Anda di halaman 1dari 10

1. Zaprezentuj definicje funkcji pierwotnej i całki nieoznaczonej.

𝑓: 𝐼 → ℝ
Jeśli:
∀𝑥𝜖𝐼 𝐹 ′ (𝑥) = 𝑓(𝑥)
To F nazywać będziemy funkcją pierwotną dla funkcji f na I.

∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ≔ {𝐹 (𝑥) + 𝐶, 𝐶 ∈ ℝ}
Całka nieoznaczona to rodzina funkcji pierwotnych z funkcji f

2. Przedstaw twierdzenie o całkowaniu przez części całką nieoznaczoną.

Załóżmy że 𝑔, ℎ ∈ 𝐶 1 (𝐼), wówczas


∫ 𝑔(𝑥)ℎ′ (𝑥)𝑑𝑥 = 𝑔(𝑥)ℎ(𝑥) − ∫ 𝑔′ (𝑥)ℎ(𝑥)𝑑𝑥

3. Przedstaw twierdzenie o całkowaniu przez podstawienie całką


nieoznaczoną.

Załóżmy że
*𝑓 ∈ 𝐶 0 (𝐼)
*𝑔 ∈ 𝐶 1 (𝐿)
*(𝑓 ∘ 𝑔): 𝐿 → ℝ, (𝑓 ∘ 𝑔)(𝑢 ) = 𝑓(𝑔(𝑢 )), 𝑢 ∈ 𝐿, 𝑓(𝑢) ∈ 𝐼

Wówczas:
∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 = ∫ 𝑓(𝑔(𝑢 ))𝑔′ (𝑢 )𝑑𝑢
4. Wyprowadź wzory rekurencyjne na całki postaci
𝑎) 𝐽𝑛 = ∫(sin(𝑡))𝑛 𝑑𝑡

∫(sin(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = ∫(sin(𝑡))𝑛−1 sin(𝑡) 𝑑𝑡 =


ℎ′ = sin(𝑡) ℎ = − cos(𝑡)
={ 𝑛−1 ( ) }
𝑔 = 𝑠𝑖𝑛 𝑡 𝑔 = (𝑛 − 1)𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡) cos(𝑡)

∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛 (𝑡)𝑑𝑡 = −𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) + ∫(𝑛 − 1)𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡) cos 2 (𝑡)𝑑𝑡

∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛 (𝑡)𝑑𝑡 = − 𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) + (𝑛 − 1) ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡)(1 − 𝑠𝑖𝑛2 (𝑡))𝑑𝑡

∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛 (𝑡)𝑑𝑡 = − 𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) + (𝑛 − 1) ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡 + (1 − 𝑛) ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛 (𝑡)𝑑𝑡

𝑛 ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛 (𝑡)𝑑𝑡 = −𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) + (𝑛 − 1) ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡

𝑛(
−𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) 𝑛 − 1
∫ 𝑠𝑖𝑛 𝑡)𝑑𝑡 = + ∫ 𝑠𝑖𝑛𝑛−2 (𝑡 )𝑑𝑡
𝑛 𝑛
−𝑠𝑖𝑛𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) 𝑛 − 1
𝐼𝑛 = + 𝐼
𝑛 𝑛 𝑛−2

1
𝑏)𝐽𝑛 = ∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡

∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = ∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) cos(𝑡) 𝑑𝑡 =


𝑔 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) ℎ′ = cos(𝑡)
={ ′ }=
𝑔 = (𝑛 − 1)𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)(− sin(𝑡)) ℎ = sin(𝑡)

∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) − ∫(𝑛 − 1)𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)(− sin2 (𝑡))𝑑𝑡

∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) + ∫(𝑛 − 1)𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)(sin2 (𝑡))𝑑𝑡

∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) + (𝑛 − 1) ∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)(1 − 𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡))𝑑𝑡

∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) + (𝑛 − 1) (∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡 − ∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛 (𝑡)𝑑𝑡)

𝑛 ∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = 𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) + (𝑛 − 1) ∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡


𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) 𝑛 − 1
∫(cos(𝑡))𝑛 𝑑𝑡 = + ∫ 𝑐𝑜𝑠 𝑛−2 (𝑡 )𝑑𝑡
𝑛 𝑛
𝑐𝑜𝑠 𝑛−1 (𝑡) sin(𝑡) 𝑛 − 1
𝐼𝑛 = + 𝐼
𝑛 𝑛 𝑛−2

