Anda di halaman 1dari 50

De Biënnale van Shanghai experimenteert This year, the Shanghai Biennale will Metropolis M Books Temporary Autonomous Research

dit jaar met een volstrekt nieuwe vorm van experiment with a completely novel form Falke Pisano, Jeremiah Day,
presentatie: de stadspaviljoens. Deze nieuwe of presentation: city pavilions. This new Nicoline van Harskamp
curatoriale strategie maakt deel uit van de curatorial strategy is part of the Shanghai Curator:
ambitie van de Biënnale van Shanghai om Biennale’s ambition to present itself Henk Slager
zich te profileren als de biënnale van de 21ste as the Biennale of the 21st century and
eeuw, en af te rekenen met het door Venetië to finish with the 20th century paradigm
gedefinieerde 20ste eeuwse paradigma van as defined by the Venice Biennale.
de biënnale als een op nationale identiteit In the first novel edition of the Shanghai
gerichte tentoonstelling. Aan deze eerste Biennale, thirty cities will participate.
nieuwe editie wordt deelgenomen door 30 Among them are: Berlin, San Francisco,
steden, waaronder Berlijn, San Francisco, Habana, Istanbul, Taipei, and Amsterdam.
Havana, Istanbul, Taipei en Amsterdam. The first Amsterdam Pavilion is curated
Het eerste Amsterdamse Paviljoen werd by Henk Slager. As point of departure,
samengesteld door Henk Slager. Als uit- he selected a connotation that has always
gangspunt voor de presentatie koos hij de been characteristic for Amsterdam: the city
voor deze stad meest typerende connotatie: of Amsterdam as refuge for thought and
de stad Amsterdam als vrijplaats voor den- experiment. Three artists participated in
ken en experiment. De drie deelnemende the Amsterdam Pavilion: Falke Pisano,
kunstenaars zijn Falke Pisano, Jeremiah Jeremiah Day, and Nicoline van Harskamp.
Day en Nicoline van Harskamp.

ISBN 978-90-818302-1-8
NIET GOED! Metropolis M Books, PO Box 19263,
NL 3501 DG Utrecht www.metropolism.com Amsterdam Pavilion 9th Shanghai Biennale 2012
Metropolis M Books Temporary Autonomous Research
Falke Pisano, Jeremiah Day,
Nicoline van Harskamp

Inhoud Contents
Redactioneel 2 Editorial 5
Henk Slager Henk Slager
Losse aantekeningen over 7 Some Notes on Method 9
mijn methode Falke Pisano
Falke Pisano So, but I’m Curious … 15
So, but I’m Curious … 12 Or: the artist’s writing as
Of het schrijven van kunstenaars participatory text
als participerende tekst Ilse van Rijn
Ilse van Rijn Criminals 24
Criminelen 20 Jeremiah Day
Jeremiah Day Temporarily Useful Zones. 34
Tijdelijk nuttige zones. 30 On the production and transmission
De productie en overdracht of knowledge in the art field
van kennis in de kunst Oliver Marchart
Oliver Marchart Yours in Solidarity 42
Yours in Solidarity 38 Nicoline van Harskamp
Nicoline van Harskamp
Falke Pisano

