Anda di halaman 1dari 4

Historija Rima Tit Livije

Knjiga Prva (753 509.g.pne.)

1. Pad Troje, po tradiciji, rat je voen u XIII ili XII vijeku pne. izmeu Grka pod vodstvom
Agamemnona, kralja Mikene, i Trojanaca. Izbio je zato to je Paris, sin trojanskog kralja
Prijama, oteo lijepu Jelenu, enu spartanskog kralja Menelaja. Grad Troja se nalazio na
brijegu Hisarlik iznad Helesponta; po mitu mu je osniva bio Zeusov sin Dardanos; njegov
unuk Tros, oigledno eponim Troje, imao je tri sina: Ilosa, Asarakosa i Ganimeda. Jedan od
Asarakosovih unuka bio je Enejin otac Anhiz. Bedeme Troje je po legendi podigao Laomedont,
jedan od Ilosovih sinova. Prijam je bio Laomedantov sin sa mnogobrojnim potomstvom,
meu kojima su i sinovi Paris i Hektor.
2. Antenor je bio trojanski junak koji se pominje i u Homerovoj Ilijadi, a zalagao se za to da se
Jelena vrati Grcima. Eneja je bio sin Anhiza i boginje ljubavi Afrodite, jedan od trojanskih
junaka, poznat iz Homerove Ilijade. Kada je u dvoboju sa grkim junakom Diomedom bio
pogoen tekim kamenom, Afrodita ga je iznijela iz borbe i prenijela na planinu Idu; poslije
pada Troje, on je nosei starog oca Anhiza na ramenima napustio grad u plamenu. Izgubio je
enu Kreusu, ali je spasio sina Askanija, pa se preko Trakije i Delosa uputio prema Italiji;
dospio je na Siciliju, gdje mu je otac umro i bio sahranjen. Potom, razbijen burom, stie na
obalu Afrike, gdje ga prijateljski primi kraljica Didona, osniva Kartagine. Ona eli da ga zadri
u Kartagini, ali Eneja odbija jer ga sudbina vodi dalje, prema Italiji gdje mu je bio zadatak da
osnuje carstvo Rima.
3. Kada su grki junaci Odisej i Menelaj doli u Troju da trae da im se vrati Jelena, uivali su
Antenorovo gostoprimstvo. Zahvaljujui tome, u razaranju Troje njegova kua je bila
poteena, a njegov sin Glaukon je spasio ivot. Najstarija tradicija ne povezuje Eneju s tim
gostoprimstvom.
4. Paflagonija je bila oblast u sjevernoj Maloj Aziji, na obali Ponta. Njeni kraljevi i heroji se
pominju u priama o Trojanskom ratu, u kome su uestvovali na strani Troje; pominju se i u
mitu o Argonautima i mitovima o Herkulu. Nikad nije bilo vrsto organizovana drava; odrale
su se etnike grupe pod domaim dinastima, a kasnije je ula u sastav pontijske kraljevine
Mitridata.
5. Pilemon se kao voa Paflagonaca i saveznik Trojanaca pominje u Homerovoj Ilijadi; ubio ga je
Menelaj.
6. Prema tradiciji koja poiva na grkim izvorima VI i V vijeka pr.ne. Antenor je osnovao koloniju
u oblasti Veneta (dananja oblast Venecije). Antenor se kao osniva grada Patavija, rodnog
mjesta Tita Livija, pominje u Vergilijevoj Eneidi. Ipak se sumnja u to da veza Antenora i
Veneta pripada historiji; pria o Enetima iz Paflagonije poiva na jezikoj slinosti Eneti
Veneti.
7. Eugeneji su bili italski narod izmeu Alpa i Jadrana. Meu 41 utvrenjem koje pominje Katon
nalazili su se Verona, Akvileja, Altin, Patavij i drugi. Prema tradiciji, njih su potisli Veneti.
8. Selo Troja se pominje u djelu Stefana Vizantinca; istoimena mjesta su potvrena i na obali
Lacija; nastanak ovih naziva je u vezi sa prenoenjem legende o Trojanskom ratu u Italiju.
9. Ovdje se misli na stari grad Makedoniju u makedonsko-trakoj oblasti Rakelos; grad je kovao
novac na kome je predstavljen Eneja, koji nosi Anhiza na ramenima.
