Anda di halaman 1dari 18

FAKULTI PENDIDIKAN BAHASA

PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU


SEMESTER MEI / 2012
HBML1203
PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI
BAHASA MELAYU

NO. MATRIK : 780206125731002


NAMA : HERMAN BIN HASSAN
NO. KAD PENGENALAN : 780206-12-5731
NO. TELEFON : 019-5350985
EMEL : herman_5675@yahoo.com

PUSAT PEMBELAJARAN : OUM CAWANGAN TAWAU


ISI KANDUNGAN
PERKARA HALAMAN

1.0 Pengenalan. 2

2.0 Bunyi-bunyi Vokal dan Konsonan dalam Bahasa Melayu.. 2-9


2.1 Bunyi bunyi Vokal dalam Bahasa Melayu 7-9
2.2 Bunyi bunyi Konsonan dalam Bahasa Melayu 7-9

3.0 Perbezaan Antara Fonem dan Alofon dalam Bahasa Melayu.. 10-11
3.1 Fonem. 10-11
3.2 Alofon.. 10-11

4.0 Ciri ciri Suprasegmental Bahasa Melayu dan Kepentingannya


dalam Pengajaran Lisan. 12-15
4.1 Ciri ciri Suprasegmental dalam Bahasa Melayu 12-14
4.1.1 Tekanan
4.2.1 Kepanjangan
4.3.1 Jeda
4.4.1 Intonasi
4.5.1 Tona

4.2 Kepentingan Suprasegmental dalam Pengajaran Lisan. 14-15


4.2.1 Memahami Penggunaan Intonasi Bahasa Melayu
4.2.2 Membezakan Makna Ayat
4.2.3 Memudahkan Kefahaman Murid

5.0 Kesimpulan 17

Bibliografi 16

1
1.0 PENGENALAN

Bahasa merupakan alat komunikasi yang penting bagi manusia, malah bahasa ialah
kepunyaan masyarakat yang menuturkannya. Makin besar jumlah penuturnya, maka makin
luas daerah penyebaran bahasa itu, dan makin banyak pula perbezaan yang wujud dari segi
penggunaannya. Demikiannya juga halnya dengan Bahasa Melayu yang menjadi salah satu
bahasa yang banyak mempunyai banyak sistem fonologi atau sistem bunyi yang diucapkan
atau dituturkan oleh penuturnya. Alat pertuturan ini sememangnya kompleks, tetapi teratur
dengan menggunakan kod-kod tertentu. Asmah Hj Omar (1986) mengatakan bahasa yang
digunakan oleh manusia adalah menggunakan alat-alat ujaran yang terdapat dalam tubuh
badan manusia itu sendiri. Contohnya bibir, lidah, lelangit dan pita suara.

Secara amnya, pemerolehan bunyi bahasa atau alat pertuturan oleh sesebuah masyarakat
ini boleh dikaji secara saintifik. Bagaimana bunyi bahasa dihasilkan ada penjelasan-
penjelasan yang melatarinya. Dalam Bahasa Melayu, ilmu khusus yang mengkaji penghasilan
bunyi-bunyi bahasa ini dikenali sebagai ilmu fonologi atau fonetik. Ilmu fonologi ini
termasuk dalam bidang ilmu linguistik. Jika diikuti urutan kajian dalam bidang ilmu
linguistik bahasa, ilmu fonologi atau fonetik akan menjadi ilmu pertama dikaji diikuti oleh
fonologi (sistem bunyi), morfologi (sistem kata), sintaksis ( sistem ayat) dan semantic (sistem
makna). Bagaimanapun dalam bidang tugasan ini, saya akan lebih membincangkan
berhubung dengan sistem fonologi dalam Bahasa Melayu.