Falke Pisano, The Body in Crisis (installation


at De Vleeshal Middelburg), 2012, courtesy
Ellen de Bruijne Projects and De Vleeshal,
Middelburg.
1
Redactioneel De huidige editie van de Shanghai
Biennale heeft namelijk naast een
hoofdtentoonstelling – die onder de
Temporary titel Reactivation door Qiu Zhijie,
Autonomous Jens Hoffmann, Boris Groys en
Johnson Chang samengesteld wordt,
Research en die zich met name richt op stede-
lijke energie, transformatieprocessen
en nieuwe vormen van collectief be-
Keer op keer vormen de stad wustzijn – ruimte ingeruimd voor een
Shanghai en haar stedelijke voor- dertigtal stadspaviljoens. Dit nieuwe
waarden het vertrekpunt voor het curatoriale project laat zich begrij-
artistieke aandachtsveld van de pen als een wereldwijde presentatie
in 1996 opgerichte Biënnale van van platforms van met Shanghai op
Shanghai. Zo richtte de editie uit enigerlei wijze verwante steden, die
2008, Translocalmotion zich door te kunstpraktijken tonen die zich nauw
vertrekken vanuit de micropolitieke verhouden tot de thematiek van deze
situatie van het Peoples Square – het biënnale. Bovendien wordt door het
plein dat toen ter tijd de directe om- leggen van de focus op steden in
geving van de biënnale vormde – op plaats van landen door deze in opzet
de alomtegenwoordige migratiepro- vernieuwde Shanghai Biennale een
blematiek. Reeds bij deze editie was belangrijke en duidelijke bijdrage
een groot deel van de biënnale in- geleverd aan het actuele debat over
geruimd voor internationale kunst- nationale representatie. Voor deze
projecten die soortgelijke kwesties stadspaviljoens werden steden zo-
– vanuit een ander locatie gebonden als Taipei, Berlijn, Daejun, Teheran,
gezichtspunt – nader bediscussieer- Havana, Vancouver, Istanbul, Detroit
den en contextualiseerden. Met de en Amsterdam uitgenodigd.
recente verhuizing van de Shanghai De stad Amsterdam wordt geken-
Biennale naar het nieuwe, in de voor- merkt door een belangrijke histori-
malige Nanshi Power Plant (hoofdlo- sche connotatie: zij is een duidelijk
catie van de Wereldtentoonstelling in synoniem voor een vrijplaats voor
2010), gerealiseerde Museum voor differentie, voor anders-denken en
Hedendaagse Kunst, lijkt voor deze andersdenkenden. Amsterdam laat
dimensie een nieuwe, uitdagende zich dan ook begrijpen als een tij-
tentoonstellingslogica ontwikkeld delijk autonome omgeving waar
te zijn. reeds sinds de 17de eeuw onderdak
2
geboden wordt aan non-conformisti- beperkend functionaliteitscriterium, ook, hoe kunnen we de historische langer gelooft in het narratief van
sche vormen van onderzoek en ken- juist omdat zijn werkelijke functie (breuk-) momenten en hun relevantie het probleemoplossend vermogen
nisproductie. Het is deze onlosma- gelegen is in het verkennen van op- voor de huidige condities binnen de van de mens. Tegenover deze an-
kelijke betekenislading die, min of lossingen die – ondanks de in het actuele beeldende kunst activeren? tropologische conditie kan, volgens
meer metaforisch begrepen, het ver- huidige paradigma ogenschijnlijke Pisano ziet met name mogelijkheden Day, de kunstenaar nog enkel zijn
trekpunt vormt voor de thematiek disfunctionaliteit – nieuwe paradig- in het formaliseren van de afstand eigen lichaam plaatsen: een perfor-
die het Amsterdam Paviljoen gedu- matische landschappen aan het licht die inherent aanwezig is in elke re- matieve daad, die geheel in lijn met
rende de 9de Biënnale van Shanghai zouden kunnen brengen.” presentatie, teneinde te kunnen ko- het denken van Hannah Arendt het
aan de orde wil stellen. Het zijn dergelijke vragen die men tot een tijdelijke, zich perma- handelen begrijpt als een autonome
Wat betekent dit denken in ter- het Amsterdam Paviljoen middels nent herhalende, obstructie en de activiteit in de openbare ruimte.
men van tijdelijke autonomie nu de presentatie TAR (Temporary daaruit voortvloeiende bevrijding Nicoline van Harskamps onder-
feitelijk voor de actuele kunstprak- Autonomous Research) nader wil van de semiotische driehoek – object- zoek, Yours in Solidarity, vraagt aan-
tijk die vervuld lijkt te zijn van het verkennen. Daartoe wordt werk ge- representatie-subject – om vervol- dacht voor de historische beweging
op research gebaseerde perspectief? toond van drie kunstenaars die zich gens vanuit de kunst tijdelijk ruimte van het anarchisme, en analyseert
Laten de lines of flight en de mo- in hun onderzoek vooral richten op op te eisen voor het actualiseren van en archiveert daartoe correspon-
menten van verzet tegen de bureau- het artistiek her-denken van geschie- de levensvoorwaarden. denties van een laat 20ste eeuwse,
cratische orde, alsook de momenten denis, en daarmee ieder vanuit een Jeremiah Days werk LA Homocide Amsterdamse protagonist. Haar
van het weigeren van de instrumen- eigen invalshoek (het historische neemt als vertrekpunt de gelijknami- project bestaat uit een archiverende
tele rede, zich eigenlijk wel in kaart paradigma, de constructie van his- ge website van de Los Angeles Times, tekstpresentatie van oorspronkelijke
brengen? En staan de huidige spek- torische feiten, en de bestaanswijze een site waarop de krant een histo- citaten die verschillende facetten van
takelmaatschappij en de wereld van van historische bewegingen) demon- risch feitenrelaas en een statistisch de destijds persoonlijk beleefde en
de marktwerking eigenlijk nog wel streren hoe het autonome, artistieke overzicht geeft van de dagelijkse doorleefde micropolitiek articuleren.
zoiets als een ‘buiten’ toe? Bestaat denken nieuwe dimensies toevoegt slachtoffers van straatgeweld in de Daarnaast worden er interviews met
er wellicht een direct verband tussen aan de wijze waarop wij de wereld ‘global slums’ van de Californische acteurs gevoerd, die zich inlevende
een tijdelijk autonome situatie en het begrijpen. stad. Deze historische data worden in de auteurs van de brieven, specu-
genereren van kritisch artistiek on- Falke Pisano’s project The Body door Day aangewend als vertrek- leren hoe zij, als zijnde die auteurs,
derzoek? Het bestaan van een onder- in Crisis onderzoekt welke rol repre- punt, als kaart en als episch stads- het toenmalige bewustzijn van de
zoekomgeving, zo stelt Bifo (Franco sentatie kan spelen in het ervaarbaar gedicht. Hij bezoekt de plaatsen van ‘tijdelijk autonome zone’ (Hakim
Berardi) in Cognitarian Subjectivism maken van de voortdurende staat het delict, fotografeert ze, en voor- Bey), in het huidige tijdsgewricht,
(e-flux Journal, November 2010) be- van crisis waarin het lichaam – door ziet ze van handgeschreven com- dat getypeerd wordt door een post-
staat immers sinds mensenheugenis de geschiedenis heen – terecht komt, mentaar. Teksten waarmee hij mid- fordistisch prestatiebegrip en een
bij de gratie van een vorm van au- als gevolg van politieke, sociale en dels een zekere cinematografische neo-liberale context die het econo-
tonoom bewustzijn, “als een locatie economische veranderingen. Welke observatie een verband aanbrengt misch regime voorop stelt, zouden
van niet dogmatische-kennis, een krachten werken er nu eigenlijk in tussen de brute, historische werke- her-denken en re-activeren.
locatie van een publiekelijk delen op het lichaam? Hoe functioneren lijkheid en het actuele Hollywood Bovenstaande kwesties laten
van kennis. Onderzoek mag dan ook historische representaties in hun oor- paradigma, dat berustend in een ze- het Amsterdamse Paviljoen naad-
niet onderworpen worden aan een spronkelijke context? Maar vooral ker fataal bewustzijn inmiddels niet loos aansluiten bij een van de
3
sub-thematieken van de 9de Biën- haar onderzoeksproject vanuit een
nale van Shanghai: ‘the academy meer methodologisch perspectief:
of reciprocal enlightenment.’ TAR zij verkent in haar beschouwing een
thematiseert namelijk zijdelings de mogelijke verhouding tussen pro-
kenniseconomische situatie en de ductie, transparantie, verantwoor-
institutionele conditie en constitu- delijkheid en onderzoek. Jeremiah
enten van het kunstonderwijs. Het Day presenteert zijn bijdrage als
kunstonderwijs als zijnde wellicht de een subtekst: een relaas over gecon-
laatste tijdelijke autonome ruimte: strueerde verhalen, de zogeheten
een experimentele, vrije ruimte voor ‘testi-lies’, die een rol spelen in het
kritisch onderzoek, artistiek denken stelselmatig corrumperen van Los
en een non-conformistische produc- Angeles’ rechtsorde. Daarnaast zijn
tie van nieuwe kennis en alternatieve er twee essays die het voorgaande
gezichtspunten ten aanzien van de in een ruimer perspectief contextu-
menselijke voorwaarde en vormen aliseren. Ilse van Rijn richt zich op
van representatie, die voortdurend het paradoxale, ambigue karakter
herdacht, gereactiveerd en geactua- dat kenmerkend is voor de relatie
liseerd dienen te worden. tussen de kunstenaarstekst en de
In de nu volgende teksten worden artistieke praktijk, alsook op de rol
de thans geschetste denklijnen vanuit die deze tekst lijkt te spelen in het
verschillende perspectieven nader huidige debat over artistiek onder-
gearticuleerd. Ten eerste zijn er drie zoek. Oliver Marchart bespreekt
kunstenaarsteksten die de positie vervolgens de wisselwerking tussen
van de in het Amsterdam Paviljoen artistiek onderzoek, autonomie en
gepresenteerde werken vooral sti- heteronomie, en de betekenis hier-
puleren in het licht van de boven- van voor de wijze waarop huidige
staande thematiek. Zo introduceert kunstpraktijk zich, bijvoorbeeld in
Nicoline van Harskamp het deel van de vorm van action research, tot een
het script van Yours in Solidarity door kennisproductie gedomineerde
waarin de personages met elkaar samenleving verhoudt.
discussiëren over de actualiteit van
Hakim Beys concept TAZ (Temporary Henk Slager,
Autonomous Zone). In haar verdere curator
tekstbijdrage legt ze een verband
tussen het denken over TAZ en de
actuele discussie over artistiek on-
derzoek. Falke Pisano omschrijft
4
Editorial and Johnson Chang under the shelter since the early days of the says Bifo (Franco Berardi) in
title Reactivation, includes some 17th century. This inextricable form Cognitarian Subjectivism (e-flux
thirty city pavilions parallel to the of signification understood in a Journal, November 2010).  
Temporary main exhibition which focuses broad and metaphorical sense is the These are the questions and
Autonomous specifically on urban energy,
transformation processes, and novel
point of departure for the themes
the Amsterdam Pavilion will
issues the Amsterdam Pavilion will
delve into further through its
Research forms of collective awareness. That address during the 9th Shanghai presentation TAR (Temporary
novel curatorial project, with Biennale.    Autonomous Research). TAR will
a presentation of worldwide What does thinking in terms of a show work of three Amsterdam-
Since its start in 1996, the platforms involving cities related in temporary autonomy actually based artists with a specific
Shanghai Biennale has always some way to Shanghai, will show mean for topical art practices im- focus on how to re-think and
taken the city and its urban art practices closely connected to mersed in research-based forms research history in an artistic/visual
conditions as a starting point for its the theme of the current Shanghai and perspectives? Can we chart the sense. From an idiosyncratic per-
artistic explorations. For example, Biennale. Moreover, in focusing on lines of flight, the moments of spective, the three artists ex-
its 2008 edition Translocalmotion cities rather than countries, the resistance to the managerial plore historical paradigms, the
departed from the micro-political renewed set-up of the Biennale domain, and the moments of construction of historical facts, and
situation of the People’s Square indicates a clear statement in the refusal of instrumental reason? historical movements while
– then the direct environment of the context of the topical debate on Does the current society of spec- demonstrating how autonomous
Biennale – and the ubiquitous national representation. Cities such tacles, the world of the commodity artistic thinking adds novel
problematics of migration. Already as Taipei, Berlin, Daejun, Tehran, form, actually allow an ‘exterior’ dimensions to how we understand
in this edition, a large part of the Vancouver, Habana, Istanbul, form? Is there a direct connection the world.
Biennale venues have offered room Detroit, and Amsterdam are all between a temporary autonomous Falke Pisano’s project The Body
for international art projects cities invited to participate in the situation and the generation of in Crisis investigates what role
commenting on and contextualizing city pavilions of the Shanghai critical artistic research? Since time representation can play in staging
migratory issues from various local Biennale. immemorial, the presence of a the experience of a continuous state
points of view. The move of the The City of Amsterdam is research environment indeed has of crisis the body winds up in as a
Shanghai Biennale to the former characterized by an important existed by the grace of a form of consequence of political, social,
Nanshi Power Plant (the main historical connotation: it has always autonomous awareness as a ‘place and economic transformations
location of the 2010 World been a transparent synonym for a of non-dogmatic knowledge, of the throughout history. What kind of
Exhibition) where a novel Museum refuge for diversity, for thinking public sharing of knowledge. forces affect the body? How do
of Contemporary Art has been and being different-than-oth- Research should not be subjected historical representations function
realized seems to open up an even ers. Amsterdam could, therefore, be to any restraining criterion of in their original contexts? And most
more challenging, curatorial logic understood as a potential functionality, because its very importantly, how could one
for this dimension. Temporary Autonomous Zone function is to explore solutions activate historical turns and their
The current edition of the where non-conformist forms of that, although dysfunctional in the relevance for the current conditions
Shanghai Biennale, curated by Qiu research and knowledge production present paradigm, may reveal new within topical visual art? In
Zhijie, Jens Hoffman, Boris Groys, have continuously been offered paradigmatic landscapes,’ the formalization of the distance in-
5
herent in each representa- Arendt’s thought where action is considered the last temporary subtext: an investigation into
tion, Pisano specifically notices understood as an autonomous autonomous zone: an experimental, fabricated narratives, ‘testi-lies’,
possibilities to arrive at a tempo- activity in public space. free space for critical research, that are part of the systematic
rary, permanently repeating Nicoline van Harskamp’s artistic thinking, and a non- corruption of the LA justice system.
obstruction and a liberation of the research, Yours in Solidarity, conformist production of novel In addition, two essays will
semiotic triangle of object-represen- demands attention for anarchism as knowledge and alternative perspec- contextualize the themes in a
tation-subject. From the perspec- a historical movement. To that end, tives. In such a temporary autono- broader perspective. Ilse van Rijn
tive of art, that could be a tempo- Harskamp analyses and ar- mous zone promoting temporary focuses on the paradoxical,
rary claim of space for actualization chives correspondences of a late autonomous research, the human ambiguous character typical for the
of the conditions of life. 20th-century Amsterdam protago- condition and its forms of repre- relationship between artist’s text
Jeremiah Day’s work LA nist. Her project consists of sentation must be necessarily re- and artistic practice, inferring the
Homicide departs from the website an archiving, textual presentation thought, reactivated, and re- role such texts seem to play in the
of the same name of the Los of original quotations articulating actualized in a continuous flow. current debate on artistic research.
Angeles Times. On that site, the various aspects of the once person- In the texts in this publication, Oliver Marchart discusses the
newspaper gives a historical ac- ally experienced and spent mo- the above lines of thought will be interaction between artistic
count of facts and a statistical ments of micro-politics. In addition, further articulated from various research, autonomy, and heter-
survey of the daily victims of street interviews are conducted with perspectives. Firstly, three artists’ onomy, and its meaning for how the
violence in the ‘global slums’ of Los actors playing the authors of the texts will particularly stipulate the current art practice points to a
Angeles. Day deploys these letters. From our time dominated position of the works presented in society dominated by knowledge
historical data as a starting point, by a post-Fordist concept of the Amsterdam Pavilion in the light production in, for example, the
as a map and as an epic urban performance and a neo-liberal of the above themes. Nicoline van form of ‘action research’.
poem. He visits the crime scenes, context prioritizing the economic Harskamp introduces the part of
photographs them, and provides realm, the actors speculate how the script of Yours in Solidarity Henk Slager,
them with handwritten comments. they would re-think and re- where the characters discuss the curator
In combination with cinemato- activate an awareness of the topicality of Hakim Bey’s concept
graphic observation, these texts ‘temporary autonomous zone’ TAZ (Temporary Autonomous
produce a certain connection be- (Hakim Bey). Zone). Van Harskamp also con-
tween brutal, historical reality and The Amsterdam Pavilion links nects thinking about TAZ with the
the topical Hollywood paradigm, and matches its questions and topical discussion on artistic
that, resigned in a certain fatal issues with ‘the academy of research. Falke Pisano, however,
consciousness, no longer believes in reciprocal enlightenment’, one of approaches her research project
the narrative of the problem-solving the sub-themes of the 2012 9th from a more methodological
capacity of human beings. Against Shanghai Biennale. That is, TAR perspective. In her text, she
this anthropological condition, art- implicitly thematizes the knowl- explores a possible relation between
ists can only place their own edge-economic and institutional production, transparency, responsi-
body, Day claims, a performative conditions and constituents of art bility, and research. Jeremiah Day,
act entirely in line with Hannah education. Art education could be presents his contribution as a
6
Falke Pisano van bewuste differentiatie), maar in
termen van methodologie. Figures
of Speech, gezien als de ontwikke-
Losse ling van een methode waarbij onder-
aantekeningen over zoek, productie, reflectie en transfor-
matie zo nauw op elkaar aansluiten
mijn methode dat het mogelijk is vloeiend over te
schakelen van de ene naar de andere
werkwijze, legde als vanzelfsprekend
Na Figures of Speech (2006–2010) de basis voor een nieuwe cyclus van
vormde de tentoonstelling The Body werken. Tegelijkertijd organiseerde
in Crisis (Distance, Repetition and ik het lange-termijnproject The Body
Representation), te zien in Ellen de in Crisis zo, dat er in helder gedefi-
Bruijne Projects in september 2011, nieerde ruimten nieuwe methoden
de aftrap van mijn tweede cyclus wer- kunnen ontstaan.
ken onder één algemene titel. Figures Tijdens het proces van Figures of
of Speech bestaat uit een reeks wer- Speech waren onderzoek, productie,
ken waarbij linguïstische objecten reflectie en transformatie nauwelijks
worden geconstrueerd en gedecon- nog van elkaar te onderscheiden als
strueerd, subjectiviteit wordt gezien gevolg van een ‘drievoudig transpa-
in relatie tot de gegeven omstandig- rante’ productiewijze en esthetische
heden, en auteurschap, agency en strategie. In mijn werk staat ‘drie-
spraak binnen kunstwerken niet al- voudig transparant’ voor: transpa-
leen worden geanalyseerd in teksten rant ten aanzien van het verleden,
en video’s, maar ook aan de hand door het werk altijd te relateren
van diagrammen en abstracte sculp- aan vroegere werken en eerder ge-
turen. The Body in Crisis daarente- formuleerde gedachten; transparant
gen gaat vooral en nadrukkelijk over ten aanzien van het heden, door de
een meer concrete en openlijk po- productieomstandigheden te laten
litieke kwestie, namelijk het steeds zien, en daarmee de omstandighe-
weer optreden van momenten waar- den waarin iets openbaar wordt ge-
in lichamen door een plotselinge ver- maakt; en transparantie ten aanzien
andering in de levensomstandighe- van de toekomst, door het publiceren
den opeens in een crisis belanden. van de intenties, gedachten en plan-
Van begin af aan heb ik verband nen voor werk dat nog gemaakt en
gelegd tussen de twee cycli van wer- stappen die dan nog genomen moe-
ken – niet wat betreft hun inhoud (los ten worden.
7
Hoewel deze werkwijze zich eerst onder je je uitspraken doet.’ Dit zou deze werken opnieuw interpreteerde een specifiek thema richt. Structuur
intuïtief ontwikkelde, werd ze al snel bijvoorbeeld bereikt kunnen worden en verder ontwikkelde in sculpturen, 1: afstand (obstakels). Structuur
iets dat ik bewuster en productiever door binnen een werk te reflecteren installaties, teksten en diagrammen. 2: herhaling (geen representatie).
aanwendde voor mijn werk. Zo be- op het impliciete auteurschap ervan, The Body in Crisis begon echter als Structuur 3: representatie (lopende
sloot ik bijvoorbeeld om de transpa- of door de structuren bloot te leggen een breed opgezet traject of diagram gebeurtenis). In fysieke vorm zijn de
rantie ten aanzien van het verleden die een rol spelen in het moment dat dat ik de komende jaren denk te vol- structuren grote sculpturale installa-
te laten voor wat het was, toen ik de iets openbaar wordt. gen – en als daar een reden voor is ties met andere titels.
notie van een kritische houding in Transparantie ten aanzien van de zal negeren of aanpassen. Het traject Het geredigeerde verhaal van de
mijn werk wilde heroverwegen door toekomst definieer ik doorgaans als bestaat ten eerste uit een behoorlijk werken en hoe deze verbonden ra-
dat werk los te weken uit een lineaire projectie. In een gezamenlijke tekst, specifieke (zij het kort samengevatte) ken tijdens het ontstaansproces bin-
en op vooruitgang gebaseerde logica. die zal verschijnen in een publicatie inhoud (‘het lichaam in crisis’). Ten nen The Body in Crisis wordt gepu-
Aan het eind van Figures of Speech van Le Pavillion (het residentie-pro- tweede heb ik een zestal historische bliceerd in de vorm van een online
spitsten mijn gedachten over trans- gramma van het Palais de Tokyo) momenten gekozen van gebeurtenis- dagboek en een groeiende reeks digi-
parantie ten aanzien van het heden onder redactie van Charlotte Moth, sen die variëren van de herziening tale prints. Ook in tentoonstellingen
zich toe op een vergelijking tussen schrijf ik: ‘Ik gebruik het idee van van de publieke gezondheidszorg komen de structurele organisatie en
artistieke productie en spreekhan- projectie om te kunnen garanderen in Frankrijk en de oprichting van productieve relaties tussen de wer-
deling. In About artistic production dat het werk niet het enige object is het eerste universitaire ziekenhuis ken in de ruimte aan bod, bijvoor-
as speech acts, the performative as- waarmee toeschouwers een relatie in Parijs in 1793, tot de eerste pri- beeld in een video werk.
pect and questions of efficiency in re- kunnen opbouwen. Ze moeten ook vatisering van een gevangenis in de Het zou evenwel een misvatting
lation to reflection and transparancy in staat worden gesteld om het werk Verenigde Staten in 1984 in Houston. zijn om het traject of diagram te zien
(als eerste gepubliceerd in Gagarin te kunnen plaatsen binnen een con- Het derde element bestaat uit drie als een dogmatisch programma. Wat
Magazine #20), dacht ik na over de stellatie van ideeën die al enigszins structuren die vanuit het thema ‘het mij ook interesseert is de textuur die
kwestie: ‘Stel dat de werken van zijn verwoord en/of geformuleerd. lichaam in crisis’ op verschillende ontstaat door impulsieve of berede-
een kunstenaar waarbij iets publiek Door deze herhaaldelijk publieke- manieren het proces, de presentatie neerde uitweidingen, aanpassingen
wordt gemaakt en die dus bestaan lijk uitgesproken en geformuleerde en de archivering van het onderzoek en herformuleringen. Omdat ik be-
uit communicatieve handelingen in ideeën, en door de positionering van naar de zes historische momenten paalde vragen aan de orde wil stellen
welke vorm dan ook, net zo func- deze uitspraken, vindt er een diffe- faciliteren. Het vierde en laatste as- in relatie tot de productie van kunst
tioneren als een taalhandeling?’ In rentiatie plaats waardoor over het pect in het traject is het voornemen en vraagtekens zet bij de vragen en
dat artikel benadruk ik de noodzaak auteurschap kan worden nagedacht om zes werken te maken die elk zijn overwegingen die daarbij relevant
om de productiewijze en -omstan- in termen van een proclamatie- en gerelateerd aan één van de histori- worden gevonden (en die ik relevant
digheden te laten zien naast en bin- taalhandeling, in plaats van in ter- sche gebeurtenissen, los van de drie vind), maak ik al die aspecten inzich-
nen het werk zelf, ‘omdat wanneer men van subjectiviteit en identiteit.’ hoofdstructuren. telijk als deel van mijn werk.
je over iets of iemand spreekt, bin- Figures of Speech werd, met te- Ik heb het traject op een aantal Zo spelen de aanname, perfor-
nen of buiten het culturele veld, dat rugwerkende kracht, een samenhan- manieren zichtbaar gemaakt. Er zijn mance, demonstratie en heroverwe-
altijd gepaard zou moeten gaan met gende serie toen ik in een lezing de drie digitale grafieken die de drie ging van transparantie steeds een
een reflectie op je eigen positie en relaties tussen drie vroegere werken structuren weergeven. Zo wordt belangrijke rol in mijn werk. Ik wil
daarmee op de voorwaarden waar- van mij onderzocht en ik daarmee duidelijk dat elke structuur zich op hiermee stelling nemen tegen het idee
8
dat de waarde van een kunstwerk Falke Pisano
schuilt in de raadselachtigheid of on-
toegankelijkheid ervan. Natuurlijk
resulteert transparantie niet per se Some Notes
in werk dat eenvoudig te begrijpen
is, want het vraagt van de toeschou-
on
wer de tijd te nemen om de verschil- Method
lende lagen en taalregimes van el-
kaar te onderscheiden. Ik hou vast
aan transparantie en zichtbaarheid After Figures of Speech (2006–
omdat dit werk oplevert dat als op- 2010), the exhibition The Body in
pervlak grotendeels direct toegan- Crisis (Distance, Repetition and
kelijk is. Een plek waar uitwisseling Representation), on view at Ellen
plaatsvindt strekt zich uit en biedt de Bruijne Projects in Amsterdam
vele verschillende invalshoeken aan in September 2011, was the start for
waarlangs de toeschouwer de werken my second cycle of a series of works
over langere termijn steeds weer op- under one general title. Figures of
nieuw kan betreden en bezoeken. Speech consists of works where
linguistic objects are constructed
and deconstructed, subjectivity
is considered in relation to given
conditions, and authorship, agency,
and speech within works of art
are analyzed not only in texts and
videos, but also through diagrams
and abstract sculptures. The Body
in Crisis, in contrast, addresses
primarily and emphatically a more
concrete and overtly political issue,
namely the continuous, repetitive
occurrence of moments where bod-
ies are thrown into a state of crisis
through violent shifts in the condi-
tions of life.
From the start I have thought
about the connection between these
two cycles – not in terms of content
9
(other than deliberate differentia- became something more deliber- instance, by reflecting on a work’s necessary – over the next years. The
tion), but in terms of methodology. ate and productive for – my own authorship within the work or trajectory consists firstly of a fairly
Figures of Speech viewed as the understanding of – my practice. through revealing the structures in- specific (although briefly formu-
development of a method where I decided, for instance, to let go volved in the moment of something lated) focus on a level of content
research, production, reflection, and of transparency towards the past becoming public. (‘the body in crisis’). Secondly, I
transformation are brought together when I wanted to reconsider the Transparency towards the future defined a series of six historical
in close proximity, thus enabling a notion of criticality within my I usually define as projection. In a moments related to events ranging
practice that seamlessly shifts from practice by disconnecting it from a collective text, to be published in a from redesigning public health-
one mode to another, unavoidably linear and progress based logic. Le Pavilion publication (the resi- care in France and the installment
created the ground for a new cycle At the end of Figures of Speech, dency program of Palais de Tokyo) of the first university hospital in
of works to unfold. At the same my thoughts about transpar- edited by Charlotte Moth I stated, ‘I Paris in 1793, to the beginning of
time, I organized the long-term ency towards the present revolved use the notion of projection to ensure the privatization of prisons in the
project The Body in Crisis in such around a comparison of artistic that the work is not the only object USA in 1984 in Houston. The third
a way that clearly defined spaces production and the act of speak- to which spectators can develop a element consists of three structures
could make new methods emerge. ing. In About artistic production relation. They should also be able to facilitating in different ways the
During the process of Figures as speech acts, the performative place the work within a constellation process, the making public, and the
of Speech, research, production, aspect and questions of efficiency in of ideas that have already undergone archiving of the research of the six
reflection, and transformation relation to reflection and transpar- an attempt of articulation and/or historical moments related to the
became hardly discernible due to ency (first published in Gagarin formulation. Through the repeating body in crisis theme. The fourth
a three-way transparency in the Magazine #20), I reflected on the public articulation and formula- and last aspect that I outlined in
method of production and aesthetic question ‘What if one understands tion of ideas, but also through the the trajectory is the commitment to
strategy. In my work three-way the instances of an artist’s practice positioning of these articulations, a make six works, each related to one
transparency means: transparency that involves a making public and differentiation takes place enabling of the historical events, separated
towards the past by always relat- consists of acts of communication, to think about authorship in terms of from the main structures.
ing a work to earlier works and in whatever form, to function in the the act of enunciating and speaking, I made the trajectory visible in
previously formulated thoughts; same way as a speech act?’ In the rather than in terms of subjectivity various ways. There are three digi-
transparency towards the present text, I stress the necessity to show and identity.’ tal graphics that depict the three
by showing the conditions of pro- the condition and mode of produc- Figures of Speech was established structures. Thus, it becomes clear
duction and thus the conditions in tion alongside or within the work as a body of work when I connected that each of these structures is des-
which something is made public; itself, ‘because the act of speak- three earlier works in a re-reading ignated to address a specific issue.
and transparency towards the ing about something or someone, and a continuation to explore and Structure 1: Distance (Obstacles),
future by announcing and outlining in the cultural field as much as in transform them as sculptures, Structure 2: Repetition (Not Repre-
intentions, thoughts, and plans for other fields, necessarily involves installations, texts, and diagrams. sentation), Structure 3: Representa-
works that are yet to be made and a reflection on one’s own position However, The Body in Crisis tion (Ongoing Event). In physical
steps that still need to be taken. and, therefore, on the conditions started with a multi-directional tra- form the structures are relatively
Although this way of working in which the utterance is made.’ jectory or diagram which I expect large sculptural installations with
developed intuitively at first, it soon This could be brought about, for to follow – and negate or adapt if different titles.
10
The edited narrative of the works ity since it generates work that is
and their connection as they pro- largely surface. What is accessible
gress within The Body in Crisis are to an audience – the place where
published as an online journal and exchange happens and where affect
as a growing series of digital prints. is produced – is extensive and of-
In exhibitions, I have outlined the fers many different points where a
structural organization and the pro- spectator can access and re-access
ductive relations between the works the work(s) over a longer period of
in the space. time.
It would be a mistake, though,
to regard the trajectory or diagram
as a dogmatic program. I am also
interested in the texture created
by impulsive or reasoned digres-
sions, by reformations and refor-
mulations. Since I want to address
certain questions related to the
production of art and question the
questions and considerations that
are deemed relevant (and that I
deem relevant) I make all of these
aspects public as part of my artistic
production.
Thus assumption, performance,
demonstration and reconsideration
of transparency continue to play an
important role in my practice. That
could be regarded as a position
opposing the idea that the value of
a work of art lies in being enig-
matic and inaccessible. However,
transparency does not necessarily
mean that a work is easy to read,
because it asks the spectator to
take time to differentiate between
layers and regimes of language. I
insist on transparency and visibil-
11
Ilse van Rijn over de vrijheidsstrijd van de zwarte vestigt de tekst de aandacht op zich formuleachtige frases, ze verlangen
Amerikanen. Carmichael, die ooit door de pauzes en samenvattingen van de lezer dat hij participeert in de
een leider was van de Black Panther onderbroken door ellipsen en ty- reconstructie van het onderwerp van
So, but I’m Party, speelde hierin een prominente pografische vergissingen. Op deze de discussie. En in de verschillende
curious … rol. Op het eerste gezicht lijkt de
beeldend kunstenaar die de inter-
manier komt in de tekst een ritme
tot stand dat de lezer naar binnen
wijzen waarop woorden worden
gepresenteerd en de verscheidene
views afnam de discussies eenvou- trekt, of hij of zij nu bekend is met manieren waarop termen met el-
Of het schrijven van digweg te hebben getranscribeerd. het onderwerp van de tekst of niet: kaar worden gelieerd. In de kun-
kunstenaars Maar de relatie van de gepubliceerde
teksten tot de conversaties blijkt al
een repetitief patroon is geformeerd,
dat als zodanig intrigeert.
stenaarstekst wordt opengebroken
wat ‘slechts’ een conversatie lijkt,
als participerende snel complexer, het verband tussen de transcriptie van een een-op-een
tekst de kunstenaarsteksten en het pro- ‘[…] And so, they just … gesprek. De betrokkenheid van de
ject dat de kunstenaar in de galerie change is still kunstenaar bij de kwestie en zijn
presenteert blijkt bovendien para- grondige onderzoek, vormen zo een
I. doxaal, of ambigu. J: Definitely. But when you talk voorbode voor de betrokkenheid van
Het boekje ligt achteloos op een wan- Open je het boekje dan ontvouwt about the 1901 constitution and de lezer. Het is deze mogelijkheid van
kele bank, alsof het is achtergelaten, zich een opmerkelijk gesprek. when we talk about the structure oprecht engagement dat zich in de
vergeten door een vorige bezoeker. Twijfelend gestelde en precies ge- of the Jim Crow South maybe kunstenaarstekst manifesteert.
De foto op zijn kaft toont een man formuleerde vragen worden afgewis- there’s some way….. because I
die een schuur verlaat, of een ver- seld met lange, goed geïnformeerde think it’s the other thing that’s II.
vallen huis, de buitenmuren van uiteenzettingen die getuigen van hard about the LCFO is like in a Het voorbeeld van het boekje van
het gebouw zijn bedekt met posters het onderzoek van de kunstenaar certain way the story is globalized Jeremiah Day waaraan hierboven
en andere tekens. De woorden die en van zijn betrokkenheid. De ant- through the image of the Panthers. werd gerefereerd, stelt de vraag naar
de handgeschreven tekens samen woorden zijn kort en krachtig, of H: Yeah de status van de kunstenaarstekst.
vormen worden herhaald in het on- uitgebreider, afhankelijk van wie J: So, then we have this image of Het was in eigen beheer uitgegeven,
derschrift van de foto alsmede in de van de geïnterviewden reageert op … and in some ways, even the in een beperkte oplage, het aantal
zin onderaan het voorblad van het de nieuwsgierigheid van de vrager. Oakland Panthers the Ten Point kopieën was onvoldoende om het
boekje. De eerste meldt: ‘Lowndes In de loop van de conversatie, ech- Platform – publiek te bereiken dat werd aan-
County is an idea whose time has ter, raken verschillende stemmen H: The Ten Point Platform. gesproken in de tekst. De bezoeker
come – Stokely Carmichael’; de in de kunstenaarstekst met elkaar J: Isn’t actually so different from kon de publicatie niet meenemen,
laatste zin informeert de lezer dat verstrikt. Zo staan korte, journa- the Lowndes County Freedom terwijl de tijd om haar te lezen, weer-
de kleine publicatie bestaat uit listieke verklaringen of cursief ge- Organization. […]’1 spiegeld in de tijd van het schrijven
‘Two Conversations’ gerelateerd drukte redactionele noten, die tussen en het artistieke onderzoek dat er-
aan ‘The Lowndes County Idea’. haken zijn geplaatst, zij aan zij met Het op elkaar gelegde ‘dialect’ aan voorafging, een constituerend
Aan deze ‘titel’ zijn de namen toe- meer theoretische uitwijdingen die, en het academische discours, het onderdeel vormde van het werk.
gevoegd van de interviewer en zijn schijnbaar naadloos, zijn ingevoegd alledaagse taalgebruik, de voor- Het is bijkans onnodig toe te voe-
beide gesprekspartners. Zij praten in het ‘eigenlijke’ gesprek. Elders zichtig gearticuleerde zinnen en de gen dat de tijd die nodig was om de
12
kunstenaarstekst te lezen de tijd van vaak in postmoderne teksten gebeurt. ‘minor language’ noemde.3 De taal III.
de presentatie van het werk, die werd In deze laatste worden tekstuele tijd in de kunstenaarstekst ‘trilt van De Afro-Amerikaanse strijd voor
bepaald door de openingstijden van en ruimte bijgevolg afgesloten, de top tot teen’: de lezer wordt gecon- vrijheid die Jeremiah Day bestudeert,
de galerie, ruimschoots overschreed. productie van de tekst wordt sterk fronteerd met een innerlijk timbre wordt zichtbaar in zijn schrijven. In
Dat de obscure status van de gescheiden van zijn ontvangst. In dat wordt veroorzaakt door een het duidelijke verband en de overlap
kunstenaarstekst problematisch is kunstenaarsteksten wordt daaren- schijnbare ‘vreemde’ ontmoeting tussen verschillen – tussen intervie-
wordt scherp gesteld door het deel tegen een neiging kenbaar gemaakt tussen stemmen, tekstuele posities en wer en geïnterviewde, tussen tekst en
van de discussie erover dat binnen zich weer met anderen te verbinden, vormen die ooit beoordeeld werden verhaal – is een specifiek taalgebruik
de gelederen van de kunstacademies de lezer is een van hen. De schrij- als onverenigbare tegenstellingen of in het werk gesteld, die ‘eigen aan’
wordt gevoerd. De vraag of promo- vende beeldend kunstenaar initieert extremen. de kunstenaar kan worden genoemd.
verende beeldend kunstenaars aan een betrokken debat. Zijn eigen Zo vraagt onze ondervrager in de Beelden, zoals de foto op de kaft van
hun beeldende werk een geschreven studie en deelname aan de discussie, onderhavige discussie over partici- het boek, vormen een integraal deel
these zouden moeten toevoegen2 of zijn ervaringen en zijn onderzoek patie van Afro-Amerikanen in over- van die taal. Door de handgeschreven
niet is inmiddels een klassieke ge- zijn vertaald, de ‘aangetaste’ taal heidsdiensten, nadat hij heeft gesteld tekens in het beeld naar het onder-
worden. En sinds de invoering van van zijn tekst toont vervolgens de dat de huidige ‘vreemde economie schrift over te brengen en vervolgens
het ‘practice-based PhD’ zijn de twee invloeden van wat hij eerder heeft gebaseerd op dienstverlening’ ‘nog naar de voet van de bladzijde zijn hier
kampen (ja, beeldend kunstenaars doorleefd. Hoewel verschillen in de altijd veel overhoop gooit’: ‘grenzen’ overschreden. Of de notie
moeten een these schrijven/nee, kunstenaarstekst worden onderkend van wat ‘tekst’ is is uitgebreid. Deze
zij hoeven dat niet te doen) elkaar worden ze niet gepresenteerd als ‘So, but I’m curious, like my rela- opgerekte tekstualiteit bereikt een vol-
nauwelijks genaderd, laat staan dat sterke tegenstellingen, gescheiden tionship to this stuff as personal, gend stadium in het ontwerp van het
een alternatieve ‘derde weg’ enig door bijna onoverkomelijke afgron- and much more superficial then boek. De lezer wordt aangetrokken
inzicht in de materie heeft verschaft. den. Wat ‘anders’, ‘onbekend’ of yours in a certain way. In that door de laagdrempelige vorm, zoals
Langzamerhand begint de vraag zich ‘ongespecificeerd’ is wordt daarente- the amount of time and my un- dat met de foto gebeurde die als ‘in-
voor toe doen of de marginale positie gen onderzocht en bevraagd, zonder derstanding of these things in the gang’ fungeerde voor de bestudering
van kunstenaarsteksten in het alge- dat het eerst wordt verbannen en details is much more cursory and van de publicatie. Zelfs de wankele
meen de debatten in eerste instantie geïsoleerd, geproblematiseerd en my investment is much briefer. bank waarop het boek achteloos lag
niet heeft gemotiveerd. En, bij wijze bekritiseerd, zoals in postmoderne You really tackled this like as ba- moet worden heroverwogen in de
van mogelijk antwoord op de vraag: teksten. De diverse termen en tek- sically a life project now. It’s been richting en de betekenis (‘sense’) van
wordt de discussie niet overbodig be- stuele sequenties, variërend van ten years or something. And in the het schrijven. Was de bezoeker, die,
vonden wanneer we ons concentreren woorden, tot zinnen, van journalis- politics you are finishing what will zittend, het boekje doornam, niet ge-
op de kunstenaarsteksten zélf? tieke zinswendingen tot een meer probably the foundational work lijktijdig getuige van de conversatie en
In kunstenaarsteksten worden uitgewerkte stijl en zware stiltes on the subject. And I wonder if lezer van de uiteenzettingen?
grammaticale regels, taalkundige co- benadrukt door een knik (‘Uh-hum’, you… I mean are you – not just In de kunstenaarstekst commu-
des tot het uiterste benut, onderzocht, ‘yeah’), ze staan in een constante in the academia but in the culture niceert taal niet alleen, met andere
uitgebuit, en gebroken. De lezer als verbinding met elkaar. Hierdoor of being an African-American woorden, ze is expressief, waardoor
een ontvanger van de tekst wordt wordt een taal in een taal gecreëerd, scholar: do people see this project grenzen worden verlegd en een eigen
niet in het werk gepositioneerd, zoals die herinnert aan wat Deleuze een as a political act? […]’4 ruimte wordt gecreëerd. De lezer en
13
degene aan we het verhaal wordt ver- 1 The Lowndes County Idea – Two Con-
versations. Jeremiah Day with Hasan
teld, haar zitplaats, ze worden dragen- Kwame Jeffries and Fred Dewey. p.11. Uit-
de delen van de tekst en onderdeel van gegeven als onderdeel van Days tentoon-
de emancipatoire politieke campagne. stelling LA Homicide. 4 september – octo-
ber 10, 2010. Ellen de Bruijne Projects,
In tegenstelling tot postmoderne Amsterdam. Alle citaten zijn letterlijk,
werken, lijkt in kunstenaarsteksten dus inclusief typefouten, uit het boekje
overgenomen
een verlangen naar een relatie met 2 Dieter Lesage, On Supplementality,
een wereld groter dan zichzelf tot lezing tijdens het symposium The Aca-
uitdrukking te worden gebracht. demy Strikes Back, georganiseerd door de
European Artisic Research Network. Ho-
Het dynamische functioneren van de geschool Sint-Lukas, Brussel, België, 4–5
kunstenaarstekst verleent hem zijn juni 2010, gepubliceerd in MaHKUzine.
betekenis. Of het ook werkelijk bete- Journal of Artistic Research, #9, Summer
2010, pp. 25–36. Een latere versie van de
kenis heeft, of het de substantie of het tekst, Art, Research, Entertainment, ver-
gewicht heeft gekregen dat aan de ul- scheen in Pascal Gielen, Paul De Bruyne
(red.), Teaching Art in the Neoliberal Re-
tradunne postmoderne tekst ontbrak, alm: Realism versus Cynism. Valiz, Am-
hangt af van de deelname van de lezer, sterdam, 2012
die recentelijk is bevrijd van wat ooit 3 Gilles Deleuze, He Stuttered in: Gilles
Deleuze, Essays Critical and Clinical. Ver-
pure tekst was. In de kunstenaarstekst so, London/ New York, 1998. pp.107–114.
wordt zo dus, paradoxaal genoeg, een Zie ook: Gilles Deleuze, Félix Guattari,
pleidooi voor menselijke interactie Kafka: Toward a Minor Literature, Uni-
versity of Minnesota Press, Minneapolis/
gehouden dat het tegelijkertijd ís; het London, 1986 [1975]
oordeel wordt overgedragen aan het 4 The Lowndes County Idea – Two Con-
versations – Jeremiah Day with Hasan
publiek. Of, in de woorden van een Kwame Jeffries and Fred Dewey. p.17
van Days gesprekspartners: 5 The Lowndes County Idea – Two Con-
versations. Jeremiah Day with Hasan
Kwame Jeffries and Fred Dewey. p.47
‘Judgement is based on taste, it’s
based on experience, it’s based on
evaluation, learning, experience of
human beings, of the world around
you, of exposure to multiple cul-
tures – judgement is an aesthetic
form. The world itself can best, I
think, be grasped through a kind
of an aesthetic awe, a concern for
the structure and form of things.’

