Anda di halaman 1dari 136

ACTA

UNIVERSITATIS
CAROLINAE

IURIDICA 1/2015
Vol. LXI

Iuridica_1_2015_3948.indd 1 16.04.15 10:06


Iuridica_1_2015_3948.indd 2 16.04.15 10:06
I U R I D I CA
1/2015
Vol. LXI

UNIVERZITA KARLOVA VPRAZE


NAKLADATELSTV KAROLINUM
2015

Iuridica_1_2015_3948.indd 3 16.04.15 10:06


Vdeck redaktor: doc. JUDr. Vojtch Stejskal, Ph.D.

Vechny lnky tohoto sla jsou recenzovny.

Toto slo vychz vrmci Program rozvoje vdnch oblast na Univerzit Karlov (PRVOUK)
P06 Veejn prvo vkontextu europeizace aglobalizace
koordintor prof. JUDr. PhDr. Michal Tomek, DrSc. aje vstupem innosti
Katedry prva ivotnho prosted Prvnick fakulty UK vPraze vrmci PRVOUK P06.

http://www.karolinum.cz/journals/iuridica
Univerzita Karlova vPraze, 2015
ISSN 0323-0619 (Print)
ISSN 2336-6478 (Online)

Iuridica_1_2015_3948.indd 4 16.04.15 10:06


OBSAH

Pedmluva. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Vojtch Stejskal: Deliktn odpovdnost pi prosazovn ochrany biodiverzity


aspekty esk prvn pravy de lege lata ade lege ferenda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Soa Koiiarov: Princpysprvneho trestania vochrane ivotnho prostredia. . . . . . . . . 29
Michal Maslen: Aplikcia pojmu trestn obvinenie vslovenskej prvnej prave
zodpovednosti za sprvne delikty na seku ochrany prrody akrajiny. . . . . . . . . . . . . . . 39
Ilona Janov: Komparace vybranch aspekt sprvnho asoudnho trestn
voblasti ochrany prody. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Tereza Snopkov: Pinn souvislost jako podmnka pro sprvn trestn. . . . . . . . . . . . . . . . 73
Michal Sobotka: Ksoubhu deliktn odpovdnosti aodpovdnosti
za ekologickou jmu pi nakldn sodpady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
Branislav Cepek: Implementcia smernice oochrane ivotnho prostredia
prostriedkami trestnho prva do prvneho poriadku Slovenskej Republiky. . . . . . . . . . . . 97
Roman Stec, ukasz Cioek: Dziaalno stray przyrodniczych w Polsce,
Czechach ina Sowacji oraz ich uprawnienia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105

Iuridica_1_2015_3948.indd 5 16.04.15 10:06


AUTOI

doc. JUDr. Branislav Cepek, Ph.D.


(Paneurpska vysok kola, Fakulta prva, Bratislava)
Mgr. ukasz Cioek
(Uniwersytet Siedlce, Wydzia Humanistyczny)
doc. JUDr. Ilona Janov, Dr.
(Prvnick fakulta Masarykovy univerzity vBrn)
Prof. JUDr. Soa Koiiarov, Ph.D.
(Prvnick fakulta Trnavskej univerzity vTrnave)
JUDr. Michal Maslen, Ph.D.
(Prvnick fakulta Trnavskej univerzity vTrnave)
JUDr. Tereza Snopkov, Ph.D.
(Prvnick fakulta Univerzity Karlovy vPraze)
JUDr. Michal Sobotka, Ph.D.
(Prvnick fakulta Univerzity Karlovy vPraze)
Dr. Roman Stec
(Uniwersytet Siedlce, Wydzia Przyrodniczy)
doc. JUDr. Vojtch Stejskal, Ph.D.
(Prvnick fakulta Univerzity Karlovy vPraze)

Iuridica_1_2015_3948.indd 6 16.04.15 10:06


PEDMLUVA

Ochrana ivotnho prosted je veejnm zjmem, deklarovanm ijudika-


turou stavnho soudu R, piem prvo na pzniv ivotn prosted je jednm ze
zkladnch stavn zaruench lidskch prv. Avak pi vkonu svch subjektivnch
prv nikdo nesm ohroovat i pokozovat ivotn prosted adal stavn chrnn
objekty prody nad mru stanovenou zkonem. Pi poruen tchto povinnost mohou
nsledovat aobvykle tak nsleduj reimy uplatovn prvn odpovdnosti. Vsou-
asn dob je zejm, e lidsk aktivity ve spojen sproblmem rychlho rstu popu-
lace pedstavuj pro ivotn prosted nadmrnou zt pekraujc kapacitu prod-
nch systm, piem pokozen ivotnho prosted me bt nenapraviteln, pokud
pedmtn aktivity nebudou inn regulovny, ato na rznch rovnch (celosvtov,
regionln i nrodn). Zhlediska zdroj ohroen se nejedn jen otradin nadmrn
vyuvn prodnch zdroj azatovn ivotnho prosted rznmi formami znei-
ovn (prbn emise plynnch atekutch ltek, ukldn odpad, apod.), ale svoji
roli hraj ijednorzov prmyslov havrie, asto vak sdalekoshlmi adlouhodo-
bmi nsledky na lidsk zdrav, ivoty, majetek asamozejm ivotn prosted. Ipod
vlivem tchto udlost je zejm, e otzka prosazovn prvn odpovdnosti voblasti
ochrany ivotnho prosted je jednou ze stejnch tmat nejen tohoto prvnho odvtv,
ale icel environmentln politiky.
Podle l. 7 stavy R je stt povinen dbt oochranu prodnho bohatstv aetrn
vyuvn prodnch zdroj. Toto ustanoven uruje povinnosti sttu ve vztahu kivot-
nmu prosted astanov hlavn zamen jeho innosti. Vrmci tchto povinnost je ne-
pochybn teba, aby si stt vybudoval nejen prvn pedpisy obsahujc nstroje ochrany
ivotnho prosted asoustavu orgn veejn sprvy, avak stt tak mus myslet na
prosazovn prvnch norem vpraxi, vetn prosazovn ochrany ivotnho proste-
d nstroji prvn odpovdnosti. Vprvu ivotnho prosted rozliujeme dva zkladn
druhy prvn odpovdnosti odpovdnost za ztrty na ivotnm prosted adeliktn
odpovdnost. Odpovdnost za ztrty na ivotnm prosted se dle dl na odpovd-
nost za kody aodpovdnost za ekologickou jmu. Zvltnm ppadem je odpovdnost
za star zte (historick kody). Deliktn odpovdnost se dl na odpovdnost trest-
nprvn aodpovdnost administrativn-prvn. Deliktn odpovdnost vrmci prva
ivotnho prosted se od potku 90. let 20. stolet postupn stv jak vevropskm,
7

Iuridica_1_2015_3948.indd 7 16.04.15 10:06


tak ivnitrosttnm prvu vznamnm prostedkem ochrany kvality ivotnho prosted,
jednotlivch sloek, zdrav aivota zvat, ale ilovka, vetn nap. ijeho majetku. Jej
role pi prosazovn prvn odpovdnosti se jev vprvu ivotnho prosted jako neza-
stupiteln aklov, jak ostatn dokldaj ietn rozhodnut sprvnch orgn avelmi
bohat judikatura Nejvyho sprvnho soudu R, vmen me pak ijudikatura trest-
nch acivilnch soud.
Vtto monotematick publikaci se devt autor zesk republiky, Slovenska aPol-
ska zabv rznmi aspekty deliktn odpovdnosti na seku ochrany ivotnho prosted
ajeho jednotlivch sloek, ato jak zpohledu platnho prva, tak ide lege ferenda. Z-
klad tohoto monografickho sla tvo upraven pspvky, kter zaznly na 15. ronku
mezinrodn vdeck konference zoblasti prva ivotnho prosted slovanskch zem
stedoevropskho regionu (eska, Polska aSlovenska), kter se uskutenila ve dnech
10.13. z 2014 vkolicm stedisku Univerzity Karlovy vPeci pod Snkou. Vrm-
ci programu probhla druh den konference sekce na tma Sprvn asoudn trestn
vochran ivotnho prosted.
Rd bych za cel autorsk kolektiv podkoval prof. JUDr. PhDr. Michalu Tomko-
vi, DrSc., prodkanovi pro vdu, vzkum aedin innost Prvnick fakulty UK vPra-
ze, kter umonil financovn tto konference avydn tohoto monografickho sla
Acta Universitatis Carolinae Iuridica vrmci Program rozvoje vdnch oblast na Uni-
verzit Karlov (PRVOUK) P06 Veejn prvo vkontextu europeizace aglobalizace.

doc. JUDr. Vojtch Stejskal, Ph.D.,


vdeck redaktor

Iuridica_1_2015_3948.indd 8 16.04.15 10:06


FOREWORD

Environmental law may be subdivided into two basic kinds of environ-


mental liability liability for environmental loss and delictual liability. Liability for
environmental loss is subdivided for civil liability for damage as well as public liability
for ecological harm. Aspecial case is responsible for the historical damage. Delictual
liability is subdivided into criminal liability and administrative liability. The present
monography focuses on the current aspects of delictual liability in Czech, Polish and
Slovak environmental law. The articles are essentially based upon the contributions of
the participants on the 15th annual international scientific Polish-Czech-Slovak confer-
ence relating to the environmental law, which took place on 10st13rd September 2014
in the Training Center of the Charles University in the village Pec pod Snkou, Giant
Mountains, Czech Republic. Organizer of the traditional conference was the Faculty of
Law of the Charles University in Prague, Department of environmental law, and Czech
Society for Environmental Law. Academic lawyers from Czech, Polish and Slovak uni-
versities as well as from Czech Institute of State and Law of Academy of Science and
Polish Institute of Law of Academy of Science are traditional participants of this confer-
ence. The topics of this conference 1) delictual liability in the field of environmental
protection, 2) nature conservation and landscape protection and 3) legal aspects of the
energy security, was based on lecture, reports and discussions.
We would like to thanks to all the participants authors of the papers in our mono-
graphy , and special thanks go to the Prof. JUDr. PhDr. Michal Tomek, DrSc.,
vicedean for the science, research and edition of the Faculty of Law, Charles University
in Prague, since both the scientific conference and the monography were funded and
enabled by the financial support within the Scientific Research Project PRVOUK 06
Public law in the context of the europeisation and globalisation.

doc. JUDr. Vojtch Stejskal, Ph.D.,


science editor

Iuridica_1_2015_3948.indd 9 16.04.15 10:06


Iuridica_1_2015_3948.indd 10 16.04.15 10:06
2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 1127

DELIKTN ODPOVDNOST PI PROSAZOVN


OCHRANY BIODIVERZITY
ASPEKTY ESK PRVN PRAVY
DE LEGE LATA ADE LEGE FERENDA*

VOJTCH STEJSKAL

Abstract: Czech Delictual Liability in the Field of Biodiversity Protection


Several Aspects de lege lata and de lege ferenda
The article deals with one of the most important and current issue of the recent national as
well as EU environmental law, which is the delictual environmental liability as atool of
enforcement of the environmental protection. Environmental law may be subdivided into
two basic kinds of environmental liability liability for environmental loss and delictual
liability. Liability for environmental loss is subdivided for civil liability for damage as
well as public liability for ecological harm. Aspecial case is responsible for the historical
damage. Delictual liability is subdivided into criminal liability and administrative liability.
In this paper, the author focuses on the analysis of current Czech delictual law in the field of
protection of the biodiversity and considers several aspects of this issue de lege ferenda.

Key words: biodiversity protection, species-based conservation, endangered species,


criminal liability, illegally trade with protected species, offences under nature conservation
legislation, poisoning of the animals

Klov slova: ochrana biodiverzity, druhov ochrana, ohroen druhy, trestn odpovdnost,
ilegln obchod schrnnmi druhy, delikty vlegislativ ochrany prody, trven zvat

VODEM

Vprvu ivotnho prosted rozliujeme dva zkladn druhy prvn odpo-


vdnosti odpovdnost za ztrty na ivotnm prosted adeliktn odpovdnost. Od-
povdnost za ztrty na ivotnm prosted se dle dl na odpovdnost za kody aod-
povdnost za ekologickou jmu. Zvltnm ppadem je odpovdnost za star zte
(historick kody). Deliktn odpovdnost se dl na odpovdnost trestnprvn aodpo-
vdnost administrativn-prvn.1
Vnsledujcm pspvku bych chtl uvst rozbor platn esk prvn pravy de-
liktn odpovdnosti na sekuochrany biodiverzity azamyslet se nad nktermi aspekty
tto problematiky de lege ferenda. Deliktn odpovdnost na seku ochrany biodiverzity
ekosystm aorganism jsem zvolil proto, jeliko se jedn ojednu znejvznamnj-
* Pspvek vychz vrmci Program rozvoje vdnch oblast na Univerzit Karlov (PRVOUK) P06 Ve-
ejn prvo vkontextu europeizace aglobalizace koordintor prof. JUDr. PhDr. Michal Tomek, DrSc.
1 DAMOHORSK, M. akol.: Prvo ivotnho prosted. 3. vyd. Praha: C. H. Beck, 2010, s. 76.

11

Iuridica_1_2015_3948.indd 11 16.04.15 10:06


ch sloek ivotnho prosted, vdecky nejvce prozkoumanou, jednu znejcitlivjch
sloek na zmny vivotnm prosted, ale na druhou stranu ispoleensky velmi pod-
ceovanou oblast. Biodiverzita je toti virm vznamu rozmanitost druh ivch
organism (rostlin, hub, ivoich ajednobunnch pslunk ostatnch ivho
svta). Nejde tedy pouze odruhy veobecn znm, veejnosti sympatick nebo ohro-
en avymrajc, jak se asto me zdt.2
Nejinnjm avtinou inejlevnjm pstupem kochran biodiverzity zstv
ochrana in situ. Znamen ochranu ekosystm aprodnch stanovi vetn udrovn
aobnovy ivotaschopnch populac druh vjejich pirozenm prosted avppad
zdomcnlch nebo pstovanch druh vprosted, kde se vyvinuly jejich charakteri-
stick vlastnosti.3
Ochrana in situ nemus bt inn vppad, e zbytkov populace je pli mal na
to, aby dlouhodob peila, nebo se zbvajc jedinci nachzej mimo chrnn zem.
Vtakovm ppad je jedinm zpsobem zchrany udrovn jedinc vumlch pod-
mnkch, ato zejmna formou zchrannch program. Ochrana in situ je naopak velice
dleit pro peit druh plan rostoucch rostlin avoln ijcch ivoich, kter je
obtn pstovat i chovat vlidsk pi. Strategie ochrany ex situ ain situ se proto
vzjemn dopluj.
Nedlnou soust ochrany in situ je sprva zvlt chrnnch zem nrodnho
amezinrodnho vznamu, zajitn ekologickch st funknch biotop vetn obnovy
zniench biotop aochrana druh vrmci prodnch stanovi, jejich jsou neoddli-
telnou soust. Chrnn zem pedstavuj geograficky vymezen oblasti, vyhlen
aspravovan za elem uritch cl ochrany biodiverzity, kter zahrnuj rzn velk
plochy od psn ochrany po udriteln vyuvn zem. Clem chrnnch zem je
zachovat reprezentativn vzorek ekosystm, druh agen zvltnho ochranskho
vznamu.
esk republika se pes svou pomrn malou rozlohu vyznauje velkm bohatstvm
druh rostlin aivoich. Celkem bylo uns zaznamenno vce ne 80 tisc druh,
ztoho vak vce ne tetina je podle evropskch ieskch ervench seznam hod-
nocen jako ohroen, piem stovky druh na naem zem ji vymely nebo byly
vyhubeny. Pinou jsou jak pm aktivity lovka vi jednotlivm druhm (lov, sbr,
odchyt, ale ijejich ilegln varianty), nepm aktivity (fragmentace vkrajin, vyuv-
n prodnch zdroj, degradace prodnch stanovi, vstavba), ale iohroovn geo-
graficky pvodnch druh psobenm destek novch nepvodnch druh, pedevm
invaznho charakteru.4

2 MIKO, L. HOEK, M. (ed.): Proda akrajina esk republiky. Zprva ostavu 2009. Praha: Agentura
ochrany prody akrajiny R, 2009, s. 60.
3 Viz l. 2 mluvy obiologick rozmanitosti.
4 MIKO, L. HOEK, M. (ed.): Proda a krajina esk republiky. Zprva o stavu 2009. Praha: Agentura
ochrany prody a krajiny R, 2009, s. 92.

12

Iuridica_1_2015_3948.indd 12 16.04.15 10:06


1. ADMINISTRATIVN-PRVN ODPOVDNOST
PI PROSAZOVN OCHRANY BIODIVERZITY

Veskm prvu ivotnho prosted je obecn prava administrativn-


-prvn odpovdnosti za sprvn delikty vochran ivotnho prosted obsaena vz-
kon .17/1992 Sb., oivotnm prosted, ato vsti nazvan Odpovdnost za poruen
povinnosti pi ochran ivotnho prosted. Vustanoven 28 je obecn upravena
sankn odpovdnost, tedy odpovdnost deliktn. Sankci vuren vi lze uloit pou-
ze prvnick osob nebo fyzick osob oprvnn kpodnikn, kter pi sv innosti
poruenm prvnch pedpis zpsob ekologickou jmu nebo kter neuin opaten
knprav nebo neupozorn orgn sttn sprvy na to, e hroz pokozen ivotnho
prosted, pop. e knmu ji dolo. Podle odstavce 2 tho paragrafu lze pokutu uloit
jen do jednoho roku ode dne, kdy orgn pro ivotn prosted zjistil poruen povinnosti,
nejpozdji vak do t let ode dne, kdy kporuen povinnosti dolo. Zkon oivotnm
prosted vak ji neupravuje pslunost sttnch orgn kukldn sankce podle cito-
vanho ustanoven. Praktick aplikace tohoto ustanoven je tedy fakticky vylouena.
Poteba obdobnho ustanoven je krom toho diskutabiln, zejmna vzhledem ke sku-
tenosti, e jednotliv zvltn zkony obsahuj vlastn ustanoven regulujc poruen
povinnost na tom kterm seku ochrany ivotnho prosted.
Pro konkrtn skutkov podstaty sprvnch delikt je poteba se podvat do zvlt-
nch prvnch pedpis, ato jednak voblasti pramen prva ivotnho prosted (ze-
jmna zkon .114/1992 Sb., oochran prody akrajiny i zkon .100/2004 Sb.,
oregulaci obchodovn sohroenmi druhy) adle (ikdy vsouasn dob ji jen
zbytkov) do obecnho zkona opestupcch.
Prvn teorie rozeznv v systmu sprvnch delikt kategorie: (1) pestupky,
(2)sprvn disciplinrn delikty, (3) sprvn podkov delikty a(4) jin sprvn delikty,
zejmna jin sprvn delikty fyzickch osob, prvnickch osob i podnikatel.5 Vob-
lasti administrativn-prvn deliktn odpovdnosti maj zhlediska ochrany biodiverzity
dle mho nzoru vznam I. pestupky (postihovan zsadn sohledem na zavinn)
aII. jin sprvn delikty fyzickch osob, prvnickch osob i podnikatel (postihovan
zsadn bez ohledu na zavinn).
Pestupkem je zavinn jednn, kter poruuje nebo ohrouje zjem spolenosti
aje za pestupek vslovn oznaeno vzkon .200/1990 Sb., opestupcch nebo
vjinm zkon, nejde-li ojin sprvn delikt postiiteln podle zvltnch prvnch
pedpis anebo nejde-li otrestn in. Nezbytnou podmnkou samozejm je, e se ta-
kovho jednn dopust fyzick osoba, kter je vdob inu petn, dovrila 15. rok
svho vku anebyla vpostaven subjektu podnikajcho, nebo pestupek je zaloen na
principu subjektivn odpovdnosti.
Pestupky mohou bt bu (a) obecn jsou upraveny vzkon .200/1990 Sb.,
opestupcch, nebo (b) upraven ve zvltnch zkonech. Zvltn st zkona ope-
stupcch je tedy jen stenou kodifikac pestupk.

5 HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo, obecn st. 8. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 429.

13

Iuridica_1_2015_3948.indd 13 16.04.15 10:06


Pestupky vzkon opestupcch podle mry komplexnosti prvn pravy ve
vztahu kochran ivotnho prosted meme dlit na:
I. speciln
a) generln 45,
b) slokov nap. 35 a
II. obecn koncipovan nap. 46.
Na seku ochrany biodiverzity pichzej vvahu podle zvltn sti zkona
opestupcch tzv. zkladn pestupky, ato pestupky na seku zemdlstv, mys-
livosti arybstv (35). Jedn se opestupky proti jednotlivm slokm ivotnho
prosted, kter vak mohou mt vrazn dopad na ochranu biologick rozmanitos-
ti, zejmna ekosystmov adruhov. Konen mohou bt pi ochran biodiverzity
uity tzv. zbytkov pestupky, a to pestupky na seku ivotnho prosted ( 45)
a tzv. ostatn pestupky proti podku ve sttn sprv a pestupky proti podku
vzemn samosprv (46).
Pestupky ve zvltnch zkonech na seku ochrany biodiverzity jsou upraveny
vzkon .114/1992 Sb. (87), dle na seku ochrany zvlt chrnnch ivoich
aplan rostoucch rostlin vrmci obchodovn snimi (CITES) zkon .100/2004Sb.
(34c), na seku ochrany ivotnho prosted vzkon oAntarktid (27), na se-
ku ochrany myslivosti zkon .449/2001 Sb. (63), na seku ochrany rybskho
prva zkon .99/2004 Sb. (30) nebo vzkon .162/2003 Sb., ozoologickch
zahradch (16).
Vzjemn pomr pestupk na seku ochrany ivotnho prosted ajeho jednotli-
vch sloek upravench ve zvltnch zkonech apestupk vzkon opestupcch je
vyjden zsadou speciality. prava pestupk ve zvltnch zkonech je lex specialis
ve vztahu kzkonu opestupcch, aproto se takov zvltn zkon pouije pednostn.
Co se te procesn strnky, je zde uplatovna zsada subsidiarity. Spov vtom,
e pestupek ve zvltnm zkon se bude primrn projednvat podle ustanoven tohoto
zvltnho zkona asubsidirn se pouije zkon opestupcch. Teprve pokud by nco
nebylo upraveno ani zde, bude subsidirn uplatnn sprvn d.
Problematika jinch sprvnch delikt se zhlediska subjektu vztahuje na prvnick
osoby afyzick osoby pi provozovn podnikatelsk innosti. Druh ze jmenovanch
subjekt se historicky zaal veskm prvnm du objevovat a po roce 1989, ato
vsouvislosti se vznikem optovn monosti soukromho podnikn ajejich dopadu na
ivotn prosted. Prvn prava je shodn sdeliktn odpovdnost prvnickch osob aje
rozptlena do znan ady rznch zkon. Na rozdl od pestupk fyzickch osob
zde neexistuje ani sten kodifikace sprvnch delikt. Zhlediska relevance vrmci
tmatu prosazovn ochrany biodiverzity je teba mezi prameny jmenovat jin sprv-
n delikty na seku ochrany prody zkon .114/1992 Sb. (88), dle na seku
ochrany zvlt chrnnch ivoich aplan rostoucch rostlin vrmci obchodovn
snimi (CITES) zkon .100/2004 Sb. (34d), na seku ochrany ivotnho prosted
vzkon oAntarktid (27),6 na seku ochrany myslivosti zkon .449/2001 Sb.

6 Zkon oAntarktid vsanknch ustanovench ofyzickch osobch pi vkonu podnikatelsk innosti


vbec nehovo, ze subjekt jinch sprvnch delikt upravuje pouze prvnickou osobu.

14

Iuridica_1_2015_3948.indd 14 16.04.15 10:06


(64), na seku ochrany rybskho prva zkon .99/2004 Sb. (31) nebo vzkon
.162/2003 Sb., ozoologickch zahradch (16).7
Zhlediska prosazovn principu odpovdnosti pvodce vrmci deliktn odpovd-
nosti na seku administrativn-prvn odpovdnosti vochran biodiverzity je teba se
vnovat rozboru
a) subjektu,
b) subjektivn strnky sprvnch delikt,
c) objektivn strnky sprvnch delikt,
d) formulac skutkovch podstat sprvnch delikt,
e) sankc aochrannch opaten,
f) podmnek zniku odpovdnosti.
Nejde jist ojedin mon pstup ani ovyerpvajc dlen, podobn pstupy vak
existuj vodborn literatue na seku ekologicko-prvn odpovdnosti voblasti ochrany
ivotnho prosted.8

1.1 SUBJEKT

Na seku pestupk se jedn ofyzickou osobu; nkdy hovome opros-


t fyzick osob, tedy nikoliv fyzick osob vpostaven podnikatele. Fyzick osoba
odpovd subjektivn, zkonn znaky subjektu deliktu fyzick osoby jsou zakotveny
vzkon opestupcch.
Pestoe to nen vdnm zkon vslovn uvedeno, zkonstrukce pslunch
zkonnch ustanoven vyplv, e pachatelem pestupku me bt pouze fyzick
osoba. Jednoznan lze takov zvr dovodit zustanoven 6 zkona opestupcch,
kter uruje, e za poruen povinnosti uloen prvnick osob odpovd podle
tohoto zkona ten, kdo za prvnickou osobu jednal nebo ml jednat, ajde-li ojed-
nn na pkaz, ten, kdo dal kjednn pkaz. Obdobn lze vylouen odpovdnosti
prvnickch osob za pestupek dovodit izustanoven 5 tho zkona stanovujcho
vk jako zkladn pedpoklad odpovdn osoby, kterto znak uprvnickch osob
nepichz vvahu.
Pokud se podvme ble na jednotliv ustanoven zkon zoblasti ochrany biodi-
verzity, pak zjistme, e svymezenm subjektu pestupku nebv pot. Napklad zkon
.114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, v87 oznaenm jako Pestupky stano-
v: (1) Orgn ochrany prody ulo pokutu a do ve 10000 K fyzick osob, kter se
dopust pestupku tm, e Obdobn zkon .100/2004 Sb., oregulaci obchodovn
sohroenmi druhy, stanov v34c oznaenm jako Pestupky: Fyzick osoba se
dopust pestupku tm, e

7 Vzkon ozoologickch zahradch jsou pestupky ajin sprvn delikty upraveny dohromady vjednom
spolenm ustanoven 16.
8 Nap. DAMOHORSK, M.: K nkterm problmm sprvnch delikt na seku ochrany ivotnho pro-
sted, ivotn prosted a prvo. AUC Iuridica, 1999, . 34, s. 48. nebo LANGROV, V.: Prvn odpo-
vdnost za sprvn delikty v ochran ivotnho prosted. esk prvo ivotnho prosted, 2004, ro. 12,
. 2, s. 49.

15

Iuridica_1_2015_3948.indd 15 16.04.15 10:06


Zajmav je konstrukce odpovdnosti fyzick osoby v zkon . 276/2003 Sb.,
oAntarktid. Ustanoven 27 vodst.1 a2 stanov, e fyzick osob, kter9 lze
uloit pokutu a do ve, nejde-li otrestn in. Odstavec 8 pak stanov, e obecn
podmnky odpovdnosti za delikty podle odst.1 nebo 2 se posoud azen onich se
provede podle zkona opestupcch. Nikde v27 ale zkon oAntarktid vslovn
nestanov, e se vodst.1 a2 jedn opestupek. Fyzick osoba pravdpodobn bude
jednat subjektivn (dovozuji zdikce odst.8). Nabz se ale zrove otzka, zda se me
podle zkona oAntarktid dopustit jinho sprvnho deliktu fyzick osoba vpostaven
podnikatele, kdy ot se v27 nehovo, zkon zde pouv jako subjekty odpovd-
nosti pouze fyzick osoby aprvnick osoby.
Deliktn odpovdnost fyzickch osob pi provozovn podnikatelsk innosti aprv-
nickch osob je zaloena na principu objektivn odpovdnosti. Jedn se oodpovdnost
za vsledek. Objektivn deliktn odpovdnost vyaduje:
1) poruen prvn normy, tedy protiprvn jednn,
2) nsledek,
3) pinnou souvislost (mezi prvnmi dvma prvky).
Absenc prvku zavinn se odliuje deliktn odpovdnost fyzickch osob pi pro-
vozovn podnikatelsk innosti od deliktn odpovdnosti fyzickch osob prostch.
Vppad prvnickch osob zkony zoblasti ochrany ivotnho prosted na rozdl
od fyzickch osob nerozliuj, zda m jt okomern i nekomern subjekty. Sprvn-
ho deliktu se tedy mohou teoreticky dopustit ispolky, vjejich stanovch je pedm-
tem hlavn innosti ochrana prody. Vpraxi jsou znmy ippady, kdy esk inspekce
ivotnho prosted uloila pokuty za sprvn delikt podle 4 zkona .282/1991Sb.,
oesk inspekci ivotnho prosted ajej psobnosti vochran lesa, sttnm nezisko-
vm subjektm: vdeck organizaci resortu Ministerstva ivotnho prosted Agen-
tue ochrany prody akrajiny R nebo Sprv nrodnho parku umava. Ji vroce
1998 Vrchn soud vPraze ve svm rozhodnut ze dne 24.4.1998, sp. zn. 7 A38/9710
konstatoval, e sankn odpovdnost podle ustanoven 88 odst. 1, 2 zkona oochran
prody akrajiny lze vyvodit proti kad prvnick osob, kter se dopust protiprv-
nho jednn na seku ochrany prody akrajiny, tedy iproti obci, ato bez ohledu na
skutenost, zda kprotiprvnmu jednn prvnick osoby dolo pi vkonu podnika-
telsk innosti i nikoli.
Lze shrnout, e subjekty deliktn odpovdnosti na seku jinch sprvnch delikt
zoblasti prva ivotnho prosted jsou prvnick osoby komernho i nekomernho
charakteru adle (a na vjimky) fyzick osoby podnikajc i fyzick osoby ve zvlt-
nm specilnm postaven (asto se jedn nap. ovlastnka i uivatele pozemku nebo
ochovatele).

9 Nsleduje vet innost, nap. zashne do populac nebo stanovi geograficky pvodnch ivoich
arostlin bez povolen nebo nedodr podmnky stanoven vpovolen.
10 Judikt byl publikovn vasopise Soudn judikatura, 2000, . 1, s. 9, pod zn. SJS 562/2000 7 A38/97.

16

Iuridica_1_2015_3948.indd 16 16.04.15 10:06


1.2 SUBJEKTIVN STRNKA SPRVNCH DELIKT

Subjektivn strnka sprvnch delikt se zjiuje nikoli obligatorn, nbr


jen upestupk. Kjednn upestupku se tedy vyaduje zavinn, ato bu formou
nedbalostn, nebo myslnou. Zavinn je obligatornm znakem pestupku. Kodpovd-
nosti za pestupek sta zavinn znedbalosti, nestanov-li zkon vslovn, e je teba
mysln zavinn (3 zkona .200/1990 Sb.). Vppad jinch sprvnch delikt
prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch se zavinn nezkoum. Odpovdnost
je tedy objektivn, tto odpovdnosti se subjekt neme zprostit odkazem na smluvn
ujednn nebo poruen povinnosti ze strany smluvnho partnera.11 Vzkonech bv
formulovn obecn liberan dvod, nap. v34e odst.1 zkona .100/2004 Sb.,
oregulaci obchodovn sohroenmi druhy: Prvnick osoba za sprvn delikt ne-
odpovd, jestlie proke, e vynaloila veker sil, kter bylo mono poadovat, aby
poruen povinnosti zabrnila.

1.3 OBJEKTIVN STRNKA SPRVNCH DELIKT

Objektivn strnka sprvnho deliktu zahrnuje jednn ansledek, kter


spojuje pinn souvislost (kauzln nexus). Je zejm, e jsou to prv tyto znaky,
podle kterch od sebe jednotliv delikty odlime.
Zhlediska ochrany ivotnho prosted azhlediska preventivn funkce odpovdnost-
nch reim m vznam prv rozlien charakteru sprvnch delikt podle nsledku
protiprvnho jednn. Spov-li nsledek vohroen chrnnch hodnot azjm, pak
hovome odeliktech ohroovacch. Spov-li ovem nsledek pmo vporuen tch-
to hodnot azjm, jedn se odelikty poruchov (pokozovac).12
Vpraxi se nicmn rozliuje jet dal skupina sprvnch delikt menho vznamu.
Jde oprotiprvn jednn, je nedosahuj stupn ohroovacch delikt. Akoli tmto
jednnm dojde kporuen prvnch pedpis, nejde oporuen pedstavujc ohroe-
n ivotnho prosted, spe oporuen povinnost souvisejcch sorganizac ochra-
ny uritho zjmu. Hovome osprvnch deliktech administrativnho charakteru.
Dle nzoru Langrov13 lze za sprvn delikty administrativnho charakteru oznait
poruen oznamovac i ohlaovac povinnosti (pokud samozejm nejde opovinnost
ohlsit vznik havrie, jej nesplnn me mt zvan dsledky pro ivotn prosted),
poruen povinnosti evidence, poruen povinnosti platit poplatky, pop. jin finann
odvody i hrady, poruen povinnosti monitoringu aporuen povinnost ve vztahu ke
kontrolnm orgnm. Nesplnn tchto povinnost nem pm dsledek pro ohroen
ivotnho prosted.
Skutkov podstaty sprvnch delikt administrativnho charakteru se ve vt i men-
me objevuj vmnoha prvnch pedpisech na seku ochrany biodiverzity. Jejich
poet potom zvis ina oblasti, kterou pslun prvn pedpis upravuje. Nejvt po-

11 HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo, obecn st. 8. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 453.
12 LANGROV, V.: Prvn odpovdnost za sprvn delikty vochran ivotnho prosted. esk prvo
ivotnho prosted, 2004, ro. 12, . 2, s. 89.
13 Ibidem.

17

Iuridica_1_2015_3948.indd 17 16.04.15 10:06


et jich je zjevn na secch, kde se klade velk draz na monitoring innosti, aztoho
dvodu na veden nejrznjch evidenc aplnn oznamovacch aohlaovacch po-
vinnost. Velk poet administrativnch delikt je rovn vprvnch pedpisech, je-
jich prava vychz zmezinrodnch smluv. Pkladem zoblasti ochrany biodiverzity
je zkon .100/2004 Sb., oregulaci obchodovn sohroenmi druhy, kter vychz
zWashingtonsk mluvy CITES (1973) i zkon .276/2003 Sb., oAntarktid, kter
vychz zMadridskho protokolu oivotnm prosted ke Smlouv oAntarktid (1991).
Usprvnch delikt poruchovch je pmo ve skutkov podstat pedpokldn nsle-
dek ve form smrti pedmtu toku. Typickm pkladem je podle 87 odst.2 psm.c)
zkona .114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, usmrcen ptk. Dal nsledek je
spojen spokozenm, znienm, zhorenm stavu apod. Typickmi pklady jsou jin
sprvn delikty podle ustanoven 88 odst. 1 psm. b) zkona .114/1992 Sb., oochra-
n prody akrajiny, podle kterho se sprvnho deliktu dopust prvnick osoba nebo
fyzick osoba pi vkonu podnikatelsk innosti tm, e pokod nebo zni pamtn
strom.
Nkter jednn nejsou protiprvnm jednnm, pokud nezpsob zkonem pedpo-
kldan nsledek. Zsahy proti kdcm, rostlinnm chorobm, plevelm api hygi-
enickch opatench jsou ze zvltnch prvnch pedpis dovoleny, ovem podle 87
odst.2 psm.d) zkona oochran prody je pestupkem prv takov popsan jednn,
kter pi zsazch ohrouje nad nezbytnou mru zvlt chrnn sti prody.
Inspirativnm rozhodnutm Nejvyho sprvnho soudu lze dokumentovat najed-
nou jak otzky objektivn odpovdnosti, tak iotzky prokazovn jednn ansledku
usprvnho deliktu na seku ochrany biodiverzity. Vrozhodnut .A3/2003-47 ze dne
24.2.200514 Nejvy sprvn soud konstatoval, e knaplnn skutkov podstaty ne-
dovolenho zasahovn do pirozenho vvoje zvlt chrnnch druh rostlin podle
88 odst. 1 psm. d) zkona . 114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, postauje
neppustn pouit organickch i prmyslovch hnojiv nebo jakchkoliv chemickch
prostedk, ani se zrove vyaduje inek spovajc ve znien jedince (jedinc)
zvlt chrnnho druhu rostlin. Iutto skutkov podstaty jinho sprvnho deliktu
jde oodpovdnost za protiprvn jednn bez ohledu na zavinn.

1.4 FORMULACE SKUTKOVCH PODSTAT SPRVNCH DELIKT

Odborn literatura zabvajc se kategorizac skutkovch podstat sprv-


nch delikt rozeznv prakticky tyi typy vymezen.15 Nejastjm typem je vyme-
zen skutkovch podstat slovnm popisem. Obsahuj ho skoro vechny zkony zoblasti
ochrany biodiverzity. Pkladem me bt ustanoven 88 odst.1 psm.d) zkona
.114/1992 Sb.: (1) Orgn ochrany prody ulo pokutu a do ve 1000000K
prvnick osob nebo fyzick osob pi vkonu podnikatelsk innosti, kter se dopust
protiprvnho jednn tm, e nedovolen zasahuje do pirozenho vvoje zvlt
chrnnch druh rostlin.
14 Viz Sbrka rozhodnut NSS 2006 5:468.
15 Viz nap. DAMOHORSK, M.: Knkterm problmm sprvnch delikt na seku ochrany ivotnho
prosted. AUC Iuridica, 1999, . 34, s. 49.

18

Iuridica_1_2015_3948.indd 18 16.04.15 10:06


Druhm ppadem je sten slovn vymezen vkombinaci sodkazem na usta-
noven upravujc povinnost, kterou odpovdn osoba poruila. Napklad podle 87
odst.2 psm.g) zkona .114/1992 Sb.: (2) Orgn ochrany prody ulo pokutu ve
vi do 20000K fyzick osob, kter se dopust pestupku tm, e pokozuje nebo
ni jeskyni nebo jej soust, nebo poruuje jin povinnosti stanoven kochran jeskyn
podle 10.
Tet ppad, kdy skutkov podstata pouze odkazuje na pslun ustanoven z-
kona, jeho poruen se sankcionuje. Napklad podle 34c odst.1 psm.f) zkona
.100/2004 Sb. se dopust fyzick osoba pestupku, pokud prodv nebo nabz
kprodeji exempl vrozporu s23b odst.1 a 3 zkona.
tvrtou monost jsou tzv. zbytkov skutkov podstaty. Napklad podle 88 odst.1
psm.e) zkona .114/1992 Sb.: (1) Orgn ochrany prody ulo pokutu a do ve
500000K prvnick osob nebo fyzick osob pi vkonu podnikatelsk innosti,
kter se dopust protiprvnho jednn tm, e usmrcuje nebo chov ptky svjimkou
tch, kte mohou bt loveni, nebo zvlt chrnn ivoichy bez povolen, anebo jinak
nedovolen zasahuje do jejich pirozenho vvoje
Dle je dle mho nzoru mon jet rozliovat ippady, kdy se protiprvnm jed-
nnm poruuje pmo nkter zkonn ustanoven anebo se odkazuje na poruen kon-
krtnho sprvnho aktu vydanho na zklad zkona nebo pmo innho unijnho
nazen. Podle 34d odst.2 psm.c) zkona .100/2004 Sb., se dopust sprvnho
deliktu prvnick osoba nebo fyzick osoba vpostaven podnikatele, kter c) nakld
sexemplem druhu pmo ohroenho vyhynutm vrozporu sdovoznm povolenm
nebo jinm oprvnnm udlenm podle tohoto zkona nebo podle nazen voblasti
obchodovn sohroenmi druhy.

1.5 SANKCE AOCHRANN OPATEN

Ze zsady nulla poena sine lege vyplv poadavek zkonn formy vyjd-
en druh ave sankce, podmnek azpsobu jejich ukldn, ihledisek pro vymen
sankce vkonkrtnm ppad.16 Ktomu, aby sankce plnily svj el, mus bt co do
druhu ave ureny tak, aby odpovdaly charakteru azvanosti protiprvnho jednn,
braly ohled na majetkov ajin vhody zskan protiprvnm jednnm apod.17 Ivp-
pad sankc je teba rozliovat sankce ukldan za pestupky asankce ukldan za jin
sprvn delikty, piem druh ave sankc je zejmna usprvnch delikt jinch ne
pestupk stanovena jednotlivmi zvltnmi pedpisy. Vtto souvislosti nelze opome-
nout obecn ustanoven 29 zkona oivotnm prosted, podle kterho se za poruen
povinnost stanovench zvltnmi pedpisy oochran ivotnho prosted ukldaj po-
kuty nebo jin opaten podle tchto pedpis.
Upestupk zkony zoblasti ochrany biodiverzity jako sankci upravuj vtinou
pouze pokutu. Podle zkona opestupcch vak lze zejm uplatnit subsidirn iostatn

16 HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo, obecn st. 8. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 434.
17 PRKOV, H.: Vchodiska budouc prvn pravy sprvnho trestn. Prvn praxe, 1999, . 67,
s.449.

19

Iuridica_1_2015_3948.indd 19 16.04.15 10:06


formy sankc, tj. napomenut, zkaz innosti apropadnut vci.18 Zejmna posledn
dva jmenovan druhy sankc mohou mt vznam voblasti nap. regulace obchodovn
sohroenmi druhy ivoich arostlin. Vjimen se lze setkat ve zvltnch zkonech
na ochranu biodiverzity upestupk suvedenm jet ijin formy sankce ne pokuty.
Pkladem je 63 odst.2 zkona .449/2001 Sb., omyslivosti: (2) Orgn sttn
sprvy myslivosti ulo pokutu a do ve 30000K driteli loveckho lstku, kter se
dopust pestupku tm, e poru nkter pravidlo lovu uveden v41 a 45 nebo v49
odst.1; me pitom uloit zkaz innosti do doby 2 let; pi uloenm zkazu innosti
se odebere loveck lstek; lze rovn vyslovit propadnut vci.
Zhlediska ochrany biodiverzity m velmi dleit vznam prvn prava institutu
zven pokuty ve vztahu kzvanosti nsledk zpsobench na ivotnm prosted,
resp.jeho jednotlivch slokch. Podle 87 odst.4 zkona oochran prody akrajiny
za pestupky vochran zvlt chrnnch rostlin aivoich, devin apamtnch
strom lze uloit pokutu a dvojnsobnou, pokud byly spchny ve zvlt chrnnch
zemch.
Vppad jinch sprvnch delikt prvnickch osob afyzickch osob podni-
kajcch pichz jako sankce vvahu vtinou pokuta, ikdy vjimen se lze setkat
se zavedenm ijinch druh sankc, nap. zkazem innosti nebo zkazem chovu, jako
napklad v 27a odst.21 zkona .246/1992 Sb., na ochranu zvat proti trn.
Vjimen se lze setkat jak upestupk, tak iujinch sprvnch delikt voblasti
ochrany biodiverzity isrecidivou, tj. sopakovanm poruenm stejnch povinnost.
Obvykle zkon spojuje opakovn suritou lhtou. Pkladem je 16 zkona ozoolo-
gickch zahradch: (3) Za pestupek nebo jin sprvn delikt uveden vodstavci
1 vpsmenu b) lze uloit pokutu a do ve 5000000K, pokud byl spchn optovn
vdob do 1 roku od prvn moci rozhodnut, jm byla za tento in uloena pokuta.
Lhtu naopak nestanov 63 zkona omyslivosti: (3) Byl-li pestupek spchn
opakovan, lze uloit pokutu a do ve, kter je dvojnsobkem stky uveden vod-
stavci 1 nebo 2.
Pi ukldn sankc sprvn orgn posuzuje vechny okolnosti spchanho deliktu,
pro zajitn ochrany veejnch zjm. Mezi nejastji zkonem uvdn kritria n-
le zvanost poruen prvnho pedpisu, kter zejm odpovd kritriu zvanosti
ohroen ivotnho prosted, nebo zvanost poruen prvnho pedpisu by mla bt
posuzovna prv zhlediska ohroen ivotnho prosted. Mezi dal asto uvdn
kritria jsou doba trvn ansledky protiprvnho jednn. Mn asto se objevuje zp-
sob protiprvnho jednn.
Podle 88 odst.3 zkona .114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, se pi stano-
ven ve pokuty pihl kzvanosti protiprvnho jednn akrozsahu hrozc nebo
zpsoben jmy ochran prody akrajiny. Podle 17 odst.2 zkona .162/2003 Sb.,
ozoologickch zahradch se pi vme pokuty pihl kzvanosti protiprvnho
jednn. Nejrozshlej podmnky stanov 34e odst.2 zkona .100/2004 Sb., oob-
chodovn sohroenmi druhy, podle kterho pi stanoven ve pokuty inspekce
pihldne

18 HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo, obecn st. 8. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 434.

20

Iuridica_1_2015_3948.indd 20 16.04.15 10:06


a) ke zpsobu aokolnostem spchn sprvnho deliktu, kvznamu arozsahu jeho
nsledk, kdob trvn protiprvnho jednn nebo protiprvnho stavu vyvola-
nho sprvnm deliktem,
b) ktomu, zda ajak se pachatel piinil oodstrann nebo zmrnn kodlivch
nsledk sprvnho deliktu,
c) ktomu, jak pachatel napomh pslunm orgnm pi objasovn sprvnho
deliktu, kter spchal,
d) ktomu, zda pachatel splnil dn avas povinnost uloenou mu kodstrann
zjitnch nedostatk nebo kproveden opaten knprav.
Vprvn prav ochrany ivotnho prosted jsou zakotveny ijin instituty sank-
nho charakteru ne jen pokuty. Akoli nejsou vslovn oznaeny jako sankce, svou
povahou nepochybn pro adresta trest pedstavuj. Dleit je, e jde oinstituty, je
mohou nastat t vdsledku poruen povinnosti uloen zkonem nebo na zklad z-
kona. Vtom smyslu je tedy lze zaadit do odpovdnostnho mechanismu. Vznamnm
prvkem je ve vtin ppad rovn veejn zjem, co potvrzuje ifakt, e uplatnn
pslunho nstroje je ppustn nejen vsouvislosti sprotiprvnm jednnm, ale as-
to t pi vzniklm nedostatku hmotnprvnch podmnek kvkonu uritch innost
nebo pi faktickm vzniku protiprvnho stavu.19 Odebrn i zabaven vci nevyluuje
soubn uloen pokuty.
Voblasti ochrany biodiverzity se meme setkat snsledujcmi typy:
1) nstroje tkajc se subjekt napklad ve form odejmut autorizace i licence
pi zvanm poruen povinnost pi vkonu speciln innosti, kposuzovn
vliv koncepc nebo projekt na lokality soustavy Natura 2000 podle 45i zko-
na oochran prody akrajiny; nebo zruen licence kprovozovn zoologickch
zahrad podle zkona ozoologickch zahradch.
2) nstroje tkajc se innosti, provozu obvykle ve form zkaz, zruen, zasta-
ven nebo omezen provozu i zamtnut dosti; pkladem je 8 odst.2 zkona
ozoologickch zahradch, kdy ministerstvo ivotnho prosted me pedb-
nm opatenm uzavt provoz nebo chov ivoich, dotkaj-li se dsledky po-
ruen podmnek stanovench tmto zkonem (6) vlun tohoto provozu i
chovu.
3) nstroje tkajc se vci jde oodebrn, resp. zabaven vci i ivho zvete,
sn (snm) je nedovolen nakldno nebo je nedovolen dreno. Typicky p-
jde voblasti ochrany biodiverzity orostlinu nebo ivoicha, ivho i mrtvho
jedince i vrobku znich vppad nedovolen drench jedinc zvlt chr-
nnch druh. Tato ochrann opaten se realizuj asto, ato podle 89 zkona
.114/1992 Sb. i podle 34a, ppadn 34b zkona .100/2004 Sb.

1.6 PODMNKY ZNIKU ODPOVDNOSTI

Vtina zkon vprvu ivotnho prosted atud ina sekuochrany bio-


diverzity zavd lhty ve vztahu kuplatnn sankn odpovdnosti. Tyto lhty jsou jak
19 PRKOV, H.: Vchodiska budouc prvn pravy sprvnho trestn. Prvn praxe, 1999, . 67,
s.450.

21

Iuridica_1_2015_3948.indd 21 16.04.15 10:06


subjektivnho, tak objektivnho charakteru. Subjektivn lhty v potek bhu na den,
kdy se sprvn orgn oporuen povinnosti dozvdl, pop. kdy je zjistil. Objektivn
lhta je pak potna ode dne, kdy kporuen povinnosti, resp. spchn deliktu dolo.
Uveden lze demonstrovat na pkladu 34e odst.3 zkona .100/2004 Sb., oregu-
laci obchodovn sohroenmi druhy: Odpovdnost prvnick osoby za sprvn delikt
zanik, jestlie sprvn orgn onm nezahjil zen do 1 roku ode dne, kdy se onm
dozvdl, nejpozdji vak do 3 let ode dne, kdy byl spchn.
Vjimku pedstavuje ovem nap. zkon oochran prody akrajiny, kter upra-
vuje pouze objektivn lhtu, nikoli lhtu subjektivn. Ustanoven 88 odst.4 zkona
.114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, zn: Pokutu podle odstavc 1 a2 lze uloit
nejpozdji do t let ode dne, kdy kprotiprvnmu jednn dolo. Akoli by se mohlo
zdt, e jde onedopaten zkonodrce, pohledem na historick vvoj prvn pravy
zkona oochran prody akrajiny dospjeme kjednoznanmu zvru, e vuvedench
ppadech nejde onedopaten, nbr ozejm zmr zkonodrce. Zkon oochran
prody akrajiny toti jet ped innost zkona oregulaci obchodu sohroenmi dru-
hy subjektivn lhtu obsahoval. Novelou provedenou prv zkonem oregulaci obcho-
du sohroenmi druhy vak byla tato lhta vyputna. Dvodem byla pravdpodobn
snaha ousnadnn zen azven monosti vasnho uloen pokuty.20
Lhty pro uloen pokuty za spchn sprvnho deliktu jsou prekluzivn, jejich bh
se vzsad ani neperuuje, ani nestav. Vjimku pedstavuje ustanoven 28 odst.3
zkona .418/2011 Sb., otrestn odpovdnosti prvnickch osob azen proti nim,
kter stanov, e do bhu lhty pro znik odpovdnosti sprvnch delikt prvnickch
osob se nezapotv doba, po kterou se pro tent skutek vedlo zen podle tohoto
zkona. Podle 41 soudnho du sprvnho neb po dobu zen ped soudem podle
tohoto zkona lhty pro znik odpovdnosti usprvnch delikt.21
Pouze objektivn lhta je stanovena pro pestupky. Ustanoven 20 zkona
.200/1990 Sb., opestupcch, znemouje pestupek projednat, uplynul-li od jeho
spchn jeden rok. Zvltn lhtu upestupk m zkon orybstv, v 30 odst.7
stanov, e odpovdnost za pestupek zanik, nebylo-li opokut za pestupek pravo-
mocn rozhodnuto do 3 let, vppad pestupku podle odstavce 5 psm. d) do 5 let ode
dne, kdy kpestupku dolo. Za pestupek podle odstavce 5 psm. d) se ulo pokuta ve
vi uveden vpmo pouitelnm pedpisu Evropsk unie, kterm se zavd systm
Spoleenstv pro pedchzen, potrn aodstrann nezkonnho, nehlenho anere-
gulovanho rybolovu.22

20 PEKREK, M. DAMOHORSK, M. PRCHOV, I. PLENSK, D.: Zkon oochran prody


akrajiny. Komentovan znn. Brno: PrF MU vBrn, 2000, s. 229. Jedn se ovem onzor na vztah zkona
.114/1992 Sb., oochran prody akrajiny kprvnmu zkonu oregulaci obchodovn sohroenmi druhy
zroku 1997 (zkon .16/1997 Sb.), nikoliv ksouasnmu zkonu .100/2004 Sb.
21 HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo, obecn st. 8. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 453.
22 l. 44 nazen Rady (ES) .1005/2008, kterm se zavd systm Spoleenstv pro pedchzen, potrn
aodstrann nezkonnho, nehlenho aneregulovanho rybolovu.

22

Iuridica_1_2015_3948.indd 22 16.04.15 10:06


2. TRESTNPRVN ODPOVDNOST
PI PROSAZOVN OCHRANY BIODIVERZITY

Nkter delikty na seku ochrany prody akrajiny lze kvalifikovat ijako


trestn iny podle trestnho zkonku .40/2009 Sb., ve znn pozdjch pedpis. Kon-
krtn jde zejmna oustanoven 299 Neoprvnn nakldn schrnnmi voln
ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami, 300 Neoprvnn nakldn schr-
nnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami znedbalosti, je smuj
kochran druh plan rostoucch rostlin nebo voln ijcch ivoich ajejich populac.23
Protiprvn in (voblasti environmentln kriminality jde nejen okonn, ale ioopo-
menut takovho konn, ke ktermu byl pachatel podle okolnost asvch pomr po-
vinn) se skld zpravidla zprotiprvnch jednn, kter je vrozporu sjinmi prvnmi
pedpisy na seku ochrany ivotnho prosted. Mezi pedpisy, kter maj bt porueny,
pat nejen vnitrosttn zkony, ale nap. inazen evropskho komunitrnho, resp. unij-
nho prva (nap. na seku regulace obchodovn sohroenmi druhy CITES). Zrove
se vyaduje pslun nsledek apinn souvislost mezi jednnm ansledkem. Pokud
jde onsledek jednn, vyaduje trestn zkonk obvykle nsledek ve form ohroen
i pokozen jednotlivch sloek vetn organism (uady trestnch in jde oivo-
ichy, resp. zvata). Nov sinnost zkona .330/2011 Sb., kter novelizoval zkon
.40/2009 Sb., trestn zkonk, sinnost od 1.12.2011, byl zaveden unkterch
trestnch in vsouladu spoadavky smrnice 2008/99/ES nsledek ve form zpsobe-
n tk jmy na zdrav i smrt. Touto novelou byla tak komplexn zmnna zkladn
skutkov podstata trestnch in Pokozovn aohroovn ivotnho prosted (293
a294) atrestn iny na seku druhov ochrany rostlinstva aivoistva (299 a 301).
Podmnky obsaen ve skutkov podstat 293 a294 byly nov formulovny tak,
aby byly vsouladu se smyslem tohoto obecnho ustanoven aplikovateln na vechny
objekty tohoto trestnho inu (tj. na ivotn prosted jako celek ina vechny jeho slo-
ky), nikoliv pouze na rostlinstvo aivoistvo, jako tomu bylo doposud. Byla provedena
kompletn revize ustanoven 299 a 301 smyslem provedench zmn je zpesnn
pedmtnch ustanoven trestnho zkonku tak, aby zahrnula vechna jednn smrnic
2008/99/ES poadovan apitom navazovala na vitou systematiku uvedench vnitro-
sttnch, unijnch imezinrodnch pramen prva ivotnho prosted. Pvodn obsah
301 je nov vlenn do ustanoven 299 a300, kter tak nyn zahrnuj komplex-
n druhovou ochranu ivoich, resp. rostlin, piem do objektivn strnky trestnch
in byla doplnna nkter nov jednn (odejme zprody, pokod, jinak zashne
do pirozenho vvoje). Zcela nov byla do 299 a300 doplnna ochrana populac
voln ijcch ivoich aplan rostoucch rostlin vetn jejich biotop (opt poadavek
evropskho prva) akonen trestn bude nov itok na jeden kus siln ohroenho
druhu ivoicha resp. rostliny (ped 1.12.2011 se trestnost vztahovala jen na jedince
kriticky ohroenho druhu).24

23 Ble kostatnm trestnm inm proti ivotnmu prosted uvedenm vhlav VIII. trestnho zkonku
.40/2009 Sb., viz nap. JELNEK, J. akol.: Trestn prvo hmotn. 4. vyd. Praha: Leges, 2014, s. 774801.
24 Srovnej 299 odst.2 zkona .40/2009 Sb., trestnho zkonku.

23

Iuridica_1_2015_3948.indd 23 16.04.15 10:06


Co je vznamn napklad zhlediska monho postihu pachatel ileglnho pron-
sledovn voln ijcch ivoich formou odstelu, odchytu i pokldn otrvench
nvnad, je, e uzabit i otrven jedince ohroenho druhu dv trestn zkonk mo-
nost odsouzen a ktrestu odnt svobody na osm let do vzen. Podle 299 odst.3
psm.c) trestnho zkonku zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo jin ma-
jetkov hodnoty bude pachatel potrestn, zpsob-li inem uvedenm vodst.1 nebo
2 dlouhodob nebo nevratn pokozen populace voln ijcho ivoicha nebo plan
rostouc rostliny nebo mstn populace nebo biotopu zvlt chrnnho druhu ivoi-
cha nebo rostliny. Podle 299 odst.4) psm.c) odntm svobody na dv lta a osm let
bude pachatel potrestn, zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn poko-
zen mstn populace nebo biotopu kriticky ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny.
To je vznamn zhlediska monosti potrestat nejzvanj ppady zabjen i trven
dravch ptk, vyder i rys, tedy nejvzcnjch druh na zem R, kter jsou bo-
huel vposlednch destkch let, co byly takovto protiprvn jednn postaveny mimo
zkon, stle astj.25 Utchto druh jsou jejich populace ve voln prod na takov
rovni, e itok proti jedinmu kusu me znamenat dlouhodob nebo nevratn po-
kozen mstn populace. Problmem ovem je, e se vpraxi vtinou neda pachatele
zabjen i trven voln ijcch ivoich dopadnout.
Konen byl novelou trestnho zkonku sinnost od 1.12.2011 zaveden nov
trestn in Pokozen chrnnch st prody (301). Objektivn strnka tohoto trest-
nho inu spov vporuen jinho prvnho pedpisu tm, e pachatel pokod nebo
zni taxativn vyjmenovan objekty zemn ochrany prody podle zkona .114/1992
Sb., oochran prody akrajiny, ato (1) obecn zemn ochrany, (2)zvltn zemn
ochrany dle vnitrosttnho prva a(3) zvltn zemn ochrany dle evropskho prva.
Vyadovanm nsledkem m bt znik nebo znan oslaben dvodu pro ochranu ta-
kovch st prody. Pro ochranu druhov biodiverzity m vak toto ustanoven jen
zprostedkovan vznam, vtom smyslu, e, na rozdl od 299 a300 zde nejde oohro-
en i pokozen jednotlivch druh pmm tokem na jednotlivce ivoich arostlin.
Voblasti prvn odpovdnosti na seku ochrany ivotnho prosted se vdy tradin
rozeznvala odpovdnost fyzickch osob.26 Vposlednch letech se vak hovo vtrest-
nm prvu obecn iozaveden trestn odpovdnosti prvnickch osob.27 Poslenm tto
tendence je izkon .418/2011 Sb., otrestn odpovdnosti prvnickch osob azen
proti nim. Vrmci zkona je i7, vypotvajc taxativn trestn iny zahrnut vtrest-
nm zkonku, za kter lze sthat iprvnick osoby podle zkona otrestn odpovdnosti
prvnickch osob. Je dleit uvst, e mezi nimi nechyb ani 299, 300 a301 zhlavy
osm trestnho zkonku, tedy trestnch in voblasti ochrany druhov biodiverzity

25 Viz VERMOUZEK, Z. ILHA, J.: Smrt po kapkch. Praha: esk spolenost ornitologick
aeskomoravsk mysliveck jednota ve spoluprci sOchranou fauny R, 2005, nebo t http://www
.karbofuran.cz.
26 DAMOHORSK, M. akol.: Prvo ivotnho prosted. 3. vyd. Praha: C. H. Beck, 2010, s. 73 ansl. nebo
KOIIAROV, S. akol.: Prvo ivotnho prostredia. 2. vyd. Bratislava: Bratislavsk vysok kola
prva, 2009, s. 271.
27 Pipomnm alespo zkladn dla, tj. nap. MUSIL, J.: Trestn odpovdnost prvnickch osob: Historick
vvoj amezinrodn srovnn, in MUSIL, J. VANDUCHOV, M. (red.): Pocta Otovi Novotnmu. Praha:
Codex, 1998, nebo JELNEK, J.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Linde Praha a.s., 2007.

