Anda di halaman 1dari 76

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ΑΠΟΡΡΗΤΗ
3,5

Μ Η Ν Ι Α Ι Ο Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Γ Ι Α ΤΗΝ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Κ Α Ι Π Α Γ Κ Ο Σ Μ Ι Α Z T F ν
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ
2006 ·€
«ΑΠΡΙ ΛΙΟΣ
116
ΤΕΥΧΟΣ

ΙϋΙϋ

ΪΙίΙΣ Ε Ν Α Π ΤΠ Μ Α
Ε ΙΑ Π Α Τ Η Σ Ε ΤΟΝ
Σ Ε Ρ Φ Ρ Α Ν Σ Ι Σ Ν Τ Ρ Ε Η Κ - «Ο ΠΕΙΡΑΤΗΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ» (1540-1596)
Η ΜΑΚΑΒΡΙΑ ΕϋίχΕΙΡΙ IN C E M E A T »
0 4>*

Η ΑΛΩ ΣΗ ΤΗ Σ ΖΑ Ρ Α ΑΠ Ο ΤΙΣ Δ Υ Ν Α Μ ΕΙΣ ΤΗ Σ Δ ΣΤ Α Υ Ρ Ο Φ Ο Ρ ΙΑ Σ


ΤΟ ΘΛΙΒΕΡΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΨ ΗΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΦ ΟΡΟΥΣ (120 2) 9 771109 051002
Η « Π Α Σ Χ Α Λ Ι Ν Η Ε Ζ Ε Γ Ε Ρ Σ Η » Τ Ο Υ 1916 - 01 ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΚΗΣ ΑΝΕΙΑΡΤΗΣΙΑΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ι Σ
ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΣ 116 · ΑΠΡΙΛΙΟ Σ 2006

G Η Μ ΑΧΗ ΤΗ Σ Π Υ Δ Ν Α Σ
Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ - ΡΩΜΑΙΩΝ
ΠΟΥ ΕΚΡΙΝΕ ΤΗΝ ΤΥΧΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
(22 ΙΟΥΝΙΟΥ 168 Π.Χ.)

16 Η ΑΛΩ ΣΗ ΤΗ Σ ΖΑ Ρ Α ΑΠ Ο ΤΙΣ Λ Υ Ν Α Μ ΕΙΣ


ΤΗ Σ Λ ΣΤ Α Υ Ρ Ο Φ Ο Ρ ΙΑ Σ
ΤΟ ΘΛΙΒΕΡΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ
ΤΗΣ ΚΟΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΦ ΟΡΟΥΣ (1202)

28 Σ Ε Ρ Φ Ρ Α Ν ΣΙΣ ΝΤΡΕΗ Κ
((Ο ΠΕΙΡΑΤΗΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ)) (1540-1596)

38 Η ((ΠΑΣΧΑΛΙΝΗ Ε Ι Ε Γ Ε Ρ Σ Η » ΤΟ Υ 1916
01 ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΚΗΣ ΑΝΕΙΑΡΤΗΣΙΑΣ

50 ΠΩΣ Ε Ν Α ΠΤΩΜΑ Ε ΙΑ Π Α Τ Η Σ Ε ΤΟΝ Χ ΙΤΛ ΕΡ


Η ΜΑΚΑΒΡΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ((MINCEMEAT))

60 ΕΛ ΣΙΝΤ
Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ

ΕΙΙ1ΦΥΛΛΟ Μ Ο Ν Ι Μ Ε Σ Σ Τ Η Λ Ε Σ
Ο Ελ Σιντ μάχεται εναντίον 4 Ε ΙΔ Η Σ Ε ΙΣ
των μουσουλμάνων σε μια από
τις αναρίθμητες εκστρατείες 73 Φ Υ Σ ΙΟ Γ Ν Ω Μ ΙΕ Σ
του (πίνακας του Αλέξανδρου 74 Μ Ο Ν Τ Ε Λ ΙΣ Μ Ο Σ
Βασιλόπουλου για τις
Εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ). 76 W ARG AM ES
78 Φ Π Τ Ο Γ Ρ Α Φ ΙΚ Ο Α Ρ Χ Ε Ι Ο
80 Β ΙΒ Λ ΙΑ
82 Q U IZ Γ Ν Ο Σ Ε Π Ν