De kunstenaarstekst is zo’n vorm.


14
Ilse van Rijn Afro-Americans. Carmichael, once errors. In this way, a rhythm is topic of discussion. In its various
a leader of the Black Panther Party, created in the text, which draws ways of presenting words, in its dif-
played a prominent role in this. the reader in, whether he or she is ferent manners of linking terms, the
So, but I’m At first glance it seems that the acquainted with the subject matter artist’s text opens up what seems to
curious … visual artist who did the interviews
simply transcribed the discussions.
of the text or not: a repetitious
pattern is formed, that intrigues in
be ‘merely’ a reported conversation,
the transcription of a one-to-one
However, the relationship between and of itself. talk. Thus, one could say that the
Or: the artist’s the published text and the conver- involvement of the artist in the
writing as sations soon turns out to be more
complex. Moreover, the connection
‘[…] And so, they just …
change is still
issue and his thorough research of
it already point to the engagement
participatory between the artist’s text and the of the reader. It is this possibility of
text project the artist presents at the J: Definitely. But when you talk sincere engagement, I would like to
gallery turns out to be paradoxical, about the 1901 constitution and argue, that manifests itself in the
or ambiguous. when we talk about the structure artist’s text.
I. When opening the booklet, a of the Jim Crow South maybe
The booklet is nonchalantly placed remarkable conversation unfolds: there’s some way….. because I II.
on a wobbly bench, as if left behind, hesitantly posed and precisely think it’s the other thing that’s The example of Jeremiah Day’s
forgotten by a former visitor. The formulated questions alternate with hard about the LCFO is like in a booklet mentioned above thus poses
photograph on its cover shows a lengthy, well-informed exposés certain way the story is glo- the question of the status of artists’
man leaving a shed or a ramshackle bearing witness to the artist’s balized through the image of the texts: it was privately published,
house; its wooden exterior walls research and his involvement; Panthers. in a limited edition, the number
are covered with posters and other answers are short and vigorous H: Yeah of copies insufficient to reach the
signs. The hand-written signs are or more elaborate depending on J: So, then we have this image of audience addressed in the text.
repeated in the caption underneath which interviewee replies to the … and in some ways, even the The gallery visitor could not take
the photograph and also at the questioner’s curiosity. During the Oakland Panthers the Ten Point the publication home, whereas the
bottom of the booklet’s frontal course of the conversation, how- Platform – time of the reading, mirrored by the
page. The first reads, ‘Lowndes ever, different voices in the artist’s H: The Ten Point Platform. time spent in writing and artistic
County is an idea whose time has text mingle and merge. Thus, J: Isn’t actually so different from research, formed a major part of
come – Stokely Carmichael’; the short journalistic explanations or the Lowndes County Freedom the work. Needless to say, the time
latter phrase informs the reader editorial ‘notes’ in italics and put Organization. […]’1 required to read the artist’s text far
that the small publication consists in brackets are juxtaposed with surpassed the time of the presenta-
of ‘Two Conversations’ related rather theoretical elaborations that, The interconnection of ‘dialect’ tion of his work framed by the
to ‘The Lowndes County Idea’. apparently seamlessly, are inserted and academic discourse, the gallery’s opening hours.
Added to this ‘title’ are the names in the ‘real’ discussion. Elsewhere, colloquial speech, the carefully That the obscure status of the
of the interviewer and his two the text attracts attention through articulated sentences and formu- artist’s text is problematic becomes
conversation partners. They talk pauses and summaries interspersed laic phrases require the reader to evident in discussions held within
about the struggle for freedom of with ellipses and typographical participate in re-constructing the the ‘confines’ of the art academies.
15
The question whether or not visual the effects of what has been lived ‘So, but I’m curious, like my rela- the notion of text is extended. This
artists doing their PhD should through before. In contrast to tionship to this stuff as personal, extended textuality reaches a next
‘supply their visual work’2 with a postmodern writings, differences and much more superficial than stage in the straightforward design
written thesis has become part of are recognized, but not presented yours in a certain way. In that of the booklet: like the photograph,
that issue. Since the introduction as sharp oppositions separated the amount of time and my un- constituting our ‘entry point’ for
of the practice-based PhD, the two by quasi-impassable rifts. On the derstanding of these things in the studying the publication, its accessi-
‘camps’ (yes, visual artists should contrary, what is ‘other’, ‘unknown’ details is much more cursory and ble form draws the reader in. Even
write a thesis/ no, they should not) or ‘unspecified’ is delved into and my investment is much briefer. the wobbly bench on which it was
have hardly come any nearer to questioned, without first being ex- You really tackled this like as nonchalantly lying must be recon-
each other, nor has a ‘third way’ pulsed and isolated, problematized basically a life project now. It’s sidered in the sense of the writing.
emerged offering any insights and criticized, as postmodernism been ten years or something. And Wasn’t the gallery visitor sitting
into the issue at stake. Slowly but would want it. The diverse terms in the politics you are finishing down on the bench while thumbing
surely the question begins to arise and textual sequences, varying what will probably the founda- through the booklet simultaneously
whether the marginal position of from single words to sentences, tional work on the subject. And I witnessing the conversation and
visual artists’ texts in general might from journalistic phrasing to a wonder if you… I mean are you reading the exposés?
have motivated the debates in the more elaborate style and heavy – not just in the academia but in In artists’ texts, language does
first place. Could a focus on artists’ silences emphasized by a nod [‘Uh- the culture of being an African- not only communicate, i.e. it is
texts themselves make that discus- hum’, ‘yeah’], stand in a constant American scholar: do people see expressive ‘beyond limits’ and
sion obsolete? relation to each other, thus creating this project as a political act? creates a space of its own. Thus,
In artists’ texts, grammatical a language within a language, […]’4 readers and their spaces are all
rules and linguistic codes are reminiscent of what Deleuze once constituents of the text and part of
stretched to their limits, explored, termed a ‘minor language’3 The III. the emancipatory political cam-
exhausted, and transgressed. The language of the artist’s text ‘trem- The African-American fight for paign. In contrast to postmodern
reader as a receiver of the text bles from head to toe’: the reader freedom Jeremiah Day investigates works, artists’ texts seem to express
is not posited inside the text, as is confronted with an inner timbre is demonstrated in his writing. In a longing for a relationship with
is often the case in postmodern caused by a seemingly ‘strange’ the clear connection and overlap of a world larger than itself. The
writings, thus closing off the textual encounter between voices, textual differences – between interviewer dynamic functioning of artist’s
time and space, separating the positions, and forms once judged and interviewee, between text and text evokes its meaning. Whether
production of the text from its as incompatible oppositions and story – a specific use of language an artist’s text indeed will become
reception. The artist’s text shows a extremes. is put to work, which can be called meaningful, will gain the substance
tendency to reconnect with others, Thus, in a current discussion the artist’s own. Images, like the or weight a translucent postmod-
the reader only being one of them. about the participation of African photograph on the book cover, form ern text lacks, depends on the
Visual artists initiate debates in Americans in public affairs, our an integral part of this language. participation of the reader freed
their texts. Their own investigations questioner, after having stated that Here, transferring the handwritten from ‘pure’ text. Paradoxically,
and participation in the discussion, today’s ‘weird service economy’ signs in the photograph to its cap- the artist’s text makes a plea for
their experiences and research ‘still messes up a lot of things’, tion and the sentence at the foot of the human interaction which it
are translated and demonstrate asks: the page, ‘borders’ are transgressed: simultaneously is; its judgement is
16
handed to its audience. And, as one 1 The Lowndes County Idea – Two
Conversations. Jeremiah Day with
of Day’s conversation partners puts Hasan Kwame Jeffries and Fred
it: Dewey, p. 11. Published within the
framework of Day’s exhibition L.A.
Homicide. September 4 – October
‘Judgement is based on taste, it’s 10, 2010. Ellen de Bruijne Projects,
based on experience, it’s based Amsterdam. All quotes are literally
copied from the small book, including
on evaluation, learning, experi- the typing errors.
ence of human beings, of the 2 Dieter Lesage, On Supplementality,
world around you, of exposure reading at the symposium The
Academy Strikes Back, organised
to multiple cultures – judgement by the European Artisic Research
is an aesthetic form. The world Network. Hogeschool Sint-Lukas,
itself can best, I think, be grasped Brussels, Belgium, June 4–5, 2010 and
published in MaHKUzine. Journal
through a kind of an aesthetic of Artistic Research, # 9, Summer
awe, a concern for the structure 2010, pp. 25–36. A later version of the
text, Art, Research, Entertainment,
and form of things.’5 was published in Pascal Gielen, Paul
De Bruyne (ed.), Teaching Art in the
The artist’s text is such a form. Neoliberal Realm: Realism versus
Cynism. Amsterdam: Valiz, 2012
3 Gilles Deleuze, He Stuttered in:
Gilles Deleuze, Essays Critical and
Clinical. London/ New York, Verso,
1998, pp. 107–114. See also: Gilles
Deleuze, Félix Guattari, Kafka: Toward
a Minor Literature, Minneapolis/
London: University of Minnesota
Press, 1986 [1975]
4 The Lowndes County Idea – Two
Conversations. Jeremiah Day with
Hasan Kwame Jeffries and Fred
Dewey, p.17
5 The Lowndes County Idea – Two
Conversations. Jeremiah Day with
Hasan Kwame Jeffries and Fred
Dewey, p.47