Secara jelasnya, huraian mengenai vokal dan konsonan tergolong dalam bab fonetik dan
fonologi. Maksud dan definisi fonetik menurut Kamus Dewan (1996:354) fonologi ialah
ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang
menunjukkan sebutannya. Mengikut Kamus Lingusitik pula, fonologi pula bermaksud
bidang yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Apabila kita
membincangkan berkenaan dengan sistem bunyi-bunyi dalam bahasa ini, kita juga akan turut
sama melihat berkenaan dengan perbezaan antara fonem dan alofon dalam sistem fonologi
Bahasa Melayu. Ini amat penting, agar dapat memudahkan para guru untuk memahaminya
agar mudah untuk mengajarkannya kepada para pelajar dan murid-murid di sekolah. Malah,
adalah amat penting juga bagi mereka yang ingin mempelajari Bahasa Melayu dengan lebih
mendalam lagi.

2
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

2.0 BUNYI BUNYI KONSONAN DAN VOKAL BAHASA MELAYU

Secara amnya, di dalam Bahasa Melayu terdapat tiga golongan bunyi iaitu bunyi vokal,
konsonan dan juga diftong. Namun, disini saya hanya akan membincangkan dua golongan
bunyi iaitu penghasilan bunyi vokal dan juga konsonan.

2.1 Bunyi - bunyi vokal dalam Bahasa Melayu

Bunyi-bunyi vokal ialah bunyi-bunyi bahasa yang bersuara yang ketika


menghasilkannya udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga
mulut tanpa mendapatkan sebarang sekatan atau geseran. Dengan kata lain bunyi-bunyi vokal
mempunyai ciri-ciri seperti bersuara, udara keluar dari paru-paru berterusan dan udara keluar
tanpa sekatan atau geseran.

Kumpulan bunyi bunyi vokal ialah bunyi yang dihasilkan tanpa gangguan dalam
rongga mulut. Manakala udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dengan tidak
tersekat atau terhimpit.

Bunyi itu hanya dipengaruhi oleh keadaan lidah dan bentuk bibir. Berikut merupakan
tujuh penghasilan bunyi-bunyi vokal iaitu;

i. Vokal Hadapan Sempit atau Tinggi [ i ]

Hadapan lidah dinaikkan setinggi mungkin ke arah lelangit keras tetapi tidak
membuat sekatan kepada arus udara manakala bibir dalam keadaan dihamparkan.
Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan untuk menutup bahagian rongga untuk
membuat sekatan, halangan atau sempitan. Pita suara kemudiannya dirapatkan dan
digetarkan. Sebagai contoh:

Awalan pertengahan akhiran


[ijab] [minum] [beli]
[insan] [kilang] [cari]

3
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

Gambar rajah1: Menunjukkan penghasilan vokal hadapansempit atau tinggi [ i ].

ii. Vokal Hadapan Separuh Sempit atau Separuh Tinggi [ e ]

Bagi menghasilkan bunyi vokal /e/ pula, bahagian bibir atas dan bibir bawah
hendaklah dihamparkan. Kemudian, hadapan lidah pula dinaikkan separuh tinggi iaitu
rendah sedikit sahaja daripada bunyi vokal /i/. Manakala lelangit lembut dan anak
tekak pula dinaikkan dengan menutup bahagian rongga hidung. Udara dari paru-paru
disalurkan keluar ke rongga mulut tanpa menerima sebarang gangguan. Bersamaan
dengan itu juga, bahagian pita suara dirapatkan serta digetarkan. Sebagai contoh:

awalan pertengahan akhiran


[ekor] [kekok] [kole]
[enak] [belok] [tauge]

Gambar rajah 2 : Menunjukkan penghasilan vokal hadapan separuh sempit atau


separuh tinggi [ e ].

iii. Vokal Hadapan Separuh Luas atau Separuh Rendah [ ]

Bunyi vokal // dapat dihasilkan melalui hadapan lidah yang dinaikkan separuh
rendah ke daerah lelangit keras, iaitu rendah sedikit daripada cara menghasilkan bunyi
vokal /e/. Kemudian, lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan untuk menutup rongga
hidung. Udara dari paru-paru disalurkan keluar ke bahagian rongga mulut dan pita

4
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

suara digetarkan. Manakala bibir pula adalah berada dalam keadaan dihamparkan.
Vokal ini juga dikenali juga sebagai vokal depan lampau separuh rendah.
Sebagai contoh:

awalan pertengahan akhiran


[sok] [kk] [sor]
[nak] [blok] [ol-ol]