ΠΡΑΤίηΤΙΚΗΙΣΤΟΡΙΑ' Μηνιαίο περιοδικό ■Κυκλοφορεί στις αρχές κά»ε μήνα · Ε Κ Δ Ο Τ Η Σ -Δ ΙΕ Υ 0 Υ Ν Τ Η Σ : ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΝΕΛΗΣ · Α Ρ Χ ΙΣ Υ Ν Τ Α Κ Τ Η Σ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΜΠΑΝΗΣ · Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Τ Ε Σ -Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ο Ι: ΜΙΧΑΗΛ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΣ, Αντιστράτηγος ε.α, I
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΣΙΜΗΤΡΟΣ, Αντιστράτηγος ε.α. / ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΟΛΟΜΒΑΣ, Αντιστράτηγος ε.α. / ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΕΔΕΩΝ, Υποστράτηγος ε.α., τ. καθηγητής Στρατιωτικής Ιστορίας ΣΣΕ / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΝΤΕΡΕΣ, Υποστράτηγος ε.α./ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ Συνταγματάρχης (ΤΧ) ε.α. / ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΟΥΣΚΑΣ, Αρχιπλοίαρχος (Δ) ΠΝ ε.α. / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΛΑΔΗΣ, Αντισυνταγματάρχης (ΠΖ) ε.α. / ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ / ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ ΦΑΓΚΡΙΔΑΣ / ΑΑΕΞΗΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ / ΝΙΚΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ /
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΑΡΕΛΑ / ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ / ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ / ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ / ΝΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΤΗΣ / ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΣΑΜΗΣ /ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΑΡΚΑΝΤΩΝΑΤΟΣ / ΙΑΚΩΒΟΣ ΧΟΝΔΡΟΜΑΤΙΔΗΣ / ΣΤΕΛΙΟΣ
ΔΕΜΗΡΑΣ / ΓΑΒΡΙΗΛ-ΜΙΧΑΗΛ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ / ΓΙΑΝΝΗΣ 0ΕΟΔΩΡΑΤΟΣ / ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΖΟΥΡΙΔΗΣ / ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΑΡΕΤΑΙΟΣ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΡΑΘΥΡΑΣ / ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΑΡΑΤΣΗΣ / ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΟΥΡΛΙΩΤΗΣ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ /
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΕΛΕΖΟΣ / ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΕΡΝΙΩΤΗΣ /ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΡΚΑΛΕΤΣΗΣ /ΤΩΝΗΣ ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ / ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΟΠΑΝΗΣ / ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΔΑΡΑΣ / ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΚΑΒΑΣ / ΞΕΝΟΦΩΝ ΧΑΛΑΤΣΗΣ /ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΙΛΙΑΝ ΧΑΛΜΠΙΝΓΚΕΡ /
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ / ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΧΟΥΡΧΟΥΛΗΣ · Ε Π ΙΜ Ε Λ Ε ΙΑ Κ Ε ΙΜ Ε Ν Ω Ν : ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ · Κ Α Λ Λ ΙΤ Ε Χ Ν ΙΚ Η Ε Π ΙΜ Ε Λ Ε ΙΑ : ΜΑΝΙΝΑ ΔΟΥΡΑΛΗ · ϋ Τ Ρ -Κ Α Λ Λ ΙΤ Ε Χ Ν ΙΚ Ο : ΓΕΩΡΓΙΑ ΛΟΥΚΑ · ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΡΑΠΑΤΗ - ΑΓΓΕΛΙΚΗ
ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ - ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΑΝΕΛΗ - ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΗΤΣΟΥ · Ε Π ΙΜ Ε Λ Ε ΙΑ Ε Ξ Ω Φ Υ Λ Λ Ο Υ : ΓΕΩΡΓΙΑ ΛΟΥΚΑ · Δ Η Μ Ο Σ Ι Ε Σ Σ Χ Ε Σ Ε ΙΣ -Δ ΙΑ Φ Η Μ ΙΣ Ε ΙΣ : ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΒΑΛΑΚΑ · ΓΡ Α Μ Μ Α Τ Ε ΙΑ : ΚΙΚΗ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΛΙΝΑ ΚΑΤΣΑΡΟΥ · ΒΙΚΥ
ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ - ΒΑΛΙΝΑ ΣΟΥΒΑΤΖΗ · ΓΡΑ Φ ΕΙΑ : ΓΣΕΦΕΡΗ 8,17234. ΔΑΦΝΗ, ΑΘΗΝΑ · Τ Α Χ Υ Δ Ρ Ο Μ ΙΚ Η Δ Ι Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η : ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Τ.θ. 3951,10210 ΑΘΗΝΑ · Τ Η Λ Ε Φ Ω Ν Α : 210.92.73.620 · e-mail: periscop@otenet.gr ·
F A X : 210.92.73.622 · Σ Υ Ν Δ Ρ Ο Μ Ε Σ Ε Σ Ω Τ Ε Ρ ΙΚ Ο Υ (Ε Τ Η Σ ΙΑ 12 Τ Ε Υ Χ Η ): 42,00 ευρώ / ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ-ΤΡΑΠΕΖΕΣ-ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΛΠ. 75,00 ευρώ · Σ Υ Ν Δ Ρ Ο Μ Ε Σ Ε Ξ Ω Τ Ε Ρ ΙΚ Ο Υ : ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ · ΚΥΠΡΟΣ 78,00 ευρώ/ΛΟΙΠΕΣ ΧΩΡΕΣ 86,00 ευρώ
