Anda di halaman 1dari 81

Fertigasi

HIDROPONIK
SEJARAH HIDROPONIK
Hidroponik maksud aktiviti pertanian
yang dijalankan dengan menggunakan
air sebagai medium menggantikan
tanah.
Teknik ini telah digunakan sejak
tamadun awal sebelum masehi lagi.
Contohnya pada Taman Tergantung
Babyloon dan Tamadun Mesir antara
sistem tanaman secara hidroponik
yang masyur.
SEJARAH HIDROPONIK
Tamaddun Aztez di Mexico di mana
masyarakat Indian menanam secara
terapung di permukaan tasik yang
cetek atau dapat dikatakan sebagai
sistem rakit.
Marco Polo dalam pengembaraannya
mencatatkan bahawa terdapat
penduduk di negara China menanam
secara hidroponik.
Perkataan ini lahir daripada perkataan
orang Greek iaitu hydro dan ponos.

Bermaksud air
hydro
Bererti kultur atau
ponos pengerjaan
RIEN '08
KONSEP ASAS
semua teknik dan sistem penanaman
tanpa menggunakan tanah, sebaliknya
menggunakan air dan bahan lengai
sebagia medium penanaman.
sistem penanaman secara kultur tanpa
tanah.
Transformasi hidroponik
Permintaan dunia yang kian
meningkat terhadap
makanan dan hasil
pertanian

Satu-satunya
Jumlah tanah yang kaedah
berkurangan akibat dari
pembanggunan dan penyelesaian
industri yang ada ialah
Hidroponik.

Kualiti tanah yang


semakin tercemar
Pengeluaran sayuran dapat diusahakan di
kawasan yang tidak subur, kurang sumber air
dan tidak mempunyai saliran yang baik dan
juga tanah bermasalah.
Lebih praktikal. Tidak memerlukan tanah
sebagai media tanaman.
Tidak dihadkan oleh tanah, topografi dan
cuaca yang buruk.
Mengurangkan risiko penyakit bawaan tanah
(soil borne).
Kos operasi dapat diminimakan-kos kawalan
makhluk perosak, kos racun serangga.
Bersih dan mesra alam. Pencemaran alam
sekitar dapat dikurangkan dengan penggunaan
bahan kimia yangminimum dan terkawal.
Pengurusan senang kerana tidak perlu
merumpai, membajak.
Jadual penananam yang fleksibel.
Penanaman boleh dibuat secara berterusan.
Tidak memerlukan sistem giliran tanaman.
Tanaman yang sama boleh ditanam ditempat
yang sama, Sebaliknya, penanaman secara
konvensional, memerlukan giliran tanaman
yang bertujuan mengawal penyakit dan
menjaga kesuburan tanah.
Oleh kerana penanaman didalam sistem
terkawal, pengawalan penyakit dan
perosak dapat dilakukan dengan lebih
cekap.
Menjimatkan penggunaan air dan baja.
Nutrien baja dapat dikitar semula (di
dalam sistem tertutup).
Penggunaan tenaga buruh adalah
minimum. Dua orang boleh menjaga
sebnayak 2000 pokok semusim.
Penggunaan air dan baja adalah lebih cekap
dapat dicapai melalui sisitem hidroponik. Baja
tidak mengalamai larut lesap dan penggunaan
air dapat dikawal dengan baik mengikut
keperluan tanaman. Pengambilan nutrien lebih
sempurna kerana nutrien tidak menghadapi
rintangan untuk diserap oleh akar tanaman.
Hasil yang berkualiti tinggi dan tanaman yang
lebih produktif. Didapati 3-4 kali ganda dari
hasil di ladang.
Harga pasaran yang tinggi.
KELEMAHAN HIDROPONIK