Gambarajah 3:Menunjukkan penghasilan vokal hadapan separuh luas atau


separuh rendah []

iv. Vokal Hadapan Luas atau Rendah [ a ]

Turut dikenali juga sebagai vokal hadapan lampau rendah. Untuk menghasilkan bunyi
vokal tersebut, hadapan lidah hendaklah diturunkan serendah yang mungkin.
Kemudian lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan untuk menutup bahagian nasal.
Seterusnya udara dari paru-paru disalurkan keluar ke bahagian rongga mulut sambil
menggetarkan pita suara. Walau bagaimanapun, udara yang keluar ini tidak
mengalami sebarang halangan. Sebaliknya, bibir pada ketika ini adalah dalam
keadaan yang melampau dan bunyi yang dihasilkan pula ialah bunyi [a].
Sebagai contoh:

awalan pertengahan akhiran


[angsa] [rapi] [lupa]
[alis] [palam] [kena]

Gambar rajah 4:Menunjukkan penghasilan vokal hadapan luas atau rendah [ a ].

5
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

v. Vokal Belakang Sempit atau Tinggi [ u ]

Vokal /u/ dihasilkan dengan cara belakang lidah dinaikkan ke daerah lelangit lembut
untuk menyempitkan bahagian rongga mulut dan anak tekak dinaikkan untuk
menutup rongga hidung. Bersamaan dengan itu, pita suara dirapatkan serta
digetarkan. Sementara itu, bibir dibundarkan dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi
vokal /u/. Sebagai contoh:

awalan pertengahan akhiran


[ungka] [tuba] [batu]
[ulam] [pucat] [kelu]

Gambar rajah 5 : Menunjukkan penghasilan vokal belakang sempit atau tinggi [ u ].

vi. Vokal Belakang Separuh Sempit [ o ]

Bahagian belakang lidah sedikit antara paling tinggi belakang dan yang paling rendah
boleh dicapai di belakang lidah. Bibir dibiarkan dalam keadaan bundar. Apabila udara
disalurkan keluar maka bunyi yang dihasilkan ialah vokal /o/. Sebagai contoh:

awalan pertengahan akhiran


[orang] [roket] [milo]
[onar] [pocong] [keromo]

Gambar rajah 6: Menunjukkan penghasilan vokal belakang separuh sempit [o].

6
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

vii. Vokal Tengah [ ]

Untuk menghasilkan vokal ini, bahagian tengah lidah mestilah dinaikkan ke bahagian
pertemuan di antara lelangit keras dan lelangit lembut. Kemudian, lelangit lembut dan
anak tekak hendaklah dinaikkan untuk menutup bahagian rongga nasal. Pita suara
dirapatkan apabila udara disalurkan melaluinya, maka pita suara pula akan bergetar.
Bunyi // akan dihasilkan di mana vokal ini pula hanya terdapat di bahagian awalan
dan di pertengahan perkataaan sahaja. Sebagai contoh:

awalan pertengahan
[mak] [blah]
[mas] [clah]

Gambar rajah 6 : Menunjukkan penghasilan vokal tengah [].

Sebenarnya penghasilan bunyi-bunyi vokal pula ditentukan oleh beberapa ciri tertentu
iaitu, keadaan bibir sama ada dihamparkan atau dibundarkan, bahagian lidah yang
terlibat sama ada depan lidah atau belakang lidah, turun naik lidah sama ada
dinaikkan setinggi-tingginya, dinaikkan sedikit atau diturunkan, keadaan lelangit
lembut, sama ada dinaikkan dan udara dari paru -paru keluar melalui rongga mulut
sahaja (menghasilkan bunyi-bunyi vokal atau oral) atau dinaikkan tetapi tidak rapat
sehingga udara dari paru-paru keluar melalui rongga mulut dan juga rongga hidung
(menghasilkan bunyi-bunyi vokal yang disengaukan) dan keadaan glotis dirapatkan
dan semasa udara keluar dari paru-paru pita suara bergetar. Selain vokal terdapat juga
separuh vokal, diftong dan vokal rangkap.