• Ε Π ΙΤ Α Γ Έ Σ (Τ Α Χ Υ Δ Ρ Ο Μ ΙΚ Ε Σ): ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Τ.θ. 3951,10210 ΑΘΗΝΑ · Ι Δ ΙΟ Κ Τ Η Τ Η Σ - Υ Π Ε Υ 0 Υ Ν Ο Σ ΣΥ Μ Φ Ω Ν Α Μ Ε Τ Ο Ν Ο Μ Ο : ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΑΝΕΛΗΣ, Γ Σεφέρη 8, Δάφνη, Αθήνα · Ο ΙΚ Ο Ν Ο Μ ΙΚ Ο Σ Υ Π Ε Υ Θ Υ Ν Ο Σ : ΣΤΑΥΡΟΣ
Π Α Ν Ε Λ Η Σ · Ε Κ Τ Υ Π Ω Σ Η : Ι.ΞΥΝ Ο Σ- I . ΕΥΣΤΡΑΤΟΓΛΟΥO.E. · Β ΙΒ Λ ΙΟ Δ Ε Σ ΙΑ : ΣΠΥΡΟΣΚΑΒΒΑΔΙΑΣ · IS S N : 1109-0510 · Κ Ω Δ Ι Κ Ο Σ : 3196
ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΑΡΙΜΠΕΡΤ ΧΑΙΜ ΚΑΜΕΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ
Εντείνονται οι έρευνες της Γερμανικής Αστυνομίας για τον εντοπισμό ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ
του Αριμπερτ Χάιμ, γιατρού και υψηλόβαθμου στελέχους του ENHMEPQTIKOY ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ
Εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος, ο οποίος κατηγορείται για τη δολοφονία Λένε ότι "μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις".
εκατοντάδων κρατουμένων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Αυτό επιβεβαίωσε η έκθεση με τίτλο "Κάμερα
Μαουτχάουζεν. Ο Χάιμ εργάστηκε ως γιατρός στο στρατόπεδο κατά το και Ιστορία, 100 χρόνια ελληνικού ενημερωτικού
διάστημα 8 Οκτωβρίου-29 Νοεμβρίου 1941. Η παραμονή του, αν και κινηματογράφου" που οργάνωσαν το Πολεμικό
εξαιρετικά βραχεία, λέγεται ότι συνοδεύτηκε από εκατοντάδες Μουσείο και το Ιδρυμα Προαγωγής
θανάτους κρατουμένων οι οποίοι σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια Δημοσιογραφίας Αθαν. Β. Μπότση (22
"ιατρικών πειραμάτων". Σύμφωνα με τραπεζικά έγγραφα που Φεβρουαρίου-6 Μαρτίου 2006). Σημαντικό
ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, ο Χάιμ βρίσκεται στη ζωή. Μερικές φήμες γεγονότα της χώρας μας, όπως αποθανατίστηκαν
μάλιστα αναφέρουν πως έχει εμφανιστεί κατά καιρούς στην Αργεντινή, από τους εικονολήπτες-κινηματογραιριστές της
στη Χιλή, στη Βολιβία, στην Αίγυπτο, στην Ισπανία και στη Γερμανία. κάθε εποχής, παρουσιάστηκαν με συνεχείς
Εισαγγελείς στη Στουτγάρδη και το εβραϊκό κέντρο Σιμόν Βίζενταλ προβολές επικαίρων. Οι επισκέπτες είχαν την
αποκάλυψαν τις τελευταίες ημέρες ότι απέκτησαν πρόσβαση στους ευκαιρία να δουν γνωστές και άγνωστες στιγμές
τραπεζικούς λογαριασμούς του Χάιμ στο Βερολίνο, οι οποίοι περιέχουν από τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Α'
περίπου 990.000 ευρώ. Το γεγονός ότι κανένα από τα τρία παιδιά του Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο,
καταζητούμενου δεν αποσύρει χρήματα από αυτούς, οδηγεί του την ελληνική συμμετοχή στον Πόλεμο της
διώκτες στο συμπέρασμα ότι ο "σαδιστής γιατρός" είναι ζωντανός. Κορέας, τον αγώνα της ΕΟΚΑ και την τουρκική
εισβολή στην Κύπρο. Παρουσιάστηκαν επίσης οι
κινηματογραφικές μηχανές που
χρησιμοποιήθηκαν σε μερικά από αυτά τα
γεγονότα, καθώς και σπάνιες στιγμές τις οποίες
ΑΠΕΒΙΩΣΕ 0 ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ "πάγωσε" ο φωτογραφικός φακός και κατέγραψε
TÖN Κ0ΜΑΝΤΣΙ Μ / ' ο Τύπος. Στην εξαιρετική αυτή εκδήλωση, που
m Si * **■ *- δυστυχώς διήρκεσε λίγο και προβλήθηκε
Σχετικά πρόσφατα απεβίωσε, σε ηλικία 83 ελάχιστα, εκτός του Πολεμικού Μουσείου και
ετών, ο Τσαρλς Τσίμπιτι, ο τελευταίος του Ιδρύματος Μπότση συμμετείχαν το
επιζών από τους ασυρματιστές του Κινηματογραφικό Αρχείο του Υπουργείου
Αμερικανικού Στρατού οι οποίοι, κατά τη Εξωτερικών, η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας,
διάρκεια του Β1Παγκοσμίου Πολέμου, η Ταινιοθήκη της Ελλάδος, το Γραφείο Τύπου και
έστελναν μηνύματα στη γλώσσα της φυλής Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας και η
των Κομάντσι, τα οποία ήταν εξαιρετικά ΕΡΤ (ως χορηγός επικοινωνίας και με συμμετοχή
δύσκολο να αποκρυπτογραφηθούν από τον f b / I με εκθεσιακό υλικό).
εχθρό. Σε μια συνέντευξή του το 2002 ο
Ινδιάνος βετεράνος είχε δηλώσει: “Είναι
πολύ παράξενο. Οταν ήμουν μαθητής Ο Τσαρλς
απαγορευόταν να μιλώ τη μητρική μου Τσίμπιτι.
γλώσσα στο σχολείο. Κατά τη διάρκεια του
πολέμου όμως αποδείχθηκε πολύ χρήσιμη
και αυτό είναι κάτι που με κάνει ιδιαίτερα υπερήφανο

Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ


Μέχρι τώρα ήταν γνωστές ευρύτερα οι καλλιτεχνικές ενασχολήσεις του
Χίτλερ και οι αποτυχημένες προσπάθειές του να γίνει δεκτός στην
Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης. Τον προηγούμενο μήνα
αποκαλύφθηκε ότι ο κυβερνήτης της Ισπανίας Φρανσίσκο Φράνκο
διέθετε ζωγραφικό ταλέντο, μάλιστα μεγαλύτερο εκείνου του Γερμανού
ομολόγου του. Τον Απρίλιο πρόκειται να δημοπρατηθούν τρεις πίνακές Ο στρατηγός Φρανσίσκσ Φράνκο κατά τη διάρκεια
του, με τιμή εκκίνησης για τον καθένα τα 9.000 ευρώ. Τα έργα, του Ισπανικού Εμφυλίου πολέμου.
No 116

ελαιογραφίες σε μουσαμά, φέρουν το ψευδώνυμο Χιρόνες και


προφανώς δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της ισπανικής εκστρατείας στο Μαρόκο (1919-1926), όπου ο Φράνκο συμμετείχε με
τον βαθμό του στρατηγού (ο νεώτερος αξιωματικός που έφθασε σε αυτό το αξίωμα) και συνέτριψε τις, υποκινούμενες από
τοπικούς φυλάρχους, εξεγέρσεις. Ηταν δώρο της κόρης του, Κάρμεν Πόλο ντε Φράνκο, σε οικογενειακούς φίλους οι οποίοι
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

διευθύνουν τον οίκο δημοπρασιών AIG, στη Σεβίλη, από όπου θα τεθούν σε πλειστηριασμό. Ο ένας πίνακας απεικονίζει έναν
άνδρα καθισμένο στην όχθη μιας λίμνης, ο άλλος την εκκλησία ενός μικρού χωριού και ο τρίτος ανθρώπους με μαροκινές
ενδυμασίες μπροστά από ένα σπίτι (εικόνα την οποία βίωνε καθημερινά ο Φράνκο κατά τη διάρκεια της ισπανικής εκστρατείας).
Εκτός από τη ζωγραφική ο Φράνκο υπήρξε και λάτρης του κινηματογράφου και της συγγραφής. Το 1942 δημοσίευσε το
μυθιστόρημα "Φυλή", με το ψευδώνυμο Χάιμε ντε Αντράντε, το οποίο γυρίστηκε ταινία. Μερικά χρόνια αργότερα έγραψε άλλο
ένα βιβλίο με τον τίτλο "Αφρικανικό ημερολόγιο” και μια σειρά άρθρων, για ένα στρατιωτικό περιοδικό, στα οποία παρέθετε τις
εμπειρίες του από την εκστρατεία στο Μαρόκο.
ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΓΝΠΜΗΣ
Στις 11 Νοεμβρίου 2005 ο γνωστός αναθεωρητής ιστορικός Ντέιβιντ Ιρβινγκ συνελήφθη στην
Αυστρία ενώ κατευθυνόταν στον χώρο όπου θα μιλούσε, ως προσκεκλημένος ενός φοιτητικού
συνδέσμου. Ποιο ήταν το έγκλημά του; Οτι έχει μιλήσει εναντίον του Ολοκαυτώματος όσον
αφορά τον αριθμό των νεκρών και την εθνικότητά τους. Αντί να ασκηθεί επιστημονική κριτική
στα πορίσματά του και να καταβληθεί προσπάθεια να αποδειχθεί ότι έσφαλε ή ότι έχει
παραποιήσει στοιχεία, επιχειρείται η φίμωσή του. Αυτή είναι πιθανώς η ελευθερία την οποία
ευαγγελίζεται η Ευρωπαϊκή Ενωση. Εφόσον καταδικάζεται η γνώμη, το επόμενο βήμα θα είναι η