𝑐) 𝐽𝑛 = ∫ 𝑡𝑔𝑛 (𝑡)𝑑𝑡
𝑠𝑖𝑛2 (𝑡)
∫ 𝑡𝑔𝑛 (𝑡)𝑑𝑡 = ∫ 𝑡𝑔𝑛−2 (𝑡)𝑡𝑔2 (𝑡)𝑑𝑡 = ∫ 𝑡𝑔𝑛−2 (𝑡) 𝑑𝑡
𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡)
1 − 𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡)
𝑛−2 ( 𝑛−2 ( ) (
1
= ∫ 𝑡𝑔 𝑡) 𝑑𝑡 = ∫ 𝑡𝑔 𝑡 − 1) 𝑑𝑡
𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡) 𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡)
𝑡𝑔(𝑡 ) = 𝑥
𝑛−2
𝑑𝑡 𝑛−2
= ∫ 𝑡𝑔 (𝑡) − ∫ 𝑡𝑔 (𝑡)𝑑𝑡 = [ 𝑑𝑡 ]
𝑐𝑜𝑠 2 (𝑡) 2
= 𝑑𝑥
𝑐𝑜𝑠 (𝑡 )
𝑛−1
𝑥
= ∫ 𝑥 𝑛−2 𝑑𝑥 − ∫ 𝑡𝑔𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡 = − ∫ 𝑡𝑔𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡
𝑛−1
𝑡𝑔𝑛−1 (𝑡)
= − ∫ 𝑡𝑔𝑛−2 (𝑡)𝑑𝑡
𝑛−1
𝑡𝑔𝑛−1 (𝑡)
𝐼𝑛 = − 𝐼𝑛−2
𝑛−1
5. Wyprowadź wzory na całki stowarzyszone:
𝑡2
𝑎) 𝐺 = ∫ 𝑑𝑡; 𝐻 = ∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡
√𝑎2 − 𝑡 2

𝑎2 − 𝑡 2 1 𝑡2
∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = ∫ 𝑑𝑡 = 𝑎 2 ∫ 𝑑𝑡 − ∫ 𝑑𝑡
√𝑎2 − 𝑡 2 √𝑎2 − 𝑡 2 √𝑎 2 − 𝑡 2
2
𝑡 𝑡2
= 𝑎 arcsin ( ) − ∫ 𝑑𝑡
|𝑎 | √𝑎2 − 𝑡 2

2
2 ′
𝑡2
𝑡 𝑡 ℎ = 𝑔=𝑡
∫ 𝑑𝑡 = 𝑡𝑑𝑡 = { √𝑎2 − 𝑡 2 }
√𝑎2 − 𝑡 2 √𝑎2 − 𝑡 2
ℎ = −√𝑎2 − 𝑡 2 𝑔′ = 1
𝑡2
∫ 𝑑𝑡 = − 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 − ∫ − √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡
√𝑎2 − 𝑡 2
𝑡
∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = 𝑎2 arcsin ( ) − (−𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 − ∫ − √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡)
|𝑎 |

𝑡
∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = 𝑎2 arcsin ( ) + 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 − ∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡
|𝑎 |
𝑡
2 ∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = 𝑎2 arcsin ( ) + 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2
|𝑎 |
1 𝑡
𝐻 = ∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = (𝑎2 arcsin ( ) + 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 )
2 |𝑎 |
2
𝑡
𝐺=∫ 𝑑𝑡 =
√𝑎2 − 𝑡 2
1 𝑡
= −𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 + ∫ √𝑎2 − 𝑡 2 𝑑𝑡 = −𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 + (𝑎2 arcsin ( ) + 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 )
2 |𝑎 |
1 2 𝑡
= (𝑎 arcsin ( ) − 𝑡√𝑎2 − 𝑡 2 )
2 |𝑎 |
𝑡2
𝑏) 𝐺 = ∫ 𝑑𝑡; 𝐻 = ∫ √𝑘 2 + 𝑡 2
√𝑘 2 + 𝑡 2