24

Iuridica_1_2015_3948.indd 24 16.04.15 10:06


azemn ochrany prody akrajiny. Dle mho nzoru to svd minimln otom, e si
zkonodrce uvdomuje spoleenskou zvanost tohoto problmu asna se dt zkon-
n zklad pro sthn tchto velmi nebezpench protiprvnch jednn.

3. VAHY DE LEGE FERENDA

Na podzim 2014 bylo pijato voblasti ochrany biodiverzity Nazen Ev-


ropskho parlamentu aRady (EU) .1143/2014 ze dne 22. jna 2014 oprevenci are-
gulaci zavlkn i vysazovn aen invaznch nepvodnch druh (dle jen nazen
oIND). Dopady en apsoben invaznch nepvodnch druh na biodiverzitu geo-
graficky pvodnch druh ana prodn ekosystmy je vprodnch vdch ji dvno
velmi dobe popsan fenomn;28 jedn se ojeden znejzvanjch zdroj ohroen
voblasti ochrany biodiverzity. lnek30 odst.1 nazen oIND stanov povinnost
lenskch stt stanovit sankce za poruen ustanoven tohoto nazen, stm, e lensk
stty pijmou veker nezbytn opaten kuplatovn tchto sankc. Pojmem Veker
nezbytn opaten kuplatovn tchto sankc se rozum voblasti eskho vnitrosttn-
ho prva pijet hmotnprvnch iprocesnprvnch norem na seku deliktn odpovd-
nosti, vetn uren kompetentnch sprvnch, pop. soudnch orgn.
Ustanoven l.30 odst.1 nazen oIND nek explicitn, zda se m jednat osta-
noven deliktn odpovdnosti na seku sprvnho trestn nebo dokonce ina seku
trestnho prva. Zustanoven l.30 pouze vyplv, e maj bt stanoveny sankce, uvd
jejich demonstrativn vet vodst.3, ahovo pouze obecn otom, jak maj bt jejich
funkce, tj. e maj bt sankce inn, pimen aodrazujc. Sankce dle l. 30 by mly
bt zavedeny zejmna pro ppady poruen povinnost vyplvajcch zl. 7, l. 8, 9, 10,
16, 17, 18, l.20, l.31 a32.
Zhlediska subjektivn strnky pslunho typu protiprvnho deliktu je mon for-
mulovat jak mysln tak nedbalostn jednn i opomenut jednat, svjimkou l.7
odst.2, kde se vyaduje hrub nedbalost. Pro adaptaci l. 30 nazen oIND ve vnitro-
sttnm prvu R se tedy dle mho nzoru de lege ferenda nabzej dv cesty, bu se
uprav prvn odpovdnost (1) jen na seku sprvnho trestn (vrmci sprvnho prva)
nebo i(2) na seku trestnho prva.
(1) Vppad sprvnho trestn pichzej vvahu jednak pestupky fyzickch
osob adle jin sprvn delikty prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch (po-
stihovan na zklad objektivn odpovdnosti). Zhlediska sankc tto kategorii deliktn
odpovdnosti odpovdaj demonstrativn vypoten druhy sankc vl.30 odst.3, tj.
pokuty; dle zabaven invaznch nepvodnch druh svznamnm dopadem na Unii,
kter nevyhovuj pedpism; akonen okamit pozastaven nebo odnt povolen
vydanho vsouladu sl.8 nazen oIND. Pokud jde ozakotven sprvnho trestn,
nabz se vppad pestupk dv varianty jednou je prava zkona opestupcch (v-
hodou by byla spolen prava pro rzn ppady) nebo druhou je novelizace sanknch
ustanoven vkadm jednotlivm slokovm zkon, upravujcm problematiku IND
28 PRIMACK, R. B. KINDLMANN, P. JERSKOV, J.: vod do biologie ochrany prody. Praha:
Nakladatelstv Portl, s.r.o., 2011, s. 157169.

25

Iuridica_1_2015_3948.indd 25 16.04.15 10:06


(tj. nap. zkon oochran prody akrajiny, lesn zkon, zkon ovodch, zkon omys-
livosti, zkon orostlinolkask pi, zkon orybstv, zkon oregulaci obchodovn
sohroenmi druhy, atd.).
Zhlediska jinch sprvnch delikt prvnickch osob afyzickch osob podnika-
jcch se nabz pouze jedna varianta, vzhledem kabsenci kodexu jinch sprvnch
delikt, asice tedy novelizace sanknch ustanoven vkadm jednotlivm sloko-
vm zkon, upravujcm problematiku IND (pklady zkon viz pedchoz odstavec).
Zhlediska uren pslunch orgn sttn sprvy je zejm, e vppad pestupk
bude pichzet vvahu bu obecn prava orgn vrmci zkona opestupcch, nebo
bude nutn urit vjednotlivch slokovch zkonech pslun kontroln asankn or-
gny, vvahu pichzej ji existujc, ato zejmna esk inspekce ivotnho prosted,
orgny sttn veterinrn sprvy, i vppad invaznch nepvodnch druh rostlinnho
pvodu stedn kontroln azkuebn stav zemdlsk (pevzal kompetence bval
Sttn rostlinolkask sprvy). Na zem nrodnch park achrnnch krajinnch
oblast by mohly tyto kompetence vykonvat pslun sprvy nrodnch park, resp.
Agentura ochrany prody a krajiny R. Krajsk aobecn ady by bylo mon vzhle-
dem kvysok odbornosti problmu kontrol aukldn sankc anpravnch opaten
vynechat. Pokuty by vybraly avymhaly orgny, kter je ulo. Vnosy zpokut by
byly odvdny do Sttnho fondu ivotnho prosted. Sankce by mly bt ukldny za
poruen zejmna nsledujcch povinnost:
neproveden preventivnch, regulanch aeradikanch opaten,
neproveden opaten kobnov pokozench ekosystm,
nesplnn oznamovac povinnosti,
poruen pslunho povolen (rozhodnut, opaten obecn povahy),
nelegln vlastnn (dren) jedince IND.
(2) Do vahy kadaptaci l. 30 nazen oIND pichz samozejm ioblast trestnho
prva, je zde ovem otzka, zda je poadavkem nazen EU oIND opravdu itrestn od-
povdnost. Vslovn, jak ji bylo uvedeno ve, zde takov poadavek nen. Na druhou
stranu, dle nazen l.30 odst.2 stanoven sankce musej bt inn, pimen aodra-
zujc. Vrazem odrazujc by se mohlo mnit izaveden trestnprvn odpovdnosti.
Podobn formulace se bn objevuj vjudiktech Soudnho dvora EU aina jinch
secch prva ivotnho prosted (CITES, ochrana prody akrajiny vrmci soustavy
NATURA 2000, ochrana oznov vrstvy Zem atd.), kde evropsk unijn prvo umo-
nilo vminulosti zavst veskm prvu trestnprvn odpovdnost. Pokud by se R pro
toto een rozhodla, bylo by teba novelizovat trestn zkonk, hlavu VIII, zhlediska
doplnn skutkov podstaty trestnho inu echo nejzvanj poruen nazen
IND, ovem jen takov jednn, kter nebudou zrove stanovena ji jako pestupky
i jin sprvn delikty, takov duplicita by byla neppustn. Sankce by pak mohly bt
ukldny za poruen zejmna nsledujcch povinnost:
neproveden preventivnch, regulanch aeradikanch opaten,
poruen pslunho povolen (rozhodnut, opaten obecn povahy), ppadn za
neproveden opaten kobnov pokozench ekosystm,
nesplnn oznamovac povinnosti,
ppadn nelegln vlastnn (dren) jedince IND.
26

Iuridica_1_2015_3948.indd 26 16.04.15 10:06


To ve za podmnky, uveden ve, e nepjde oduplicitu spestupky i jinmi
sprvnmi delikty, trestn iny mus bt formulovny dle zsady ultima ratio (viz t
12 trestnho zkonku .40/2009 Sb., vplatnm znn).
Subjektem (pachatelem) by byla fyzick osoba. Rovn by se muselo zvit, zda
zavst takov trestn in i pro prvnick osoby, pokud ano, pak by stailo zkon
.418/2011 Sb., otrestn odpovdnosti prvnickch osob doplnit ve vtovm 7
oodkaz na pslun nov zaveden paragraf hlavy VIII trestnho zkona. Opt plat,
e by nemohlo jt oduplicitu sji ppadnm formulovanm sprvnm deliktem PO
vpslunch slokovch zkonech.
Zhlediska formulac skutkovch podstat trestnch in veskm trestnm zkon
by lo odkzat na poruen pmo innho nazen EU oIND, to je zhlediska trest-
nho prva ppustn, bn se tak e nap. trestn iny na seku CITES (299, 300
trestnho zkonku).
Zhlediska konkrtnch sankc voblasti trestnprvn odpovdnosti lze konstatovat,
e sankce uveden vdemonstrativnm vtu vl.30 odst.3 nazen oIND lze pout
ivtrestnm zkon azkon otrestn odpovdnosti PO. Protoe nejde otaxativn vet,
lo by uvaovat iozaveden jinch sankc, nap. ivpodob trestu odnt svobody i
zkazu innosti, atd., obvyklch veskm trestnm prvu na seku ochrany ivotnho
prosted.
Vppad uren kompetentnch orgn zde tato starost pi adaptaci odpad, jeliko
se jedn oji vytvoenou soustavu trestnho soudnictv.

ZVRY

Dle mho nzoru by de lege ferenda mla bt na seku deliktn odpovd-


nosti voblasti spojen sochranou druhov biodiverzity vce zamena pozornost pe-
devm na (1) sjednocen podmnek sprvnho trestn na seku administrativn-prvn
odpovdnosti za jin sprvn delikty prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch,
(2) zformulovn konkrtnch skutkovch podstat pestupk ajinch sprvnch delikt
na seku sprvnho trestn vppad pronsledovn ohroench druh voln ijcch
ivoich, zejmna pi pokldn otrvench nvnad, ana (3) zformulovn podm-
nek deliktn odpovdnosti pi dovozu apeprav invaznch nepvodnch druh, vetn
jejich regulace. Formulace by se mly tkat nejen novelizac zkon na seku admi-
nistrativn-prvn odpovdnosti vochran ivotnho prosted, ale rovn na rovni
trestnho prva (trestn zkonk azkon otrestn odpovdnosti prvnickch osob). Pi
novelizaci by se mlo vychzet jednak znormativnch poadavk pslunch pmo
innch evropskch unijnch prvnch pedpis na seku ochrany biodiverzity, ale tak
spihldnutm kpotebm vnitrosttn praxe.

27

Iuridica_1_2015_3948.indd 27 16.04.15 10:06


Iuridica_1_2015_3948.indd 28 16.04.15 10:06
2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 2938

PRINCPYSPRVNEHO TRESTANIA VOCHRANE


IVOTNHO PROSTREDIA*

SOA KOIIAROV

Abstract: Principles of Administrative Punishment in Environmental Protection


Author deals in his paper with analysis of the procedural principles, that are typical for
proceedings, in which public authorities decide on penalties for administrative offenses.
In the center of her attention is the issue of the right for afair trial under the Art. 6 of the
Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. She analyzes
the procedural principles that have to be respected by public authorities, when they are
about to punish individuals for their offenses against the environment.

Key words: right to fair procedure, administrative punishment, specific procedural


principles, offenses, protection of environment

Klov slova: prvo na spravodliv konanie, sprvne trestanie, osobitn procesn princpy,
priestupky, ochrana ivotnho prostredia

1. PRVO NA SPRAVODLIV PROCES ASPRVNE TRESTANIE

Princpy sprvneho trestania vyjadruj univerzlne prvne idey, ktor sa


musia vprvnom ademokratickom tte uplatova vrmci hmotnoprvnej iproces-
noprvnej pravy administratvnoprvneho trestania prvnickch afyzickch osb.
Zhadiska medzinrodnch zvzkov lenskch ttov Rady Eurpy, medzi ktor patr
Posko, Slovensko iesk republika, nie je pritom rozhodujce, i tieto delikty pre-
jednvaj arozhoduj onich sdy alebo orgny verejnej sprvy atie nie je podstatn,
oak kategriu sprvneho deliktu vzmysle vntrottnej regulcie ide.
Dleitou garanciou osoby obvinenej zo sprvneho deliktu je jej prvo na spravodli-
v proces pred orgnom verejnej moci oprvnenm vyvodzova zodpovednos. Tmto
orgnom je nielen sd, ale aj orgn verejnej sprvy aradn osoby, ktor uskutouj
vkon verejnej sprvy vmene tohto orgnu.
Zkladn prvo na spravodliv proces vo verejnej sprve na Slovensku garantovan
l. 36 ods. 1 a4 Listiny zkladnch prv aslobod al. 46 stavy Slovenskej republiky
vyjadruje prvo kadej fyzickej alebo prvnickej osoby na tak prvny stav, ke z-
konn prava zakotvuje procedurlny postup orgnu verejnej moci, vrmci ktorho sa
* Tento refert bol vyhotoven vrmci projektu VEGA (. 1/0092/13) Princpy administratvnoprvnej
zodpovednosti prvna prava aprvna prax.

29

Iuridica_1_2015_3948.indd 29 16.04.15 10:06


rozhoduje ojej prvach apovinnostiach. Ide osas tzv. pozitvneho zvzku ttu
ato aj vzmysle Dohovoru oochrane udskch prv azkladnch slobod (alej len ako
Dohovor), ktorm je Slovensk republika viazan. Jeho cieom je zabezpei, aby
vntrottna procesnoprvna prava zodpovedala medzinrodne uznvanm poiadav-
km atandardom.
Poda sdnej judikatry za spravodliv prejednanie veci mono povaova len tak
postup vykonvatea verejnej sprvy, ktor repektuje vetky procesn princpy tvoria-
ce sas truktry zkladnch udskch prv aslobd bez ohadu na formulciu dan
konkrtnou pozitvnou prvnou pravou (nlez stavnho sdu eskej republiky PL.
S 33/97 zo 17.decembra 1997).
Ztohto dvodu sa sdy pri poskytovan ochrany skromnm osobm vprpadoch,
ke nejestvuje zkonn prava, ktor by takto procesn princpy explicitne zakotvo-
vala, alebo vprpadoch, ke je zkonn prava vtomto ohade nedostaton, uchyuj
kaplikcii veobecnch prvnych princpov,1 odvolvajc sa na l. 1 ods. 1 stavy
Slovenskej republiky ataktie na medzinrodn zmluvy oudskch prvach azklad-
nch slobodch. Poda stavnho sdu Slovenskej republiky Dohovor ajudikatra Eu-
rpskeho sdu pre udsk prva vzahujca sa na predstavuj pre vntrottne orgny
aplikcie prva zvzn vkladov smernice pre interpretciu auplatovanie zkonnej
pravy zkladnch prv aslobd zakotvench vdruhej hlave stavy.2
lnok 6 ods. 1 Dohovoru zakotvuje prvo na spravodliv sdne konanie. Jeho pria-
ma aplikovatenos vak prichdza do vahy, aj ak vykonvate verejnej sprvy rozho-
duje otzv. trestnom obvinen.
Vklad pojmu trestn obvinenie sa pritom odvja od rozhodovacej innosti Eurp-
skeho sdu pre udsk prva. Za postupy vo verejnej sprve, vktorch sa rozhoduje
otrestnom obvinen, judikatra tohto sdu povauje konanie opriestupkoch ainch
sprvnych deliktoch, poriadkovch sankcich adisciplinrnych deliktoch. Rovnako tak
rob aj judikatura slovenskch sdov.3
Voblasti ochrany ivotnho prostredia na Slovensku m tento charakter procesn
postup vykonvatea verejnej sprvy, vktorom rozhoduje otreste za priestupok fyzickej
osoby, za sprvny poriadkov delikt fyzickej alebo prvnickej osoby alebo za sprvny
delikt prvnickej afyzickej osoby oprvnenej na podnikanie.4 Ztohto dvodu proces-
noprvna prava mus vo vetkch tchto prpadoch garantova osobe, voi ktorej sa
vyvodzuje zodpovednos za poruenie zkonnej povinnosti pri ochrane ivotnho pro-
stredia, aj prva poda l. 6 ods. 2 a3 apoda l. 7 ods. 1 Dohovoru.
lnok 6 ods. 2 Dohovoru zakotvuje princp prezumpcie neviny, poda ktorho sa
vrmci prva na spravodliv proces vyaduje, aby sa kad, kto je obvinen ztrestnho
1 Pozri naprklad nlez stavnho sdu Slovenskej republiky PL. S 18/08 z20. mja 2009.
2 PIROKOV, M.: Komentr kvybranm lnkom Dohovoru oochrane udskch prv azkladnch
slobd. Bratislava: EUROIURIS Eurpske prvne centrum, o. z., 2008, s. 3335.
3 Poda rozsudku Najvyieho sdu Slovenskej republiky z 29. aprla 2008, sp. zn. 8 So 87/2008,
vo veciach priestupkov ide oveci trestnho charakteru bez ohadu na relatvne nzke sankcie. Vo vetkch
veciach trestnho charakteru mus ma osoba, proti ktorej sa vedie konanie, monos domc sa prva na
spravodliv proces vzmysle l. 6 Dohovoru. In: BABIAKOV, E. HAJDINOV, J.: Judikatra vo
veciach priestupkovho prva. Bratislava: IURA EDITION, spol. sr. o., 2012, s. 203 anasl.
4 Orgny ochrany ivotnho prostredia nemaj de lege lata prvomoc vyvodzova administratvnoprvnu
zodpovednos za alie kategrie sprvnych deliktov.

30

Iuridica_1_2015_3948.indd 30 16.04.15 10:06


inu, povaoval za nevinnho, dokia jeho vina nebola preukzan zkonnm spso-
bom. Zuvedenho mono odvodi aj zkladn procesnoprvne pravidl, ktor sa musia
uplatova vo veci trestnho obvinenia:
dkazn bremeno je vzsade na alobcovi,
vpochybnostiach vprospech obvinenho (in dubio pro reo),
neprpustnos nezkonne zskanho dkazu,
prvo neobviova seba samho (nemo tenetur se ipsum accusare).
Odsek 3 l. 6 Dohovoru zaruuje obvinenmu pecilne minimlne prva vkonan,
ato:
a) by bez mekania avjazyku, ktormu rozumie, podrobne oboznmen spovahou
advodom obvinenia vznesenho proti nemu;
b) ma primeran as amonosti na prpravu svojej obhajoby;
c) obhajova sa osobne alebo prostrednctvom obhajcu poda vlastnho vberu, ale-
bo pokia nem dostatok prostriedkov na zaplatenie obhajcu, aby sa mu poskytol
bezplatne, ak to zujmy spravodlivosti vyaduj;
d) vypova alebo da vypova svedkov proti sebe adosiahnu predvolanie na
vypovanie svedkov vo svoj prospech za rovnakch podmienok, ako vprpade
svedkov proti nemu;
e) ma bezplatn pomoc tlmonka, ak nerozumie jazyku pouvanmu pred sdom,
alebo ak tmto jazykom nehovor.
Okrem toho obvinen m poda l. 7 ods. 1 Dohovoru prvo na uloenie trestu
vlune na zklade zkona.5 Uveden prvo m nielen hmotnoprvny aspekt (nullum
crimen sine lege), aletie procesnoprvny aspekt spovajci vprkaze stha len zo
zkonnch dvodov aspsobom, ktor ustanov zkon (nullus processus criminalis
sine lege). Garantuje sa tm nemonos bezdvodnho sthania jednotlivcov azaruuje
sa, e do prv osb, ktor s sthan odvodnene, sa nebude zasahova viac, ne je to
nevyhnutne nutn (princp proporcionality).

2. PRVO NA SPRAVODLIV PROCES VO VEREJNEJ SPRVE


APRVO NA DOBR VEREJN SPRVU

Veurpskom sprvnom priestore vklad obsahu prva na spravodliv pro-


ces vo verejnej sprve podlieha doktrne odobrej verejnej sprve.
Cieom presadzovania poiadaviek dobrej verejnej sprvy je zabezpei efektvnos
ainnos vkonu verejnej sprvy ako sluby verejnosti bez toho, aby tto nezkonne
zasahovala do verejnch subjektvnych prv aslobd skromnej osoby. Za tmto e-
lom vkon verejnej sprvy musia ovlda princpy, ktor maj hmotnoprvny aproces-
noprvny charakter.

5 Poda l. 6 ods. 1 Dohovoru: Nikoho nemono uzna za vinnho zo spchania trestnho inu na zklade
skutku alebo opomenutia, ktor vase jeho spchania nie je povaovan poda vntrottneho alebo
medzinrodnho prva za trestn in. Takisto nesmie by uloen trest prsnej, ne ak bolo mon
uloi vase spchania trestnho inu.

31

Iuridica_1_2015_3948.indd 31 16.04.15 10:06


Vzah prva na dobr verejn sprvu aprva na spravodliv proces vo verejnej
sprve je tak dan tm, e prvo na spravodliv proces vo verejnej sprve je sasou
prva na dobr verejn sprvu. Km prvo na spravodliv proces vo verejnej sprve sa
odvodzuje zo zkladnho prva na sdnu ain prvnu ochranu, prvo na dobr verejn
sprvu sa odvodzuje zl. 1 ods. 1 stavy Slovenskej republiky. Ztohto hadiska prvo
na dobr verejn sprvu je veobecnejie ne prvo na spravodliv proces vo verejnej
sprve.
Procesnoprvne princpy, ktor sa maj uplatova vprocesnch postupoch orgnov
ochrany ivotnho prostredia, vktorch rozhoduj osprvnych deliktoch skromnch
osb, vyjadruje odporanie Vboru ministrov R (91) 1 osprvnych sankcich.
Procesnoprvna prava postupu mus poda odporania Vboru ministrov R (91)
1 osprvnych sankcich garantova minimlne:
princp konania osprvnom delikte vprimeranej lehote,
princp, e konanie osprvnom delikte sa ukonuje rozhodnutm,
pecilne procesnoprvne princpy, ktor sa aplikuj popri princpoch zakotve-
nch rezolciou Vboru ministrov (77) 31 oochrane jednotlivca vo vzahu kak-
tom sprvnych orgnov.
Princp konania osprvnom delikte vprimeranej lehote. lnok 6 ods. 1 Dohovo-
ru vyaduje, aby kad vec, ktor m charakter trestnho obvinenia, bola prejednan
arozhodnut vprimeranej lehote.
Lehota na prejednanie sprvneho deliktu pred orgnom verejnej sprvy m zprv-
neho hadiska poriadkov charakter anem vplyv na znik zodpovednosti osoby za
prejednvan sprvny delikt vdsledku plynutia asu. Vyjadruje primeran asov r-
mec pre postup sprvneho orgnu aje vyjadrenm poiadavky na efektvnos ainnos
verejnej sprvy.
Prvo na ukonenie konania osprvnom delikte rozhodnutm svis sprincpom
prvnej istoty osoby, voi ktorej sa zaal postup vykonvatea verejnej sprvy vo veci
sprvneho trestania. Takto osoba m prvny nrok na to, aby procesn postup (sprvne
konanie) bol ukonen formou, ktor m prvne zvzn charakter.
Vprvnom tte je neprpustn situcia, aby sa procesn postup neukonil spso-
bom ustanovenm zkonom (t. j. rozhodnutm). Je to dleit aj preto, lebo sintittom
rozhodnutia je spt intitt rei iudicatae, ktor vkonaniach tkajcich sa trestnho
obvinenia zko svis salm vznamnm princpom princpom ne bis in idem.
Vsledkom konania pritom nemus by len rozhodnutie, ktorm sa uklad sprvna
sankcia; me nm by aj rozhodnutie oupusten od uloenia sprvnej sankcie alebo
rozhodnutie ozastaven konania zdvodu, e obvinenmu zo sprvneho deliktu sa
nepodarilo preukza spchanie sprvneho deliktu.6
Vzmysle odporania Vboru ministrov R (91) 1 medzi pecilne procesn princ-
py vyjadrujce procesn prva osoby, voi ktorej orgn ochrany ivotnho prostredia
vyvodzuje administratvnoprvnu zodpovednos, patr:
prvo by informovan oobvinen advodoch tohto obvinenia,

6 The Administration and You: A Handbook (1997). Principles of Administrative Law Concerning the
Relations Between Administrative Authorities and Private Persons. Council of Europe Publishing, 1996,
s. 31.

32

Iuridica_1_2015_3948.indd 32 16.04.15 10:06


prvo ma primeran as na prpravu obhajoby,
prvo by informovan odkazoch proti nej,
prvo by vypout,
prvo na odvodnenie rozhodnutia, ktorm sa uklad sprvna sankcia,
princp, e dkazn bremeno vkonan spova na sprvnom orgne,
princp preskmatenosti rozhodnutia orgnu, ktorm sa uklad sprvna sankcia.
Vetky tieto procesn prva s sasou jej prva na obhajobu.
Prvo osoby by informovan oobvinen advodoch obvinenia zaha prvo:
prvo na informciu ozaat procesnho postupu orgnu verejnej sprvy a
prvo na informciu ovznamnch skutonostiach tkajcich sa postupu.
lnok 6 ods. 3 psm.a) Dohovoru zdrazuje prvo obvinenho by informovan
nielen odvode obvinenia, to znamen oskutkoch, ktor dajne spchal ana ktorch
sa obvinenie zaklad, ale tie oprvnej charakteristike tchto skutkov.7
Zuvedenej poadavky vychdzal aj esk Najvy sprvny sd, ktor vyslovil n-
zor vsvislosti snleitosami oznmenia sprvneho orgnu ozaat konania osankcii
vo veciach nakladania sodpadmi: Vymedzenie skutku, pre ktor je konanie poda
sprvneho poriadku zaat, mus by konkrtne, rovnako tak ako mus by zoznme-
nia ozaat konania zrejm, oom sa m vkonan rozhodova; vsanknom konan je
potom vhodn uvies, ak postih za dan konanie hroz. Takto pecifikciu nemono
povaova za predasn kontatovanie zodpovednosti, ktor sa skma a vkonan.8
elom tohoto procesnho prva je poskytn obvinenmu potrebn informcie,
aby si mohol pripravi svoju obhajobu. Trv poas celho sprvneho konania a do
jeho skonenia. To znamen, e prvo obvinenho na informciu sa nevyerpva len
realizciou prvho konu sprvneho orgnu voi nemu. Vpriebehu sprvneho konania
toti me djs kzmenm skutkovho zkladu obvinenia (napr. obvinenie sa roziruje
oalie skutky), ako aj kzmenm prvnej kvalifikcie. Nakoko uveden skutonosti
mu ma podstatn vplyv na vsledn rozhodnutie sprvneho orgnu, nie je mon,
aby nebol obvinen otchto zleitostiach informovan.
Prvo na prpravu obhajoby zaha poda l.6 ods.3 psm.b) Dohovoru prvo ma
primeran as amonosti na prpravu svojej obhajoby.
Monos efektvnej prpravy na obhajobu obsahuje:
prvo poradi sa sobhajcom,
prvo nahliada do spisu,
prvo by oboznmen so vetkmi dkazmi vykonanmi vpriebehu konania.9
Prvo osoby, aby bola vsprvnom konan osprvnom delikte vypout, sa premieta
do jej procesnho prva vyjadri sa ku kadej veci pred vydanm rozhodnutia.
Poda rozsudku Najvyieho sdu Slovenskej republiky z 24. novembra 2010,
sp. zn. 6 So 165/2010, treba rozliova medzi prvom astnka na vyjadrenie sa kza-
atiu sprvneho konania, prvom na predkladanie alebo navrhovanie dkazov ajeho
7 SVK, J.: Ochrana udskch prv (zpohadu judikatry adoktrny trasburskch orgnov ochrany prv).
2. rozren vydanie. ilina: Poradca podnikatea, spol. s. r.o., 2006, s. 475.
8 Rozsudok zo da 20. novembra 2003, . k. 5 A73/2002-34 Zb. NSS, ro. 2, . 8/2004). In: LANGROV,V.:
Pehled judikatury zoblasti ivotnho prosted. Praha: ASPI, a. s., 2007, s. 254.
9 SVK, J.: Ochrana udskch prv (zpohadu judikatry adoktrny trasburskch orgnov ochrany prv).
2. rozren vydanie. ilina: Poradca podnikatea, spol. s. r.o., 2006, s. 477 anasl.

33

Iuridica_1_2015_3948.indd 33 16.04.15 10:06


prvom vyjadri sa kpodkladom alebo dkazom zabezpeenm vkonan sprvnym
orgnom. Ak sprvny orgn vydal rozhodnutie vo veci bez toho, aby umonil astn-
kovi vyjadri sa pred rozhodnutm, ide oprocesn pochybenie, kter me ma vplyv
na zkonnos rozhodnutia opriestupku.10
Princp dkazn bremeno vkonan spova na sprvnom orgne, je explicitne vy-
jadren vl. 6 ods. 2 Dohovoru, poda ktorho kad, kto je obvinen ztrestnho inu,
povauje sa za nevinnho, dokia jeho vina nebola preukzan zkonnm spsobom.
Toto ustanovenie vyjadruje princp prezumpcie neviny. Obvinen nie je povinn
dokazova nielen iadnu skutonos svediacu vjeho neprospech, ale ani vjeho pro-
spech (t. j. nie je povinn svoju nevinu preukazova). Vtejto svislosti je nevyhnutn
odliova stavne zaruen prvo neby donucovan ksebaobvineniu, teda predloi
proti sebe dkaz pod dontenm, od prvnej monosti zhromaova dkazy aj ich
odatm proti vli obvinenho, avjeho neprospech.11
Odporanie Vboru ministrov R (91) 1 zakotvuje poiadavku, aby bol akt ukla-
dajci sprvnu sankciu prinajmenom preskmaten zhadiska jeho zkonnosti ne-
zvislm anestrannm sdom zriadenm zkonom. Je lohou ttu, aby mal vtomto
ohade tak prvnu pravu, ktor by nevyluovala, ani inm spsobom nelimitovala
prstup osoby ksdu.
Rovnak poiadavka je obsiahnut vl. 6 ods. 1 Dohovoru, ktor sasne vyaduje,
aby mal sd vtakejto veci pln jurisdikn prvomoc.12 alia zruka ochrany osoby,
voi ktorej osoby sprvny orgn vyvodil administratvnoprvnu zodpovednos, vych-
dza zl. 2 Protokolu . 7 kDohovoru. Ten zakotvuje prvo da preskma vrok ovine
alebo treste sdom vyieho stupa.13

3. PROCESNOPRVNE PRINCPY VPOSTUPOCH ORGNOV


OCHRANY IVOTNHO PROSTREDIA PRI POSTIHU OSB
ZA SPRVNE DELIKTY

Na Slovensku neexistuje kodifikovan prvna prava konania osprvnych


deliktoch, ktor by vychdzala zprocesnoprvnych princpov vyjadrench vl. 6 ods. 3
Dohovoru azprocesnoprvnych princpov vyjadrench vodporan Vboru ministrov
R(91)1 osprvnych sankcich.

10 In: BABIAKOV, E. HAJDINOV, J.: Judikatra vo veciach priestupkovho prva. Bratislava: IURA
EDITION, spol. sr. o., 2012, s. 112 anasl.
11 IKEOV, S. LAVICK, P. PODHRZK, M.: Pehled judikatury ve vcech sprvnho trestn.
Praha: ASPI, a. s., 2006, s. 652.
12 Sd stzv. plnou jurisdiknou prvomocou je tak, ktor m nasledujcu prvomoc:
nie je pri preskmavan rozhodnut orgnov verejnej sprvy ouloen sankcie viazan skutkovm stavom
zistenm sprvnym orgn,
me vychdza zo skutkovch zisten sprvneho orgnu, optovne vykona dkazy u vykonan sprv-
nym orgnom alebo vykona dokazovanie,
m moderan oprvnenie, t. j. monos upusti od potrestania alebo zni vku uloenej sankcie, o
je dvodn vtedy, ak ide opostih za sprvny delikt zjavne neprimeran.
13 KOIIAROV, S. In: KLMA, K. akol.: Odpovdnost veejn moci. Praha: Metropolitan University
Prague Press, 2013, s. 255.

34

Iuridica_1_2015_3948.indd 34 16.04.15 10:06


Prvna teria u dlhie poukazuje na fakt, e takto situcia nie je vhodn. Okrem
priestupkov fyzickch osb, ktor sa prejednvaj na zklade pecilnej procesnoprv-
nej pravy, orgny ochrany ivotnho prostredia prejednvaj sprvne delikty na zk-
lade zkona .71/1967Zb. osprvnom konan (sprvny poriadok) vznen neskorch
predpisov. Tento zkon vak explicitne nevyjadruje pecilne procesnoprvne princpy,
ktor sa maj uplatova vrmci spravodlivho procesu vo veciach sprvneho trestania.
Je potrebn ich odvodzova zplatnho znenia sprvneho poriadku vkladom, o me
by pre sprvny orgn oban.
Km analze procesnoprvnych princpov uplatujcich sa vkonan osprvnych
deliktoch sa prvna teria na Slovensku venuje pomerne podrobne,14 na okraji zujmu
vedeckho vskumu zatia zostva uplatovanie prva na spravodliv proces obvine-
nho zo sprvneho deliktu vtzv. skrtench formch sprvneho konania, ktormi s
blokov arozkazn konanie.
Pokuty za priestupky na seku ochrany ivotnho prostredia vblokovom konan
mu uklada:
orgny ttneho dozoru vo veciach ivotnho prostredia poda 86 psm.e) z-
kona SNR .372/1990Zb. opriestupkoch vznen neskorch predpisov,
orgny ochrany ivotnho prostredia15 alenovia verejnch str16 poda oso-
bitnch predpisov.
Procesn postup vblokovom konan na Slovensku zakotvuje vlune zkon SNR
.372/1990Zb. opriestupkoch vznen neskorch predpisov. Osobitn zkony upra-
vujce prvomoc orgnov ochrany ivotnho prostredia averejnch str prejednva
priestupky vblokovom konan na predmetn procesn pravu vslovne odkazuj.17
Vblokovom konan poda zkona SNR .372/1990Zb. sa neuplatuje procesn
prvo obvinenho na obhajobu vcelom jeho rozsahu. Je to odvodnen tm, e blokov
konanie sa me uskutoni, len ak je sprvny delikt spoahlivo zisten. Vtakej situ-
cii vyuitie niektorch procesnch oprvnen obvinenho by sa javilo ako samoeln
anemohlo by ma vplyv na rozhodnutie sprvneho orgnu vo veci samej.
Uveden legislatvny prstup nie je v rozpore s odporanm Vboru ministrov
R(91)1 osprvnych sankcich, ktor umouje so shlasom dotknutej osoby od vy-
branch procesnoprvnych princpov vprvnej prave lenskho ttu Rady Eurpy
upusti, ak ide omenej zvan prpady, ktor podliehaj nzkym peanm trestom.
Ochrana osoby, voi ktorej sa vyvodzuje zodpovednos za priestupok, je vak vblo-
14 Pozri naprklad KOIIAROV, S.: Princpy dobrej verejnej sprvy aRada Eurpy. Bratislava: IURA
EDITION, spol. sr.o., 2012, s. 351 anasl.
15 Naprklad poda 32 ods.1 zkona .237/2002 Z.z. oobchode sohrozenmi druhmi vone ijcich
ivochov avone rastcich rastln aozmene adoplnen niektorch zkonov vznen neskorch predpisov
me okresn rad, odbor ivotnho prostredia alebo Slovensk inpekcia ivotnho prostredia uloi
fyzickej osobe vblokovom konan pokutu za priestupok.
16 Naprklad poda 69 ods.6 zkona .364/2004 Z.z. ovodch aozmene zkona Slovenskej nrodnej rady
.372/1990 Zb. opriestupkoch vznen neskorch predpisov (vodn zkon) vznen neskorch predpisov
len vodnej stre je oprvnen uklada avybera pokuty vblokovom konan za priestupky na seku
ochrany vd, vodnch tokov avodnch stavieb.
17 Pozri naprklad 75 ods.1 zkona .543/2002 Z.z. oochrane prrody akrajiny je len stre prrody je pri
plnen loh poda tohto zkona oprvnen vo svojom obvode psobnosti uklada avybera za priestupky
na seku ochrany prrody akrajiny pokuty vblokovom konan vrozsahu aza podmienok ustanovench
osobitnm predpisom, priom tmto osobitnm predpisom je zkon SNR .372/1990Zb.

35

Iuridica_1_2015_3948.indd 35 16.04.15 10:06


kovom konan zabezpeen tm, e ak namieta proti navrhovanej sankcii alebo proti
prebiehajcemu skrtenmu sprvnemu konaniu, mus sprvny orgn prejedna sprvny
delikt vriadnom, neskrtenom sprvnom konan.
Vblokovom konan sa na Slovensku uplatuj nasledujce procesnoprvne prin-
cpy:
princp sthania zo zkonnch dvodov,
princp ne bis in idem,
princp postihu za protiprvne sprvanie vprimeranej lehote,
princp povinnosti sprvneho orgnu dokazova vinu,
princp, e konanie osprvnom delikte sa ukonuje rozhodnutm orgnu,
princp, e rozhodnutie mus by odvodnen,
princp, e rozhodnutie mus by zverejnen.
Princp sthania zo zkonnch dvodov vyaduje, aby platn prvna prava zakotvila
prvomoc orgnu ochrany ivotnho prostredia uloi pokutu za priestupok vblokovom
konan. Zprocesnoprvnej pravy mus by zrejm, na zklade oho je mon zaa
skrten sprvne konanie aza akch podmienok je mon uloi pchateovi priestupku
sankciu. Uveden princp vyaduje taktie, aby zkon upravoval konkrtne pravidl
procesnho postupu. Ich absenciu by bolo potrebn povaova za poruenie pozitvne-
ho zvzku ttu vo vzahu kprvu osoby na spravodliv proces vo verejnej sprve.
Tu treba poznamena, e platn prvna prava blokovho konania poda zkona SNR
.372/1990Zb. je privemi strun na to, aby znej boli zrejm vetky procesn prva
apovinnosti subjektov tak, ako ich vyjadruje odporanie Vboru ministrov R(91)1
osprvnych sankcich.
Princp ne bis in idem m zhmotnoprvneho hadiska ten vznam, e vybavenie
veci vskrtenom konan predstavuje prekku rei iudicatae;18 zprocesnoprvneho
hadiska zaatie blokovho konania by malo predstavova prekku litis pendentio.
Vblokovom konan vak tto procesnoprvna prekka nebude prichdza do vahy,
vzhadom ktomu, e prejednanie priestupku je vdy okamitou reakciou vykonvatea
verejnej sprvy na protiprvne sprvanie osoby naplujce skutkov podstatu priestup-
ku, ktor radn osoba sledovala na mieste, take konkurencia procesnho postupu zo
strany dvoch orgnov za ten ist priestupok je takmer vylen.
Princp postihu za protiprvne sprvanie vprimeranej lehote sa premieta vtom, e
lehota od zaatia skrtenho sprvneho konania a do uloenia pokuty je ovea kratia
ne vneskrtenom konan. Vblokovom konan je tto skutonos spsoben tm, e
priestupok sa prejednva na mieste.
Povinnos sprvneho orgnu dokazova vinu vyplva zo skutonosti, e skrten
konanie je procedurlnym postupom, ktor zana zradnej povinnosti prslun vyko-
nvate verejnej sprvy.
Princp, e konanie opriestupku sa ukonuje rozhodnutm orgnu, nie je poda plat-
nej prvnej pravy spochybniten, aj ke vsledkom blokovho konania je tzv.poku-
tov blok.

18 Poda 76 ods. 1 psm. h) je povinn sprvny orgn konanie opriestupku zastavi, ak sa vom zist, e
za priestupok u bola uloen blokov pokuta.

36

Iuridica_1_2015_3948.indd 36 16.04.15 10:06


Vprpade tzv. pokutovho bloku, na ktorom sa vyznauj daje otom komu,
kedy aza ak priestupok bola pokuta vblokovom konan uloen (85 ods. 4 dru-
h veta zkona SNR .372/1990Zb.), sdna judikatra vkladom dospela ktomu,
e prestavuje rozhodnutie sprvneho orgnu (pozri rozsudok eskho Najvyieho
sprvneho sdu zo da 15.janura 2009, .k.5 As 16/2008-68) ae pokutov blok
sa stva prvoplatnm po potvrden shlasu suloenm pokuty vblokovom konan
vlastnorunm podpisom pchatea priestupku (pozri rozsudok eskho Najvyie-
ho sprvneho sdu zo da 29.decembra 2010, .k.8As68/2010-81).19 Uveden
zvery vak zkon SNR .372/1990 Zb. explicitne nezakotvuje, hoci by to tak de
lege ferenda malo by.
Princp, e rozhodnutie mus by zverejnen, mono zprvnej pravyblokovho
konania odvodi len nepriamo ato vzhadom na ben aplikan prax, ke obvinen
zpriestupku podpisuje pokutov blok svyznaenmi dajmi poda 85 ods.4 zkona
SNR .372/1990Zb.
Prvo na odvodnenie rozhodnutia. Zo zkona SNR .372/1990Zb. nevyplva, e
pokutov blok mus obsahova rovnak nleitosti ako rozhodnutie opriestupku, t. j.
aj odvodnenie rozhodnutia apouenie omonosti poda riadny opravn prostriedok
aprvo na informciu opreskmatenosti rozkazu sdom.
Zpovahy aciea samotnho blokovho konania je vak zrejm, e poveren osoba
odvodn pchateovi priestupku svoje rozhodnutie uloi pokutu vblokovom konan
na mieste.
Osoba, ktorej bola uloen pokuta vblokovom konan skr, ne podpe pokutov
blok:
m prvo by pouen omonosti poda riadny opravn prostriedok,
m prvo na informciu opreskmatenosti rozhodnutia sdom.
Orgn ochrany ivotnho prostredia je taktie povinn vopred poui obvinenho
zpriestupku ojeho prve vyui zkonn monos, aby bol jeho priestupok prejednan
vneskrtenomkonan pred sprvnym orgnom.
Princp zkazu reformationis in peius vblokovom konan znamen, e obvinen-
mu zpriestupku nemono vnasledujcom neskrtenom sprvnom konan uloi in
druh sankcie alebo vyiu vmeru sankcie, ne je t, ktor by mu hrozila vblokovom
konan, za predpokladu, e sa pri prejednvan priestupku vneskrtenom konan ne-
zistia nov podstatn skutkov okolnosti. Aj ke zkon SNR .372/1990Zb. uveden
princp na ely blokovho konania explicitne nezakotvuje, mus sa uplatni vdy,
ak obvinen zpriestupku nebol ochotn pokutu zaplati. Vopanom prpade by ho
hrozba prsnejej sankcie mohla odrdza od vyuitia prva na obhajobu, ktor mu
vplnom rozsahu zaruuje procesnoprvna prava neskrtenho sprvneho konania
opriestupku.
Rovnak inok m vtomto ohade platn znenie 79 zkona SNR .372/1990Zb.;
km sprvny orgn neme uloi obanovi, ktor bol uznan vinnm zpriestupku,

19 FRUMAROV, K.: Knkterm aspektm blokovho zen de lege lata ade lege ferenda. In: Pestupky
azen onich zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna
2013. Praha: Policejn akademie R vPraze, 2014, s. 40.

37

Iuridica_1_2015_3948.indd 37 16.04.15 10:06


nhradu trov konania vblokovom konan, mus tak urobi, ak bol jeho priestupok pre-
jednan vneskrtenom sprvnom konan.20
Preskmatenos prvoplatnho pokutovho bloku sdom je dleitou poiadavkou
vsitucii, ke platn prvna prava vyluuje monos osoby, ktorej bola sankcia ulo-
en vblokovom konan, brni sa proti blokovmu konaniu podanm riadneho oprav-
nho prostriedku, prpadne vyui monos preskmania zkonnosti blokovho konania
vrmci obnovy konania amimo odvolacieho konania.
Sdna judikatra vak zaujala prvny nzor, e ak sa osoba uspokoj sukone-
nm veci vblokovom konan, znamen to, e nevyuila opravn prostriedky vsprv-
nom konan, ktor zkon pripa, apreto sa neme spene domha sdnej ochra-
ny (uznesenie Najvyieho sdu Slovenskej republiky z11.augusta 2009, sp.zn.1
So142/2009).21 Jedinou monosou je, aby pchate priestupku namietal proti navr-
hovanej sankcii vblokovom konan avnasledujcom neskrtenom konan podal riadny
opravn prostriedok proti rozhodnutiu opriestupku.
Sdy veskej republike taktie vychdzali ztoho, e zmyslom prieskumu rozhod-
nut vsprvnom sdnictve je poskytnutie sdnej ochrany vprpadoch, ke osoby tvrdia,
e boli na svojich prvach dotknut, ale sa ich nedomohli pred sprvnym orgnom, hoci
sa oto poksili. Novia judikatra eskho Najvyieho sprvneho sdu vak pripa
monos sdneho prieskumu rozhodnut vblokovom konan vprpadoch, ke sao-
vate spochybuje skutonos, e sa priestupku dopustil, resp. e poskytol shlas sjeho
prejednanm vblokovom konan (pozri rozsudok eskho Najvyieho sprvneho sdu
zo da 9.jna 2011, .k.9 As 2/2011-93),22 o s samotn zkonn predpoklady toho,
aby sa blokov konanie mohlo uskutoni.

20 Poda 1 vyhlky MV SR .411/2006 Z.z., ktorou sa ustanovuje paulna suma trov konania opriestupku
vznen vyhlky MV SR .531/2008 Z.z. paulna suma trov konania opriestupku je: a)16 eur, b)49 eur,
ak sa pribral znalec zodboru psychiatrie, c)33 eur, ak sa pribral znalec zinho odboru ako psychiatrie.
21 Pozri bliie In: BABIAKOV, E. HAJDINOV, J.: Judikatra vo veciach priestupkovho prva.
Bratislava: IURA EDITION, spol. sr. o. 2012, s. 215 anasl.
22 FRUMAROV, K.: Knkterm aspektm blokovho zen de lege lata ade lege ferenda. In: Pestupky
azen onich zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna
2013. Praha: Policejn akademie R vPraze, 2014, s. 41.

38

Iuridica_1_2015_3948.indd 38 16.04.15 10:06


2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 3956

APLIKCIA POJMU TRESTN OBVINENIE


VSLOVENSKEJ PRVNEJ PRAVE
ZODPOVEDNOSTI ZA SPRVNE DELIKTY
NA SEKU OCHRANY PRRODY AKRAJINY*

MICHAL MASLEN

Abstract: The Concept of Criminal Charge and the Criminal Offence Assessment Criteria
Application on the Slovak Legislation on Liability for Administrative Offenses in the
Section of Nature and Landscape Protection.
The Act no. 543/2002 Coll. on the nature and landscape protection enables the public
authorities to impose the offender of an administrative offence with the financial sanctions
up to 33,193.91 Euro and forfeiture. The Act no. 300/2005 Coll. the Criminal Code
establishes also the analogous legal instruments in the form of financial penalty from
160.00 Euro up to 331,930.00 Euro and penalty of forfeiture. Author of the paper analyzes
the possibility of the concept of criminal charge and the criminal offence assessment
criteria application on the Slovak legislation on liability for administrative offenses in the
section of nature and landscape protection.

Key words: financial sanction, forfeiture, financial penalty, forfeiture penalty

Klov slova: pean sankcia, prepadnutie veci, pean trest, trest prepadnutia veci

1. VODN POZNMKY

Vtomto prspevku sa zaoberme pouitm pojmu trestn obvinenie vslo-


venskej prvnej prave zodpovednosti za sprvne delikty na seku ochrany prrody
akrajiny. Vzali sme si preto za cie skma, ako sa do slovenskej prvnej pravy pre-
mietaj hodnoty, ktor od svojho vzniku postupne presadzovala Rada Eurpy. Rozhodli
sme sa pre slovo hodnoty, pretoe ho povaujeme za presnejie ako slovo normy. Rada
Eurpy toti prvo netvor, avak vraznm spsobom ovplyvuje hodnotov systm
Eurpy, ktor jednotliv lensk tty premietaj do svojich prvnych poriadkov.1 Radu
Eurpy zaloilo da 5.mja 1949 desa eurpskych krajn. Vsasnosti sa kprslunos-
ti vtejto organizcii hlsi 47 lenskch ttov. Tto medzivldna organizcia vprvom
rade chrni udsk prva, pluralitn demokraciu aprvny tt. Prispieva kuvedomova-
niu si eurpskej kultrnej identity arozmanitosti apomha ich rozvoju. Had spolon
* Tento prspevok bol vyhotoven vrmci grantu VEGA (. 1/0092/13) Princpy administratvnoprvnej
zodpovednosti prvna prava aprvna prax.
1 Porovnaj: ZHORA, J.: Eurpskej hodnoty trestnho prva aich zobrazenie vslovenskom trestnom prve.
Trnava: Typi Universitatis Tyrnaviensis, spolon pracovisko Trnavskej univerzity vTrnave aVEDY,
vydavatestva Slovenskej akadmie vied, 2012, s. 9.

39

Iuridica_1_2015_3948.indd 39 16.04.15 10:06


rieenia problmov, ktorm el eurpska spolonos. M za cie upevova demokra-
tick stabilitu vEurpe podporovanm tradine uznanch politickch, legislatvnych
astavnch reforiem fungovania ttnej moci.
Dohovor oochrane udskch prv azkladnch slobd (alej aj ako Dohovor) je
strednm dokumentom Rady Eurpy, ktor zneho vyvodzuje mnoinu subjektvnych
prv priznanch jednotlivcom ako adrestom verejnej moci. Cieom Dohovoru nie je
teoretick aniiluzrne priznanie subjektvnych prv jednotlivcom, ale predovetkm
ich aktvna ochrana apresadzovanie vkonfrontci sverejnou mocou. Kstretu prv
jednotlivca sverejnou mocou dochdza najm vo formalizovanch postupoch pred sd-
nymi ainmi verejnmi orgnmi, vrmci ktorch tieto subjekty rozhoduj oprvnom
postaven adrestov verejnej moci. Centrlne miesto preto zaujma prvo na spravodliv
proces. Podstata tohto prva spova predovetkm vspsobilosti chrni ostatn prva
garantovan Dohovorom atrasburskmi orgnmi ochrany prva. Vrmci jeho vn-
tornho lenenia mono rozliova dve integrlne sasti prva na spravodliv sdny
proces. Prvm anevyhnutnm predpokladom realizovania prva na spravodliv sdny
proces je prvo na prstup ksdu.2
Druh zkladn sas prva na spravodliv sdny proces vytvra prvo na spra-
vodliv sdne konanie. Vntorn truktru tohto prva vytvraj jeho objekt, subjekt
avzjomn vzahy pri jeho vkone. Dohovor aprax trasburskch orgnov ochrany pr-
va stanovila tri skupiny objektov prva na spravodliv sdne konanie. Dohovor vl.6
ods.1 vslovne spomna obianske prva azvzky atrestn obvinenia voi subjektom
prva na spravodliv sdne konanie.3 Pre zaloenie psobnosti orgnov Rady Eurpy,
ktor s oprvnen kona poda Dohovoru, je rozhodujce, i orgn ttu rozhoduje
oobianskych prvach alebozvzkoch obana, alebo oakomkovek jeho trestnom
obvinen. Kuvedenej poiadavke kumulatvne pristupuje podmienka prejednania veci
nezvislm anestrannm sdom zriadenm zkonom, t.j. zaruenia spravodlivho pro-
cesu, ktorho jednm zo zkladnch predpokladov je prvo na sd ana prstup na
sd, prpadne aby vec preskmali nezvisl anestrann tribunly zriaden zkonom
stzv.plnou jurisdikciou (prvomoc preskmava vec po strnke skutkovej iprvnej).4

2 lensk tty Rady Eurpy maj pozitvny zvzok vytvori sstavu sdov spajcu poiadavky kladen
na sd vlnku 6 ods. 1 Dohovoru. tty s zrove povinn umoni kadmu uplatova svoje prva
na tchto sdoch. Poda l. 6 ods. 1 Dohovoru oochrane udskch prv azkladnch slobd Kad m
prvo na to, aby jeho zleitos bola spravodlivo, verejne avprimeranej lehote prejednan nezvislm
anestrannm sdom zriadenm zkonom, ktor rozhodne ojeho obianskych prvach alebo zvzkoch
alebo ooprvnenosti akhokovek trestnho obvinenia proti nemu. Rozsudok mus by vyhlsen verejne,
ale tla averejnos mu by vylen bu po dobu celho, alebo asti procesu vzujme mravnosti, ve-
rejnho poriadku alebo nrodnej bezpenosti vdemokratickej spolonosti, alebo ke to vyaduj zujmy
maloletch alebo ochrana skromnho ivota astnkov alebo, vrozsahu povaovanom sdom za plne
nevyhnutn, pokia by, vzhadom na osobitn okolnosti, verejnos konania mohla by na ujmu zujmom
spolonosti. Zabezpeenie prstupu ksdu je naprklad poiadavkou nevytvra rzne procesn prekky
(Ktomu bliie pozri: SVK, J.: Ochrana udskch prv: zpohadu judikatury adoktrny trasburskch
orgnov ochrany prva. 2. rozren adoplnen vydanie. ilina: Poradca podnikatea, 2006, s. 341347).
3 Sdna judikatra tto skupinu objektov rozrila aj o in konania, ktor bu svisia s definciou
obianskych prv azvzkov, alebo strestnmi obvineniami.
4 Nlez stavnho sdu Slovenskej republiky sp.zn. PL S 12/97 z15.oktbra 1998, zverejnen vZbierke
zkonov Slovenskej republiky, iastka 122, pod .319/1998.

40

Iuridica_1_2015_3948.indd 40 16.04.15 10:06


2. POJEM TRESTN OBVINENIE

o sa tka trestnho obvinenia ako objektu prva na spravodliv sdne ko-


nanie, Eurpsky sd pre udsk prva svojou rozhodovacou innos dosiahol extenzv-
ne vnmanie tohto pojmu.5 Ustlen prax pod trestne obvinenie vzmysle lnku6 ods.1
Dohovoru zarauje oblas cestnej premvky, daov problematiku, oblas obchodu
aekonomiky, penitencirne zleitosti,6 finann,7 vojensk, procesn problematiku
aoblas verejnho poriadku. Extenzvnou interpretciou pojmu trestnho obvinenia za-
radil Eurpsky sd pre udsk prva pod tento pojem posudzovanie sprvnych priestup-
kov8 ainch sprvnych deliktov,9 ale naprklad aj disciplinrnych deliktov aporiadko-
vch sankci.10 Vklad pojmu trestn obvinenie Eurpskym sdom pre udsk prva je
autonmny anezvisl na vntrottnej prvnej prave ajudikatre.11
5 Poda nzoru stavnho sdu Slovenskej republiky je pre zaloenie psobnosti orgnov Rady Eurpy
rozhodujce, i sa vpreskmavacom konan rozhodovalo oobianskych prvach alebozvzkoch obana,
alebo i tento bol akokovek trestne obvinen. alou rozhodujcou skutonosou je vyrieenie otzky,
i vec prejednal nezvisl anestrann sd zriaden zkonom. Jednm zo zkladnch predpokladov zruk
spravodlivho sdneho procesu je prvo na sd ana prstup na sd stzv. plnou jurisdikciou (prvomoc
preskmava vec po strnke skutkovej iprvnej). Rozhodovanie opriestupku sa vkadom prpade dotka
obianskych (zkladnch) prv obvinenho. Zhadiska charakteru niektorch priestupkov ich sdna
judikatra zarauje do kategrie trestnch konan, ktor vak vzhadom na nsledok nespaj kritria
ako trestn iny, apreto boli zveren do rozhodovacej prvomoci sprvnych orgnov. Vtchto prpadoch
by preto do vahy prichdzalo ipreskmanie dvodnosti trestnho obvinenia. (Ktomu bliie pozri:
Nlez stavnho sdu Slovenskej republiky sp. zn. PL S 12/97 z15. oktbra 1998, zverejnen vZbierke
zkonov Slovenskej republiky, iastka 122, pod . 319/1998.)
6 Uveden prstup rozvinul stavn sd eskej republiky aNajvy sprvny sd eskej republiky. Oba sdy
posudzovali disciplinrne tresty, ktor umouje esk prvna prava uloi odsdenm vzariadeniach na
vkon trestu odatia slobody. Pritom skmali zvanos jednotlivch trestov aintenzitu, ktorou s schopn
zasiahnu do oblasti prv aslobd jednotlivca. Vylenie pokarhania spod sdneho prieskumu nie je na
rozdiel od samovzby vrozpore svkladom pojmu trestn obvinenie poda l. 6 ods. 1 Dohovoru. (Ktomu
bliie pozri: Nlez stavnho sdu eskej republiky zo da 29.9.2010, sp. zn. Pl. S 32/08, Rozsudok
Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 15.6.2012, sp. zn. 5 As 72/2012.)
7 Povahu trestnoprvneho obvinenia nadobda aj obvinenie zporuenia cenovch predpisov pri vkone
podnikateskej innosti. Konanie otakomto sprvnom delikte mus rovnako ovlda zsada prezumpcie
neviny. (Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 7.2.2007,
sp. zn. 5 Afs 123/2006.)
8 So zreteom kzsadm vyjadrenm vl. 6 ods. 1 dohovoru, ktor vyjadruj princpy prva na spravodliv
proces, mus konanie opriestupku, takisto ako aj konanie oinom sprvnom delikte, podlieha totonmu
reimu ako konanie otrestnch inoch. (Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu zo
da 18.4.2007, sp. zn. 4 As 10/2006-57.)
9 Poda ustlenej judikatry Eurpskeho sdu pre udsk prva nie je rozhodujca klasifikcia protiprvneho
konania na sprvne delikty atrestn delikty vntrottnym poriadkom. Sdna judikatra preto povauje
isankcie vpriestupkovch veciach vo forme pokuty za sankcie represvneho charakteru. Posudzuje ich
preto ako trestn veci, ato bez ohadu na ich relatvne nzku hodnotu. Vo vetkch veciach, ktor je
mon subsumova pod pojem veci trestnho charakteru mus ma osoba, proti ktorej sa vedie konanie,
monos domc sa prva na spravodliv proces v zmysle l. 6 Dohovoru. (K tomu bliie pozri :
Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 31.3.2010, sp. zn. 2 So 255/2009.)
10 Hranice medzi trestnmi deliktami, za ktor uklad trest sd adeliktami za ktor ukladaj sankcie sprvne
orgny, s uren prejavom vle zkonodarcu a nie s odvodnen prirodzeno-prvnymi princpmi.
(Ktomu bliie pozri: rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 12.3.2009, sp. zn. 8 So
147/2008.)
11 Sdna judikatra nevyluuje prehodnotenie interpretcie za nezmenenho stavu prvnych predpisov.
Zmena vak predstavuje zvan zsah do prvnej istoty. Intenzitu zsahu preto vdy posudzuje vo
svetle individulnej situcie. Adrest prvnej normy mus by schopn takto zmenu rozumne predvda.
Faktormi predvdatenosti prvnej praxe s ustlenos, jednotnos, dlhodobos,uritos rozhodovacej

41

Iuridica_1_2015_3948.indd 41 16.04.15 10:06


Vprpade Engel aostatn c. Holandsko12 ustanovil Sd kritria pre posudzovanie
trestnch inov. Rozhodujca je vtomto smere prvna kvalifikcia prslunho poru-
enia zkona vo vntrottnom prve, samotn povaha tohto poruenia, ako aj povaha
astupe zvanosti sankcie. Votzke ukladanej sankcie je nutn za relevantn po-
vaova povahu acie opatren, kvalifikciu trestu vo vntrottnom prve, konanie
svisiace sjeho prijatm avkonom, rovnako ako jeho zvanos.13 Toto rozhodnutie
je sasou svislej apribline 50 rokov dlhej judikatry posudzovania pojmu trestn
obvinenie.14
Napriek tomu, e text Dohovoru pouva len pojem trestn in, Sd vzujme zabez-
peenia ochrany udskch prv azkladnch slobd prostrednctvom svojej judikatry
interpretuje pojmy trestn vec, trestn konanie, trestn in apotrestanie autonmne, t.
j. spsobom, ktor nie je pevne zviazan svznamom pripisovanm tmto pojmom
prvnymi poriadkami ttov, ktor kDohovoru pristpili.
Poda judikatry Sdu [Engel aostatn (1976), ztrk (1984), Weber (1990)] s
rozhodujcimi faktormi pre oznaenie danej veci ako trestnej pre ely Dohovoru
vznam poruenho pravidla, t. j. povaha ustanovenia definujceho trestn in, cha-
rakter inu samotnho apovaha izvanos monho trestu (napr. vka pokuty).
Podstatn lohu hr to, ak je podstata poruenia zkonom chrnenho zujmu, a-
lej i s adrestmi danej normy vetci, ale len niektor pecilne subjekty, aje treba
izvi, i m hroziaca sankcia represvny el ai je spsobil citen zasiahnu
sfru pchatea deliktu.
Dsledkom doktrny oautonmnosti je, e nie je zprvneho hadiska podstatn,
i skutok je vntrottnymi predpismi kvalifikovan ako trestn in, priestupok ale-
bo in sprvny delikt. Doktrna m svoje opodstatnenie preto, lebo situcia vprv-
nej prave zodpovednosti osb vjednotlivch lenskch ttoch Rady Eurpy nie je
rovnak. Naprklad pokia ide oprslunos orgnov na vyvodzovanie zodpovednosti
osb za priestupky, vo Franczsku je priestupok druhom trestnho inu. IvNemecku
je priestupkov prvo sasou trestnho prva. Obdobn situcia panuje aj vChorvt-
sku, kde trestnoprvna sstava rozoznva tri druhy trestnch deliktov, ato trestn iny,
priestupky adisciplinrne delikty. Navye chorvtska prvna prava vymedzuje ka-
tegriu tzv. najzvanejch priestupkov, medzi ktor zarauje aj priestupky vob-

innosti a zmeny v prvnych predpisoch. Plat vak pravidlo, e zmena dlhodobej judikatry za
nezmenenho stavu prvnych predpisov me nasta len zo zvanch a principilnych dvodov
smerujcich kdosiahnutiu uritej prvom chrnenej hodnoty, ak napr. ustanovuje Dohovor. (Ktomu
bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 25.9.2012, sp. zn. 15 Kse
4/2012.)
12 Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk prva zo da 8. jna 1976, sanosti . 5100/71, 5101/71,
5102/71, 5354/72, 5370/72.
13 Ktomu bliie pozri : SVK, J.: Ochrana udskch prv: zpohadu judikatury adoktrny trasburskch
orgnov ochrany prva. 2. rozren adoplnen vydanie. ilina: Poradca podnikatea, 2006, s. 429.
14 Pozri napr. : Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk prva Delcourt proti Belgicku zo da 17.1.1970,
sanos . 2689/65; Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk prva Adolf proti Raksku zo da
26.3.1982, sanos . 8269/78; Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk prva Stock proti Nemecku
zo da 19.3.1991, sanos . 11755/85; Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk prva Tejedor Garca
proti panielsku zo da 16.12.1997, sanos . 25420/94; Rozhodnutie Eurpskeho sdu pre udsk
prva Oleksandr Volkov proti Ukrajine zo da 9.1.2013, sanos . 21722/11.