καταδίκη της σκέψης. Ο Ιρβινγκ συνελήφθη στην Αυστρία βάσει νόμου που επιβάλλει ποινή
φυλάκισης μέχρι 12 χρόνια στους αρνητές του Ολοκαυτώματος. Με αυτό τον "δημοκρατικό”
τρόπο η Αυστρία και η Γερμανία προσπαθούν να σβήσουν το εθνικοσοσιαλιστικό παρελθόν
τους.
Το έργο του Βρετανού ιστορικού είναι καρπός 30 χρόνων κοπιώδους εργασίας. Ο Ιρβινγκ
μελέτησε αρχεία σε όλες σχεδόν τις, άμεσα η έμμεσα, εμπλεκόμενες χώρες στον Β1ΠΠ,
αναζήτησε ημερολόγια και κατέγραψε πολύτιμες μαρτυρίες ακόμη και σε μικρές πόλεις και
χωριά. Επιπλέον το 1992 μελέτησε επί δύο μήνες τα αρχεία των Μυστικών Υπηρεσιών της
Ο Ντέιβιντ Ιρβινγκ. Σοβιετικής Ενωσης, όπου μεταξύ άλλων ανακάλυψε και το ημερολόγιο του Γιόζεφ Γκαίμπελς.
Αντί να δέχεται κρίσεις ή επικρίσεις για το έργο του (με βάση αποτελέσματα επιστημονικής
έρευνας), υφίσταται διώξεις από όλες τις χώρες που κατά τα άλλα διαμαρτύρονται και απειλούν όταν αφρικανικά και ασιατικά
κράτη παραβιάζουν την ελευθερία της έκφρασης.
Το 1990 ο Ιρβινγκ, λίγο πριν αρχίσει μια διάλεξή του στη Γερμανία, συνελήφθη και απελάθηκε. Το 1992 χαρακτηρίστηκε ως
ανεπιθύμητος στον Καναδά, στην Ολλανδία και στη Νότια Αφρική. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου συνελήφθη με την άφιξή του
στη Ρώμη και απελάθηκε. Το 1993 το γερμανικό κράτος απαγόρευσε την πρόσβασή του στα κρατικά αρχεία στο όνομα "του
συμφέροντος του γερμανικού λαού". Το 2001 τελείωσε η δικαστική διαμάχη του συγγραφέα με την Αμερικανίδα Δεββώρα
Λήπσταν. Ο Ιρβινγκ καταδικάστηκε και του επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 3.000.000 ευρώ (αποζημίωση και δικαστικά έξοδα), με
αποτέλεσμα την οικονομική καταστροφή του αλλά και την απώλεια μέρους του πολύτιμου αρχείου του. Τον ίδιο χρόνο η
κυβέρνηση της Αυστραλίας τού απαγόρευσε την είσοδο στη χώρα. Το 2004 η Νέα Ζηλανδία τού απαγόρευσε επίσης να εισέλθει σε
αυτήν. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ακόμη ποινές για διατύπωση άποψης μη αρεστής ευρύτερα. Για ορισμένους όμως φαίνεται πως
δεν έπρεπε να φανούμε ουραγοί στην προσπάθεια φίμωσης του επιστημονικού λόγου. Ετσι το 2005 οι "δημοκράτες" της ΕΣΗΕΑ
δεν επέτρεψαν τη διάθεση αίθουσας προκειμένου ο Ιρβινγκ να παρουσιάσει το νέο του βιβλίο με τίτλο “Ο πόλεμος των
στρατηγών" (Εκδόσεις Ιωλκός). Τελικά ο συγγραφέας ήλθε στην Ελλάδα και οι ενδιαφερόμενοι ενημερώθηκαν μέσω
συνεντεύξεων που δημοσιεύτηκαν σε ορισμένα έντυπα. Ωστόσο η ανησυχία παραμένει. Αραγε θα πρέπει να αναμένουμε
χειρότερα στον τομέα της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών;