17
Jeremiah Day

18
19

Jeremiah Day, LA Homocide. Black Art, 2010,


courtesy Ellen de Bruijne Projects and Arcade,
London.
Jeremiah Day stalker en zijn slachtoffer deel van
uitmaakten, diende een oordeel te
geven in wat bekend was komen te
Criminelen staan als het ‘Rampart-schandaal’,
een omvangrijke, controversiële reeks
voorvallen, misdaden en beerputten
In de meeste steden in de Verenigde binnen het gerechtelijk systeem van
Staten bestaat nog maar één echt Los Angeles. Het epicentrum van de
dagblad. Meestal is er ook een gratis zaak was een politiebureau genaamd
weekblad, dat wordt betaald uit ad- Rampart en in die jaren, en misschien
vertenties, niet uit de opbrengst van ook nu nog, hoefde je in LA maar dat
de losse verkoop of abonnementen. ene woord te zeggen, ‘Rampart’, en
Reden waarom een derde van deze iedereen wist waar je het over had.
publicaties, alle laatste bladzijden, Er is nu ook een film over gemaakt,
gevuld is met reclames voor massa- maar dat doet er hier verder niet toe.
ges, escorts en cosmetische chirurgie. Omdat het incident op de parkeer-
Deze wekelijkse publicaties zijn in plaats verband hield met dit grotere
handen van één bedrijf, dat weekbla- ‘verhaal’, zoals mensen in het jour-
den uitgeeft van Atlanta, New York nalistieke bedrijf dat plegen te noe-
tot Denver. Ook de LA Weekly. men, werd het extra interessant en
Op een dag in 2002 – dus tien jaar dus verscheen er een artikeltje over,
geleden – stond er een kort artikeltje meer in de human interest-sfeer. Er
in dit weekblad over een voorval dat werd niet over geschreven in de LA
nergens anders aandacht had gekre- Times (al moet ik bekennen dat ik ze
gen. Blijkbaar was een lid van een een brief heb gestuurd met de vraag
Grand Jury gearresteerd omdat hij of ze er niet eens naar zouden willen
een ander lid zou hebben gestalkt, kijken). Wat er in dit verhaal werd
wat was uitgelopen op een confron- aangestipt – bijna terloops in de be-
tatie op een parkeerplaats waar de spreking van de obsessie die één lid
politie aan te pas was gekomen. van de Grand Jury voor een ander
Grand Juries zijn veelal terug- lid had opgevat – was de status van
houdende gezelschappen die wor- de Grand Jury als zodanig, waarover
den samengesteld in het kader van op dat moment bijna niemand het
een breder onderzoek, bedoeld om meer had. De hele kwestie speelde
bewijsmateriaal te beoordelen voor- al jaren, en de meeste mensen kon
dat er een officiële aanklacht wordt het niet meer boeien. Maar schijn-
ingediend. De Grand Jury waar de baar was de Grand Jury opgeheven
20
omdat al hun dossiers – met al het onderzocht de georganiseerde cor- poepen, yo/Javier/de pineut, dat ben met een pistool op de proppen te
materiaal van het onderzoek – wa- ruptie van het gerechtelijk systeem je, Ovando/neergeschoten door de komen dat vervolgens ontvankelijk
ren verdwenen en klaarblijkelijk dus zelf was, zou je kunnen zeggen dat LAPD, yo/Ja-vier O-va-an-do!/Javier werd verklaard als bewijsmateriaal
uit de rechtbank waren gestolen. Er de verdwijning van de dossiers de tegen Ovando.
bestond geen bewijs van die diefstal, laatste stap was in een veel gro- We kunnen ervan uitgaan dat De zin waarmee de corruptie
maar hoe had het anders moeten ter proces, een nieuwe en laatste ergens in die stapel verdwenen dos- bij de politie wordt afgedaan luidt
wegraken? Als je op een ochtend ‘doofpot’. siers, waar ze ook zijn mogen, er eeuwig en altijd: ‘die paar rotte
een kantoor binnenloopt en daar Anderzijds zullen sommige men- eentje zit over Javier, een behoorlijk appels’ in de mand mogen niet het
zijn dozen vol papieren zoek, nou sen zich afvragen waarom er niet dikke neem ik aan. ‘gave fruit’ te schand maken. En ja,
ja, dan zijn ze heus niet per ongeluk gewoon werd doorgegaan met het Ovando emigreerde uit Nicaragua in dit geval was Ovando inderdaad
door iemand verloren of verkeerd onderzoek, waarbij de verdwijning naar de Verenigde Staten, zoals ook tegen een paar erg rotte appels aan-
teruggezet. van de dossiers een van de vele veel anderen tijdens de burgeroorlog gelopen, maar uit wat er daarna met
En zo maakte het incident op vreemde misdaden en fouten zou zijn in dat land de chaos ontvluchtten hem gebeurde blijkt dat die zin geen
de parkeerplaats (waarvan ik het waaruit ‘Rampart’ toch al bestond? (ironisch genoeg naar het land dat hout snijdt.
vervolg overigens niet heb gevolgd: Als de oorspronkelijke wandaden het meest had bijgedragen aan het Omdat het hof natuurlijk de po-
ging de stalker de cel in of vond hij van de politie en de gerechtelijke cor- ontstaan van die chaos). Hij had het litieagenten geloofde, inclusief het
een ander liefdesobject? Had het ruptie tot een reactie hadden geleid, niet gemakkelijk en woonde daarom verzonnen verhaal en het valse be-
slachtoffer hulp nodig om erover- waarom dan niet ook de verdwijning in een leegstaand pand, dat op een wijsmateriaal, leek het of Ovando
heen te komen?), hoe dan ook, deze van de dossiers? Maar wie dat vraagt dag nu juist door een aantal politie- totaal geen kans zou maken tegen
zeer specifieke overtreding maakte is wel erg naïef, want zoals iedereen agenten werd uitgekozen voor een de aanklacht. En dus overtuigde
duidelijk – wat nog niet naar buiten weet zijn er nu eenmaal overtre- drugsdeal. De deal zat ingewikkeld zijn advocaat hem ervan te gaan
was gekomen – dat de uiteindelijke dingen waarvan geen herstel meer in elkaar, maar was eigenlijk vrij onderhandelen en het misdrijf te
uitkomst van het onderzoek naar mogelijk is. normaal en karakteristiek: ze de- bekennen in ruil voor strafvermin-
stelselmatige corruptie was... ja, den alsof ze drugsdealers waren die dering. En dat deed Ovando ook.
wat eigenlijk precies? Het is moei- Javier Ovando: ik heb een liedje iets wilden kopen en maakten zich Eigenlijk is het ook wel belangrijk
lijk in woorden te vatten waar dit over hem geschreven (in het Spaans vervolgens bekend als politieagenten, hier te vermelden dat de politie-
onderzoek op uit liep. Er was geen zeg je ‘gaa-vjee’). Ik kan moeilijk maar in plaats van hun zakenpart- agenten hem weliswaar niet hadden
eenduidig resultaat, maar niet om deze bladzijde laten zingen, maar ners te arresteren, lieten ze ze lopen doodgeschoten, maar dat hij door
de gebruikelijke reden dat er geen de tekst ervan is al een stap in de en stalen gewoon hun drugs om ze la- het schot vanaf zijn navel verlamd
duidelijk antwoord kon worden ge- goeie (schrijf)richting, dus hier volgt ter zelf te verkopen. Toen ontdekten was geraakt. En dus reed Ovando
formuleerd op de oorspronkelijke een stukje eruit: Ja-vier O-vando/Ja- ze dat Ovando getuige was geweest in zijn rolstoel de rechtszaal in en
vraag. Het ontbreken van een duide- vier!/Javier Ovando/Ja-vier/Nu ben je van hun deal en dus schoten ze hem loog hij tegen de rechter, het hof en
lijke uitkomst was een gevolg van het de pineut, Ovando/Je had daar vast neer, maar hij bleef in leven. Toen in het proces-verbaal. Hij loog en
feit dat het onderzoeksproces was niet willen zijn, Ovando/Verkeerde beweerden ze dat Ovando een pis- bekende een misdrijf dat hij niet
ontregeld op een manier waar het plek, verkeerd moment/je eindigt tool had gehad, wat hun de vrijbrief had gepleegd omdat dat het gemak-
nooit meer van herstellen zou. En met een kogel in je ruggengraat/ gaf om te gaan schieten. Vervolgens kelijkst leek. En natuurlijk is liegen
gegeven het feit dat wàt hier werd Javier Ovando/moet door een buisje onderbouwden ze hun bewering door onder ede op zichzelf al een misdrijf.
21
Hoe dramatisch Ovando’s verhaal niet de openbare orde of een of ander de ijsberg en om strafvervolging te onder meer Neil Young woonde. Het
op zich ook is, het is in deze vooral principe. De aanklager daarentegen ontlopen vertelde hij zo ongeveer al- probleem ontstond toen hij het huis
van belang omdat het zo overduide- hoeft niemand persoonlijk te ver- les wat hij wist, inclusief wat er met besloot te verkopen en te verhuizen,
lijk laat zien wat binnen ‘Rampart’ tegenwoordigen, maar alleen ‘het Ovando aan de hand was geweest. En maar de mensen die het kochten –
het belangrijkste, structurele ele- volk’. Heeft hij of zij zich in deze rol in een stad en een land waar de ‘anti- een hip stel – belazerden de boel en
ment was: het fabriceren van feiten, ooit afgevraagd hoe sterk de zaak drug’-hysterie zelfs de buitenlandse kwamen nooit met het geld over de
die vervolgens worden gebruikt om was? Want de aanpak van ‘het naar politiek aanstuurt, zou er een schan- brug. Ten slotte kreeg hij het huis
oordelen, beslissingen en daden te de balie brengen’ was in de praktijk daal losbarsten als bekend werd dat terug, maar het stel had het compleet
rechtvaardigen en zo dus een heel zo wijdverbreid dat dit jaren achter- een politieagent zoveel cocaïne wilde uitgewoond en de kroonluchters en
eigen leven gaan leiden. Later kwam een de grondslag vormde voor zeer hebben – wat alleen maar kon bete- biljardtafel meegenomen. Een paar
aan het licht dat de politieagenten veel gerechtelijke vervolgingen. Die kenen dat hijzelf een grote, en dus weken later werd hij gearresteerd
speciale uitdrukkingen hadden voor aanklagers zijn nu rechters, politici. geen kleine drugsdealer was. toen hij was aangehouden omdat
het geven van een valse verklaring: En de journalisten die over deze Natuurlijk was dat niet het einde hij te hard reed en hij de agent, die
in plaats van testifie (onder ede ge- zaken schreven? In afzonderlijke van het verhaal voor Ovando, al is aan zijn autoruit verscheen, in zijn
tuigen) was het testi-lie (onder ede gevallen – zoals van Ovando – werd het lastiger om een happy end aan de vingers had proberen te bijten.
liegen), of ook ‘naar de balie bren- de uitspraak herroepen en volgde rest ervan te breien. Het eerste wat Rodney King is een paar weken
gen’, wat volgens mij zoveel bete- rehabilitatie, maar er bestond weinig Ovando deed toen hij uit de gevange- geleden overleden. Hij had zijn leven
kent als dat het ‘verhaal’ naar het animo om nog dieper te gaan graven nis kwam, met een forse vergoeding lang problemen met drugs, vooral
getuigenbankje wordt gebracht, een (en toen later de hele onderbouwing voor geleden schade, was een busje nadat hij in 1991 in elkaar was ge-
soort laatste stap nadat eerst een van het onderzoek verdween in de kopen dat hij ook zonder de hulp slagen en naar aanleiding daarvan
omslachtige leugen is geconstru- vorm van de dossiers van de Grand van zijn benen kon besturen. Hij het jaar erna de rellen losbarsten.
eerd, compleet met vals bewijs. In Jury, werd helemaal niemand daar nam een groep vrienden mee voor Iemand omschreef zijn pak slaag als
zo’n situatie is het interessant te be- meer warm of koud van). een tochtje naar Las Vegas, maar een vertraagde kogel die hem uitein-
denken dat Ovando’s advocaat – de Het kwam pas allemaal aan het onderweg kreeg hij een lekke band delijk toch had geraakt. Hij werd
verdediging dus – geheel op eigen licht toen een politieagent op heter- en toen de politie arriveerde om een dood in zijn zwembad gevonden.
verantwoording Ovando adviseerde daad werd betrapt bij het stelen van handje te helpen ontdekten ze dat
een valse verklaring af te leggen te- negen pond cocaïne uit de kamer het busje een soort coke-mobiel was
gen zichzelf en schuld te bekennen waar het bewijsmateriaal lag opge- waarin alle passagiers en Ovando
voor een misdrijf dat hij niet had borgen. Om onder deze aanklacht zelf diens vrijlating vierden met een
begaan. Misschien vermoedde de uit te komen, die zo overduidelijk knalfuif. Ovando verdween weer een
verdediger dat de agenten logen en was dat hij domweg niet in een of tijdje de bak in, zij het niet zo lang.
het bewijsmateriaal hadden vervalst, andere doofpot kon worden gestopt, Onlangs was hij weer in het nieuws
maar hoe dat ook zij, het ging in dit en om zichzelf aan zijn eigen haren vanwege problemen met een huis
geval niet om het onrecht in bredere uit het moeras te trekken, bood de dat hij had gekocht – maf genoeg
zin dat het rechtssysteem werd aan- agent aan een hele reeks andere mis- in de Topanga Canyon, een wijk in
gedaan. Het is de plicht van de advo- daden te onthullen. De negen pond Los Angeles met een roemruchte
caat om een individu te verdedigen, cocaïne was nog maar het topje van hippie-enclave waar tot voor kort
22
Financial Times, International Edition, May 8, 2003, six weeks after the March invasion.
(Financial Times, internationale editie, 8 mei 2003, zes weken na de invasie in maart.)

Caption reads: Police tactics: officers from the Los Angeles Police Department have begun
training Iraqi law enforcement staff in Karbala on riot control tactics (Het bijschrift luidt:
Politietactieken: agenten van het Los Angeles Police Department zijn Iraakse politiemensen in
Karbala aan het trainen in tactieken om rellen te kunnen beheersen.)