𝑘2 + 𝑡2
∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 = ∫ 𝑑𝑡
√𝑘 2 + 𝑡 2
2 2 2
𝑑𝑡 𝑡 2 𝑑𝑡

∫ 𝑘 +𝑡 =𝑘 ∫ +∫
√𝑘 2 + 𝑡 2 √𝑘 2 + 𝑡 2
2 2 2 2
𝑡 2 𝑑𝑡
∫ √𝑘 + 𝑡 = 𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 + 𝑡 + 𝑡| + ∫
√𝑘 2 + 𝑡 2
𝑡
ℎ′ = 𝑔=𝑡
{ √𝑘 2 + 𝑡 2 }
ℎ = √𝑘 2 + 𝑡 2 𝑔 ′ = 1
∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 = 𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 2 + 𝑡 2 + 𝑡| + 𝑡√𝑘 2 + 𝑡 2 − ∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 𝑑𝑡

2 ∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 = 𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 2 + 𝑡 2 + 𝑡| + 𝑡√𝑘 2 + 𝑡 2


1
𝐻 = ∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 = (𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 2 + 𝑡 2 + 𝑡| + 𝑡√𝑘 2 + 𝑡 2 )
2
𝑡 2 𝑑𝑡
∫ = ∫ √𝑘 2 + 𝑡 2 − 𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 2 + 𝑡 2 + 𝑡|
√𝑘 2 + 𝑡 2
𝑡 2 𝑑𝑡 1
𝐺=∫ = (−𝑘𝑙𝑛 |√𝑘 2 + 𝑡 2 + 𝑡| + 𝑡√𝑘 2 + 𝑡 2 )
√𝑘 2 + 𝑡 2 2

3
𝑡2
𝑐) 𝐺 = ∫ 𝑑𝑡; 𝐻 = ∫ √𝑡 2 − 𝑎2 𝑑𝑡
√𝑡 2 − 𝑎2
𝑡 2 − 𝑎2
∫ √𝑡 2 − 𝑎2 𝑑𝑡 = ∫ 𝑑𝑡
√𝑡 2 − 𝑎2
𝑡2 𝑑𝑡
∫ √𝑡 2 − 𝑎2 𝑑𝑡 =∫ 𝑑𝑡 − 𝑎2 ∫
√𝑡 2 − 𝑎2 √𝑡 2 − 𝑎2
2
𝑡
∫ √𝑡 2 − 𝑎2 𝑑𝑡 = ∫ 𝑑𝑡 − 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|
2
√𝑡 − 𝑎 2
𝑡
𝑡2 ℎ′ = 𝑔=𝑡
∫ 𝑑𝑡 = { √𝑡 2 − 𝑎2 } = 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 − ∫ √𝑡 2 − 𝑎2 𝑑𝑡
√𝑡 2 − 𝑎2
ℎ = √𝑡 2 − 𝑎 2 𝑔 ′ = 1
𝑡2 𝑡2
∫ 𝑑𝑡 = 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 − (∫ 𝑑𝑡 − 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|)
2
√𝑡 − 𝑎 2 2
√𝑡 − 𝑎 2

𝑡2
2∫ 𝑑𝑡 = 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|
√𝑡 2 − 𝑎2
𝑡2 1
𝐺=∫ 𝑑𝑡 = ( 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|)
√𝑡 2 − 𝑎2 2
1
𝐻 = ∫ √𝑡 2 − 𝑎 2 𝑑𝑡 = ( 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|) − 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|
2
1
= ( 𝑡√𝑡 2 − 𝑎2 − 𝑙𝑛 |√𝑡 2 − 𝑎2 + 𝑡|)
2
6. Wyprowadź wzór na całkę postaci
𝑑𝑡
𝐼=∫
√𝑘 + 𝑡 2

√𝑘 + 𝑡 2 = 𝑡 + 𝑥
𝑘 + 𝑡 2 = 𝑡 2 + 2𝑡𝑥 + 𝑥 2
𝑘 = 2𝑡𝑥 + 𝑥 2
𝑘 − 𝑥2
=𝑡
2𝑥
−𝑥 2 − 𝑘
𝑑𝑥 = 𝑑𝑡
2𝑥 2