42

Iuridica_1_2015_3948.indd 42 16.04.15 10:06


lasti ochrany ivotnho prostredia.15 Rozhodovanie o zodpovednosti za priestupky
ain sprvne delikty patr vSlovenskej republike do psobnosti verejnej sprvy. Sd-
na judikatra nevha vypomc si spomenutou doktrnou autonmnosti aj vtedy, ak
konkrtne prvo, resp. princp voblasti trestania osb vyplvajci zDohovoru nie je
vslovne vzkonnej prave sprvneho trestania zakotven. Dleit lohu vtakejto
situcii zhadiska zabezpeenia ochrany prv obvinench osb taktie zohrva vyuitie
analgie iuris alegis vprospech pchatea sprvneho deliktu. Uplatovanie koncepcie
pojmu trestn obvinenie vslovenskej prvnej prave sprvneho trestania teda poda
judikatry Najvyieho sdu Slovenskej republiky vychdza zanalogickho pouitia
trestnoprvnej pravy. Tto metdu odvodzuje sdna judikatra najm zl. 6ods.1
Dohovoru azOdporania Vboru Ministrov Rady Eurpy .(91)1 osprvnych sank-
cich.16
Slovensk judikatra sa teda odvolva na rozhodovaciu innos Sdu, poda ktorej
treba pojem trestn obvinenie pokia ide orozsah aplikovatenosti l.6 ods.1 Doho-
voru vyklada autonmne od jeho definovania vo vntrottnom prvnom poriadku
lenskch ttov Dohovoru. Najvy sd Slovenskej republiky preto zastva prvny
nzor, e trestanie za sprvne delikty zahajce priestupky, sprvne delikty prvnic-
kch osb asprvne delikty fyzickch osb podnikateov mus podlieha rovnakmu
reimu ako trestn postih za trestn iny. Ztohto hadiska preto vjeho rozhodnutiach
cti snahu vyklada aj vetky zruky, ktor sa poskytuj obvinenmu ztrestnho inu,
na prospech obvinenho zo sprvneho deliktu. Hranice medzi trestnmi deliktami, za
ktor uklad trest sd adeliktami za ktor ukladaj sankcie sprvne orgny, s ure-
n prejavom vle zkonodarcu anie s odvodnen prirodzeno-prvnymi princpmi.
Kee l.6 ods.1 veta prv Dohovoru hovor ooprvnenosti akhokovek trestnho
obvinenia je poda nzoru Najvyieho sdu Slovenskej republiky nevyhnutn poskyt-
n zruky aprva, ktor zakotvuje zkon .300/2005 Z. z. Trestn zkon azkon
.301/2005 Z. z. Trestn poriadok nielen obvinenmu ztrestnho inu, ale aj subjektu,
voi ktormu verejn moc vyvodzuje administratvnoprvnu zodpovednos. Napokon aj
Odporanie Vboru Ministrov Rady Eurpy .(91)1 osprvnych sankcich odpora
lenskm ttom Rady Eurpy, aby sa vo svojom prve aj praxi riadili zsadami, ktor
vyplvaj ztohto Odporania. Rozsah psobnosti vymedzuje toto Odporanie tak,
e sa vzahuje na sprvne akty, ktormi verejn moc uklad postih za sprvanie, ktor
je vrozpore suplatnitenmi pravidlami, i u ide opokuty alebo in opatrenia trestnej
povahy bez ohadu na to, i maj pean alebo in povahu. Tieto druhy postihu preto
uveden Odporanie povauje za sprvne sankcie. Poda zsady . 6 tohto Odpora-
nia je nevyhnutn vrmci sprvneho konania vo veciach sprvnych sankci poskytova

15 Ktomu bliie pozri: MASROV, L.: Prvna prava priestupkov vChorvtskej republike. In: Pestupky
azen onich zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna.
2013. Praha: Policejn Akademie esk republiky vPraze, 2014, s. 141151.
16 Porovnaj: SREBALOV, M.: Limity aplikcie zsad sprvneho trestania. In: Pestupky azen onich
zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna. 2013. Praha:
Policejn Akademie esk republiky vPraze, 2014, s. 235244; KISELYOV, Z.: Zsada zkonnosti
vkontexte sprvnych deliktov prvnickch osb. In: Pestupky azen onich zpohledu teorie apraxe.
Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna. 2013. Praha: Policejn Akademie esk
republiky vPraze, 2014, s. 8795.

43

Iuridica_1_2015_3948.indd 43 16.04.15 10:06


okrem zruk spravodlivho sprvneho konania vzmysle Rezolcie .(77)31 aj pevne
zaveden zruky vtrestnom konan.17
Nartnut prstup Najvyieho sdu Slovenskej republiky vskutonosti zodpoved
aj prstupu sasnej vedy trestnho prva. Tto zdrazuje stavn poiadavku, aby
hranice obmedzen zkladnch prv aslobd boli jasn, apre vetky prpady rovna-
ko vymedzen zkonom. Pri striktnom uplatnen zsady zkonnosti nie je mon, aby
pravidl, o je, anaopak, o nie je trestnm inom, boli urovan inak ako na podklade
zkona, najm nie, aby boli urovan vonou, subjektvnou vahou orgnov verejnej
moci. Veda trestnho prva, preto zdrazuje potrebu ustanovenia jednoznane defi-
novanch pojmov akategrii obsahujcich znaky trestnosti inu, vrtane jeho hra-
nc, kategorizcie asankcii priamo zkonom. Zstupcovia terie preto poukazuj
na nevyhnutnos hadania rovnovhy medzi materilnym aformlnym vymedzenm
trestnho inu. Materilna strnka trestnho inu sa poda niektorch predchdzajcich
vah mohla prejavova vtom, e in formlne vykazujci vetky znaky trestnho inu,
by bolo mon posdi miernejie, t. j. na prospech jeho pchatea, nikdy nie naopak.18
Hadanie uvedenej rovnovhy je preto predovetkm otzkou realizcie stavnej zsa-
dy rovnosti pred zkonom alohou legislatvy.19 Na tento problm poukazuje aj veda
sprvneho prva. Problmom slovenskej prvnej sprvneho trestania sa toti vposled-
nch rokoch stva ustanovovanie vemi vysokch pokt za sprvne delikty, priom
predkladatelia zkona veakrt nedoku vysvetli, preo uveden vku pokuty repre-
svneho charakteru navrhuj.20 Takto neuvenos me sama osebe zaklada pouitie
autonmneho vkladu.21 Pre spresnenie treba uvies, e sama vka pokuty ete nemus
zaklada trestnoprvny charakter sprvneho deliktu. Avak pouitie Engel kritri na

17 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 12. Marca 2009, sp. zn. 8
So/147/2008.
18 Pre ilustrciu striktne formlne vymedzenie trestnch deliktov platilo na zem Slovenska pribline vdruhej
polovici 19. storoia. Vtedajia prvna prava vychdzala ztripartcie trestnch inov. Zahala zloiny
(myseln iny), preiny (myseln, ale aj nedbanlivostn konanie) apriestupky. Prvnu pravu tchto
deliktov tvorili zkonn lnok V/1878 Trestn zkonnk, zkonn lnok XL/1979 Trestn zkonnk
opriestupkoch aosobitn zkonn lnky. (Ktomu bliie pozri: LACLAVKOV, M. VECOV,A.:
Pramene prva na zem SLovenska II. 17901918. Trnava: Typi Universitatis Tyrnaviensis, spolon
pracovisko Trnavskej univerzity vTrnave aVEDY, vydavatestva Slovenskej akadmie vied, 2012, s. 529,
530, 553.
19 K tomu bliie pozri: MAANYOV, D.: Formlny prstup k chpaniu pojmu trestn in. In:
IMOVEK, I. (ed.): Hodnoty trestnho prva. Trnava: Typi Universitatis Tyrnaviensis, spolon
pracovisko Trnavskej univerzity vTrnave aVEDY, vydavatestva Slovenskej akadmie vied, 2012,
s.123126.
20 Ktomu bliie pozri: MASROV, L.: Prvna prava priestupkov vChorvtskej republike. In: Pestupky
azen onich zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference konan dne 4. jna.
2013. Praha: Policejn Akademie esk republiky vPraze, 2014, s. 151.
21 Prkladom je prstup Najvyieho sdu Slovenskej republiky, ktor odkazuje na judikatru Sdu. Ako
sme u uviedli Najvy sd Slovenskej republiky zastva nzor, e poda ustlenej judikatry Sdu nie
je rozhodujca klasifikcia protiprvneho konania na sprvne delikty atrestn delikty vntrottnym po-
riadkom. Preto Najvy sd Slovenskej republiky povauje isankcie vpriestupkovch veciach vo forme
pokuty povaova za sankcie represvneho charakteru apresadzuje zver, e ide otrestn veci, ato bez
ohadu na relatvne nzke sankcie. Vo vetkch veciach trestnho charakteru preto mus ma osoba, proti
ktorej sa vedie konanie, monos domc sa prva na spravodliv proces vzmysle l. 6 Dohovoru. o je
ale dleitejie Najvy sd Slovenskej republiky presadzuje zrove stmto vchodiskom aj zver, e
ovec trestnho charakteru me s preto, e sankcie za sprvne delikty (ivzhadom na ich spoloensk
nebezpenos) s vyie ako sankcie za priestupky, ktor vo veobecnosti prvna prax asdna judikatra

44

Iuridica_1_2015_3948.indd 44 16.04.15 10:06


delikt trestnoprvnej povahy me vies kroztiepeniu prvneho predpisu. Nie vetky
sprvne delikty musia tieto kritria automaticky spa. Mu sa naprklad vzahova
iba na vymedzen skupinu osb. Sankcia ustanoven zkonom nemus zodpoveda
koncepcii vytvorenej Sdom. P. Molek sa preto prikla kveobecnej aplikcii nrokov
trestnho obvinenia na prvne predpisy za podmienky, e vymedzuj aj jedin priestu-
pok, i sprvny delikt, ktor uveden nroky spa.22 Poda H. Prkovej je sprvne ko-
nanie ovine sprvnych deliktov konanm otrestnom obvinen vzmysle l.6 ods.1
Dohovoru amusia sa na vzahova zruky ochrany prva na spravodliv proces.23
Naopak poda O. Pouperovej nie je mon aplikova zruky poda l.6 ods.1 Doho-
voru vplnom rozsahu na rozhodovanie orgnu verejnej sprvy.24 Problmom uplatne-
nia analgie iuris je skutonos, e na rieenie situcie orgny verejnej moci nemaj
kdispozcii obdobn normu, oktor by sa mohli oprie, amusia poui syntzu zsad
zskanch zjednotlivch noriem pomocou abstrakcie. Rozhodovanie sa tak uskutouje
za pomoci prvnych zsad, i prvnych princpov. Spornou vak ostva otzka, ktor
zsady maj orgny verejnej moci poui. Rovnakou spornou je aj otzka, o vytvra
katalg tchto zsad. Situciu komplikuje aj skutonos, e tieto zsady sam osebe
asto bvaj vyblednut, neostr anavzjom si mu konkurova. Spolone stmito
faktormi rastie nebezpeenstvo, e prvna prava bude nepredvdaten, pokia ne-
chceme hovori priamo oubovli. Na druhej strane sa vak veskej republike aj na
Slovensku stle viac aviac zdrazuje rozhodovacia innos sdov, ktor na uveden
zsady odkazuje.25
Pojem trestn obvinenie sa preto tka rozhodovania oakomkovek protiprvnom
konan, ktor me orgn verejnej moci postihn trestom. Toto tvrdenie vyplvajce
zjudikatry Eurpskeho sdu pre udsk prva m za nsledok, e akkovek verejno-
prvne ustanovenie sanknej povahy mus verejn moc posudzova poda jeho obsahu,
nie poda jeho oznaenia. Rozdiel medzi trestnmi inmi asprvnymi deliktami je asto
nejasn abva vsledkom politickho rozhodnutia, t. j. dekriminalizcie.26
Tento prvny stav, ale zrove otvra alie otzky. Meme vskutonosti hovori
odekriminalizcii? Ak zkonodarca presunie urit delikt ztrestnoprvnej pravy do
oblasti sprvneho prva, strat tento delikt svoju trestnoprvnu povahu vzmysle judi-
katry sdu? Slovo dekriminalizcia znamen odstrnenie trestnho postihu vo vzahu

povauje za delikty trestnoprvneho charakteru. (Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slo-
venskej republiky zo da 24. Februra 2010, sp. zn. 2So/200/2009.)
22 MOLEK, P.: Prvo na spravedliv proces. Praha: Wolters Kluwer R, 2012, s. 323.
23 Ktomu pozri: PRKOV, H.: Postaven obvinnho vzen osprvnch deliktech (vybran problmy).
In: Aktulne otzky sprvneho konania. Zbornk prspevkov zo sekcie sprvne prvo medzinrodnej
vedeckej konferencie Prvo jako zjednocovate Eurpy Veda aprax (21.23. oktber 2010). Bratislava:
Univerzita Komenskho vBratislave, Prvnick fakulta, 2010, s. 108.
24 Ktomu pozri: POUPEROV, O.: l. 6 mluvy asprvn zen. In: Vliv E aRady Eurpy na sprvn
zen vR avPolsku. Brno: Tribun EU, 2010, s. 26.
25 Ktomu bliie pozri: MATES, P.: Analogie ve sprvnm prvu. Dostupn na: http://www.google.sk/
url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0CCAQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.mvcr.
cz%2Fsoubor%2Fspravni-pravo-6-11w-mates-pdf.aspx&ei=gEriU4ufG-aM7Ab934GwBA&usg=AFQjC
NEcZLnDbVlFPZgn40jvoS4_0hRm7g&bvm=bv.72197243,d.ZGU&cad=rja (6.8.2014, 17:33 hod.).
26 Ktomu bliie pozri: ODEHNALOV, J.: Soudn pezkum rozhodnut opestupku aprvo na spravedliv
proces. In: Pestupky azen onich zpohledu teorie apraxe. Sbornk zmezinrodn vdeck konference
konan dne 4. jna. 2013. Praha: Policejn Akademie esk republiky vPraze, 2014, s. 188.

45

Iuridica_1_2015_3948.indd 45 16.04.15 10:06


ktakm aktivitm, ktor sce zostali zkonom zakzan, ale s prstupn netrestnmu
postihu (napr. pokuta).27 Ak vak zkonodarca zachov vplatnej prvnej pravu mo-
nos uloi za uveden protiprvne sprvanie pokutu zodpovedajcu svojou vkou
peanmu trestu poda trestnho prva, tak potom vznik otzka, i naozaj protiprvne
sprvne vo svojej podstate dekriminalizoval?

3. PRVNA KVALIFIKCIA APOVAHA DELIKTU

Kritrium prvnej kvalifikcie je prvm kritriom pri autonmnom posud-


zovan pojmu trestn obvinenie. Toto kritrium povauj trasbursk orgny ochrany
prv za pomerne relatvne. Sli iba ako vchodiskov bod. Eurpsky sd pre udsk
prva poda neho vzsade skma len zaradenie deliktu do konkrtneho odvetvia prv-
neho poriadku lenskho ttu. Ak vntrottne prvo klasifikuje delikt ako trestn in,
Eurpsky sd pre udsk prva povauje tto skutonos za rozhodujcu pre posdenie
psobnosti trasburskch orgnov ochrany prv. Vopanom prpade Eurpsky sd pre
udsk prva nahliada za nrodn klasifikciu verejnoprvnych deliktov askma vecn
realitu posudzovanho konania.28
Prvna kvalifikcia predstavuje poda sdnej judikatry vyjadrenia vetkch skut-
kovch okolnost viaucich sa kspchanmu skutku. Vyjadruje preto vetky zkonom
uren znaky prslunej skutkovej podstaty deliktu. Prvna kvalifikcia zodpoved z-
konnmu vymedzeniu prslunch znakov deliktu vzmysle prvne relevantnho obsa-
hu. Posdenie, i skutkov strnka spchanho inu prinle konkrtnej prvnej kva-
lifikcii je nsledne vecou zkonu zodpovedajceho spsobu vykonania ahodnotenia
dkazov.29
Prvna kvalifikcia deliktu teda predstavuje posdenie obsahovej strnky spcha-
nho skutku ajej hodnotenie vzmysle zkonom ustanovench kritri deliktu,30 t. j.

27 Ktomu bliie pozri: Slovnik.sk (dostupn na: http://slovnik.azet.sk/slovnik-cudzich-slov/?q=dekriminaliz


%C3%A1cia; 21.8.2014, 18:11 hod.).
28 Ktomu bliie pozri: Guide to Article 6. Right to aFair Trial (criminal limb). Council of Europe/European
Court of Human Rights, 2014, s. 6, dostupn na: http://www.echr.coe.int (Case-Law-Case-Law Analysis
Case-Law Guides) (30.8.2014, 16:47).
29 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 18.Septembra 2013,
sp.zn.3 Tdo 7/2013.
30 Tto povinnos vyjadruje vzmysle sdnej judikatry napr. 91 ods. 1 zkona . 543/2002 Z. z. oochrane
prrody akrajiny, poda ktorho Pri uren vky pokuty za in sprvny delikt sa prihliadne na jeho
zvanos, najm na spsob jeho spchania a na jeho nsledky vrtane vzniknutej ujmy, na rozsah
a mieru hroziacej ujmy alebo ohrozenej spoloenskej hodnoty ( 95) ana okolnosti, za ktorch bol
spchan. Rovnako vyjadruje vzah skutkovej aprvnej strnky spchanho deliktu aj 12 ods. 1
zkona SNR . 372/1990 Zb. opriestupkoch, poda ktorho Pri uren druhu sankcie ajej vmery sa
prihliadne na zvanos priestupku, najm na spsob jeho spchania ana jeho nsledky, na okolnosti,
za ktorch bol spchan, na mieru zavinenia, na pohntky ana osobu pchatea, ako aj na to, i aakm
spsobom bol za ten ist skutok postihnut vkrnom alebo disciplinrnom konan; alebo 12 ods. 1
zkona NR .200/1990 Sb. opestupcch, poda ktorho Pi uren druhu sankce ajej vmry se
pihldne kzvanosti pestupku, zejmna ke zpsobu jeho spchn ajeho nsledkm, kokolnostem,
za nich byl spchn, kme zavinn, kpohnutkm akosob pachatele, zda ajakm zpsobem byl pro
t skutek postien vdisciplinrnm zen. Tento nzor podporuje aj sdna judikatra pri posudzovan
vzahu protiprvneho sprvania, vyvodzovanej zodpovednosti aukladanej sankcie. (Ktomu bliie pozri:

46

Iuridica_1_2015_3948.indd 46 16.04.15 10:06


ajzaradenie inu do konkrtnej oblasti prvnej pravy. Podstatn je preto rozliovanie,
i konkrtne sprvanie poruuje skromn jednotliv zujem, ateda i sa konkrtny
subjekt dopa skromnoprvneho deliktu, alebo i nsledok protiprvneho sprvania
poruuje alebo ohrozuje celospoloensk zujem. Na rozdiel od skromnho prva,
prvo verejn neovldaj princpy ako prvna rovnos subjektov prvneho vzahu vle
adispozin autonmia.31 Adrest verejnoprvneho vzahu nevie ovplyvni obsah pod-
mienok apredpokladov, za ktorch si m splni svoje povinnosti.
Trestnoprvna povaha obvinenia preto poda eskej sdnej judikatry me spo-
va napr. v tom, e hodnoty chrnen skutkovou podstatou sprvneho deliktu s
oznaen za verejn zujem aprvny predpis ustanovuje osobitn reim zodpoved-
nosti za nesplnenie verejnoprvnych povinnosti zodpovednmi subjektmi voi ttu.
Takm prpadom je aj verejn zujem na ochrane ivotnho prostredia. Navye splnenie
verejnoprvnej povinnosti ustanovenej prvnym predpisom neme jej adrest nijak
poprie obsahom skromnoprvnych zvzkovch vzahov salmi subjektmi, t. j.
svoju zodpovednos neme prenies na in osoby. Nesplnenie zmluvnej povinnosti
prevdzkovateom zariadenia, me ma svojej nsledky vrovine skromnoprvnych
vzahov, nie vak vkonan osprvnom delikte vlastnka. Samotn zaradenie deliktu
do oblasti pravy sprvneho prva aprva ivotnho prostredia pri tom me by v-
razom vle zkonodarcu zaloenej na isto pragmatickch dvodoch. Tto skutonos
priznva aj sama judikatra porovnvanm princpov trestnho asprvneho prva. Zis-
ovanie adokazovanie viny vsitucich, vktorch poruenie povinnosti je vsledkom
konania mnostva jednotlivcov, me by nron azdhav. Zkonodarca preto me
vytvori kontrukciu prvnej pravy zodpovednosti za sprvne delikty zaloenej na
objektvnej zodpovednosti. Tradcia trestnoprvnej zodpovednosti je vybudovan na
individulnej subjektvnej trestnej zodpovednosti.32 Tento legislatvny zmer vak ni
nemen na trestnoprvnej povahe deliktu. Dokonca ju poda nho nzoru me navye
aj deklarova.
Slovensk sdna judikatra rovnako poukazuje aj na skutonos, e zodpovednosti
za sprvny delikt na seku ochrany prrody akrajiny neme jeho pchatea zbavi ani
vlastnckeho prvo kpredmetu ochrany. Sdy tak optovne zdrazuj celospoloen-
sk zujem ustanoven prvnou pravou anemonos jednotlivca zbavi sa povinnos-
ti ustanovenej verejnm prvom. Takm prpadom je napr. poskytnutie shlasu, resp.
ohlsenie vrubu stromov apreukzanie podmienok na ich vrub. Vlastnk pozemku sa
preto neme odvolva na skutonos, e na ovocn dreviny nachdzajce sa na jeho
pozemku sa nevzahuje prava zkona .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny, ale
zkon .405/2011 Z. z. orastlinolekrskej starostlivosti. Ochrana drevn je predmetom
zkona .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny. Preto tento predpis ustanovuje

Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 25.8.2004, sp. zn. 2 As 35/2004-53, alebo
Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 31.5.2013, sp. zn. 5 As 77/2011-62.)
31 Na tomto mieste by sme sa chceli ospravedlni predstaviteom vedy skromnho prva, ktor by stmto
zjednoduenm vyjadrenm rozdielov medzi prvom verejnm aprvom skromnm urite neshlasili.
Uvedenm vrokom sme vak predovetkm chceli zdrazni podstatu verejnoprvnych vzahov, vktorch
je spravidla aspo jeden zo subjektov nositeom verejnej moci.
32 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 14.5.2014, sp. zn.1
As 149/2013.

47

Iuridica_1_2015_3948.indd 47 16.04.15 10:06


predpoklady pre zmenu, vznik aznik prv apovinnost subjektov prvnych vzahov.
Podmienky ochrany zkonom ustanovenho zujmu ochrany drevn vymedzuje
len zkon .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny. Tmito podmienkami mal z-
konodarca na mysli podmienky vrubu stromov.33 Vlastnk pozemku sa preto neme
odvolva na skutonos, e na reim ovocnho sadu sa pouije osobitn prvna prava,
napr. zkon .597/2006 Z. z. opsobnosti orgnov ttnej sprvy voblasti registranch
odrd pestovanch rastln auvdzan mnoiteskho materilu mnoiteskch rastln na
trh, ktor upravuje register ovocnch sadov akontroln stav, ktor tento register vedie.
Takto prvna prava nijakm spsobom neru ustanovenia zkona .543/2002 Z. z.
oochrane prrody akrajiny. Pokia osobitn predpisy aj ustanovuj urit povinnosti
vyplvajce vlastnkovi vsvislosti svlastnctvom ovocnho sadu, tieto nemaj iaden
dosah na ustanovenia zkona .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny. Vlastnk po-
zemku preto neme tvrdi, e ponohospodrske plodiny akultry potrebuj kpreitiu
pecilnu ochranu ametodiku pestovania, ktor je upraven vosobitnch predpisoch,
ateda ochrana ponohospodrskych plodn akultr so zameranm na ivotn prostredie
sa vykonva inou legislatvou ne je zkon .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny.
Tomuto zveru sved aj skutonos, e 8 ods.1 psm.a) zkona .405/2011 Z. z.
orastlinolekrskej starostlivosti uklad osobm na seku rastlinolekrskej starostlivosti
povinnos dodriava opatrenia poda osobitnch predpisov. Uveden zkon na tomto
mieste vpoznmke pod iarou ako aplikovaten osobitn predpis uvdza prve aj
zkon .543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny. Aj vrmci rastlinolekrskej sta-
rostlivosti zkonodarca prikazuje osobm na seku rastlinolekrskej starostlivosti plni
povinnosti vyplvajce aj zo zkona oochrane prrody akrajiny.34
Obdobne povauje esk sdna judikatra za celospoloensk zujem na ochrane
vzcnych rastln aivochov spolu sinnmi opatrenia proti ich neleglnemu dovozu
i vvozu. Ochrana takho zujmu je zrove legitmnym cieom. Sdna judikatra
preto priznva, e prvny poriadok poskytuje orgnom verejnej sprvy vtejto oblasti
urit prostriedky austanovuje zrove pravidl ich pouitia. Preukazovanie skutonos-
t rozhodnch pre zver oporuen zkona vtejto oblasti prvnej pravy prebieha aj na
Slovensku vreime sprvneho konania za pouitia sprvneho poriadku.35 esk sdna
judikatra vak zdrazuje, e vprostred prvneho ttu treba trva na zachovan prv
osb, proti ktorm sprvny orgn vedie konanie ouloen sankcie.36 Sdna judikatra

33 Napr. poda 47 ods. 4 psm. b) zkona . 543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny, poda ktorho
shlas na vrub dreviny sa nevyaduje len pri obnove produknch ovocnch drevn, ak sa vsadba
novch ovocnch drevn uskuton do iestich mesiacov odo da vrubu.
34 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Krajskho sdu vBratislave zo da 3. Jna 2014, sp. zn. 5S/87/2013.
35 Poda 90 ods. 3 psm. a) zkona . 543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny Pokutu do 33 193, 91
eura aprepadnutie veci me orgn ochrany prrody uloi podnikateovi alebo prvnickej osobe, ktor
sa dopust protiprvneho konania tm, e vykonva innos zakzan poda 26 ods. 5, 34 ods. 1 alebo
35 ods. 1 a2. Poda 34 ods. 1 psm. b) zkona . 543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny Chrnen
rastlinu je zakzan dra, prepravova, predva, vymiea alebo ponka na predaj alebo vmenu.
Poda 35 ods. 1 psm. e) zkona . 543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny Chrnenho ivocha
je zakzan dra, prepravova, predva, vymiea alebo ponka na predaj alebo vmenu. Poda 81
ods. 1 zkona . 543/2002 Z. z. oochrane prrody akrajiny Na konanie poda tohto zkona sa vzahuj
veobecn predpisy osprvnom konan, ak tento zkon neustanovuje inak.
36 Porovnaj: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 31.5.2013, sp. zn. 5 As
77/2011.

48

Iuridica_1_2015_3948.indd 48 16.04.15 10:06


preto na jednej strane chpe cie, ktor sa zkonodarca aorgny verejnej moci snaia
dosiahnu ochrana ohrozench druhov rastln aivochov zrove vak dodva, e
neme ustpi od garancii, ktor prvny poriadok vprvnom tte priznva adrestom
verejnej sprvy na zklade prvnej pravy sprvneho konania apriestupkovho zkona.
Opan postup by ohrozil zklady prvneho ttu.37
Sdna judikatra sa tak aj voblasti sprvnych deliktov odvolva na tradine uznan
princp trestnho prva nullum crimen sine lege. Jeho zklady odvodzuje najm zLis-
tiny zkladnch prv aslobd38 aposiluje jeho aplikciu prostrednctvom Odpora-
nia R(91)1 Vboru Ministrov osprvnych sankcich.39 Tento dokument sa odvolva
nielen na zkonn ustanovenie sankci, ale aj na zkonn vymedzenie podmienok, za
ktorch verejn moc jednotlivca sankcionuje. Aj preto predstavuje tento princp dleit
nstroj proti zneuitiu trestania vo verejnej sprve.40 Jeho dsledky s vak alekosiah-
lejie, ako si uvedomujeme, pretoe me nadvzova aj na princp ochrany dvery
oban vprvo. Tento argument potvrdzuje Najvy sprvny sd eskej republiky. Po-
kia ttna moc svojou vlastnou protiprvnou innosou utvrdzuje jednotlivca vpre-
sveden, e sa sprva vslade so zkonom t. j. e chov chrnen ivochy vzajat
vslade so zkonom, ae je driteom potrebnej vnimky neme ho nsledne potom,
o dkladne zist skutkov stav veci, sankcionova. Takto rozhodnutie ouloen po-
kuty nara princp dvery jednotlivca vrozhodovaciu innos ttu, jeho akty apostup
voi adrestom ttnej moci.41 Zstavnoprvneho hadiska je sotva akceptovaten
situcia, vktorej ttny orgn autoritatvne preskma aosved urit skutonosti, m
vyvol vjednotlivcovi dobru vieru vsprvnos tchto skutonost avsamotn akt tt-
nej moci, aby nsledne jednotlivca sankcionoval za to, e tieto skutonosti mocensky
aprobovan ttom vpredchdzajcom akte s nesprvne. Uveden zvery odvodzuje
sdna judikatry zobsahu princpu legitmnych oakvan voblasti sankcionovania.
Tak, ako sa adrest me spolieha na jasnos, prehadnos azrozumitenos prvnej
pravy verejnoprvnej zodpovednosti, me sa rovnako spolieha na postup akony
orgnov ttnej moci, pri ktorch sa prezumuje ich zkonnos asprvnos. Vopanom
prpade tt nem legitmny dvod na uplatovanie sankcii voi jednotlivcom, ktor
sa spoliehali na sprvnos jeho postupu.42 Poda naej mienky tento prstup sdnej
judikatry zodpoved aj obsahu slovnho vyjadrenia l.6 ods.1 Dohovoru oochrane

37 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 14.10.2013, sp.
zn.6 As 66/2013.
38 Poda l. 39 Listiny zkladnch prv aslobd Iba zkon ustanov, ktor konanie je trestnm inom aak
trest, prpadne in ujmy na prvach alebo majetku mono za jeho spchanie uloi.
39 Poda l. 1 tohto Odporania The applicable administrative sanctions and circumstances in which they
may be imposed shall be laid down by law.
40 Porovnaj: KOIIAROV, S.: Princpy dobrej verejnej sprvy aRada Eurpy. Bratislava: Iura edition,
spol. sr. o., 2012, s. 324.
41 Podstatu uplatovania verejnej moci vdemokratickom prvnom tte vytvra princp dobrej viery jednot-
livca vsprvnos aktov verejnej moci aochrana dobrej viery vnadobudnut prva kontituovan aktmi
verejnej moci, i u vkonkrtnom prpade vyplvaj priamo znormatvneho prvneho aktu alebo zaktu
aplikcie prva. Princp dobrej viery psob bezprostredne vrovine subjektvneho zkladnho prva ako
jeho ochrana, vrovine objektvnej se potom prejavuje ako princp prezumpcie sprvnosti aktov verejnej
moci (Porovnaj: Nlez stavnho sdu eskej republiky zo da 11.5.2005, sp. zn. II.S 487/03.)
42 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 18.4.2013, sp. zn.1
As 188/2012.

49

Iuridica_1_2015_3948.indd 49 16.04.15 10:06


udskch prv azkladnch, poda ktorho nezvisl, nestrann azkonom zriaden
sd rozhoduje ooprvnenosti akhokovek trestnho obvinenia voi obvinnmu.
Sdna judikatra sa vyjadrila aj kcelospoloenskmu zujmu na ochrane lesov.
Tento vyjadruj najm verejnoprvne povinnosti ustanoven predovetkm vlastnkom
lesov, ato prvnymi predpismi na ochranu prrody akrajiny. Subjekt, ktor nerepektuje
zkonn ustanovenia na ochranu prrody akrajiny ktor mal vpozcii vlastnka lesa
repektova sa dopa protiprvneho konania. Objektvna strnka takhoto konania
spova vtom, e si nevyiada potrebn povolenia, stanovisk alebo udelenie vnimky.
Sdna judikatra vtejto svislosti pripa vyvodenie verejnoprvnej zodpovednosti
voi protiprvne konajcemu subjektu majc na mysli zodpovednos za priestupky,
zodpovednos za in sprvne delikty, alebo zodpovednos trestn iny. Za nepriazni-
v nsledok postihujci protiprvne konajci subjekt povauje predovetkm sankciu.
Sdy vrmci svojej rozhodovacej innosti teda deklaruj prbuzn alebo lepie pove-
dan obdobn povahu trestnch inov, priestupkov asprvnych deliktov pri ochrane
prrody akrajiny, ato predovetkm skrz celospoloenskho zujmu na ochrane hodnt
reprezentujcich prrodu akrajinu.43

4. ZVANOS SANKCIE

Tretie kritrium doktrny autonmnosti zamerala sdna judikatra na po-


vahu aprsnos ukladanej sankcie. Podstatu tohto kritria preto vytvra maximlna
vka sankcie, ktor platn prvo umouje uloi za protiprvne sprvanie ustanoven
zkonom.
Spolonm dedistvom politickch tradci aidelov, duchovnch amorlnych hod-
nt, na ktor odkazuje preambula Dohovoru atatt Rady Eurpy, s voblasti trestn-
ho prva princpy zkonnosti, humnnosti, primeranosti trestu arepektovanie udskej
dstojnosti formulovan ete osvietencami.44
Princp zkonnosti (nullum crimen, nulla poena sine lege) azkaz sptnej psob-
nosti trestnch inov atrestov (zkaz retroaktivity) zaruuje l. 7 ods. 1 Dohovoru
ako fundamentlne prvne princpy eurpskej prvnej kultry dohovorom vslovne
zaruen. Tieto zruky zaisuj ochranu slobody jednotlivca pred svojvonm stha-
nm, odsdenm i potrestanm. Zkonnos (nulla poena sine lege) vyaduje ukladanie
trestu (sankci) vlune na zklade zkona avyluuje uloenie prsnejieho trestu, ne
ak bolo mon uloi na zklade zkona innho vase spchania trestnho inu.
Ustanovenie systmu sankci, podmienok ich ukladania avkonu i ustanovenie hranc
trestnch sadzieb patr do prvomoci ttov. Zmluvn tty limituje l. 3 Dohovoru
zakazujci muenie aneudsk i poniujce zaobchdzanie alebo tresty. Tieto tty
nemu ospravedlova efektvnosou. Vlastnou sasou kadho trestu je povinnos
dotknutej osoby podrobi sa zsahu do svojich prv vslade spoiadavkami trestnho

43 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sprvneho sdu eskej republiky zo da 30.9.2013, sp. zn.2
Aps 7/2012.
44 Ktomu bliie pozri: REPK, B.: Evropsk mluva olidskch prvech atrestn prvo. Praha: Nakladatelstv
ORAC, s. r. o., 2002, s. 29 anasl.

50

Iuridica_1_2015_3948.indd 50 16.04.15 10:06


systmu za okolnost, ktor maj okrem inho vyjadrova aj socilne odsdenie spcha-
nho trestnho inu. Judikatra preto priznva vznam subjektvnym pocitom (nsled-
kom), ktor me spsobova trest alebo sankcia. Nepriazniv nsledok, ktor postihuje
pchatea, me vyvolva pocity ponenia, prpadne duevn i fyzick nepohodlie,
ktor me subjekt bran na zodpovednos vnma ako strdanie i utrpenie.45
Hodnotenie trestu alebo sankcie je svojou povahou relatvne azvis na posden
vetkch okolnost danho prpadu. Dohovor je vak iv nstroj, ktor sa mus inter-
pretova vo svetle sasnch podmienok, poukuc na vplyv rozvjajcich sa veobecne
akceptovanch tandardov trestnej politiky lenskch ttov Rady Eurpy.46 Dohovor
priamo nezakotvuje poiadavku primeranosti trestu, avak judikatra uplatuje prin-
cp proporcionality vyjadrujci poiadavku zachovania spravodlivej rovnovhy medzi
veobecnmi zujmami spolonosti agaranciami zkladnch prv jednotlivcov. Nevy-
hnutnos repektovania tohto princpu zdrazuje aj pri zsahoch do prv chrnench
Dohovorom majcich podobu trestnch sankci. Zjudikatry vyplva, e aj aplikcia
takch druhov trestov azabezpeovacch (ochrannch) opatren, ktor na jednej strane
samy osebe nemono neprimeran, me vies kporueniu Dohovoru.47 Otzku pri-
meranosti trestov asankcii samotnch vo vzahu kjednotlivm trestnm inom usta-
novenm trestnou legislatvou jednotlivch ttov vak Eurpsky sd pre udsk prva
povauje predovetkm za domnu ich prvomoc.48
Uveden skutonosti deklaruje aj slovensk sdna judikatra napr. votzka posti-
hovania sprvneho deliktu protiprvneho vrubu drevn poda 90 ods. 1 psm. l)
zkona 543/2002 Z.z. oochrane prrode akrajiny.49 Formlne oznaenie uritho typu
protispoloenskho konania atomu zodpovedajcemu zaradeniu medzi trestn iny,
priestupky, in sprvne delikty aztoho vyvoden nsledky vpodobe sankci, vrtane
prslunho konania, pritom i u ide ooblas sdneho alebo sprvneho trestania, je len
vyjadrenm relnej trestnej politiky ttu, teda reflexia nzoru spolonosti na potrebn
mieru ochrany jednotlivch vzahov azujmov. Kriminalizcia, i naopak dekrimina-
lizcia uritho konania nachdza vraz vplatnej prvnej prave avich zmench, vo
vobe procesnch nstrojov potrebnch kodhaleniu adokzaniu konkrtnych skutkov,
ako aj vprsnosti postihu delikventa. Vkonaniach zisovania sprvneho deliktu, roz-
hodovania ovine pchatea za spchanie deliktu apri ukladan sankcie za teda treba
postupova vslade so zsadami trestnoprvnej zodpovednosti. Slovensk sdna judi-
katra otvorene preto deklaruje, e je jednotn vtom, e presadzuje analogick pouitie

45 Ktomu bliie pozri: Nlez stavnho sdu Slovenskej republiky sp. zn. PL. S 6/09 z2. Novembra 2011.
46 K tomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Tyrer proti Spojenmu
krovstvu, sanos . 5856/72.
47 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Soering proti Spojenmu
krovstvu, sanos . 14038/88.
48 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Shimanek proti Raksku,
sanos . 32307/96; Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Sawoniuk proti Spojenmu
krovstvu, sanos . 63716/00; Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Weeks proti
Spojenmu krovstvu, sanos . 9787/82.
49 Poda 90 ods. 1 psm. l) zkona . 543/2002 Z. z. Orgn ochrany prrody me uloi pokutu do
9958,17 eura aprepadnutie veci podnikateovi alebo prvnickej osobe, ktor sa dopust protiprvneho
konania tm, e l) nespln povinnos poda 4 ods. 6, 7a ods. 2 a5, 7b ods. 3, 35 ods. 7, 41
ods.12 a14, 47 ods. 2 a7, 57 ods. 3 alebo 104 ods. 1, 5 a 9, 13 a14.

51

Iuridica_1_2015_3948.indd 51 16.04.15 10:06


trestnoprvnych princpov ivsprvnom trestan. Trestanie za sprvne delikty (priestup-
ky, sprvne delikty prvnickch osb asprvne delikty fyzickch osb podnikateov)
podlieha obdobnmu reimu ako trestn postih za priestupky, resp. trestn iny. Ztohto
hadiska preto vyklad aj vetky zruky, ktor sa poskytuj obvinenmu.50
Sdy teda zdrazuj npadn podobnos sprvneho trestania strestanm poda
trestnho prva. Pripaj existenciu medzery vzkone (vacuum et silentio legis),
ktor nevyhnutne prekonvaj vkladovou praxou zaloenou na jednoznanom vyuit
analgie prva. Idea prvneho ttu neumouje zkonodarcovi, aby pri tvorbe prvne-
ho poriadku pripustil vznik nejasnosti (najm vo forme legislatvnych medzier), resp.
dvojznanosti pri vklade prvnych noriem. Naopak sa od neho oakva splnenie pred-
stavy oplnosti prvneho poriadku, ktor poskytuje rieenie pre kad prpad. Toto
vetko vytvra zkladn poiadavku na sudcu na rozhodovanie orgnov verejnej moci
poda prva. Sasne uveden skutonos vak vytvra aj nemern naptie na rozho-
dovac proces, pretoe orgny verejnej moci musia rozhodova poda pravidiel, ktor
asto vbec neexistuj. Preto musia najm sdy existujce medzery vyplni pravidlami
mimo ich ben zdroj (t.j. mimo legislatvnu innos suverna).51
Ukladanie sprvnych sankcii vychdza poda slovenskej sdnej judikatry zo z-
sad ukladania trestov, pretoe sankcia uklad orgn verejnej moci za in (sprvanie),
ktor je vrozpore so zkonom. Zaradenie uvedenej sankcie do oblasti sprvneho prva
aprva ivotnho prostredia nie je poda Najvyieho sdu Slovenskej republiky roz-
hodujce, pretoe zsady ukladania sprvnych sankci vyplvaj zOdporania Vboru
ministrov Rady Eurpy .(91)1.52 Vsprvnom konan, vktorom sprvny orgnroz-
hoduje ouloen sprvnej sankcie, je podstatn, i astnk konania spchal sprvny
delikt, t. j. i sa dopustil poruenia zkona ai toto poruenie zkona vytvra podmienky
pre uloenie sankcie ustanovenej zkonom. Znenie l. 6 ods. 1 Dohovoru, ktor hovor
oakomkovek trestnom obvinen, zaklad orgnom verejnej moci povinnos poskytn
obvinenmu zo spchania sprvneho deliktu rovnak zruky ako obvinenmu ztrestn-
ho inu. Sdna judikatra preto zvrazuje potrebu vychdzania zprvnej terie, ktor
vrmci verejnoprvnej zodpovednosti rozoznva trestn iny, priestupky ain sprvne
delikty. Deliktom je len tak poruenie, ktor zkon takto oznauje. Rozliovacm krit-
riom je miera spoloenskej nebezpenosti ainch sprvnych deliktov aj okruh pchate-
ov. Vprpade sprvnych deliktov zkonodarca spojil nedovolen protiprvne konanie
snepriaznivm nsledkom vpodobe vpodobe postihu pchatea sprvnym orgnom
(sprvne trestanie). Formlne oznaenie arozliovanie trestnch inov asprvnych de-
liktov aztoho vyvoden nsledky vpodobe trestov asankcii je len vyjadrenm trestnej
politiky ttu.53 Predstavuje preto len vyjadrenie spoloenskej potreby na ochrane ur-

50 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 26. 9. 2012, sp. zn. 6 Sp
3/2012.
51 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 27. 5. 2014, sp. zn. 1 Sp
14/2013.
52 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 28. 4. 2005, sp. zn. 3 Sn
68/2004.
53 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 14. 12. 2011, sp. zn. 6 S
19/2011.

52

Iuridica_1_2015_3948.indd 52 16.04.15 10:06


itch vzahov aobjektov.54 Hranice medzi trestnmi deliktami, za ktor uklad trest
sd asprvnymi deliktami, za ktor ukladaj sankcie sprvne orgny, s uren preja-
vom vle zkonodarcu anie s odvodnen prirodzeno-prvnymi princpmi. stavn
ochranu vyplvajcu zprincpu zkonnosti treba vzahova aj na konanie osprvnych
deliktoch.55 Kee l. 6 ods. 1 veta prv dohovoru hovor ooprvnenosti akhokovek
trestnho obvinenia je poda nzoru najvyieho sdu nevyhnutn poskytn zruky
aprva, ktor s zakotven vtrestnom zkone atrestnom poriadku nielen obvinenmu
ztrestnho inu, ale aj subjektu, voi ktormu je vyvodzovan administratvnoprvna
zodpovednos.56

5. POVINNOS TTU KRIMINALIZOVA URIT KONANIA

Zjudikatry Eurpskeho sdu pre udsk prva vyplva pre zmluvn tty
Dohovoru povinnos kriminalizova niektor druhy konan. Kpovinnosti zmluvnch
ttov nezasahova do prv aslobd garantovanch Dohovorom pristupuje ich pozitv-
ny zvzok poskytn uvedenm prvam aslobodm ochranu nevyhnutn na zaistenie
ich innho repektovania. Tento zvzok poaduje predovetkm prijatie adekvt-
nych opatren na predchdzanie poruovania prv ana uplatnenie sankci za poruenia,
ku ktorm u dolo. Tto poiadavka sa pritom tka nielen vzahu orgnov verejnej
moci ajednotlivca, ale aj vzahov medzi jednotlivcami navzjom. Vprpade ochrany
zkladnch hodnt aaspektov skromnho ivota mu by vyadovan prostriedky
trestnoprvneho charakteru. Judikatra preto zdrazuje, e povinnos uloen zmluv-
nm ttom zarui kadmu, kto podlieha ich jurisdikcii, prva aslobody uveden
vdohovore aprijatie opatren spsobilch zabrni ich porueniu.57
Judikatra Eurpskeho sdu pre udsk prva zaala presadzova nepriamu ochranu
hmotnho udskho prva na ivotn prostredie prostrednctvom inch prv. Tto spoji-
tos preukzala napr. vsvislosti sl. 8 Dohovoru, ktor zakotvuje prvo na repektova-
nie skromnho arodinnho ivota, obydlia akorepondencie. Vprpade straty hodnoty
majetku vdsledku pokodenia ivotnho prostredia pripa judikatra aj pouitie l.
1 Protokolu 1 kDohovoru, ktor zakotvuje prvo na pokojn uvanie majetku.58 Ak
tt nepostihne trestnoprvne konanie pchatea deliktu, ktor kodliv vpary anad-
mernou hlunosou nara prvo jednotlivca na repektovanie obydlia, me zlyha
pri plnen zvzkov vyplvajcich zl. 8 Dohovoru. Poda sdnej judikatry me
siln zneistenie ivotnho prostredia negatvne ovplyvova dobr zdravotn stav ud
54 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 23. 7. 2009, sp. zn. 3 Sp
5/2008
55 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 29. 11. 2012, sp. zn. 5 Sf
85/2011.
56 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Najvyieho sdu Slovenskej republiky zo da 12. 3. 2009, sp. zn. 8 So
147/2008.
57 Ktomu bliie pozri: Nlez stavnho sdu Slovenskej republiky sp. zn. PL. S 6/09 z2. Novembra 2011.
58 Ktomu bliie pozri: JANKUV, J.: udsk prvo na ivotn prostredie ajeho ochrana poda Eurpskeho
dohovoru oochrane udskch prv azkladnch slobd (1950). In. KOIIAROV, S. (ed.): Rada
Eurpy aochrana ivotnho prostredia. Trnava: Typi Universitatis Tyrnaviensis, vydavatestvo Trnavskej
univerzity vTrnave, spolon pracovisko TU aSAV, 2009, s. 98101.

53

Iuridica_1_2015_3948.indd 53 16.04.15 10:06


rovnako ako vkon prva na neruen uvanie obydlia, ako aj zdravie jednotlivcov.
Poruenie prva na neruen uvanie obydlia me od uritho stupa intenzity vies
ksaeniu skromnho arodinnho ivota ato inapriek tomu, e nemus hrozi vne
ohrozenie zdravia. Sdna judikatra na eurpskej rovni preto u otvorila priestor pre
spojitos prva na repektovanie skromnho arodinnho ivota, obydlia sprvom
na ivotn prostredie avytvorila priestor pre ochranu obet pokodench aktivitami
kodiacimi ivotnmu prostrediu vo vzahu kprakticky vetkm druhom zneistenia
apokodenia ivotnho prostredia.59 Na tto spojitos odkazuje judikatra aj vsvis-
losti svypanm kodlivch exhaltov do prostredia obydl saovateov chemickou
tovrou. Sdna judikatra preto poukazuje na skutonos, e zneistenie ivotnho
prostredia sa me dotkn zdravia jednotlivcov ame im zabrni uva si ich do-
movy takm spsobom, e to negatvne ovplyvn ich skromn arodinn ivot.60 Ne-
priamu ochranu prva na ivotn prostredie deklaruje judikatra aj vo vzahu kochrane
ivota jednotlivcov pri pouvan jedovatch ltok vbani.61 Tento zver prijala judi-
katra aj vprpade ochrany obydlia pred vnym ekologickm ohrozenm vdsledku
ttom povolench priemyselnch aktivt oceliarne, ktor nebola vo vlastnctve ttu.
Poruenia Dohovoru sa preto tt me dopusti, ak zlyh pri hadan rovnovhy medzi
zujmami spolonosti aefektvnym vkonom prva jednotlivca na repektovanie jej s-
kromnho ivota aobydlia.62 Rozsah ochrany prva na skromie poda l. 8 Dohovoru
me zaha ipovinnos ttnych orgnov prija opatrenia na zabezpeenie repekto-
vania skromnho ivota aj vo sfre vzahov medzi jednotlivcami. Vtakom prpade za
uveden povinnos povauje aj ochranu jednotlivca pred zneisovanm jeho pozemku
inmi jednotlivcami.63
Snahu Rady Eurpy presadzova ochranu ivotnho prostredia prostrednctvom
nstrojov vyvodzovania verejnoprvnej zodpovednosti preukazuje napr. Dohovor na
ochranu ivotnho prostredia prostrednctvom trestnho prva. Rada Eurpy pristpi-
la kzakotveniu ochrany ivotnho prostredia prostrednctvom tohto dohovoru vroku
1998. Potreba vedenia spolonej trestnej politiky aloha trestnho prva motivova-
la tvorcov dokumentu kjeho prijatiu aotvoreniu na podpis. Rada Eurpy pociovala
potrebu upravi pokodzovanie ivotnho prostredia vpodobe ustanovenia trestnch
inov na ochranu ivotnho prostredia. Zdraznila preto celospoloensk zujem na
jeho ochrane. Dohovor vymedzil tri skupiny protiprvnych konan, t. j. ustanovil poia-
davky na tvorbu skutkovch podstt omyselnch trestnch inoch, nedbanlivostnch
trestnch inoch ainch trestnch inoch apriestupkoch. Tento dohovor vak ratifiko-
valo od roku 1998 iba Estnsko. Nikdy sa preto nezaal pouva ako efektvny nstroj
ochrany ivotnho prostredia. Doktrna autonmnosti presadzovan Radou Eurpy sa
59 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Lpez Ostra proti panielsku,
sanos . 16798/90.
60 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Guerra aal proti Taliansku,
sanos . 14967/89.
61 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Taskin aostatn proti Turecku
sanos . 46117/99.
62 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Fadejeva proti Rusku sanos
. 55723/2000.
63 Ktomu bliie pozri: Rozsudok Eurpskeho sdu pre udsk prva vo veci Surugiu proti Rumunsku
sanos . 48995/99.

54

Iuridica_1_2015_3948.indd 54 16.04.15 10:06


vak prejavila aj pri tvorbe tohto dokumentu. Poda l. 9 uvedenho dohovoru Kad
zmluvn strana prijme vhodn opatrenia, ktor mu by potrebn na to, aby moh-
la uloi trestn alebo sprvne sankcie alebo opatrenia pre prvnick osoby, vmene
ktorej sa trestnch inov uvedench vlnkoch 2 a3 sa dopustil ich orgny alebo ich
lenovia, alebo al zstupcovia. Rada Eurpy teda vdanom prpade nerozliuje for-
mlne zaradenie sanknho nstroja vntrottnym prvnym poriadkom do konkrtnej
oblasti verejnho prva, ale zameriava sa na obsah apodstatu uvedenho nstroja. Tto
skutonos potvrdzuj aj l. 4 uvedenho dohovoru, poda ktorho Pokia sa na ne
nevzahuje ustanovenia lnkov 2 a3, kad strana prijme tak vhodn opatrenia, ktor
mu by nevyhnutn na zavedenie trestnch inov asprvnych deliktov, ktor by mohli
vies ksankcim alebo inm opatreniam poda svojho vntrottneho prva, ak boli
spchan myselne, alebo znedbalosti

ZVER

Oblas trestnho prva tradine patr do sfry zvrchovanej prvomoci t-


tov. Odrazom tejto skutonosti je znane irok miera vonosti uvenia zkonodarcu
pri vobe konkrtnej trestnej politiky. stava Slovenskej republiky, Dohovor, ako aj
alie pramene medzinrodnho prva, predovetkm medzinrodn zmluvy tkajce
sa udskch prv, zmluvy, ktormi tty prevzali zvzok trestnoprvne postihova
urit konania i opomenutia alebo naopak zvzok zdra sa trestnoprvneho posti-
hu uritch konan i opomenut, zmluvy tkajce sa medzinrodnej (medzittnej)
spoluprce (pomoci) vtrestnch veciach, anapokon vpecifickch oblastiach aj prvo
Eurpskej nie, vymedzuj priestor amedze, vrmci ktorch sa me uplatova tra-
din prvo ttu tresta. Tento priestor je vak pomerne irok pre rzne koncepcie
trestnho prva (trestnej politiky), ktor zodpovedaj prvnym, kultrnym asocilnym
podmienkam i tradcim jednotlivch ttov. stava Slovenskej republiky, koncepcia
Dohovoru ajudikatra Sdu profiluj zkladn princpy trestnho systmu prvneho
ttu, ktor mono zaradi do niekokch okruhov tkajcich sa vo veobecnosti pod-
mienok trestnej zodpovednosti, povinnosti kriminalizova ist druhy konan anaopak
zkazu kriminalizova ist druhy konan, procesnch zruk spravodlivho konania, ako
aj ukladania avkonu sankci. Vo vine prpadov sa sdna kontrola realizovan eu-
rpskym sdom pre udsk prva sstreuje na zluitenos aplikcie trestnoprvnej
legislatvy. Slovensk sdna judikatra povauje delikty pri ochrane prrody akrajiny
za delikty trestnoprvnej povahy. Zrozhodovacej innosti slovenskch sdov vyplva
zver, e uveden delikty rovnako podliehaj pojmu trestn obvinenie. Sdna judikatra
sa preto sna nahliada za ich zaradenie do oblasti sprvneho prva aprva ivotnho
prostredia. Sdy pri tchto zveroch vychdzaj najm zpovahy zkonom chrnenho
zujmu. Zkonom chrnen zujem abstrahuj zpsobnosti zkona . 543/2002 Z. z.
oochrane prrody akrajiny. Typickm prkladom je preto napr. zkonom chrnen
zujem na ochrane drevn alebo zkonom chrnen zujem na ochrane chrnench
druhov rastln aivochov. Sdna Judikatra preto deklaruje trestnoprvnu prvnu
povahu uvedench deliktov. Problmom vak je, e ju asto nezdvodn avychdza

55

Iuridica_1_2015_3948.indd 55 16.04.15 10:06


zformlneho oznaenia sprvnych deliktov zkonom. Motivciu sdnej judikatry
vtomto smere me zapriova prve predchdzajca sksenos vyvolan najm
rozhodnutiami Eurpskeho sdu pre udsk prva vprpadoch I. Lauko v. Slovensk
republika aJ. Kadubec v. Slovensk republika. Sdna judikatra preto argumentuje
trestnou politikou avrazom vle zkonodarcu. Poukazuje na obdobn povahu trest-
nch inov asprvnych deliktov ana skutonos, e je prirodzen. Uveden zvery
vyplvaj zautonmneho vkladu pojmu trestn obvinenie. stavn sd Slovenskej
republiky vak pouil vroku 2008 in odvodnenie vyplvajce zprincpov prvneho
ttu. Tieto neprijmaj skutonos, e jedna skupina osb trestne obvinench by mala
by menej favorizovanou oproti inej skupine trestne obvinench osb.64 Tto poiadav-
ka by sa mala uplatova bez ohadu na akkovek vntrottnu prvnu kategorizciu
sprvnych deliktov. Oto viac plat uveden skutonos vprpade zabezpeenia prstupu
skromnej osoby kvntrottnemu sdu vo veci trestnho obvinenia. Slovensk sdna
judikatra zaujala stanovisko, e nie je dleit, i vdanom prpade je uloen sankcia
za sprvny delikt spsobil citen zasiahnu sfru pchatea deliktu, pretoe vo vyie
oznaench rozhodnutiach Eurpskeho sdu pre udsk prva ilo vdy oprpady, ke
bola uloen pokuta vzanedbatenej vke.65

64 Nlez stavnho sdu Slovenskej republiky sp. zn. PL. S 17/08. z20. mja 2009.
65 Vseptembri 1998 Sd rozhodol vuvedench prpadoch oporuen l. 6 ods. 1 Dohovoru. Voboch pr-
padoch bola osobm uloen pokuta za priestupok, ato vnajniej monej sume 2000 Sk. Vtedy inn
znenie zkona SNR . 372/1990 Zb. opriestupkoch uvdzalo, e rozhodnutia opriestupkoch s sdom
preskmaten len vtedy, ak uloen pokuta presahuje 2000 Sk. Zkompetencie sdov tak bola zkonom
vyat monos preskma zkonnos rozhodnutia orgnu verejnej sprvy, uktorch bola pokuta niia
ako 2000 Sk. Vnadvznosti na tto skutonos ana nvrh generlneho prokurtora Slovenskej republi-
ky stavn sd Slovenskej republiky rozhodol, e prslun ustanovenie zkona je vrozpore sstavou
Slovenskej republiky. Rovnako rozhodol Sd rozsudkom z20. oktbra 2009 vprpade andy v. Slo-
vensk republika. Saovate aloval Slovensk republiku pre poruenie prva zaruenho l. 6 ods. 1
Dohovoru. Ako vojak zpovolania bol uznan za vinnho zdisciplinrneho priestupku, za ktor mu bola
uloen pokuta. Skutok, ktorho sa dopustil, bol poda zkona SNR . 372/1990 Zb. priestupkom. Sd
preto neakceptoval nmietku vldy Slovenskej republiky, e l. 6 ods. 1 Dohovoru nie je na predmetn
sprvne konanie aplikovaten. Uviedol, e saovate nebol postihnut za skutok spovajci vporuen
sluobnch povinnost vojaka. Spoukazom na svoje predchdzajce rozhodnutia vpodobnch veciach
kontatoval, e na konanie oskutku, za ktor bola saovateovi uloen pokuta, sa vzahuje lnok 6
ods. 1 vjeho trestnej asti. (Ktomu bliie pozri: KOIIAROV, S. MASLEN, M.: The right of
access to court in matters of public administration decisions on administrative sanctions case law of the
European Court of Human rights and the Slovak Republic. In: Nauni trudove. Ruse: University of Ruse,
2013, s. 279283.