ΑΝΑΚ0ΙΝΠΣΗ
Η Ελληνική Ομοσπονδία Παιχνιδιών Στρατηγικής προσκαλεί στον χώρο "Τεχνόπολις" του
Δήμου Αθηναίων (Πειραιώς 100, Γκάζι, αίθ. Δ10-Δ12) στις 28, 29 και 30 Απριλίου όλους
τους φίλους του μοντελισμού και των παιχνιδιών στρατηγικής. Παίκτες από 25 χώρες θα
διαγωνισθούν με στρατεύματα από την αρχαιότητα ως τον 20ό αιώνα. Το αγωνιστικό
πρόγραμμα θα πλαισιώνεται από το 2ο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Ιστορικής και
Επιστημονικής Φαντασίας και από έκθεση μινιατούρας και παιχνίδια γνωριμίας με αυτό
το ενδιαφέρον άθλημα. Το κοινό θα μπορεί να προσέρχεται την Παρασκευή 28/4 και το
Σάββατο 29/4 από τις 08.30 ως τις 17.00 και την Κυριακή 30/4 από τις 08.30 ως τις 18.00. Η
απονομή των βραβείων στους νικητές θα γίνει την Κυριακή 30/4 στις 18.30, στην αίθουσα
"Κωστής Παλαμάς". Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