𝑘 − 𝑥2 𝑘 + 𝑥2
√𝑘 + 𝑡 2 = +𝑥 =
2𝑥 2𝑥

−𝑥 2 − 𝑘
𝑑𝑡 2 𝑑𝑥
∫ = ∫ 2𝑥 2 𝑑𝑥 = − ∫ = −𝑙𝑛|𝑥| = −𝑙𝑛 |√𝑘 + 𝑡 2 − 𝑡|
√𝑘 + 𝑡 2 𝑘 + 𝑥 𝑥
2𝑥

4
7. Zaprezentuj definicję całki oznaczonej w sensie Riemanna

Załóżmy że funkcja f jest ograniczona na przedziale [a,b]. Całka oznaczona


funkcji f w przedziale [a,b]
𝑏
∫ 𝑓 (𝑥)𝑑𝑥
𝑎
Jest to pewna liczba przyporządkowana funkcji f i przedziałowi [a,b].
Funkcję f nazwiemy funkcją podcałkową, x zmienną całkowania, przedział
[a,b] przedziałem całkowania.

a)Podział przedziału całkowania. Średnica podziału. Obieramy liczby a0…an w


taki sposób aby spełniony był warunek
𝑎 = 𝑎0 < 𝑎1 < ⋯ < 𝑎𝑛−1 < 𝑎𝑛 = 𝑏
Liczby te nazywamy punktami podziału. Tworzymy n przedziałów
[𝑎0 , 𝑎1 ], … , [𝑎𝑛−1, 𝑎𝑛 ]
Ciąg przedziałów nazywamy podziałem przedziału [a,b]. Poszczególne
przedziały nazywamy elementami podziału i oznaczamy:
[∆𝑥1 ], … , [∆𝑥𝑛 ]
Długość najdłuższego elementu oznaczamy
𝜆 = max ∆𝑥𝑗
1≤𝑗≤𝑛
I nazywamy średnicą podziału.
b)Wybór argumentów. Suma całkowa. Obieramy argumenty
𝑥1 , … , 𝑥𝑛
W taki sposób aby 𝑥𝑗 ∈ ∆𝑥𝑗 dla 𝑗 = 1, … , 𝑛 Wyznaczamy wartości funkcji
odpowiadające tym argumentom
𝑓 (𝑥1 ), … , 𝑓(𝑥𝑛 )
I tworzymy sumę iloczynów wartości funkcji przez długości elementów
𝑛

𝑆 = ∑ 𝑓(𝑥𝑗 )∆𝑥𝑗
𝑗=1
Sumę tę nazywamy sumą całkową Riemanna funkcji f w przedziale [a,b]
odpowiadającą podziałowi i argumentom.
c)Utwórzmy ciąg podziałów w taki sposób aby średnice podziałów tworzyły ciąg
zbieżny do 0. Taki ciąg podziałów nazywamy normalnym ciągiem podziałów a
odpowiadający mu ciąg sum całkowych normalnym ciągiem sum całkowych.
d)Jeśli każdy normalny ciąg sum całkowych jest zbieżny do pewnej granicy to:
*ta granica jest skończona i wspólna wszystkim normalnym ciągom sum
całkowych
*tę granicę nazywamy całką oznaczoną funkcji f w przedziale [a,b]
*piszemy
𝑛
𝑏
∫ 𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = lim ∑ 𝑓(𝑥𝑗 )∆𝑥𝑗
𝑎 𝜆→0
𝑗=1
*o funkcji f mówimy że jest w przedziale [a,b] całkowalna.

5
8. Wyprowadź wzory na pole koła, długość okręgu, pole powierzchni sferycznej,
objętość kuli i
objętość stożka kołowego.