56

Iuridica_1_2015_3948.indd 56 16.04.15 10:06


2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 5772

KOMPARACE VYBRANCH ASPEKT


SPRVNHO ASOUDNHO TRESTN
VOBLASTI OCHRANY PRODY

ILONA JANOV

Abstract: Comparison of Selected Aspects of Administrative and Judicial Punishments


in the Field of Nature Protection
Act No. 114/1992 Coll., on nature protection provides with protection of all species of
animals and plants. Endangered or rare plant and animal species are proclaimed specially
protected species. The special protection represents stricter rules for their protection, such
as prohibition to damage or destroy plant species and prohibition to injure or to kill animal
species. This prohibiton is enforced (beside the other regulatory instruments) by the set
of administrative and criminal sanctions. The problem is that identical illegal behavior
(damaging and/or destroying those species) can be considered as acrime or administrative
delict. The aim of this contribution is find out criteria to distinguish administrative or
criminal delicts in this field, what sanctions/punishments are available, what is the relation
between criminal and administrative punishment and which one seemsto be more effective
regarding to specially protected species.

Key words: nature protection, administrative punishment, criminal punishment,


endangered species of animals and plants, sanctions, criminal liability, administrative
liability, nature protection offences

Klov slova: ochrana prody, sprvn trestn, soudn trestn, trestnprvn odpovdnost,
ohroen druhy, sankce

VOD

Zkon . 114/1992 Sb., oochran prody akrajiny ve znn pozdjch


pedpis (dle jen ZOPK) poskytuje (mimo jin) ochranu vem druhm ivoich
arostlin. Nicmn ty druhy rostlin aivoich, kter jsou ohroen nebo vzcn, v-
decky i kulturn velmi vznamn, lze vyhlsit za zvlt chrnn; zvltn ochrana
pedstavuje psnj pravidla na jejich ochranu. Tyto zvlt chrnn druhy rostlin
aivoich jsou uvedeny na seznamech vploze vyhlky . 395/1992 Sb.;1 vnich se
dle stupn jejich ohroen len na kriticky ohroen, siln ohroen aohroen.
Zkladnm nstrojem pm regulace ve vztahu ke zvlt chrnnm druhm i-
voich irostlin je zkaz jakkoliv kodliv i ruiv zasahovat do jejich pirozenho
1 Vyhl. . 395/1992 Sb., kterou se provdj nkter ustanoven zkona esk nrodn rady . 114/1992 Sb.,
oochran prody akrajiny, ve znn pozdjch pedpis.

57

Iuridica_1_2015_3948.indd 57 16.04.15 10:06


vvoje sdetailn specifikac uvedenou vustanoven 49 odst. 1 a 50 odst. 1. aodst.2.2
Dleit je idovtek ktomuto pravidlu, e stejn jako zvlt chrnn ivoich nebo
zvlt chrnn rostlina je chrnn imrtv jedinec tohoto druhu, jeho st nebo v-
robek znho, unho je patrn zprvodnho dokumentu, obalu, znaky, etikety nebo
zjinch okolnost, e je vyroben zst takovho ivoicha nebo rostliny.3 Ztakto
stanovenho zkazu jsou pak stanoveny vjimky, kter vyplvaj bu pmo ze zko-
na anebo mohou bt udlovny rozhodnutm pslunho orgnu ochrany prody na
zklad 56 ZOPK; tyto vjimen situace vak nejsou pedmtem pozornosti tohoto
pspvku.
Dodrovn ve uvedench pravidel je prosazovno za pomoci sprvnch atrest-
nch sankc. Clem tohoto pspvku je zjistit, zda ajak je poruovn pedmtn povin-
nosti sankcionovno vrmci sprvnho trestn, zda ajak sankce obsahuje za poruo-
vn ve uvedench pravidel trestn zkonk, jak je vztah mezi soudnm asprvnm
trestnm akter znich lze povaovat za innj postih delikventa.

1. ODPOVDNOST FYZICKCH OSOB

Co se te sprvnho trestn, vprv ad si nelze nevimnout jist diskre-


pance mezi formulac pedmtnho zkazu aodpovdajcmi sanknmi ustanovenmi
ZOPK. Zkon toti vslovn zakazuje zvlt chrnn rostliny sbrat, trhat, vykopvat,
niit nebo jinak ruit ve vvoji, kdeto skutkov podstaty pestupk jsou formulovny
ponkud odlin. Vrmci sprvn prvn odpovdnosti fyzickch osob nepodnikajcch
(tj. za pestupek) lze toti uloit za ve uveden jednn rznou sankci (pokutu) vroz-
mez, odstupovanm podle zvanosti nedovolenho zsahu.
Pokuta a do ve 10000 K me bt uloena fyzick osob, kter nedovolen
zasahuje do pirozenho vvoje zvlt chrnnch druh rostlin4 i zrauje, chov
bez povolen zvlt chrnn ivoichy nebo ptky nebo jinak nedovolen zasahuje do
jejich pirozenho vvoje.5
Pokuta do ve 20000 K me bt za pestupek uloena tehdy, pokud dojde ke
znien zvlt chrnnch rostlin zaazench do kategorie ohroench bu pmo,

2 49 Zkladn podmnky ochrany zvlt chrnnch rostlin


(1) Zvlt chrnn rostliny jsou chrnny ve vech svch podzemnch anadzemnch stech avech
vvojovch stdich; chrnn je rovn jejich biotop. Je zakzno tyto rostliny sbrat, trhat, vykopvat,
pokozovat, niit nebo jinak ruit ve vvoji. Je t zakzno je dret, pstovat, dopravovat, prodvat,
vymovat nebo nabzet za elem prodeje nebo vmny.
50 Zkladn podmnky ochrany zvlt chrnnch ivoich
(1) Zvlt chrnn ivoichov jsou chrnni ve vech svch vvojovch stdich. Chrnna jsou jimi
uvan pirozen iuml sdla ajejich biotop. Vybran ivoichy, kte jsou chrnni iuhynul, stanov
Ministerstvo ivotnho prosted obecn zvaznm prvnm pedpisem.
(2) Je zakzno kodliv zasahovat do pirozenho vvoje zvlt chrnnch ivoich, zejmna je chytat,
chovat vzajet, ruit, zraovat nebo usmrcovat. Nen dovoleno sbrat, niit, pokozovat i pemisovat
jejich vvojov stdia nebo jimi uvan sdla. Je t zakzno je dret, chovat, dopravovat, prodvat,
vymovat, nabzet za elem prodeje nebo vmny.
3 49 odst. 4 ZOPK.
4 87 odst. 1 psm. b).
5 87 odst. 1 psm. c).

58

Iuridica_1_2015_3948.indd 58 16.04.15 10:06


nebo ke zpsoben jejich hynu nedovolenm zsahem do jejich ivotnho prosted6
anebo pokud fyzick osoba usmrcuje zvlt chrnn ivoichy zaazen do kategorie
ohroench pmo nebo zpsob jejich hyn nedovolenm zsahem do jejich ivotnho
prosted nebo chyt zvlt chrnn ivoichy.7
Nejvy sazba pokuty a do ve 100000 K se pouije vppad, e delikvent
zni zvlt chrnnou rostlinu kriticky nebo siln ohroenho druhu nebo zpsob jej
hyn zsahem do jejho ivotnho prosted,8 resp. usmrt zvlt chrnnho ivoicha
kriticky nebo siln ohroenho druhu nebo zpsob jeho hyn zsahem do jeho ivot-
nho prosted.9
Skutkov podstata trestnho inu neoprvnnho nakldn s chrnnmi vol-
n ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami, obsaen v 299 a300 zkona
.40/2009 Sb., trestn zkonk (dle jen TZ),10 se do jist mry obsahov pekrv
stmi, je jsou formulovny vreimu ZOPK.
Zamme-li se pouze na otzku pokozovn anien zvlt chrnnch druh, pak
ivreimu TZ je teba rozliovat stupe jejich ohroen. Udruh zaazench vkatego-
rii ohroench druh trestn zkonk navazuje na pestupek sankcionovateln do ve
20000 K, zatmco udruh siln nebo kriticky ohroench na pestupek sankcionova-
teln pokutou do ve 100000 K. Rozdl mezi pestupkem atrestnm inem spov
vtom, e knaplnn skutkov podstaty trestnho inu mus vrmci nedovolenho z-
sahu dojt kusmrcen, znien i pokozen minimln 26 kus jedinc zvlt chrn-
nho druhu rostlin i ivoich. Vzhledem ktomu, e nsledn uveden kvalifikovan
skutkov podstata se tk jedinc siln akriticky ohroench, lze usuzovat, e vdanm
ppad se bude jednat ozvlt chrnn druhy zaazen vkategorii ohroench druh.
Pokud se jedn ojedince zaazenho do kategorie kriticky nebo siln ohroen, pak
6 87 odst. 2 psm. b).
7 87 odst. 2 psm. c).
8 87 odst. 3 psm. c).
9 87 odst. 3 psm. b).
10 299 TZ: Neoprvnn nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami
(1) Kdo vrozporu sjinm prvnm pedpisem usmrt, zni, pokod, odejme zprody, zpracovv,
doveze, vyveze, proveze, pechovv, nabz, zprostedkuje, sob nebo jinmu opat jedince zvlt
chrnnho druhu ivoicha nebo rostliny nebo exempl chrnnho druhu aspch takov in na vce
ne dvaceti pti kusech ivoich, rostlin nebo exempl, bude potrestn odntm svobody a na ti lta,
zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo jin majetkov hodnoty.
(2) Stejn bude potrestn, kdo vrozporu sjinm prvnm pedpisem usmrt, zni, pokod, odejme
zprody, zpracovv, doveze, vyveze, proveze, pechovv, nabz, zprostedkuje, sob nebo jinmu
opat jedince siln nebo kriticky ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny nebo exempl druhu pmo
ohroenho vyhubenm nebo vyhynutm.
(3) Odntm svobody na est msc a pt let, zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo jin
majetkov hodnoty bude pachatel potrestn,
a) spch-li in uveden vodstavci 1 nebo 2 jako len organizovan skupiny,
b) spch-li takov in vmyslu zskat pro sebe nebo pro jinho znan prospch, nebo
c) zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn pokozen populace voln ijcho ivoicha
nebo plan rostouc rostliny nebo mstn populace nebo biotopu zvlt chrnnho druhu ivoicha nebo
rostliny.
(4) Odntm svobody na dv lta a osm let bude pachatel potrestn,
a) spch-li in uveden vodstavci 1 nebo 2 ve spojen sorganizovanou skupinou psobc ve vce sttech,
b) spch-li takov in vmyslu zskat pro sebe nebo pro jinho prospch velkho rozsahu, nebo
c) zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn pokozen mstn populace nebo biotopu kriticky
ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny.

59

Iuridica_1_2015_3948.indd 59 16.04.15 10:06


chovn naplujc skutkovou podstatu pestupku sankcionovatelnho nejvy sazbou
atrestnho inu dle 299 odst. 2 a 300 je na prvn pohled identick tj. usmrcen i
znien by jen jednoho jedince tohoto druhu je dle ZOPK povaovno za pestupek
adle TZ za trestn in (uohroench druh je hranice pomyslnho rozlien stanovena
potem 26 kus). Vsledn pekryv vak vdanm ppad bude ponkud omezen,
nebo TZ na rozdl od ZOPK rozliuje myslnou anedbalostn formu zavinn,11 ukte-
rch jsou skutkov podstaty formulovny odlin.12 Unedbalostnch trestnch in
(300 TZ) je toti draz nutno klst na jednu zdosud nevyslovench podmnek vzniku
trestn prvn odpovdnosti, atou je skutenost, e kusmrcen i znien pedmtnch
jedinc mus dojt zhrub nedbalosti,13 kter mus bt prokzna nejen vppad zni-
en i usmrcen jednoho jedince kriticky anebo siln ohroenho druhu, ale ivppad
26 avce kus jedinc ohroench druh (piem posta inevdom nedbalost).14
Zajmav je vak iskutenost, e TZ do skutkov podstaty obou skutkovch podstat
trestnho inu neoprvnnho nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan
rostoucmi rostlinami (myslnho iznedbalosti) zahrnul isamotn pokozen pedmt-
nch jedinc, m navazuje na pestupek nedovolenho zsahu do pirozenho vvoje
sankcionovatelnho pokutou do ve pouze 10000 K bez rozlien stupn ohroen
zvlt chrnnch druh rostlin aivoich.
Zve uvedenho vyplv, e deliktn odpovdnost se vztahuje nejen kdokonn
protiprvnho jednn, je vede ke znien jedince zvlt chrnnho druhu, ale posti-
hovno je jak ve sprvn prvn, tak vtrestn prvn linii itzv. nedovolen zasahovn
do pirozenho vvoje, kter kcelkovmu znien jedince vst nemus. Pkladem me
bt trhn kvt sasanek (ohroen druh), je me bt pokutovno coby pestupek do
ve 10000 K (nedovolen zasahuje do vvoje). Pokud by natrhanch kvt sasanek
bylo vce ne 25 kus, otrestn in neoprvnnho nakldn schrnnmi plan ros-
toucmi rostlinami by se mohlo jednat pouze tehdy, jednal-li pachatel mysln nebo
zhrub nedbalosti.
Znien i usmrcen by jen jednoho jedince siln nebo kriticky ohroenho druhu
tedy me zaloit sprvn prvn odpovdnost fyzickch osob, bylo-li zavinn (a u
mysln nebo znedbalosti), nebo pro pestupek plat, e pokud zkon nestanov v-
slovn, e je teba myslnho zavinn, kodpovdnosti za pestupek posta zavinn
znedbalosti, jako je tomu upestupku nedovolench zsah ausmrcen i pokozen
zvlt chrnnch druh; trestnprvn odpovdnost vznikne opt pouze tehdy, jed-

11 K odpovdnosti za pestupek posta zavinn z nedbalosti, nestanov-li zkon vslovn, e je teba


myslnho zavinn. (Viz 3 z. . 200/1990 Sb., opestupcch, ve znn pozdjch pedpis.)
12 300 TZ Neoprvnn nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami
znedbalosti:
Kdo z hrub nedbalosti poru jin prvn pedpis tm, e usmrt, zni, pokod, odejme z prody,
zpracovv, opakovan doveze, vyveze nebo proveze, pechovv, nabz, zprostedkuje nebo sob nebo
jinmu opat jedince zvlt chrnnho druhu ivoicha nebo rostliny nebo exempl chrnnho druhu
ve vtm rozsahu ne dvaceti pti kus nebo jedince kriticky ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny
nebo exempl druhu pmo ohroenho vyhubenm nebo vyhynutm, bude potrestn odntm svobody a
na jeden rok, zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo jin majetkov hodnoty.
13 TZ 16 (2) Trestn in je spchn zhrub nedbalosti, jestlie pstup pachatele kpoadavku nleit
opatrnosti svd ozejm bezohlednosti pachatele kzjmm chrnnm trestnm zkonem.
14 MAL, P. akol.: Trestn zkonk II, Zvltn st ( 140421). 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 3004.

60

Iuridica_1_2015_3948.indd 60 16.04.15 10:06


nal-li pachatel mysln nebo zhrub nedbalosti. Pouze vtchto ppadech tak dochz
ktomu, e jednn by mohlo po formln strnce naplovat skutkovou podstatu jak
pestupku, tak trestnho inu. Pokud vak pedmtn jedinec byl pokozen, usmrcen i
znien vnedbalosti, kterou nelze povaovat za hrubou nedbalost, bude takov jednn
pestupkem anikoliv trestnm inem.
Otzkou tedy zstv, zda mysln anebo hrub nedbalostn jednn vpodob po-
kozen, resp. znien i usmrcen jedince zvlt chrnnho druhu bude vkonkrtnm
ppad postihovno jako pestupek nebo jako trestn in. Vtom ppad je nutno pe-
devm vychzet zdefinice pestupku,15 za kter se povauje zavinn jednn, kter
poruuje nebo ohrouje zjem spolenosti aje za pestupek vslovn oznaeno vtomto
nebo jinm zkon, nejde-li ojin sprvn delikt postiiteln podle zvltnch prvnch
pedpis anebo otrestn in.
Proto vdanm ppad bude rozhodujc, zda jednnnapluje skutkovou podsta-
tu trestnho inu. Pi uplatovn principu formlnho pojet trestnho inu po pijet
z..40/2009, trestn zkonk ve znn pozdjch pedpis (dle jen TZ), by se mohlo
zdt, e odpov na ve uvedenou otzku je zcela jednoduch, nebo skutkov podstaty
trestnch in uvdj pesn poet pokozench, resp. zniench jedinc. Vedle tohoto
principu je vak teba vychzet izdalch zsad trestnho prva, pedevm ze zsady
subsidiarity trestn represe aprincipu ultima ratio. Zsada subsidiarity trestn represe,
vyjden v 12 odst. 2 TZ16 toti vyaduje, aby stt uplatoval prostedky trestnho
prva zdrenliv, to znamen pedevm tam, kde jin prvn prostedky selhvaj nebo
nejsou efektivn, nebo trestn prvo je teba povaovat za ,ultima ratio,17 tedy za krajn
prostedek kprosazovn celospoleenskch zjm. Legln definice trestnho inu,
obsaen v 13 odst. 1 TZ je tak doplnna aomezena hmotnprvnm korektivem, kte-
r pedstavuje zsada subsidiarity trestn represe. Procesnprvn korektiv, kter ped-
stavuje zsada oportunity, je vyjden ustanoven 172 odst. 2 psm. c) trestnho du
(T),18 podle kterho sttn zstupce me zastavit trestn sthn, jestlie vzhledem
kvznamu ame poruen nebo ohroen chrnnho zjmu, kter byl doten, zpsobu
proveden inu ajeho nsledku, nebo okolnostem, za nich byl in spchn, avzhledem
kchovn obvinnho po spchn inu, zejmna kjeho snaze nahradit kodu nebo od-
stranit jin kodliv nsledky inu, je zejm, e elu trestnho zen bylo dosaeno.19
Uveden procesn postup se tak uplatn ipi hodnocen spoleensk kodlivosti podle
12 odst. 2 TZ.20
Materiln korektiv, obsaen v 12 odst. 2 TZ tak ve zjitn potebn mry
spoleensk kodlivosti zhlediska trestn odpovdnosti pachatele za spchan trestn
in na zvr, e nepostauje uplatnn odpovdnosti podle jinho prvnho pedpisu.
Ze zsady subsidiarity trestn represe podle J. Jelnka vyplv, e trestnm inem by

15 2 odst. 1 zkona . 200/1990 Sb., opestupcch ve znn pozdjch pedpis.


16 12 odst. 2 TZ: Trestn odpovdnost pachatele atrestnprvn dsledky sn spojen lze uplatovat jen
vppadech spoleensky kodlivch, ve kterch nepostauje uplatnn odpovdnosti podle jinho prvnho
pedpisu.
17 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 115.
18 Zkon . 141/1961 Sb., trestn d, ve znn pozdjch pedpis.
19 JELNEK, J. akol.: Trestn prvo hmotn. 3. vyd. Praha: Leges, 2013, s. 127.
20 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 120.

61

Iuridica_1_2015_3948.indd 61 16.04.15 10:06


nemlo bt jakkoliv jednn, kter napluje znaky skutkov podstaty trestnho inu,
ale mlo by se jednat ojednn spoleensky kodliv. Me tedy hledisko spoleensk
kodlivosti mt povahu vznamnho interpretanho pravidla, kter napomh zkon-
nou skutkovou podstatu konkrtnho trestnho inu ijeho formln znaky vyloit podle
jejich smyslu? Podle autor komente ktrestnmu zkonku je teba tohoto pravidla
pout zejmna kvkladu tch znak trestnch in, kter nemaj jasnou spodn hra-
nici.21 Lze vak uveden materiln korektiv pout pro interpretaci tam, kde tato spodn
hranice je jasn stanovena anen pochyb onaplnn formlnch znak trestnho inu?
Po formln strnce bylo pokozen anebo znien zvlt chrnnch druh ivo-
ich arostlin oznaeno za trestn in, co samo osob indikuje dleitost zjmu spo-
lenosti na jejich prvn ochran. Proto lze usuzovat, e stanoven minimlnho potu
pokozench jedinc (tj. 26 jedinc ohroench a1 jedinec siln i kriticky ohroenho
druhu) jasn uruje hranici mezi trestnm inem apestupkem api naplnn skutkov
podstaty trestnho inu nen tud prostor pro zjiovn, zda se jedn otrestn in i
nikoliv. Trestn represe vak me nastoupit a po posouzen vech okolnost ppadu,
za nich byl spchn.
Spoleensk kodlivost, kter se zd bt vnkterch ppadech rozhodujc pro kva-
lifikaci protiprvnho jednn znien i pokozen zvlt chrnnch druh, nen z-
konnm znakem trestnho inu. Jak vyplv zjudikatornch zvr,22 m vznam jako
jedno zhledisek pro uplatovn zsady subsidiarity trestn represe. Trestn zkonk
nevymezuje dn hlediska pro stanoven konkrtn mry i stupn spoleensk kod-
livosti inu, kter se m povaovat za trestn in. Dle nzoru soudu tedy zsadn plat,
e kad protiprvn in, kter vykazuje vechny znaky uveden vtrestnm zkonku,
je trestnm inem, aproto ho obecn nelze povaovat za in, kter nen spoleensky
kodliv. Opan zvr vpodob konstatovn nedostaten spoleensk kodlivosti lze
uinit jen ve zcela vjimench ppadech, vnich zuritch zvanch dvod nen
vhodn uplatovat trestn represi, apokud posuzovan in svou zvanost neodpovd
ani tm nejlehm, bn se vyskytujcm trestnm inm dan prvn kvalifikace. St-
mito zvry se autorka pln ztotouje.
Pokud by pslun orgn inn vtrestnm zen dospl kzvru, e nejde otrestn
in, vc postoup pslunmu orgnu kprojednn pestupku nebo jinho sprvnho
deliktu.23 Naopak pokud by bylo okonkrtnm inu znien nebo pokozen zvlt
chrnnch druh ivoich arostlin zahjeno nejdve zen opestupku, pak orgn,
kter tento pestupek projednv, me zjistit, e okolnosti nasvduj tomu, e jde
trestn in. Vtom ppad vc postoup orgnm innm vtrestnm zen avsouladu
sustanovenm 76 odst. 1 psm. l) zkona opestupcch24 zen zastav. Vdanm p-
pad jde ozastaven zprocesnch dvod ausnesen onm nem inky pravomocn
rozhodnut vci, atud nen pekkou zen jako res iudicata.25 Nen ani vyloue-
no, e orgny inn vtrestnm zen vc vrt zase zpt pslunmu sprvnmu orgnu

21 Ibid., s. 116119.
22 Usnesen Nejvyho soudu R 5 Tdo 17/2011-44, ASPI, stav k15.9.2014.
23 159a odst. 1 psm. b), 171 odst. 1, 188 odst. 1 psm. b), 314c odst. 1 psm. a), 222 odst. 2 T.
24 Zkon . 200/1990 Sb., opestupcch, ve znn pozdjch pedpis.
25 VEDRAL, J.: Sprvn d koment. 2. vyd. Praha: BOVA POLYGON, 2012, s. 597.

62

Iuridica_1_2015_3948.indd 62 16.04.15 10:06


kprojednn pestupku. Vdanm ppad je dleit, e do bhu lhty kprojednn
pestupku se nezapotv doba, po kterou se pro tent skutek vedlo trestn zen podle
trestnho du.26, 27
Pokud vak sttn zstupce vyuije monosti, kterou mu poskytuje 172 odst. 2
psm. c) trestnho du, arozhodne ozastaven trestnho sthn, je tm mimo jin pre-
sumovno, e skutek byl trestnm inem, ale ji nen zjem na tom, aby onm probhlo
trestn zen a do konce. Ve vztahu ktrestnmu zen se tedy jedn ovc rozhodnutou
azrove je tak vdanm ppad vylouen dal postih danho skutku coby pestupku.

2. ODPOVDNOST PRVNICKCH OSOB

Zkon . 418/2011 Sb., otrestn odpovdnosti prvnickch osob azen


proti nim ve znn pozdjch pedpis (dle jen TOPO) vslovn uvd neoprvnn
nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami ( 299
TZ) aneoprvnn nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi
rostlinami znedbalosti ( 300 TZ) mezi trestnmi iny, za n jsou odpovdny prv-
nick osoby. Pachatelem trestnho inu neoprvnnho nakldn schrnnmi voln
ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami (myslnho iznedbalosti) tak me
bt kdokoliv (fyzick iprvnick osoba). Pokud se ve uvedenho jednn dopust
prvnick osoba, me rovn bt posuzovno jako jin sprvn delikt podle zkona
. 114/1992 Sb., oochran prody akrajiny, nebo jako trestn in. Ikdy skutkov
podstata jinho sprvnho deliktu je vtomto ppad formulovna odlin od pestup-
ku,28 lze konstatovat, e znaky kvalifikovan skutkov podstaty trestnho inu ajinho
sprvnho deliktu podle 88 odst. 2 ZOPK jsou opt vmnohm shodn. Vzhledem
ktomu, e zsada subsidiarity trestn represe se uplatn rovn pi posuzovn trest-
nch in prvnickch osob, ivtto souvislosti me orgn inn vtrestnm zen
vkonkrtnm ppad dojt kzvru, e ipes naplnn skutkov podstaty trestnho
inu nejde otrestn in sohledem na kodlivost ppadu, ve kterm postauje uplatnn
odpovdnosti podle jinho prvnho pedpisu.29
Vztah kzen osprvnm deliktu e TOPO vustanoven 28.30 Zatmco vprvnm
odstavci je formulovna pekka vci rozhodovan (lis pendens), ve druhm odstavci
26 Zkon . 141/1961 Sb., otrestnm zen soudnm (trestn d), ve znn pozdjch pedpis.
27 Viz 20 zkona . 200/1990 Sb., opestupcch, ve znn pozdjch pedpis.
28 ZOPK 88(2): Orgn ochrany prody ulo pokutu a do ve 2 000 000 K prvnick osob nebo fyzick
osob pi vkonu podnikatelsk innosti, kter se dopust protiprvnho jednn tm, e:
d) zni jedince zvlt chrnnho druhu rostlin bu pmo, nebo nedovolenm zsahem do jejich
prosted,
c) usmrcuje zvlt chrnn ivoichy pmo nebo zpsob jejich hyn nedovolenm zsahem do jejich
prosted.
29 JELNEK, J. akol.: Trestn prvo hmotn. 3. vyd. Praha: Leges, 2013, s. 130.
30 TOPO 28: (1) Zahjen trestnho sthn proti prvnick osob brn tomu, aby otme skutku proti te
prvnick osob probhalo zen osprvnm deliktu; to nevyluuje uloen nucen sprvy nebo jinho
npravnho opaten podle jinho prvnho pedpisu.
(2) Trestn sthn proti prvnick osob nelze zahjit, abylo-li ji zahjeno, nelze vnm pokraovat amus
bt zastaveno, jestlie dvj zen pro t skutek proti te prvnick osob skonilo pravomocnm
rozhodnutm osprvnm deliktu atoto rozhodnut nebylo zrueno.

63

Iuridica_1_2015_3948.indd 63 16.04.15 10:06


je zakotvena pekka vci rozhodnut (res iudicata). Vobou ppadech mus bt spl-
nna kumulativn totonost subjektu itotonost skutku. Pekka vci rozhodovan je
vTOPO upravena ve prospch zen trestnho, emu je teba sprvn zen pizp-
sobit, ato iza dlouhodob kritizovan neexistence zvltnho pedpisu upravujcho
zen osprvnm deliktu, vnm by obdobn pravidlo bylo obsaeno. Ze stanoven
pednosti trestnho zen ped sprvnm lze podle T. Givny spatovat obecnou zsadu
subsidiarity sprvnho deliktu ktrestnmu inu, tj. e osprvn delikt se me jednat,
jen pokud nejde otrestn in.31
Pokud tedy bylo zahjeno sprvn zen asprvn orgn zjist, e skutek m znaky
trestnho inu, tak zen zastav avc postoup orgnm policie nebo sttnmu zstupci.
Kzastaven sprvnho zen by mlo dojt ivppad, e po jeho zahjen bylo nsledn
zahjeno itrestn sthn. Kdyby vak ktomu nedolo ave vci by bylo vydno pravo-
mocn rozhodnut sprvnm orgnem, pak by se pi naplnn ve uvedench podmnek
(totonost subjektu atotonost skutku) jednalo opekku vci rozhodnut. Zjist-li
proto orgny inn vtrestnm zen ped zahjenm trestnho sthn, e oskutku bylo
pravomocn rozhodnuto vzen osprvnm deliktu, vc odlo podle 159a odst. 2
trestnho du. Zjist-li tuto skutenost po zahjen trestnho sthn vppravnm ze-
n, sttn zstupce rozhodne ozastaven trestnho sthn podle 172 odst. 1 psm. d)
trestnho du.32
Vsouladu se zkonem oTOPO prvnick osoba me bt pachatelem trestnho
inu (nap. podle 299 odst. 1), byl-li trestn in spchn jejm jmnem, vjejm z-
jmu nebo vrmci jej innosti, pokud tak jednaly fyzick osoby uveden v 8 odst. 1
zkona . 418/2011 Sb., otrestn odpovdnosti prvnickch osob ve znn pozdjch
pedpis (dle jen TOPO) alze-li prvnick osob pitat spchn tohoto trestnho
inu ve smyslu 8 odst. 2 TOPO. Trestn odpovdnost prvnick osoby je zaloena na
piitatelnosti, nikoliv na zavinn, aproto mru zavinn je teba hodnotit pimen
ve vztahu kt fyzick osob, jej jednn zakld trestn odpovdnost prvnick osoby
aje j piitateln.33 Podle 9 odst. 3 TOPO trestn odpovdnost prvnick osoby nen
dotena trestn odpovdnost fyzickch osob, vdy trestn odpovd ten, kdo za prv-
nickou osobu nebo jejm jmnem vkonkrtnm ppad jednal, tedy ten, kdo se jako
fyzick osoba dopustil jednn, jeho znaky jsou uvedeny vtrestnm zkonku.

3. SROVNN DRUH SANKC UKLDANCH VRMCI


SOUDNHO ASPRVNHO TRESTN

Jak ji bylo uvedeno ve, sprvn orgn za chovn, je je pestupkem


vpodob nedovolenho zsahu do pirozenho vvoje anebo znien i usmrcen je-
dince, resp. jedinc zvlt chrnnho druhu me ukldat sankci vpodob pokuty.
(3) Stanov-li jin prvn pedpis ve vcech sprvnch delikt prvnickch osob lhtu pro znik
odpovdnosti, nezapotv se do jejho bhu doba, po kterou se pro tent skutek vedlo zen podle
tohoto zkona.
31 MAL, P. akol.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 479480.
32 Ibid, s. 481489.
33 Ibid, s. 315.

64

Iuridica_1_2015_3948.indd 64 16.04.15 10:06


Zkon oochran prody akrajiny opravuje rovn kuloen npravnho opaten
anebo kodebrn nedovolen drench jedinc zvlt chrnnch druh. Sazba po-
kuty neme ani vtch nejzvanjch ppadech peshnout vi 100000 K, pokud
pestupek nebyl spchn ve zvlt chrnnm zem; vtom ppad lze uloit pokutu
dvojnsobnou. Vvahu pichz iuloen sankce vpodob propadnut vci, ato p-
padn ispolu sjinou sankc ve smyslu ustanoven 11 odst. 2 zkona opestupcch.
Odebrn nedovolen drench jedinc m charakter ochrannho opaten anikoliv
sankce ajeho uloenm tedy nen dotena trestnprvn odpovdnost ani odpovdnost
za pestupek i jin sprvn delikt.34
Prvnick osoby lze ve sprvnm zen postihnout relativn citelnmi pokutami
auloenm npravnch anebo ochrannch opaten vpodob odebrn nedovolen dr-
ench jedinc. Konkrtn za nedovolen zsah do pirozenho vvoje zvlt chrn-
nch druh rostlin orgn ochrany prody me uloit pokutu a do ve 1000000 K
aza znien i usmrcen jedinc zvlt chrnnho druhu a do ve 2000000 K.
Akoliv ZOPK neuvd dn minimln poet takto atakovanch jedinc, je zajmav,
e formulaceustanoven 88 odst. 1 a2 obsahuje mnon slo, co se te objektu
ochrany (usmrcuje zvlt chrnn ivoichy), take se ponechv pomrn velk
prostor pro sprvn uven pslunho orgnu ochrany prody. Rovn na rozdl od
pestupk dle 87 odst. 4 ujinch sprvnch delikt absentuje monost uloit a dvoj-
nsobnou pokutu, pokud byl delikt spchn ve zvlt chrnnm zem. Sprvnmu
trestn jinch sprvnch delikt jsou adresovny ast vtky pedevm chyb prvn
prava obsahujc jednotn spolen pravidla pro postih jinch sprvnch delikt, spe-
ciln pravidla jsou obsaena vad prvnch pedpis, nen zaruena proporcionalita
pi postihu srovnatelnch sprvnch delikt atd.35 Otzkou je, zda relativn nov pijat
TOPO m potencil kodstrann uvedench nedostatk vrovin trestnho soudnictv.
Trestn zkonk azkon otrestn odpovdnosti prvnickch osob nabzej odlinou
klu postih za trestn in neoprvnnho nakldn schrnnmi voln ijcmi ivo-
ichy aplan rostoucmi rostlinami. Zejmna jde otrest odnt svobody, kter lze uloit
pouze osobm fyzickm avreimu sprvnho trestn knmu neexistuje srovnateln
protjek. Vbr druh trest, je lze vrmci soudnho trestn uloit za trestn iny
spchan prvnickou osobou, je oproti sprvnmu trestn mnohem rozmanitj ali
se iod postih za trestn iny fyzickch osob. Jejich vet je obsaen vustanoven
14 ajedn se ozruen prvnick osoby, propadnut majetku, penit trest, propad-
nut vci nebo jin majetkov hodnoty, zkaz innosti, zkaz plnn veejnch zakzek,
asti vkoncesnm zen nebo ve veejn souti, zkaz pijmn dotac asubvenc
auveejnn rozsudku.
Trest odnt svobody je trestem, jen lze uloit za spchn jak myslnho, tak ine-
dbalostnho trestnho inu neoprvnnho nakldn schrnnmi voln ijcmi ivo-
ichy aplan rostoucmi rostlinami. Vppad myslnho zavinn ( 299 odst. 1 a2)
34 STEJSKAL, V.: vod do prvn pravy ochrany prody ape obiologickou rozmanitost. Linde Praha,
a.s., 2006, s. 532.
35 Nap. PRKOV, H.: Zklady odpovdnosti za sprvn delikty. Praha: C. H. Beck, 2013, s. 174180.
MAL, P. akol.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 1114.
JANOV, I. BAHOV, L. PEKREK, M. PRCHOV, I. VOMKA, V.: Odpovdnost
vprvu ivotnho prosted souasn stav aperspektivy. Brno: Masarykova univerzita, 2013, s. 131134.

65

Iuridica_1_2015_3948.indd 65 16.04.15 10:06


me bt pachatel potrestn za uveden trestn in odntm svobody a na ti lta, zka-
zem innosti nebo propadnutm vci nebo jin majetkov hodnoty. Pouit vy trestn
sazby (na 6 msc a pt let, resp. 2 lta a osm let) je podmnno dalmi okolnostmi,
uvedenmi v 299 odst.3 a4 TZ.36 Trestn in neoprvnnho nakldn schrnnmi
voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami znedbalosti lze sankcionovat
odntm svobody a na jeden rok, zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo jin
majetkov hodnoty.37
Ochrann opaten jsou vedle trest dal trestnprvn sankc. TOPO pipout
na rozdl od TZ pouze jedin ochrann opaten, ato zabrn vci nebo jin majetko-
v hodnoty. Toto ochrann opaten me bt ukldno spolu strestem, nebo systm
trestnch sankc obsaench vTZ je koncipovn jako dualistick, tzn. e umouje ku-
mulaci trestu sochrannm opatenm, co jsou opaten vlun preventivn povahy.38
Trestn zkonk navc umouje uloit pevnou vtinu druh trest jak samostatn,
tak ivedle jinho druhu trestu, nap. trest propadnut vci nebo jin majetkov hodnoty
lze uloit vedle trestu odnt svobody. To vzsad plat ipro prvnick osoby, jim je
mon uloit vechny tresty uveden v 15 odst. 1 TOPO. Nelze vak nap. uloit pe-
nit trest vedle propadnut majetku atrest propadnut vci vedle zabrn te vci.39
Hlediska rozhodn pro vbr druhu avmru trestu jsou obsaena v14 TOPO.40

36 TZ 299 (3) Odntm svobody na est msc a pt let, zkazem innosti nebo propadnutm vci nebo
jin majetkov hodnoty bude pachatel potrestn,
a) spch-li in uveden vodstavci 1 nebo 2 jako len organizovan skupiny,
b) spch-li takov in vmyslu zskat pro sebe nebo pro jinho znan prospch, nebo
c) zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn pokozen populace voln ijcho ivoicha nebo
plan rostouc rostliny nebo mstn populace nebo biotopu zvlt chrnnho druhu ivoicha nebo
rostliny.
(4) Odntm svobody na dv lta a osm let bude pachatel potrestn,
a) spch-li in uveden vodstavci 1 nebo 2 ve spojen sorganizovanou skupinou psobc ve vce sttech,
b) spch-li takov in vmyslu zskat pro sebe nebo pro jinho prospch velkho rozsahu, nebo
c) zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn pokozen mstn populace nebo biotopu kriticky
ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny.
Unedbalostnch trestnch in ( 300) me bt uloen trest odnt svobody a na jeden rok, zkaz
innosti nebo propadnutm vci nebo jin majetkov hodnoty.
37 Podstata trestu propadnut vci nebo jin majetkov hodnoty spov vtom, e se vrokem soudu odnm
vlastnick nebo podobn prvo pachatele kvcem nebo jinm majetkovm hodnotm, kter jsou vuritm
vztahu kjm spchanmu trestnmu inu, atoto vlastnick prvo pechz na stt. Clem trestu zkazu
innosti je pmo zabrnit pachateli vdalm pchn trestn innosti. Viz MAL, P. akol.: Trestn
zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha, C. H. Beck, 2012, s. 909930.
38 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha, C. H. Beck, 2012, s. 486494.
39 Ibid, s. 727.
40 TOPO 14: Pimenost trestu aochrannho opaten
(1) Pi stanoven druhu trestu a jeho vmry pihldne soud k povaze a zvanosti trestnho inu,
kpomrm prvnick osoby, vetn jej dosavadn innosti ajejch majetkovch pomr; pitom pihldne
t ktomu, zda prvnick osoba vykonv innost ve veejnm zjmu, kter m strategick nebo obtn
nahraditeln vznam pro nrodn hospodstv, obranu nebo bezpenost. Dle soud pihldne kpsoben
prvnick osoby po inu, zejmna kjej ppadn inn snaze nahradit kodu nebo odstranit jin kodliv
nsledky inu. Pihldne tak kinkm adsledkm, kter lze oekvat od trestu pro budouc innost
prvnick osoby.
(2) Ochrann opaten nelze prvnick osob uloit, nen-li pimen povaze azvanosti spchanho
inu, jako ijejm pomrm.
(3) Pi ukldn trestnch sankc soud pihldne ikdsledkm, kter me mt jejich uloen na tet osoby,
zejmna pihldne kprvem chrnnm zjmm osob pokozench trestnm inem avitel prvnick

66

Iuridica_1_2015_3948.indd 66 16.04.15 10:06


Za nejpsnj druh trestu na seku trestn prvnickch osob je povaovno zrue-
n prvnick osoby. Jednou zpodmnek pro jeho uloen je vak skutenost, e innost
trestn odpovdn prvnick osoby spovala zcela nebo pevn vpchn trestnho
inu, co vppad nedovolench zsah do zvlt chrnnch druh vznamn ome-
zuje aplikaci tohoto druhu trestu.
Ukldn penitho trestu je omezeno splnnm podmnek, stanovench v 67 TZ.41
Ustanoven 39 odst. 7 zavazuje soud, aby pi stanoven druhu avmry trestu
obligatorn pihldl ktomu, e pachatel zskal nebo se snail zskat trestnm inem
majetkov prospch. Nevyluuj-li to majetkov nebo osobn pomry pachatele, soud
je povinen uloit mu nkter ztrest, kter ho postihne na majetku, ato propadnut
majetku, penit trest nebo propadnut vci i jin majetkov hodnoty.42
Penit trest je vznamnou alternativou ke krtkodobm trestm odnt svobody
navc ivppadech, kdy trestnm inem nebyl zskn majetkov prospch, nicmn
pachatel je osobou dosud netrestanou ajde omn zvan trestn delikty, zejmna
peiny. mysl zskat pro sebe nebo pro jinho znan prospch, resp. prospch velk-
ho rozsahu, je okolnost, kter podmiuje pouit vy trestn sazby ve smyslu 299
odst.3 psm. b), resp. 299 odst. 4 psm. b), stejn tak je takovou okolnost idlouhodo-
b nevratn pokozen populace pedmtnch zvlt chrnnch druh.
Penit trest se ukld vdennch sazbch ain nejmn 20 anejvce 730 celch
dennch sazeb. Denn sazba dle 68 TZ in nejmn 100 K anejvce 50000 K. Poet
dennch sazeb ufyzickch iprvnickch osob ur soud spihldnutm kpovaze az-
vanosti spchanho trestnho inu, piem vi jedn denn sazby penitho trestu
stanov soud se zetelem kosobnm amajetkovm pomrm pachatele.
Penit trest me soud uloit iprvnick osob za spchn myslnho anebo
nedbalostnho trestnho inu. Podle 15 odst. 3 TOPO lze prvnick osob uloit tresty
uveden vodst. 1 tho paragrafu (tj. mezi jinm ipenit trest) samostatn nebo vedle
sebe bez dalch omezujcch podmnek, pouze TOPO pro uloen penitho trestu sta-
nov, e nesm bt na jmu prv pokozenho. Vmra penitho trestu je uprvnick
osoby ponkud vy, nebo podle 18 odst. 2 TOPO in denn sazba tohoto trestu
1000 K anejve 2000000 K. 43 Uveden sazby nelze pekroit ani smrem nahoru,
ani smrem dol. Konkrtn vmra ukldanho trestu nen pitom omezena hodnotou
majetkovho prospchu zskanho trestnou innost atmto trestem lze postihnout ima-
jetek, kter pachatel nabyl poctivou prac.44
osoby, jejich pohledvky vi trestn odpovdn prvnick osob vznikly vdobr ve anemaj pvod
nebo nesouvis strestnm inem prvnick osoby.
41 Penit trest me bt vsouladu sustanovenm 67 TZ stanoven jako samostatn trest anebo vedle
jinho druhu trestu za podmnek, e
a) pachatel zskal nebo se snail zskat pro sebe nebo pro jinho majetkov prospch
b) TZ ve zvltn sti vslovn dovoluje uloen penitho trestu za spchan trestn in
c) penit trest se ukld za pein avzhledem kpovaze azvanosti spchanho peinu akosob
a pomrm pachatele se souasn neukld trest odnt svobody. Viz MAL, P. a kol.: Trestn
odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 886.
42 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 532.
43 Pi vynsoben potu dennch sazeb ajejich mon ve zjistme, e dosplm osobm lze uloit penit
trest od 2000 K a do 36000000 K. Prvnick osob pak lze uloit trest vrozpt od 20000 K do
1460000000K.
44 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 895897.

67

Iuridica_1_2015_3948.indd 67 16.04.15 10:06


Dalm monm trestem ukldanm vtrestnm zen soudnm, jen lze uloit sa-
mostatn nebo ivedle jinho druhu trestu fyzickm iprvnickm osobm, je propad-
nut vci nebo jin majetkov hodnoty. Podstata tohoto trestu spov vtom, e se
vrokem soudu odnm vlastnick nebo podobn prvo pachatele kvcem, kter jsou
vuritm vztahu kjm spchanmu trestnmu inu atoto vlastnick prvo pechz na
stt.45 Tento trest je teba odliovat od odebrn nedovolen drench jedinc zvlt
chrnnch druh ve smyslu 89 ZOPK, kter lze klst na rove zabrn vci nebo jin
majetkov hodnoty podle 101 TZ, je m charakter ochrannho opaten. Jak trest pro-
padnut vci, tak ochrann opaten vpodob zabrn vci (obecn), lze uloit itrestn
odpovdnm prvnickm osobm. Za podmnek stanovench v 70 odst. 3 TZ je soud
dokonce povinen tento trest uloit.
Od propadnut vci je teba odliovat trest propadnut majetku, kter vak lze
uloit zsadn pouze tehdy, odsuzuje-li se pachatel kvjimenmu trestu nebo za zvl
zvan zloin, jm se pachatel snail zskat pro sebe nebo pro jinho majetkov pro-
spch. Vdalch ppadech je to mon pouze tehdy, jestlie to TZ vslovn dovoluje.
Pro prvnick osoby plat obdobn podmnky uloen tohoto trestu. Neoprvnn na-
kldn se zvlt chrnnmi druhy nenapluje ani jednu znich.
Dopustil-li se pachatel trestnho inu vsouvislosti suritou innost, soud mu me
uloit trest zkazu innosti na jeden rok a deset let. Smyslem tohoto trestu je do-
asn vyadit pachatele zmonosti zastvat avykonvat urit zamstnn, povoln
afunkce nebo vykonvat innosti, knim je teba zvltnho povolen i oprvnn
nebo jejich vkon upravuj zvltn pedpisy ( 73 TZ). Obdobnou sankci zakotvuje
ustanoven 11 odst. 1 psm. c) a 14 zkona opestupcch.46 Trest zkazu innosti
umouj iustanoven TOPO (15 odst. 1 psm. e) a 20 odst. 1. Horn hranice sazby
je utohoto trestu prodlouena a na 20 let, doln hranice je stejn jako utrestnch in
fyzickch osob, tj. 1 rok. Trest zkazu innosti lze uloit jen tehdy, jestlie byl trestn
in spchn vsouvislosti stouto innost. Podobn dopad jako zkaz innosti me
mt izruen vydanho povolujcho rozhodnut vreimu environmentlnch pedpis,
jakm je napklad ustanoven 84 ZOPK. Toto ustanoven nen sice ve vztahu kvy-
bran skutkov podstat pli relevantn, ale podobn monost (odejmut povolen i
pmo zkaz innosti) existuje ve vtin zpedmtnch sprvn prvnch pedpis, ato
vetn ivnostenskho zkona.
Trest zkazu plnn veejnch zakzek, asti vkoncesnm zen nebo ve ve-
ejn souti me soud uloit prvnick osob na jeden rok a dvacet let, jestlie tato
osoba spchala trestn in vsouvislosti suzavrnm smluv na plnn veejnch zakzek
nebo sjejich plnnm, sast vzadvacm zen oveejnch zakzkch, koncesnm
zen nebo ve veejn souti. Nerespektovn uloenho trestu lze posuzovat jako
trestn in maen vkonu ednho rozhodnut podle 337 odst. 1 psm. a) TZ.

45 Ibid., s. 909911.
46 14 zkona opestupcch: Zkaz innosti lze uloit jen za pestupky uveden ve zvltn sti tohoto
zkona nebo vjinm zkon ana dobu tam stanovenou, nejdle na dva roky, ajde-li oinnost, kterou
pachatel vykonv vpracovnm nebo jinm obdobnm pomru, nebo kn je teba povolen nebo souhlasu
sttnho orgnu, aspchal-li pachatel pestupek touto innost nebo vsouvislosti sn.

68

Iuridica_1_2015_3948.indd 68 16.04.15 10:06


Kad odsouzen prvnick osoby se zaznamenv do evidence Rejstku trest.
daje zevidence jsou veejn pstupn, co by mlo napomhat monosti kontroly
dodrovn pedmtnho zkazu. Obdobn pravidla TOPO stanov ivppad trestu
zkazu pijmn dotac asubvenc. Trest uveejnn rozsudku smuje kodsouzen
trestn innosti prvnick osoby prostednictvm veejnho mnn. Ikdy primrn
nen zamen na majetek, ekonomickou situaci prvnick osoby me podstatnm zp-
sobem ovlivnit.47

4. DAL OKOLNOSTI OVLIVUJC ULOEN POSTIHU

Pro srovnn efektivnosti psoben sprvn prvnch atrestnprvnch


sankc je dleit izaazen pedmtnho trestnho inu do kategorie zloin nebo pe-
in, nebo pro ukldn sankce se ktto skutenosti poj vznamn prvn dsledky.
Peiny jsou ve smyslu 14 TZ vechny nedbalostn trestn iny aty mysln trestn
iny, na n trestn zkon stanov trest odnt svobody shorn hranic trestn sazby do
pti let. Zloiny jsou vechny trestn iny, kter nejsou podle zkona peiny. Trestn
in neoprvnnho nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan rostoucmi
rostlinami lze tud zaadit do kategorie pein svjimkou kvalifikovan skutkov
podstaty podle 299 odst. 4.48
Jednm ze zmnnch prvnch dsledk tto kategorizace je monost uputn od
potrestn ve smyslu 46 odst. 1, je je mon pouze upein.49 Kpeinm se rov-
n poj monost ukldn alternativnch trest (obecn prospnch prac, penit
trest, trest domcho vzen). Trestn in neoprvnnho nakldn schrnnmi voln
ijcmi ivoichy aplan rostoucmi rostlinami bude vsouladu se zsadou subsidiarity
trestn represe rovn postihovn asto podmnnm trestem odnt svobody, jeliko
podle 55 odst. 2 za trestn iny, unich horn hranice trestn sazby odnt svobody
nepevyuje pt let, lze uloit nepodmnn trest odnt svobody jen za podmnky, e by
vzhledem kosob pachatele uloen jinho trestu zjevn nevedlo ktomu, aby pachatel
vedl dn ivot. Krom toho podle 69 odst. 2 TZ na pachatele, ktermu byl uloen
penit trest za pein spchan znedbalosti, se hled, jako by nebyl odsouzen, jakmile
byl trest vykonn nebo bylo od jeho vkonu pravomocn uputno.
Dalm zve uvedench dsledk zaazen pedmtnch trestnch in do katego-
rie pein azloin je napklad monost zniku trestn odpovdnosti. Vkonkrtnm
ppad neoprvnnho nakldn schrnnmi voln ijcmi ivoichy aplan ros-
toucmi rostlinami trestn odpovdnost zanik ve smyslu 33 vppad vech trestnch
47 MAL, P. akol.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 420440.
48 299/4 TZ: Odntm svobody na dv lta a osm let bude pachatel potrestn,
a) spch-li in uveden vodstavci 1 nebo 2 ve spojen sorganizovanou skupinou psobc ve vce sttech,
b) spch-li takov in vmyslu zskat pro sebe nebo pro jinho prospch velkho rozsahu, nebo
c) zpsob-li takovm inem dlouhodob nebo nevratn pokozen mstn populace nebo biotopu kriticky
ohroenho druhu ivoicha nebo rostliny.
49 46/1TZ: Od potrestn pachatele, kter spchal pein, jeho spchn lituje aprojevuje innou snahu
po nprav, lze upustit, jestlie vzhledem kpovaze azvanosti spchanho peinu akdosavadnmu
ivotu pachatele lze dvodn oekvat, e ji pouh projednn vci posta kjeho nprav ikochran
spolenosti.

69

Iuridica_1_2015_3948.indd 69 16.04.15 10:06


in podle 299 i300, jestlie pachatel kodlivmu nsledku trestnho inu zamezil
nebo jej napravil, nebo uinil otrestnm inu oznmen vdob, kdy kodlivmu nsled-
ku trestnho inu mohlo bt jet zabrnno. inn ltost pedpokld pedevm, e
trestn in byl dokonn, tj. dolo knaplnn vech zkonnch znak pslun skutkov
podstaty. Nelze-li ji vdanm ppad zabrnit kodlivmu nsledku nebo jej napravit,
nepichz vvahu ustanoven oinn ltosti aozniku trestn odpovdnosti pacha-
tele, co ve vztahu kusmrcen chrnnho ivoicha anebo znien chrnn rostliny
bude typick.50 Trestn odpovdnost fyzickch iprvnickch osob zanik rovn pro-
mlenm, piem stanoven horn hranice trestu odnt svobody je urujc pro dlku
promlec doby, je utrestnch in in ti roky anebo vce. Napklad utrestnch
in, unich je horn hranice trestn sazby odnt svobody nejmn 3 lta, resp. 5 let,
promlen doba in 5 let, resp. deset let. Pro potek bhu lhty je dleit zjitn, zda
znakem trestnho inu je inek anebo zda inek je znakem kvalifikovan skutkov
podstaty, nebo vtom ppad promlec doba zan bet od okamiku, kdy takov
inek nastal; jinak se potek bhu tto doby datuje kukonen jednn pachatele.
Utrvajcho trestnho inu je, obdobn jako ve sprvnm trestn, rozhodujc okamik,
kdy byl odstrann protiprvn stav, jeho udrovn je zkonnm znakem trvajcho
trestnho inu.51
Kladem TOPO je ustanoven 32 ozruen, zniku apemn prvnick osoby, je-
ho elem je zabrnit prvnick osob, aby se zbavila trestn odpovdnosti tm, e jej
orgny i zakladatel rozhodnou ojejm dobrovolnm zruen azniku i ojej pemn.
Pedmtn ustanoven je zaloeno na oznamovac povinnosti, ji m prvnick osoba
vi orgnm innm vtrestnm zen. Na zklad tohoto oznmen je teba ke zruen,
pemn nebo zniku zskat jet souhlas ve form rozhodnut soudce vppravnm
zen i pedsedy sentu vzen ped soudem.

ZVR

Zve uvedenho rozboru vyplv, e sprvn atrestn delikt znien,


usmrcen i pokozen, resp. nedovolenho zsahu do pirozenho vvoje zvlt
chrnnch druh rostlin aivoich se sice do jist mry pekrvaj, ale nejsou zcela
toton. Lze konstatovat, e zkonodrci se nepodailo vdanm ppad dostaten
pesn aurit odliit oba typy trestnch jednn, protoe skutkov podstaty pedmt-
nch trestnch in asprvnch delikt se vuritm rozsahu pekrvaj, by toton
nejsou. Uplatovn zsady subsidiarity trestn represe je vpraxi znan problematick
api pekryvu skutkovch podstat trestnho inu asprvnho deliktu prvn prava
nevymezuje, e posouzen mry spoleensk kodlivosti jednn nepat do kompetence
sprvnch ad.
Popsan problm m pak dalekoshl dopady do aplikan praxe, vn teprve mus
bt posouzeno, zda konkrtn in m bt postihovn jako sprvn delikt nebo jako trest-
n in. Vzhledem ktomu, e esk prvn prava nestanov, kter subjekt je ktomu
50 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 444.
51 MAL, P. akol.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 289.

70

Iuridica_1_2015_3948.indd 70 16.04.15 10:06


pslun, nen vyloueno, e jednn, je napluje vechny znaky skutkov podstaty
trestnho inu, je sankcionovno jako sprvn delikt, ani by vc byla nejprve postoupe-
na orgnm innm vtrestnm zen. Zle tedy na vaze sprvnho orgnu, zda dan
ppad postoup orgnm innm vtrestnm zen nebo onm rozhodne, m de facto
znemon ppadn trestn prvn postih pachatele sohledem na psoben zsady ne
bis in idem. Lze sice uvaovat otom, e by mohlo dojt ke zruen takovho sprvnho
rozhodnut pro nezkonnost, co vpraxi vak nen obvykl.
Zmnn pesah sprvnch delikt atrestnho inu by bylo mono eit peformulo-
vnm skutkovch podstat tak, aby sprvn asoudn trestn na sebe navazovala aaby
byla stanovena dostaten urit hranice mezi sprvnm deliktem atrestnm inem.
Jinou monost by bylo zakotven povinnosti sprvnho orgnu postoupit vc orgnm
innm vtrestnm zen vdy, pokud jednn naplnilo formln znaky skutkov podstaty
trestnho inu, kposouzen, zda vc bude sthna jako trestn in i jako sprvn delikt.
Otzkou vak zstv, je-li to skuten soudn trestn, je umon vy postih za trest-
n in (svym stupnm spoleensk kodlivosti), ne jak by mohl uloit sprvn orgn
za sprvn delikt (snim stupnm spoleensk kodlivosti) vrmci sprvnho trestn.
Srovnme-li vvahu pichzejc sankce atresty, je na prvn pohled patrn, e soudn tres-
tn disponuje ir klou trest, mezi nimi itrestem odnt svobody, kter jednoznan
m pro pachatele vy odrazujc apostihujc inek ne sprvn prvn sankce.52
Penit trest, jen je typick pro sprvn trestn, mohou soudy ukldat rovn iza
spchn trestnho inu. Srovnme-li maximln vi rozpt pokuty apenitho trestu
(a u se jedn odelikty fyzickch i prvnickch osob), pak jednoznan vy maxi-
mln penit trest je mon uloit vrmci soudnho trestn. Toto srovnn by vak
bylo znan zjednoduen, nebo trestn isprvn pedpisy stanov omezujc podmnky
pro jejich ukldn, kter je teba rovn vzt vvahu. Pi uren druhu sprvn sankce
ajej vmry se pihldne kzvanosti pestupku, zejmna ke zpsobu jeho spchn
ajeho nsledkm, kokolnostem, za nich byl spchn, kme zavinn, kpohnutkm
akosob pachatele, zda ajakm zpsobem byl pro t skutek postien vdisciplinr-
nm zen. Podmnky uloen sprvn sankce za jin sprvn delikt jsou stanoveny
vreimu zvltnch prvnch pedpis nejednotn. Obecn vak lze konstatovat, e
ani pestupkov zkon, ani pedmtn environmentln pedpisy nestanov majetkov
pomry pachatele sprvnho deliktu jako kritrium pro vymen ve pokuty, nicmn
zjudikatornch zvr vyplv prav opak.53 Vsoudnm zen trestnm soud zjiuje
majetkov pomry pachatele aod tohoto zjitn se odvj uren ve jedn denn saz-
by asoud si zrove udl sudek odobytnosti i nedobytnosti penitho trestu. Je-li
zejm, e by penit trest byl nedobytn, pak se vsoudnm zen neulo, resp. ulo
se vtakov celkov vme, vjak je dobytn. Za velkou vhodu soudnho trestn vak
lze povaovat skutenost, e soud je povinen ve vroku stanovit nhradn trest odnt
svobody pro ppad, e by penit trest nebyl ve stanoven lht vykonn. Vppad
nezaplacen penitho trestu ve stanovench lhtch se nejdve nad jeho vymhn,
avppad nespnho vymhn, je-li zjevn, e by vkon rozhodnut penitho

52 Viz t MAL, P. akol.: Trestn odpovdnost prvnickch osob. Koment. Praha: C. H. Beck, 2012,
s.1114.
53 MP: Judikatura vprvu ivotnho prosted 2008. Praha: MP, 2009, s. 51.