23
Jeremiah Day victim were both on was dedicated
to considering what had come to
be called the ‘Rampart scandal’, a
Criminals broad and controversial series of
events, crimes and cover-ups within
the justice system in Los Angeles.
In most cities in the United The epicenter for all of this being a
States there’s now only one major police station called Rampart, and
daily newspaper, but there’s usually in those years and maybe still today
a free weekly newspaper as well, in LA if you just say that word –
free because it’s supported through ‘Rampart’ – most people will know
advertising revenue, not sales or what you’re talking about. There’s
subscriptions, and so the back third also a movie now, but that aspect is
of these publications, all the last not our concern here.
pages, are advertisements for mas- The connection to this broader
sages, escorts, and cosmetic surgery. ‘story’, as those in the journalism
These weekly publications are business might call it, gave the
actually owned by one company, parking lot incident additional
putting out weekly magazines in interest and thus merited the small
Atlanta, New York, Denver and as article, more of a human-curiosity
well the LA Weekly. story than anything else. It was not
One day in 2002 – so ten years covered by the LA Times (though I
ago now – there was a small article must admit I wrote a letter asking
in this weekly publication about them to take a look at it). What was
an incident that was not reported mentioned in this story, almost inci-
elsewhere. It seems one member dentally in the course of discussing
of a Grand Jury was arrested for the fixation one member of the
stalking another member, which Grand Jury had developed on an-
had culminated in a parking-lot other, was the status of the Grand
confrontation, which led to the Jury itself, which almost everyone
police being called. had forgotten about by then. After
Grand Juries are largely secretive all, the whole thing had been going
bodies which are called into being on for years, and most had lost
as part of a broader investigation interest. It seems the Grand Jury
to consider evidence in advance of had been disbanded because all of
drawing up formal charges, and their files – all the material of the
the grand jury this stalker and investigation – had disappeared,
24
apparently having been stolen from continue the search, and include many others fleeing the chaos of with the fabricated narrative and
the courthouse. There was no proof the disappearance of the files that country’s civil wars (ironically the fabricated evidence to support
offered that theft was involved, but amongst all the other strange to the country which had greatly it, it seemed like Ovando had no
how else to explain the disappear- misdeeds and wrongs that made up contributed to that chaos), and chance at all to beat the charge.
ance? If you go into an office one ‘Rampart’? If the original misdeeds found himself on hard times and So his lawyer persuaded him to
morning and boxes of paper are of police and judicial corruption so was living in an abandoned negotiate – to admit to the crime for
missing, well it’s not like someone had provoked a response, why not building which one day was chosen a lesser penalty. And Ovando did.
lost them or misplaced them. respond to the disappearance of by several police officers to make Somehow it’s important to note here
And so this parking lot incident the files? But the person asking a drug deal in. The drug deal they that though the police officers had
(whose outcome I must admit I this question would only reveal made was complicated but fairly not killed him, the shooting had
never followed: did the stalker go his or her own naïveté, because as typical and common – they pre- paralyzed him from the waist down.
to jail, or find another object of we know there are some violations tended to be drug dealers looking to And so, in his wheelchair, Ovando
attraction? Did the victim require from which recovery is impossible. buy and then revealed themselves presented himself and lied to the
counseling to recover?), in any to be police officers, but then judge, the court and the record, he
case this very specific violation Javier Ovando: I wrote a song rather than arrest their business lied and confessed to a crime which
allowed access to the otherwise about him (it’s Spanish so it’s partners they let them go, simply he had not committed because it
unreported fact that the ultimate pronounced Ha-vee-er) and it’s stealing their drugs to later on sell seemed the most practical thing
result of the investigation into hard to make the page sing but the themselves. They then discovered to do. And of course telling a lie in
systematic corruption was... well, lyrics are a step in the write direc- that Ovando had witnessed them court is itself a crime, as well.
what exactly? It’s hard to put into tion so here’s a part of it: Ja-vier so they shot him, but failed to kill In this aspect, though Ovando’s
words how this investigation came O-vando/ Ja-vier!/ Javier Ovando/ him. They then made the claim story is dramatic, it’s importance is
to an end. It was inconclusive, Ja-vier/ Your ass is in that chair, that Ovando had had a gun, which in being characteristic of the most
but not for the usual reason that a Ovando/ Guess you wish you hadn’t justified shooting him. They then important structural element of
clear answer could not be formed been there, Ovando/ Wrong place, substantiated this claim by produc- ‘Rampart’ – the fabrication of facts
in response to the questions posed. wrong time/ End up with a bullet in ing a gun which was then entered which then serve as the basis for
The lack of resolution was made the spine/Javier Ovando/Gotta poop as evidence against Ovando. judgments, decisions and actions
because the process of investigation through a tube, yo/ Javier/ Stuck The phrase used to describe po- and become central to broader
was violated in a way from which in that chair, Ovando/ Got shot by lice corruption is always the same realities. Later it emerged that
it could not recover. And given that the LAPD, yo/Ja-vier O-va-an-do!/ ‘a case of a few bad apples’ which police officers had phrases for giv-
the thing itself being studied was Javier should not be allowed to spoil ‘the ing false testimony – as opposed to
the organized corruption of the barrel’. And indeed in this case testify, it was ‘testi-lie’ – or ‘taking
justice system, it could be said that Somewhere, in wherever those Ovando had run into some truly it to the box’ which I understand
the disappearance of the files was files ended up, it’s safe to imagine bad apples, but what happened to to mean to take ‘the story’ to the
only the final act of the broader that Javier has his own file, a quite him next revealed the limitations of witness stand, a kind of final step
process, a new and final ‘cover-up’. thick one. this phrase. on top of building an elaborate lie,
Now, on the other hand, some Ovando emigrated from Nica- Because of course the court complete with false evidence. In
might ask – but why not simply ragua to the United States, like believed these police officers, and such a situation, it’s interesting to
25
consider that Ovando’s lawyer – the stealing nine pounds of cocaine release by having a serious party.
defending attorney – was entirely from the evidence room; and then Ovando went to jail for a bit for this
fulfilling his responsibility by advis- in order to get out of this charge but not for long. But then he was
ing Ovando to himself then follow which was so brazen and clear back in the news recently because
with a lie of his own and admit that it simply could not be covered of problems with a house he had
guilt when there was none. The up, to get off the hook he offered bought – oddly in the Topanga
defender might have speculated to disclose a whole series of other Canyon area of Los Angeles which
that the officers were lying and the misdeeds. The nine pounds of co- is a famous hippie enclave, former
evidence was fake, but in any case caine was like the tip of the iceberg, home to Neil Young among others.
the broader issue of the injustice to and in order to escape punishment The problem emerged when he
the judicial system itself was not as he gave up as much of the whole decided to sell the house and move,
issue there – the defender’s charge thing he knew – including what and the people who bought it – a
is to defend a private individual, had happened with Ovando. glamorous couple – tricked the
not any public order or principle. And in a city and country where books and simply never came up
Now the prosecuting attorney on ‘anti-drug’ hysteria animates even with the money. Eventually he got
the other hand, does not serve to foreign policy with other nations, the house back, but they’d trashed
represent any individual but rather the implications of a police officer it and stolen the chandeliers and
the people themselves. In this role, wanting that much cocaine – which pool table. A few weeks later he
did he or she ever wonder about could only mean that he himself was arrested when pulled over for
the merits of the case? Because was a major, not minor, drug dealer, speeding and when the police came
indeed this structure – ‘taking it to were bound to be scandalous. the window of the truck he tried to
the box’ – was so widespread to be But of course Ovando’s story bite their fingers.
foundational to many, many public did not end there, though the rest
prosecutions, over years and years. of it is harder to draw any nice Rodney King died just a few
Those prosecutors now are judges, conclusions from. Ovando’s first act weeks ago. He’d had drug problems
politicians. And the journalists who upon emerging from prison, with always, especially after the 1991
covered these cases? Specific cases a sizable financial settlement in beating and the riots the next
– like Ovando’s – became the basis hand, was to buy a van that could year. Someone called the beating a
for reversals and vindication, but be driven by someone who had lost slow-motion bullet that just finally
there was little appetite for broader the use of their legs. He then took caught up with him. He was found
questions (and when later the whole a group of his friends on a trip to dead in his pool.
body of the investigation disap- Las Vegas, but along the way the
peared in the form of the Grand van blew a tire and when the police
Jury files, there was no interest at came to help they discovered
all). that the van was like a coke-mobile,
All of this emerged only when with all of the passengers and
one police officer was caught Ovando himself celebrating his
26
Nicoline van Harskamp

27

Nicoline van Harskamp, Yours in Solidarity


(in the studio with the individual actors), video
stills by Nicoline van Harskamp.
Nicoline van Harskamp, Yours in Solidar-
ity (installation at Manifesta 9), 2012, photo by
Manifesta 9/Kristof Vrancken. Courtesy D + T
Project, Brussels.