7
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

2.2 Bunyi bunyi konsonan dalam bahasa Melayu

Kumpulan bunyi-bunyi konsonan pula ialah bunyi yang dihasilkan dengan gangguan
oleh alat-alat sebutan sehingga jalan aliran udara dari paru paru terganggu, dengan cara
disekat atau dihalang dan udara keluar melalui rongga mulut atau rongga hidung.
Dalam bahasa Melayu terdapat 18 bunyi konsonan asli sembilan konsonan pinjaman.
Sembilan konsonan asli dapat hadir pada awal, tengah dan akhir perkataan iaitu p, t, m, n,
/ng/, s, h, r dan l. Konsonan b, d, g, c dan j hanya hadir pada akhir perkataan pinjaman
seperti bab, had, beg, koc dan kolej. Huruf konosnan /ny/, w dan y tidak pernah terdapat pada
akhir perkataan.
Konsonan ialah bunyi yang dihasilkan oleh aliran udara yang tersekat atau terhalang
oleh salah satu alat sebutan seperti bibir, gusi, lelangit lembut, dan sebagainya dan udara
dilepaskan melalui rongga mulut atau rongga hidung.
Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah-daerah artikulasi seperti
dua bibir, gusi, lelangit keras, lelangit lembut, pita suara, glotis dan rongga hidung. Inilah
antara huruf-huruf konsonan yang lazim kita ketahui selain daripada 5 huruf vokal yang
lazim telah kita pelajari. [p], [b], [t], [d], [k], [g], [q], [c], [j], [m], [n], [f], [v], [s], [z], [x],
[h], [r], [l], [w], [y]
Berikut merupakan gambarajah-gambarajah yang menunjukkan bagaimana bunyi-
bunyi huruf konsonan dihasilkan.

Konsonan c Konsonan h

Konsonan j Konsonan k

8
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

Konsonan l Konsonan m

Konsonan n Konsonan r

Konsonan t Konsonan y

Konsonan z

9
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

3.0 PERBEZAAN ANTARA FONEM DAN ALOFON DALAM SISTEM


FONOLOGI BAHASA MELAYU
3.1 Fonem
Fonem ialah unit bahasa yang terkecil berfungsi dalam Bahasa Melayu.
Di dalam fonem satu unit ujaran yang bermakna, atau perkataan terdiri daripada
beberapa unit bunyi seperti dalam perkataan palu. Perkataan ini terdiri daripada
empat unit bunyi iaitu p, a, l, u. maka, unit-unit bunyi inilah yang dipanggil
sebagai fonem iaitu unit terkecil yang berfungsi dalam Bahasa Melayu itu
sendiri.
Sekiranya huruf p tadi digantikan dengan huruf m, maka palu akan bertukar
menjadi malu yang masih lagi mengekalkan empat unit bunyi.
Oleh itu, p dan m adalah unit terkecil yang berfungsi kerana unit itu
membezakan maksud ujaran sesuatu perkataan itu.
Selain itu, fonem juga boleh difahami sebagai unit yang terkecil yang
membezakan makna. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal
atau pasangan terkecil perkataan.
Antara contoh lain menerangkan berkenaan dengan fonem, seperti dalam
pasangan minimal, pedang dengan petang. Dalam pasangan minimal pedang
dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza iaitu bunyi d dan bunyi t.
Perkataan pedang dikatakan hampir sama dengan perkataan petang namun
hanya dibezakan dengan bunyi d dan t. Dalam konteks ini, bunyi d dan t
merupakan bunyi yang distingtif yang membezakan makna. Oleh itu bunyi d
dan t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem itu diletakkan dalam
kurungan fonem iaitu /d / dan /t/.
Selain daripada pasangan minimal pedang dengan petang, terdapat lagi
beberapa contoh yang akan diperjelaskan untuk lebih memberi kefahaman yang
mendalam. Contohnya perkataan kaya dan paya. Kedua perkataan ini
mempunyai makna yang berbeza, hal ini disebabkan oleh fonem k dan p. Fonem
seperti apa yang kita harus fahami ialah unit yang terkecil yang dapat
membezakan makna. Maka bunyi k dan p merupakan unit-unit terkecil itu yang
dapat membezakan makna perkataan kaya dan paya. Maka bunyi k dan p boleh
dikategorikan sebagai fonem yang membezakan makna. Oleh itu bunyi k dan p
diletakkan dalam kurungan fonem iaitu /k/ dan /p/.