71

Iuridica_1_2015_3948.indd 71 16.04.15 10:06


trestu mohl bt zmaen, se nad vkon nhradnho trestu odnt svobody.54 Na druh
stran tento nhradn trest nelze uloit prvnick osob; tu vak lze postihnout ijinmi
druhy trest, je sprvn trestn nezahrnuje.
Ze srovnn nabzench druh postih vyplv, e efektivnjmi prostedky dis-
ponuje soudn trestn, co je vzhledem kvy spoleensk nebezpenosti trestnch
in logick. Na druh stran je teba pihlet ktomu, e trestn zkonk zakotvuje
okolnosti, ovlivujc podstatnm zpsobem uloen trestu, jako je monost uputn od
potrestn, ukldn podmnnch nebo alternativnch trest adal. Akoliv trestn z-
konk zvil trestn sazbu trestu odnt svobody, mnohmi autory (Jarmi, Chmelk, Ba-
hov adal) je stle vnmna jako nepimen nzk. Pestoe lze vypozorovat stle
vt draz na postih trestnch in proti ivotnmu prosted, neodpovd tato snaha
trendu ve vvoji potu odhalench trestnch in aodsouzench pachatel.55 Ktomu je
teba pist iskutenost, e nejastji ukldanmi tresty byly vminulosti tresty odnt
svobody spodmnnm odkladem apenit trest, piem skuten ukldan ve
penitho trestu bv ni ne ve pokut, kter lze uloit ve sprvnm zen.56
Zve uvedenho lze uzavt, e posoudit efektivitu prosazovn prva na ochranu
ivotnho prosted prostednictvm soudnho trestn ve srovnn se sprvnm trestnm
je znan obtn, nebo vkonenm dsledku bude zleet na konkrtn praktick
aplikaci pedmtnch ustanoven. Sprvn asoudn trestn tud lze jednodue srov-
nvat pouze co do mnostv sankc ajejich rozpt, svsledkem ve prospch soudnho
trestn.
Naopak velkou vhodou sprvnho trestn prvnickch osob afyzickch osob pod-
nikajcch, je objektivn charakter odpovdnosti za jin sprvn delikt, co se projevuje
zejmna vnepomrn vyspnosti pravomocnho uloen sankce. Na druh stran
sprvnmu trestn je vytkno, e chyb prvn prava obsahujc jednotn spolen
pravidla pro postih jinch sprvnch delikt, speciln pravidla jsou obsaena vad
prvnch pedpis, nen zaruena proporcionalita pi postihu srovnatelnch sprvnch
delikt, existuj problmy svymhnm pokut, absentuje spoleenskho odsouzen atd.
Soudn trestn naopak vynik vt variabilitou trest vetn monosti ukldat trest
odnt svobody (ijako nhradn trest), vtm rozptm penitch trest, pravomoc or-
gn innch vtrestnm zen zasahovat do stavn zaruench zkladnch lidskch prv
asvobod atd. Ivtto oblasti vak existuje ada okolnost sniujcch innost psoben
trestnch sankc ajejich odstraujc efekt. Zle proto na konkrtn rozhodovac praxi,
jak druh trestu ajeho vmra budou stanoveny vkonkrtnm ppad. Budou-li vak
pedmtn delikty podrobeny trestnmu sthn, ato bude podle ustanoven 172 odst. 2
psm. c) trestnho du zastaveno, nebo budou ukldny tresty odnt svobody spodm-
nnm odkladem, ukterch se, pokud se pachatel bhem zkuebn doby osvd, na nj
hled, jako by nebyl odsouzen,57 pak lze dvodn pochybovat otom, e soudn trestn je
dostaten odrazujcm, pimenm ainnm nstrojem ochrany ivotnho prosted.
54 MAL, P. akol.: Trestn zkonk I. 1 a 139. Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2012, s. 885901.
55 JARMI, L.: Trestn prvo aochrana ivotnho prosted. iPravnik, dostupn na: http://www.ipravnik.cz
/cz/clanky/trestni-pravo/art_7577/trestni-pravo-a-ochrana-zivotniho-prostredi.aspx, (5.10.2014).
56 JANOV, I. BAHOV, L. PEKREK, M. PRCHOV, I. VOMKA, V.: Odpovdnost
vprvu ivotnho prosted souasn stav aperspektivy. Brno: Masarykova univerzita, 2013, s. 157187.
57 83 TZ

72

Iuridica_1_2015_3948.indd 72 16.04.15 10:06


2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 7386

PINN SOUVISLOST JAKO PODMNKA


PRO SPRVN TRESTN*

TEREZA SNOPKOV

Abstract: Causality as aCondition for Administrative Punishment


In the article Ideal with the basic requirements of the liability for administrative offences.
The administrative offence is defined as aconduct of anatural or legal person which is
violating public law duties, interferes into social relations and which has formal as well
as material elements expressed by the law. The law defines the punishment applied by the
administrative authority. Formal elements of the administrative offence involve physical
elements which are: conduct (positive or negative act in violation of public law), causal
relationship and the consequence effect. The administrative liability is based on the
existence of the causal relationship (causal nexus) between the conduct and the effect. In
the context of administrative punishment it is not enough to detect harmful consequence
effect. Aprerequisite for the application of liability for administrative offences is always
unlawful conduct which is associated with the effect through the causal realationship. When
analysing the administrative liability it must be distinguished between the form of no-fault
liability and the fault liability.

Key words: administrative offence, causal relationship, strict liability, fault liability,
unlawful conduct

Klov slova: sprvn delikt, pinn souvislost, objektivn odpovdnost, subjektivn


odpovdnost, protiprvn jednn

VOD

Odpovdnost za sprvn delikty pedstavuje jednu zforem deliktn odpo-


vdnosti, tedy odpovdnosti za poruen prvn povinnosti. Sprvn trestn, kter je
rozhodovnm ovin atrestu za poruen prva, dopad na pomrn velkou skupinu
deliktnch jednn, ato vzsad tehdy, pokud se nejedn odelikty soudn, tj. trestn
iny. Hranice vyuit sprvnho, resp. soudnho trestn, nen vdy zcela jednoznan,1
nicmn toto odlien nen pedmtem pspvku.
* Pspvek vychz vrmci Program rozvoje vdnch oblast na Univerzit Karlov (PRVOUK) P06 Veejn
prvo vkontextu europeizace aglobalizace koordintor prof. JUDr. PhDr. Michal Tomek, DrSc.
1 Okonkurenci pestupkovho atrestnho zen se zmiuje JUDr. Fiala, kdy odkazuje na star isouasn
zvry ktomu, e doposud nebyla nalezena obecn platn hranice mezi obma typy delikt. Libovle
zkonodrce vzaazen protiprvnho jednn do t kter kategorie (pozitivn-prvn vymezen deliktu) je
vak podle Fialy vznamn korigovna judikaturou Evropskho soudu pro lidsk prva ve vztahu kl.6

73

Iuridica_1_2015_3948.indd 73 16.04.15 10:06


Vpspvku se zabvm povahou samotnch sprvnch delikt ajejich lennm.
Dle pak jednotlivmi znaky skutkov podstaty, kter mus bt naplnny, aby se vkon-
krtnm ppad jednalo osprvn delikt.
Mezi obligatorn znaky objektivn strnky deliktu pat t pinn souvislost. Prv
povaze anezbytnosti naplnn pinn souvislosti mezi jednnm ansledkem pro uloe-
n sprvn sankce je vnovna zvltn pozornost apraktick pklady vzvru pspvku.

1. POJEM SPRVN DELIKT ADRUHY SPRVNCH DELIKT

Sprvn delikty nejsou veskm prvnm du obecn definovny (krom


pestupk jako jednoho druhu sprvnch delikt). Zliteratury lze dovodit, e sprvn
delikt je:
jednn fyzick nebo prvnick osoby,
kter poruuje povinnosti stanoven zkonem voblasti veejn sprvy nebo ulo-
en na zklad zkona,
tm zasahuje (ohrouje) do spoleenskch vztah,
m obecn ikonkrtn znaky stanoven zkonem,
zkon stmto protiprvnm jednnm spojuje hrozbu sprvnm trestem,
tento sprvn trest ukld po provedenm zen sprvn orgn.2, 3
Sprvn delikty lze rznm zpsobem klasifikovat. Kritriem pro jejich odlien
me bt zejmna pachatel deliktu (fyzick i prvnick osoba), poadavek na zavinn
(subjektivn i objektivn odpovdnost), zpsob spchn deliktu adal.4
Zatmco pestupky upravuje vsouasn dob samostatn zkon, ato zkon . 200/1990
Sb., opestupcch (by skutkov podstaty pestupk jsou zejmna vdalch zkonech),
skutkov podstaty jinch sprvnch delikt nejsou ani sten kodifikovny. Zkladn
druhov lenn jinch sprvnch delikt tak, jak vyplv zliteratury,5 je nsledujc:6

mluvy oochran lidskch prv azkladnch svobod. Viz FIALA, Z.: Ke konkurenci pestupkovho
atrestnho zen odstrann pekky vci rozhodnut. In: MASLEN, M. HRNROV, N. (eds.):
Trestnoprvna aadministratvnoprvna zodpovednos. Trnava: Typi Universitatis Tyrnaviensis, 2014,
s.23; Viz t MATES, P. akol.: Zklady sprvnho prva trestnho. 5. vyd. Praha: C. H. Beck, 2010,
s.2328.
2 Nap. PRKOV, H.: Zklady odpovdnosti za sprvn delikty. Praha: C. H. Beck, 2013, s. 141; srov.
MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 13; HENDRYCH, D. akol.: Sprvn prvo. Obecn st. 8. vyd.
Praha: C. H. Beck, 2012, s. 423.
3 Publikace Odpovdnost vprvu ivotnho prosted souasn stav aperspektivy uvd jako zkladn
pedpoklady vzniku sprvnprvn odpovdnosti: (1) prvem definovan chovn sprvnprvnho
subjektu, (2) protiprvnost chovn, kter napluje skutkovou podstatu deliktu, (3) existence nsledku
jednn, (4) pinn souvislost mezi chovnm a nsledkem. Jako pt znak uvd zavinn, pouze
vak vppad subjektivn odpovdnosti. Viz JANOV, I. PEKREK, M. PRCHOV,I.
BAHOV, L. VOMKA, V.: Odpovdnost v prvu ivotnho prosted souasn stav
aperspektivy. Brno: Masarykova univerzita, 2013, s. 105. Ktomu dle znaky skutkov podstaty.
4 Kmon klasifikaci srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 18; srov. t PRKOV, H.: op. cit.,
pozn. 2, s. 239240; srov. HENDRYCH, D. akol.: op. cit., pozn. 2, s. 426.
5 Srov. nap. HENDRYCH, D. akol., op. cit., pozn. 2, s. 429; srov. t MATES, P. akol., op. cit., pozn.1,
s. 1718; srov. t JANOV, I. PEKREK, M. PRCHOV, I. BAHOV, L.
VOMKA, V.: op. cit., pozn. 3, s. 107.
6 Na toto lenn odkazuje t zpracovatel vcnho zmru novho pestupkovho zkona, viz vcn zmr
pestupkovho zkona, str. 8. Vlda esk republiky schvlila tento vcn zmr zkona oodpovdnosti

74

Iuridica_1_2015_3948.indd 74 16.04.15 10:06


jin sprvn delikty fyzickch osob,
sprvn delikty prvnickch osob,
sprvn delikty prvnickch atzv. podnikajcch fyzickch osob (sprvn delikty
podnikatel),7
sprvn disciplinrn delikty
sprvn podkov delikty,
platebn delikty.
Vdeliktn odpovdnosti vprvu ivotnho prosted (vrovin sprvnho trestn)
jsou eeny jak pestupky, tak jin sprvn delikty. Zjinch sprvnch delikt maj z-
sadn vznam sprvn delikty prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch. in-
nosti regulovan voblasti prva ivotnho prosted jsou svoj povahou innosti pro-
vozovan vrmci podnikatelsk, resp. kvalifikovan innosti. Vtto souvislosti pjde
zejmna osmen sprvn delikty.
Sprvn trestn prvnickch osob, resp. fyzickch osob podnikajcch je pro ob-
last ochrany ivotnho prosted klov. Samotn prava pestupk by sohledem na
obrovsk vliv prmyslovch/obchodnch spolenost nemohla zajistit dostatenou pre-
ventivn, represivn ani satisfakn funkci sprvnho trestn. Pitom nen reln vrmci
organizanch struktur spolenost najt konkrtnho jedinho vinka (ktomu t objek-
tivn odpovdnost, viz dle).

2. ZNAKY SPRVNHO DELIKTU

Zkladnmi znaky sprvnho deliktu jsou podle Prkov8 protiprvnost,


typov znaky tvoc skutkovou podstatu, obecn znaky sprvnho deliktu (obecn po-
adavky na subjekt/pachatele) aspoleensk kodlivost inu. Spoleensk kodlivost
pedstavuje materiln znak sprvnho deliktu. Pi zdraznn kodlivosti jako znaku
deliktu se hovo omaterilnm pojet deliktu.9
Ostatn znaky lze oznait jako formln. Mezi nimi lze rozliit obecn formln zna-
ky (protiprvnost) atypov znaky (znaky skutkov podstaty).10 Protiprvnost vyjaduje
za pestupky azen onich (zkon opestupcch) usnesenm ze dne 3. dubna 2013 . 229. Vcn zmr
pedpokld spolenou prvn pravu pro pestupky, kter vak budou zahrnovat nejen stvajc pestup-
ky, ale tak dal sprvn delikty. Navrhuje se sjednocen stvajcch pestupk, jinch sprvnch delikt
fyzickch osob, sprvnch delikt prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch do jednoho pedpisu,
vnm bude kodifikovna prava obecnch podmnek odpovdnosti.
7 Tyto delikty jsou oznaovny t jako smen delikty. Jejich podstatou je to, e nerozliuj subjekt
pachatele. Jejich jednotcm znakem je charakter provdn innosti apouze provdn tto innosti
klasifikuje subjekt jako odpovdn za pedmtn sprvn delikt. Zvltn zkony pak nutn nemus
odliovat subjekt fyzickou, resp. prvnickou osobu, ale odkazuj pouze na vazbu ke kvalifikovan innosti.
8 Srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 185.
9 Jak ovem konstatuje Mates, materiln pojet deliktu je zdraznno upestupk. Srov. MATES, P. akol.:
op. cit., pozn. 2, s. 14; kmateriln strnce sprvnho deliktu t rozsudek NSS ze dne 14.12.2009, .j. 5
As 104/2008-4.
10 Mates povauje za pojmov znaky sprvnho deliktu: protiprvnost, kodlivost, zkonn vyjden
skutkov podstaty, objekt, objektivn strnku, subjekt, subjektivn strnku, trestnost, zkonn zmocnn
kuplatnn odpovdnosti vrmci veejn sprvy, srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 13. Mates dle
ve vztahu kpestupkm odliuje formln amateriln znaky. Za obecn povauje obecn zkonn znaky
aznaky skutkov podstaty (typov znaky). Obecn znaky jsou shodn pro vechny pestupky, typov

75

Iuridica_1_2015_3948.indd 75 16.04.15 10:06


skutenost, e byly porueny hodnoty, kter stt svmi normami ve veejnm zjmu
chrn. Protiprvn jednn (spchn deliktu) zakld hmotnprvn odpovdnostn
vztah mezi pachatelem asttem, resp. orgnem veejn moci, kter na jedn stran
pin prvo apovinnost potrestat pachatele ana druh stran povinnost pachatele nst
nsledky svho deliktnho jednn.11
Typovmi znaky skutkov podstaty jsou objekt, objektivn strnka, subjekt asub-
jektivn strnka. Objektem sprvnho deliktu je vobecn rovin dn vkon veejn
sprvy. Druhov lze rozliit objekty podle pslun oblasti (vprvu ivotnho prosted
nap. na seku nakldn svodami). Zhlediska konkrtn skutkov podstaty je individu-
lnm objektem zjem na plnn konkrtn povinnosti, jej poruen m bt sankciono-
vno (voblasti nakldn svodami je sprvnm deliktem nap. nerespektovn opaten
obecn povahy kregulaci obecnho nakldn svodami, viz 125a odst. 1 zkona
. 254/2001 Sb., vodn zkon).
Objektivn strnka sprvnho deliktu zahrnuje jednn, nsledek apinnou sou-
vislost (kauzln nexus). Jedn se oobligatorn znaky objektivn strnky, kter mus
bt vkadm ppad naplnny (tedy iuskutkovch podstat smench delikt). Bez
naplnn vech t znak nelze dovodit odpovdnost za sprvn delikt. Vpraxi bv
kritizovn pstup sprvnch orgn, kter se spokoj pouze se zjitnm kodlivho
nsledku (pop. inku) au se nezabvaj tm, zda ho vyvolalo protiprvn jednn
subjektu azda existuje pinn souvislost mezi protiprvnm jednnm ansledkem.
Jednnm je vdy protiprvn jednn, kter zahrnuje voln sloku (subjektivn slo-
ka) aprojev vle (objektivn sloka).12 Pitom me jt ojednn komisivn, ale t
opomenut (omisivn jednn).13 Ve vztahu kjednn (pokud jde osmen sprvn de-
likty) je teba vzt vvahu aktuln trendy, kter vyaduj, aby pi uplatnn delikt-
n odpovdnosti byly aplikovny obecn zsady uplatovn odpovdnosti za kodu
vsoukromm prvu ajednn bylo piitateln prvnick osob, resp. fyzick osob
podnikajc. Pedpokladem vzniku odpovdnosti je to, e povinnost byla poruena pi
provozn innosti subjektu akporuen dolo jednnm osob, kter prvnick osoba/
fyzick osoba kinnosti pouila.14 Nsledkem je poruen nebo ohroen individulnho
objektu sprvnho deliktu.
Delikty lze sohledem na nsledek dlit na poruchov (takov, kdy vznik konkrtn
koda nebo jma na chrnnm objektu) aohroovac (takov, kdy samotn ohroen je
povaovno za trestn, protoe pedstavuje nebezpe pro chrnn spoleensk zjmy).
Voblasti prva ivotnho prosted je kladen draz na ohroovac delikty.
Velkou skupinu sprvnch delikt tvo poruen povinnosti mt povolen kinnosti,
kter m negativn dopad na ivotn prosted, aztoho dvodu je regulovna pedpisy
znaky znaky skutkov podstaty individualizuj jednotliv pestupky. Materilnm znakem je spoleensk
kodlivost. Srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 5253. Podle Hendrycha jsou obecnmi znaky
sprvnho deliktu jednn, protiprvnost, trestnost, odpovdn osoba, zavinn, znaky deliktu, srov.
HENDRYCH, D. akol., op. cit., pozn. 2, s. 422426; dle srov. t JANOV, I. PEKREK, M.
PRCHOV, I. BAHOV, L. VOMKA, V.: op. cit., pozn. 3, s. 108.
11 Srov. HENDRYCH, D. akol.: op. cit., pozn. 2, s. 424.
12 Ble kjednn srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 141142.
13 Vppad delikt lze rozliit ty, kter lze spchat jednnm nebo opomenutm adle delikty, kter lze
spchat jak konnm, tak nekonnm (neprav omisivn delikty).
14 Ble viz rozhodnut Vrchnho soudu vPraze ze dne 25. listopadu 1994, sp. zn. 6 A12/94.

76

Iuridica_1_2015_3948.indd 76 16.04.15 10:06


prva ivotnho prosted (nap. povolen kvypoutn odpadnch vod, povolen ke
kcen devin).
Dal delikty se tkaj provozovn zazen splatnm povolenm, ale vrozporu
snm (nap. poruen zvaznch podmnek integrovanho povolen). Rozshlou skupi-
nu delikt tvo ppady poruen zkonem stanovench zkaz apkaz. Jako zvltn
skupinu lze vymezit ohroovac delikty, kter se v na pochyben vevidennch nebo
ohlaovacch povinnostech.
Tetm prvkem objektivn strnky skutkov podstaty je pinn souvislost. Nsle-
dek sprvnho deliktu mus nastat vdsledku jednn odpovdnho subjektu. Pouze pi
existenci pinn souvislosti lze vyvozovat odpovdnost za sprvn delikt. Pinnou
souvislost se zabv soukromoprvn teorie, nap. koment kobanskmu zkonku
(jedn se okoment kji neplatn prvn prav, ale zvry kpinn souvislosti
povauji za obecn platn).15
Teorie obanskho prva nachz pinnou souvislost vpedvdatelnosti kody. Tj.
pinnou souvislost lze dovodit tam, kde jde takov koda pedvdat, tedy kde se podle
obvyklho chodu vc koda stv.
Teorie podmnky (sine qua non) pak stanovuje, e kauzalita mezi pinou ansled-
kem je tehdy, pokud by nsledek bez piny nenastal.16 Vliteratue je odkazovno na
naplnn takov podmnky tzv. but for testem, kter m prokzat, e urit jednn
(pop. opomenut) je pinou kody pokozenho, piem pi neexistenci takovho
jednn by koda nevznikla.17
Na zklad judikatury stavnho soudu, resp. Nejvyho soudu je teba vzt vvahu
doplnn prvn uveden podmnky vyjdenou vteorii adekvtn pinn souvislosti.
Podle tto teorie je pinn souvislost dna tehdy, jestlie je koda podle obecn
povahy, obvyklho chodu vc azkuenost adekvtnm dsledkem protiprvnho konu
nebo kodn udlosti. Souasn se mus prokzat, e koda by nebyla nastala bez tto
piny stavn soud dle vnlezu ze dne 1. 11. 2007, sp. zn. I. S 312/05, ve
vztahu kteorii adekvtnosti pinn souvislosti rozvedl, e pro odpovdnost za kodu
nen nutn, aby vznik urit kody byl pro jednajcho [kdce] konkrtn pedvdateln,
nbr je dostaten, e pro optimlnho pozorovatele nen vznik kody vysoce neprav-
dpodobn.18
Kpinn souvislosti se vyjaduje Nejvy sprvn soud t vrozhodnut ze dne
18.kvtna 2011 23 Cdo 1583/2010, kdy konstatuje, e: Otzka existence pinn
souvislosti je pedn otzkou skutkovou, nebo vzen se zjiuje, zda protiprvn
kon kdce avznikl koda na stran pokozenho jsou ve vzjemnm pomru piny
ansledku. Pinn souvislost se nepedpokld, nbr mus bt prokzna, avtomto
smru jde ootzku skutkovch zjitn. Pinn souvislost je dna, vznikla-li koda
vdsledku protiprvnho jednn kdce, tedy za pravidelnho prbhu vc by bez
kdcova jednn vbec nenastala. koda mus bt nezprostedkovanm nsledkem pro-
15 VESTKA, J. SPIL, J. KROV, M. HULMK, M. akol.: Obansk zkonk I. 1 a 459.
Koment. 2. vyd. Praha: C. H. Beck, 2009, s. 12051206.
16 Viz rozsudek Nejvyho soudu ze dne 24. 3. 2011 sp. zn. 28 Cdo 3471/2009.
17 Viz pspvek zabvajc se zdravotnickm prvem: DOLEAL, T.: Problematika pinn souvislosti pi
wrongful birth awrongful life alobch. asopis zdravotnickho prva abioetiky, 2013, . 3, s. 59.
18 Pln citovno zrozsudku Nejvyho soudu ze dne 24. 3. 2011 sp. zn. 28 Cdo 3471/2009.

77

Iuridica_1_2015_3948.indd 77 16.04.15 10:06


tiprvnho jednn, kter je jej hlavn pinou, nesm jt opinu jen vedlej, pop.
pinu zkoumanou jen vobecn rovin bez rozboru jednotlivch prvk konkrtn situace.
Pokud dojde ketzen jednotlivch pin ansledk, mus koda bezprostedn vzejt
zjednn kdce. Prvn posouzen pinn souvislosti spov ve stanoven, mezi ja-
kmi skutkovmi okolnostmi m bt jej existence zjiovna.19
Obecnm zvrem zcitovanch rozhodnut je to, e pinn souvislost je vdy ne-
dlnou soust objektivn strnky skutkov podstaty deliktu avdy mus bt posouzena.
To ostatn vyplv izdalch zdroj.20
Na zklad ve naznaench trend maj bt obecn zsady uplatovn odpo-
vdnosti za kodu vsoukromm prvu aplikovny t ve veejnoprvn sfe, tj. t
pro oblast sprvnho trestn. Pes toto doporuen je teba vst vpatrnosti, e se jedn
oodlin systmy, kter nelze zcela ztotonit.
Uritm limitem pi aplikaci soukromoprvnch zvr naveejnoprvn delikty je
to, e usprvnch delikt vochran ivotnho prosted je kodliv nsledek vyjden
ji jako neplnn urit veejnoprvn povinnosti anen vyadovna miteln koda.
Pinnou souvislost se zabvaj t publikace vnovan veejnmu prvu. Mates
poukazuje na to, e obecn chpn piny jako jakhokoliv jevu, bez nho by jin jev
(nsledek, stav, situace) nenastal, i nenastal uritm zpsobem, je pro oblast sprvnho
trestn (konkrtn pestupk) pli irok. Vyuv se tak zsada uml izolace jev.
Podle tto zsady se zjiuje, zda pinou nsledku popsanho ve skutkov podstat bylo
jednn pachatele popsan ve skutkov podstat. Ze vech jev je izolovno jednn od-
povdn osoby na stran jedn ansledek jako znak skutkov podstaty na stran druh.21
Krom toho je vyuvna zsada gradace pinn souvislosti. Podle tto zsady je
pinou kad jev, bez kterho by nsledek nenastal, nebo by nsledek nenastal tak, jak
nastal. Zjiuje se, kter piny mly skuten vznam pro vznik prvn relevantnho
nsledku.22

19 Ktomu t nlez stavnho soudu ze dne 27. 10. 2009, sp. zn. I. S 3109/08: Ovztah pinn souvislosti
mezi protiprvnm konem (resp. prvn relevantn kodnou udlost) jde vsituacch, vznikla-li koda
nsledkem protiprvnho konu, co znamen, e protiprvn kon akoda jsou ve vzjemnm pomru
piny ansledku. Je-li doloeno, e nebt protiprvnho konu, ke kod by nedolo, je tato podmnka ve
sv podstat splnna, jinmi slovy, pinou vzniku kody me bt jen ta okolnost, bez jej existence by
kodn nsledek nevznikl. Pitom zjitn existence pinn souvislosti mezi vznikem kody aprotiprvnm
konem je otzkou skutkovou, avak prvnm posouzenm je otzka uren tch prvnch skutenost, mezi
nimi je teba vztah pinn souvislosti zjiovat
20 Srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 256258; srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 160.
Oproti tomu zpublikace prof. Gerlocha by bylo mon dovodit zavdjc informaci, e pinn souvislost
se ve pouze kobjektivn strnce pi uplatnn subjektivn odpovdnosti, ble viz GERLOCH, A.:
Teorie prva. 6. vyd. Plze: Ale enk, 2013, s. 179, 182. Podrobnji kodlien subjektivn aobjektivn
odpovdnosti viz dle.
21 Srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 65.
22 Ktomu t usnesen Nejvyho soudu 8 Tdo 621/2011-24: Sttn zstupkyn dle vobecn rovin
vysvtlila, e trestn odpovdnost je omezena dvma specifickmi zsadami posuzovn pinn souvislosti,
ato zsadou uml izolaci jev azsadou gradace pinn souvislosti. Zsada uml izolace jev omezuje
zjitn piny ansledky na trestnprvn relevantn piny atrestnprvn relevantn nsledky. To
znamen, e ze vech monch pin ansledk podle teorie podmnky je teba vybrat umle izolovat
pouze urit piny aurit nsledky. Zmnoiny pinnch vztah jsou tedy izolovny trestnprvn
piny atrestnprvn nsledky. Pin, kter vedou knsledku relevantnmu zhlediska trestnho prva,
me bt vkonkrtnm ppad ivt poet, piem typick je to prv utrestnho inu ublen na zdrav
znedbalosti podle 223 a 224 tr. zk. Druhou specifickou zsadou omezujc trestn odpovdnost je

78

Iuridica_1_2015_3948.indd 78 16.04.15 10:06


Oproti soukromoprvnm zvrm zde chyb vaha opoteb toho, aby vznik kody
byl pedvdateln, resp. nebyl vysoce nepravdpodobn.
Pro ely sprvnho trestn je tedy nezbytn vzsad izolovan posoudit jednn
ansledek (popsan ve skutkov podstat). Pokud mezi nimi je pinn souvislost apo-
kud by bez konkrtnho jednn nsledek nenastal, pak je na mst hodnotit protiprvn
jednn vrmci sprvnho trestn (pop. trestnho prva).
Tetm typovm znakem skutkov podstaty sprvnho deliktu je subjekt. Pouze sub-
jekt vymezen ve skutkov podstat me bt odpovdn za sprvn delikt. Pachatelem
deliktu je osoba, kter svm jednnm naplnila vechny znaky sprvnho deliktu, akter
je t deliktn zpsobil.
Subjektem pestupku je pouze fyzick osoba ( 23 ansl. zkona . 89/2012 Sb., ob-
ansk zkonk), kter je deliktn zpsobil. Deliktn zpsobilost je vzna na dosaen
uritho vku ana petnost.23
Deliktn zpsobilost prvnick osoby ( 118 ansl. obanskho zkonku), kter je
subjektem vppad sprvnch delikt prvnickch osob asprvnch delikt smench,
je vzna na jej existenci, resp. vznik. Mates ktomu dodv, e prvnick osoby veej-
nho prva pi vkonu vrchnostensk veejn sprvy by nemly odpovdat za sprvn
delikt.24 Pi urovn odpovdnosti prvnickch osob vyvstvaj otzky piitatelnosti
jednn prvnick osob adle otzka, kdo nese odpovdnost, pokud dojde kporuen
povinnosti pi provdn prac na objednvku prvnick osoby. Pestoe je teba tuto
vc posuzovat ppad od ppadu, urujc je vzsad to, komu je podle zvltnho z-
kona adresovna poruovan povinnost, resp. kdo je uren jako odpovdn subjekt za
spchn sprvnho deliktu.25
Deliktn zpsobilost fyzick osoby jako subjektu smenho sprvnho deliktu nen
vprvn prav ble specifikovna. Pro vznik odpovdnosti bude krom analogicky
vyuitch ustanoven pestupkovho zkona urujc charakter provdn innosti.
Protiprvn jednn pak bude spojen stouto kvalifikovanou innost (nap. sposta-
venm podnikatele).
Poslednm typovm znakem sprvnho deliktu, resp. skutkov podstaty je subjek-
tivn strnka.
Subjektivn strnka pedstavuje vnitn strnku deliktu vnitn psychick vztah
pachatele kprotiprvnmu jednn.26 Projevuje se ve form zavinn. Zavinn je ovem
spojen sinnost fyzick osoby anelze je bezprostedn spojit sjednnm prvnick

zsada gradace pinn souvislosti. Zjitnch pin, stejn jako nsledk vznamnch pro trestn prvo,
me bt nekonen ada. Jednn jako pina nsledku vak nen nikterak stejnorod anen vdy stejn,
naopak me vyjadovat rozlin stupn zpsoben nsledku. Stupe zpsoben nsledku me bt rzn,
rzn piny apodmnky maj rzn vliv na zpsoben nsledku. Stupe zpsoben nsledku pitom me
klesnout na tak nepatrn stupe, e pinn souvislost je prakticky bez vznamu, atedy otrestn in
nejde.
23 Viz 5 pestupkovho zkona.
24 Srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 161.
25 Nap. LANGROV, V.: Prvn odpovdnost za sprvn delikty vochran ivotnho prosted. esk prvo
ivotnho prosted, 2004, . 2, s. 53; HUMLKOV, P.: Subjekty deliktn odpovdnosti vprvu i-
votnho prosted [cit. 2014-03-11]. Dostupn z: https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2012/files
/spravnitrestani/HumlickovaPetra.pdf.
26 Srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 297.

79

Iuridica_1_2015_3948.indd 79 16.04.15 10:06


osoby, kter nem (jako fikce vytvoen prvem) vlastn, pvodn poznn avli, kter
jsou podstatou zavinn.
Vedle konstrukce subjektivn odpovdnosti, tj. odpovdnosti, kter je vzna na za-
vinn, byla vytvoena konstrukce odpovdnosti objektivn, tj. oprotn od poadavku
na zavinn jako sousti skutkov podstaty sprvnho deliktu. Vtchto ppadech ne-
bude vyadovno naplnn subjektivn strnky jako typovho znaku skutkov podstaty.

3. SYSTM OBJEKTIVN ASUBJEKTIVN ODPOVDNOSTI

Sprvn prvo, potamo prvo ivotnho prosted zahrnuje jak sprvn de-
likty vzan na zavinn (zejmna pestupky), tak sprvn delikty, kde nen vyadovno
zavinn. Jde zejmna oskupinu smench sprvnch delikt, ale obecnji osprvn
delikty prvnickch osob afyzickch osob podnikajcch.
Ve vztahu kcharakteristice typovch znak skutkovch podstat sprvnch delikt je
teba zmnit, e krom existence, resp. neexistence subjektivn strnky, mezi nimi nen
vdostupn literatue nastnn dn rozdl. Take je teba konstatovat, e pro oba odpo-
vdnostn systmy je nezbytn naplnit vdy znaky objektu, objektivn strnky (jednn,
nsledek, pinn souvislost) asubjektu.
Zavinn se vyaduje zsadn pro sprvn delikty fyzickch osob ve form pestupk
adal delikty fyzickch osob mimo smen sprvn delikty.
Zavinn nen vyadovno pro fyzick osoby podnikajc aprvnick osoby. Jejich
odpovdnost je konstruovna jako objektivn, nebo t odpovdnost za vsledek (kto-
muto oznaen viz poznmky ne). Kvyvozen objektivn odpovdnosti tedy postauje
samotn fakt poruen nebo nesplnn povinnost stanovench zkonem nebo uloench
na jeho zklad.27
Rozlien mezi znaky subjektivn aobjektivn odpovdnosti pin tabulka vpub-
likaci Teorie prva od prof. Gerlocha, kterou si dovoluji pevzt do tohoto pspvku.28

subjektivn odpovdnost objektivn odpovdnost


objekt objekt
subjekt subjekt
objektivn strnka objektivn strnka
protiprvn jednn protiprvn stav, resp. protiprvn
kodliv nsledek jednn jin osoby, ne kter nese
pinn souvislost mezi jednnm odpovdnost
ansledkem
subjektivn strnka neexistence subjektivn strnky

27 Zrozhodnut Nejvyho sprvnho soudu 4 As 28/2006-65.


28 Srov. GERLOCH, A.: op. cit., pozn. 20, s. 182.

80

Iuridica_1_2015_3948.indd 80 16.04.15 10:06


Pedmtn tabulka vzbuzuje dojem, e pinn souvislost nen sine qua non pro
vyvozen objektivn odpovdnosti. Domnvm se, e smyslem odlien mlo bt zd-
raznn toho, e objektivn odpovdnost je vzna na existenci protiprvnho stavu, ve
vztahu knmu nen teba prokazovat zavinn, ae protiprvn jednn urit osoby
bude pitno prvnick osob jako celku, pop. fyzick osob podnikajc. Krom
toho vtabulce vymezen objektivn odpovdnost odpovd prvn prav ji neplatnho
ustanoven 420a, resp. 421a obanskho zkonku zroku 1964, tedy soukromoprvn-
mu odlien subjektivn a(absolutn) objektivn odpovdnosti za kodu.29 Jak je patrn
zcitovanho rozhodnut Vrchnho soudu, naplnn pinn souvislosti je obligatornm
prvkem objektivn isubjektivn odpovdnosti za kodu.
Pro ely veejnoprvn odpovdnosti za sprvn delikt je teba krom obecn teorie
prva vzt vvahu dal komente.
Ve vci poadavku na naplnn znaku objektivn strnky skutkov podstaty sprv-
nho deliktu mnno ve vci poadavku na protiprvn jednn Mates uvd: Vcelku
vjimen by nemuselo bt poadovno protiprvn jednn, ale pouze protiprvn stav,
kter je nkomu pitn kodpovdnosti.30 Vmodelovm vtu pojmovch znak
sprvnho deliktu vak uvd jako prvn znak prv protiprvnost. Protiprvnost jako
obligatorn znak sprvnho deliktu vyplv t zodkaz uvedench ve asamotnho
vymezen pojmu sprvn delikt vteorii.31
Pro vahy ve vztahu ke sprvnmu trestn je tedy teba jako podmnku odpovd-
nosti vyzdvihnout existenci protiprvnho jednn ajeho spojitost (pinnou souvislost)
snsledkem.32 Vtomto smru bude schma odlin od obecn prvn teorie naznaen
ve.
Kobjektivn odpovdnosti je teba upozornit na jej nejpsnj formu. Tedy formu
oznaovanou jako absolutn objektivn odpovdnosti, tj. bez monosti zbaven se od-
povdnosti. Tato forma se ovem vpraxi vyskytuje vjimen.33 Pro oblast ukldn

29 Zrozhodnut Vrchnho soudu VS Praha 6 A12/94: Pro prvn pravu obecn odpovdnosti za kodu
plat, e tato odpovdnost vznik poruenm prvn povinnosti ( 420 odst. 1 o.z.) anebo vznikem kody,
zpsoben provozn innost ( 420a o.z.). Vprvm ppad (poruen prvn povinnosti) se ke vzniku
odpovdnosti vyhledv poruen prvn povinnosti i zpsoben protiprvnho stavu, vznik kody jako
majetkov jmy apinn souvislosti mezi onm poruen povinnosti akodou, akonen zavinn. Za-
vinn se pedpokld aodpovdnosti podle 420 o.z. se zprost ten, kdo proke, e nezavinil (piem
zavinn atedy ivyvinn samozejm mus mit jak kjednn, tak knsledku, tak ike kauzlnmu nexu).
Ve druhm ppad (zpsoben kody provozn innost) posta, vznikla-li koda jako dsledek innosti
nkterm ze zpsob, uvedench vustanoven 420a odst. 2, psm. a) a c) o.z. Vtchto ppadech se
nevyhledv nejen zavinn (anedostatek zavinn tedy nejene nepsob znik odpovdnosti, ale je prvn
zcela bezvznamn), ale nezkoum se ani poruen prvn povinnosti i zpsoben protiprvnho stavu.
Posta prkaz, e tu byla provozn innost vnkter zforem zkonem pedpokldanch, e vznikl kodliv
nsledek ae mezi provozn innost atmto nsledkem je pinn vztah. Zprotn tto odpovdnosti
pichz vvahu jen tehdy, proke-li ten, kdo kodu zpsobil, e koda vznikla neodvratitelnou udlost,
kter nem pvod vprovozu anebo vlastnm jednnm pokozenho ( 420a odst. 3 o.z.).
30 Srov. MATES, P. akol.: op. cit., pozn. 1, s. 13.
31 Tento zvr potvrzuje t Prkov: srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 11.
32 Na rozdl od odpovdnosti za kodu viz rozhodnut Vrchnho soudu .j. VS Praha 6 A12/94: Pro prv-
n pravu obecn odpovdnosti za kodu plat, e tato odpovdnost vznik poruenm prvn povinnosti
(420 odst. 1 o.z.) anebo vznikem kody, zpsoben provozn innost ( 420a o.z.).
33 T vsoukromoprvn prav odpovdnosti za kodu dolo kvznamnm zmnm. Obansk zkonk
zroku 2012 (dle t NOZ) vustanoven 2895 upravuje obecn pravidlo, podle nho se koda hrad
bez ohledu na zavinn (forma objektivn odpovdnosti) pouze vppadech stanovench zvl zkonem.

81

Iuridica_1_2015_3948.indd 81 16.04.15 10:06


sankc je absolutn odpovdnost sohledem na judikaturu vpodstat vylouena. Vtomto
smru lze pipomenout rozhodnut Vrchnho soudu vPraze ze dne 25. listopadu 1994,
sp. zn. 6 A12/94, kter se odkln od smovn objektivn odpovdnosti sodpovd-
nost za vsledek (tedy absolutn odpovdnost): Zkladnm pedpokladem pro uloen
sankce tak bude zejmna skutenost, e pokozen nebo ohroen zkonem chrnnho
zjmu nastalo provozn innost prvnick osoby, nebo tehdy, jestlie tento dvod vznikl
pi innosti prvnick osoby jednnm nebo opominutm osob, kter prvnick osoba
ktto innosti pouila. Odpovdnost za sprvn delikt m objektivn anikoli absolutn
charakter; nejde tedy oodpovdnost za zavinn, ale ani oodpovdnost za vsledek.
Liberan dvody vobjektivn odpovdnosti pibliuj sprvn odpovdnost prvnic-
kch osob odpovdnosti fyzickch osob za pestupek spchan vnedbalosti. Vzhledem
ktomu, e nedbalost je poruenm povinn opatrnosti fyzickou osobou, je to srovnateln
svynaloenm vekerho sil uosoby prvnick. Tomu odpovd obecn liberan d-
vod obsaen ive vcnm zmru zkona opestupcch: Prvnick osoba za sprvn
delikt neodpovd, jestlie proke, e vynaloila veker sil, kter bylo mono poa-
dovat, aby poruen prvn povinnosti zabrnila.34 Prvnick osoba tedy neodpovd
za protiprvn stav vyvolan udlost, vy moc nebo neodvratitelnm zsahem tet
osoby.
Dleit je vtomto smru vaha docentky Prkov, kter konstatuje, e: Sporn
me bt, zda [koment autorky pspvku: vzvorce uveden odkaz na ji neplatn
ustanoven 420a odst. 2 obanskho zkonku] posta pro odpovdnost za sprvn
delikt samotn nstup kodlivho nsledku nebo zda je teba, aby bylo zjitno apro-
kzno poruen prvn povinnosti.35 Rozhodn souhlasm spiklonnm se kdruh
variant, nebo jedin vn budou zkoumny vechny znaky relevantn pro naplnn
skutkov podstaty atedy odpovdnosti za sprvn delikt.36 Pokud nebude naplnn n-
kter znak skutkov podstaty, pak je teba hledat een nastal situace nap. voblasti
npravy ekologick jmy, ekonomickch nstroj apod.

Pro ppady poruen zkonn povinnosti nen vNOZ objektivn odpovdnost zaloena. Pro tyto ppady
se uplatn domnnka zavinn znedbalosti ( 2911 NOZ). Ustanoven 2924 a2925 obanskho zkonku
upravuj kodu zprovozn innost, resp. kodu zpsobenou provozem zvl nebezpenm. Podle tchto
ustanoven se nahrazuje koda vznikl zprovozu, a ji byla zpsobena vlastn provozn innost, vc pi
n pouitou nebo vlivem innosti na okol, resp. koda zpsoben zdrojem zvenho nebezpe.
Odpovdnosti za kodu se lze vprvnm ppad zprostit, pokud ten, kdo provozuje zvod nebo jin zazen
slouc kvdlen innosti proke, e vynaloil vekerou pi, kterou lze rozumn poadovat, aby ke
kod nedolo.
Vdruhm ppad se ten, kdo provozuje zvod nebo jin zazen zvlt nebezpen povinnosti zprost,
proke-li, e kodu zpsobila zvnjku vy moc nebo e ji zpsobilo vlastn jednn pokozenho nebo
neodvratiteln jednn tet osoby. Vvahu je teba vzt t vkladov pravidla v 2912 odst. 1 a2 NOZ.
Srov. t JANOV, I. PEKREK, M. PRCHOV, I. BAHOV, L. VOMKA, V.:
op. cit., pozn. 3, s. 213 ansl.
34 Shodnou formulaci lze nalzt vad pedpis prva ivotnho prosted, nap. v 38 odst. 1 zkona
ointegrovan prevenci: Prvnick osoba za sprvn delikt neodpovd, jestlie proke, e vynaloila
veker sil, kter bylo mono poadovat, aby poruen prvn povinnosti zabrnila.
35 Srov. PRKOV, H.: op. cit., pozn. 2, s. 320.
36 Srov. t JANOV, I. PEKREK, M. PRCHOV, I. BAHOV, L. VOMKA, V.:
op. cit., pozn. 3, s. 193.

82

Iuridica_1_2015_3948.indd 82 16.04.15 10:06


Zvrem tto sti lze konstatovat, e nezbytnou podmnkou pro uplatnn objektiv-
n odpovdnosti za sprvn delikty je vdynaplnn objektivn strnky jak vprotiprv-
nm jednn, tak vpinn souvislosti mezi jednnm ansledkem.

4. PRAKTICK PKLADY PROKAZOVN


PINN SOUVISLOSTI

Jako pklad zpraxe, vnm mlo prokazovn pinn souvislosti zsad-


n vznam na rozhodnut, lze zmnit posouzen vypoutn odpadnch vod bez itn
pmo do eky Labe vroce 2012. Ve Dvoe Krlov nad Labem je funkn istrna
odpadnch vod (dle jen OV), na n je svdna kanalizan s obsluhujc vtinu
msta. OV je vlastnna subjektem odlinm od vlastnka kanalizan st. Vlastnkem
tto st je msto Dvr Krlov nad Labem, vlastnkem istrny odpadnch vod sou-
krom subjekt. Provozovatelem istrny je dal soukrom subjekt. Provozovatelem
kanalizan st nebyl vposuzovan dob jej vlastnk, ale spolenost Vodovody aka-
nalizace, s.r.o.
Sohledem na nedoeen spory ohledn plateb za itn vod (tedy spory mezi vlast-
nkem, resp. provozovatelem kanalizan st avlastnkem, resp. provozovatelem is-
trny odpadnch vod) pistoupil provozovatel istrny odpadnch vod kuzaven ntoku
na istrnu. Pi uzaven ntoku zaaly odpadn vody po akumulaci ve sbrn ndri
pepadvat zkanalizan st pmo do Labe.
esk inspekce ivotnho prosted (dle jen IP) jako kontroln orgn pro ob-
last nakldn svodami uloila vdanm ppad pokuty za nedovolen vypoutn od-
padnch vod do vod povrchovch provozovateli avlastnku kanalizace (spolenosti
Vodovody akanalizace, s.r.o., amstu Dvr Krlov nad Labem).37 IP vychzela
zustanoven 125a odst. 1 psm. b) vodnho zkona, podle kterho se prvnick nebo
podnikajc fyzick osoba dopust sprvnho deliktu tm, e nakld spovrchovmi
nebo podzemnmi vodami podle 8 odst. 1 bez povolen knakldn svodami (bez
povolen kvypoutn odpadnch vod do vod povrchovch). Vychzela zprincipu uplat-
nn objektivn odpovdnosti, tud nezkoumala zavinn.
Nicmn Ministerstvo ivotnho prosted (dle jen MP), kter rozhodovalo
oodvolnch proti obma uloenm pokutm, konstatovalo, e nepovolen vypoutn
odpadnch vod bylo dno clenm uzavenm istrny odpadnch vod ze strany jejho
provozovatele. Za tento krok neme bt dle MP odpovdn provozovatel kanalizan
st. MP dovozuje, e nesta zkoumat, zda byl poruen zkon, ale mus tu bt t kon-
krtn odpovdn osoba, kodliv nsledek apedevm pinn souvislost mezi jedn-
nm (a ji konnm i opomenutm) odpovdnho subjektu akodlivm nsledkem.38
Vdan vci se lze piklonit ktvrzen MP, e bezprostedn pinou zneitn Labe
neitnmi odpadnmi vodami bylo zastaven ntoku na OV. Zpohledu provozovate-

37 Rozhodnut ouloen pokuty za poruen VodZ Mstu, .j. IP/45/OOV/SR01/1201919.006/12/KBD


P 06/12, rozhodnut ouloen pokuty za poruen VodZ spol. Vodovody akanalizaceDvr Krlov n. L.,
s.r.o., .j.: IP/45/OOV/SR01/1201960.005/12/KBD P 07/12.
38 Zrozhodnut MP .j. 554/550/12-Hd 39564/ENV/12.

83

Iuridica_1_2015_3948.indd 83 16.04.15 10:06


le avlastnka kanalizan st lze upozornit t na to, e tyto subjekty potaly splnnm
smluvnch podmnek dojednanch sprovozovatelem OV (resp. upravench rozhod-
nutm Ministerstva zemdlstv), ale zejmna mohly vychzet ze zkona ovodovodech
akanalizacch, kter upravuje povinnost plynulho provozu kanalizace vetn jejch
soust (tj. vetn OV).
Vedle toho je vak dleit zabvat se otzkou, zda provozovatel (vlastnk) kana-
lizan st odpadn vody vypoutl i nikoliv. Vtomto smru lze tvrdit, e odpadn
vody pepadajc pes gravitan komoru do Labe, pedstavovaly vpodstat vypoutn
odpadnch vod (bez povolen) do vod povrchovch zkanalizan st.
Je tedy otzkou, zda pi aplikaci zsad zkoumn pinn souvislosti lze dojt kz-
vru, e nebyla dna pinn souvislost mezi jednnm ansledkem, jak uinilo MP
Nebo zda bylo na mst spe aplikovat liberan dvod upraven v 125l odst. 1
vodnho zkona, podle nho: Prvnick osoba za sprvn delikt neodpovd, jestlie
proke, e vynaloila veker sil, kter bylo mono poadovat, aby poruen prvn
povinnosti zabrnila.
Vkadm ppad vdan vci nedolo kpotrestn dnho subjektu za nepovole-
n vyputn odpadnch vod do vod povrchovch. Provozovateli avlastnku istrny
odpadnch vody byly uloeny pokuty za neplnn poadavk stanovench zkonem
ovodovodech akanalizacch, tj. nezajitn plynulho abezpenho provozovn vodo-
vodu nebo kanalizace. Rozhodnut otchto pokutch jsou podle dostupnch informac
pezkoumvna soudem.
Jinm ppadem, kter lze zmnit, je probhajc spor, vnm statutrn msto Ostra-
va aluje stt (konkrtn vldu esk republiky, Ministerstvo ivotnho prosted aMi-
nisterstvo dopravy) za poruovn veejnho subjektivnho prva na pzniv ivotn
prosted spovajc vnedostaten aneefektivn ochran istoty ovzdu avnesprvn
implementaci komunitrnho prva do prva vnitrosttnho, kterm bylo zpsobeno, e
nebyl vytvoen dostaten funkn aefektivn systm vedouc kdodrovn imisnch
aemisnch limit ltek zneiujcch ovzdu vzemn psobnosti alobce stanovench
smrnic Rady 96/62/ES.39 Mstsk soud vPraze, kter ve vci rozhodoval (po zru-
en pvodnho rozhodnut, kterm odmtl alobu msta Ostravy, Nejvym sprvnm
soudem), konstatoval, e zvcnho hlediska nebyly pedloeny takov dkazy, kter by
prokzaly neinnost i pasivitu alovanho vzajiovn istoty ovzdu. Dle konstato-
val, e nebyl prokzn pinn vztah mezi jednnm alovanho (namtanou pasivitou)
apekroenmi imisnmi limity. Stm souvis t konstatovn, e zvazky vi EU
nese esk republika, anelze tedy dovodit, e by pochyben zpsobily alovan strany
(Vlda R, Ministerstvo ivotnho prosted aMinisterstvo dopravy).
Proti zamtavmu rozhodnut Mstskho soudu vPraze podala Ostrava kasan st-
nost.40
By zde nejde ooblast sprvnho trestn, vstupy mohou mt vznam ve vztahu
kvahm nad prokazovnm pinn souvislosti.

39 Relevantn judikatura ktto vci: usnesen Mstskho soudu vPraze ze dne 14. 3. 2013, . j. 3 A54/2010
173; rozsudek Nejvyho sprvnho soudu ze dne 26.6.2013, j. 6 Aps 1/2013 51, http://www.nssoud.cz.
40 Informace dostupn ke dni 10. 10. 2014 z: http://www.ostrava.cz/cs/o-meste/aktualne/mesto-podalo
-kasacni-stiznost-kvuli-zamitnute-zalobe-na-stat.

84

Iuridica_1_2015_3948.indd 84 16.04.15 10:06


Otzkou pinn souvislosti se zabval nap. t Nejvy sprvn soud ve svm
rozhodnut .j. 1 As 86/2011 50. Vdanm ppad se jednalo ovyjasnn toho, kdo
je odpovdn za ruen zvlt chrnnch ivoich podle zkona oochran prody
akrajiny. Zda je to subjekt, kter prakticky kodliv zasahuje do pirozenho vvoje
zvlt chrnnch ivoich, anebo ten, kdo si ml obstarat vjimku podle 56 zkona
oochran prody. Zda je odpovdnm subjektem realiztor akce nebo jej objednatel.
Zhlediska prokzn pinn souvislosti ve vtahu ke skutkov podstat sprvnho de-
liktu uvedenho v 88 odst. 1 psm. e) zkona oochran prody akrajiny41 lze vsou-
ladu se zvry Nejvyho sprvnho soudu konstatovat, e tm, kdo je odpovdn za
nedovolen zsah do pirozenho vvoje je ten, kdo innost skuten provd (akde
je pinn souvislost mezi innost azsahem do pirozenho vvoje), nikoliv ten, kdo
ji objednv.42

ZVR

Smyslem pspvku bylo oven poadavku na prokzn pinn sou-


vislosti jako obligatorn sousti skutkov podstaty sprvnch delikt. Mezi typov
znaky skutkov podstaty sprvnho deliktu pat objekt, objektivn strnka asubjekt.
Pro sprvn delikty vzan na zavinn je typovm znakem t zavinn, tj. subjektivn
strnka. Ktomu, aby byla uplatnna objektivn odpovdnost, posta poruen nebo
nesplnn povinnost danch zkonem nebo uloench na jeho zklad, ani by bylo
prokazovno zavinn.
Objektivn strnka skutkov podstaty sprvnho deliktu zahrnuje vdy jednn, n-
sledek apinnou souvislost mezi jednnm ansledkem. Pitom rozlien systmu
subjektivn aobjektivn odpovdnosti nem vliv na posuzovn poteby prokzn p-
inn souvislosti. Vobou systmech plat nezbytnost naplnn vech t znak objektiv-

41 Orgn ochrany prody ulo pokutu a do ve 1000000 K prvnick osob nebo fyzick osob pi
vkonu podnikatelsk innosti, kter se dopust protiprvnho jednn tm, e usmrcuje nebo chov ptky
s vjimkou tch, kte mohou bt loveni, nebo zvlt chrnn ivoichy bez povolen, anebo jinak
nedovolen zasahuje do jejich pirozenho vvoje.
42 Tmto zvrem vak nejsou eeny zsadn otzky, kter ve vztahu kodpovdnosti Nejvy sprvn soud
nastiuje, akter nejsou eeny ani vjinch pedpisech prva ivotnho prosted: Vnyn projednvanm
ppad vak nelze dospt pi vkladu 88 odst. 1 psm. e) zkona oochran prody akrajiny kjinmu
zvru, ne e za tento sprvn delikt je odpovdn osoba (i osoby), je nedovolen kodliv zashla
do pirozenho vvoje zvlt chrnnch ivoich, nikoli osoba, j psluelo vydat si povolen
ktakovmu zsahu, resp. osoba, je si objednala prce, vjejich rmci dolo ke kodlivmu zsahu.
Opan vklad by toti vedl knezkonnmu roziovn deliktn odpovdnch osob akrozporu se zsadou
prvn jistoty azsadou in dubio pro mitius.
Nejvy sprvn soud je proto vzhledem k ve uvedenmu toho nzoru, e by na seku sprvnch
delikt voblasti ochrany ivotnho prosted kvymu preventivnmu psoben prva pispla prava
odpovdnosti objednatele dla, zvlt kdy k protiprvnmu jednn dochz na jeho pm pokyn
aobjednatel dla je asto prv tou osobou, kter m zprotiprvnho jednn mnohem vt prospch
ne osoba, kter poruen povinnosti konkrtn zpsobila. V obecn rovin kritiky souasn pravy
odpovdnosti podle zkona oochran prody akrajiny (zejmna co se te subjektu sprvnho deliktu)
se lze tedy se stovatelem ztotonit. Konkrtn nmitky vak Nejvy sprvn soud, jak vyplv se shora
uvedenho, neshledal dvodnmi. Pln citovno zrozhodnut Nejvyho sprvnho soudu .j. 1 As
86/2011 50.

85

Iuridica_1_2015_3948.indd 85 16.04.15 10:06


n strnky skutkov podstaty sprvnho deliktu. Vvahu vak pipadaj urit odlinosti
ve vymezen objektivn strnky pi uplatnn soukromoprvn odpovdnosti za kodu.
Ve vztahu ke zjitn pinn souvislosti je usprvnch delikt pednostn uplat-
ovna zsada uml izolace jev azsada gradace pinn souvislosti. Ob zsady
vychzej ze zkoumn jednn ansledku tak, jak jsou popsan ve skutkov podstat,
ahledn pinn souvislosti mezi nimi. Prokzn pinn souvislosti je pedevm
otzkou skutkovch zjitn.
Na seku sprvnho trestn voblasti prva ivotnho prosted pevauj ohroovac
delikty. Sprvn delikt je asto spchn tm, e provozovatel nezsk povolen vyado-
van zkonem (kodliv nsledek je dn samotnm poruenm veejnoprvn normy).
Na rozdl od soukromoprvnho postupu nen pro zjiovn pinn souvislosti ne-
zbytn vznik kody.
Vrmci sprvnho trestn obecn nesta zjiovat kodliv nsledek vsledek.
Pedpokladem pro uplatnn odpovdnosti za sprvn delikty je vdy protiprvn jedn-
n, kter je pi posuzovn pinn souvislosti spojeno snsledkem.
Pestoe pinn souvislost nen vslovn zmiovna ve skutkov podstat sprvn-
ho deliktu, zhlediska teorie se jedn oobligatorn soust skutkov podstaty sprvnho
deliktu.

