJA DIRAJA, GERIK BUSINESS


HULU PERAK CENTRE, 33300 GERIK, PERAK
TEL : 05-7941641
FAKS : 05-7941640
H/P : 012-9623841

275
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
KUALA KANGSAR NO. 8C, TINGKAT 1 & 2, JLN RAJA CHULAN, 33000
KUALA KANGSAR, PERAK
TEL : 05-7731641
FAKS : 05-7731640
H/P : 019-4135686

MANJUNG NO. 29, PUSAT PERNIAGAAN MANJUNG, SEKSYEN


3, JALAN LUMUT, 32040 SRI MANJUNG, PERAK
TEL : 05-6871643 (KAKITANGAN : 05-6871641 /
6871644 / 6871645)
FAKS : 05-6871640
H/P : 012-4559949

HULU LANGAT 39, JALAN 1/5, SEKSYEN 1, BANDAR TEKNOLOGI


KAJANG, 43500 SEMENYIH, SELANGOR
TEL : 03-87249260 / 87249261
FAKS : 03-87249249
H/P : 014-3032324

KLANG NO. 143, JALAN COKMAR 1, JALAN MERU, 41050


KLANG, SELANGOR
TEL : 03-33426135 / 33426082
FAKS : 03-33426085
H/P : 012-6145733

KUALA SELANGOR NO. 18, JALAN BENDAHARA 1/1, BENDAHARA


BUSINESS CENTRE, 45000 KUALA SELANGOR,
SELANGOR
TEL : 03-32812672
FAKS : 03-32812673
H/P : 013-9887791

KUALA LANGAT NO. 18, 18-1, JALAN BANDAR RAWANG II, PUSAT
BANDAR RAWANG, 48000 RAWANG, SELANGOR
TEL : 03-60931502 / 60931504
FAKS : 03-60932925
H/P : 013-3535239

SANDAKAN LOT 6, TINGKAT BAWAH & TINGKAT 1, BLOK 4A,


BANDAR LABUK JAYA, BATU 7, JALAN LABUK,
90000 SANDAKAN, SABAH
TEL : 089-213658 / 089-215526
FAKS : 089-215528
H/P : 016-5833573

276
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
TAWAU NO TB2685, TAMAN MOSAIC, BATU 1 JALAN
TANJUNG BATU, 91030 TAWAU
TEL : 089-775411
FAKS : 089-775412
H/P : 019-8337474

KUDAT WDP 213, BLOK B, LOT 14, COMMERCIAL CENTER


TALAK BANA, 89159 KOTA BELUD, SABAH
TEL : 088-972275
FAKS : 088-972276
H/P : 013-7208851
PANTAI BARAT SHOP LOT NO. 6, BLOK F, PUTATAN PLATINUM
PLAZA, PUTATAN, 88200 KOTA KINABALU, SABAH
TEL : 088-734135
FAKS : 088-734136
H/P : 013-8565251

PEDALAMAN PADASA COMMERCIAL COMPLEX, CORNER LOT 15,


GROUND & FIRST FLOOR, JLN MAT SALLEH 1A,
89008 KENINGAU, SABAH
TEL : 087-332175
FAKS : 087-332177
H/P : 019-8695617
KUCHING LOT 1319, SECTION 65, KUCHING TOWN LAND
DISTRICT, JALAN ASTANA, PETRA JAYA, 93050
KUCHING, SARAWAK
TEL : 082-380960 (082-380944 KAUNTER)
FAKS : 082-380959
H/P : 013-5703766

MIRI LOT 1298, TINGKAT 1-3, MIRI CENTRE POINT, FASA


1 MCLD BLOK 10, JALAN MELAYU 98000 MIRI,
SARAWAK
TEL : 085-442332
FAKS : 085-442330
H/P : 019-8849464
SIBU PETI SURAT 1013, NO.11, TINGKAT 1 & 3, LORONG
1, JALAN TUANKU OSMAN, 96000 SIBU, SARAWAK
TEL : 084-322845
FAKS : 084-310264
H/P : 019-8056862

277
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
BINTULU PETI SURAT 3211, NO 36 LOT 7257 TINGKAT 1 & 2,
MEDAN RAYA COMMERCIAL CENTRE, JALAN
KIDURONG, 97008 BINTULU, SARAWAK
TEL : 086-339508
FAKS : 086-337970
H/P : 016-8625778

CHERAS TINGKAT 19, UNIT 12A & 12B, WISMA ZELAN, NO.
1 JALAN TASIK PERMAISURI 2, BANDAR TUN
RAZAK, 56000 KUALA LUMPUR
TEL : 03-91734476
FAKS : 03-91734497
H/P : 012-8734342

WANGSA MAJU
(GOMBAK) NO. 23, TINGKAT BAWAH, JALAN DELIMA 10,
D'WANGSA MAJU, 53300 KUALA LUMPUR
TEL : 03-41496710
FAKS : 03-41496582
H/P : 016-3575230

AMPANG PARCEL 28-2, BLOK D-1-5, SETIAWANGSA


BUSINESS SUITE, TAMAN SETIAWANGSA, 54200
KUALA LUMPUR
TEL : 03-42531979
FAKS : 03-42532023
H/P : 019-5655604

KUANTAN A 31, TINGKAT BAWAH & SATU, JLN TUN ISMAIL,


SRI DAGANGAN 2, 25000 KUANTAN, PAHANG
TEL : 09-5141588
FAKS : 09-5142588
H/P : 019-7256016

NO. 15 & 16, TINGKAT 1, JALAN TOK MUDA IDRIS,


PEKAN 26600 PEKAN, PAHANG
TEL : 09-4223599
FAKS : 09-4223588
H/P : 013-9640843

JERANTUT NO. 77, TINGKAT BAWAH & SATU, BANDAR


INDERAPURA, 27000 JERANTUT, PAHANG
TEL : 09-2964621
FAKS : 09-2964622
H/P : 019-3994968

278
DAERAH ALAMAT / NO. TELEFON / NO. FAKS & NO. H/P
TEMERLOH NO. 23, TINGKAT BAWAH & SATU, JALAN CENGAL
2, TAMAN CENGAL, 28000 TEMERLOH, PAHANG
TEL : 09-2965445
FAKS : 09-2965446
H/P : 016-9965316

279
280