Perlukan kemahiran teknikal yang tinggi


dalam menyediakan dan mengurus larutan
nutrien, media tanaman dan lain-lain.
Oleh sebab sistem hidroponik merupakan
sistem tertutup, sebarang serangan patogen
dan ketidakseimbangan nutrien
akanmempengaruhi keseluruhan tanaman.
Pengurusan tanaman yang baik dengan
menggunakan varieti yang tahan dapat
mengelakkan masalah ini.
KELEMAHAN HIDROPONIK
Gangguan elektrik ataupun sebarang
keroskan yang berlaku pada sisitem akan
menyebabkan tanaman layu.
Ia lebih rumit berbanding tanaman dengan
menggunakan tanah.
Kos permulaan yang tinggi untuk membina
struktur (struktur rumah lindungan hujan,
sistem pengairan dan lain-lain
Kos input yang tinggi seperti baja (bahan
kimia), tenaga elektrik.
CONTOH HIDROPONIK

Bakul Media Penutup Takung

Takung Hidroponik Media

RIEN '08
SISTEM tanpa tanah
ba

SISTEM TAK SISTEM BERAGREGAT


BERAGREGAT
SISTEM PENANAMAN
ba
SISTEM TAK BERAGREGAT
Sistem kultur air.
Tidak menggunakan bahan lengai
sebagai medium penanaman.
Perkembangan tanaman bergantung pada larutan
nutiren di persekitaran akar.
Mempraktikkan sistem aliran nutrien tertutup di
mana larutan nutrien berkitar semula iaitu brmula
dari tangki nutrien ke pokok dan akan mengalir
semula ke dalam takung nutrien.
SISTEM PENANAMAN
ba
SISTEM TAK BERAGREGAT
1. Kultur air cetek
(NUTIRENT FILM TECHNIC)
2. Kultur air dalam
(DEEP CULTURE SYSTEM)
3. Aeroponik
4. Akuaponik
Kultur air cetek (NFT)

*
Kultur air cetek (NFT)

*
Kultur air cetek (NFT)
Palung penanaman
Kultur air cetek (NFT)

Palung penanaman

Tangki pengumpulan nutrien


*
KULTUR AIR CETEK
(NUTRIENT FILM
TECHNIC)
CIRI-CIRI
CIRI- CIRI
CIRI-CIRI
CIRI-CIRI

Kecerunan palung penananam ialah 1:75.


Ini untuk memastikan kedalaman larutan
tidak melebihi 10mm.
Kecerunan kurang daripada 1:100 mesti
dielakkan.
KULTUR AIR DALAM-
ba SYSTEMS
DEEP CULTURE

Diperkenalkan oleh Syarikat Kyowa dan telah


digunakan sejak awl 1980an..
Tanaman di tanam di dalam palung yang
mempunnyai larutan sedalam 2 cm.
Palung 3m panjang x 1 m labar x0.09
mdalam
Tanaman dianam di dalam bekas penananam
yang telah disesuaikan untuk menepati
lubang penananam.
Bekas penanaman diisi dengan medium
untuk menyokong pokok.
KULTUR AIR DALAM-
ba SYSTEMS
DEEP CULTURE

Sistem ini kompleks dan memerlukan kos


yang tinggi dan tidak begitu sesuai di
Malaysia.
Isipadu air yang tinggi akan menyebabkan
Perubahan pH dan perubahan kepekatan
larutan nutrien yang cepat jika tidak
dikawal dengna baik.
Tangki pengumpulan nutrien dibina
dibawah tanah dan berupaya menakung
larutan nutrien 50000 liter.
Kultur air dalam
AEROPONICS
ba
AEROPONIC