Pole koła:
𝒟: 𝑥 2 + 𝑦 2 ≤ 𝑟 2
𝑓: [−𝑟, 𝑟] → ℝ
( )
𝑓 𝑥 ≥ 0 𝑑𝑙𝑎 𝑥 ∈ [−𝑟, 𝑟]
𝑟 𝑟 𝑟
2 2
𝑟2 𝑥 𝑥 2 2
𝑎𝑟𝑒𝑎 (𝑇) = ∫ 𝑓 (𝑥)𝑑𝑥 = ∫ √(𝑟 − 𝑥 ) 𝑑𝑥 = [ 𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 + √(𝑟 − 𝑥 )]
−𝑟 −𝑟 2 𝑟 2 −𝑟
2 2
𝑟 𝑟 𝑟 𝑟 −𝑟 −𝑟
= 𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 + √(𝑟 2 − 𝑟 2 ) − ( 𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 + √(𝑟 2 − (−𝑟)2 ))
2 𝑟 2 2 𝑟 2
𝑟2
=𝜋
2

𝑎𝑟𝑒𝑎 (𝒟) = 2𝑎𝑟𝑒𝑎(𝑇) = 𝜋𝑟 2 [𝑗 2 ]


Długość okręgu:
𝒦 = 𝑥 2 + 𝑦 2 = 𝑎2 ; 𝑎 > 0
|𝑦| = √𝑎2 − 𝑥 2
𝐿: 𝑦 = √𝑎2 − 𝑥 2 ; 𝑦 ≥ 0; 𝑥 ∈ [−𝑎, 𝑎]
2 |𝐿 | = | 𝐾 |

−𝑥 ′2
𝑥2
𝑦 = 𝑦 = 2
𝑎 √𝑎2 − 𝑥 2 𝑎 − 𝑥2
′ 2
|𝐿| = ∫ √1 + 𝑓 (𝑥) 𝑑𝑥 =
−𝑎 2 𝑎2 ′2 = √
𝑎2 𝑎
1 + 𝑦′ = 2 2
√1 + 𝑦 2 2
=
{ 𝑎 −𝑥 𝑎 −𝑥 √𝑎2 − 𝑥 2 }
𝑎
𝑎 𝑥 𝑎 𝑎 −𝑎
=∫ 𝑑𝑥 = 𝑎 [𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 ] = 𝑎 (𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 − 𝑎𝑟𝑐𝑠𝑖𝑛 ) = 𝑎𝜋[𝑗]
2
−𝑎 √𝑎 − 𝑥
2 𝑎 −𝑎 𝑎 𝑎
2|𝐿| = |𝐾 | = 2𝑎𝜋[𝑗]
Pole powierzchni sferycznej:
𝐿 = {(𝑥, 𝑦) ∈ ℝ2 , 𝑥𝜖 [𝑎, 𝑏] ∧ 𝑦 = 𝑓(𝑥) ∧ 𝑓 ∈ 𝐶 1 [𝑎, 𝑏]}
𝑏 𝑏
𝑎
𝑎𝑟𝑒𝑎 (Σ) = 2𝜋 ∫ 𝑦√1 + 𝑦′2 𝑑𝑥 = 2𝜋 ∫ √𝑎2 − 𝑥 2 𝑑𝑥 = 4𝜋𝑎[𝑗 2 ]
2
√𝑎 − 𝑥 2
𝑎 𝑎
Objętość kuli:
𝑎 𝑎 𝑎
𝑥3 4
|𝑣 | = 𝜋 ∫ 𝑦 𝑑𝑥 = 𝜋 ∫ 𝑎 − 𝑥 𝑑𝑥 = 𝜋 [𝑎 𝑥 − ] = 𝜋𝑎3 [𝑗 3 ]
2 2 2 2
−𝑎 −𝑎 3 −𝑎 3
Objętość stożka:
𝑎
𝐿: 𝑦 = 𝑓(𝑥); = 𝑡𝑔(𝑎)𝑥 = 𝑥; 𝑥𝜖[0, ℎ]

ℎ 2 ℎ
𝑎 2 𝑎 𝑥3 𝑎2 𝜋ℎ 3
|𝑣 | = 𝜋 ∫ ( 𝑥) 𝑑𝑥 = 2 𝜋 [ ] = [𝑗 ]
0 ℎ ℎ 3 0 3

6
9. Zaprezentuj definicję jednej z całek oznaczonych niewłaściwych pierwszego
typu.
𝑓: [𝑎, 𝑏] → 𝑅
f całkowalna w sensie Rienmanna na odcinku [a,b], a<b; wówczas
+∞ 𝑏
𝐼=∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ≔ lim ∫ 𝑓 (𝑥)𝑑𝑥
𝑎 𝑏→+∞ 𝑎
Całka Jest zbieżna gdy powyższa granica istnieje i jest właściwa
Jest rozbieżna gdy powyższa granica istnieje i jest niewłaściwa albo gdy ta
granica nie istnieje