10. Laurenti kao naziv za narod upotrebljavan je alternativno ili zajedno sa nazivom Lavinati koji
je u vezi sa imenom grada Lavinij (Lavinium). Adjektiv Laurens kao oznaka za narod pojavljuje

1
se ve u prvom ugovoru izmeu Rimljana i Kartaginjana koji je sklopljen ubrzo poslije
uspostavljanja republike u Rimu.
11. Latin, kralj Aborigina, bio je sin Telemaha, sina Odiseja i Kirke, a prema drugima sin Odiseja i
jedne Hiperborejke. Prema rimskoj tradiciji bio je posljednji kralj najstarijeg naroda Lacija.
12. Prema podacima sauvanim kod Hesioda, najstariji stanovnici Lacija bili su Latini. Prema
legendi o Eneji, meutim, Latini su nastali mjeanjem Trojanaca i autohtonih Aborigina (ab
origine, od nastanka). Ovi bi po porijeklu bili Grci prema jednom fragmentu iz Katonovog
djela, a Liguri prema Dionisiju iz Halikarnasa, Livijevom savremeniku. Doli su iz oblasti Reate,
pa poto su ih potisnuli Sakrani ili Sikuli, naselili su se u Laciju; kraljevi su im bili Saturn,
Aventin, Faun i Latin.
13. Penati su kuni i porodini bogovi ije su likovne predstave bile postavljene u atriju rimske
kue uz ognjite, gdje su zajedno sa larima dobijali svakodnevne obroke. Prema legendi,
penate je Eneja prenio iz Troje.
14. Lavinij bi, prema grkim i rimskim piscima, bilo prvo naselje koje je Eneja osnovao u Italiji; to
je bio grad latinskog naroda Laurenata, nalazio se na obali Tirenskog mora, izmeu ua Tibra
i Numika. Naziv bi poticao od Lavinije, kerke kralja Latina i Amate.
15. Askanije se zvao i sin Eneje i Kreuse; ime Jul bi bilo u vezi sa carskom porodicom Julija u Rimu,
kojoj je pripadao i August; tako bi preko Eneje i Venere poticali od bogova.
16. Rutuli su bili narod u Laciju, sa sreditem u gradu Ardeja; zvali su se i Ardeates Rutuli i
pripadali latinskom savezu. Veze kralja Turna sa Etrurcima ne odgovaraju situaciji ove rane
epohe.
17. Za Mezencija, kralja etrurskog grada Cere, znaju i drugi antiki pisci. Od svojih saveznika
zahtjevao je primitae (prve plodove berbe) koje su posveivane samo Jupiteru, pa ga je Eneja
stoga ubio.
18. Cere su jedan od etrurskih gradova; nalazile su se na oko 30 rimskih milja (oko 45 km, 1
milja=1,48 km) sjeverno od Rima, nedaleko od Tirenskog mora na kojem su imale luku Pirgi.
Tu su nedavno otkrivene zlatne lamele sa bilingualnim tekstom, etrurskim na jednim i
punskim na drugim. U cerskoj nekropoli, koja je jedna od najuvenijih na teritoriji Etrurije,
najstarije grobnice potiu iz VII vijeka pne.
19. Sikulsko more je dio Tirenskog mora oko Sicilije.
20. Rijeka Numicus ili Numicius tee od Albanskih planina i uliva se u Tirensko more izmeu
Lavinija i Ardeje.
21. U tekstu Iovem Indigetem (Domai Jupiter), pri emu znamenje atributa nije sasvim jasno;
moglo bi znaiti boanski predak.
22. Askanije
23. Alba Longa (Duga Alba), vjerovatno kod dananjeg Kastel Gandolfa na Albanskim planinama,
u historijsko doba nije postojala. Naziv Albus, sauvan u imenu planine i rijeke Albule (Tibar),
po svoj prilici nije u vezi sa albus bijelo; mogue je da je predindoevropskog porijekla.
24. Na latinskom silva uma, otuda ime Silvius.
25. Naziv Prisci Latini (stari Latini) nije tako star; po svoj prilici nastao je 338. g.pne. poslije
rimsko latinskog rata kao etnika oznaka, jer je naziv Latini dobio pravni sadraj kao oznaka
za odreenu kategoriju graana.
26. Lista albanskih kraljeva se uz male razlike javlja i kod drugih pisaca. Neka imena oznaavaju
patrone lokalnih mjesta, kao Capetus (Kapitol), Tiberus (Tibar), Aventinus (brijeg Aventin), a

2
druga treba da potvrde trojansko porijeklo grada, kao Kapis tako se zvao Anhizov otac po
nekim mitovima. Atis je ime potvreno u lianskoj kraljevskoj kui.