10
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

Selain daripada contoh pasangan minimal yang telah diperjelaskan diatas


terdapat juga beberapa contoh pasangan minimal yang boleh menunjukkan unit-
unit terkecil yang membezakan makna ataupun dalam istilah bahasa melayu
iaitu fonem. Contoh adalah seperti berikut :
a. Barat dan Karat : /b/ dan /k/ merupakan fonem yang berbeza.
b. Dalam dan Talam : /d/ dan /t/ merupakan fonem yang berbeza.
c. Cari dan Jari : /c/ dan /j/ merupakan fonem yang berbeza.
d. Pakar dan Bakar : /p/ dan /b/ merupakan fonem yang berbeza.
e. Dulang dan Tulang : /d/ dan /t/ merupakan fonem yang berbeza.

3.2 Alofon

Berbanding dengan fonem yang membezakan maksud ujaran sesuatu


perkataan itu, alofon pula bermakna huruf yang boleh dipindah kedudukan
membentuk perkataan lain yang bermakna menggunakan huruf huruf yang
sama.
Sebagai contoh, fonem p dalam palu boleh menjadi lupa dan luap.
Bunyi p dalam palu dan lupa diujarkan sebagai letupan bibir yang sempurna,
tetapi dalam luar, bunyi p di ujarkan sebagai letupan bibir yang tidak
sempurna, yakni tidak diletupkan.oleh itu daripada contoh di atas, fonem p
mempunyai dua alofon iaitu luap dan lupa.
Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. Bervariasi
bebas bermaksud walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu
misalnya faham dengan paham tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna
yang berbeza untuk menunjukkan maknanya yang sama.
Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama
dari segi sebutan tetapi maknanya sama (tidak berbeza), misalnya perkataan
agama, ugama dan igama. Walaupun perkataan agama, ugama dan igama itu
dari segi makna tidak berbeza, tetapi vokal a, u, i adalah asalnya fonem yang
membezakan makna kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang
membezakan makna iaitu seperti baru, buru, biru. Oleh sebab itu vokal a, u
dan i adalah distingtif (membezakan makna), maka bunyi a, u, dan i adalah
bertaraf fonem, maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf alternasi bebas.

11
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

4.0 CIRI-CIRI SUPRASEGMENTAL BAHASA MELAYU DAN


KEPENTINGANNYA DALAM PENGAJARAN KEMAHIRAN LISAN

4.1 Ciri ciri Suprasegmental dalam Bahasa Melayu

Suprasegmental dalam bahasa Melayu ialah merupakan ciri-ciri atau sifat


bunyi yang menindih atau menumpang pada sesuatu fonem. Fonem ini tediri
daripada tekanan, kepanjangan, jeda, intonasi atau tona.

4.1.1 Tekanan

Merupakan ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata.
Biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. Di dalam bahasa Melayu,
tekanan berlaku dalam vokal. Bunyi vokal selalunya disebut dengan lantang
dan boleh dipanjangkan.
Lazimnya, ia berlaku dalam suku kata yang kedua seperti kita, bapa dan
satu dan seumpamanya. Bagi bahasa Inggeris, tekanan boleh membezakan
makna.

4.1.2 Kepanjangan

Ia juga disebut sebagai pendek bunyi yang merupakan ciri khusus yang
terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. Ciri kepanjangan dan
panjang pendek ini juga boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa
tertentu seperti bahasa Arab dan Bahasa Inggeris, tetapi tidak membezakan
makna Bahasa Melayu.
Ia ditanda dengan tanda titik dipanggil mora. Jika tanda mora itu satu titik,
kepanjangan bunyinya setengah mora dua titik kepanjangan satu mora, dan
jika empat titik :: kepanjangan ialah dua mora. Dalam bahasa Inggeris
perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan digunakan. Sebagai contoh, sit
bermaksud duduk dan si:t bermakna tempat duduk.