10. Zaprezentuj definicję jednej z całek oznaczonych niewłaściwych drugiego


typu.
𝑓: (𝑎, 𝑏] → 𝑅;
f nieograniczona 𝑆+ (𝑎, 𝜀),
f całkowalna w sensie Rienmanna na [𝑎 + 𝜀, 𝑏], 0 < 𝜀 < 𝑏 − 𝑎
wówczas
𝑏 𝑏
∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥 ≔ lim ∫ 𝑓(𝑥)𝑑𝑥
𝑎 𝜀→0+ 𝑎+𝜀
Całka jest zbieżna gdy powyższa granica istnieje i jest właściwa zaś rozbieżna
gdy powyższa granica istnieje i jest niewłaściwa albo nie isnieje

11. Przedstaw definicję przestrzeni unitarnej


Przestrzenią unitarną nazywać będziemy parę (ℍ,∘) gdzie ℍ to przestrzeń liniowa
zaś ∘ to iloczyn skalarny, czyli funkcja rzeczywista postaci 𝑜: ℍ𝑥ℍ → ℝ
Która ∀𝑥,𝑦,𝑧𝜖ℍ spełnia warunki:
𝛼𝜖ℝ
a) 𝑥 ∘ 𝑥 ≥ 0 ∧ (𝑥 ∘ 𝑥 = 0 ⟺ 𝑥 = Θ)
b) 𝑥 ∘ 𝑦 = 𝑦 ∘ 𝑥
c) (𝛼𝑥) ∘ 𝑦 = 𝑥 ∘ (𝛼𝑦)= 𝛼(𝑥 ∘ 𝑦)
d) (𝑥 + 𝑦) ∘ 𝑧 = 𝑥 ∘ 𝑧 + 𝑦 ∘ 𝑧
12. Przedstaw definicję przestrzeni unormowanej.
Przestrzenią unormowaną nazywać będziemy parę (ℍ, ‖⋅‖) gdzie ℍ to przestrzeń
liniowa zaś ‖⋅‖ to rzeczywista funkcja zwana normą spełniająca warunki ∀𝑥,𝑦,𝑧𝜖ℍ
𝛼𝜖ℝ
a) ‖𝑥‖ ≥ 0 ∧ (‖𝑥‖ = 0 ⇔ 𝑥 = Θ)
b) ‖𝛼𝑥‖ = |𝛼| ⋅ ‖𝑥‖
c) ‖𝑥 + 𝑦‖ ≤ ‖𝑥‖ + ‖𝑦‖

7
13.Udowodnij nierówność Schwarza.
Niech (ℍ,∘) będzie dowolną przestrzenią unitarną, wówczas
∀𝑦,𝑥∈ℍ |𝑥 ∘ 𝑦| ≤ ‖𝑥‖ ⋅ ‖𝑦‖
Niech 𝜑 będzie rzeczywistą funkcją postaci
𝜑: ℝ → ℝ, 𝑔𝑑𝑦 ℝ ∋ 𝑡 ↦ 𝜑(𝑡) = ‖𝑥 + 𝑡𝑦‖2 ; 𝑥, 𝑦 ∈ ℝ
Zauważmy że
∀𝑡∈ℝ , 𝜑(𝑡) ≥ 0; 𝑜𝑟𝑎𝑧
2
‖𝑥 + 𝑡𝑦‖ = (𝑥 + 𝑡𝑦) ∘ (𝑥 + 𝑡𝑦)=𝑥 ∘ 𝑥 + 𝑥 ∘ (𝑡𝑦) + (𝑡𝑦) ∘ 𝑥 + (𝑡𝑦) ∘ (𝑡𝑦)
‖𝑥 + 𝑡𝑦‖2 = ‖𝑥‖2 + 𝑡(𝑥 ∘ 𝑦) + 𝑡(𝑦 ∘ 𝑥) + 𝑡 2 ‖𝑦‖2
𝜑(𝑡) = ‖𝑥 + 𝑡𝑦‖2 = 𝑎𝑡 2 + 𝑏𝑡 + 𝑐
𝑎≠0⇔𝑦≠Θ
Ponieważ
∀𝑡∈ℝ 𝜑(𝑡) ≥ 0 ∧ 𝑎 > 0 𝑡𝑜 𝑚𝑢𝑠𝑖 𝑏𝑦ć ∆≤ 0
Tak więc
𝑏2 − 4𝑎𝑐 ≤ 0
{2(𝑥 ∘ 𝑦)}2 − 4‖𝑥‖2 ⋅ ‖𝑦‖2 ≤ 0