27. Vestalke su bile svetenice boginje Veste, jednog od najstarijih boanstava iji poeci idu do
sinojkizma i nastanka Rima. est svetenica su davale zavjet djevianstva; prekraj zavjeta je
kanjavan smru. Uivale su razne poasti; imale su u pratnji jednog liktora, pri sveanostima
su sjedile na poasnim sjeditima, a uivale su autoritet i u svjetovnom ivotu. Praznik Veste
slavljen je 9. juna.
28. Ficus Ruminalis je naziv istog korijena kao i Roma; postojala je boginja Rumina koja se brinula
o ishrani. Povezivanje imena osnivaa Rima, Romulus, sa ficus Ruminalis je kasnijeg datuma i
poiva na glasovnoj slinosti rijei.
29. Acca Larentia je ime ije pravo znaenje je teko procijeniti. Varon (116-27.g.pne.), u djelu o
latinskom jeziku, povezuje ga sa praznikom Larentalia (23. decembra) i larima deifikovanih
predaka.
30. Lupercalia su u Rimu praznik Fauna slavljen 15. februara. Praznik je u stvari imao magijsko
obiljeje i njegova veza sa Faunom je poznija; poinjao je u peini Luperkal na padini Palatina;
za kult su bila zaduena dva udruenja, Kvinktijali (Quinctiales) i Fabijani (Fabiani). rtvuje se
koza, a mladii poslije kultnog obreda tre kroz grad sa komadima koe rtvovane ivotinje
kojima uz raskalane ale udaraju one koje sretnu, prvenstveno ene. Ritual je oigledno bio
u vezi sa stoarskim drutvom i plodnou.
31. Naziv po Arkadskom gradu Penatej najprije Palantij zatim Palatij. Ova etimologija Palatina
nalazila se ve u djelu prvog poznatog rimskog historiara Fabija Piktora (druga polovina III
vijeka pne.) Naziv moe pripadati dubokoj, predindoevropskoj prolosti Italije; kokrenski
element pal rairen je na irokom prostoru u Mediteranu.
32. Mitski heroj Grke, Euander je sin boga Hermesa i jedne rijene nimfe; kult je povezan sa
Panom i rairen prvenstveno u Arkadiji. Prema nekim antikim piscima, Euander je prenio u
Italiju kult Fauna, a Eratosten ga smatra sinom Sibile. Prema jednoj legendi doplovio je sa
svojim ljudima u Italiju 60 godina prije Trojanskog rata.
33. Pan Likejski, nazvan po planini Likeios u Arkadiji, bio je prvobitno bog uma i livada, sin
Hermesa i jedne nimfe. Kao Inuus identifikuje se sa Panom i Faunom, bogom stada.
34. Pobjeda nad Gerionom spada u jedno od Herkulovih junakih djela. Gerion je bio div sa
trostrukim tijelom, sin Hrisoara koji je iskoio iz glave meduze Gorgone. Posjedovao je krda
prekrasnih goveda na ostrvu Eritrija, na dalekom zapadu. Na svom putu ka Eritriji, Herkul je
otvorio Gibraltarski moreuz bacivi stijene na obje obale, a zatim odapeo strijelu na Heliosa,
iji su ga zraci pekli. Ubio je potom uvara goveda, diva Euritija i dvoglavog psa Orthosa; kad
je ubio i Geriona protjerao je stada preko panije, Italije i Sicilije prema Grkoj.
35. Kako (Cacus) bio je italski div, Vulkanov sin, zlotvor koji je bljuvao vatru i iz svoje peine na
Aventinu saekivao i ubijao putnike. Po drugoj verziji, Kako je bio starinski rimski bog koji je
prvobitno potovan na Palatinu; odatle ga je potisnuo grki heroj Euander. Borba izmeu
Kaka i Euandera predstavljena je kao borba dobrog (Euander) i zlog (Kako) oveka. Ime je
sauvano u nazivu Kakove stepenice (Scalae Caci) koje su vodile obronkom Palatina prema
Velikom cirkusu (Circus Maximus).