86

Iuridica_1_2015_3948.indd 86 16.04.15 10:06


2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 8796

KSOUBHU DELIKTN ODPOVDNOSTI


AODPOVDNOSTI ZA EKOLOGICKOU JMU
PI NAKLDN SODPADY

MICHAL SOBOTKA

Summary: Concurence of Delictual Liability and Liability for Environmental Harm


in Waste Management Regulation
This article discusses the scope of the Czech environmental legislation applicable to
liability for environmental harm caused by illegal treatment of waste. It covers specific
legislation implementing Environmental Liability Directive, Waste Management
Legislation as well as specific oriented legislation for the protection of water, soil, forest
and nature. Finally it stresses some aspects of administrative and criminal offences liability
regime that can be used as incentives for voluntary remedy of environmental harm on the
side of the polluter.

Key words: delictual liability, liability for environmental harm, administrative and criminal
offences, illegal treatment of waste, voluntary remedy of environmental harm

Klov slova: nakldn sodpady, ekologick jma, odpovdnost za sprvn delikty

VOD

Odpady pedstavuj jeden ze zkladnch potencilnch zdroj ohroen i-


votnho prosted. Podle Zprvy oivotnm prosted bylo vesk republice vroce
2013 vyprodukovno celkem 30620 tis. tun odpad, zeho bylo 4,7 % odpad ne-
bezpench.1 Pestoe jsou dnes odpady vnmny pedevm jako potenciln zdroj
surovin aenergie anastaven prvn pravy odpadovho hospodstv smuje nakl-
dn snimi pedevm smrem kjejich vyuit, jedn se do jist mry ocl sekundrn.
Primrnm clem vdy bylo ainadle zstv zajistit ochranu ivotnho prosted ped
nepznivm psobenm odpad api nakldn snimi.2 Dosaen obou zmnnch cl
vyaduje uplatovn racionln nastavenho systmu nstroj regulace, jeho tradin
anedlnou soust je iuplatovn prvn odpovdnosti. Jej vznam podtrhuje mimo
jin iskutenost, e nelegln nakldn sodpady pat vpodmnkch esk republiky
mezi nejastji een ppady protiprvnho jednn na seku ochrany ivotnho pro-

1 Zprva ostavu ivotnho prosted esk republiky 2013. Praha: Ministerstvo ivotnho prosted, s. 181
[dostupn na http://www.mzp.cz; cit. 16. 11. 2014].
2 Srovnej pedevm l. 1 smrnice Evropskho parlamentu aRady (ES) . 98/2008 oodpadech aozruen
nkterch smrnic.

87

Iuridica_1_2015_3948.indd 87 16.04.15 10:06


sted, jak dokldaj daje oinnosti zkladnho kontrolnho orgnu esk inspekce
ivotnho prosted.3
Vrmci prvn odpovdnosti na seku ochrany ivotnho prosted, oznaovan
souhrnn jako ekologicko-prvn odpovdnost, rozliujeme dv zkladn oblasti prvn
odpovdnosti: odpovdnost deliktn, zahrnujc odpovdnost4 za sprvn delikty atrest-
nprvn odpovdnost aodpovdnost za ztrty na ivotnm prosted, kter zahrnuje
odpovdnost za kodu aekologickou jmu.5 Nsledujc text je zamen na nkter
podmnky uplatovn veejnoprvnch typ odpovdnosti, tedy odpovdnosti deliktn
aodpovdnosti za ekologickou jmu, apedevm na jejich vzjemn vztahy. Dvody,
kter vyvolvaj potebu diskutovat podmnky pro vznik odpovdnosti na uvedench
secch, jsou mnoh. Vppad deliktn odpovdnosti je jm pedevm vvoj na se-
ku trestnprvn odpovdnosti. Zakotven novch skutkovch podstat trestnch in
azejmna zakotven trestnprvn odpovdnosti prvnickch osob nebylo nijak reflek-
tovno na stran prvn pravy sprvnch delikt, co pin adu nejasnost astav
urit nevyvenosti podmnek pro uplatovn tchto dvou typ deliktn odpovdnosti.
Posledn uveden dvod pak zce souvis sproblematikou odpovdnosti za ekologic-
kou jmu. Protiprvn jednn, postihovan a ji jako sprvn delikt nebo trestn in,
ssebou vdy pin riziko pokozen ivotnho prosted, respektive takov pokozen
vyvolv. Zkladnm clem prvn pravy, isvyuitm odstraujc lohy trestn repre-
se, m bt takovm situacm pedchzet. Dojde-li vak pesto ke vzniku kodlivho n-
sledku, clem mus bt tento nsledek odstranit, nebo pedstavuje nedovolenou atud
nekontrolovanou zmnu ivotnho prosted. Jednm zprostedk kdosaen tohoto cle
by mlo bt inastaven uritch motivanch podmnek pro pvodce takovho stavu,
tento stav dobrovoln odstranit, piem je na tomto mst nezbytn pragmaticky pi-
pomenout finann nronost npravnch opaten. Jistm paradoxem souasn prvn
pravy pak je, e motivan prvky jsou vtomto smru vraznji zakotveny na seku
trestn odpovdnosti.
Prvn prava nakldn sodpady6 pedstavuje urit typ prezov prvn pravy.
Jako prezovou pravu pi ochran ivotnho prosted oznaujeme ten typ pravy,
kter se zamuje na ochranu ivotnho prosted jako celku anikoliv jen nkter zjeho
soust (slokov prava). Odpady pedstavuj potenciln zdroj ohroen pro kterou-
koliv sloku ivotnho prosted aprvn prava nakldn snimi je proto koncipovna
tak, aby postihovala jakkoliv negativn dopady nakldn sodpady.7 Sohledem na

3 Viz Vron zprva 2013. Praha: esk inspekce ivotnho prosted, s. 11 [dostupn na http://www.cizp.cz;
cit. 16.11.2014].
4 Srovnej nap. DAMOHORSK, M. akol.: Prvo ivotnho prosted. 3. vyd. Praha: C. H. Beck, 2010,
s.73.
5 Tamt nebo PEKREK, M. PRCHOV, I. DUDOV, J. JANOV, I. TKIKOV, J.:
Prvo ivotnho prosted, I. dl. 2. pepracovan vyd. Brno: Masarykova univerzita, 2009, s. 282 an.
6 Nakldn sodpady je soust ir oblasti innost oznaovan jako odpadov hospodstv [srovnej
4 psm. d) apsm. e) ZODP]. Oblast prevence vzniku odpad, kter nen vpojmu nakldn sodpady
zahrnuta, je pro ely tohoto textu mysln opomenuta.
7 Izde vak lze nalzt konkrtn ustanoven reflektujc dopady do konkrtn sloky ivotnho prosted.
Nap. regulace nakldn skaly zajiuje pedevm ochranu zemdlsk pdy ( 32 a33 ZODP) nebo
podmnky pro spalovn odpad ( 22 ZODP) smujc na ochranu ovzdu.

88

Iuridica_1_2015_3948.indd 88 16.04.15 10:06


existenci slokov prvn pravy tak lze protiprvn nakldn sodpady ajeho dsledky
asto postihovat jak vreimu odpadov legislativy, tak podle zvltn, slokov pravy.8

1. ODPOVDNOST ZA EKOLOGICKOU JMU


PI NAKLDN SODPADY

Nutno pedeslat, e pestoe odpovdnost za ekologickou jmu pedstavu-


je heln kmen vsystmu ekologicko-prvn odpovdnosti, jej praktick uplatovn
nen bez obt. Jednm zdvod je samotn konstrukce ekologick jmy jako tako-
v. Zkon . 17/1992 Sb., oivotnm prosted, kterm byl tento institut do eskho
(eskoslovenskho) prvnho du zakotven definuje ekologickou jmu v 10 jako
ztrt[u] nebo oslaben pirozench funkc ekosystm, vznikajcch pokozenm jejich
sloek nebo naruenm vnitnch vazeb aproces vdsledku lidsk innosti, tedy jako
uritou nedouc zmnu ekosystmu vdsledku naruen nkterho zjeho prvk lid-
skou innost. Lidsk innost, kter je obecn pokldna za innost schopnou vyvolat
vznik ekologick jmy, je innost protiprvn9 apouze vtomto ppad lze hovoit
ovzniku odpovdnosti za ekologickou jmu.10 Samotn protiprvn innost vak vznik
ekologick jmy automaticky nezpsobuje, respektive vznik ekologick jmy nen spjat
skadou protiprvn innost. Povinnosti (nejenom) pi nakldn sodpady smuj
na velmi odlin typy innost aporuen kad jedn znich nevyvolv takov stav,
kter by vedl knedoucm funknm zmnm vekosystmu. Napklad odkldn
odpad na mstech ktomu neurench (lidov eeno zaloen ern skldky) tako-
vou innost bt me azpravidla je. Na druh stran prvn prava ukld celou adu
povinnost administrativn povahy (veden evidence, ohlaovac povinnosti apod.),
jejich poruen ke vzniku ekologick jmy pmo vst neme. Jejich poruen vak
me umoovat i zastrat protiprvnost faktickho nakldn sodpady aproto je
isjejich poruovnm spojovno riziko vzniku ekologick jmy. Platn prvn prava
konstrukce odpovdnosti za ekologickou jmu vnejirm slova smyslu tak zahrnuje
dva zkladn modely: prvn vyadujc prokzn poruen urit povinnosti asouasn
nepznivch nsledk pro ivotn prosted adruh, kdy posta prokzn poruen
stanoven povinnosti. Vzhledem kelu stanoven povinnosti se vppad jejho po-
ruen imanentn pedpokld minimln riziko vzniku ekologick jmy, ani by toto
bylo nutn prokazovat.

8 Odpady mohou bt povaovny nap. za zvadn ltky podle 39 zkona . 254/2001 Sb., o vo-
dch, zvltn prava nakldn s odpady se uplatuje ve zvlt chrnnch zemch podle zkona .
114/1992Sb., oochran prody a krajiny [nap. 16 odst. 1 psm. b), 26 odst. 1 psm. a)], zvltn
pravidla pro spalovn mj. komunlnho odpadu upravuje zkon . 201/2012 Sb., o ochran ovzdu v
16 odst. 4 a 5 atd.
9 Srovnej 8 odst. 2 ve vazb na 5 a 11 zkona . 17/1992 Sb.
10 Vznik ekologick jmy me bt pochopiteln vyvoln i innost po prvu. Nap. v ppad zsah
do zvlt chrnnch st prody na zklad vjimky udlen podle 43 zkona o ochran prody
akrajiny. V takovm ppad je ovem vznik ekologick jmy aprobovn a nepedpokld se jej nprava.
Maximln lze uvaovat o realizaci kompenzanch opaten, kter povedou ke zmrnn nsledk povo-
len innosti.

89

Iuridica_1_2015_3948.indd 89 16.04.15 10:06


Zkladnm principem odpovdnosti za ekologickou jmu je povinnost jej n-
pravy. Ustanoven 27 odst. 1 zkona . 17/1992 Sb. jako primrn zpsob npravy
vyaduje obnoven pirozench funkc naruenho ekosystmu. Ustanoven zkona
.17/1992Sb. jsou obecn vnmna jako vyjden uritch zkladnch zsad aprincip
stm, vkonkrtnch ppadech se postupuje podle speciln prvn pravy na jednotli-
vch secch ochrany ivotnho prosted.
Prvn ztchto specilnch prav, relevantn ipro oblast nakldn sodpady, pesta-
vuje zkon . 167/2008 Sb., opedchzen ekologick jm aojej nprav aozmn
nkterch zkon (dle je zkon oekologick jm).11 Tento zkon upravuje speciln
reim odpovdnosti za ekologickou jmu definovanou v 2 psm. a) vznikajc vsou-
vislosti svymezenm okruhem innost. Mezi tyto innosti nle dle plohy . 1 kto-
muto zkonu mj. provozovn zazen kvyuvn, odstraovn, sbru nebo vkupu
odpad podle zvltnho prvnho pedpisu. Ipesto, e reim odpovdnosti vymezen
tmto zkonem m aplikan pednost ped slokovou pravou,12 vpraxi se vbec nevy-
uv13 apostupuje se dsledn prv podle slokovch prvnch pedpis. Opinch
tohoto, zjevn protiprvnho stavu lze do jist mry jen spekulovat. Jednm zdvod by
mohlo bt prv komplikovan vymezen samotn ekologick jmy atud iprokzn
jejho vzniku vkonkrtnm ppad. Itak lze ale zvymezen ekologick jmy podle
zkona . 167/2008 Sb., vychzet pi identifikaci klovch sloek ivotnho prosted,
ktermi jsou vtomto smru voda, pda aproda akrajina. Vzhledem kpovaze odpad
jako transverzlnho zdroje ohroen ivotnho prosted je okruh slokov prvn pra-
vy relevantn pro een potencilnch dsledk nakldn snimi nutn hledat prv na
seku prvn ochrany jmenovanch sloek ivotnho prosted.
Vreimu zkona . 254/2001 Sb., ovodch (dle jen vodn zkon) lze odpady
vnmat pedevm jako zvadn ltky ve smyslu 39 vodnho zkona,14 kter souasn
upravuje izkladn reim pro nakldn stakovmi ltkami. Vppad nakldn sod-
pady lze mt za to, e je-li nakldn snimi vsouladu se zkonem oodpadech, je sou-
asn zajitno isplnn zkladn povinnosti podle 39 odst. 1 zkona ovodch.15 adu
dalch povinnost dle 39 je vak teba vnmat ve vztahu kprvn prav nakldn
sodpady jako povinnosti speciln.16 Poruen povinnost pi nakldn se zvadnmi
ltkami me vst knedoucm nsledkm vpodob zvadnho stavu, kter spov
vohroen povrchovch nebo podzemnch vod ajejich prosted. Kodstrann zvad-
nho stavu je pak vodoprvn ad nebo esk inspekce ivotnho prosted oprvnna
11 Ble kodpovdnosti podle tohoto zkona viz zejmna STEJSKAL, V. VCHA, O.: Zkon opedchzen
ekologick jm a o jej nprav s komentem, souviscmi pedpisy a s vodem do problematiky
ekologicko-prvn odpovdnosti. Praha: Leges, 2009.
12 Srovnej 21 odst. 3 zkona . 167/2008 Sb. Slokovou pravu sohledem na speciln vymezen.
13 Viz http://www.cizp.cz, kde lze nalzt kdatu 8. 9. 2014 sdlen, e IP doposud neeviduje dn ppad
ekologick jmy dle zkona 167/2008 Sb. Vzhledem kedni innosti zkona (17. srpna 2008) se zd ale
bt krajn nepravdpodobn, e by za dobu vce ne esti let nenastal dn ppad ekologick jmy, kter
by ml bt een vreimu tohoto zkona.
14 Stricto sensu mohou bt za odpady povaovny iodpadn vody podle 38 vodnho zkona, nebo definici
odpadu podle 3 odst. 1 zkona oodpadech napluj; zkon oodpadech je ale ze sv psobnosti v 2
odst. 1 psm. a) vyluuje, proto jim nebudeme dle vnovat pozornost.
15 Klovou povinnost podle zkona oodpadech je vtomto smru povinnost pvodce zabezpeit odpady
ped nedoucm znehodnocenm, odcizenm nebo nikem podle 16 odst. 1 psm. f).
16 Nap. rozsah havarijnho plnovn.

90

Iuridica_1_2015_3948.indd 90 16.04.15 10:06


ukldat npravn opaten vreimu 42 vodnho zkona. Npravn opaten lze primr-
n uloit jedin pvodci zvadnho stavu, tedy tomu, kdo poruil nkterou zpovinnost
stanovenou zkonem ovodch. zen ouloen npravnho opaten nen vzno na
zen osprvnm deliktu, kterho se pvodce zvadnho stavu musel jinak rovn
dopustit. Pslun orgn ukldajc npravn opaten mus pvodci prokzat poruen
povinnosti, pokud ji nebylo osprvnm deliktu pravomocn rozhodnuto.
Druhou zkladn slokou ivotnho prosted, intenzivn ohroovanou nelegl-
nm nakldnm sodpady, je pda, ato jak pda zemdlsk, tak ipda lesn. Zkon
.334/1992 Sb., oochran zemdlskho pdnho fondu (dle jen zkon oZPF) si
klade za cl jak kvalitativn tak kvantitativn ochranu zemdlsk pdy. Odpady nutno
vnmat jako zdroj ohroen kvality pdy. Svjimkou problematiky sediment,17 zkon
oZPF problematiku odpad nijak specificky nee. Zkon oZPF chrn zemdlskou
pdu ped vnenm kodlivch ltek ohroujcch zdrav nebo ivot lid aexistenci i-
vch organism ( 3 odst. 1 zkona oZPF). Odpady jako takov mezi tyto ltky nepat,
ale mohou bt zdrojem tchto ltek, respektive zdrojem zneitn pdy ve sledovanch
ukazatelch.18 Ochrana ped zneiovnm smuje pedevm na vnitn zdroje ne-
bo povinnost pedchzet zneiovn pdy je stanovena vlastnkm anjemcm po-
zemk pi hospodaen na zemdlskm pdnm fondu. Vppad existence zvanch
dvod, ktermi musme rozumt pedevm pekroen limitnch hodnot zneitn
stanovench provdcm prvnm pedpisem, me orgn ochrany zemdlskho pd-
nho fondu uloit opaten kodstrann zjitnch zvad ( 3 odst. 2 zkona oZPF).
Jin osob ne vlastnku nebo njemci pozemku neme orgn ochrany zemdlskho
pdnho fondu opaten kodstrann zvadnho stavu uloit. Je-li tedy jeho pvodcem
jin osoba, orgn ochrany ZPF me toliko zakzat pouit kontaminovanho pozemku
kvrob zemdlskch vrobk vstupujcch do potravnho etzce ( 3 odst. 2 zkona
oZPF). Odstrann kontaminace jako ppadnho dsledku nedovolenho nakldn
sodpady by tak muselo bt eeno vreimu zkona oodpadech.
Zkon . 289/1995 Sb., olesch (dle jen zkon olesch), kter zajiuje ochranu
lesnch pozemk avbec lesa jako ekosystmu, vychz zobdobn konstrukce pravy
npravnch opaten, jako je tomu vppad zkona oZPF. Adrestem povinnost atedy
ipotencilnm adrestem npravnch opaten jsou zde vlastnci anjemci les. Orgn
ochrany lesa je oprvnn ukldat npravn opaten podle 51 odst. 1 zkona olesch.
Ztextu tohoto ustanoven je zejm, e nedostatky, kjejich odstrann by ppadn
opaten smovalo, mus mt svj pvod vhospodaen vlesch. Hospodaen vlesch
mimo jin zahrnuje iochranu lesa ped psobenm kodlivch initel, tedy iimis afy-
ziklnch nebo chemickch faktor zpsobujcch pokozen lesa [ 2 psm. d), e) af)
zkona olesch]. Vtto souvislosti se nabz velmi zajmav otzka, zda by odpady bylo
mon povaovat prv za kodliv initele psobc na les prv prostednictvm svch
chemickch vlastnost. Pokud ano, bylo by povinnost vlastnka jejich vskyt zjiovat
apoppad provdt nezbytn opaten [ 32 odst. 1 psm. a) zkona olesch]. Prak-

17 Na sedimenty nevykazujc dnou znebezpench vlastnost podle plohy . 2 kzkonu oodpadech, se


zkon oodpadech nevztahuje.
18 Vyhlka MP . 13/1994 Sb. stanov rizikov prvky ajejich maximln ppustn hodnoty vpdch
(ploha . 1) aukazatele zneitn zeminy na pdch ahodnoty jejho ppustnho zneitn (ploha . 2).

91

Iuridica_1_2015_3948.indd 91 16.04.15 10:06


ticky by to mohlo znamenat povinnost zjiovat vskyt ernch skldek arealizovat
opaten kjejich odstrann nebo minimln prevenci jejich roziovn.19
Vslovn se zkon olesch oodpadech zmiuje v 20 odst. 1 psm. o), dle kterho je
zakzno zneiovat les odpady aodpadky.20 Zkaz je stanoven vsouvislosti spravou
obecnho uvn lesa ( 19 zkona olesch) asmuje pedevm na fyzick osoby
uvajc les vjeho rmci. Zkaz ale plat ipro vlastnky, njemce adal uivatele lesa
( 20 odst. 3 zkona olesch, vta za stednkem). Uveden ustanoven je vpodstat
duplicitn kobecn prav nakldn sodpady podle zkona oodpadech.21 Zkon ole-
sch upravuje poruen uveden povinnosti jako sprvn delikt [ 53 odst. 1 psm. r),
54 odst. 2 psm. c) a 55 odst. 2 psm. a) zkona olesch], ovem npravu ppadnho
zvadnho stavu nee. Vppad poteby by proto bylo nezbytn postupovat izde
vreimu zkona oodpadech.
Na seku prvn pravy ochrany lesa existuje pro een protiprvnho jednn ajeho
nsledk vpodstat duplicitn prvn prava. Vedle zkona olesch je zde rovn zkon
. 282/1991 Sb., oesk inspekci ivotnho prosted ajej psobnosti vochran lesa.
Podle 3 tohoto zkona IP zjiuje nedostatky akody na funkcch lesa jako sloce
ivotnho prosted, jejich piny aosoby zodpovdn za jejich vznik nebo trvn ( 3
odst. 1) avyaduje odstrann anpravu zjitnch nedostatk, jejich pin akod-
livch nsledk aukld opaten kjejich odstrann anprav ( 3 odst. 2). Okruh
osob appad, vi kterm akdy esk inspekce ivotnho prosted me uplatovat
svoji pravomoc je dn okruhem povinnch subjekt podle zkona olesch apovinnost
jim stanovench. Nad rmec monost orgn ochrany lesa podle zkona olesch tak
inspekce me teoreticky ukldat opaten ifyzickm osobm vsouvislosti sporuov-
nm povinnost pi obecnm uvn lesa.
Poslednm zrelevantnch sek prvn pravy ochrany ivotnho prosted je oblast
ochrany prody akrajiny pedstavovan zkonem . 114/1992 Sb., oochran prody
akrajiny (dle jen zkon oochran prody). Zde me nedovolen nakldn sod-
pady pedstavovat celou adu nedoucch zsah, jak voblasti obecn, tak zvltn
ochrany prody akrajiny. Pkladem me bt ji nkolikrt zmiovan ern skld-
ka, kter dle msta vzniku me pedstavovat zsah do krajinnho rzu, pokozen v-
znamnho krajinnho prvku, zsah do zvlt chrnnho zem, poruen ochrannch
podmnek zvlt chrnnch druh rostlin i ivoich apod. Zkon oochran prody
odpady specificky zmiuje pouze vppad vymezen zkladnch ochrannch podm-
nek nrodnch park [ 16 odst. 1 psm. b) aodst. 2 psm. d)] achrnnch krajinnch
oblast [ 26 odst. 1 psm. a) aodst. 2 psm. d)], kdy omezuje nad rmec obecn pravy
zkona oodpadech okruh odpad amst, na kterch snimi lze ve zmnnch zvl-
t chrnnch zemch nakldat. Npravn opaten zkon oochran prody obecn
vustanoven 86, ato zpsobem, kter velmi zce ve na obecnou pravu 27 zkona

19 Takov vklad by vpodstat umooval dovozovat subsidirn odpovdnost vlastnka lesa za nedovolen
nakldn sodpady vlesch.
20 Terminologick rozliovn odpad aodpadk je bez jakhokoliv vznamu apojem odpadky je zcela
nadbyten. Obdobn pouv obou termn izkon . 200/1990 Sb., opestupcch v 47 odst. 1 psm. i).
21 Podle ustanoven 12 odst. 2 zkona oodpadech lze sodpady nakldat, nen-li vzkon oodpadech
stanoveno jinak, pouze vzazench, kter jsou knakldn sodpady urena. Vtto souvislosti je nutn
upozornit na velmi obecnou definici zazen, kterm podle 4 psm. f) zkon oodpadech rozum imsto.

92

Iuridica_1_2015_3948.indd 92 16.04.15 10:06


oivotnm prosted. Primrn vychz znutnosti uveden pokozen, znien nebo
nedovolen zmnn sti prody akrajiny do pvodnho stavu, pokud je to mon
aeln ( 86 odst. 1). Vppad nakldn sodpady bude nedovolen zpsob zpravidla
spovat vjejich odloen na mstech, kter ktomu nejsou urena anpravn opaten
tak bude smovat primrn kjejich odstrann asekundrn pak ikobnoven narue-
nch st prody. Zatmco prvn st opaten by mla bt mon aeln vdy, druh
st nikoliv. Obnoven naruench st nemus nutn vyadovat aktivn zsah ze strany
lovka, ale pouze vytvoen podmnek pro psoben prodnch proces.
Na rozdl od pedchzejc pravy, podmnky pro uplatovn odpovdnosti za eko-
logickou jmu, vsamotn jdrov prav nakldn sodpady zkonu oodpadech,
jsou vnkolika smrech odlin. Urit omezen pro ukldn npravnch opaten
pedstavuje jejich vazba na zen osprvnch deliktech. Pravomoc esk inspekce
ivotnho prosted je v 76 odst. 1 psm. c) zkona o odpadech zaloena tak, e:
[Inspekce] ukld prvnickm osobm afyzickm osobm oprvnnm kpodnikn
pokuty za poruen stanovench povinnost podle 66 odst. 2 a 5; souasn me
stanovit opaten alhty pro zjednn npravy samostatnm rozhodnutm. Obdobn je
zaloena pravomoc obecnho adu obce srozenou psobnost v 79 odst. 1 psm.i)
zkona oodpadech aobecnho ajezdnho adu v 80 odst. 1 psm. b) ac) zkona
oodpadech. asov prodleva pro uloen npravnho opaten, kter ztto vazby plyne,
me hrt vppad vzniku ekologick jmy uritou lohu. Zcitovanho ustanoven
lze dovodit, e rozhodnut ouloen npravnho opaten lze vydat nejdve ve stejn
okamik jakorozhodnut osprvnm deliktu, vjeho dsledku kodliv nsledek vznikl.
Na druh stran, jednodu podmnky pro ukldn npravnch opaten vyvraj ze
skutenosti, e jeho uloen nen podmnno nedovolenou zmnou nkter ze sloek
ivotnho prosted. Dlm nedostatkem prvn pravy zstv nemonost ukldat n-
pravn opaten fyzickm osobm ve vazb na spchn pestupk podle 69 odst. 2
psm. a) ac) zkona oodpadech.22
Vtaxativn vymezench ppadech vak orgny odpadovho hospodstv mohou
postupovat odlin. Jedn se oopaten ukldan celnmi orgny vsouvislosti spe-
pravou odpad [ 77 odst. 1 psm. c) zkona oodpadech] aMinisterstvem ivotnho
prosted pi kontrole provozovatele kolektivnho systmu podle 31p [ 72 odst. 1
psm. v) zkona oodpadech]. Vobou ppadech ale nejsou zmnn orgny pslun
kukldn sankc. Specifickm typem opaten, jeho lohou nen psobit knprav ji
vzniknuv ekologick jmy, ale zabrnn jejm vzniku pro futuro, je monost omezit
i zakzat ji povolenou innost.23

22 Sankci za pestupek ukld IP, kter je ovem oprvnna ukldat npravn opaten pouze fyzickm
osobm oprvnnm kpodnikn aprvnickm osobm. Obecn ad, kter je oprvnn takto postupovat
vi fyzickm osobm, je na druh stran vzn sukldnm opaten napestupky podle 69 odst. 1
zkona oodpadech.
23 Zde zejmna oprvnn krajskho adu podle 78 odst. 1 psm. o), dle kterho lze zakzat provoz zazen
kodstraovn odpad, amohlo-li by vdsledku toho dojt kzvan ekologick jm.

93

Iuridica_1_2015_3948.indd 93 16.04.15 10:06


2. KE VZTAHU ODPOVDNOSTI ZA EKOLOGICKOU JMU
ADELIKTN ODPOVDNOSTI

Primrn podmnkou pro vznik odpovdnosti za ekologickou jmu je poru-


en nkter zpovinnost stanoven na seku prvn pravy ochrany ivotnho prosted.
Nutnm dsledkem poruen prvn povinnosti je ovem ivznik deliktn odpovdnosti.
Aprv soubh tchto dvou typ odpovdnosti by ml bt een, ato zejmna vppad
zkona oodpadech, kde je jejich vzjemn vazba velice zk ado urit mry nevyho-
vujc. Tuto skutenost reflektuje ivcn zmr zkona oodpadech, aktuln pedloe-
n do legislativnho procesu.24 Podle zpracovatele nvrhu [N]pravn opaten bude
mono ukldat isamostatn, protoe jsou mnohdy innj apro ochranu ivotnho
prosted prospnj ne finann postih. Uloen sankce bude nov fakultativn.25
Citovan text reflektuje dv skutenosti: (1) primrnm clem by mlo bt odstrann
zvadnho stavu a(2) finann nronost adal aspekty realizace npravnch opaten
mohou bt pro pvodce zvadnho stavu mnohem citelnjm zsahem ne uloen
sankce za sprvn delikt. Zhlediska ochrany ivotnho prosted je podstatnjm hle-
diskem aspekt sub 1, zhlediska pvodce zvadnho stavu aspekt druh. Mlo by bt
ambic zkonodrce uveden zjmy do znan mry sladit.
Stvajc prvn prava sprvnho trestn na seku nakldn sodpady umouje
motivovat pvodce zvadnho jen velmi nepmo. Zkladnm kritriem pro uloen
ve sankce je vppad sprvnch delikt prvnickch osob afyzickch osob oprvn-
nch kpodnikn zvanost ohroen ivotnho prosted, poppad mra jeho pokoze-
n ( 67 odst. 2 zkona oodpadech). Pvodce tm, e dobrovoln, afakticky ive velmi
krtk dob po vzniku, odstran zpsobn ohroen i pokozen ivotnho prosted, tak
me vrazn ovlivnit vi ukldan sankce. Na rozdl od jinch sek prvn pravy,
zve diskutovanch se jedn pouze opravu vzkon ovodch,26 nelze podle zkona
oodpadech od potrestn upustit zcela, ato ani vmimodnch ppadech.
Paradoxn mnohem pznivj je situace vppad uplatovn trestn-prvn od-
povdnosti. Trestn zkonk upravuje ti skutkov podstaty trestnch in, kter lze
uplatnit vppad nedovolenho nakldn sodpady. Vedle speciln skutkov podstaty
v 298 (Nedovolen nakldn sodpady) se jedn ioobecn skutkov podstaty Ohro-
en apokozen ivotnho prosted podle 293 a 294 trestnho zkonku. Vechny
uveden trestn iny jsou zahrnuty ido vtu v 7 zkona . 418/2011 Sb., otrestn
odpovdnosti prvnickch osob azen proti nim. Jak vppad trestn odpovdnosti
fyzickch osob, tak ivppad odpovdnosti prvnickch osob lze uplatnit institut
inn ltosti, vedouc kzniku trestn odpovdnosti. Jedn se oinstitut, kter oblast
sprvnho trestn nezn, by prv na seku ochrany ivotnho prosted by mohl bt
efektivnm motivanm nstrojem knprav ekologick jmy.
24 Dostupn na http://www.mzp.cz/cz/zakon_o_odpadech_vecny_zamer [citovno ke dni 23. 11. 2014].
25 Str. 47 vcnho zmru.
26 Viz 125l odst. 3 zkona ovodch, dle kterho lze zastavit zen osprvnm deliktu, jestlie pachatel
pijme faktick opaten kodstrann nsledk poruen povinnosti, jako iopaten zamezujc dalmu
ohroovn nebo zneiovn podzemnch nebo povrchovch vod, a uloen pokuty by vzhledem
knkladm na uinn opaten vedlo knepimen tvrdosti. Vhradu kuvedenmu ustanoven lze
vznst vtom smru, e smuje na zastaven zen anikoliv na uputn od potrestn.

94

Iuridica_1_2015_3948.indd 94 16.04.15 10:06


ZVR

Platn prvn prava umouje eit problematiku pokozen i ohroen


ivotnho prosted zpsobenho protiprvnm nakldn sodpady relativn efektivn.
Vppad bezprostednho ohroen i pokozen specifick sloky ivotnho prosted
se jako efektivnj postup jev vyuit reimu npravnch opaten podle pslunch
slokovch zkon, vostatnch ppadech postup podle zkona oodpadech. Vposledn
jmenovanm ppad sehrv uritou negativn roli vazba npravnch opaten na zen
ouloen sankce. Spolenm limitem, kter nijak nesouvis skvalitou prvn pravy,
je pochopiteln identifikace pvodce protiprvnho stavu. Druhm aspektem, kter by
prvn prava naopak mohla reflektovat vce, je finann nronost npravnch opat-
en, kde urit prostor pro zven motivace pvodce nabz potlaen postihu vp-
pad sprvnch delikt. Sohledem na finann nronost npravnch opaten je nutn
pipomenout inaprosto neakceptovateln stav nulov aplikace zkona .167/2008 Sb.,
kter urit monosti finannho zajitn tohoto druhu opaten zakotvil. Vposledn
uvedenm ppad se ale jedn oproblm obecn anikoliv pouze oproblm prvn
pravy nakldn sodpady.

95

Iuridica_1_2015_3948.indd 95 16.04.15 10:06


Iuridica_1_2015_3948.indd 96 16.04.15 10:06
2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 97104

IMPLEMENTCIA SMERNICE OOCHRANE


IVOTNHO PROSTREDIA PROSTRIEDKAMI
TRESTNHO PRVA DO PRVNEHO PORIADKU
SLOVENSKEJ REPUBLIKY

BRANISLAV CEPEK

Abstract: The Process of Transposition of the EU Directive on the Protection of the Environment
through Criminal Law to the Slovakian National Law
The presented study deals primarily with the process of transposition of the Directive on
the Protection of the Environment through Criminal Law (Directive 2008/99/EC of the
European Parliament and of the Council of 19 November 2008). The author suggests that
there have been some major problems when introducing the above mentioned Directive into
the Slovak legal system. He believes that one of the factors influencing this is the lack good
lawmakers. Lawyers come across illogical legal relations and terms without being able to
identify any link between them and thus lowering the level of their correct application. One
of the practical problems is the proper application of the ne bis in idem principle.

Key words: Lisbon Treaty, problems of transposition, Directive on the Protection of the
Environment through Criminal Law, environmental delicts, criminal law

Klov slova: Lisabonsk zmluva, problematika implementcie, Smernice o ochrane


ivotnho prostredia prostrednictvm trestnho prva, environmentlne delikty, trestn prvo

Prijatm Lisabonskej zmluvy sa psobnos Eurpskej nie voblasti i-


votnho prostredia vznamne zmenila. Poda lnku 4 Zmluvy ofungovan Eurpskej
nie patr oblas ivotn prostredie medzi 11 hlavnch oblast, vktorch sa uplatuj
spolon prvomoci nie alenskch ttov. Poda lnku 3 Zmluvy oE patr do
vlunej prvomoci E aj naalej oblas ochrana morskch biologickch zdrojov
vrmci spolonej politiky rybnho hospodrstva.
Je potrebn uvies, e zruenm trojpilierovej truktry eurpskeho prva dolo kv-
znamnmu posunu posineniu efektvnych monost orgnov E voblasti priestor
slobody, bezpenosti aspravodlivosti, ktor je alou z11 hlavnch oblast, vktorch
sa uplatuj spolon prvomoci nie alenskch ttov.
Tto oblas bola pvodne upraven vrmci tretieho piliera (vZmluve oE), vd-
sledku oho nebola dostatone efektvna kontrola vasnosti asprvnosti tranzpozcie
legislatvnych aktov E prijatch na zklade lnku 34 Zmluvy (spolon stanovisk,
rmcov rozhodnutia, rozhodnutia adohovory) do prvneho poriadku lenskch ttov,
nakoko nebola monos konania pre nesplnenie povinnost poda lnku 226 a 228
Zmluvy oES snslednou monosou konania pred Sdnym dvorom E. Vtomto smere
97

Iuridica_1_2015_3948.indd 97 16.04.15 10:06


boli najvznamnejm nstrojom Rmcovho rozhodnutia, ktor boli po nadobudnut
innosti Lisabonskej zmluvy nahraden Smernicami.
alou zmenou, ktor me ma vplyv na environmentlne prvo je aj prvomoc Eu-
rpskeho parlamentu aRady ustanovi minimlne pravidl tkajce sa vymedzenia trest-
nch inov asankci voblasti obzvl zvanej trestnej innosti scezhraninm roz-
merom vyplvajcim zpovahy alebo dsledkov tchto trestnch inov alebo zosobitnej
potreby bojova proti nim na spolonom zklade. Jednou z9 oblast trestnej innosti je
organizovan trestn innos, pod ktor je mon podradi aj zvan formy environ-
mentlnej trestnej innosti (neleglny obchod sodpadmi anebezpenmi odpadmi, jadro-
vmi materilmi, drevom, chrnenmi ivochmi, ale aj organizovan pytliactvo ain).
Vzvislosti od trestnej innosti me Rada prija rozhodnutie urujce alie ob-
lasti trestnej innosti, ktor spaj kritri uveden vtomto odseku. Tu je mon vbu-
dcnosti oakva, e Rada ur environmentlnu trestn innos ako aliu oblas
obzvl zvanej trestnej innosti scezhraninm rozmerom.
Prvnym zkladom prijatia Smernice Eurpskeho parlamentu a Rady 2008/99/
ES oochrane ivotnho prostredia bol lnok 175 odsek 1 Zmluvy o zaloen ES,
vzhadom na to, e ivotn prostredie ajeho ochrana je jednm zo zkladnch cieov
Spoloenstva. To bolo zkladnm dvodom, pre ktor bolo Sdnym dvorom E zru-
en Rmcov rozhodnutie Rady 2003/80/SVV z27. janura 2003 oochrane ivotnho
prostredia prostrednctvom trestnho prva., ktor sa snailo zabezpei dosiahnutie
zkladnho ciea Spoloenstva voblasti ivotnho prostredia harmonizciou trestnho
prva lenskch krajn (skutkov podstaty, sankcie, zodpovednos prvnickch osb)
pre tto oblas.
Prijatie Smernice je vyjadrenm znepokojenia Spoloenstva znarastajceho potu
deliktov proti ivotnmu prostrediu aich dsledkov, ktor presahuj hranice dotknutch
ttov, pretoe tieto delikty predstavuj ohrozenie vne ohrozenie ivotnho prostre-
dia, apreto si vyaduj primeran reakciu. VPreambule aokrem inho deklaruje, e:
existujce systmy sankci nepostauj na dosiahnutie plnho sladu sprvny-
mi predpismi voblasti ochrany ivotnho prostredia, priom slad by sa mohol
amal zvi dostupnosou trestnch sankci, ktor s prejavom spoloenskho
neshlasu kvalitatvne odlinej povahy vporovnan so sprvnymi sankciami ale-
bo sobianskoprvnymi kompenzanmi mechanizmami,
cie smernice (zabezpeenie innejej ochrany ivotnho prostredia) nie je mo-
n uspokojivo dosiahnu na rovni lenskch ttov, ale aj zdvodov rozsahu
adsledkov tejto smernice ho mono lepie dosiahnu na rovni Spoloenstva,
vslade so zsadou proporcionality poda lnku 5 Zmluvy ozaloen Es smer-
nica neprekrauje rmec nevyhnutn na dosiahnutie uvedenho ciea,
smernica repektuje zkladn prva adodriava zsady, ktor boli uznan najm
vCharte zkladnch prv Eurpskej nie,
vzujme dosiahnutia innej ochrany ivotnho prostredia je obzvl potrebn
zavies odrdzajcejie sankcie za skutky, ktormi sa pokodzuje ivotn prostre-
die, ktor obvykle spsobuj alebo mu spsobi podstatn kodu na ovzdu
vrtane stratosfry, na pde avode ana ivochoch alebo rastlinch, vrtane
ochrany druhov.

98

Iuridica_1_2015_3948.indd 98 16.04.15 10:06


Skutkov podstaty protiprvnych konan, ktor maj by vrmci E posden ako
trestn in s rmcovo vymedzen vlnku 3 smernice. Na zklade defincie pojmu
protiprvny je mon kontatova, e smernica je normou blanketnej povahy, pretoe
pri vymedzen protiprvnych konan, na ktor sa smernica vzahuje, odkazuje na:
1. Prvne predpisy prijat poda Zmluvy oES, ktor s uveden vprlohe A,
2. Pokia ide oinnosti, na ktor sa vzahuje Zmluva oEuratome, potom na prvne
predpisy prijat poda Zmluvy oEuratome, ktor s uveden vprlohe B, alebo
3. poruenie zkona, administratvneho predpisu lenskho ttu alebo rozhodnutia
prslunho orgnu lenskho ttu, ktorm sa vykonvaj uveden predpisy.
Subjektom, voi ktorm sa m vyvodi zodpovednos za protiprvne konania (trest-
n iny) uveden vsmernici s fyzick iprvnick osoby, priom vyvodenie zodpoved-
nosti voi prvnickej osobe za trestn in nevyluuje vyvodenie trestnoprvnej zodpo-
vednosti aj voi osobe fyzickej.
lensk tty s vzmysle tejto Smernice povinn vyvodi zodpovednos za trestn
in voi prvnickej osobe vprpadoch, ke trestn in bol spchan vprospech prvnic-
kej osoby akoukovek osobou, ktor m vrmci nej vedce postavenie aktor konala
bu samostatne, alebo ako sas orgnu prvnickej osoby na zklade:
a) oprvnenia zastupova tto prvnick osobu,
b) prvomoci prijma rozhodnutia vmene tejto prvnickej osoby alebo
c) prvomoci vykonva kontrolu vrmci tejto prvnickej osoby.
lensk tty s povinn zabezpei, aby prvnick osoby mohli by zodpovedn,
ak spchanie trestnho inu, ktor je vprospech danej prvnickej osoby, umonil ne-
dostatok dohadu alebo kontroly zo strany osoby vo vedcom postaven atrestn in
spchala osoba, ktor podlieha prvomoci vedceho pracovnka.
o sa tka subjektvnej strnky konania predpoklad sa myseln konanie alebo ko-
nanie zhrubej nedbanlivosti. Niektor lensk tty zaviedli ,,hrub nedbanlivos ako
nov druh zavinenia do svojho trestnho prva (napr. R), alia skupina ttov kvkladu
tohto pojmu vyuva ustlen judikatru Sdneho dvora E, resp. viacer krajiny vrta-
ne SR vslade sbodom 12 Preambuly postihuj ako trestn in akkovek nedbanlivost-
n konanie, t. j. protiprvne konania ustanoven vsmernici s posudzovan prsnejie.
Vlnku 3 psme a/ a i/ smernice s vymedzen konania, ktor sa maj posudzova
ako trestn in, pokia s protiprvne asubjekt prva konal myselne alebo aspo zhru-
bej nedbanlivosti, priom pojmom ,,protiprvne je vyjadren to, e konanie subjektu
prva je vrozpore:
1. sprvnymi predpismi vprlohch A, B alebo
2. sprvnymi predpismi prijatmi lenskmi ttmi na vykonanie tchto predpisov.
Jednotliv konania aich nsledky (objektvna strnka) s vymedzen vpsmench a)
a i) lnku 3, priom konania s na zklade kodlivej ltky, resp. inku alebo objektu
ochrany, ktor je (me by) protiprvnym konanm ohrozen/pokoden, rozdelen
do tchto 9 skupn:
a) vypanie, emisia alebo zavdzanie mnostva ltok alebo ionizujceho iarenia
do ovzduia, pdy alebo vody, ktor spsobuje alebo me spsobi smr alebo
zvan ujmu na zdrav, alebo podstatn kodu na kvalite ovzduia, na kvalite
pdy, vody alebo na ivochoch alebo rastlinch;

99

Iuridica_1_2015_3948.indd 99 16.04.15 10:06


b) zber, preprava, zhodnocovanie alebo znekodovanie odpadu vrtane dohadu
nad takmito operciami anslednej starostlivosti ozariadenia na odstraovanie
odpadu avrtane akcie, ktor uskutouj obchodnci alebo sprostredkovatelia,
ktor spsobuj alebo mu spsobi smr alebo vnu ujmu na zdrav, alebo
podstatn kodu na kvalite ovzduia, pdy, vode alebo na ivochoch alebo ras-
tlinch;
c) preprava odpadu, pokia tto innos patr do rozsahu psobnosti lnku naria-
denia Eurpskeho parlamentu aRady opreprave odpadu uskutouje sa vneza-
nedbatenom mnostve, i u vrmci jednej prepravy, alebo viacerch preprv;
d) prevdzkovanie zvodu, v ktorom sa vykonva nebezpen innos alebo
vktorom sa skladuj alebo pouvaj nebezpen ltky alebo prpravky aktor
mimo tohto zvodu spsobuj alebo mu spsobi smr alebo vnu ujmu na
zdrav, alebo podstatn kodu na kvalite ovzduia, na kvalite pdy, vody alebo na
ivochoch alebo rastlinch;
e) vroba, spracovanie, nakladanie, drba, skladovanie, preprava, dovoz, vvoz ale-
bo odstraovanie jadrovho materilu alebo inch nebezpench rdioaktvnych
ltok, ktor spsobuj alebo mu spsobi smr alebo vnu ujmu na zdrav
alebo podstatn kodu na kvalite ovzduia, na kvalite pdy, vody alebo na ivo-
choch alebo rastlinch;
f) usmrtenie, nienie, drba alebo odchyt exemplrov druhov chrnench vone ij-
cich ivochov alebo rastln svnimkou prpadov, ke sa takto konanie tka za-
nedbanho mnostva tchto exemplrov am zanedbaten vplyv na stav ochrany
druhov
g) akkovek konanie, ktor vedie kzvanmu pokodeniu biotopu vchrnenej
lokalite;
h) vroba, dovoz, vvoz, uvdzanie na trh alebo pouvanie ltok, ktor pokodzuj
oznov vrstvu.
Vzujme dosiahnutia innej ochrany ivotnho prostredia je obzvl potrebn za-
vies odrdzajcejie sankcie za skutky, ktormi sa pokodzuje ivotn prostredie, ktor
obvykle spsobuj alebo mu spsobi podstatn kodu na ovzdu vrtane stratosfry,
na pde avode ana ivochoch alebo rastlinch, vrtane ochrany druhov.
Vrmci transpozinho procesu aexpertnch stretnut zstupcov lenskch ttov
Eurpskej nie pod gesciou Komisie boli identifikovan veobecn okruhy problmov,
ktor existuj pri transponovan predmetnej smernice do nrodnch legislatv lenskch
ttov E, priom ide najm odefinciu/vklad viacerch neuritch pojmov vsmer-
nici, priom sa jedn onasledovn pojmov problmy:
A) podstatn koda. Vzujme dosiahnutia innej ochrany ivotnho prostredia
je obzvl potrebn zavies odrdzajcejie sankcie za skutky, ktormi sa pokodzuje
ivotn prostredie, ktor obvykle spsobuj alebo mu spsobi podstatn kodu na
ovzdu vrtane stratosfry, na pde avode ana ivochoch alebo rastlinch, vrtane
ochrany druhov.
lnok 3, psmeno a), b)
podstatn koda na kvalite ovzduia, na kvalite pdy, vody alebo na ivochoch
alebo rostlinch

100

Iuridica_1_2015_3948.indd 100 16.04.15 10:06


B) nezanedbaten mnostvo, zdanlivo prepojen prepravy,
lnok, 3 psmeno c)
c) preprava odpadu, pokia tto innos patr do rozsahu psobnosti lnku 2
ods.35 nariadenia Eurpskeho parlamentu aRady . 1013/2006 zo 14. jna 2006 opre-
prave odpadu auskutouje sa vnezanedbatenom mnostve, i u vrmci jednej pre-
pravy, alebo vrmci viacerch zdanlivo prepojench preprv;
C) nebezpen innos, nebezpen ltky alebo prpravky,
prevdzkovanie zvodu, vktorom sa vykonva nebezpen innos alebo vktorom
sa skladuj alebo pouvaj nebezpen ltky alebo prpravky aktor mimo tohto zvo-
du spsobuj alebo mu spsobi smr alebo vnu ujmu na zdrav, alebo podstatn
kodu na kvalite ovzduia, na kvalite pdy, na kvalite vody alebo na ivochoch alebo
rastlinch;
Za nebezpen ltky je poda vyjadrenia zstupcov Komisie potrebn povaova lt-
ky uveden/definovan vprlohe 1 Smernice, apre jednotliv lensk tty aj tie nebez-
pen ltky, ktor si stanovili lensk tty vntrottne nad rmec uvedenej Smernice.
D) akkovek konanie, ktor vedie kzvanmu pokodeniu biotopu vchrnenej
lokalite;
Problematickou sa jav by aj jednotn transpozcia protiprvneho konania poda
lnku 3 psmena i) Smernice do prvnych poriadkov lenskch ttov, vzhadom na
nov/pecifick kritrium klasifikcie ltok (pokodzujcich oznov vrstvu). Ltky
pokodzujce ozn je mon definova vyuitm Nariadenia (ES) . 2037 Eurpske-
ho parlamentu aRady z29 jna 2000 oltkach, ktor pokodzuj oznov vrstvu
aMontrealskho protokolu oltkach, ktor poruuj oznov vrstvu publikovan pod
. 251/2006 Z. z. Oba uveden prvne dokumenty obsahuj vprlohch zoznamy kon-
trolovanch ltok pokodzujcich ozn.
Ako trestn in m by poda uvedenho ustanovenia smernice posden: vroba,
dovoz, vvoz, uvdzanie na trh alebo pouvanie ltok, ktor pokodzuj oznov vrs-
tvu. Tu je potrebn uvies, e uveden skutkov podstata neobsahuje iadne kvantita-
tvne kritrium, resp. kritrium zvanosti spsobenho/hroziaceho nsledku.
Kritrium pre posdenie protiprvneho konania ako trestn in je preto mon/po-
trebn odvodi zbodu 5 Preambuly.
Vpodmienkach platnej prvnej pravy SR by bolo mon protiprvne konania po-
kodzujce oznov vrstvu podradi pod veobecn skutkov podstatu Ohrozenie
apokodenie ivotnho prostredia poda 300 Trestnho zkona (myseln zavine-
nie) alebo poda 301 TZ (nedbanlivostn zavinenie), prpadne vzvislosti od rozsahu/
zvanosti nsledku ohrozenia alebo pokodenia oznovej vrstva by mohlo prich-
dza do vahy aj prvne posdenie ako trestn in Veobecnho ohrozenia poda
284 (myseln forma konania), prpadne poda 285 (konanie znedbanlivosti) TZ.
tatisticky je vak pri trestnch inoch poda 300 a301 TZ dlhodobo vykazovan
minimlny poet trestnch vec ato aj napriek ich relatvne ahko naplnitenej skutko-
vej podstate.
Osobitosti avznam objektu ochrany oznovej vrstvy, by vak bolo primeran
explicitn vyjadrenie ochrany tohto vznamnho objektu vskutkovej podstate trestnho
inu.

101

Iuridica_1_2015_3948.indd 101 16.04.15 10:06


Vtomto smere sa jav ako vhodn rieenie doplnenie skutkovej podstaty trestnho
inu Poruovanie ochrany vd aovzduia. Do nzvu iskutkovej podstaty by bola
zahrnut ako al objekt ochrany oznov vrstva. alm monm rieenm je roz-
delenie pvodnej skutkovej podstaty trestnho inu ( 303 TZ) aPoruovanie ochrany
ovzduia aoznovej vrstvy ( 304 TZ). Do skutkovej podstaty Poruovanie ochra-
ny vd by bolo vhodn zapracova (obdobne ako vR) znenie lnku 4, Smernice
Eurpskeho parlamentu aRady 2005/35/ES zo 7. 9. 2005 ozneisovan mora zlod
aozaveden sankci za poruenia (. v. L 255, 30. 9. 2005; s. 11-21) vznen Smernice
2009/123/ES z21. 10. 2009, ktor bola publikovan vradnom vestnku E pod . L
280, 27/10/2009 s. 5255, ktorej transpozcia bola stanoven do 16. 11. 2010.
Vyie uveden vkladov problmy je vzsade mon riei legislatvnou ces-
tou prevzatm pojmov pouitch vsmernici aich definovanm vo vntrottnej prave
alebo zapracovanm vznamovej podstaty tchto pojmov do vntrottneho prvneho
poriadku.
Vychdzajc zo sasnej prvnej pravy environmentlnych trestnch inov je
mon kontatova, e slovensk prvna prava pri vymedzen nsledku pri trestnch
inoch proti ivotnmu prostrediu ila cestou kvantifikcie nsledku vyjadrenm kody
(rozsahu inu) ako shrnu ekologickej ujmy amajetkovej kody, m je de facto vyjad-
ren zsah environmentlneho trestnho inu do skromnej iverejnej sfry.
Na zklade uvedenho je zsadnou otzkou, ktor je kom kvyrieeniu viny
vyie uvedench vkladovch problmov kvantifikcia rozsahu/nsledku protiprvne-
ho konania definovanho vsmernici vrmci vntrottnej prvnej pravy. Tto hranica
vytvor meraten hranicu pre posdenie protiprvneho konania ako trestn in, resp.
iba ako sprvny delikt.
Vo vzahu kpriestupkom fyzickch osb je tto hranica zadefinovan vjednotlivch
zkladnch skutkovch podstatch trestnch inov proti ivotnmu prostrediu ustano-
venm hranice vky kody. Otzne je, i stanoven hranice pri jednotlivch trestnch
inoch poda 300 a 310 TZ s primeran ato aj vzhadom kobsahu predmetnej
smernice.
Pri doterajch inch sprvnych deliktov, kde boli do innosti zkona . 224/2010
Z. z. ukladan sankcie vrmci sprvneho konania, pri vychdzan zrovnakho kvanti-
tatvneho stanovenia hranice medzi trestnm inom ainm sprvnym deliktom ako pri
priestupku, kde bude potrebn postihova vznamn as doterajch inch sprvnych
deliktov ako trestn iny vtrestnom konan.
Kolzia trestnho konania apriestupkovho konania je vyrieen pojmovm vy-
medzenm priestupku vustanoven 1 ods. 1 Priestupkovho zkona, poda ktorho
priestupkom je zavinen konanie, ktor poruuje alebo ohrozuje zujem spolonosti aje
za priestupok vslovne oznaen vtomto alebo vinom zkone, ak nejde oin sprvny
delikt alebo trestn in. Vprvnej praxi vak nie je mon vyli situcie, kedy sprv-
ny orgn kvalifikuje protiprvne konanie pchatea alebo jeho as iba ako priestupok
asasne toton skutok bude predmetom trestnho konania na zklade prvneho po-
sdenia orgnom innm vtrestnom konan. Tu je potrebn uvies, e do prvoplatnho
skonenia veci, nie je jednoznan, i skutok mal by posden ako priestupok alebo
ako trestn in.

102

Iuridica_1_2015_3948.indd 102 16.04.15 10:06


Sprvny orgn je pri prvnom posden skutku vrmci priestupkovho konania
samostatn. Do prvoplatnosti rozhodnutia vpriestupkovom konan nem prokurtor
vrmci dozoru iadne prvne nstroje na dosiahnutie toho, aby bol skutok, ktor je
predmetom priestupkovho konania prvne posden ako trestn in. Vtomto smere
bude relevantn a prvny nzor sdu vyjadren vprvoplatnom rozhodnut. Prokurtor
me po prvoplatnosti rozhodnutia zasiahnu do veci svojimi prvnymi nstrojmi, i
u protestom prokurtora alebo upozornenm ansledne aj podanm nvrhu na sd na
zklade ust. 27 ods. 2 zkona .153/2001 Z. z. oprokuratre. Uveden plat analogic-
ky aj vprpade, ak sa popri trestnom konan vedie ototonom skutku sprvne konanie,
ktorho predmetom je in sprvny delikt.
Vtchto spornch prpadoch, ke sa paralelne vedie trestn konanie apriestup-
kov konanie prichdza do vahy dvojit postih za toton skutok, o je poruenm
zsady ne bis in idem. Tto zsada je vyjadren jednak vlnku 4 Protokolu . 7
kDohovoru oochrane udskch prv azkladnch slobd, ako aj vlnku 50 ods.5
stavy SR. Zastavenie trestnho sthania poda 215 ods. 2 TP je vymedzen ako
fakultatvny intitt (jeho vyuitie je podmienen predchdzajcim dostaujcim
rozhodnutm), o je vrozpore suvedenou avytvra priestor na nedodranie zkazu
dvojitho postihu.
Vjednotlivch prvnych predpisoch environmentlneho prva s uveden skutkov
podstaty priestupkov asankcie za priestupky, priom postup prejednania priestupku
je rieen odkazom na priestupkov zkon. Zuvedenho vyplva, e vedenie spolo-
nho konania je kovou otzkou urenia orgnov prslunch kona ojednotlivch
priestupkoch.
Pri posden otzky nutnosti transpozcie horeuvedenej smernice do prvneho po-
riadku SR je mon zvoli dva zkladn princpy. Prv prstup sa sna extenzvnym
vkladom prvnej pravy pragmaticky njs spsob aargumenty ktvrdeniu, e slo-
vensk prvny poriadok vpodstate vyhovuje poiadavkm, ktor stanovuje smernica.
Svyuitm vgneho ustanovenia 300 a301 TZ (trestn in Ohrozenia apokodenia
ivotnho prostredia vmyselnej anedbanlivostnej forme) je vpodstate mon stha
vetky trestn iny proti ivotnmu prostrediu. Poda sprvy oinnosti Prokuratry SR
za predchdzajce roky vak zistme, e uveden trestn in deklarovan vTrestnom
zkone je vpodstate formlny, nakoko vpraxi sa uveden ustanovenia neuplatuj. Pri
relnom zhodnoten aktulneho stavu voblasti environmentlnej kriminality, konfrontu-
jcom tatistick daje sprvnych orgnov, orgnov innch vtrestnom konan asdov,
stm o vnmame, by bolo neprimeran kontatova uspokojiv stav voblasti ochrany
ivotnho prostredia. Prve naopak, je viac dvodov pre to, kontatova nespokojnos
sefektivitou prvnych prostriedkov poda platnej prvnej pravy environmentlneho
itrestnho prva, vrtane vyslovenia nespokojnosti spoznanm avyuvanm existuj-
cich prvnych prostriedkov anstrojov.
Pri druhom prstupe zaloenom na dslednom vklade obsahu smernice vslade
sjej ciemi, ktor s vyjadren najm vPreambule smernice, je vak zrejm, e vpr-
pade, ak by naou ambciou bolo dkladne sledova anaplni cie smernice, malo by
to znamena, e slovensk prvnu pravu je potrebn vznamne zmeni aposun
kefektivite.

103

Iuridica_1_2015_3948.indd 103 16.04.15 10:06


Na zklade vyie uvedench osobitost environmentlnych deliktov sa jav by
vhodn stanovi osobitn prstup voblasti ukladania sankci subjektom zodpovednm
za spchanie tchto deliktov.
Vrmci transpozcie smernice je potrebn zvi prepracovanie systmu sankci
ukladanch za environmentlne trestn iny, ako aj za environmentlne priestupky
asprvne delikty. Do systmu sankci by bolo vhodn zapracova obdobn nov druhy
sankci, ak boli uveden vzruenom rmcovom rozhodnut.
Do zsad pre ukladanie sankci je potrebn doplni zsadu, vzmysle ktorej by sd
pri trestnch inoch, ktormi bolo spsoben ohrozenie alebo pokodenie ivotnho
prostredia, apri ukladan sankcie zohadnil zujem na prevencii, ochrane areparcii
kodlivho nsledku, ktor hrozil alebo bol spsoben na ivotnom prostred ato najm
uloenm primeranch obmedzen apovinnost popri uloenom treste.
Zsadu vuvedenom zmysle by bolo vhodn premietnu aj do pravy podmiene-
nho zastavenia trestnho sthania, zmieru adohody ovine atreste, resp. vyjadri ju aj
veobecne vrmci zkladnch zsad trestnho konania ( 2 TP) pri trestnch inoch
proti ivotnmu prostrediu. Samozrejme, obdobn zsadu by bolo mon vyjadri aj
vPriestupkovom zkone.
Sankcie za protiprvne konanie proti ivotnmu prostrediu by mali smerova okrem
veobecnho odstraenia najm kreparcii spsobenho nsledku akpredchdzaniu
budcim hroziacim kodm.