Semburan air dilakukan di sini


AEROPONIC
AEROPONIC

Semburan dilakukan di sini


AKUAPONIK
ba
AKUAPONIK
ba

RIEN '08
AKUAPONIK
ba

Ikan yang dipelihara


FERTIGASI
ba
Titisan air
KAEDAH PENANAMAN
Biji benih disemai terlebih dahulu di dalam
dulang semaian sel.
Dulang semaian diisikan dengan bahan
organan sepeti sabut kelapa.
Bergantung kepad jenis tanaman, selepas
7 hari hingga 2 minggu atau apabila anak
benih mempunyai 3-4 helai daun, anak
benih boleh dipindahkan ke polibag
(fertigasi), palung, atau takung
penanaman.
KAEDAH PENANAMAN
Semasa memindahkan anak benih, akar
pokok mesti mencecah air. Ini dimestikan
bagi teknik NFT, kultur air dalam dan
akuaponic.
Bagi earoponic, akar mesti mendapat
semburan air yang mencukupi supaya
akar tidak kering.
Bagi Fertigasi pula, paip saluran perlu
diperiksa supaya tidak tersumbat.
KAEDAH PENANAMAN
Jarak penanaman bergantung kepada
jenis pokok.
Contoh :
Tembikai wangi- 40 cm antara pokok, 50
cm antara baris.
Timun- 40 cm antara pokok, 50 cm antara
baris
Tomato- 30 cm antar pokok, 40 cm antara
baris
Tempat semaian anak benih sebelum
dipindahkan ke palung,atau takung
penanaman

Dulang semaian
NUTRIEN DAN
SUMBERNYA
Semua tumbuhan memerlukan 16 unsur
untuk tumbuh dengan baik:
H C O N
P K Ca Mg
Zn Cu Fe Mn
B Mo C S
Dalam sistem hidroponik unsur ini dilarutkan kedalam
air bagi diserap oleh sistem akar. Larutan ini dipanggil
larutan nutriem atau larutan baja.
NUTRIEN DAN SUMBERNYA

Unsur MAKRO N, P , K, Ca, Mg


Unsur MIKRO- Bo, Zn, Mo, Fe, Cu, Mn, Cl, S

Unsur mikro- diperlukan dalam kuantiti yang


sedikit.
Unsur makro-diperlukan dalam kuantiti yang
banyak
Unsur C-diperolehi dari gas CO2
Unsur O dan H- diperolehi dari air.
NUTRIEN DAN SUMBERNYA

Nutrien/baja dibekalkan dalam bentuk bahan


kimia yang ditimbang dan dilarutkan dalam
air dan dijadikan larutan stok
Contoh:
KNO3- bekalkan unsur Kalium, Nitrogen
KH2PO4 bekalkan unsur Kalium,
Phosphorus.
MgSO4-bekalkan Magnesium dan Sulfur
bahan kimia di atas, ditimbang mengikut
kadar yang betul, dan dilarutkan di dalam air
yang bersih untuk dijadikan larutan stok
nutrien
Sumber unsur Unsur Kadar Kepekatan
larutan pencairan akhir
Stok/ liter Larutan stok (ppm)
Unsur makro
Kalium fosfat K2PO4 136 g 1: 1000 136
Kalium Nitrat KNO3 101 g 5 : 1000 505
Kalsium Nitrat Ca (N03)2.4H2O 236 g 5: 1000 1180
Magnesium sulfat MgSO4. 247 g 2 :1000 494
7H2O
Unsur mikro
Ferum chelate (10% Fe) 20 g 4:1000 80
Asid Borik H3BO3 2.86g 1:1000 2.86
Mangan Klorida MnCl2.4H2O 1.81 g 1:1000 1.81
Zink Sulfat ZnSO4. 7H2O 0.22 g 1:1000 0.22
Kuprum sulfat CuSO3.5H2O 0.08 g 1:1000 0.08
Natrium molibdat Na2MoO4. 0.27 g 1:1000 0.027
H2O
NUTRIEN DAN
ba
SUMBERNYA
Setiap tanaman memerlukan formulasi
tersendiri kerana keperluan dan kada r
pengambilan unsur berbeza.
Contohnya, apa jenis tanaman yang ingin
ditanam samada sayuran jenis daun, buah
atau tanaman lain.
Gred baja/sumber terbaik ialah yang paling
senang larut dan ia biasanya lebih mahal.
Contoh :
Gred 1- lab gred
Gred 2- technical gred
Gred 3 field gred
LIMIT PENGUNAAN UNSUR NUTRIEN
OLEH POKOK MENGIKUT SUKATAN PPM

Unsur Makro Kepekatan (ppm) Unsur Mikro Kepekatan (ppm)

N 70-1000 Fe 0.5-10

P 30-100 Mn 0.1-5

K 100-400 H 0.16

Ca 80-400 Cu 0.02-0.5

Mg 24-100 Zn 0.02-1

S 35-1000 Mo 0.01-0.1

PPM-Part per milion atau satu bahagian dalam sejuta , ug/g, mg/kg.
Unsur Nutrien Kesan

Daun kecil, warna hijau muda,daun mati pada pokok dan daun sukar
Nitrogen
gugur.