36. Karmenta (Carmenta ili Carmentis) bila bi starorimsko boanstvo ene i poroaja; imala je
posebnog svetenika i praznik Carmentalia (izmeu 11. i 15. januara)
37. Sibile su bile proroice poznate u raznim mjestima u Grkoj, u Delfima, Eritreji, Halkidi. U
Italiji su imale proroite u Kumama, u grkoj koloniji u Napuljskom zaljevu, osnovanoj

3
sredinom VIII vijeka pne. Takozvane Sibilinske knjige pitane su za savjet jedino po odluci
Senata u Rimu. Od devet prvobitnih knjiga navodno su bile sauvane tri.
38. Prema mitu, Herkul je bio sin Zeusa i Alkamene, ene grkog heroja Amfitriona.
39. Poticiji i Pinariji su obavljali Herkulov kult do 312. g.pne. kada su, kako se vjeruje, lieni toga
zbog zloupotrebe. Potitius bi bio auctor kulta, a Pinarius bi bio custos.
40. Dvanaest liktora kao pratnja kraljeva, potom konzula u Rimu, nosili su svenjeve prua i u njih
zadjenute sjekire kao znak da mogu kanjavati.
41. Sella curulis prvobitno je sjedite u kraljevim kolima sa kojih je on sudio; toga pratexta je toga
sa purpurnim rubom koju su nosili djeaci i magistrati.
42. O organizaciji i prostiranju Etruraca, Livije u V knjizi, poglavlje 33, kae da se nalaze izmeu
dva mora, Jadranskog i Tirenskog; organizovani su u saveze od po 12 gradova. Smatra se da
su postojala dva takva saveza.
43. Patres lat., otuda naziv patriciji.
44. Pravo braka, ius conubii, jedno je od etiri prava rimskog graanina; podrazumjeva legalno
sklopljen brak i pravo potomstva na naslijee.
45. Consualia su praznik boga Konsusa koji je titio itnice i skladita. Praznovane su 21. augusta i
15. decembra, kada su odravane i konjike trke; one su ovdje povezane sa Neptunom koji se
naziva Konjiki, mada Neptun u Rimu nije imao veze sa konjima. To je bio sluaj sa njegovom
grkom paralelom Posejdonom, koji je prvobitno bio bog konja, dok je Neptun io samo bog
mora.
46. Keninenzi (Caeninenses) su stanovnici grada Kenina (Caeninum) koji u historijsko doba nije
vie postojao. Plinije ga navodi meu nestalim gradovima; morao se nalaziti blizu Rima.
Krustumini su bili stanovnici grada Krustumera (Crustumerum) koji se nalazio na drugoj obali
Tibra; ime je sauvano u nazivu rimske tribe (optine) Krustumina. Antemnati (Antemnates)
su nazvani po zajednici Antemnae koja se nalazila na uu rijeke Anijena u Tibar.
47. Svadbeni uzvik u Rimu talasa ili talassio koji pominju i drugi pisci nema pravog objanjenja.
Livijevo tumaenje je preuzeto od analista (ranih rimskih historiara) i ne zasluuje
povjerenje. Mogue je da je rije sabinjanskog porijekla.
48. Pria o zajednikoj vladi Romula i Tita Tacija, legendarnog kralja sabinjanskog grada Kuresa,
vjerovatno je izmiljena da bi se objasnila kasnija pojava dvojice konzula na elu rimske
drave. Linost Tita Tacija je kod antikih pisaca liena individualnih crta.
49. Jupiterov nadimak Feretrius jo je u antici dovoen u vezi sa glagolom ferre donositi, jer su
njemu na nosiljci, feretrumu, donoene spolia opima, oruje skinuto sa slavnog neprijatelja
koji je pobjeen i ubijen.
50. Hersilija je, prema jednoj tradiciji, Sabinjanka koja je zbog kerke ostala u Rimu; smatrana je
za enu Hosta Hostilija i babu kralja Tula Hostilija; prema drugoj tradiciji, koju slijedi Livije,
bila je Romulova ena. Poslije smrti je divinizovana kao Hora Kvirina i tako je postala kultni
par bogu Kvirinu.
51. U pitanju je mit o Tarpeji kojim je objanjavan naziv Tarpejske stijene na Kapitolu. Prema
drugoj verziji, ona je zbog izdaje baena sa Tarpejske stijene; izdala je ili zbog ljubavi prema
Titu Taciju, vojskovoi neprijatelja, ili zbog ljubavi prema zlatu. Armile, narukvice sa
talismanom, nosili su Etrurci, kako se vidi na freskoslikarstvu u etrurskim grobnicama.