28
29
Oliver Marchart maatschappelijk-culturele voorwaar-
den waaraan moet worden voldaan
om mensen zo op te kunnen leiden
Tijdelijk nuttige dat ze zowel creatief als ‘goed op de
zones. hoogte’ zijn. Van oudsher was dat de
taak van scholen en universiteiten
(inclusief kunstacademies, als we de
De productie en traditionele opvatting van creativiteit
overdracht volgen). Het hoeft geen betoog dat
kennis ergens moet worden geprodu-
van kennis in ceerd, bijvoorbeeld in instellingen die
de kunst over de middelen en gereedschappen
daartoe beschikken. Bovendien moet
eenmaal geproduceerde kennis wor-
We zijn op dit moment getuige van den overgedragen. En omdat we het
een tamelijk tegenstrijdige ontwik- hier hebben over de overdracht van
keling wat betreft de productie en kennis tussen mensen en niet domweg
overdracht van kennis. Enerzijds tussen computers, heeft deze over-
is er bewijs te over dat wij in een dracht noodzakelijkerwijs een pe-
economie leven die op kennis is ge- dagogisch element. Wanneer we het
baseerd. Kennis is een productie- over kennis hebben, hebben we het
kracht geworden, zo wordt ons ver- ook altijd over onderwijs en pedago-
teld. Post-autonome denkers zoals giek. Hieruit volgt, of lijkt te volgen,
Antonio Negri, Maurizio Lazzarato dat als kennis steeds belangrijker
en Sergio Bologna spreken van ‘im- wordt gevonden, ook de instellingen
materiële arbeid’ als de dominante waar kennis wordt geproduceerd en
vorm waarin tegenwoordig waarde de instellingen die kennis overdra-
wordt geproduceerd – en dat omvat, gen als steeds belangrijker worden
voor steeds meer mensen, vaardighe- beschouwd.
den als creativiteit, het vermogen om Maar de realiteit is anders. Want
te communiceren, het vermogen zelf- wat we, anderzijds, op dit moment
standig te handelen en natuurlijk het zien, hoe vaak ook het tegendeel wordt
vermogen om informatie te achter- beweerd, is de snelle teloorgang van
halen of voort te brengen. Maar wat pedagogische instellingen door een
zelden door post-autonome denkers gebrek aan financiële middelen. Denk
wordt aangekaart zijn de vereiste alleen al aan de recente draconische
institutionele infrastructuur en de maatregelen tegen het universitaire
30
stelsel in Groot-Brittannië. Als on- van British Petroleum werd de sub- van de natuur- en biowetenschap- workshops en lezingen wordt geor-
derdeel van het nieuwe bezuinigings- sidiekraan dichtgedraaid voor alle pen. Dat is niet alleen van belang ganiseerd waarin naarstig wordt ge-
beleid dat als een spook door Europa sociale en geesteswetenschappen. voor veel traditionele academische zocht naar wat ‘artistic research’ zou
waart, heeft de liberaal-conservatieve Hieronder vallen ook vakken als vakken, van filosofie en sociologie tot kunnen zijn.
regering van Groot-Brittannië in feite sociologie en politicologie, waarvan kunstgeschiedenis. Het zal zeker ook Voor zover ik kan overzien heeft
de hele geldstroom van overheids- vroeger werd aangenomen dat ze het gevolgen hebben voor wat tegenwoor- die zoektocht nog geen indrukwek-
wege naar universitair onderwijs in landsbestuur van pas kwamen omdat dig kan worden geschaard onder de kende resultaten opgeleverd, maar
de sociale en geesteswetenschappen ze met studies, statistieken en andere modieuze noemer ‘artistic research’. wel het positieve neveneffect gehad
stopgezet. Voor sommige universi- instrumenten de overheid voorzagen Weliswaar weet niemand wat artis- dat het institutioneel verankerde
teiten betekent dit de nekslag, terwijl van expertise op het gebied van maat- tic research precies inhoudt, maar conservatieve kunstbegrip langzaam
andere het proberen te compenseren schappelijke ontwikkelingen, zoals de iedereen zou het wel graag willen we- ondergraven raakt. Want zodra een
door het collegegeld te verhogen, wat vergrijzing, de oorzaken van werke- ten. Er is een brede discussie gaande specifieke praktijk wordt beschouwd
weer zal leiden tot een schuldencri- loosheid, etcetera. Het feit dat er geen over de vraag naar kennisproductie als ‘research’ zijn er naar alle waar-
sis onder studenten en ook het einde enkele waarde meer wordt toegekend binnen het domein van de kunst, res- schijnlijkheid een paar criteria van
inluidt van het onderwijs in veel dis- aan de opleiding van toekomstige pectievelijk de artistieke praktijk. In toepassing die de conservatieve op-
ciplines die niet van belang voor de sociologen, staat misschien voor een de Duitstalige landen bijvoorbeeld vatting van kunst aan het wankelen
arbeidsmarkt worden geacht. Ook veelzeggende koerswijziging van de bestaat er een aanwijsbare instituti- brengen. Laat me twee gevolgen noe-
de cultuursector wordt niet ontzien. overheid. Dat zou het einde kunnen onele reden voor deze nieuwe belang- men die in het bijzonder van belang
Daarbij kun je denken aan het terug- betekenen van de kennismaatschap- stelling voor artistic research. Omdat zijn:
schroeven van de overheidssteun aan pij, waarbij binnenkort niet alleen kunstacademies daar een universi-
culturele instellingen in Nederland, soft skills in de humanistische traditie taire status is verleend, moeten deze – Ten eerste, zodra een artistieke
waarvan sommige ook een educa- als volkomen nutteloos worden weg- opleidingen zich op een meer ‘we- praktijk wordt gedefinieerd als on-
tief doel nastreven (zoals de Jan van gezet, maar ook zogenaamde hard tenschappelijke’ manier presenteren. derzoek komt het doel ervan buiten
Eyck Academie). Maar het voorbeeld skills voor het maken van maatschap- Niet alleen qua onderwijs, omdat ze de praktijk als zodanig te liggen.
van Groot-Brittannië is om een heel pelijke analyses. nu de academische titel van PhD kun- Oftewel, de praktijk streeft van meet
specifieke reden interessant. Politici nen vergeven, maar ook wat betreft af aan doelstellingen na. Artistic re-
zochten niet alleen de gebruikelijke onderzoek, omdat ze de mogelijkheid search is dan hoogst waarschijnlijk
Artistic research in
verdachten, de instellingen die vor- en verplichting hebben gekregen om niet langer een diepe duik in de ziel
een ‘kennismaatschappij’
men van kennis produceren die niet subsidie voor onderzoek aan te vra- van de kunstenaar waarbij oncon-
zonder kennis
direct in geld kunnen worden omge- gen. Voor veel instellingen is dat een ventionele of obscure ‘persoonlijke
zet. Anders gezegd: ze bezuinigden Als die laatste opmerking correct is, probleem. Ze moeten herontdekken mythologieën’ aan het licht worden
niet alleen op de subsidie voor, zeg, de zullen we vroeg of laat in een ‘kennis- (of vaak alleen herbenoemen) wat ze gebracht. Onderzoek betekent dat
afdeling kunstgeschiedenis of het on- maatschappij’ zonder kennis komen vroeger deden, vaak met hetzelfde er iets te vinden is, een of ander stu-
derwijs in zogenaamd ‘exotische’ ta- te leven – respectievelijk een kennis- personeel, dat wil zeggen met mensen dieobject (en niet één subject) en een
len. Op grond van de aanbevelingen maatschappij waarin kennis, of wat die niet zijn opgeleid in de sociale en of andere reden om daar onderzoek
van een commissie onder leiding van als kennis wordt beschouwd, alleen geesteswetenschappen. Het gevolg is naar te doen. Zo wordt het idee van
de voormalige president-directeur nog te vinden is binnen de grenzen dat er een hele hoos aan symposia, autonomie in de kunst – het autonome
31
kunstwerk en de kunstenaar als een voorbeeld van artistic research. Noch we het serieus opvatten is het hele idee dat zowel de traditionele als de
volledig autonoom subject – dus on- de expressieve uiting van een super- idee van onderzoek in flagrante te- avant-gardistische aanhangers van
dermijnd door het idee van artistic mannelijk creatief ego, noch de me- genspraak met het idee van kunst in autonomie in de kunst met weerzin
research. Al kun je natuurlijk altijd thode om kleuren te laten druipen, de conventionele zin van het woord. zou vervullen.
terugvallen op de claim van auto- noch het medium van traditioneel Maar zoals iedereen weet is kunst
nomie wanneer een bepaalde prak- schilderslinnen vormen bij elkaar op- zelf veranderd gedurende de laatste
Tijdelijk nuttige zones
tijk door de autoriteiten onder vuur geteld zoiets als ‘research’ – zelfs niet decennia. Er is sprake van een her-
wordt genomen. Toch mogen we niet in de meest metaforische zin van dat nieuwde interesse in samenwerkings- Nuttigheid kan uiteraard op aller-
vergeten dat het idee van autono- begrip. Dit heeft opnieuw te maken verbanden en kunstcollectieven; do- lei manieren worden gedefinieerd.
mie één van de centrale ideologische met het feit dat het ‘subject’ van een cumentaire werkwijzen zijn binnen Je kunt het op een geheel utilita-
instrumenten is binnen een sociale onderzoek geen monadisch individu de kunst inmiddels alom geaccep- ristische of instrumentele manier
formatie waarin de bourgeoisie het is. Het onderzoek kan weliswaar door teerd (met als hoogtepunt Documenta definiëren, in de zin van: bijdragen
heft in handen heeft. Herinnerde een individu worden verricht, toch 11); interventies zijn gemeengoed ge- aan gouvernementele vormen van
de socioloog Pierre Bourdieu ons er blijft het bij uitstek een collectieve worden, en op allerlei manieren zijn maatschappelijke sturing. Het zal
niet al aan dat schijnbaar autonome aangelegenheid. Onderzoek vindt kunstenaars ‘onderzoek’ gaan doen duidelijk zijn dat ik hier niet voor
kunst een specifieke functie vervult in plaats binnen wat ten tijde van de ter voorbereiding op hun project, een vorm van artistic research pleit
wat omschreven moet worden als een Verlichting de ‘republiek der lette- of zelfs als onderdeel daarvan – en die zich richt op het aanscherpen van
klassenstrijd die is gesublimeerd tot ren’ werd genoemd en tegenwoordig soms is een kunstwerk niets meer of bestuurlijke technieken, en daarom
symbolische verschillen? Door kunst de wetenschappelijke gemeenschap minder dan een presentatie van een moeten we nadenken over wat een
net even anders te brengen, door haar heet. Dat wil zeggen dat, welke re- onderzoeksproces. Kortom, het goede mogelijk emancipatoire duiding van
op een specifiek doel te richten, draagt sultaten men ook aandraagt, deze nieuws is dat de zoektocht naar artis- nut zou kunnen zijn. Dat wordt nog
het idee van artistic research bij aan altijd collectief moeten kunnen wor- tic research deze tendensen bevordert urgenter als we denken aan wat ik in
de heteronomisering van kunst – met den doorgelicht en besproken door en er zo aan bijdraagt dat ons be- het eerste deel van dit artikel bloot-
negatieve en positieve gevolgen. een groep vakgenoten. In die zin is grip van kunst zich in een potentieel legde als de dreiging van een nieuwe
een onderzoeker nooit alleen, hij/zij progressievere richting ontwikkelt. overheidsstrategie die de sociale en
– Ten tweede zal de praktijk zelf maakt altijd deel uit van een virtuele Op den duur zou het hele idee dat geesteswetenschappen ieder nut ont-
veranderen. Wanneer een bepaalde gemeenschap van andere onderzoe- een kunstenaar op een kunstzinnige zegt. In een situatie als de huidige,
praktijk als onderzoek wordt aan- kers. Bovendien wordt er doorgaans manier uitdrukking geeft aan zijn waarin we ons geconfronteerd zien
gemerkt moeten er verschillende me- in teamverband onderzoek gedaan. eigenaardigheden en niets anders, met een hegemoniale wending die de
thodes worden toegepast, en wanneer Onderzoek heeft een intrinsiek col- kunnen verdwijnen. Het zou kunnen nekslag zou kunnen betekenen voor
het resultaat wordt gepresenteerd of laboratieve, zo niet collectieve struc- worden vervangen door de kunste- onze oude vertrouwde ideeën over
toegelicht dient dat met verschil- tuur die geheel indruist tegen de ideo- naar die kennis aanlevert met maat- kennisproductie en -overdracht, en
lende media te gebeuren. Zelfs als logie van artistiek individualisme. schappelijk nut. Daardoor zou een misschien zelfs voor de nog oudere
je bereid bent het begrip maximaal Gegeven dit alles, blijkt het be- wat meer heteronome betekenis van gouvernementele ideeën over nuttige
op te rekken, is het onwaarschijnlijk grip artistic research, zo lang we kunst kunnen opleven, waarbij ar- kennis waarmee actief in de samenle-
dat bijvoorbeeld zoiets als abstract vasthouden aan het traditionele idee tistic research de ultieme nuttigheid ving kan worden ingegrepen, hebben
expressionisme wordt gezien als een van kunst, een oxymoron te zijn. Als van artistiek werk onderstreept, een we in principe twee opties.
32
De eerste optie zou zijn dat we de voortgebracht en overgedragen. Ik trans-Europese beweging tegen onze zijn druk doende om tijdelijk nuttige
oude wereld verdedigen, d.w.z. een zeg niet dat dat op de tekentafel kan steeds onzekerder wordende werk- zones te creëren binnen een groter
humanistisch of utilitaristisch be- of moet gebeuren, en ga ook niemand en leefomstandigheden, maar er zijn tegen-hegemoniaal project – zones
grip van kennisproductie aanhan- de les te lezen over hoe dat dan wel nog veel meer voorbeelden, waaron- die je ‘autonoom’ kunt noemen in de
gen. Om een aantal redenen lijkt me zou moeten. Ik heb eerder het idee der de door kunstenaars en studenten zin van onafhankelijk van de staat,
dat niet echt een wenselijke strategie. dat dit al lang gaande is binnen al- ondernomen poging om ‘autonome’ maar bij nadere beschouwing volko-
Niet wenselijk in die zin dat vanuit lerlei maatschappelijke bewegingen of ‘vrije’ universiteiten op te richten. men heteronoom blijken omdat er
emancipatoir standpunt gezien ze- waarin activisten verschillende vor- In al deze gevallen wordt kennis geen kennis omwille van de kennis
ker niet alles het behouden waard men van activistische research doen gezien als iets dat door iedereen en wordt geproduceerd. Hier wordt ken-
is van wat de Duitsers Bildung noe- en hun eigen scholing verzorgen. overal kan worden geproduceerd en nis voortgebracht om een politieke
men, dus domweg de conservatieve Denk alleen maar aan de recente overgedragen. Je hoeft niet per se reden, met politieke bedoelingen.
functie heeft om de eurocentrische en maatschappelijke protesten van aan een academische instelling te zijn Wat betekent dit alles nu voor
klasse-gebonden hegemonie in stand Spanje en Israël tot de Amerikaanse verbonden, om het recht te hebben ‘artistic research’? Natuurlijk kun-
te houden. Het is waar dat in de afge- Occupy-beweging. Zonder uitzon- dat te doen. De reden daarvoor is dat nen kunstenaars als onderzoekers
lopen decennia veel geleerden binnen dering werd in al die gevallen kennis de maatschappelijke onderbouwing het geesteswetenschappelijke of
de geestes- en sociale wetenschappen geproduceerd en bediscussieerd in van die andere vorm van onderzoek gouvernementele model van ken-
hard gewerkt hebben aan de afbraak workshops en leesgroepen, werd de heel anders is en niet afhankelijk van nisproductie volgen. Om hierboven
van de canon en de ontwikkeling van expertise van individuen (en groepen) overheidssteun. Dat soort onderzoek genoemde redenen zal ze dat niet
een nieuwe kijk daarop, en dat is ook verspreid en werd er zelfs expertise heeft zijn wortels in het netwerk van veel verder helpen en echt wense-
zeker van belang. Maar als op grote gecreëerd. Zo bezien kunnen deze maatschappelijke bewegingen, en lijk is het misschien ook niet. Zou
schaal en binnen heel Europa een protesten worden omschreven als de daaruit voortkomende kennis het niet veel productiever zijn om uit
koerswijziging à la Cameron wou een reusachtig experiment in eigen- wordt bepaald door een specifiek te gaan van vormen en strategieën
worden omarmd, zal het merendeel handig onderwijs geven en eigenhan- soort nut, dat wil zeggen een poli- van activistisch onderzoek? Staan de
van deze pogingen tevergeefs zijn ge- dig leren. Dat is niet zo heel nieuw. tiek nut. Bovendien is deze vorm van vormen en strategieën zoals gebruikt
weest: dan is er niemand meer om Het doet sterk denken aan de meer kennisproductie niet ‘belangeloos’ door veel kunstenaars trouwens niet
de canon door te geven – en ook nie- formele setting van de Sociale Fora in humanistische of esthetische zin, verbazingwekkend dichtbij die van
mand om hem te ondermijnen. (ook met discussies en workshops) of handig om overheidsstrategieën activistisch onderzoek? En zou het
Dus misschien moeten we uitkij- die werden georganiseerd door de aan te scherpen. Het is nuttige ken- niet zinnig zijn als ook kunstenaars
ken naar een tweede optie, eentje die andersglobaliseringsbeweging. Het nis in die zin dat ze bijdraagt aan de tijdelijk nuttige zones zouden gaan
verder gaat dan een poging om de roept ook de vormen van ‘activistisch opbouw van een tegen-hegemoniaal creëren om samen met maatschap-
laatste bastions van progressieve ken- onderzoek’ in herinnering die bin- project, een tegengestelde wereldvisie pelijke bewegingen aan de opbouw
nisontwikkeling te verdedigen binnen nen maatschappelijke bewegingen en een progressieve vorm van ‘gezond te werken van een post-neo-liberale
de academische wereld. Deze optie is gangbaar zijn. Een voorbeeld van dit verstand’ zoals Gramsci het noemde. tegen-hegemonie?
dan geen defensieve, maar een meer soort activistisch onderzoek dat bin- In die zin houden activistische onder-
aanvallende en positieve strategie nen de kunsten vrij grote bekendheid zoekers zich bezig met de productie
om nieuwe manieren vorm te geven geniet, is de Spaanse groep Precarias en overdracht van een uiterst nut-
waarop nuttige kennis kan worden a la deriva die actief is binnen de tige, politieke vorm van kennis. Ze
33
Oliver Marchart requirements necessary to train
people to become both creative and
‘in the know’. Historically, this was
Temporarily Useful the function of schools and univer-
Zones. sities (including art academies, if
we apply a traditional understand-
ing of creativity). It goes without
On the production saying that knowledge has to be
and transmission of produced somewhere, for instance
in institutions that provide the
knowledge necessary means and tools. What
in the art field is more, once produced, knowledge
has to be transmitted. And since we
are speaking about the transmission
We are currently witnessing a of knowledge between people and
somewhat contradictory develop- not simply between computers, this
ment with regard to the production transmission will by necessity imply
and transmission of knowledge. a pedagogical element. Whenever
On the one hand, there is abun- we speak about knowledge, we also
dant evidence that we are living speak about education and peda-
in a knowledge-based economy. gogy. From this follows, or seems to
Knowledge has become a produc- follow, that if knowledge is consid-
tive force, we are told. Post-operaist ered to be of increasing importance,
thinkers, such as Antonio Negri, both the institutions that produce
Maurizio Lazzarato or Sergio knowledge and the institutions that
Bologna, speak about ‘immaterial transmit knowledge will be consid-
labour’ as the dominant form in ered of increasing importance too.
which value is produced today – However, reality disproves this
and this involves, for more and assumption. For what we witness,
more people, skills like creativity, on the other hand, and despite
the ability to communicate, the all talk to the contrary, is the
ability to act autonomously, and, rapid deterioration of pedagogical
of course, the ability to find or pro- institutions due to lack of funding.
duce information. What is rarely Just think of the recent onslaught
discussed, however, by post-operaist against the university system in the
thinkers, is the institutional infra- United Kingdom. As part of the
structure and the socio-cultural new austerity rule that is spreading
34
terror all over Europe, the liberal- for the government because they artistic research means, but every- that will put into question the
conservative government in the would provide it – through surveys, one would like to know. A broad conservative view of what art is. Let
UK has basically eliminated state statistics, and other instruments – debate is raging over the question me mention only two consequences
funding for university teaching in with expertise regarding societal of knowledge production in the art of particular importance:
the humanities and social sciences. developments – the aging of people, field, and through artistic practices.
This will sound the death bells for the reasons for unemployment, etc. In German-speaking countries, for Firstly, the goals of artistic
some universities; others try to The fact that the training of future instance, the new interest in artistic practice, as soon as it is defined as
compensate by increasing student sociologists is now considered of research has precise institutional research, will be lying outside the
fees, which in turn will produce a zero importance may announce a reasons. With art academies being practice as such. Put differently,
student debt crisis and will sig- significant change in governmental granted the status of universities, the practice will have goals to begin
nal the end to teaching in many strategies. It may signal an end to they now have to present them- with. Most likely, artistic research
disciplines that might be considered the knowledge society where not selves in a more ‘scientific’ man- will not consist anymore in diving
irrelevant for the job market. The only ‘soft skills’ in the humanistic ner. Not only in teaching, as they deep down into the artist’s soul,
cultural sector is of course affected tradition, but also supposedly ‘hard were given the right to confer the and in bringing to light erratic and
as well. One may think of the cuts skills’ of social analysis may soon academic degree of PhD, but also obscure ‘individual mythologies’.
in funding of art and cultural in- be seen as entirely useless. in research, as they now can and Research means that there is some-
stitutions in the Netherlands, some must apply for research funding. thing to be found, some object of
of which have also an educational However, this produces a problem research (not only a single subject)
Artistic Research in a
function (like the Jan van Eyck for many institutions. They have and some reason to engage in this
‘knowledge society’ without
Academy). But the UK case is to re-invent (often only to re-label) search. Thereby, the artistic idea
knowledge
interesting for a particular reason. what they were doing before, most of autonomy – of the autonomous
Politicians were not only looking If the latter observation is correct, often relying on the same personnel artwork and the artist as an entirely
for the usual suspects, those who we will sooner or later enter a as before, i.e. on people not trained autonomous subject – is subverted
produce forms of knowledge that ‘knowledge society’ without knowl- in the human or social sciences. As by the notion of artistic research.
cannot be immediately translated edge – in other words, a knowledge a result, an avalanche of symposia, Of course, the claim to autonomy
into economic gains. That is to say, society where knowledge, or what workshops and lecture series are may be helpful as a retreat when it
they did not only cut the funding is considered knowledge, is strictly organized in a nervous search for comes to defend certain practices
for, say, art history departments or located within the limits of the nat- the meaning of ‘artistic research’. against authoritarian attacks. Yet
the teaching of purportedly ‘exotic’ ural sciences and bio sciences. This As far as I can tell, this search we should not forget that the idea
languages. Based on the recommen- is not only of relevance for many did not yet produce any impressive of autonomy remains one of the
dations of a committee that was traditional academic disciplines results, but it did have the positive core ideological instruments within
headed by a former CEO of British from philosophy via sociology to art side effect of slowly undermin- a bourgeois hegemonic formation.
Petroleum, they cut the funding for history. It would also have obvious ing the institutionally entrenched Has not Bourdieu reminded us that
all humanities and social sciences. consequences for what today can conservative understanding of art. seemingly autonomous art fulfills a
This includes disciplines such as be subsumed under the fashion- For as soon as a particular practice particular function in what must be
sociology or political science that able header ‘artistic research’. To is considered ‘research’, it is most called a class struggle sublimated
were previously considered useful be sure, nobody really knows what likely that a few criteria will apply into symbolic differences? By giving
35
art a different spin, by directing that these results are collectively for ‘artistic research’ fosters these sciences any usefulness. In a situ-
it towards a particular goal, the tested and discussed by a peer tendencies and, thus, helps to ation like this, facing a hegemonic
idea of artistic research contributes group of researchers. In this sense, transform our understanding of art swing that might sound the death
to the heteronomization of art – a researcher is never alone, s/he is in a potentially more progressive bell to our good old humanist
with negative and with positive always part of a virtual community direction. Eventually, the idea of ideas of knowledge production and
consequences. of other researchers. What is more, an artist creatively expressing his/ transmission, and perhaps even
research more often than not takes her idiosyncrasies and nothing else to the older governmental ideas of
Secondly, the practice itself will place in form of ‘team work’. It has may vanish. It might be replaced by knowledge useful from the point of
change. Different methods will an intrinsically collaborative, if not the artist producing socially useful view of social engineers, we have
have to be applied when a given collective structure that entirely knowledge. As a consequence, a basically two options.
practice is considered research, runs against the ideology of artistic slightly more heteronomous sense The first option would be to
and different media will have to be individualism. of art may emerge with artistic defend the old world, i.e. a human-
applied when results are presented research underlining the ultimate istic or utilitarian understanding of
or communicated. Even if one was Given what was said so far, the usefulness of artistic practices, knowledge production. For a series
prepared to stretch the term to an notion of ‘artistic research’, as long an idea both traditionalist and of reasons I think that this is not an
extreme point, it is unlikely that, as we stick to the traditional idea avantgardist defenders of artistic entirely desirable strategy. It is not
say, something like abstract expres- of art, turns out to be an oxymoron. autonomy would have abhorred. desirable to the extent that, from an
sionism would be considered a case The idea of research, when taken emancipatory perspective, not eve-
of artistic research. Neither the act seriously, clearly contradicts the rything is worth conserving in what
Temporarily useful zones
of expressing a hyper-male creative idea of art in a conventional sense. the Germans call Bildung – the lat-
ego, nor the method of dripping However, as everyone knows art There are, of course, different ways ter simply serving the conservative
color, nor the medium of a tradi- in itself has changed over the last of defining usefulness. One can function of fostering euro-centrist
tional canvas add up to something decades. There is a renewed inter- define it in an entirely utilitarian or and classist hegemony. It is true
like ‘research’ – not even in the est in collaboration and artistic instrumental way, as contributing that in the humanities and social
most metaphorical sense of the collectives; documentary strategies to governmental forms of social sciences during the last decades
term. This again has to do with the are now widely accepted in the art engineering. I’m obviously not ar- many scholars worked hard to un-
fact that the ‘subject’ of research field (the peak of the development guing that artistic research should dermine the canon and to develop
is not a monadic individual. Even was documenta 11); intervention- be about perfecting governmental new perspectives on it – and this is
though research can be undertaken ist practices are far from unusual; technologies, and for that reason certainly important. But should the
by an individual, it nevertheless is and in various ways artists came we will have to think about what sea change in governmental strate-
something thoroughly collective. to practice all sorts of ‘research’ in would be a potentially emancipa- gies a la Cameron kick in on a large
It takes place within what in times order to prepare for their projects, tory sense of usefulness. This is all scale and all over the EU, then
of Enlightenment was called the or even as parts of their projects the more important if we consider most of these attempts will have
‘Republic of Letters’ and what to- – and sometimes the artwork what I have exposed in the begin- been futile: there will be nobody left
day is called the scientific commu- consists of nothing other than the ning of this article as the danger to transmit the canon – but neither
nity. That is to say, whatever results presentation of a research process. of a new governmental strategy will there be anybody left to subvert
one provides, it must be possible So, the good news is that the search denying the humanities and social it.
36
So, we may have to look for a movement. And it echoes practices ‘common sense’, as Gramsci would
second option, an option that goes of ‘activist research’ that are in have it. In this sense, activist
beyond the attempt at merely de- actual fact rather common in social researchers are engaged in practices
fending the last islands of progres- movements. An example for activist of producing and transmitting an
sive knowledge production within research that is quite well-known entirely useful, political form of
the academy. And this option in the art field is the Spanish group knowledge. They are engaged in
would consist in engaging not in a precarias a la deriva engaged in creating temporarily useful zones
defensive, but in a more offensive the trans-European movement within a larger counter-hegemonic
and positive strategy of designing against the increasing precarization project – zones that might be called
new ways of producing and trans- of working and living conditions, ‘autonomous’ in the sense of auton-
mitting useful knowledge. I am not but there are many more examples omy from the state, but at a closer
claiming that this could or should including the attempt by artists and look are entirely heteronomous
be done on the drawing board, nor students to create ‘autonomous’ or since knowledge is not produced
would I dare to lecture anyone on ‘free universities’. there for the sake of knowledge: it
how to do it. What I sense is, rather, In all these cases, knowledge is produced for a political reason
that this is going on already within is considered something that can and with political goals.
a variety of social movements be produced and transmitted by So, where does this leave the
whose activists engage in diverse everyone and everywhere. One question of ‘artistic research’?
practices of activist research and must not necessarily be located in Of course, artistic researchers
self-education. We just have to an academic institution to claim may take as their role model the
think of recent social protests from the right to do it. And the rea- humanistic or the governmental
Spain via Israel to the US-Occupy son is that the social base of this idea of knowledge production. For
movement. In all these cases it practice is different and does not reasons elaborated, this might not
was a common feature to produce require state funding. This sort of take them very far, and it might not
and discuss knowledge through research practice is rooted in the be desirable either. Wouldn’t it be
workshops and reading groups, to network of social movements, and much more productive to take as a
bring in expertise by individuals the knowledge produced is defined model the forms and strategies of
(and groups) as well as to produce by a particular form of usefulness, activist research? Are the forms and
expertise. Seen under this aspect, i.e. political usefulness. Neither is strategies of research as practiced
the protests can be described as this form of knowledge production by many artists not surprisingly
an enormous experiment in self- ‘disinterested’ in the humanistic or close to those of activist research
teaching and self-education. This is aestheticist sense, nor is it useful for anyway? And wouldn’t it make
not all that new. It echoes the more perfecting governmental strategies. sense for artists as well to start con-
formal setting of the social fora It is useful in the sense of contribut- structing temporarily useful zones
(which also included discussion and ing to the construction of a counter- and to collaborate with social move-