ΑΠΕΒΜΣΕ 0 ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΟΥΕΣΤΜΟΡΛΑΝΤ


ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

Πέθανε σε ηλικία 91 ετών στο Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας ο Αμερικανός


Ο στρατηγός Ουέστμορλαντ.
στρατηγός ,Ουίλιαμ Ουέστμορλαντ, ένας από τους καλύτερους μαθητές της
Στρατιωτικής Ακαδημίας των ΗΠΑ, που υπηρέτησε ως διοικητής μονάδων πυροβολικού κατά τη διάρκεια του Β1ΠΠ και του
πολέμου της Κορέας. Ο Ουέστμορλαντ μετέβη στο Βιετνάμ το 1964, ως η μεγάλη ελπίδα της Ουάσινγκτον, ώστε να επιβλέψει
την ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή. Το 1968, μετά την επίθεση του Τετ, αυξήθηκε ο προβληματισμός των
Αμερικανών σχετικά με τον πόλεμο και ο στρατηγός ανακλήθηκε στις ΗΠΑ και τοποθετήθηκε στη θέση του αρχηγού Στρατού.
Το 1982 κατέθεσε αγωγή κατά του τηλεοπτικού δικτύου CBS το οποίο τον είχε κατηγορήσει ότι παραπλάνησε τον Λευκό Οίκο
και την κοινή γνώμη σχετικά με τη στρατιωτική ισχύ των Βορειοβιετναμέζων. Οσοι υπηρέτησαν υπό τις διαταγές του
Ουέστμορλαντ αναφέρονται σε αυτόν με ενθουσιασμό. Ο ίδιος είχε δηλώσει κάποτε: "Δεν απολογούμαι, ούτε μετανιώνω για
τίποτα. Προσπάθησα όσο καλύτερα μπορούσα".

5
η Μ ά χ η me Π ύ δ ν α ς
11 Ιουνίου 168 π.Χ.
Μία από tic μεγαλύτερες uaxsc που έγιναν επί

ελληνικού eöaipouc ήταν αυτή m c ilüövac το

168 π .Χ ., οιην οποία κρίθηκε η ελληνική


Η κορυφαίο συγκρουση
ανεξαρτησία. Οσον αφορά την ε ξέλ ιξή m e ,

υπάρχουν ακόμα σκοτεινά σημεία. Παράλληλα


ΕΠΠήνων-Ρωιιαίων
που έκρινε ιην ιύχη ιου αρχοίου Ελληνισμού
πρέπει να σημειωθεί ότι επρόκειτο για

σημαντικότατη σύγκρουση μεταξύ των ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΑΗΜΗΤΡΙΟΥ

αντιμαχόμενων πολιτικών μερίδων του αρχαίου

κόσμου, στην οποία η προδοσία (ραίνεται πω ς

ΟιεΟραυάτισε ιον ρόλο m e ...

·-

Διον. Στο σημείο αυτό ήταν στημένα


τα χάλκινα πορτρέτα των Μακεδόνων
βασιλέων.
•Ä S -
ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ ΣΑΡΙΣΣΟΦΟΡΟΣ
ΧΑΑΚΑΣΠΙΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ
ΑΝΤΙΓΟΝΙΔΩΝ (200-168 π.Χ.)
Η συγκεκριμένη αναπαράσταση
στηρίζεται στην έγχρωμη
τοιχογραφία επί του αετώματος του
ταφικού μνημείου των
«χαλκάσπιδων» Λύσωνος και
Καλλικλή, όπου απεικονίζονται όχι
μόνο τα διακριτικά χρώματα (έντονο
ερυ&ρό-σκούρο κυανό) του
στρατιωτικού σώματος αλλά και το
αυθεντικό έμβλημα των ασπίδων
τους (Ιστορική-ενδυματολογική
έρευνα, εικονογράφηση: Χρήστος
Γιαννόπουλος για τις εκδόσεις
"Περισκόπιο ).
m
ην άνοιξη του 168 π.Χ. Βρισκόταν σε εξέλιξη ο δρών επιβιβάστηκε στα πλοία του στόλου και κατευ-