Daun hijau tua. Daun bawah bewarna kuning pada bahagian hujung
Posforus
daun.

Potassium Daun bawah mati.terutama bahagian antara tulang daun.

Kalsium Pucuk dan daun muda mati. Daun muda berkedut.

Magnesium Bawah daun kuning akhirnya mati.

Salfur Pucuk dan daun muda warna hijau muda

Iron Pucuk dan daun muda warna kuning, akhirnya mati

Mangan Mata burung atau tompok warna coklat pada daun.

Boron Tunas dan pucuk mati


FORMULASI DAN PENYEDIAAN
LARUTAN NUTRIEN
Terdapat pelbagai formula larutan nutrien
dipasaran
Formulasi nutrien dibuat dengan menimbang
dan melarutkannya dalam air bagi
menjadikan larutan nutrien- bagi penanaman
secara kecil kecilan.
Bagi penananam secara kormersial, larutan
stok (larutan yang pekat) hendaklah
disediakan.
Larutan dibahagikan kepada larutan Stok A,
larutan Stok B.
FORMULASI DAN PENYEDIAAN
LARUTAN NUTRIEN
Perkara yang perlu diberi perhatian
semasa menyediakan larutan nutrien
Tindakbalas antara baja yang digunakan
perlu diketahui utk mengelakkan pembetukan
mendakan di dalam larutan hasil tindakbalas
kimia.
Contoh : kalsium nitrat tidak boleh bercampur
dengan magnesium sulfat kerana akan
membentuk mendakan.Disamping itu juga,
kalsium nitrat perlu diasingkan daripada baja
yang lain supaya ia mudah larut.
FORMULASI DAN PENYEDIAAN
LARUTAN NUTRIEN
Perkara yang perlu diberi perhatian
semasa menyediakan larutan
nutrien(sambungan)
Oleh itu, larutan stok pertama (stok A),
mengandungi magnesium sulfat dan baja
lain, manakala larutan stok B biasanya
hanya mengandungi kalsium nitrat atau
kalsium nitrat dan FeEDTA shaja.
Bekas untuk menyimpan larutan stok
mestilah diperbuat daripada plastik yang
berwarna gelap untuk mengelakkan
pertumbuhan alga..
FORMULASI DAN PENYEDIAAN
LARUTAN NUTRIEN
Perkara yang perlu diberi perhatian
semasa menyediakan larutan
nutrien(sambungan)
Baja Kuprum sulfat, mestilah dilarutkan
terlebih dahulu sebelum baja lain. Ini untuk
memgelakkan pembentukan kristal
kuprum sulfat yang sukar larut
Contoh formulasi baja yang dilarutkan dalam
100 liter air
Baja Berat baja
Larutan stok A
Kalium nitrat 8.30 kg
Magnesium nitrat 3.27 kg
Kalium dihidrogenortofosfat 2.07 kg
Kalium sulfat 3.67 kg
Ferus EDTA 0.40 kg
Campuran unsur mikro 0.58 kg
Larutan stok B
Kalsium nitrat 4.33 kg
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN

KEPEKATAN pH SUHU
LARUTAN LARUTAN LARUTAN
NUTRIEN NUTRIEN NUTRIEN
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
KEPEKATAN LARUTAN NUTRIEN
Di pengaruhi 2 faktor :
1.Kuantiti bahan baja yang melarut dalam
larutan nutrien
2.Kuantiti air yang digunakan untuk melarutkan
baja.
Kepekatan larutan dikawal sama ada dengan
mengubah kuantiti bahan baja atau kuantiti
air.
Kepekatan ditentukan dengan menyukat nilai
konduktiviti elektrik (EC) larutan berkenaan.
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
KEPEKATAN LARUTAN NUTRIEN
EC menunjukkan kepekatan garam terlarut
dalam larutan nutrien.
EC yang tinggi- kepekatan garam terlarut
tinggi, menyebabkan tanaman akan layu dan
mati.
Nilai EC diukur dengan alat yang dipanggil
EC Meter.
Nilai EC atau kepekatan larutan yang sesuai
untuk kebanyakan jenis tanaman ialah 2.0
3.0 mS/cm. Bacaan EC seelok-eloknya
diambil setiap hari.
RIEN '08
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
KEPEKATAN LARUTAN NUTRIEN
Bacaan EC akan menurun apabila nutrien
diserap oleh akar.
Bila nilai bacaan EC menurun, bahan kimia
perlu ditambah (boleh diambil dari larutan
stok yang pekat) ke dalam tangki larutan
nutrien.
Jika bacaan EC meningkat, tangki larutan
nutrien perlu ditambah dengan air bersih.
Bacaan EC perlu diambil sekali lagi setelah
larutan stok atau air ditambah.
RIEN '08
RIEN '08
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
pH LARUTAN NUTRIEN
Kadar pengambilan nutrien dipengaruhi pleh
nilai pH larutan nutrien.
Nilai pH yang sesuai bagi kebanyakan
tanaman ialah antara 5.5-6.5.
Bacaan nilai pH larutan nutrien seeloknya
diambil setiap hari menggunakan alat yang
dipanggil pH meter.
Sebarang ketidakseimbangan pH yang
berlaku, akan menyebabkan gangguan
terhadap pengambilan nutrien oleh akar
tanaman dan menjejaskan perkembangan
tanaman. RIEN '08
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
pH LARUTAN NUTRIEN
Jika pH larutan nutrien rendah, larutan alkali
cair seperti natrium hidroksida, kalium
hidroksida ditambah kepada larutan nutiren
untuk meningkatkan pH larutan.
Jika nilai pH larutan nutiren tinggi, larutan
asid cair seperti air hidroklorik, asid nitrik atau
asid fosforik ditambah ke dalam larutan
nutrien untuk menurunkan pH larutan.

RIEN '08
RIEN '08
PH LARUTAN NUTRIEN
pH merujuk samada larutan nutrien berasid
atau beralkali.
Asid Neutral Alkali