workshop formats) as they were hegemonic project, an opposi- ments on the construction of a new
established by the global justice tional world-view, and a progressive post-neo-liberal counter-hegemony?
37
Nicoline thuisbasis. Kort gezegd, de post-lef- Een van mijn collega’s in de boek-
van Harskamp tists schudden de invloed van Karl handel was Karl Kreuger, toentertijd
Marx op het anarchisme van zich af tegen de vijftig, die me liet inzien
en keerden zich tot diens tijdgenoot dat anarchisme meer om het lijf
Yours – en tegenstander – Max Stirner. heeft dan subculturele uitingen of
in Bey stelde voor om afstand te ne-
men van de politiek van de massa
een negentiende-eeuwse theoretische
canon. Anarchisme was voor hem
Solidarity door tijdelijke enclaves in ruimte iets dat toepasbaar was. Niet alleen
en tijd te creëren waarin mensen op een verkozen manier van leven
kortstondig de totale vrijheid kon- – die onder meer een radicale ont-
Bijna twintig jaar geleden las ik den ervaren. Zoals bekend verwees trekking aan de heersende cultuur en
voor het eerst Hakim Beys Temporary hij naar rituelen van Indianen en aan de arbeidsmarkt inhield – maar
Autonomous Zone (De Tijdelijke zeventiende-eeuwse piratenutopia’s ook op het doorlopend aangaan van
Autonome Zone). Ik werkte als vrij- als voorbeelden van zulke Tijdelijke discussies met vrijwel iedereen die
williger in de plaatselijke anarchis- Autonome Zones. op zijn pad kwam. In gesprekken en
tische boekhandel en de ‘TAZ’ was Inmiddels doet het boek gedateerd briefwisselingen met honderden vrij-
ons bestverkochte boek. Ik vermoed aan omdat de centrale stelling ervan denkers wereldwijd, zocht hij uit hoe
omdat het een context creëerde voor door de opkomst van internet een de manier waarop mensen het leven
in opkomst rakende verschijnselen stuk ondoorzichtiger is geworden. ervaren – in een bepaalde cultuur,
als Reclaim the Streets en de militante In praktische zin zijn de juridische, economie of tijd – bijdroeg aan het
rave scene, maar misschien ook wel economische en ruimtelijke gaten in begrip en de beleving van vrijheid
voor het kraken – nog steeds overal het net die het creëren van vrije zones en, uiteindelijk, van anarchisme.
in praktijk gebracht halverwege de en spontane feesten mogelijk maken Hij leek zijn eigen ervaringen steeds
jaren negentig, maar niet meer met zo goed als gedicht. Sinds mensen weer te bezien vanuit de ervaringen
de vanzelfsprekendheid van de voor- vrijwillig volgapparatuur (zoals van anderen. Hij berichtte over zijn
gaande tien ‘gouden jaren’. smartphones) met zich meedragen, bevindingen in latere gesprekken
Bey schreef de eerste versie van is het bovendien onmogelijk om vol- en in anarchistische publicaties. In
zijn boek in 1985 en herzag het in ledig buiten de radar van staats- en zekere zin was ik één van de vele on-
1991, na de ineenstorting van de bedrijfssystemen te opereren. Maar derwerpen van zijn onderzoek, door
communistische rijken. Hij wordt wat nog altijd heel relevant lijkt, is ons directe contact en later in onze
vaak ondergebracht bij de post-lef- de nadruk die Bey legt op de geleefde correspondentie.
tist variant van het anarchisme, dat ervaring als politieke kracht. Dat idee Ikzelf heb het anarchisme lange
naar verluidt een antwoord vormde – dat natuurlijk ook te vinden is in tijd beschouwd als een politieke over-
op het feit dat Amerikaanse anar- het werk van een denker als Hannah gangsruimte, maar in de loop der tijd
chistische groepen werden over- Arendt – is volgens mij de schakel ben ik het altijd als middel blijven
spoeld met voormalige marxisten, op tussen de Tijdelijke Autonome Zone gebruiken om om te gaan met grote
zoek naar een nieuwe ideologische en het concept van artistic research. ideeën waarover gewoonlijk alleen
38
wordt gestreden in pragmatische ideologische en narratieve verban- te putten gedurende onze samenwer- ook verduidelijkt in een fragment uit
‘beleidstermen’ – een middel dus om den daartussen bestonden. Ik heb king, openden er wel nieuwe ingan- het filmscript: de ervaring van an-
bestand te blijven tegen de reactieve dat nooit als ‘research’ beschouwd, gen toe. Zo kwam ik er bijvoorbeeld deren wordt kenbaar in actie; actie
dynamiek van de actualiteit. Tegen de simpelweg omdat die term een kri- opnieuw achter dat anarchisten ge- schept affiniteit; en affiniteitsgroepen
tijd dat ik besefte dat ik intussen zeer tische afstand impliceert die ik niet neigd zijn scepsis boven dogma te zijn het beste alternatief voor zowel
gehecht was geraakt aan het anar- wenste te bewaren. Om die reden, en stellen, ervaring boven theorie, af- de collectivistische als de individu-
chisme, was Karl Kreuger jammer ook om de privacy van de briefschrij- finiteit boven identiteit en – een drin- alistische verzetsstrategieën uit het
genoeg niet meer in leven. Er was nog vers te garanderen, koos ik niet voor gend gewenst inzicht in onze tijd van verleden.
maar één manier om bij hem te rade een documentaire aanpak. In plaats pleinbezettingen en revoluties van
te gaan: via het archief met zijn cor- daarvan schakelde ik acteurs in om onderaf – directe actie boven symbo-
respondentie. Na zijn onverwachte me te helpen bij mijn vragen: Wie lische actie. In plaats van mijn eigen
overlijden in 1999 was zijn archief waren deze mensen? Hoe ziet hun conclusies op te schrijven, liet ik de
geschonken aan het Internationaal leven er op dit moment uit? In hoe- nieuwe personages hier onderling,
Instituut voor Sociale Geschiedenis verre hebben hun omstandigheden met zijn allen, verder over denken
in Amsterdam. Eerst zocht ik naar bijgedragen aan hun ideeën en aan in de film die ik vernoemde naar
mijn eigen brieven in de grote hoe- hun begrip van het anarchisme? Wat een onder anarchisten veelgebruikte
veelheid dozen met niet-gecatalogi- kan ik van ze leren? briefafsluiting: Yours in Solidarity
seerde papieren, maar al snel kreeg Ik koos zestig bijzonder aanspre- (‘In Solidariteit de Uwe’).
ik belangstelling voor wat anderen kende correspondenten, gaf ze een Ik hoop dat door de manier van
hadden geschreven, voor de beschrij- pseudoniem, verzamelde al mijn werken en onderwerpskeuze de
vingen van de levens en gedachten aantekeningen over ze en maakte film het onderzoekstraject van de
van vrijheidsgezinde ideologen op van elk van hen een profiel met inspirator ervan, Karl Kreuger,
de drempel van een nieuw politiek behulp van een online programma eer aandoet. En dat eruit spreekt
tijdperk. Er waren brieven van een voor handschriftanalyse. Vervolgens dat we ‘research’ als actieve daad
vroeger Komsomol-lid in Rusland, zocht ik professionele acteurs met de nooit alleen moeten overlaten aan
een vredesactivist in Servië, een ver- juiste nationaliteit en geschatte hui- de professionals – in de wetenschap
kiezingsboycotter in de gloednieuwe dige leeftijd om, een voor een, samen of kunst – en evenmin daarbij een
democratie van Zuid-Afrika, een met mij een personage met een eigen vast protocol voor analyse of con-
jeugdwerker in het Amazonegebied, levensgeschiedenis en ideeënwereld clusie moeten volgen. Omdat, vrij
een McDonaldsmedewerker in Polen uit te werken, gedetailleerd genoeg naar Gayatri Spivak, iedereen die
en meer dan vierhonderd andere om een interview over te kunnen welbewust de ruimte van anderen
mensen. Uiteindelijk heb ik twee jaar houden. Op twee spelers na waren betreedt, door die ervaring wordt
lang mijn eigen ervaringen afgeme- de acteurs niet bekend met de theo- ‘verfijnd’. En dat kan goed van pas
ten aan die van hen. rie en de geschiedenis van het anar- komen als er ethisch gedrag van ons
Eerst schreef ik met de hand in- chisme. Maar hun vaardigheid met wordt gevraagd.
formatie en citaten uit elke brief taal, lichaam en psychologie, en hun Of, vertaald naar het huidige
over en noteerde welke mogelijke bereidheid om uit hun eigen ervaring anarchistische discours en hieronder
39
Yours in Solidarity Reinaldo: Oké. Prima. Maar wat stel Willem, Greg en Maarit kreunen Willem: Alsjeblieft, zeg! De jaren ‘90
Scène 5 – Plezier je dan voor? Wat is jouw voorstel? bij het horen van die term. hebben we gehad!
Precies? Filip: De TAZ? Nou!
Vitali: Oh, een voorstel. Nou, als je Greg: Waarom gelooft niemand hier Vitali: Nou Filip? In het kort?
Personages:
daar op staat... meer in organisatie? Filip: In het kort is het wat de titel
Vitali – een avant-gardist uit Reinaldo: Stel iets voor! Vitali: Beste vriend, de geest bevrijden al zegt: een plek in ruimte en tijd
Rusland Vitali: Onze Spaanse kameraad staat kan alleen een individueel streven waar mensen die ervoor kiezen
Greg – een anarcho-syndicalist uit erop? zijn. Een politieke groepering vraagt daar te leven, de volle zeggenschap
de V.S. Reinaldo: Ja! altijd om offers in naam van het ge- hebben over zoveel mogelijk aspec-
Reinaldo – een anarcho-communist Vitali: Nou, in ieder geval stel ik meenschappelijk belang. Tuurlijk, ten van hun bestaan. Het concept
uit Spanje voor dat we, om het systeem te je kunt samen leven, je kunt samen zelf is uiteraard begin jaren negen-
Alejandra – een anarcho- ondermijnen, wilde, vrijdenkende spelen, samen slapen, samen fees- tig gemunt door een Amerikaanse
communist uit Argentinië mensen moeten worden. En niet ten... Dat is allemaal best. Maar ga anarchist die schreef onder het
Maarit – een eco-activist uit legers of rebellengroepen moeten nooit samen regels opstellen. pseudoniem Hakim Bey.
Duitsland opbouwen, maar gewoon leven. Greg: Foucaultiaanse onzin! A- Willem: Ik dacht altijd dat het iets te
Filip – een post-leftist anarchist uit Greg: Ik hoor post-leftism. politiek geleuter! maken had met piraten.
Nederland Alejandra: Ik hoor individualismo. Vitali: Anarchisme is a-politiek. Per Filip: Zeker, afhankelijk van hoe je
Javier – een voormalige punker uit Vitali: Als je een -isme op me wilt definitie. Anarchie zou geen dog- het definieert kan een TAZ een ei-
Colombia plakken, ga je gang. Noem me ma’s moeten kennen! land ergens zijn. Een piratenuto-
Willem – een mysticus uit Nederland wat je wilt: een illegalist, een neo- Greg: Dát! mijn vriend! is het groot- pia, bevrijd van alle politieke con-
Pat – een anti-gevangenis activist primitivist, een liberaal... ste dogma van allemaal! trole. Maar het kan ook een open
uit Engeland Greg: Een postmodernistische ni- Vitali: Ik ben heer en meester over veld zijn waar mensen twee dagen
Matthew – een anarcho-syndicalist hilist. mijn eigen vlees en mijn eigen lang onafgebroken dansen. Of...
en voormalige punker uit Wales Vitali: Een culturele terrorist! creaties. Vitali: Zeker! En zodra een Tijdelijke
Waarom niet? Ik sta achter al- Greg: De koning van je eigen huid? Autonome Zone wordt benoemd,
les dat de bevrijdende kracht Vitali: Ja! Maar uiteraard... moet ze verdwijnen. En zal ze ergens
Plaats van handeling:
erkent van zelfexpressie, kunst, anders weer opduiken. Voordat de
Een bijeenkomst van ruim vijftig avant-garde... Vitali grijnst suggestief in de rich- staat haar kan verpletteren.
anarchisten in een buurthuis. De re- Greg: De historische misvatting van ting van Maarit. Greg: Met andere woorden: ze is zó
kwisieten voor een formele paneldis- het anarchisme. zwak dat alleen al als ze een naam
cussie – tafel, stoelen, microfoon – zijn Maarit: Hooguit een tijdelijke bevrij- Vitali: Kan ik ook genieten van de krijgt, ze vernietigd is.
aan de kant geschoven. In het mid- ding uit... liefde van andere monarchen. Filip: Hakim Bey wilde loskomen
den van de ruimte staan enkele om- Vitali: Het leven is maar kort, mijn Maarit: Jammer dan, hè, dat de van de gebruikelijke retoriek over
standers rond vijf mensen op stoelen. Duitse vriendin! Tijdelijk is goed meeste mensen niet eens hun eigen het omverwerpen van de staat of
Een van hen is Vitali, die Reinaldo genoeg voor mij! huid de hunne kunnen noemen? de regering. Hij dacht daarom lie-
op de hak neemt, en daar duidelijk Filip: Kennen jullie de Tijdelijke Javier: Wat is de Tijdelijke Autonome ver na over opstanden, enclaves in
van geniet. Autonome Zone? Zone? tijd en ruimte waarin een individu
40
kortstondig de totale vrijheid kan verwijdering. De zalige toestand manieren om uit te zoeken wat Greg: Zeg jij het maar.
ervaren. waarin drugs en eten en alcohol we van een collectief willen. Door Pat: Omdat ze al hun energie stop-
Pat: Maar we kunnen helemaal niet ons kunnen brengen. iets wat wij theorie noemen. Door pen in activistische routines zoals
meer op een plek zijn, laat staan in Willem: Domela zou het zeker niet onze collectieve basis, onze grond- congressen en tijdschriften. Ze
een zone, waar de staat geen con- met je eens zijn! De drinkende ar- beginselen. Daar hoef je geen 48 leven in de onjuiste veronderstel-
trole over heeft. Dankzij de bedrij- beider denkt niet en de denkende uur lang voor te dansen. ling dat een beweging moet groeien
ven die dikke maatjes met de staat arbeider drinkt niet. Vitali: En dat uit de mond van... om effectief te kunnen zijn. Ze ge-
zijn. Ooit gehoord van Google en Wat? Een oude punker? loven nog altijd in de mythe van
Apple? De volgapparatuur in mo- Alejandra wendt zich tot Vitali. Matthew: Een anarcho-syndicalist, de kwantiteit. De mythe dat de
biele telefoons? GPS-systemen? om precies te zijn. vijand zich laat imponeren door
Greg: Ik zeg altijd: ‘In ‘68 hebben Alejandra: Mijn vraag aan jou is: wat Pat: Er zijn anarchisten die zich neer- aantallen.
we onze lol gehad en toen werd is het resultaat van al die tijdelijke leggen bij een permanente struc- Greg: Macht staat gelijk aan sterkte.
het tijd om volwassen te worden.’ autonomie? tuur met een degelijk omschreven Pat: Niet meer! Bij de nieuwe struc-
Reinaldo: De bourgeoisie heeft echt Vitali: Veel wijsheid en vreugde, lieve programma en met doelstellingen turen die mensen onderdrukken,
niets te vrezen van zulke vrijheids- kameraad! en middelen. En er zijn anarchis- de bedrijfsstructuren, draait het
verklarinkjes. Het is morele deca- Alejandra: Commerciële feesten. ten die dat weigeren. Maar beide allemaal om efficiëntie, niet om
dentie. En het helpt de staat zelfs Materialisme. Een festival van zijn geneigd om weg te vluchten kwantiteit. Zij richten hun macht
doordat het mensen wat stoom laat verzet. van de werkelijkheid van de con- niet op het fysieke weefsel van de
afblazen. Anarchisme is er niet om Greg: Om nog maar te zwijgen van frontatie. De individualist is bang maatschappij, maar op het psycho-
de bourgeoisie te vermaken. Met de drugshandel. voor de confrontatie omdat dat logische weefsel. Ze richten direct
twee dagen en nachten naakt over Filip: Nou ja, plekken waar relatief niet goed is voor zijn... op het individu. En dus moet ook
een veldje te hollen, vernietig je het weinig bemoeienis is van politie de strijd zich naar binnen begeven,
systeem niet. of overheid zijn niet altijd plek- Pat wijst naar Vitali. en niet naar buiten.
Vitali: Vriend? Heb jij ooit wel eens ken waar een anarchist zou willen Greg: Dat is gewoon één groot excuus
lol? In de beweging? wonen. Het kan er vergeven zijn Pat: ...ego! om niets gedaan te krijgen: ‘Verzet
Reinaldo: Natuurlijk hebben we lol van allerlei soorten criminelen, die in het aangezicht van de macht is
in de beweging. We zien elkaar op er om hun eigen redenen van de Pat wijst naar Greg. onmogelijk.’ Ik ben het daar totaal
vergaderingen en bij acties. Maar vrijheid genieten. niet mee eens.
die hoeven niet per se leuk te zijn. Pat: Misdaad is niets anders dan ver- Pat: En de klassieke anarchist is zelfs Pat: Ik zal je zeggen waar we naar op
Ze moeten gepassioneerd en geën- keerd gerichte energie. nog veel minder bij machte om ook zoek moeten gaan: affiniteit. En
gageerd zijn. Er zijn familieleden Filip: Maar ondanks dat blijft de maar iets te veranderen. dan bedoel ik niet persoonlijke af-
van mij omgekomen in de strijd TAZ een heel interessant concept. Greg: Wij zijn anders wel degenen finiteit. We kunnen affiniteit heb-
tijdens de burgeroorlog. Vraag ik Het stelt ons in staat uit te zoeken die al het werk doen. ben met mensen die we persoonlijk
mezelf af of die lol hadden? wat we van een collectief willen. Pat: Is dat zo? Waarom lopen ac- niet zo erg mogen. Met mensen
Filip: Maar waar het op neerkomt is Tijdelijk. tiegroepen met een naam en een met wie we samen iets beginnen.
dat mensen van nature altijd op Matthew: Maar wij anarchisten heb- structuur dan eigenlijk altijd een Affiniteit heeft altijd een voorstel
zoek gaan naar ontspanning en ben al eeuwenlang uitstekende beetje achter? in zich.
41
Greg: Nou, stel dan maar iets voor. Nicoline
Reinaldo: Stel iets voor! van Harskamp
Pat: Mijn voorstel zou zijn: een hele-
boel strategieën door een heleboel
groepen van mensen die affiniteit Yours
met elkaar hebben, zonder dat ie-
mand de leiding heeft. Affiniteit
in
ontwikkel je niet door een manifest Solidarity
op te stellen of op grond van een
of ander glorieus militant verle-
den. Groepen mensen die affiniteit It is almost twenty years ago that
met elkaar hebben, hebben geen I first read Hakim Bey’s Temporary
naam nodig en streven er ook niet Autonomous Zone. I was a volun-
naar om groter te worden. Ze zijn teer at my local anarchist bookshop
als de tentakels van een octopus. and ‘The Taz’ was our bestselling
Affiniteit ontstaat in actie. item, I guess because it contextual-
ized upcoming phenomena like
Reclaim the Streets and the militant
rave scene, as well as perhaps the
act of squatting – still widely prac-
ticed in the mid-nineties, but not as
self-evidently as in the preceding
‘golden decade’.
Bey wrote the first version of this
book in 1985 and then revised it in
1991, after the collapse of the com-
munist empires. He is often classi-
fied within the post-leftist strand
of anarchism, that was allegedly a
response to the American anarchist
groups filling up with former
Marxists looking for a new ideologi-
cal home. In short, the post-leftists
cast off Karl Marx’ influence on
anarchism and turned to his con-
temporary – and adversary – Max
Stirner. Bey proposed to get away
42
from the politics of the masses by not merely through a chosen through his correspondence archive. thinking and their understanding of
creating temporary pockets in time life-style that involved a radical After his unexpected death in anarchism? What can I learn from
and space, where individuals can withdrawal from mainstream 1999, it had been donated to the them?
briefly experience total freedom. culture and the labor market but International Institute for Social I chose sixty especially captivat-
Famously, he pointed to Native also through an ongoing discourse History in Amsterdam. I started ing correspondents, gave them a
American rituals and 17th-century with pretty much all individuals to search for my own letters in the pseudonym, collected my notes on
pirate utopias as examples of such a who crossed his path. In conversa- numerous boxes of unsorted papers them, and produced their per-
Temporary Autonomous Zone. tion and in correspondence with but was soon drawn into the writing sonality report through an online
Today the book seems dated hundreds of free-thinkers world of others, into the descriptions of handwriting analysis program. I
because the rise of the internet wide, he inquired how people’s the lives and thoughts of libertarian then cast professional actors of the
has considerably complicated its experience of life – in a certain ideologues on the threshold of a relevant nationality and estimated
thesis. In practical terms, the legal, culture, economy or age – con- new political era. There were letters current age, to work with me, one
economical and spatial loopholes tributed to an understanding and from a former Komsomol member at a time, on thinking up a char-
that allow for the creation of free practice of freedom and ulti- in Russia, a peace activist in Serbia, acter with a biography and set of
zones and spontaneous feasts, have mately, of anarchism. He seemed an anti-voting campaigner in the beliefs, detailed enough to conduct
by now mostly been closed. Besides, to continuously interpret his own new democracy of South Africa, an interview with. With the
now that people voluntarily carry experience through the experience a youth worker in the Amazon, a exception of two, the actors were
tracking devices, e.g. smart and of others. He reported his findings McDonalds employee in Poland and unfamiliar with the theory and his-
mobile phones, with them, it is in subsequent conversations and in over 400 other individuals. I ended tory of anarchism. But their skills
impossible to go fully unnoticed anarchist publications. In a way, up spending two years interpreting with language, body and psychol-
by state or corporate systems. But I was one of the many subjects of my own experiences through theirs. ogy, as well as their willingness to
what does still seem very relevant his research, in person and later in First, I hand-copied informa- draw from their private experiences
is Bey’s emphasis on lived experi- correspondence. tion and quotes from every single in our exchange, prompted new
ence as a political force. It is in this Myself, I have long seen an- letter and noted down possible entries into it. I rediscovered, for
notion – that of course also exists in archism as the political space of ideological and narrative threats example, how anarchists tend to
the work of thinkers like Hannah transition, of coming of age, but between them. I never thought favor skepticism over dogmatism,
Arendt – that I see the link between at the same time I never stopped of this work as ‘research’, simply experience over theory, affinity over
the Temporary Autonomous using it as a tool to handle big ideas because that term suggests a level identity and – an urgent notion in
Zone and the concept of ‘artistic that are normally only contested of critical distance I was not willing our era of grass-roots revolutions
research’. in pragmatic ‘policy language’; a to employ. For that reason, and also and square occupations – direct
One of my co-workers in the tool to resist the reactive dynamic in order to guarantee the privacy action over symbolic action. Rather
bookshop was Karl Kreuger, then of topical discourse. Unfortunately, of the correspondents, I didn’t take than writing up my own conclu-
in his late forties, who taught me by the time I had realized that a documentary approach. Instead, sions, I let the new characters
that there is more to anarchism anarchism had stayed with me and I appointed actors to work with me elaborate on this with each other,
than its subcultural expressions or had grown on me, Karl Kreuger on my questions: Who were these altogether, in the film work named
its 19th-century theoretical canon. was no longer alive and there was people? How do they live today? after a much-used anarchist sign-
Anarchism to him was a practice, only one way left to consult him: How has circumstance shaped their off: Yours in Solidarity.
43
I hope that through the working Yours in Solidarity Reinaldo: Okay. Fine. But then what Greg: Why is it that nobody believes
methods and subject matter, the Scene 5 – Pleasure do you propose? What would be in organization any more in this
film honors the research trajectory your proposition? Exactly? room?
of its inspirator Karl Kreuger. And Vitali: Oh, a proposal. Well, if you Vitali: My dear friend, freeing the
Persons:
that it expresses that ‘research’ as insist... spirit can only be an individual
an activity should never be limited Vitali – an avant-guardist from Russia Reinaldo: Propose something! pursuit. A political group will
to the professional realm – sci- Greg – an anarcho-syndicalist from Vitali: Our Spanish comrade insists? always ask you to make sacrifices
ence or art alike – nor follow a set the U.S.A. Reindaldo: Yes! for the sake of the collective. Sure,
protocol for analysis and conclu- Reinaldo – an anarcho-communist Vitali: Well, if anything, I propose you can live together, you can
sion. Because, in the paraphrased from Spain that we need to become wild, play together, sleep together, party
words of Gayatri Spivak, whoever Alejandra – an anarcho-communist free-spirited individuals in order to together... That’s all right. But
willfully enters the spaces of others, from Argentina undermine the system. Not to build never start making rules together.
is made more ‘fine’ through experi- Maarit – an eco-activist from armies or rebel groups, but simply Greg: Foucauldian nonsense!
ence, and that can be a necessary Germany be alive. A-political rubbish!
tool when the ethical calls us. Filip – a post-leftist anarchist from Greg: I am hearing post-leftism. Vitali: Anarchism is a-political. By
Or, translated to contemporary Holland Alejandra: I hear individualismo. definition. Anarchy should know
anarchist discourse, also presented Javier – a former punk from Vitali: If you want to put an “–ism” no dogmas!
below in an excerpt from the film Colombia on me, go ahead. Call me whatever Greg: That! My friend! Is the biggest
script: the experience of others is Willem – a mysticist from Holland you like: an illegalist, a neo-primi- dogma of them all!
developed through action; action Pat – an anti-prison activist from tivist, a liberal... Vitali: I am the ruler of my own flesh
creates affinity; and affinity groups England Greg: A post-modernist nihilist. and my own creations.
are our best alternative to both the Matthew – an anarcho-syndicalist and Vitali: A cultural terrorist! Why not? Greg: The king of your own skin?
collectivist and the individualist former punk from Wales I agree with anything that ac- Vitali: Yes! But of course...
strategies of resistance from the knowledges the liberating power of
past. self-expression, art, avant-garde... Vitaly grins suggestively in the
Setting:
Greg: The historical misunderstand- direction of Maarit.
A meeting of over 50 anarchists in ing of anarchism.
a community center. The props for Maarit: Nothing but a temporary Vitaly: I also enjoy the love of other
a formal panel discussion – table, relief from... monarchs.
chairs, microphone – have been Vitali: Life is very short, my German Maarit: Too bad, isn’t it, that most
pushed to the far edge of the room. friend! Temporary is good enough people do not even own their own
At its center, a group of onlookers is for me! skin?
loosely gathered around five people Filip: Do you know the Temporary Javier: What is the Temporary
on chairs. One of them is Vitali, who Autonomous Zone? Autonomous Zone?
is bullying Reinaldo and is clearly Willem: Please! The nineties are
enjoying himself. Willem, Greg and Maarit groan at behind us!
the mention of the term. Filip: The Taz? Well!
44
Vitali: Filip? In a nutshell? state control. Thanks to the state’s Alejandra turns to Vitali. Matthew: From an anarcho-syndical-
Filip: In a nutshell, it is what the title corporate friends. Ever heard of ist, actually.
says: an area in a space and time Google and Apple? Mobile phone Alejandra: Let me ask you: what is Pat: There are anarchists who accept
in which the people who choose to tracking? GPS systems? the result of all this temporary a permanent structure with a well
inhabit it, exert autonomy over as Greg: I always say: “In ‘68 we had autonomia? defined-program and goals and
many aspects of their lives as pos- our fun and then it was time to Vitali: A lot of wisdom and pleasure, means. And there are anarchists
sible. The concept itself, of course, grow up.” my dear comrade! who refuse to do that. But both
was coined in the early nineties Reinaldo: The bourgeoisie has abso- Alejandra: Commercial parties. types tend to escape from the
by an American anarchist writing lutely nothing to fear from such Materialism. A festival of reality of the clash. The individual-
under the pseudonym Hakim Bey. little declamations of freedom. It is resistance. ist fears the clash because it would
Willem: I always thought it had moral decadence. And it even helps Greg: Not to mention the drug trade compromise his...
something to do with pirates. the state by getting people to let involved.
Filip: Indeed, depending on how you off a bit of steam. Anarchism is not Filip: Well, places that are relatively Pat points at Vitali.
define it, the Taz could be an island here for the entertainment of the free from the interference of police
somewhere. A pirate utopia with bourgeoisie. Running naked in a and government are not always Pat: ...ego!
absolutely no interference from field for two nights and days is not the places an anarchist might seek
any kind of state body. But it can going to destroy the system. out to live. They can be stiff with Pat points to Greg.
also be an open field where people Vitali: My friend? Do you ever have criminals of every kind, who are
dance for two days on end. Or... fun? In the movement? enjoying the freedom for their own Pat: And the classical anarchist is
Vitali: Indeed! And as soon as a Reinaldo: Sure we have fun in the reasons. even more hopeless in trying to
Temporary Autonomous Zone is movement. We see each other in Pat: Crime is nothing but misdirected change anything.
named, it will vanish. And then meetings and in actions. But then, energy. Greg: We are, in fact, getting the
it will start up some place else. they don’t need to be fun. They Filip: But despite all that, the Taz work done.
Before the state can crush it. need to be passionate and engaged. still is a very interesting concept. Pat: Really? Then why is it that
Greg: In other words, it so weak, Some people in my family have In that it allows us to examine activist groups that have names and
that already when it is named, it is died for the struggle in the civil what we want from a collective. structures, always tend to be a bit
destroyed. war. Do I ask myself if they had Temporarily. more backward?
Filip: Hakim Bey wanted to get fun? Matthew: But we anarchists have, for Greg: You tell me.
away from the usual rhetoric about Filip: But the bottom line is, that hu- centuries now, had excellent ways Pat: Because they put all their effort
overthrowing the state or govern- mans by nature have always sought to examine what we want from into activist routines such as
ment. Instead, he preferred to think release and detachment. The kind a collective. Through something congresses and periodicals. They
about uprisings, pockets in time of blissful state that drugs and food called theory. Through our collec- mistakenly believe that a move-
and space where an individual can and alcohol can bring us. tive basis, our founding principles. ment should grow in order to be
briefly experience total freedom. Willem: Domela sure wouldn’t agree No need to dance for 48 hours to effective. They still live in the myth
Pat: But we no longer have the with you on that! The drinking examine that. of the quantitative. The myth that
opportunity to be in a place, let a worker doesn’t think and the think- Vitaly: And this is coming from... numbers impress the enemy.
lone a zone, that is totally free from ing worker doesn’t drink. What? A former punk? Greg: Power equals strength.
45
Pat: Not any longer! The new Biographies
structures of oppression, the
corporate structures of oppression,
Falke Pisano
are all about efficiency, not about
quantity. They aim their power not lives and works in Berlin. She gradu-
at the physical fabric of society ated from the Utrecht School of the
but at the psychological. They Arts (HKU) and was a researcher
aim right at the individual. So the at Jan van Eyck Academy. Pisano’s
struggle should go internal too, not works have been shown widely and
external. her texts have been published in vari-
Greg: That’s just a great excuse not to ous magazines. Pisano is represented
get anything done: “Resistance in by Hollybush Gardens in London
the face of power is impossible”. I and Ellen de Bruijne Projects in
strongly disagree. Amsterdam, where she initiated and
Pat: Let me tell you what we should curated the project Space Dolores.
be looking for: affinity. And I don’t
mean personal affinity. We can rec-
Henk Slager
ognize affinity with people that we
do not particularly like. In people is Dean of MaHKU and Research
that we can take initiative with. Professor (Lector) of the Utrecht
Affinity is always propositional. School of the Arts, Visiting Professor
Greg: Well, then propose something. of Artistic Research (Finnish Acad-
Reinaldo: Propose something! emy of Fine Arts, Helsinki), and cu-
Pat: My proposal would be lots of rator of Flash Cube (Leeum, Seoul,
strategies by lots of affinity groups 2007), Shelter 07 (City of Harderwijk,
but with nobody in charge. Affinity 2007), Translocalmotion (7th Shang-
is not acquired in a declaration hai Biennale 2008),  Nameless Sci-
of principles or some glorious ence (Apex Art, New York, 2009), Cri-
militant past of some kind. Affinity tique of Archival Reason (RHA Dublin
groups have no names and they 2010), As the Academy Turns (Collab-
never aim to grow in numbers. orative project Manifesta, 2010), Any-
They are like the legs of an octo- medium-whatever (Georgian Pavilion,
pus. Affinity is created in action. Venice Biennale, 2011) and Offside
Effect (1st Tbilisi Triennial, 2012).
He recently published The Pleasure
of Research (Helsinki, 2012).