|𝑥 ∘ 𝑦| ≤ ‖𝑥‖ ⋅ ‖𝑦‖

14. Podaj definicje macierzy i wyznacznika macierzy kwadratowej.

Macierz jest funkcją


𝑎: ℕ2 → ℝ
𝑎: {1,2, … , 𝑚}𝑥{1,2, … , 𝑛} → ℝ
Gdzie m to liczba wierszów a n to liczba kolumn
(𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑚,𝑛
(zbiór wszystkich macierzy powyższej postaci
𝑎𝑖𝑗 𝜖𝐴; 1 ≤ 𝑖 ≤ 𝑚; 1 ≤ 𝑗 ≤ 𝑛
Każdą funkcję o powyższej postaci nazywać będziemy macierzą o rzeczywistych
wartościach.

Wyznacznikiem stopnia n, 𝑛 ∈ ℕ macierzy kwadratowej (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑛,𝑛 nazywać


będziemy funkcją rzeczywistą
det: ℳ𝑛,𝑛 → ℝ Która spełnia warunki
a) 𝑑𝑒𝑡(𝐾1 , 𝐾2 , … , 𝐾𝑗 + 𝐾 ′𝑗 , … , 𝐾𝑛 ) = det(𝐾1 , 𝐾2 , … 𝐾𝑗 , … 𝐾𝑛 ) +
det(𝐾1 , 𝐾2 , … 𝐾 ′𝑗 , … 𝐾𝑛 ) dla 1 ≤ 𝑗 ≤ 𝑛
b) det(𝐾1 , 𝐾2 , … 𝛼𝐾𝑗 , … 𝐾𝑛 ) = 𝛼 det(𝐾1 , 𝐾2 , … 𝐾𝑗 , … 𝐾𝑛 ) dla 1 ≤ 𝑗 ≤ 𝑛; 𝛼𝜖ℝ
c) (∃1≤𝑗≤𝑛−1 𝐾𝑗 = 𝐾𝑗+1 ) ⇒ 𝑑𝑒𝑡𝐴 = 0
d) 𝑑𝑒𝑡𝐼𝑛 = 1 𝑔𝑑𝑦 𝐼𝑛 𝜖ℳ𝑛,𝑛
𝐼𝑛 = (𝛿𝑖𝑗 ); 1 ≤ 𝑖 ≤ 𝑛; 1 ≤ 𝑗 ≤ 𝑛

8
15. Podaj definicje minora stopnia 𝑘 , 𝑘 ∈ 𝑁 i rzędu macierzy.
Minorem stopnia k, 1 ≤ 𝑘 ≤ min[𝑚, 𝑛] nazywać będziemy wyznacznik macierzy
kwadratowej (𝑏𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑘,𝑘 której wartości są wskazane poprzez przecięcia
wybranych k kolumn oraz k wierszy macierzy (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑚,𝑛

Niech (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑚,𝑛 rzędem macierzy (𝑎𝑖𝑗 ) nazywać będziemy stopień


największego różnego od zera minora tej macierzy ozn 𝑟(𝑎𝑖𝑗 ).

16. Zaprezentuj definicje przekształceń elementarnych i macierzy schodkowej.


Niech (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑚,𝑛 Modyfikacja zobioru wartości A macierzy (𝑎𝑖𝑗 ) polegająca na
zamianie elementów wybranego wiersza na kombinację liniową innych wierszy
nazywać będziemy przekształceniem elementarnym macierzy (𝑎𝑖𝑗 ).