12
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

4.1.3 Jeda

Jeda disebut persendian. Unsur jeda digunakan untuk memisahakan elemen


linguistik seperti kata, rangkai kata dan ayat.
Dalam ujaran atau pertuturan jeda berperanan sebagai hentian sebentar.
Lambang jeda ialah [=]. Sebagai contoh lihat ayat berikut:

i. [= saya minum susu lembu =]


(Bermakna orang yang bercakap itu memberi tahu dia minum susu lembu)

ii. [= saya minum susu = lembu]


(Bermakna orang yang bercakap itu memberitahu orang yang dilawan
bercakap, iaitu lembu bahawa dia minum susu)

Lambang jeda untuk memisahkansuku kata atau perkataan ialah [+] . Dalam
bahasa Melayu lambang ini berfungsi membezakan makna. Contohnya:

Berikan: ber + ikan (bermaksud mempunyai ikan)


beri + kan (bermaksud menyerahkan)

4.1.4 Intonasi

Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. Dalam bahasa Melayu terdapat
pelbagai iontonasi atau lagu yang terdapat dalam ayat. Contohnya ayat berita
yang menurun pada akhir ayat, ayat Tanya pula meninggi apabila di akhir ayat.
Sebenarnya semua jenis cirri suprasegmental, iaitu tekanan, kepanjangan, jeda
dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi dalam ayat dan
digunakan dalam pertuturan seharian.

4.1.5 Tona

Merupakan satu bentuk gelombang naik turun suara dalam pengucapan.


Banyak bahasa mempunyai tona dan ia mengubah makna.
Terdapat dua jenis tanda yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi
rendah sesuatu perkataan.
Pertama menggunakan tona mendatar seperti ibu. Kedua tona meninggi
seperti guni. Manakala tona ketiga iaitu tona turun naik, contohnya

13
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

perkataan kuda dan akhir sekali tona menuruh seperti dalam perkataan
marah
Terdapat juga pemakaian tanda nomnor 1 hingga 4 untuk menunjukkan
perbezaan tona. Tona yang tinggi (keras) menggunakan satu, tona sederhana
tinggi (keras) menggunakan dua, tona rendah (lemah) menggunakan nombor
tiga dan tona sangat rendah ( sangat lemah) menggunakan nombor empat.
Oleh itu, intonasi tona samada turun naik nada suara itu digunakan dalam
pengucapan ayat atau frasa.

4.2 Kepentingan Suprasegmental dalam Pengajaran Kemahiran Lisan

Memahami fungsi suprasegmental dalam pengajaran kemahiran lisan amat


penting bagi para guru agar dapat memberikan kefahaman yang baik kepada
para murid dan seterusnya menjadikan system pengajaran dan pembelajaran
lebih berkesan agar apa yang disampaikan oleh guru dapat difahami dan murid
boleh menggunakan cirri-ciri suprasegmental yang betul dalam penggunaan
penuturan bahasa Melayu.
Antara kepentingan suprasegmental dalam Pengajaran Kemahiran Lisan
adalah seperti berikut;

4.2.1 Memahami penggunaan intonasi yang betul apabila bercakap atau berucap
di kalangan orang ramai mengikut kesesuaian apa yang ingin diujarkan.
Contohnya tekanan merujukbagaimana seseorang individu itu dapat
menggunakan intonasi intonasi yang betul ketika bercakap atau berucap
berkenaan dengan sesuatu perkara. Lazimnya ucapan yang berunsur
pengajaran biasanaya menggunakan intonasi yang lembut dan tidak keras.
Manakala, dalam ucapan berunsur politik umpamanya biasanya menggunakan
ujaran ujaran yang agar keras intonasinya kerana penyampaiannya agenda
dan perkara yang ingin disampaikan perlu ditekankan dengan lebih baik lagi.

4.2.2 Membezakan makna ayat juga merupakan kepentingan suprasegmental


dalam pengajaran lisan. Ini bermakna para murid akan diberi kefahaman
tentang perbezaan perkataan yang lazimnya mempunyai makna yang berbeza

14
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

tetapi mempunyai sebutan dan ejaan yang sama. Contohnya perkataan


mereka merujuk kepada beberapa orang, manakala dengan ejaan yang sama
mereka juga membawa makna mencipta sesuatu yang baru. Dengan
mempelajari suprasegmental dalam bahasa akan memudahkan penyampaian
makna yang ingin disampaikan.