46
MUAC (Mexico City), Frankfurter
Ilse van Rijn
Kunstverein, D+T Project (Brussels),
is an art historian and a freelance Hillary Crisp  Gallery  (London),
critic, investigating the so-called and Manifesta 9 (Genk). Future
‘conflictual’ field between visual art presentations include Steirischer
and literature, including artists, cu- Herbst (Graz) and GmK Gallery
rators, and editors. She is currently (Zagreb). Her works have also been
working on her PhD on autonomous- shown at Newtopia Biennial (Mech-
ly produced artists’ writings, collab- elen), Performa 11 (New York), Ka-
oratively supported by the Gerrit dist Foundation (Paris),  Witte de
Rietveld Academy, the Jan van Eyck With  (Rotterdam), the New Mu-
Academy, and the University of Am- seum (New York) and the Stedelijk
sterdam. Museum Amsterdam. She attended
the Rijksakademie 2007 – 2008. In
2009 van Harskamp won the Prix de
Jeremiah Day
Rome. Nicoline van Harskamp lives
graduated from the art department and works in Amsterdam, where she
of the University of California at is head tutor at the Sandberg Fine
Los Angeles in 1997 and lived and Arts Institute.
worked in Los Angeles until moving
to Holland in 2003 to attend the Rijk-
Oliver Marchart
sakademie. Day is presently pursuing
his Doctorate Fine Art with VU Am- studied Philosophy and Discourse
sterdam and MaHKU Utrecht. His Analysis at the University of Vienna
work has been exhibited recently by and obtained his PhD from Essex
Ludlow 38 in New York, Essays and University in 2003 with Politics and
Observations in Berlin, with upcom- the Political. An Inquiry into Post-
ing presentations in Casa Del Lago, Foundational Political Thought. Since
Mexico City and Frac Champagne- 2006, he is a professor of Sociology
Ardenne in Reims. He is represented in Luzern. His publications include
by Ellen de Bruijne Projects, Am- Hegemonie im Kunstfeld. Die doc-
sterdam, and Arcade, London. umenta-Ausstellung dX, D11, d12
und die Politik der Biennalisierung
(König 2008). And Post-foundational
Nicoline van Harskamp
political thought. Political difference
has presented Yours in  Solidarity in Nancy, Lefort, Badiou and Laclau
in different stages of completion at (Edinburgh University Press 2007).
47
Colofon / Colophon Publicatie mede mogelijk
gemaakt door / Publication also
Amsterdam Pavilion, made possible by
9th Shanghai Biennale, 2012 Amsterdams Fonds voor
Temporary Autonomous de Kunst, Lectoraat Artistiek
Research Onderzoek (HKU, Utrecht)
Falke Pisano, Jeremiah Day,
Nicoline van Harskamp © 2012, Metropolis M,
Amsterdam Pavilion Shanghai
Curator / Editor Biennale, Lectoraat Artistiek
Henk Slager Onderzoek (Utrecht) and
the authors
Uitgever / Publisher
Metropolis M Books, Utrecht All rights reserved. No part
www.metropolism.com of this book may be repro-
duced in any form or by any
Tekst / Text electronic or mechanical means,
Falke Pisano, Henk Slager, or the facilitation thereof,
Ilse van Rijn, Jeremiah Day, including information storage
Nicoline van Harskamp, retrieval systems, without
Oliver Marchart. permission in writing from the
publisher.
Eindredactie / Final Editor
Annette W. Balkema ISBN 978-90-818302-1-8

Ontwerp / Ontwerp
Joris Kritis & Julie Peeters

Vertaling Engels / Nederlands


Translation English / Dutch
Arjen Mulder & Maaike Post

Druk / Printing
Die Keure, Brugge
(Cover)
Falke Pisano, The Body in Crisis (detail), 2012,
courtesy Ellen de Bruijne Projects, Amsterdam.

48