ZVER

Cieom prspevku bolo okrem priblenia priebehu, problmov avsled-


kov transpozinho procesu smernice oochrane ivotnho prostredia prostriedkami
trestnho prva poukza na veobecn problmy svisiace stvorbou slovenskej vn-
trottnej legislatvy, vktorej chba dostaton poet kvalitnch legislatvcov sprie-
rezovmi znalosami prva, prpadne efektvny systm, ktor by systmovo zabezpeil
optimlne zastpenie odbornkov zpraxe vlegislatvnych skupinch. Vaplikanej praxi
sa vdsledku toho stretvame pri rieen bench situci snesystematickmi anelogic-
kmi prvkami prvnej pravy sprvneho atrestnho prva, teda prvnych odvetv, ktor
nie s budovan vo vzjomnom slade ako jednotn efektvny systm deliktulneho
prva ale iba ako dva nezvisl systmy svonkajm vzbami.
Vtomto smere by mohol vbudcnosti ma vznamnejiu lohu generlny proku-
rtor, ktor na zklade 11 a 12 zkona . 153/2001 Z. z. oprokuratre, disponuje
oprvnenm predklada predsedovi NR SR, resp. vlde SR podnety na prijatie zkonov,
ich zmeny adoplnenia. alm systmovm krokom by mohlo by vypracovanie sp-
sobu tvorby prierezovch pracovnch skupn so zastpenm dotknutch subjektov na
prpravu legislatvnych nvrhov na odbornom zklade.

104

Iuridica_1_2015_3948.indd 104 16.04.15 10:06


2015 ACTA UNIVERSITATIS CAROLINAE IURIDICA 1 PAG. 105133

DZIAALNO STRAY PRZYRODNICZYCH


W POLSCE, CZECHACH INA SOWACJI
ORAZ ICH UPRAWNIENIA

ROMAN STEC, UKASZ CIOEK

Abstract: The Activity of Nature Conservation Guards and their Competences in Poland, the
Czech Republic and the Slovak Republic
The aim of the article is to analyze provisions concerning the activity of nature guards
in Poland, the Czech Republic and the Slovak Republic. The National Park Guard which
functions in Poland is aspecific subject. Similarly to other Polish nature guards, the
National Park Guards was created using police design. Such asolution is the materialization
of the legislatorsintent to assure specialization and professionalism of nature guards.
Therefore, Polish nature guards are uniformed and armed formations empowered to
extensive intrusion in the freedoms and rights of persons and citizens. Other solutions were
presented in Czech and Slovak legislation. The authors have used comparative law method
to describe the matter of activity of nature conservation guards in the Czech Republic and
the Slovak Republic, presenting the model of activity of nature guards different from the
Polish one.

Keywords: nature conservation, nature guards, national parks, competences of nature


guards, the National Park Guard, nature guards in the Czech Republic and the Slovak
Republic

Klov slova: ochrana prody, str prody, nrodn parky, psobnost stre prody, Str
nrodnho parku, stre prody vesk republice aSlovensk republice

1. ZADANIA ISTRUKTURA STRAY PARKW NARODOWYCH

Stra Parkw Narodowych utworzona zostaa na mocy uchwalonej w


1991 r. ustawy oochronie przyrody, znowelizowanej 16 kwietnia 2004 r. Stra ta przy
wykonywaniu czynnoci subowych ma obowizek noszenia mundurw ikorzysta
zochrony prawnej przynalenej funkcjonariuszom publicznym. Ochron mienia oraz
zwalczaniem przestpstw iwykrocze w zakresie ochrony przyrody na terenie parkw
narodowych zajmuj si funkcjonariusze Stray Parku wchodzcy w skad Suby Par-
kw Narodowych.1
Podstawowym ogniwem organizacyjnym Stray Parku jest posterunek, ktrym kie-
ruje komendant podlegajcy bezporednio dyrektorowi parku. W parkach narodowych,

1 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Krakw, 2005, s. 428432.

105

Iuridica_1_2015_3948.indd 105 16.04.15 10:06


zgodnie zart. 108 u.o.p., zadania zwizane zochron mienia oraz zwalczaniem prze-
stpstw iwykrocze w zakresie ochrony przyrody wykonuj funkcjonariusze Stray
Parku zaliczani do Suby Parku Narodowego.Funkcjonariuszem Stray Parku moe
by osoba, ktra: posiada obywatelstwo polskie; ukoczya 21 lat; ma pen zdolno
do czynnoci prawnych; nie zostaa pozbawiona praw publicznych; posiada co najmniej
wyksztacenie rednie; posiada nienagann opini waciwego miejscowo komendanta
Policji; posiada odpowiedni stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem lekarskim iorze-
czeniem psychologicznym oraz nie bya karana za przestpstwa.Koszty orzecze le-
karskich ipsychologicznych ponosi osoba kandydujca na funkcjonariusza Stray Par-
ku. Funkcjonariusz Stray Parku podlega co pi lat okresowym badaniom lekarskim
ipsychologicznym, potwierdzonym orzeczeniem.Funkcjonariusz Stray Parku przy
wykonywaniu ustawowych zada ma prawo do: legitymowania osb podejrzanych
opopenienie przestpstwa lub wykroczenia oraz wiadkw przestpstwa lub wykro-
czenia w celu ustalenia ich tosamoci; kontroli dowodw wniesienia opat, oktrych
mowa w art. 12 ust. 3 u.o.p.; zatrzymywania iprzekazywania Policji lub innym wa-
ciwym organom osb w przypadku uzasadnionego podejrzenia popenienia przestp-
stwa lub wykroczenia; zatrzymywania idokonywania kontroli rodkw transportu w
celu sprawdzenia ich adunku oraz przegldania zawartoci bagay w razie zaistnienia
uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia; przeszukiwania
pomieszcze iinnych miejsc w przypadkach uzasadnionego podejrzenia popenienia
przestpstwa lub wykroczenia; zabezpieczenia jako dowodw rzeczowych, za pokwito-
waniem, przedmiotw pochodzcych zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi
irodkw sucych do ich popenienia; kontroli izatrzymania, za pokwitowaniem, do-
kumentw w zakresie legalnoci posiadania tworw lub skadnikw przyrody iobrotu
nimi, pochodzcych zobszaru parku narodowego oraz kontroli podmiotw prowadz-
cych dziaalno gospodarcz na obszarze parku narodowego w zakresie przestrzegania
przepisw ustawy.2
Uprawnienia Stray Parku Narodowego przysuguj dyrektorowi parku narodowe-
go, jego zastpcy, nadleniczemu, konserwatorowi obrbu ochronnego, leniczemu,
konserwatorowi obwodu ochronnego, podleniczemu, starszemu stranikowi istrani-
kowi.S oni uprawnieni do dokonywania czynnoci, oktrych mowa w art. 108 ust. 5
pkt 1, amianowicie: legitymowania osb podejrzanych opopenienie przestpstwa lub
wykroczenia oraz wiadkw popenienia przestpstwa lub wykroczenia, w celu ustale-
nia ich tosamoci, oraz czynnoci, oktrych mowa w pkt 38, awic: zatrzymywania
iprzekazywania Policji lub innym waciwym organom osb w przypadku uzasadnio-
nego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia; zatrzymywania idokony-
wania kontroli rodkw transportu w celu sprawdzenia ich adunku oraz przegldania
zawartoci bagay w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia popenienia przestp-
stwa lub wykroczenia; przeszukiwania pomieszcze iinnych miejsc w przypadkach
uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia; zabezpieczenia
jako dowodw rzeczowych, za pokwitowaniem, przedmiotw pochodzcych zprze-
stpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi irodkw sucych do ich popenienia;

2 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Krakw, 2005, s. 432 in.

106

Iuridica_1_2015_3948.indd 106 16.04.15 10:06


kontroli izatrzymania, za pokwitowaniem, dokumentw w zakresie legalnoci posia-
dania tworw lub skadnikw przyrody iobrotu nimi, pochodzcych zobszaru parku
narodowego ikontroli podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz na obszarze
parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy.3
Funkcjonariusz Stray Parku ma prawo wykonywa swoje obowizki subowe
w granicach parku lub poza jego granicami w razie uzasadnionego podejrzenia, e
przestpstwo lub wykroczenie zostao popenione na szkod parku narodowego.Przy
wykonywaniu czynnoci, oktrych mowa w art. 108 ust. 5 pkt 36, amianowicie za-
trzymywania iprzekazywania Policji lub innym waciwym organom osb w przypadku
uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia; zatrzymywania
idokonywania kontroli rodkw transportu w celu sprawdzenia ich adunku oraz prze-
gldania zawartoci bagay w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia popenienia
przestpstwa lub wykroczenia; przeszukiwania pomieszcze iinnych miejsc w przy-
padkach uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia; zabez-
pieczenia jako dowodw rzeczowych, za pokwitowaniem, przedmiotw pochodzcych
zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi irodkw sucych do ich pope-
nienia stosuje si odpowiednio przepisy kodeksu postpowania karnego lub przepisy
kodeksu postpowania w sprawach owykroczenia Ustawa zdnia zdnia 6 czerwca
1997r. Kodeks postpowania karnego;4 ustawa zdnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks
postpowania w sprawach owykroczenia.5Zgodnie zatem zart. 108 ust. 1 u.o.p. po-
woana zostaa Stra Parku, ktrej zadaniem jest podejmowanie dziaa zwizanych
zochron mienia oraz zwalczaniem przestpstw iwykrocze w zakresie ochrony przy-
rody na terenach parkw narodowych. Funkcjonariusze Stray Parku Narodowego zali-
czani s do Suby, w zwizku zczym, ustalajc wzajemne relacje midzy tymi uwarun-
kowaniami podporzdkowania subowego, naley stwierdzi, e kady funkcjonariusz
wchodzcy w skad Stray Parku bdzie pracownikiem Suby Parku Narodowego, ale
nie kady pracownik Suby Parku Narodowego bdzie funkcjonariuszem Stray Parku
Narodowego. W przepisie tym okrelony zosta zakres przedmiotowy dziaania Stray
Parku, do ktrego naley ochrona mienia oraz zwalczanie przestpstw iwykrocze w
zakresie ochrony przyrody.6
Ztreci zatem art. 108 ust. 1 u.o.p. wynika, e realizuje SPN zarwno zadania wza-
kresie ochrony mienia, jak iochrony przyrody oraz zwalczania kusownictwa owiec-
kiego irybackiego. Do waciwoci stray zatem bdzie naleao ciganie wszystkich
przestpstw iwykrocze przeciwko ochronie przyrody, zarwno tych okrelonych w
kodeksie karnym, kodeksie wykrocze jak iw ustawie oochronie przyrody, Prawo
owieckie iorybactwie rdldowym. Dlatego te naley zgodzi si zGruszeckim
iuwzgldniajc cay kontekst systemowy, w jakim funkcjonuje art. 108 ust. 1 u.o.p., na-
ley opowiedzie si za zwalczaniem przez Stra Parku przestpstw iwykrocze prze-
ciwko mieniu majcych wpyw na stan rodowiska przyrodniczego parku narodowego.
W grupie tej naley przede wszystkim, umieci: przestpstwa iwykroczenia zwizane

3 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Krakw, 2005, s. 433 in.
4 Dz. U. Nr 89, poz. 555 zpn. zm.
5 Tekst jedn.: Dz. U. z2013 r. poz. 395 zpn. zm.
6 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 598 in.

107

Iuridica_1_2015_3948.indd 107 16.04.15 10:06


zkradzie drewna w lesie, przestpstwa iwykroczenia owieckie oraz przestpstwa
iwykroczenia rybackie, azatem zwaszcza, e w praktyce bd one zreguy popeniane
w zbiegu zprzestpstwami iwykroczeniami zzakresu ochrony przyrody.7
W przepisie art. 108 ust. 2 u.o.p. przedstawione zostay wymagania formalne, jakie
powinni spenia funkcjonariusze Stray Parku Narodowego. Naley zatem zwrci
uwag na fakt, e okrelone warunki powinny by spenione przez kandydata do stray
ju na etapie ubiegania si ot funkcj w ramach przyszego zatrudnienia. Zreguy nie
wiadomo, kiedy podjta bdzie przez dyrektora parku decyzja ozatrudnieniu stranika.
Brak ktrego zwymaga prawnych okrelonych ustaw na etapie ubiegania si oprzy-
jcie do pracy skutkuje tym, e kandydat ich nie spenia. Natomiast zmiana faktyczna
powstaa ju w trakcie zatrudnienia stranika (np. prawomocny wyrok za przestpstwo)
spowoduje rozwizanie znim umowy oprac w trybie okrelonym w art. 52 k.p. bez
zachowania okresu wypowiedzenia.8 Spenienie wymaga przez stranika ikandydata
do stray, okrelonych w art. 108 ust. 2 u.o.p. potwierdza powinny stosowne doku-
menty, na podstawie, ktrych podejmowane mog by decyzje oich zatrudnieniu albo
zwolnieniu lub odmowie zatrudnienia. W tym zakresie naley zwrci jedynie uwag na
konieczno posiadania nienagannej opinii waciwego miejscowo komendanta Policji.
Jest to te ustawowa przesanka ito bardzo kontrowersyjna bowiem ustawodawca nie
okreli w jakiej formie prawnej ma by przedmiotowa opinia przedstawiona. Wtym
przypadku waciwy bdzie komendant miejsca zamieszkania osoby ubiegajcej si
oprzyjcie do pracy w Stray Parku Narodowego. Wydania zatem takiej opinii nie
mona odmwi, ale powinno by ono poprzedzone postpowaniem wyjaniajcym
isprawdzajcym w miejscu zamieszkania kandidta.9 Funkcjonariusze Stray Parku
na podstawie art. 108 ust. 4 u.o.p. podlegaj ponadto co 5 lat okresowym badaniom
lekarskim ipsychologicznym. Wprowadzenie tego obowizku uwarunkowane byo
dwoma przyczynami. Zjednej strony przepisy zzakresu prawa pracy wymagaj, aby
wszyscy pracownicy przechodzili okresowe badania lekarskie (azatem rwnie funk-
cjonariusze Stray Parku narodowego), zdrugiej za strony natomiast zgodnie zposta-
nowieniami przepisu art. 15 ust. 4 ustawy zdnia 21 maja 1999 r. obroni iamunicji,10
osoby posiadajce pozwolenie na bro w jednym zcelw okrelonych w art. 10 ust. 2
pkt1 i2 u.b.a., obowizane s raz na pi lat przedstawi waciwemu organowi Policji
(Komendantowi Wojewdzkiemu/Stoecznemu Policji), aktualne orzeczenie lekarskie
ipsychologiczne.11
W celu zatem waciwego wykonywania obowizkw w zakresie ochrony mienia
na terenie parku narodowego iw jego ssiedztwie oraz ochrony przyrody polski usta-
wodawca w art. 108 ust. 5 u.o.p. przyzna funkcjonariuszom nastpujce uprawnienia
ocharakterze policyjnym.12

7 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 599 in.
8 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 598 i599.
9 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 599.
10 Tekst jedn.: Dz. U. z2012 r. poz. 576.
11 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 600 in.
12 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 600604.

108

Iuridica_1_2015_3948.indd 108 16.04.15 10:06


Legitymowanie osb podejrzanych opopenienie przestpstwa lub wykroczenia
oraz wiadkw przestpstwa lub wykroczenia w celu ustalenia ich tosamoci. Usta-
wodawca ustanowi, e legitymowanie jest ograniczone jedynie do osb podejrzanych
opopenienie przestpstwa lub wykroczenia oraz wiadkw tych zdarze ito tylko
w celu ustalenia ich tosamoci, azatem ustalenia danych istotnych dla prowadzone-
go postpowania. Tosamo osoby legitymowanej moe by ustalona na podstawie:
dowodu osobistego, tymczasowego dowodu osobistego, tymczasowego zawiadczenia
tosamoci, dowodu tosamoci cudzoziemca, paszportu oraz innych niebudzcych
wtpliwoci prawnych, dokumentw, owiadcze osb, ktrych tosamo jest znana,
atake telefonicznego lub osobistego porozumienia zosobami wskazanymi przez osob
poddan legitymowaniu.13
Kontrola dowodw uiszczenia opat za wstp do parku narodowego lub na niektre
jego obszary oraz za udostpnienie parku narodowego lub niektrych jego obszarw dla
turystw. Uprawnienie to jest konsekwencj wprowadzonej w przepisie art.12 u.o.p.
moliwoci pobierania opat za wstp do parku narodowego lub na niektre jego tereny.
Nie jest natomiast jasna pod wzgldem prawnym sytuacja w przypadku nieposiadania
przez osob kontrolowan biletu wstpu na teren parku. Opaty te w zasadzie maj cha-
rakter cywilnoprawny iw zwizku ztym ich nieuiszczenie nie stanowi wykroczenia.
Dlatego te jedynym rozwizaniem w przypadku braku potwierdzenia wniesienia opa-
ty jest pobranie opaty przez funkcjonariusza Stray Parku, oczywicie za pokwitowa-
niem w postaci biletu wstpu do parku narodowego na szlak turystyczny.14 Nakadanie
grzywien w drodze mandatu karnego za brak biletu wstpu na teren parku narodowe-
go jest przekroczeniem uprawnie przez stranika ijest to przestpstwo penalizowane
przez art. 231 kk.
Zatrzymanie przez stranikw iprzekazywanie Policji lub innym waciwym or-
ganom osb w przypadku uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub
wykroczenia jest uprawnieniem ustawowym funkcjonariuszy SPN. Zatrzymanie jest
jednym ze rodkw przymusu okrelonych w ustawie zdnia 6 czerwca 1997 r.
Kodeks postpowania karnego15 i zgodnie z art. 243 k.p.k. oznacza ujcie osoby
podejrzanej opopenienie przestpstwa, zwaszcza w sytuacji, gdy zachodzi oba-
wa ucieczki sprawcy przestpstwa.16 Przystpujc do zatrzymania, funkcjonariusz
Stray Parku Narodowego powinien sprawdzi, czy osoba zatrzymana nie posiada
broni lub innego niebezpiecznego narzdzia sucego do popenienia przestpstwa
lub wykroczenia albo stanowicych dowody rzeczowe lub podlegajcych przepadko-
wi. W sytuacji gdy jest to niezbdne, funkcjonariusz Stray Parku powinien udzieli
niezbdnej pomocy medycznej osobie zatrzymywanej.17 Naley zwrci uwag na
fakt, e czynnoci te nie powinny by podejmowane w stosunku do osb okrelonych
w art. 578 k.p.k., ktre nie podlegaj orzecznictwu polskich sdw karnych. Nale
do nich: uwierzytelnieni w Rzeczypospolitej Polskiej szefowie przedstawicielstw dy-
13 KOTOWSKI, W.: Komentarz praktyczny do art. 15 ustawy zdnia 6 kwietnia 1990 r. oPolicji. LEX/el.
2003.
14 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.
15 Dz. U. Nr 89, poz. 555 zpn. zm.
16 Por. STEFASKI, R. A.: Zatrzymanie wedug nowego Kodeksu karnego. Prok. iPr. 1997, nr 10, s. 32.
17 Por. KOTOWSKI, W.: Komentarz, do art. 1 ustawy oPolicji, LEX OMEGA.

109

Iuridica_1_2015_3948.indd 109 16.04.15 10:06


plomatycznych pastw obcych, osoby nalece do personelu dyplomatycznego tych
przedstawicielstw, osoby nalece do personelu administracyjnego itechnicznego
tych przedstawicielstw, czonkowie rodzin osb wymienionych wyej w pkt 13,
jeeli pozostaj znimi we wsplnocie domowej oraz inne osoby korzystajce zim-
munitetw dyplomatycznych na podstawie ustaw, umw lub powszechnie uznanych
zwyczajw midzynarodowych. Uprawnienia funkcjonariuszy Stray Parku Naro-
dowego nie maj charakteru samoistnego, azwizane s jedynie zumoliwieniem
przekazania osoby podejrzanej opopenienie przestpstwa lub wykroczenia organom
Policji lub innym waciwym organom w celu prowadzenia dalszego postpowania
karnego lub w sprawach owykroczenia. Zczynnoci przekazania powinien zosta
sporzdzony protok postpowania okrelajcy okolicznoci, w jakich doszo do za-
trzymania osoby przekazywanej. Czynno ta powinna umoliwi uniknicie sporw
co do przekazania konkretnej osoby.18
Zatrzymanie idokonywanie kontroli rodkw transportu w celu sprawdzenia ich
adunku oraz przegldania zawartoci bagay w razie zaistnienia uzasadnionego podej-
rzenia popenienia przestpstwa lub wykroczenia. Zasadniczym elementem, na ktry
naley zwrci uwag przy stosowaniu tego rodka, jest wystpienie przesanek uza-
sadnionego podejrzenia popenienia wykroczenia lub przestpstwa, w zwizku zczym
jedynie w okrelonych wyej przypadkach funkcjonariusz Stray Parku Narodowego
bdzie mg zatrzyma pojazd do kontroli. Sprawdzenie adunku oraz przegldanie
zawartoci bagay powinno odbywa si w obecnoci ich waciciela, ajeeli obecno
waciciela nie jest moliwa, w obecnoci osoby trzeciej przybranej przez funkcjonariu-
sza Stray Parku Narodowego. Zczynnoci tej powinien oczywicie zosta spisany pro-
tok podpisany przez wszystkie osoby uczestniczce w tej czynnoci. Warunki szcze-
gowe dokonania tej czynnoci okrelone zostay w rozporzdzeniu Rady Ministrw
zdnia 16 listopada 2004 r. w sprawie sposobu itrybu legitymowania, zatrzymywania
idokonywania kontroli przez funkcjonariuszy Stray Parku Narodowego oraz sposobu
itrybu legitymowania przez pracownikw Suby Parkw Krajobrazowych.19
Przeszukiwanie pomieszcze iinnych miejsc w przypadku podejrzenia popenienia
przestpstwa lub wykroczenia to ustawowe uprawnienie stranikw SPN. Analogicz-
nie zatem do poprzednich sytuacji faktycznych iprawnych, przeszukanie moe odby
si jedynie w przypadku uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wy-
kroczenia. Warunki prawne, zktrych zachowaniem powinny by przeprowadzone te
czynnoci, okrelaj art. 222223 k.p.k. oraz art. 44 k.p.o.w., do ktrych odsya usta-
wodawca w art. 108 ust. 8 u.o.p.20
Zabezpieczenie jako dowodw rzeczowych, nastpuje zawsze za pisemnym pokwi-
towaniem przedmiotw pochodzcych zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narz-
dzi irodkw sucych do ich popenienia. W tym przypadku ustawodawca upowani
funkcjonariuszy Stray Parku Narodowego do zabezpieczenia jako dowodw rzeczo-
wych dwch grup przedmiotw. Po pierwsze mog to by przedmioty uzyskane na

18 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.
19 Dz. U. Nr 254, poz. 2536 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Krakw, 2010, s. 467 do
490.
20 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Krakw, 2005, s. 428 do 452.

110

Iuridica_1_2015_3948.indd 110 16.04.15 10:06


skutek przestpstwa lub wykroczenia (np. skusowane zwierzta lub ryby). Po drugie
przedmioty lub urzdzenia, ktre suyy do popenienia przestpstwa lub wykroczenia.
W grupie tej mona wyrni narzdzia bezporednio suce do popenienia prze-
stpstwa lub wykroczenia (np. sie rybacka) oraz rodki suce do ich popenienia
(np. samochd lub przyczepka samochodowa, ktr przywieziono sieci rybackie, bd-
ce wtym przypadku tego zdarzenia narzdziem kusowniczym albo bro palna, ktra
suya do kusownictwa owieckiego). Oczywicie, zatem zabezpieczenie dowodw
powinno znale swoje odzwierciedlenie w stosownym protokole zprzeprowadzonych
czynnoci, podpisanym przez funkcjonariusza Stray Parku Narodowego iosob podej-
rzan opopenienie przestpstwa lub wykroczenia, ana zatrzymane przedmioty powin-
no by wystawione pisemne pokwitowanie. Szczegowe rozwizania w tym zakresie
zawiera rozporzdzenie Rady Ministrw w sprawie sposobu itrybu legitymowania, za-
trzymywania idokonywania kontroli przez funkcjonariuszy Stray Parku oraz sposobu
itrybu legitymowania przez pracownikw Suby Parkw Krajobrazowych.21
Kontrolowanie izatrzymywanie za pokwitowaniem dokumentw w zakresie le-
galnoci posiadania towarw lub skadnikw przyrody iobrotu nimi, pochodzcych
zobszaru parku narodowego oznacza, e w rozwizaniu tym ustawodawca przyzna
funkcjonariuszom Stray Parku Narodowego moliwo kontroli izatrzymania doku-
mentw zwizanych zposiadaniem tworw przyrody. Aby jednak do tego mogo doj,
powinny by spenione cznie nastpujce warunki, to znaczy: dokumenty stanowi
jednoczenie wiadectwo pochodzenia skadnikw przyrody iupowanienie do obrotu
nimi oraz przemawia za tym posuenie si przez ustawodawc przy realizacji tego roz-
wizania konstrukcj prawn, ktr odzwierciedla redakcja przepisu dodajca wyrazy
oraz twory lub skadniki przyrody, stanowice przedmiot obrotu imusz one pochodzi
zobszaru parku narodowego. Brak zatem cznego spenienia tych przesanek unie-
moliwia zatrzymanie dokumentw. Na gruncie tego przyjtego rozwizania prawnego
moe pojawi si wtpliwo, czy twory lub skadniki przyrody powinny pochodzi
zterenu parku narodowego, na ktrym Stra Parku Narodowego przeprowadza kon-
trol, czy te generalnie zterenu parku narodowego. W przedmiotowym uprawnieniu
do zatrzymania dokumentw nie ograniczono zasigu terytorialnego pochodzenia to-
warw lub tworw przyrody do granic konkretnego parku narodowego. W zwizku
ztym moliwe bdzie zatrzymanie dokumentw uprawniajcych do posiadania iobrotu
towarw lub tworw przyrody pochodzcych ze wszystkich parkw narodowych na
terenie Polski.22
Kontrola podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz na obszarze parku
narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy o ochronie przyrody to
ustawowe uprawnienie Stray Parku. Aby ztego upowanienia Stra Parku moga
skorzysta, podmiot kontrolowany musi prowadzi dziaalno gospodarcz w rozu-
mieniu art. 2 ustawy oswobodzie dziaalnoci gospodarczej, przez ktr ustawodaw-
ca rozumie zarobkow dziaalno wytwrcz, budowlan, handlow, usugow oraz
poszukiwanie, rozpoznawanie iwydobywanie kopalin ze z, atake dziaalno

21 Dz. U. Nr 254, poz. 2536 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006,
s. 312 do 339.
22 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.

111

Iuridica_1_2015_3948.indd 111 16.04.15 10:06


zawodow, wykonywan w sposb zorganizowany icigy. Powinna by zatem ona
prowadzona na terenie parku narodowego, przez co naley rozumie faktyczne wyko-
nywanie dziaalnoci gospodarczej w granicach parku narodowego, co nie ma zwiz-
ku zsiedzib podmiotu kontrolowanego, ujawnion w ewidencji lub rejestrze spek.
Kontrola ta ograniczona zostaa jedynie do przepisw ustawy oochronie przyrody,
co wycza interwencj w sytuacji naruszenia innych przepisw zzakresu szeroko
rozumianej ochrony rodowiska, co nie jest chyba uzasadnione, bo np. naruszenia w
zakresie gospodarki wodno-ciekowej wpywaj na stan rodowiska przyrodniczego
na terenie parku. Dlatego Gruszecki uwaa, e de lege ferenda uprawnienia kontro-
lne Stray Parku w tym zakresie mogyby zosta poszerzone, co mogoby wpyn
na efektywniejsz ochron rodowiska przyrodniczego na terenie parku. Zgodnie
zpostanowieniami art. 108 ust. 5 stawy oochronie przyrody uprawnienia kontrolne
przysuguj jedynie funkcjonariuszom Stray Parku wymienionym w tym przepisie.
Katalog ten ma charakter zamknity, w zwizku zczym nie moe by on rozszerzany
na innych pracownikw zaliczanych do suby parku narodowego. Osoba uprawniona
do podjcia czynnoci kontrolnych nie moe ich rwnie scedowa na inn osob w
drodze upowanienia. Czynnoci kontrolne (zwyjtkiem tych zwizanych zkontrol
wniesienia opat za wstp do parku) mog by wykonywane zgodnie zart. 108 ust. 7
ustawy oochronie przyrody. zarwno w granicach parku, jak ipoza jego granicami,
jeeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, e przestpstwo lub wykroczenie zostao
popenione na szkod parku narodowego. Uprawnienie ustawowe dla funkcjonariu-
szy SP N do kontroli podmiotw gospodarczych dziaajcych na terenie parku lub
w jego bezporednim ssiedztwie w ujciu podmiotowym zalicza Stra Parku jako
podmiot pastwowy wykonujcy funkcje policyjne w sferze gospodarki. Biorc za-
tem kryterium podmiotowe mona wyrni organy wykonujce funkcje policyjne
is to organy utworzone na wzr wojskowy albo policyjny jak rwnie organy nie
oparte na wzorach wojskowych albo policyjnych. Do takich podmiotw m.in. zalicza
si Stra Parku Narodowego, ktrej dziaalno koncentruje si na ochronie dbr
zpolicyjnego punktu widzenia ita dziaalno wydaje si uzasadniona zuwagi na
powstawanie bardzo duej liczby zagroe dla dbr chronionych przez te podmioty,
amianowicie ochron zasobw przyrodniczych. Stra Parkw Narodowych zgodnie
zustaw oochronie przyrody wykonujc swoje zadania policyjne realizuje ochron
wzakresie bezpieczestwa iporzdku publicznego na obszarze parku narodowego.
Wtakim ujciu pojcie bezpieczestwa iporzdku publicznego jest pojciem wielo-
znacznym iniedookrelonym co faktycznie oznacza, i ustalenie treci tych poj na-
ley do podmiotw wykonujcych ustawy iinne akty prawne powszechnie obowizu-
jce wzakresie bezpieczestwa iporzdku publicznego. Naley przy tym zauway,
e wykonywanie funkcji policyjnych oznacza narzucanie ogranicze inspirowanych
myl ostanie bezpieczestwa iporzdku publicznego. Realizacja celu policji przez
Stra Parku Narodowego wzakresie ochrony bezpieczestwa iporzdku publicznego
oraz spokoju publicznego na terenie parku narodowego odnosi si do takich prawnych
dziaa nie dopuszczajcych do powstawania zagroe dla stanw idbr chronionych
podlegajcych ochronie policyjnej. W tym zakresie SPN wykonuje dziaania pre-
wencyjno-zachowawcze. Chodzi tu zatem otakie dziaania, ktre nie dopuszcz do
112

Iuridica_1_2015_3948.indd 112 16.04.15 10:06


powstania zagroe dla dbr istanw podlegajcej tej ochronie. Instrumenty prawne
wzakresie wykonywania funkcji policyjnych przez SPN s okrelone w przepisach
prawa ito wrdach rangi ustawowej.23
W przepisie art. 108 ust. 9 ustawy oochronie przyrody. ustawodawca zawar obliga-
toryjne upowanienie dla Rady Ministrw do ustalenia jednolitych sposobw legitymo-
wania ikontroli osb popeniajcych wykroczenia iprzestpstwa przeciwko ochronie
przyrody. Wykonujc to upowanienie ustawowe, Rada Ministrw wydaa rozporz-
dzenie zdnia 16 listopada 2004 r. w sprawie sposobu itrybu legitymowania, zatrzymy-
wania idokonywania kontroli przez funkcjonariuszy Stray Parku oraz sposobu itrybu
legitymowania przez pracownikw Suby Parkw Krajobrazowych.24 Natomiast w
przepisie art. 108 ust. 10 ustawy oochronie przyrody. Przewidziano upowanienie dla
ministra waciwego do spraw rodowiska do wydania w porozumieniu zministrem
waciwym do spraw wewntrznych rozporzdzenia w sprawie zakresu itrybu wsp-
pracy Stray Parku zPolicj oraz zakresu dziaa Stray Parku podlegajcych kontroli
Policji isposb sprawowania tej kontroli. Wykonujc to ustawowe upowanienie, mi-
nister waciwy do spraw rodowiska wyda rozporzdzenie zdnia 20 grudnia 2004 r.
wsprawie zakresu itrybu wsppracy Stray Parku zPolicj oraz zakresu dziaa Stray
Parku podlegajcych kontroli Policji isposobu sprawowania tej kontroli.25 Rada Mi-
nistrw, kierujc si potrzeb ustalenia jednolitych sposobw legitymowania ikontroli
osb popeniajcych wykroczenia iprzestpstwa przeciwko ochronie przyrody, okreli-
a, w drodze rozporzdzenia, sposb itryb wykonywania nastpujcych czynnoci: dla
Stray Parku: legitymowania osb podejrzanych opopenienie przestpstwa lub wykro-
czenia oraz wiadkw przestpstwa lub wykroczenia w celu ustalenia ich tosamoci,
zatrzymywania osb w przypadku uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa
lub wykroczenia, kontroli izatrzymania, za pokwitowaniem, dokumentw dotyczcych
legalnoci posiadania tworw lub skadnikw przyrody pochodzcych zobszaru parku
narodowego iobrotu nimi, kontroli podmiotw prowadzcych dziaalno gospodar-
cz na obszarze parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy; oraz
dla Suby Parku Krajobrazowego: trybu legitymowania osb naruszajcych przepisy
oochronie przyrody, aw razie odmowy okazania dokumentu pozwalajcego na ustale-
nie tosamoci zwracania si do Policji lub innych waciwych organw oustalenie
ich tosamoci. Minister waciwy do spraw rodowiska w porozumieniu zministrem
waciwym do spraw wewntrznych okreli, w drodze rozporzdzenia, zakres itryb
wsppracy Stray Parku Narodowego zPolicj oraz zakres dziaa Stray Parku pod-
legajcych kontroli Policji isposb sprawowania tej kontroli, kierujc si potrzeb po-
dejmowania wsplnych dziaa Stray Parku zPolicj na obszarze parku narodowego
w zakresie zwalczania przestpstw iwykrocze. Ponadto zprzepisu art.108a wynika
uprawnienie dla stranikw do kontroli podmiotw gospodarczych. Do takich kontroli

23 Por. KOCOWSKI: Policja gospodarcza, s. 659 i n., (w:) HAUSER, R. NIEWIADOMSKI, Z.


WRBEL, A. (red.): System Prawa Administracyjnego, Tom 8 A. Warszawa, 2013.
24 Dz. U. Nr 254, poz. 2536.
25 Dz. U. z2005 r. Nr 5, poz. 33 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa,
2013, s. 595 do 617.

113

Iuridica_1_2015_3948.indd 113 16.04.15 10:06


dziaalnoci gospodarczej przedsibiorcy maj zastosowanie przepisy rozdziau 5 usta-
wy zdnia 2 lipca 2004 r. oswobodzie dziaalnoci gospodarczej.26
W kilku miejscach w ustawie przyznano organom ochrony przyrody moliwo kon-
trolowania sposobu korzystania ze rodowiska (np. art. 56 ust. 7a, art. 77, 123 u.o.p.).
W zwizku ztym, e w ustawie brak byo jednolitych zasad przeprowadzania czynnoci
kontrolnych, znajdoway do nich zastosowanie reguy wynikajce zart. 379380 p.o..
stanowice lex specialis w stosunku do regu wynikajcych zustawy oswobodzie dzia-
alnoci gospodarczej. W praktyce wywoywao to ten skutek, e kontrole w zakresie
wykonywania dziaalnoci gospodarczej, w trakcie ktrej dochodzio do korzystania ze
rodowiska, mogy by prowadzone na odmiennych zasadach. Dlatego te w celu ujed-
nolicenia rozwiza w tym zakresie do u.o.p. zosta dodany art. 108a okrelajcy, e do
kontroli dziaalnoci gospodarczej, bez wzgldu na to, czy jest ona zwizana zkorzy-
staniem ze rodowiska, czy te nie, stosowane s te same reguy wynikajce zustawy
oswobodzie dziaalnoci gospodarczej.27 W praktyce przyjcie rozwiza wynikaj-
cych zart. 108a u.o.p. wywouje ten skutek, e kontrole sposobu korzystania ze rodo-
wiska przyrodniczego przeprowadzane bd wedug dwch rnych zasad. Wstosunku
do podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz znajdowa bd zastosowanie
reguy wynikajce zustawy oswobodzie dziaalnoci gospodarczej, natomiast do pozo-
staych zasady wynikajce zustawy Prawo ochrony rodowiska. Takie zrnicowanie
nie wydaje si uzasadnione, zwaszcza e na skutek wprowadzenia komentowanego
rozwizania pojawia si wtpliwo zwizana zustaleniem, czy jego postanowienia
znajduj zastosowanie do wszystkich sposobw korzystania ze rodowiska, czy te tyl-
ko tych, ktrych podstaw stanowi przepisy ustawy. Biorc pod uwag fakt, e zgodnie
zpostanowieniami art. 1 u.o.p. okrela cele, zasady iformy ochrony przyrody ywej
inieoywionej oraz krajobrazu, to zpunktu widzenia systemowego jej rozwizania
mog znajdowa zastosowanie tylko do ochrony przyrody. W zwizku ztym jednak
kontrola dziaalnoci gospodarczej w zalenoci od zakresu korzystania ze rodowiska
bdzie przeprowadzana na odmiennych zasadach, raz wynikajcych zustawy oswo-
bodzie gospodarczej, innym razem natomiast tych wynikajcych zustawy Prawo
ochrony rodowiska. Dlatego te wydaje si, e zpunktu widzenia jednolitoci roz-
wiza lepsze byoby wprowadzenie komentowanego przepisu do tego ostatniego aktu
prawnego. Wywoaoby to ten efekt, e kontrola dziaalnoci gospodarczej w zakresie
korzystania ze rodowiska byaby przeprowadzana wedug takich samych regu.28
W opracowaniu zwizanym zochron przyrody nie ma miejsca na szczegowe
omawianie zasad przeprowadzania postpowania kontrolnego na podstawie ustawy
oswobodzie prowadzenia dziaalnoci gospodarczej. Dlatego te w tym zakresie nale-
y sign do rozwiza wynikajcych zart. 7784d u.s.d.g. Zpunktu widzenia ochro-
ny przyrody istotne wydaje si jedynie zwrcenie uwagi na rozwizania wynikajce
zart.79 ust. 1 u.s.d.g. dotyczce obowizku powiadomienia kontrolowanego ozamia-
rze przeprowadzenia kontroli. Obowizek ten zgodnie zpostanowieniami pkt 5 tego

26 Tekst jedn.: Dz. U. z2013 r. poz. 672 zpn. zm. Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody.
Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617).
27 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
28 GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.

114

Iuridica_1_2015_3948.indd 114 16.04.15 10:06


przepisu nie znajduje jednak zastosowania w przypadku, gdy przeprowadzenie kontroli
jest uzasadnione bezporednim zagroeniem ycia, zdrowia lub rodowiska naturalne-
go. Oczywicie organ zamierzajcy powoa si na ten wyjtek bdzie musia precyzyj-
nie wykaza, dlaczego w jego przekonaniu znajduje on zastosowanie. Drugim bardzo
istotnym rozwizaniem, oktrym naley przypomnie, jest wynikajce zart. 82 ust. 1
u.s.d.g. ograniczenie, zgodnie zktrym nie mona podejmowa iprowadzi wicej ni
jednej kontroli prowadzenia dziaalnoci gospodarczej (zograniczeniami wynikajcymi
ztego przepisu). Zpunktu widzenia ochrony przyrody nie mona rwnie zapomina
opostanowieniach art. 83 u.s.d.g. wprowadzajcego ograniczenia w odniesieniu do
czasu przeprowadzenia czynnoci kontrolnych. Naruszenie przytoczonych regu moe
bowiem skutkowa kwestionowaniem prawidowoci dokonanych w trakcie kontroli
ustale.
W przepisie art. 109 u.o.p., ustawodawca okreli rodki przymusu bezporedniego,
jakie funkcjonariusze Stray Parku mog stosowa wobec osb uniemoliwiajcych
wykonanie zada okrelonych w ustawie. W kadym przypadku funkcjonariusze Stray
Parku przy korzystaniu ze rodkw przymusu bezporedniego powinni kierowa si
dyrektyw zawart w art. 109 ust. 2 u.o.p. oproporcjonalnoci stosowanych rodkw
przymusu, ktre nakazuj dostosowa stosowany rodek przymusu do zaistniaej sy-
tuacji. W zwizku ztym w kadym indywidualnym przypadku funkcjonariusz Stray
Parku powinien rozway, jaki rodek zastosowa, aby nie spotka si zzarzutem prze-
kroczenia uprawnie. Szczegowe zasady w tym zakresie zostay okrelone wrozpo-
rzdzeniu Rady Ministrw zdnia 2 listopada 2004 r. w sprawie sposobw uycia rod-
kw przymusu bezporedniego przez funkcjonariuszy Stray Parku oraz przydziau,
przechowywania iewidencji tych rodkw (Dz. U. Nr 245, poz. 2457). Przepis zatem
art.109 u.o.p. stanowi, efunkcjonariusz Stray Parku w przypadkach, oktrych mowa
w art. 11 pkt 13, 8 i814 ustawy orodkach przymusu bezporedniego ibroni palnej,
moe uy rodkw przymusu bezporedniego, oktrych mowa w art. 12 ust.1 pkt 1, 2
lit. a, pkt 7, 9, 12 lit. aipkt 13 przywoanej ustawy lub wykorzysta te rodki. Zgodnie
zart.11 u..p.b. funkcjonariusz Stray Parku Narodowego uprawnionydo stosowania
iwykorzystywania rodkw przymusu bezporedniego, moe ich uy lub wykorzysta
je w przypadku koniecznoci podjcia co najmniej jednego znastpujcych dziaa:
wyegzekwowania wymaganego prawem zachowania zgodnie zwydanym przez upraw-
nionego poleceniem; odparcia bezporedniego, bezprawnego zamachu na ycie, zdro-
wie lub wolno uprawnionego lub innej osoby; przeciwdziaania czynnociom zmie-
rzajcym bezporednio do zamachu na ycie, zdrowie lub wolno uprawnionego lub
innej osoby; przeciwdziaania niszczeniu mienia; ujcia osoby, udaremnienia jej uciecz-
ki lub pocigu za t osob; zatrzymania osoby, udaremnienia jej ucieczki lub pocigu za
t osob; pokonania biernego oporu; pokonania czynnego oporu oraz przeciwdziaania
czynnociom zmierzajcym do autoagresji. Przepis art.12 w ust.1 u..p.b. stanowi,
e rodkami przymusu bezporedniego, ktrych moe uy stranik Stray Parku, s:
(1) sia fizyczna w postaci technik: transportowych, obrony, ataku iobezwadnienia;
(2) kajdanki zakadane na rce; (3) paka subowa; (4) pies subowy; (5)chemiczne
rodki obezwadniajce w postaci rcznych miotaczy substancji obezwadniajcych;
(6) przedmioty przeznaczone do obezwadniania osb za pomoc energii elektrycznej.

115

Iuridica_1_2015_3948.indd 115 16.04.15 10:06


Przepis art. 12 ust. 2 u..p.b. mwi, erodki przymusu bezporedniego, oktrych
mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. bd, pkt 7 i1213, uprawniony stranik moe wyko-
rzysta take wobec zwierzcia, ktrego zachowanie zagraa bezporednio yciu lub
zdrowiu uprawnionego lub innej osoby.
Artyku110 u.o.p. stanowi, efunkcjonariusz Stray Parku moe by wyposao-
ny w bro bojow oraz bro myliwsk, apracownik Suby Parku w bro myliw-
sk.Funkcjonariusz Stray Parku moe by dopuszczony do pracy zbroni, jeeli:
odby szkolenie podstawowe dla funkcjonariuszy Stray Parku izda egzamin przed
komisj egzaminacyjn; zda egzamin ze znajomoci przepisw dotyczcych posia-
dania, uywania iumiejtnoci posugiwania si broni przed komisj, oktrej mowa
w art. 16 ustawy zdnia 21 maja 1999 r. obroni iamunicji (tekst jedn.: Dz. U. z2012
r. poz. 576 zpn. zm.), iposiada orzeczenie lekarskie ipsychologiczne stwierdzaj-
ce brak przeciwwskaza do pracy zbroni.Bro bojow ibro myliwsk dyrektor
parku narodowego nabywa na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez wa-
ciwego miejscowo komendanta wojewdzkiego Policji, na wniosek dyrektora parku
narodowego, zgodnie zustaw obroni iamunicji.Dyrektor parku narodowego moe
przydzieli bro bojow lub bro myliwsk wraz zamunicj funkcjonariuszowi Stray
Parku.Decyzj owyposaeniu funkcjonariusza Stray Parku w bro bojow lub bro
myliwsk na czas penienia suby podejmuje kadorazowo Komendant Stray Par-
ku.Bro przydzielana jest wraz ze wiadectwem broni.Funkcjonariusz Stray Parku
ma prawo uy broni bojowej w przypadkach, oktrych mowa: w art. 45 pkt 1 lit.
au..p.b. (w celu odparcia bezporedniego, bezprawnego zamachu na ycie, zdrowie
lub wolno uprawnionego lub innej osoby albo w razie koniecznoci przeciwdziaa-
nia czynnociom zmierzajcym bezporednio do takiego zamachu), w art. 45 pkt 2 lit.
au..p.b. (gdy nastpi konieczno przeciwstawienia si osobie niepodporzdkowuj-
cej si wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni, materiau wybuchowego lub
innego niebezpiecznego przedmiotu, ktrego uycie moe zagrozi yciu, zdrowiu lub
wolnoci uprawnionego lub innej osoby) oraz w art. 45 pkt lit. b u..p.b. (gdy nastpi
konieczno przeciwstawienia si osobie, ktra usiuje bezprawnie odebra stranikowi
uprawnionemu bro paln lub innej osobie uprawnionej do jej posiadania). Bro palna
moe by wykorzystana przez uprawnionego take w przypadkach, oktrych mowa w
art. 47 pkt 1, 3, 5 i6 u..p.b., amianowicie w przypadku zatrzymania pojazdu, jeeli
jego dziaanie zagraa yciu uprawnionego lub innej osoby albo stwarza zagroenie dla
wanych obiektw lub obszarw; w przypadku zaalarmowania lub wezwania pomocy;
w przypadku unieszkodliwienia zwierzcia, ktrego zachowanie zagraa bezporednio
yciu lub zdrowiu uprawnionego lub innej osoby oraz w przypadku oddania strzau
ostrzegawczego. Broni myliwskiej funkcjonariusz Stray Parku ma prawo uy w na-
stpujcych przypadkach: w celu eliminacji lub odstraszania w granicach parku narodo-
wego zwierzt stwarzajcych rzeczywiste ibezporednie zagroenie dla ycia izdrowia
ludzi, atake w razie koniecznoci odstrzau, za zgod dyrektora parku narodowego,
zwierzcia, ktre nie ma szans na przeycie. Uycie broni bojowej powinno nastpo-
wa w sposb wyrzdzajcy najmniejsz szkod osobie, przeciwko ktrej uyto broni
inie moe zmierza do pozbawienia jej ycia, atake naraa na niebezpieczestwo
utraty ycia lub zdrowia innych osb (art. 12 u..p.b.). Minister waciwy do spraw
116

Iuridica_1_2015_3948.indd 116 16.04.15 10:06


rodowiska okreli, w drodze rozporzdzenia, zakres szkolenia podstawowego oraz
tryb powoywania komisji egzaminacyjnej, kierujc si potrzeb posiadania przez funk-
cjonariuszy Stray Parku wiedzy niezbdnej do wykonywania zada, natomiastRada
Ministrw okrelia, w drodze rozporzdzenia, sposoby itryb postpowania przy uyciu
broni bojowej przez funkcjonariusza Stray Parku, kierujc si potrzeb wykonywa-
nia zada w zakresie ochrony przyrody imienia parku narodowego przez Stra Par-
ku.Minister waciwy do spraw rodowiska w porozumieniu zministrem waciwym
do spraw wewntrznych okreli, w drodze rozporzdzenia, sposb ewidencjonowania
iprzechowywania broni bojowej oraz broni myliwskiej wraz zamunicj, kierujc si
potrzeb zabezpieczenia broni bojowej oraz broni myliwskiej wraz zamunicj, bd-
cej w dyspozycji Stray Parku.Przepisy dotyczce dopuszczania, przydzielania iwy-
posaania wbro myliwsk stosuje si odpowiednio do pracownikw Suby Parku
Narodowego. Przy analizie przepisw prawnych dotyczcych uprawnie stranikw,
ich wyposaenia w rodki przymusu bezporedniego, bro paln, inne urzdzenia takie
jak chociaby samochody, skutery niene iinne, naley rwnie odnie do ustroju
stray parku narodowego iodpowiedzie na pytanie, czy obowizujca struktura po-
sterunkw jest efektywna iwystarczajca do realizacji przez stranikw ustawowych
zada.29 Wprzepisie art.110 ust. 1 u.o.p. okrelono, e funkcjonariusz Stray Parku
moe by wyposaony w bro bojow oraz bro myliwsk, apracownik Suby Parku
w bro myliwsk. W obu wymienionych przypadkach chodzi oczywicie obro paln,
zgodnie bowiem zpostanowieniami art. 4 ust. 1 pkt 1 u.b.a. zarwno bro bojowa, jak
imyliwska s jej rodzajami. Na gruncie obowizujcych przepisw prawa pojcie
broni bojowej ibroni myliwskiej nie jest definiowane. W zwizku ztym trzeba im
nadawa takie znaczenie, jakie maj one w jzyku potocznym, aozaliczeniu do jednej
ztych grup bdzie decydowa cel, w jakim dany rodzaj broni zosta wytworzony przez
producenta. Dlatego te do grupy broni bojowej bdzie naleao zaliczy te rodzaje
broni palnej, ktre zostay wytworzone do wykorzystania przez jednostki wojskowe
oraz inne suby zmilitaryzowane przeciwko ludziom. Natomiast do grupy broni my-
liwskiej naley zaliczy te rodzaje broni, ktre zostay wyprodukowane w celu wyko-
nywania prawa polowania. Zrnicowanie celw, w jakich moe by uyta bro palna,
poskutkowao wyposaeniem funkcjonariuszy Stray Parku w dwa rodzaje broni. Ro-
dzaj uytej broni uzaleniony bdzie od tego, czy ma by ona uyta przeciwko ludziom,
czy zwierztom. Natomiast pracownicy Suby Parku niebdcy w Stray Parku nie s
uprawnieni do interweniowania przeciwko ludziom, dlatego te przyznano im jedynie
prawo posugiwania si broni myliwsk.30
Przepis art. 110 ust. 2 u.o.p. okrela, jakie wymagania formalne powinien spenia
funkcjonariusz Stray Parku, aby mg posugiwa si broni paln bojow imyliw-
sk. Nale do nich odbycie szkolenia podstawowego izdanie egzaminu przed ko-
misj egzaminacyjn na warunkach okrelonych przez ministra waciwego do spraw
rodowiska oraz posiadanie orzeczenia lekarskiego ipsychologicznego, stwierdzajce-
go brak przeciwwskaza do pracy zbroni. Szczegowe zasady szkolenia oraz trybu
powoywania komisji egzaminacyjnej zostay okrelone w rozporzdzeniu Ministra
29 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.
30 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.

117

Iuridica_1_2015_3948.indd 117 16.04.15 10:06


rodowiska zdnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu szkolenia podstawowego dla
funkcjonariuszy Stray Parku oraz trybu powoywania komisji egzaminacyjnej (Dz. U.
z2005 r. Nr 5, poz. 34), wydanym na podstawie art. 110 ust. 10 u.o.p. Nie zwalnia to
jednak funkcjonariusza Stray Parku od zdania egzaminu przed komisj powoan na
podstawie art. 16 u.b.a. ze znajomoci przepisw dotyczcych posiadania, uywania
iumiejtnoci posugiwania si broni paln. W praktyce moe pojawi si wtpliwo,
ktre ze szkole iegzaminw funkcjonariusz Stray Parku powinien przej w pierw-
szej kolejnoci. Uwzgldniajc fakt, e prawo do posugiwania si broni przez funkcjo-
nariuszy Stray Parku bdzie wynikao dopiero ze zdania egzaminu przed komisj, na-
ley stwierdzi, e w pierwszej kolejnoci funkcjonariusz Stray Parku powinien odby
szkolenie podstawowe izda egzaminy, ktre s niezbdne do penienia obowizkw w
ogle, adopiero w drugiej kolejnoci zdoby uprawnienia do posugiwania si broni
paln. Uprawnienie to naley potraktowa jako dodatkowe kwalifikacje niezbdne do
penienia funkcji w Stray Parku.31
Kolejnym istotnym problemem, na ktry naley zwrci uwag, to przepis art. 110
ustawy oochronie przyrody, ktry uprawnia do posugiwania si broni myliwsk
przez pracownikw Suby Parku. W ustawie brak jest jakichkolwiek prawnych roz-
wiza regulujcych zdobywanie przez nich uprawnie do posugiwania si tym ro-
dzajem broni palnej myliwskiej. Dlatego te osoby chcce posugiwa si ni przy
wykonywaniu czynnoci subowych powinny na zasadach oglnych okrelonych w
ustawie obroni iamunicji przej wymagane badania lekarskie ipsychologiczne oraz
zda egzamin. Wydaje si jednak, e brak rozwiza w tym zakresie oraz okrelenia
warunkw szkolenia pracownikw Suby Parku Narodowego jest bardzo istotnym nie-
dopatrzeniem ustawodawcy, ktre powinno zosta usunite.32
W przepisie art. 110 ust. 3 ustawy oochronie przyrody okrelono, e bro bojow
imyliwsk dyrektor parku narodowego nabywa na podstawie decyzji administracyjnej
wydanej na podstawie art. 9 ustawy obroni iamunicji przez Komendanta Wojewdz-
kiego/stoecznego Policji waciwego miejscowo ze wzgldu na siedzib parku naro-
dowego. Pozwolenie takie zgodnie zart. 12 ust. 1 ustawy obroni iamunicji powinno
okrela: cel, w jakim zostao wydane, rodzaj broni oraz liczb egzemplarzy broni.
Oczywicie nabycie broni na powyszych zasadach jest tylko jednym ze rodkw za-
pewniajcych jej waciwe wykorzystanie. Nie mniej istotne jest okrelenie sposobu
jej przydziau do wykorzystania w celach subowych. W rozpatrywanym przypadku
w art.110 ust. 4 u.o.p. okrelono, e dyrektor parku moe przydzieli bro bojow lub
bro myliwsk wraz zamunicj funkcjonariuszowi Stray Parku. Przydzia ten ma
charakter fakultatywny izaley od uznania dyrektora parku, ktry kierujc si przesan-
kami faktycznymi, takimi jak np. wystpujce zagroenia, podejmuje w tym zakresie
stosown decyzj. Nie bdzie to oczywicie decyzja w rozumieniu art. 104 k.p.a., ale
czynno ocharakterze wewntrznym zwizanym ze stosunkiem subowym czcym
dyrektora parku zfunkcjonariuszem Stray Parku. W kadym przypadku powinno to
by jednak udokumentowane. Wraz zprzydziaem broni na tej podstawie powinno by
przekazane wiadectwo (art. 9 ust. 8 u.b.a.). Czynno ta jest niezbdna do umoliwienia
31 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
32 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.

118

Iuridica_1_2015_3948.indd 118 16.04.15 10:06


wykazania przez funkcjonariusza Stray Parku, e bro zostaa legalnie wprowadzona
do obrotu. Niezalenie od przydziau broni subowej, ktra ma charakter trway (ale
oczywicie odwoalny), zgodnie zart. 110 ust. 5 u.o.p. Komendant Stray Parku podej-
muje decyzje owyposaeniu funkcjonariusza Stray Parku w bro bojow lub bro my-
liwsk na czas penienia suby. Oczywicie nie odnosi si to do broni, ktra zostaa ju
wczeniej przydzielona, ale do innych jej rodzajw. Posuenie si przez ustawodawc
pojciem decyzji w tym zakresie nie byo najszczliwsze. Nie oznacza ona bowiem
orzeczenia administracyjnego, ale czynno materialno-techniczn, ktra sama w sobie
nie wywouje skutkw prawnych.33 Okrelone wyej reguy dotyczce dopuszczenia,
przydzielania iwyposaenia w bro myliwsk, na podstawie art. 110 ust. 13 u.o.p.,
znajduj zastosowanie rwnie do pracownikw Suby Parku. Natomiast na podstawie
art. 110 ust. 12 u.o.p. wydane zostao przez Ministra rodowiska rozporzdzenie zdnia
6 lipca 2005 r. w sprawie sposobu ewidencjonowania iprzechowywania broni bojowej
oraz broni myliwskiej wraz zamunicj, bdcej w dyspozycji Stray Parku (Dz. U. Nr
139, poz. 1170).34
W art. 110 ust. 7 u.o.p. ustalone zostay przypadki, w jakich funkcjonariusze Stray
Parku mog uy broni bojowej. Katalog ten ma charakter zamknity, auycie broni
powinno mie miejsce w ostatecznoci, gdy inne rodki nie przynios pozytywnego
efektu, w zwizku zczym nie mog by one interpretowane w sposb rozszerzajcy.35
Bro bojowa moe by uyta: w celu odparcia bezporedniego zamachu na ycie wa-
sne lub innej osoby, przeciwko osobie, ktra wezwana do natychmiastowego porzucenia
broni lub innego niebezpiecznego narzdzia nie zastosuje si do tego wezwania, ajej
zachowanie wskazuje na bezporedni zamiar ich uycia przeciwko funkcjonariuszowi
Stray Parku lub innej osobie oraz przeciwko osobie usiujcej przemoc odebra bro
paln funkcjonariuszowi Stray Parku.36 Przypadek ten jest rodzajowo zbliony do kon-
tratypu przestpstwa, jakim jest obrona konieczna, wystpujca zgodnie zart. 25 1
kodeksu karnego, w przypadku koniecznoci odparcia bezporedniego ibezprawnego
zamachu na dobro chronione prawem. W zwizku ztym moe pojawi si pomys, aby
oba przypadki uycia broni przez funkcjonariusza Stray Parku traktowa jak dziaanie
w ramach obrony koniecznej. Sytuacje uzasadniajce uycie broni bojowej zostay
okrelone w sposb analogiczny do art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy oPolicji (zwyczeniem
przeciwdziaania czynnociom zmierzajcym bezporednio do takiego zamachu). Na
gruncie tego przepisu pojawi si jednak pogld, e: jeeli okrelona osoba podejmuje
wykonujc obowizki subowe dziaanie w celu ochrony czy przywrcenia porzd-
ku lub spokoju publicznego, to wcale nie dziaa ona w obronie koniecznej, albowiem
podstaw prawn jej dziaania stanowi obowizki (isprzone znimi uprawnienia)
subowe, w zwizku zczym legalno danego dziaania podlega ocenie pod ktem
zgodnoci zprzepisami okrelajcymi podstawy oraz sposb wykonywania obowiz-
kw iuprawnie subowych tej osoby.37 Jeeli zamach nie jest skierowany przeciwko

33 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do617.
34 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
35 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617
36 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
37 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.