4.2.3 Memudahkan kefahaman murid dalam pengajaran dan pembelajaran


apabila mereka dapat mengetahui dan memahami perbezaan perbezaan yang
wujud dalam system bahasa itu sendiri secara khusus.

15
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

5.0 KESIMPULAN

Konklusinya, bahasa terdiri daripada makna sistematik yang dikomunikasikan melalui


penggunaan bunyi-bunyi atau tanda-tanda konvensional. Bahasa terdiri daripada ujaran
perkataan daripada mulut atau teks yang bertulis. Bahasa melibatkan proses kognitif dalam
menghasilkan dan memahami bunyi dan sistem tanda linguistik. Bahasa sebagai alat
komunikasi boleh berlaku dalam dua cara iaitu secara lisan dan tulisan. Komunikasi dua hala
melibatkan penutur dan pendengar yang memerlukan kemahiran berbahasa. Penutur harus
boleh bercakap dengan jelas melalui sebutan yang betul, kemas, teratur dan berupaya untuk
menggunakan jeda, tekanan dan gaya yang tepat. Pendengar pula harus mendiskriminasikan
bunyi-bunyi ujaran, mendengar dengan teliti, memahami dan mentafsirkan percakapan yang
didengar dan seterusnya bertindak balas terhadap apa yang didengainya itu. Bahasa sebagai
alat komunikasi juga melibatkan jarak tempat dan jarak masa. Dengan bantuan teknologi
canggih komunikasi boleh berlaku walaupun jarak penutur dan pendengar berjauhan antara
satu dengan yang lain. Selain itu, Bahasa merupakan satu sistem terdiri dari vokal dan bunyi-
bunyi ujaran. Terdapat lambang yang arbitrari yang menjadi alat perhubungan mempunyai
kaitan rapat dengan budaya tempat bahsa itu dituturkan. Bahasa sentiasa berubah-ubah serta
mempunyai sifat khas dan unit. Oleh itu, amat penting untuk kita mempelajari bahasa tidak
kira apa juga bentuk bahasa itu kerana dengan mempelajari dan memahami setiap system
dalam bahasa itu kita dapat menyampaikan makna dengan lebih berkesan kepada penerima
maklumat yang ingin disampaikan. Dalam bahasa Melayu secara amnya, mempunyai
keunikan yang tersendiri apabila menyentuh berhubung dengan konsep fonologi kerana
melalui pemahaman kita terhadap system fonologi bahasa secara tidak langsung ia turut dapat
memperbaiki dan menggunakan bahasa Melayu yang betul dengan sebutan, bunyi, ujaran dan
keperluannya mengikut kesesuaian masa dan tempat serta tujuan maklumat yang ingin
disampaikan melalui penggunaan bahasa Melayu itu sendiri. Oleh itu, kita sebagai rakyat
Malaysia yang cintakan bahasa Melayu harus memikul tanggungjawab untuk memartabatkan
bahasa Melayu sebagai bahasa lingua franca supaya dikenali dan boleh diguna pakai oleh
masyarakat dunia.

16
HBML 1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU :
HERMAN BIN HASSAN 780206-12-5731

BIBLIOGRAFI

1. Asmah Hj Omar, Bahasa dan Pemikiran Bahasa Melayu, 1986; Dewan Bahasa
dan Pustaka, Kuala Lumpur.

2. Kamus Dewan, edisi keempat, 2007 ; Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur.

3. Raja Ali Haji, Kitab Pengetahuan Bahasa (Transliterasi oleh R. Hamzah), 1987;
Department Pendidikan dan Kebudayaan, Pekan Baru.

4. Raminah Hj. Sabran dan Rahim Syam, Kajian Bahasa, 1986 ; Fajar Bakti,
Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan.

5. Winsted, R.O., et al ,Ilmu Bahasa Melayu: Penggal 1, 1927 ; Fraser and Neave,
Singapura.

6. www.ms.wikipedia.org.fonologi_bahasa_melayu.com

7. www.suriangkasa.blogspot.com.fonetikdanfonologi.my

17