1 7 14
PH UNTUK TANAMAN TERPILIH

PH 6.0-6.7 PH 5.5-6.7 PH 5.2-6.7 PH 4.5-6.7

Asparagus Kekacang Tomato Ubi Kentang

Cauliflower Broccoli Lobak Merah

Tembikai Kobis

Salad
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
SUHU LARUTAN NUTRIEN
Suhu larutan nutrien penting menentukan
perkembangan tanaman terutama bagi
sistem tak beragregat kerana akar hanya
terdedah kepada larutan nutrien.
Suhu yang sesuai bagi kebanyakan tanaman
ialah 20oC-22oC.
Suhu mempengaruhi kelarutan nutrien.
Suhu yang terkeluar dari julat ini
menyebabkan unsur mikro men jadi kurang
larut.
PENGURUSAN LARUTAN
ba
NUTRIEN
SUHU LARUTAN NUTRIEN
Suhu juga mempengaruhi beberapa proes di
dalam tanaman.
Jika suhu terlampau tinggi atau terlalu
rendah, pengambilan air akan terhalang dan
seterusnya mempengaruhi pengambilan
nutrien.
Lazimnya, di negara beriklim panas, lembap,
suhu diukur 2-3 kali sepanjang penanaman.
Bagi sistem NFT, strayfoam atau kadboard
boleh digunakan untuk menutup palung
penanaman. Bahan ini merendahkan suhu
antara 1- 2.5oC.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
CANTASAN
Pembuangan bahagian tumbuan yang tidak
produktif dan menjadi sumber penyakit,
bahagian yang rosak.
Tunas sisi, hujung pucuk, daun dibahagian
pangkal pokok dibuang untuk mengurangkan
penggunaan nutrien.
Putik-putik buah dicantas secara terpilih
untuk mendapatkan saiz dan kualiti buah
yang baik.
Cantasan juga membantu membaiki
peredaran udara.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
CANTASAN
Cantasan juga merupakan amalan jika
terdapat serangan penyakit.
Pembuangan bahagian yang diserang,
mengurangkan patogen sesuatu penyakit.
Namun begitu, langkah menjaga kebersihan
alat, anggota badan serta pakaian orang
melakukan kerja ini perlu diberi perhatian
kerana patogen boleh tersebar melalui
sentuhan antara tanaman dan objek yang
tercemar.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
STRUKTUR PENYOKONG/PANCANG
Setengah tanaman mempunyai sisitem
batang yang lemah dan mudah rebah.
Tanaman seperti ini, tidak terdedah kepada
cahaya matahari dengan secukupnya jika
tidak disokong.
Penerimaan cahaya matahari adalah perlu
untuk fotosistesis terutama diperingkat
pengeluaran buah.
Buah yang besar adakalanya perlu disokong
untuk mengelakkan daripada gugur dan
rosak sebelum sempat dipungut.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
STRUKTUR PENYOKONG/PANCANG
Mengikat (dengan tali rafia) dan melatih perlu
dilakukan untuk pokok seperti pokok timun,
tembikai wangi. Ini dilakukan supaya pokok
ini tumbuh tegak dan tidak menjalar.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
1. Kaedah kultura
2. Kaedah fizikal
3. Kaedah Biologi
4. Kaedah kimia
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
1. Kaedah Kultura
Menggunakan baka yang rintang terhadap
penyakit
Menstril media penanaman untuk bunuh
patogen
Jarak tanaman yang sesuai untuk
persekitaran tanaman yang kondusif.
Pengawalan baja yang teratur untuk
meningkatkan ahap kesihatan tanaman
supaya tahan terhadap serangan penyakit.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
1. Kaedah Kultura
Meningkatkan amalan kebersihan
diladang.Contohnya memusnahkan rumpai
dan semak samun di sekitar kawasan
penanaman untuk memusnah tempat
persembunyian makhluk perosak.
Mancantas bahagian yang diserang penyakit
untk mengelakan serangan bertambah buruk.
Merawat biji benih dengan racun kimia
sebelum disemai.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
2. Kaedah Fizikal
Mengutip, memusnahkan perosak dengan
tangan.
Membungkus buah.
Mencabut dan membakar tanaman yang
diserang terutama serangan virus dan
bakteria.
Menggunakan perangkap.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
3. Kaedah Biologi
Menggunakan haiwan pemangsa semulajadi
yang boleh menyerang makhluk
perosak.Contoh, kumbang kura-kura
digunakan untuk mengawal afid.
Menggunakan parasit atau patogen yang
menyebabkan penyakit kepada perosak
tertentu. Contoh, menyembur bakteria
Bacillus untuk mengawal serangan larva
kupu-kupu Plutella yagn meneyrang kobis.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
4. Kaedah Kimia
Penggunaan racun makhluk perosak
memberi kean dalam jangka masa singkat.
Penggunaan racun kimia dijadikan sebagai
pilihan terakhir setelah kaedah lain tidak
berkesan untuk mengawal serangan. Ini
untuk memastikan supaya sisa toksik pad
hasil sayuran berada pada tahap paling
selamat
Elakkan menyembur racun seminggu
sebelum memungut hasil
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PENGAWALAN PEROSAK/PENYAKIT
4. Kaedah Kimia
Pilih racun kimia yang memberi kesan
negetaf paling rendah kepad amanusia dan
persekitaran.
Elakkan penggunaan racun kimia jenis yang
sama untuk tempoh berpanjangan supaya
makhluk perosak tidak menjadi kebal kepada
racun berkenaan.
PENGURUSAN
ba TANAMAN
PEMBAJAAN
Nutrien dibekalkan kepada tanaman melalui
larutan nutrien.

KEBERSIHAN KAWASAN
Rumpai (jika ada) da sisa tanaman yang
gugur perlu dibersihkan supaya tidak menjadi
sumber, tampat pembiakan aau tempat
perlindungan patogen dna makhluk perosak.