119

Iuridica_1_2015_3948.indd 119 16.04.15 10:06


osobie dziaajcej w ramach obowizkw iuprawnie subowych, to dziaania tej oso-
by w ogle nie mona ocenia przez pryzmat znamion obrony koniecznej. W takim
wypadku zatem ozakresie uprawnie tej osoby, eo ipso otym, jakie dziaania tej osoby
bd legalne, decyduj wycznie przepisy dotyczce podstaw isposobu wykonywania
obowizkw iuprawnie subowych. Jeeli wic funkcjonariusz policji wykonujc
obowizki subowe dziaa w celu ochrony albo przywrcenia porzdku lub spokoju
publicznego, to moe on uy broni palnej jedynie w wypadkach wyranie przewidzia-
nych w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy oPolicji.38 Uwzgldniajc zatem fakt, e funk-
cjonariusze Stray Parku uywaj broni bojowej na podobnych zasadach jak policjanci,
to pogld ten znajduje swoje odpowiednie zastosowanie w stosunku do funkcjonariuszy
Stray Parku Narodowego uywajcych broni bojowej na podstawie art. 110 ust. 7 pkt
1 u.o.p. Na gruncie tego przepisu naley zwrci rwnie uwag na fakt, e w przeci-
wiestwie do policjantw funkcjonariusze Stray Parku mog uy broni bojowej do-
piero wwczas, gdy zamach na ycie wasne lub innej osoby ma ju miejsce, anie gdy
wystpuje jego zagroenie. Oczywicie przeprowadzenie ostrej granicy pomidzy za-
groeniem bezporednim zamachem awystpieniem bezporedniego zagroenia jest
bardzo trudne inie da si wytyczy precyzyjnej bariery midzy jednym stanem adru-
gim. Niemniej trzeba to mie na uwadze. Szczegowe zasady sposobu itrybu postpo-
wania przy uyciu broni bojowej przez funkcjonariuszy Stray Parku zostay okrelone
w rozporzdzeniu Rady Ministrw zdnia 16 listopada 2004 r. w sprawie sposobw
itrybu postpowania przy uyciu broni bojowej przez funkcjonariusza Stray Parku
(Dz. U. Nr 254, poz. 2537), wydanym na podstawie art. 110 ust. 11 u.o.p. Aby przesan-
ka ta si spenia, obydwa warunki okrelone w art. 110 ust. 7 u.o.p. powinny by spe-
nione cznie, tj. adresat wezwania nie porzuca broni lub innego niebezpiecznego
narzdzia, ajego zachowanie wskazuje, e zostan one uyte przeciwko funkcjonariu-
szowi Stray Parku lub innej osobie. Pojcie broni na gruncie obowizujcych przepi-
sw prawa jest definiowane w przepisie art. 4 u.b.a. inaley przez ni rozumie: bro
paln, w tym bro bojow, myliwsk, sportow, gazow, alarmow isygnaow; bro
pneumatyczn; miotacze gazu obezwadniajcego; narzdzia iurzdzenia, ktrych uy-
wanie moe zagraa yciu lub zdrowiu: bro bia w postaci is to ostrzy ukrytych
wprzedmiotach niemajcych wygldu broni; kastetw inunczakw; paek posiadaj-
cych zakoczenie zcikiego itwardego materiau lub zawierajcych wkadki ztakiego
materiau; paek wykonanych zdrewna lub innego cikiego itwardego materiau, imi-
tujcych kij bejsbolowy. Do tej broni ustawa zalicza rwnie bro ciciwow w postaci
kusz oraz przedmioty przeznaczone do obezwadniania osb za pomoc energii elek-
trycznej. Jak wynika zprzedmiotowej definicji, pojcie broni ma bardzo szeroki zakres
przedmiotowy imieszcz si w nim w zasadzie wszystkie rodzaje broni uywane na
rnych etapach rozwoju spoeczestwa. Podobnie przedstawia si sytuacja zniebez-
piecznym narzdziem, chocia nie jest ono definiowane w adnym zobowizujcych
przepisw prawa. W orzecznictwie Sdu Najwyszego wypracowano jednak pogld, e
za narzdzie niebezpieczne mog by uznane, przy okrelonym sposobie uycia, ciecze
rce czy trujce (np. kwas solny), moe nim by take gaz, prd elektryczny czy nawet

38 Por. postanowienie SN zdnia 27 padziernika 1994 r., III KRN 144/94, OSNKW 1995, nr 12, poz. 3.

120

Iuridica_1_2015_3948.indd 120 16.04.15 10:06


sprone powietrze, jak rwnie chloroform, ktrego uycie pociga za sob potencjal-
ne niebezpieczestwo dla ycia. Otym jednak, czy tego rodzaju narzdzie moe by
uznane w przeciwiestwie do broni, noa czy innego niebezpiecznego, ze wzgldu na
swe waciwoci, przedmiotu za niebezpieczne wrozumieniu ustawy, decyduje spo-
sb jego uycia, nadajcy mu (lub nie) cechy narzdzia niebezpiecznego dla ycia lub
zdrowia ludzkiego, oraz zamiar sprawcy uycia takiego narzdzia w sposb czynicy je
niebezpiecznym. Natomiast pod rzdami kodeksu karnego przyjmuje si, e przy doko-
nywaniu oceny niebezpiecznoci przedmiotu zpunktu widzenia kwalifikacji prawnej
zart. 223 k.kirwnie take zart. 280 2 k.k, zatem istotne znaczenie bd miay takie
cechy (waciwoci) przedmiotu, ktre sprawi, e wykorzystanie zwykych funkcji lub
dziaania przedmiotu przeciwko czowiekowi spowoduje powstanie realnego zagroe-
nia orwnowartoci odpowiadajcej uyciu broni palnej lub noa.39 Pogldy te co do
zasady s aprobowane zarwno wpraktyce, jak iteorii prawa karnego. Wynika znich
jednak niezbicie, e kady przypadek bdzie wymaga indywidualnego rozwaenia,
pojcie niebezpiecznego narzdzia ma bowiem bardzo szeroki zakres przedmiotowy.
Natomiast zamiar uycia broni lub niebezpiecznego narzdzia przeciwko funkcjonariu-
szowi Stray Parku Narodowego bdzie wymaga indywidualnego rozwaenia w kon-
kretnej sytuacji iniestety nie da si w tym zakresie udzieli adnych generalnych wska-
zwek. Ta przesanka uycia broni bojowej zostaa okrelona bardzo precyzyjnie
zprawnego punktu widzenia iocena danej sytuacji w przypadku uycia broni naley do
stranika. Zamiar odebrania broni funkcjonariuszowi Stray Parku Narodowego powi-
nien by ju jasny iczytelny na etapie jego realizacji istranik powinien takie zdarzenie
przewidzie. Istotne natomiast jest to, e ta podstawa zachodzi jedynie wwczas, gdy
prba odebrania obejmuje bro paln, anie inne jej rodzaje (np. gazow).40 W tym
ujciu przedstawione zostay jedynie pewne oglne standardy uycia broni bojowej
wypracowane w teorii ipraktyce prawa, ktre powinny by uwzgldniane przy uywa-
niu broni bojowej przez funkcjonariuszy Stray Parku Narodowego. Szczegowe za-
sady w tym zakresie zostay okrelone wrozporzdzeniu Rady Ministrw wydanym na
podstawie przepisu art. 110 ust. 11 ustawy oochronie przyrody, okrelajcym zasady
itryb postpowania przy uyciu broni bojowej przez funkcjonariuszy Stray Parku
Narodowego.41 Ponadto zgodnie zprzepisem art. 110 ust. 9 ustawy oochronie przyrody
uycie broni bojowej powinno nastpowa w sposb wyrzdzajcy najmniejsz szkod
osobie, przeciwko ktrej uyto broni, inie moe zmierza do pozbawienia jej ycia,
atake naraa na niebezpieczestwo utraty ycia lub zdrowia innych osb. Dlatego te
w kadym przypadku uycia broni bojowej wszystkie te elementy powinny by brane
pod uwag przy jej uyciu.42
Zasady uycia broni myliwskiej zostay okrelone w przepisie art. 110 ust. 8 usta-
wy oochronie przyrody imoe ono mie miejsce: w celu eliminacji lub odstraszenia
w granicach parku zwierzt stwarzajcych rzeczywiste, bezporednie zagroenie dla
ycia lub zdrowia ludzi iw razie koniecznoci odstrzau, za zgod dyrektora parku na-

39 Por. postanowienie SN zdnia 19 maja 2003 r., IKZP 13/03, OSNKW 2003, nr 78, poz. 69.
40 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
41 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
42 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.

121

Iuridica_1_2015_3948.indd 121 16.04.15 10:06


rodowego, zwierzcia niemajcego szans na przeycie.43 Ten przypadek uycia broni
myliwskiej zosta opatrzony licznymi bardzo szczegowymi warunkami okrelonymi
w ustawie. Przede wszystkim musi on mie miejsce w granicach parku narodowego (ale
ju nie np. w jego otulinie), zwierz powinno stwarza rzeczywiste zagroenie dla ycia
lub zdrowia ludzi (aju nie dla mienia). Na gruncie tego rozwizania prawnego pojawia
si jak wskazuje wtpliwo, w jakich sytuacjach zwierz moe stanowi zagroenie
dla ycia lub zdrowia ludzi. W orzecznictwie pojawi si pogld, e: Ochrona zwie-
rzyny nie moe by rozumiana jednostronnie, to jest wycznie jako ochrona zwierzyny
przed szkodnictwem, kusownictwem ijako jej dokarmianie. Nawet bowiem w braku
wyranych w tym kierunku przepisw ustawy, naley uwaa za oczywiste w wietle
zasad wspycia spoecznego ihumanizmu, e do obowizkw stranikw owieckich
iinnych osb obowizanych na podstawie u.o.p. do czuwania nad zwierzyn own
naley take troska oto, aby zwierz nie wyrzdzio krzywdy lub szkody materialnej
czowiekowi, jeeli zokolicznoci wynika, e niebezpieczestwo takie zachodzi. Doty-
czy to zwaszcza sytuacji, gdy zwierz yjce w stanie wolnym zachowuje si wsposb
nietypowy, gdy opuszcza swoje normalne rodowisko izblia si do ludzi.44 Stanowi-
sko to, jak uwaa K. Gruszecki mimo e wypowiedziane na gruncie innych rozwiza
prawnych, zachowuje swoj aktualno rwnie w przypadku okrelenia przesanek
uycia broni myliwskiej w granicach parku narodowego w stosunku do zwierzt sta-
nowicych zagroenie dla ycia lub zdrowia ludzi.45 W tym miejscu naley zwrci
uwag na fakt, e w przepisie art. 110 ust. 7 pkt 1 ustawy oochronie .przyrody nie
ograniczono gatunkw zwierzt, przeciwko ktrym moe zosta uyta bro myliwska.
W zwizku ztym naley zatem stwierdzi, e bdzie to moliwe rwnie wstosunku
do tych objtych ochron gatunkow (np. wilka czy niedwiedzia), oczywicie jee-
li stwarzaj zagroenie dla ycia lub zdrowia ludzi.46 Przesanka ta bdzie speniona,
tylko wtedy gdy zwierz w sposb oczywisty nie rokuje szans na przeycie, np. jest
zaraone lub wystpuj objawy choroby zreguy koczcej si mierci. W przypadku
wtpliwoci w tym zakresie ogldzin zwierzcia powinien dokona lekarz weterynarii.
Dopiero po ustaleniu w sposb bezsporny, e konkretne zwierz nie rokuje szans na
przeycie, dyrektor parku narodowego moe wyrazi zgod na odstrza. Ustawodawca
nie okreli formy, w jakiej powinna by wyraona ta zgoda, ale wzgldy pragmatyczne
przemawiaj za form pisemn winien by to akt indywidualny administracyjny znada-
nym rygorem natychmiastowej wykonalnoci. W przeciwnym razie mog by problemy
prawne zwykazaniem, e zgoda ta zostaa wyraona.47
Struktura organizacyjna posterunkw stray parkw narodowych, jest wanym ele-
mentem w realizacji ustawowych zada iwymaga zdefiniowania, ito przede wszystkim
jest og ustalonych zalenoci funkcjonalnych ihierarchicznych midzy elementami
organizacji zgrupowanymi w komrki oraz jednostki organizacyjne, w sposb umo-
liwiajcy osiganie celw w caoci. Elementami struktury s: stanowisko organiza-

43 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
44 Por. wyrok SA w Poznaniu zdnia 16 maja 1995 r., IACr 835/95, Wokanda 1996, nr 2.
45 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
46 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
47 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.

122

Iuridica_1_2015_3948.indd 122 16.04.15 10:06


cyjne (ktrym jest miejsce nazywane podstawowym elementem struktury organizacyj-
nej miejsce zajmowane przez pracownika, ktre winno by okrelone przez zakres
funkcji, obowizkw, uprawnie iodpowiedzialnoci), relacje zinnymi stanowiskami
oraz rodzaj iwielko przyznanego wyposaenia. Komrka organizacyjna taka jak
posterunek Stray Parku Narodowego, to zesp skadajcy si zkierownika ipod-
porzdkowanych mu czonkw zespou. Komrka realizuje cel dziaania zharmoni-
zowany zcelem dziaania caego podmiotu organizacyjnego. Komrka jest najmniej-
szym elementem podmiotu organizacyjnego. Przy analizie struktur Stray Parkw
Narodowych naley wskaza jeszcze na strukturalizacj elementw, na ktr skadaj
si: rozczonkowanie organizacji irozmieszczenie uprawnie decyzyjnych oraz struk-
turalizacji dziaa, azatem podzia pracy, zada, obowizkw subowych, posiadanie
systemu przepisw prawnych regulujcych postpowanie pracownikw idziaalno
danego podmiotu. Czy te elementy strukturalno-decyzyjne iorganizacyjne znajduj si
w dziaalnoci posterunkw SPN?48 W naszej ocenie na pewno nie. Dowodem na to
jest chociaby przypadkowy dobr pracownikw do stray, brak jasnego iczytelnego
szkolenia stranikw ikandydatw, brak merytorycznie potrzebnego programu szko-
lenia, okrelajcego wymagania prawne imerytoryczne dla stranikw. Wymieni tu
take naley brak form kontroli ijasnego, okrelonego prawem nadzoru, brak prawnych
narzdzi do pracy, polegajcy na braku okrelenia w ustawie oochronie przyrody zasad
wspdziaania zPolicj, Stra Graniczn iinnymi podmiotami pastwowymi, brak
przepisw ustawowych okrelajcych zasady korzystania przez stranikw zpomo-
cy obywateli ipodmiotw spoecznych, gospodarczych ipastwowych, atake brak
przepisw oudzielaniu pomocy np. przez Ministerstwo rodowiska straom parkw
narodowych.49 Struktura Stray Parkw Narodowych zostaa ustalona w drodze rozpo-
rzdze ministra waciwego do spraw rodowiska w sprawie nadania statutw parkom
narodowym oraz poprzez zarzdzenia dyrektorw parkw narodowych, wprowadza-
jcych regulaminy organizacyjne w parkach.50 Statuty Parkw Narodowych zostay
nadane w drodze rozporzdze ministra waciwego do spraw rodowiska. W statutach
tych okrelona jest struktura dyrekcji parku iwymienione s komrki wchodzce w jej
skad, ich zadania ipodlego subowa. Naley domniemywa, e Ministerstwo ro-
dowiska przygotowao dla wszystkich parkw narodowych jeden wzr projektu statutu
izdecydowao, e dokumenty okrelajce ustrj parku ijego struktur, zadania komrek
organizacyjnych wchodzcych w skad Dyrekcji Parku, podlego subow irepre-
zentowanie parku narodowego na zewntrz maj by podobne albo takie same. Nie jest
to dobre rozwizanie zprawnego punktu widzenia, ze wzgldu na specyfik polskich
parkw narodowych oraz tryb podejmowania decyzji w parku iodpowiedzialno za ich
podjcie iza kierowanie parkiem jako pastwow osob prawn. Tak jednak widocz-
nie byo wygodniej dla decydentw. Oczywicie nie ma tu narusze przepisw prawa,
ale nie jest to poprawna legislacja. Postpem prawnym w stosunku do poprzednich
regulacji ustawowych jest przyjcie rozwiza prawnych upowaniajcych ministra

48 Por. CIELAK, S.: Praktyka organizowania administracji publicznej. Warszawa, 2004, s. 27 i n.;
ZIELISKI, E.: Administracja rzdowa w Polsce. Warszawa, 2001, s. 27 in.
49 Por. STEC, R. (red.): Prawne formy dziaalnoci administracji publicznej. Warszawa, 2008, s. 108 in.
50 Por. DOBKOWSKI, J.: Pozycja prawnoustrojowa sub inspekcji istray. Warszawa, 2007, s. 122 in.

123

Iuridica_1_2015_3948.indd 123 16.04.15 10:06


waciwego do spraw rodowiska do nadania statutw polskim parkom narodowym
w drodze aktw prawnych powszechnie obowizujcych (rozporzdze ministra dzia-
owego). Naley mie nadziej, e przy kolejnej duej nowelizacji ustawy oochronie
przyrody w przepisach upowaniajcych do okrelenia ustroju parku narodowego ijego
struktury znajd si szersze wytyczne wskazujce, jakie przepisy w tym zakresie ma
zawiera statut parku narodowego.51 Struktura parkw narodowych oraz szczegowe
przypisanie etatw do poszczeglnych komrek wchodzcych w skad dyrekcji parkw
narodowych okrelone s w regulaminach organizacyjnych parkw narodowych, wpro-
wadzonych zarzdzeniami dyrektorw parkw. Po analizie tych dokumentw mona
wsposb odpowiedzialny stwierdzi, e zawieraj one mozaik prawotwrstwa w naj-
gorszym wydaniu, ktrego nie naley akceptowa. Dokumenty te byy akceptowane
pod wzgldem prawnym ilegislacyjnym przez radcw prawnych, mona by wic po-
wiedzie, e potwierdzaj oni bezprawie jest to dziaanie penalizowane przez kodeks
karny. Taka sytuacja wynika przede wszystkim zfaktu, e polskie parki narodowe s
pozostawione same sobie pod wzgldem prawnym iorganizacyjnym. Brakuje jednostki
ouprawnieniach nadzorczych, chociaby na wzr dawnego KZPN.

2. WSPDZIAANIE STRAY PARKU NARODOWEGO


ZPOLICJ

Uprawnienie w zakresie wspdziaania Stray Parku narodowego zPoli-


cj winno by okrelone w ustawie oochronie przyrody, bowiem regulacja tych spraw
to materia ustawowa. Ustawa oochronie przyrody w art. 108110a nie zawiera prze-
pisw materialnoprawnych okrelajcych zasady wspdziaania Stray Parku Naro-
dowego zPolicj. Ustawa ta w art. 108 ust. 10 zawiera tylko iwycznie przepis upo-
waniajcy ministra waciwego do spraw rodowiska w porozumieniu zministrem
waciwym do spraw wewntrznych do okrelenia, w drodze rozporzdzenia, zakresu
itrybu wsppracy Stray Parku Narodowego zPolicj oraz zakresu dziaa Stray
Parku podlegajcych kontroli Policji isposobu sprawowania tej kontroli. Minister wa-
ciwy do spraw rodowiska winien kierowa si potrzeb podejmowania wsplnych
dziaa Stray Parku iPolicji na obszarze parku narodowego w zakresie zwalczania
przestpstw iwykrocze. W tej sprawie, w celu wykonania upowanienia ustawowego,
minister waciwy do spraw rodowiska wyda rozporzdzenie zdnia 20 grudnia 2004 r.
w sprawie zakresu itrybu wsppracy Stray Parku zPolicj oraz zakresu dziaa Stray
Parku podlegajcych kontroli Policji isposobu sprawowania tej kontroli.52 Stra Parku
Narodowego wsppracuje zPolicj w zakresie zwalczania przestpstw iwykrocze
popenianych wparkach narodowych przeciwko ochronie przyrody oraz w zakresie
zada zwizanych zochron mienia, awsppraca ta realizowana jest na podstawie
przepisw rozporzdzenia. Zatem komendanci Stray Parkw Narodowych wsppra-
cuj zwaciwymi miejscowo komendantami wojewdzkimi, powiatowymi (miejski-
mi) oraz komendantami komisariatw Policji.Wsppraca Stray Parku Narodowego
51 Por. RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.
52 Por. LEOSKI, Z.: Nauka administracji. Warszawa, 2001, s. 129.

124

Iuridica_1_2015_3948.indd 124 16.04.15 10:06


zPolicj odbywa si przez wzajemne udzielanie pomocy.Polega ono na pomocy dla
Stray Parku Narodowego ze strony Policji: w szkoleniu podstawowym funkcjonariu-
szy Stray Parku Narodowego; w przypadkach zwizanych zodmow wylegitymo-
wania si sprawcy; w zabezpieczaniu przedmiotw pochodzcych zprzestpstwa lub
wykroczenia oraz narzdzi irodkw sucych do ich popenienia; w przeszukiwaniu
pomieszcze iinnych miejsc w przypadkach uzasadnionego podejrzenia popenienia
przestpstwa lub wykroczenia iw zatrzymywaniu oraz dokonywaniu kontroli rodkw
transportu w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub
wykroczenia. Pomoc dla organw Policji ze strony Stray Parku Narodowego obejmu-
je: ustalenie tosamoci osb podejrzanych opopenienie przestpstwa iwykroczenia,
poszukiwanych przez Policj iprzebywajcych na obszarze parku narodowego iza-
bezpieczanie ladw przestpstw lub wykrocze popenionych w parkach narodowych,
wramach prowadzonego przez Policj postpowania przygotowawczego, jeeli przed-
miotem kradziey byo mienie pochodzce zobszaru parku narodowego.53
Zakres ustawowych dziaa Stray Parku Narodowego podlegajcy kontroli Policji
obejmuje: zatrzymywanie idokonywanie kontroli rodkw transportu w celu spraw-
dzenia ich adunku oraz przegldanie zawartoci bagay; przeszukiwanie pomieszcze
iinnych miejsc; zabezpieczanie jako dowodw rzeczowych, za pokwitowaniem, przed-
miotw pochodzcych zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi irodkw su-
cych do ich popenienia; kontrol podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz
na obszarze parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy oochronie
przyrody. Przedmiotowkontrol Policja przeprowadza, badajc zgodno dziaa usta-
wowych Stray Parku Narodowego zprzepisami prawa, podejmowanych w zakresie:
dokumentacji uzasadniajcych podjcie stosownych dziaa oraz dokumentacji prze-
prowadzonych dziaa ipostpowania Stray Parku Narodowego zzabezpieczonymi
dowodami rzeczowymi pochodzcymi zdokonanych ujawnionych przestpstw lub wy-
krocze.54 Policja posiada uprawnienie do kontrolowania Stray Parku Narodowego.
Uprawnienie to nie wynika wprost zustawy, cho winno by regulowane ustawowo,
anie w drodze rozporzdzenia. W ustawie nie ma przepisu materialnoprawnego nada-
jcego takie uprawnienie organom Policji. W ustawie umieszczono tylko przepis upo-
waniajcy, zawierajcy uprawnienie dla ministra waciwego do spraw rodowiska
do okrelenia w drodze rozporzdzenia m.in. zakresu itrybu kontroli dziaa Stray
Parku przez Policj. W rozporzdzeniu okrelono rwnie uprawnienia dla Policji do
przeprowadzenia przedmiotowych kontroli iwskazano, na czym taka kontrola ma po-
lega. Jednak zprzepisu upowaniajcego wynika uprawnienie do okrelenia zakresu
kontroli isposobu jej przeprowadzenia, natomiast uprawnienie do kontroli winno wy-
nika wprost zustawy.55
Kontrole zatem sprowadzaj si do dziaa kontrolnych, ktrych celem jest ustalenie
stanu zastanego iporwnanie go ze stanem okrelonym w przepisach prawa. Analiza
przepisw ustawy oochronie przyrody w zakresie wspdziaania Stray Parku Naro-
dowego zPolicj oraz kontroli przez Policj dziaalnoci Stray Parku wskazuje, e

53 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
54 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617.
55 Por. JAGIELSKI, J.: Kontrola administracji. Warszawa, 1999, s. 10.

125

Iuridica_1_2015_3948.indd 125 16.04.15 10:06


przepisy w tym zakresie s niekonstytucyjne, bowiem w ustawie oochronie przyrody
brakuje przepisw regulujcych zasady wspdziaania Policji ze Stra Parku, nie ma
te przepisw uprawniajcych Policj do kontroli dziaalnoci Stray Parku. Uregulo-
wanie tych spraw jedynie w rozporzdzeniu czyni te przepisy niezgodnymi zKonsty-
tucj. Naley zaznaczy, e wystpuje tu sprzeczno zart. 2 i92 Konstytucji RP.56

3. NADZR POLICJI NAD DZIAALNOCI STRAY


PARKW NARODOWYCH

Nadzr to prawnie okrelony zesp uprawnie iobowizkw do wad-


czego wkraczania w sfer dziaalnoci okrelonego podmiotu, bezwzgldnie zwizany
ze zdecentralizowanym systemem organizacyjnym, sprawowany zpunktu widzenia
legalnoci, to znaczy zgodnoci dziaa zprawem lub legalnoci icelowoci jednocze-
nie. Nadzr wyznacza zawsze granice samodzielnoci podmiotu nadzorowanego. Poza
przypadkami okrelonymi w przepisach prawa rangi ustawowej, zwanymi rodkami
nadzoru, podmiot nadzorujcy nie moe wkracza w dziedzin dziaalnoci podmiotu
nadzorowanego. Organ nadzoru ma zawsze okrelone w przepisach prawa rodki praw-
ne, ktrymi dysponuje. S to rodki tzw. ingerencji nadzorczej, ktre doktryna prawa
dzieli na rodki: informacyjne, czyli prawo wgldu do dokumentw, represyjne, awic
np. stwierdzenie niewanoci aktu albo dokumentu, iprewencyjno-ostrzegawcze, czyli
zatwierdzenie np. podjtego aktu. Uprawnienia nadzorcze nie daj zatem, wodr-
nieniu od kierownictwa, moliwoci wkraczania w zakres dziaalnoci podmiotu nad-
zorowanego na podstawie oglnych norm kompetencyjnych iwymagaj konkretnego
upowanienia w przepisach rangi ustawowej.57 Natomiast od uprawnie kontrolnych
nadzr odrnia moliwo podejmowania przedsiwzi majcych na celu dopro-
wadzenie stanu rzeczywistego do stanu przewidzianego iokrelonego przez przepisy
prawa. Zatem zgodnie zart. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy zdnia 6 kwietnia 1990 r. oPolicji.58
Policja sprawuje nadzr nad specjalistycznymi formacjami ochronnymi na zasadach
okrelonych w odrbnych przepisach w tym rwnie nad Stra Parku Narodowego.
Warunkiem skutecznoci dziaania jest nie tylko pena realizacja przez Policj zada
ustawowych, lecz rwnie waciwa koordynacja subowych dziaa icisa wsp-
praca zpodmiotami ochrony prawnej. Chodzi tu przede wszystkim owspdziaanie
ztymi podmiotami, w zakresie ujawniania sprawcw spoecznie szkodliwych iuci-

56 Por. ADAMIAK, B. BORKOWSKI, J.: Kodeks postpowania administracyjnego. Komentarz.


Warszawa, 2005; BIERNAT, S.: Dziaania wsplne w administracji pastwowej. Wrocaw, 1979;
BORKOWSKI,J.: Wspdziaanie organw administracji pastwowej przy wydawaniu indywidualnych
decyzji administracyjnych. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu dzkiego, 1963, z. 31; CIELAK, Z.:
Porozumienie administracyjne. Warszawa, 1985; idem, Wspdziaanie terenowych organw wadzy
iadministracji pastwowej, Studia Iuridica 1982, t. 11; IZDEBSKI, H.: Samorzd terytorialny. Podstawy
ustroju idziaalnoci. Warszawa, 2008, s. 271 do 279; JAWORSKA-DBSKA, B.: Wspdziaanie iruch
zada w systemie samorzdu terytorialnego (w:) DUNIEWSKA, Z. JAWORSKA-DBSKA,B.
MICHALSKA-BADZIAK, R. OLEJNICZAK-SZAOWSKA, E. STAHL, M.: Prawo administracyjne.
Pojcia, instytucje, zasady w teorii iorzecznictwie. Warszawa, 2004.
57 Por. np. IZDEBSKI, H.: Fundamenty wspczesnych pastw. Warszawa, 2007, s. 57 in..
58 Tekst jedn.: Dz. U. z2011 r. Nr 287, poz. 1687 zpn. zm.

126

Iuridica_1_2015_3948.indd 126 16.04.15 10:06


liwych czynw zabronionych. Dlatego te naley uzna za zasadne zprawnego punktu
widzenia powierzenie Policji nadzoru nad specjalistycznymi uzbrojonymi formacjami
ochronnymi w tym rwnie nad Stra Parku Narodowego. Zakres nadzoru winien
by okrelony w ustawie, natomiast nie ma takich przepisw materialnych w wymie-
nionej ustawie z2004 roku oochronie przyrody. Rozporzdzenie ministra waciwego
do spraw rodowiska zdnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu itrybu wsppracy
Stray Parku zPolicj oraz zakresu dziaa Stray Parku podlegajcych kontroli Policji
isposobu sprawowania tej kontroli, wydane na podstawie art. 108 ust. 10 u.o.p. W prze-
pisie par.1 przywoanego rozporzdzenia okrelone zastay zasady wsppracy Stray
Parku Narodowego zPolicj.Stra Parku wsppracuje zPolicj w zakresie zwalcza-
nia przestpstw iwykrocze popenianych w parkach narodowych przeciwko ochronie
przyrody oraz w zakresie zada zwizanych zochron mienia, natomiast przepis par.2
powoywanego rozporzdzenia okrela osoby ze suby Parku Narodowego uprawnione
do wsppracy zorganami Policji. Wspprac t wykonuj na bieco komendanci
Stray Parkw, wsppracujc zwaciwymi miejscowo komendantami wojewdzkimi,
powiatowymi (miejskimi) oraz komendantami komisariatw Policji.Wsppraca Stray
Parku zPolicj, ktr okrela par. 3 rozporzdzenia, odbywa si w zakresie, oktrym
mowa w 1, amianowicie dotyczy ona zwalczania przestpstw iwykrocze popenia-
nych na terenach parkw narodowych przeciwko ochronie przyrody oraz ochrony mie-
nia bdcego wasnoci Skarbu Pastwa, ktrym zarzdza dyrektor parku. Wsppraca
ta odbywa si przez wzajemne udzielanie pomocy, jak stanowi przepis par.4. Paragraf
5 ust. 2 okrela, i kontrol tak, Policja przeprowadza, badajc zgodno zprzepisami
prawa dziaa Stray Parku Narodowego, podejmowanych w zakresie: dokumentacji
uzasadniajcych podjcie stosownych dziaa, amianowicie w przedmiocie: zatrzy-
mywania idokonywania kontroli rodkw transportu w celu sprawdzenia ich adunku
oraz przegldania zawartoci bagay; przeszukiwania pomieszcze iinnych miejsc;
zabezpieczania jako dowodw rzeczowych, za pokwitowaniem, przedmiotw pocho-
dzcych zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi irodkw sucych do ich
popenienia oraz kontroli podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz na obsza-
rze parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy oochronie przyro-
dy; dokumentacji zprzeprowadzonych dziaa, oktrych mowa w ust. 1, w zakresie
zatrzymywanych idokonywanych kontroli rodkw transportu w celu sprawdzenia
ich adunku oraz przegldania zawartoci bagay; przeszukiwa pomieszcze iinnych
miejsc; zabezpieczania jako dowodw rzeczowych, za pokwitowaniem, przedmiotw
pochodzcych zprzestpstwa lub wykroczenia, atake narzdzi irodkw sucych
do ich popenienia oraz kontroli podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz na
obszarze parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy oochronie
przyrody oraz postpowania Stray Parku zzabezpieczonymi dowodami rzeczowymi
pochodzcymi zdokonanych przestpstw lub wykrocze.59
Onadzorze organw Policji nad specjalistycznymi uzbrojonymi formacjami ochron-
nymi mowa jest tylko iwycznie w art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy oPolicji w zakresie okre-
lonym przez odrbne przepisy. Jeden zkomentatorw ustawy oPolicji, W. Kotowski,
59 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2013, s. 595 do 617;
RADECKI, W.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2006, s. 312 do 339.

127

Iuridica_1_2015_3948.indd 127 16.04.15 10:06


w komentarzu LEX do art. 1 powoanej ustawy podnosi, e nadzr Policji nad Stra
Parku Narodowego okrelony jest w ustawie z2004 r. oochronie przyrody, co jest w
naszej ocenie oczywicie nieprawd, bowiem analiza tych przepisw jednoznacznie
wskazuje, e w rozdziale 7 ustawy oochronie przyrody, zatytuowanym Zwalczanie
przestpstw iwykrocze na obszarach chronionych, w art. 108, 108a, 109, 110 i110a,
ustawodawca nie zawar w ogle przepisw onadzorze organw Policji nad straami
Parkw Narodowych, azatem mona postawi do jednoznaczn tez, e takiego nad-
zoru w przepisach prawa rangi ustawowej ustawodawca nie ustanowi. Tak wic tre
art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy oPolicji, dotyczca nadzoru organw Policji nad uzbrojonymi
specjalistycznymi formacjami ochronnymi, nie moe odnosi si do Stray Parkw
Narodowych istwierdzenie, i taki nadzr istnieje izosta okrelony w ustawie oochro-
nie przyrody, jest bezprzedmiotowe.60 Mona pj jeszcze dalej w tej argumentacji,
amianowicie powiedzie oniespjnoci tych przepisw, anawet ich niekonstytucyj-
noci iprzekraczaniu uprawnie przez organy Policji, ktre staraj si sprawowa taki
nadzr. W ustawie oochronie przyrody tylko w art. 108 ust. 10 ustawodawca zawar
upowanienie dla ministra waciwego do spraw rodowiska do okrelenia w porozu-
mieniu zministrem waciwym do spraw wewntrznych, w drodze rozporzdzenia,
zakresu itrybu wsppracy Stray Parku zPolicj oraz zakresu dziaa Stray Parku
podlegajcych kontroli Policji isposobu sprawowania tej kontroli, kierujc si potrzeb
podejmowania wsplnych dziaa Stray Parku zPolicj na obszarze parku narodowe-
go w zakresie zwalczania przestpstw iwykrocze. W ustawie nie ma zatem przepisw
onadzorze, cho ustawa oPolicji taki nadzr chce ustanawia, ale puki co takich prze-
pisw w ustawie iby moe przy nastpnej nowelizacji ustawy oochronie przyrody
takie przepisy bd wreszcie obowizywa. Brak jest rwnie w ustawie oochronie
przyrody przepisu materialnego uprawniajcego organy Policji do kontroli Stray Parku
Narodowego oraz wsppracy ze Stra Parku. W przywoywanym rozporzdzeniu jest
tylko mowa osposobie przeprowadzenia takiej kontroli iojej zakresie, nie moe by
jednak mowy ouprawnieniach, bowiem jest to materia ustawowa anie podustawowa.
Zgodnie zatem ztreci art. 87 ust. 1 Konstytucji rozporzdzenia nale do aktw pra-
wa powszechnie obowizujcego ojednoznacznym wykonawczym charakterze (art. 92
Konstytucji).61
W myl pogldw utrwalonych w doktrynie iorzecznictwie Trybunau Konstytucyj-
nego akt wykonawczy jest aktem normatywnym wydawanym przez organy wskazane
w Konstytucji na podstawie upowanienia udzielonego przez ustawodawc w ustawie
iw celu wykonania owego upowanienia ustawowego. Rozporzdzenie nie jest aktem
samoistnym, nie ma charakteru pierwotnego ijest cile zwizane zustaw, co ozna-
cza, e jest zalene od udzielonego zakresu upowanienia ipeni zawsze rol suebn
wstosunku do ustawy. Warunkiem konstytucyjnoci rozporzdzenia jest jego zgod-
no zprzepisami Konstytucji, co rwnie oznacza, e musi by zgodne zustawami.
Konstytucja w art. 92 wymaga, by rozporzdzenia, jako akty wykonawcze do ustaw,

60 Por. WINCZOREK, P.: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z1997 r. Warszawa, 2000,
s.119 do 120.
61 Por. WINCZOREK, P.: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z1997 r. Warszawa, 2000,
s.119 do 120.

128

Iuridica_1_2015_3948.indd 128 16.04.15 10:06


byy wydawane na podstawie szczegowego upowanienia ustawowego. Upowanie-
nie ustawowe w rozumieniu przepisw Konstytucji powinno wskazywa organ upo-
waniony do wydania rozporzdzenia, zakres spraw przekazanych temu organowi do
unormowania, wytyczne dotyczce treci rozporzdzenia oraz zawiera bezwzgldny
wymg szczegowego iprecyzyjnego wyznaczenia zakresu spraw przekazanych lub
przekazywanych do uregulowania w rozporzdzeniu i jak podkrelaj S. Wronkowska
iA.Szmyt w swoich opracowaniach nie jest to niczym nowym. Nowoci natomiast,
po wejciu w ycie Konstytucji z1997 r., przy wydawaniu rozporzdze w celu wyko-
nania ustaw stay si wytyczne zawierajce wskazwki sformuowane przezustawo-
dawc w zakresie treci przepisw, ktre maj by zawarte w rozporzdzeniu. Reali-
zowanie tych wytycznych przysparza w praktyce bardzo duo trudnoci, ale mimo to
niedopuszczalna jest interpretacja Konstytucji w taki sposb, e ustawodawca mgby
zrezygnowa zformuowania wytycznych, pozostawiajc autorowi rozporzdzenia pe-
n swobod w zakresie spraw przekazanych mu do uregulowania w rozporzdzeniu.
Naley przy tym zauway, e w orzecznictwie Trybunau Konstytucyjnego w przed-
miocie sporzdzania wytycznych utrwali si pogld, i stopie szczegowoci wytycz-
nych naley dostosowywa do rodzaju izakresu spraw przekazanych do uregulowania
w drodze rozporzdzenia. Ponadto wytyczne musz by bardzo szczegowe w sytuacji,
gdy ustawodawca zezwala w drodze upowanienia ustawowego, by rozporzdzenie mo-
dyfikowao ustaw albo zmieniao jej postanowienia oraz gdy materia do uregulowania
w rozporzdzeniu dotyczy sytuacji prawnej obywatela lub ich organizacji.62 Zuwagi
na merytoryczn ina pewno funkcjonaln wi ustawy upowaniajcej zrozporzdze-
niem wykonawczym przedmiotem unormowania w drodze rozporzdzenia mog by
tylko iwycznie sprawy traktowane jako zastrzeone do regulacji ustawowej, ale jeli
dzieje si to zupowanienia ustawodawcy, mona tak postpowa tylko subsydiarnie.
To zatem, e rozporzdzenie jest wydawane na podstawie iw granicach upowanienia
ustawowego udzielonego przez ustaw, jak rwnie zasada hierarchicznej budowy sys-
temu rde prawa okrelonego w Konstytucji, powoduje przede wszystkim, e autor
rozporzdzenia przy jego redagowaniu jest ograniczony zakresem spraw przekazanych
do uregulowania w drodze rozporzdzenia ikierunkiem przyszych uregulowa. Jest to
zwizane take zwymogiem zgodnoci zprzepisami hierarchicznie wyszymi. Roz-
dzia normatywnej materii midzy ustaw irozporzdzenie jest spowodowany nie tylko
wzgldami pragmatycznymi, ale wane jest, by sprawy typowo techniczne, organiza-
cyjne, ulegajce czstym zmianom, przekaza do unormowania w drodze rozporzdze-
nia. Konstytucja z1997 r. wzmacnia ustawy w systemie rde prawa, eliminujc ito
skutecznie prawodawstwo samoistne. Przyja ona rwnie rozwizanie, e norma po-
wszechnie obowizujca musi mie bezporedni podstaw w Konstytucji lub w usta-
wie, azatem ustawa moe regulowa wszystkie dziedziny spraw, chyba e ktra ztych
spraw zostaa zastrzeona przez przepisy Konstytucji do uregulowania w innej formie.
Przyjte iobowizujce oraz wymuszajce okrelony stopie szczegowoci ustawy
okrelaj zakres swojej ingerencji w sytuacj prawn jednostek iich organizacji, atake
formy tej prawnej ingerencji. Zatem w drodze rozporzdzenia nie mog by normowane
62 Por. REDELBACH, A. ZIEMBISKI, Z. WRONKOWSKA, S.: Zarys Teorii Pastwa i Prawa.
Warszawa, 1992, s. 164 in.

129

Iuridica_1_2015_3948.indd 129 16.04.15 10:06


sprawy istotne, dotyczce praw ipozycji jednostek, kompetencji organw administra-
cji publicznej, zakazw czy nakazw. Wskazane cechy rozporzdzenia nie wyczerpuj
jego definicji icharakterystyki, ale eksponuje te cechy obowizujca Konstytucja. Prak-
tyka prawnicza, aprzede wszystkim ta legislacyjna, ma nadal, azatem od 16 lat, proble-
my itrudnoci zformuowaniem wytycznych jako czci upowanienia do wydawania
rozporzdze. W praktyce bowiem bardzo trudno jest nakreli ostr granic midzy
zakresem spraw przekazanych do uregulowania rozporzdzeniem awytycznymi doty-
czcymi jego treci. Przy przedstawieniu wymogw, jakie Konstytucja idoktryna prawa
stawia aktom normatywnym podustawowym powszechnie obowizujcym, naley za-
da sobie pytanie, czy przepisy upowaniajce, zawarte w ustawie z2004 r. oochronie
przyrody, speniaj wymagania, jakie konstytucja stawia przepisom upowaniajcym.
Chodzi tu zwaszcza oart. 108 ust. 9 u.o.p., stanowicy, e Rada Ministrw, kierujc si
potrzeb ustalenia jednolitych sposobw legitymowania ikontroli osb popeniajcych
wykroczenia iprzestpstwa przeciwko ochronie przyrody, okreli, w drodze rozporz-
dzenia, sposb itryb wykonywania nastpujcych czynnoci dla Stray Parku w posta-
ci: legitymowania osb podejrzanych opopenienie przestpstwa lub wykroczenia oraz
wiadkw przestpstwa lub wykroczenia w celu ustalenia ich tosamoci, zatrzymywa-
nia osb w przypadku uzasadnionego podejrzenia popenienia przestpstwa lub wykro-
czenia, kontroli izatrzymania, za pokwitowaniem, dokumentw dotyczcych legalnoci
posiadania tworw lub skadnikw przyrody pochodzcych zobszaru parku narodowe-
go iobrotu nimi oraz kontroli podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz na
obszarze parku narodowego w zakresie przestrzegania przepisw ustawy natomiast dla
Suby Parku Krajobrazowego ustawodawca przewidzia takie uprawnienia jak legity-
mowanie osb naruszajcych przepisy oochronie przyrody, aw razie odmowy okazania
dokumentu pozwalajcego na ustalenie tosamoci zwracania si do Policji lub innych
waciwych organw oustalenie ich tosamoci. Artyku 108 ust.10 u.o.p. stanowi,
eminister waciwy do spraw rodowiska w porozumieniu zministrem waciwym
do spraw wewntrznych okreli, w drodze rozporzdzenia, zakres itryb wsppracy
Stray Parku zPolicj oraz zakres dziaa Stray Parku podlegajcych kontroli Poli-
cji isposb sprawowania tej kontroli, kierujc si potrzeb podejmowania wsplnych
dziaa Stray Parku zPolicj na obszarze parku narodowego w zakresie zwalczania
przestpstw iwykrocze. Artyku110 ust.10 u.o.p. mwi zkolei, eminister waciwy
do spraw rodowiska okreli, w drodze rozporzdzenia, zakres szkolenia podstawowego
oraz tryb powoywania komisji egzaminacyjnej, oktrych mowa w ust.2 pkt 1, kieru-
jc si potrzeb posiadania przez funkcjonariuszy Stray Parku wiedzy niezbdnej do
wykonywania zada, natomiast art. 110 ust. 12 u.o.p. stanowi, eminister waciwy do
spraw rodowiska w porozumieniu zministrem waciwym do spraw wewntrznych
okreli, w drodze rozporzdzenia, sposb ewidencjonowania iprzechowywania broni
bojowej oraz broni myliwskiej wraz zamunicj, kierujc si potrzeb zabezpieczenia
przed osobami nieuprawnionymi, broni bojowej oraz broni myliwskiej wraz zamuni-
cj, bdcej w dyspozycji Stray Parku.63

63 Por. GRUSZECKI, K.: Ustawa oochronie przyrody. Komentarz. Warszawa, 2010, s. 467 in..

130

Iuridica_1_2015_3948.indd 130 16.04.15 10:06


Wydaje si, e artykuy te nie speniaj wymaga stawianych przez Konstytucj
przepisom upowaniajcym, poniewa w ustawie brak jest chociaby przepisw mate-
rialnych, definiujcych takie instytucje prawa administracyjnego, jak wspdziaanie,
kontrola inadzr. W ustawie zatem nie ma przepisw zawierajcych kompetencje dla
organw Policji do sprawowania nadzoru, brak rwnie przepisw okrelajcych rodki
tego nadzoru. W tym zakresie pojawia si tylko informacja w art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy
oPolicji, e nadzr Policji nad Stra Parku Narodowego okrelony jest w odrbnych
przepisach, co nie jest prawd, bowiem takich przepisw nie ma. W ustawie oochronie
przyrody nie ma rwnie przepisw dotyczcych uprawnie kontrolnych Policji w sto-
sunku do Stray Parku izasad wspdziaania Policji ze Stra Parku. Te uprawnienia
zawarte s w rozporzdzeniach, co wskazuje, e w akcie podustawowym okrelono
zasady, uprawnienia, sposb przeprowadzenia kontroli iwspdziaania. Wytyczne do
wymienionych upowanie ustawowych, zawartych w art. 108 i110 ustawy, rwnie
nie speniaj konstytucyjnych wymogw w zakresie treci rozporzdzenia ispraw, jakie
maj by w rozporzdzeniach regulowane. Zatem oznacza to, e przepisy art. 108 ust. 9
i10 oraz art. 110 ust. 10 i12 u.o.p. s niezgodne zart. 2 i92 Konstytucji.64

4. STRAE OCHRONY PRZYRODY W REPUBLICE CZESKIEJ


IW REPUBLICE SOWACKIEJ

Czeska ustawa oochronie przyrody ikrajobrazu65 powica przepisy 81,


81a, 81b i82 stray przyrodnicze .W polskim pimiennictwie W. Radecki zajmuje si t
problematyk w ujciu prawnoporwnawczym chociaby w ksice pt. Ochrona przy-
rody w Polsce w Czechach ina Sowacji. Studium prawnoporwnawcze (Warszawa
2010). W ustawodawstwie czeskim w uprawnienie do tworzenia stray przyrodniczych
czeski prawodawca wyposay zarzdy parkw narodowych iobszary chronionego
krajobrazu, jak rwnie urzdy okrgowe (Krajskie Urady). Stra Ochrony Przyrody
wCzechach skada si przede wszystkim zwolontariuszy, ajej ustawowym zadaniem
jest kontrola przestrzegania przepisw ustawy oochronie przyrody ikrajobrazu. Usta-
wodawca czeski w 81 tej ustawy okrela wymogi stawiane przez ustaw kandydatom
na stranikw. Do wymogw tych zalicza si: ukoczenie 21 lat ycia przez kandy-
data; obywatelstwo czeskie; niekaralno za przestpstwa umylne; odpowiedni stan
zdrowia; zdolno do czynnoci prawnych; znajomo uprawnie ustawowych stra-
nika wzakresie ochrony przyrody oraz zoenie lubowania. Na podstawie 81 ust. 8
ustawy oochronie przyrody stranicy przyrody uprawnieni s do: ustalania tosamoci
64 Por. SZMYT, A.: Konstytucyjny system rde prawa w praktyce (w:) DZIAOCHA, K. (red.):
Podstawowe problemy stosowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Raport wstpny. Warszawa,
2005, s. 172 do 178; FILIPOWICZ, A.: Pojcie ifunkcje nadzoru w administracji. Ossolineum, 1984;
KOCISKI, C. (red.): Nadzr administracyjny. Od prewencji do weryfikacji. Wrocaw, 2006; KRAUZE,
K.: Instytucja nadzoru w nauce prawa. Przegld Prawa iAdministracji 1997, nr 37; OLSZEWSKI, J.:
Potencjalne obszary bada kontroli inadzoru w prawie administracyjnym. Ius et Administratio 2005, nr 2;
SZEWCZYK, M.: Nadzr w materialnym prawie administracyjnym. Pozna, 1996; WIERZBOWSKI, M.:
Nadzr w zdecentralizowanym aparacie pastwowym (w:) KULESZA, M. (red.): Model wadzy lokalnej
w systemie reformy gospodarczej, t. 1, Warszawa, 1982.
65 Zkon . 114/1992 Sb. ze dne 19. nora 1992, oochran prody akrajiny.

131

Iuridica_1_2015_3948.indd 131 16.04.15 10:06


osb naruszajcych obowizujce na terenie Republiki Czeskiej przepisy oochronie
przyrody ikrajobrazu; wstpu na nieruchomoci osb trzecich w sytuacjach czy wa-
runkach okrelonych przez ustawodawc; zatrzymywania w celu ustalenia tosamoci
osoby naruszajcej przepisy oochronie przyrody ikrajobrazu oraz przekazania takich
osb organom policji pastwowej oraz zwracania si opomoc lub wspdziaanie do
organw policji pastwowej albo lokalnej (gminnej), gdy stranicy przyrody nie s
wstanie wyegzekwowa przy uyciu wasnych si irodkw oraz uprawnie ustawo-
wych w zakresie kontroli przestrzegania przez obywateli przepisw ustawy oochronie
przyrody. Zgodnie z82 ustawy oochronie przyrody ikrajobrazu stra przyrody przy
wykonywaniu ustawowych zada ma obowizek okaza przy wykonywaniu czynnoci
subowych legitymacj potwierdzajc, e osoba dokonujca tych czynnoci jest stra-
nikiem, jak rwnie nosi odznak stray, sprawdza wykonanie obowizkw wza-
kresie kontroli przestrzegania przepisw oochronie przyrody iszybko bez zbdnej
zwoki zawiadomi organ, ktry powoa stra przyrody, ostwierdzonych nieprawi-
dowociach, szkodach, uchybieniach ibrakach, aw sytuacjach niecierpicych zwo-
ki np. w przypadku zagroenia ycia, zdrowia ludzkiego bd klsk ywioowych
policj iwaciwe organy administracji pastwowej. W81b czeski ustawodawca
okreli zasady odpowiedzialnoci Republiki Czeskiej za szkody wyrzdzone przez
stranikw przyrody przy wykonywaniu ustawowych zada, natomiast w 82 ustali
wzory umundurowania dla stranikw przyrody, jak rwnie obowizek ich noszenia
przy wykonywaniu zada ustawowych zwizanych zkontrol przestrzegania przez oby-
wateli przepisw powoanej ustawy.66
Sowacka ustawa oochronie przyrody krajobrazu67 zawiera przepisy dotyczce dzia-
alnoci stranikw przyrody. Cz pita sowackiej tej ustawy pt. Stra przyrody
zawiera dziewi przepisw (paragrafw), okrelajcych uprawnienia stray przyrody.
Przepis 72 ustawy precyzuje wymagania, jakie winien spenia kandydat na stranika
przyrody. Ustawa w 72 stanowi, e stranikiem przyrody moe by osoba penoletnia
w wieku 18 lat, posiadajca obywatelstwo sowackie, nieskazitelnego charakteru, nie-
karana za przestpstwo umylne oraz za przestpstwo nieumylne przeciwko rodowi-
sku. Kandydat na stranika powinien posiada pen zdolno do czynnoci prawnych,
odpowiedni stan zdrowia, sprawno fizyczn niezbdn do wykonywania obowiz-
kw stranika oraz teoretyczne przygotowanie fachowe, co musi by potwierdzone
egzaminem zdanym przed Komisj Egzaminacyjn, powoan przez Okrgowy Urzd
rodowiska. Zakres takiego egzaminu obejmuje znajomo prawa karnego iprawa wy-
krocze, prawnych aspektw ochrony przyrody ikrajobrazu, przypadkw stosowania
rodkw przymusu bezporedniego, geografii obszaru chronionego, w ktrym stranik
ma wykonywa obowizki subowe. Po pozytywnym zdaniu takiego egzaminu stra-
nik skada lubowanie imoe wykonywa swoje obowizki, ale dopiero po wpisaniu go
do wykazu stranikw przez Okrgowy Urzd rodowiska (73). Przepis74 ustawy
zawiera uprawnienie dla stranikw do legitymowania osb oraz wykaz przypadkw,
kiedy mona podj czynnoci legitymowania osb. Paragrafy75 i76 ustawy oochro-

66 Por. RADECKI, W.: Strae przyrody w prawie polskim, czeskim i sowackim. Biuletyn Parkw
Krajobrazowych Wielkopolski 2012, nr 20.
67 Zkon . 543/2002 Z. z. z25 jna 2002, oochrane prrody akrajiny.

132

Iuridica_1_2015_3948.indd 132 16.04.15 10:06


nie przyrody ikrajobrazu zawieraj take uprawnienia policyjne dla stranikw przy-
rody. Na podstawie 75 ust. 1 stranik przyrody moe przy wykonywaniu ustawowych
zada w swoim obwodzie (terenie specjalnym) kontrolowa przestrzeganie przepisw
oochronie przyrody ikrajobrazu, wstpowa na obiekty inieruchomoci ida od-
stpienia od bezprawnych dziaa, ograniczy wolno osoby naruszajcej przepisy
ustawy, moe sprawc narusze przepisw zatrzyma idoprowadzi do najbliszej jed-
nostki Policji, moe da informacji iwgldu do dokumentw, odebra sprawcy przed-
mioty bezprawnie uzyskane, zatrzyma iskontrolowa pojazd na obszarze chronionym,
domaga si pomocy od policji pastwowej ilokalnej (gminnej), nakada grzywny
ije ciga od sprawcw wykrocze w postpowaniu mandatowym oraz uywa rod-
kw przymusu bezporedniego w postaci chwytw iuderze obronnych, miotaczy
gazu obezwadniajcego, kajdanek do zakadania na rce, psa subowego. Stranik
moe nosi bro paln, ale tylko wtedy, gdy dysponuje indywidualnym pozwoleniem
na bro bojow, iuywa jej w przypadkach okrelonych przez ustawodawc iw stanie
zaistnienia obrony koniecznej albo stanu wyszej koniecznoci. Paragraf77 reguluje
obowizki czonka stray przyrody przy wykonywaniu zada subowych. W79 usta-
wodawca nada uprawnienia stray ochrony przyrody wyznaczonym przez ministerstwo
rodowiska pracownikom organizacji ochrony przyrody. Zgodnie zdyspozycj zawart
w 75 ust. 1 stranicy przyrody przy wykonywaniu ustawowych zada w swoim ob-
wodzie ochronnym mog zbiera informacje ostanie przyrody ikrajobrazu, jego cz-
ci skadowych ielementw. Sowacka ustawa oochronie przyrody zawiera zupenie
inny model stray przyrodniczych ni czeska ustawa oochronie przyrody ikrajobrazu.
Czonkowie tych formacji w Czechach ina Sowacji s to przede wszystkim wolonta-
riusze. Inaczej sprawy zwizane zochron przyrody uregulowane s w Polsce, gdzie
ustawodawca utworzy uzbrojone suby pastwowe, ochronne, na wzr policyjny, d-
c do specjalizacji ifachowoci stranikw ochrony przyrody w wykonywaniu ich
ustawowych zada istworzy narzdzia kontroli dziaalnoci tych sub przez organy
prokuratury ipolicji.68

68 Por. szerzej RADECKI, W.: Prawna ochrona w Polsce w Czechach i na Sowacji. Studium
prawnoporwnawcze. Warszawa, 2010, s. 310311; SOMMER, J.: Prawo o ochronie przyrody.
Komentarz. Wrocaw, 1997, s. 205, 211 i212; Zkon Nrodnej Rady Slovenskiej Republiky . 287/1994
Z. z., oochrane prrody akrajiny; Zkon . 114/ 1992 Sb., oochran prody akrajiny; Zkon . 543/2002
Z.z., oochrane prrody akrajiny.

133

Iuridica_1_2015_3948.indd 133 16.04.15 10:06


REDAKN RADA

Pedseda: prof. JUDr. Pavel turma, DrSc.


Tajemnice: Mgr. Nadda Svobodov

lenov:
doc. PhDr. JUDr. Ilona Baantov, CSc.
prof. JUDr. Stanislava ern, CSc.
doc. JUDr. Ji Herczeg, Ph.D.
prof. JUDr. Marie Karfkov, CSc.
doc. JUDr. Martin Kopeck, CSc.
doc. JUDr. Jan Kysela, Ph.D.
doc. JUDr. PhDr. Pavel Marlek, Ph.D.
prof. JUDr. Monika Pauknerov, CSc., DSc.
prof. JUDr. Vclav Pavlek, CSc., dr.h.c.
prof. JUDr. Michal Skejpek, DrSc.
prof. JUDr. PhDr. Michal Tomek, DrSc.
prof. JUDr. Petr Trster, CSc.
prof. JUDr. Alena Winterov, CSc.

Extern lenov:
prof. JUDr. Michael Bohdan (Lund)
doc. JUDr. Frantiek Cvrek, CSc. (SP, Praha)
prof. Dr.hab. Wladyslaw Czaplinski (Varava)
doc. JUDr. Jaroslav Drobnk, CSc. (Praha)
prof. JUDr. Jaroslav Fenyk, Ph.D., DSc. (Brno)
prof. JUDr. Jan Filip, CSc. (Brno)
prof. Dr. Michael Geistlinger (Salzburg)
prof. JUDr. Pavel Hollnder, DrSc. (Bratislava)
Dr. Kaspar Krolop (Berlin)
prof. JUDr. Jan Musil, CSc. (Brno)
prof. JUDr. Ji Pib, DrSc. (Cardiff)
prof. JUDr. Jn Svk, DrSc. (Bratislava)
JUDr. Milada Tomkov (Brno)
prof. Dr. Miroslav Vitz (Subotica)
prof. JUDr. Ladislav Vojek, CSc. (Brno/Bratislava)
134

Iuridica_1_2015_3948.indd 134 16.04.15 10:06


Iuridica_1_2015_3948.indd 135 16.04.15 10:06
ACTA
UNIVERSITATIS
CAROLINAE

IURIDICA 1/2015
Vol. LXI

asopis Acta Universitatis Carolinae Iuridica je evidovn vesk nrodn bibliografii (vedena Nrodn
knihovnou R), na seznamu recenzovanch vdeckch asopis RVVI, vIndex to Foreign Legal Periodicals
(veden American Association of Law Libraries) a je rovn indexovn Central and Eastern European Online
Library (www.ceeol.com).

Vdeck redaktor: doc. JUDr. Vojtch Stejskal, Ph.D.

Vydala Univerzita Karlova vPraze


Nakladatelstv Karolinum, Ovocn trh 35, 116 36 Praha 1
http://www.karolinum.cz
Praha 2015
Sazba DTP Nakladatelstv Karolinum
Vytiskla tiskrna Nakladatelstv Karolinum
Periodicita: 4/rok
ISSN 0323-0619 (Print)
ISSN 2336-6478 (Online)
MK R E 18585

Iuridica_1_2015_3948.indd 136 16.04.15 10:06