Macierzą schodkową nazywać będziemy macierz dla której w kolejnych


wierszach pierwsze niezerowe elementy pojawiają się w kolumnach o rosnących
adresach.

17. Przedstaw wzór na iloczyn macierzy.


⋅ ∶ ℳ𝑚,𝑛 𝑥ℳ𝑛,𝑝 → ℳ𝑚,𝑝
(𝑎𝑖𝑗 ) ⋅ (𝑏𝑖𝑗 ) = (𝑐𝑖𝑗 )
𝑛

𝑐𝑖𝑗 = ∑ 𝑎𝑖𝑠 𝑏𝑠𝑗 ;


𝑠=1
1 ≤ 𝑖 ≤ 𝑚; 1 ≤ 𝑗 ≤ 𝑝

18. Przedstaw metodę wyznaczania wartości wyznacznika macierzy kwadratowej,


tj. metodę
rozwinięcie Laplace’a.
𝑛

det(𝑎𝑖𝑗 ) = ∑ 𝑎𝑖𝑠 𝑑𝑖𝑠


𝑠=1
Lub
𝑛

det(𝑎𝑖𝑗 ) = ∑ 𝑎𝑠𝑗 𝑑𝑠𝑗


𝑠=1
Gdzie 𝑑𝑥𝑦 to dopełnienie algebraiczne elementu 𝑎𝑥𝑦

9
19. Zaprezentuj twierdzenia/własności wyznacznika macierzy kwadratowej.

Niech (𝑎𝑖𝑗 ), (𝑏𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑛,𝑛 wówczas


det ((𝑎𝑖𝑗 ) ⋅ (𝑏𝑖𝑗 )) = det ((𝑎𝑖𝑗 )) ⋅ det((𝑏𝑖𝑗 ))

Niech (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑛,𝑛 będzie macierzą nieosobliwą a przez to odwracalną; wówczas


−1 1
𝑑𝑒𝑡 ((𝑎𝑖𝑗 ) ) =
det(𝑎𝑖𝑗 )
Niech (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑛,𝑛 wówczas
det(𝑎𝑖𝑗 ) = det(𝑎𝑖𝑗 )𝑇

Macierz kwadratową (𝑎𝑖𝑗 )𝜖ℳ𝑛,𝑛 nazywać będziemy osobliwą wtedy i tylko wtedy
gdy
𝑑𝑒𝑡𝐴 = 0
Nazywać będziemy nieosobliwą wtedy i tylko wtedy gdy
𝑑𝑒𝑡𝐴 ≠ 0

a) Niech Θ oznacza macierz zerową; wówczas det(𝐾1 , … , Θ, … , 𝐾𝑛 ) = 0


b) det(𝐾1 , … , 𝐾𝑗 , … , 𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑛 ) = det(𝐾1 , … , 𝐾𝑗 + 𝛼𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑛 ) 𝑔𝑑𝑦 𝛼𝜖ℝ;
1 ≤ 𝑗, 𝑠 ≤ 𝑛
c) det(𝐾1 , … , 𝐾𝑗 , … , 𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑛 ) = 0; 𝑔𝑑𝑦 𝐾𝑗 = 𝐾𝑗 ; 𝑗 ≠ 𝑠; 1 ≤ 𝑗, 𝑠 ≤ 𝑛
d) det(𝐾1 , … , 𝐾𝑗 , … , 𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑛 ) = − det(𝐾1 , … , 𝐾𝑠 , … , 𝐾𝑗 , … , 𝐾𝑛 )

20.
Zaprezentuj definicję systemu liniowego i twierdzenie Kroneckera-Capelliego

Systemem liniowym m równań z n niewiadomymi 𝑚, 𝑛 ∈ ℕ nazywać będziemy


każdy system postaci AX=B gdzie A to macierz współczynników 𝐴𝜖ℳ𝑚,𝑛 , X to
macierz niewiadomych 𝑋𝜖ℳ𝑛,1 oraz B to macierz wyrazów wolnych, 𝐵𝜖ℳ𝑚,1

System liniowy AX=B jest rozwiązywalny wtedy i tylko wtedy gdy rząd macierzy
współczynników jest równy rzędowi macierzy uzupełnionej
r(A)=r(A|B)

10