Τ
μεγάλος πόλεμος μεταξύ του ισχυρότατου ρω­ θύνθηκε προς τις ακτές της Πιερίας. Μια επίλεκτη δύ­
μαϊκού κράτους και της σημαντικότερης δύνα­ ναμη 8.500 ανδρών υπό τους Σκιπίωνα Νασικά και Φά-
μης του ελληνισμού, του Μακεδονικού Βασιλεί­ βιο Μάξιμο Αιμιλιανό (γιο του υπάτου) κινήθηκε προς
ου. Κατά τα τρία χρόνια επιχειρήσεων που είχαν τα πίσω, δήθεν για να επιβιβαστεί και αυτή στα πλοία.
προηγηθεί (171-169 π.Χ.), οι Μακεδόνες υπό τον Βασι­ Αντί αυτού στράφηκε δυτικά και ανέβηκε τα δύσβατα
λιά Περσέα, με περιορισμένη υποστήριξη άλλων Ελλή­ μονοπάτια της Καλλιπεύκης (από όπου είχε περάσει ο
νων, είχαν καταφέρει να αποκρούουν με επιτυχία τις Μάρκος Φίλιππος το 169 π.Χ.). Βαδίζοντας επί τρεις η­
διαδοχικές ρωμαϊκές εισβολές. Με την είσοδο, όμως, μέρες μόνο τη νύκτα οι Ρωμαίοι κατόρθωσαν να διασχί­
στον τέταρτο χρόνο του σκληρού πολέμου, είχαν αρχί­ σουν τον Κάτω Ολυμπο, να στραφούν βόρεια και να ε­
σει να παρουσιάζονται έντονα σημάδια κόπωσης. Ο πιτεθούν αιφνιδιαστικά στην ελληνική φρουρά της διά­
Περσέας διέγνωσε την κατάσταση αυτή και επιζήτησε βασης του Πυθίου, την οποία και εξουδετέρωσαν. Ακο­
την ειρήνευση με διαμεσολαβήσεις (των Ροδίων και του λούθως με τη Βοήθεια Θεσσαλών οδηγών (και προ­
ουδέτερου Βασιλιά της Βιθυνίας, Προυσσία Β'). Οι δοτών) παρέκαμψαν το οχυρό της Πέτρας και
προσπάθειες του απέτυχαν διότι η ρωμαϊκή Σύ­ κατέβηκαν στην πεδιάδα της Πιερίας πίσω
γκλητος, η οποία δ ιέθ ετε μεγάλες στρατιωτι­ m o την ελληνική αμυντική γραμμή του
κές και οικονομικές δυνατότητες, είχε απο­ Ελπειού.
φασίσει τον ολοκληρωτικό πόλεμο και την Ο Περσέας, αντιμετωπίζοντας τη
καταστροφή της Μακεδονίας. Κλιμακώ­ μετωπική επίθεση του Αιμίλιου, επί­
νοντας τον πόλεμο οι Ρωμαίοι επιστρά­ θεση στα νώτα του από τον Νασικά
τευσαν νέες δυνάμεις και ενίσχυσαν τα και κίνδυνο απόβασης (από τους
σώματά τους τόσο στη Θεσσαλία ένα­ 5.000 άνδρες που είχαν επιβιβαστεί
ντι του Περσέα, όσο και στην Ιλλυρία στα πλοία του στόλου), διέταξε
έναντι του Γένθιου, ορίζοντας παράλ­ την εγκατάλειψη των θέσεων και
ληλα ως διοικητές τους καλύτερους τη γρήγορη υποχώρηση του στρα­
και εμπειρότερους αξιωματικούς τού του προς την οχυρή πόλη της
τους. Για να ηγηθεί στη νέα εκστρα­ Πύδνας. Στην πεδιάδα πίσω από
τεία εστάλη στη Μακεδονία ο νεοε- τον ποταμό Λεύκο στρατοπέδευ-
κλεγείς ύπατος Λεύκιος Αιμίλιος σε, αποφασισμένος να πολεμήσει
Παύλος, λόγω της αναμφισβήτητης εκεί και να μην επιτρέψει στον ε­
στρατηγικής ικανότητας, της σύνε­ χθρό την εισβολή στα πάτρια εδά­
σης, της μεγάλης εμπειρίας και του φη. Ο Αιμίλιος, μόλις αντιλήφθηκε
σεβασμού που ενέπνεε. Ο Λεύκιος την αποχώρηση των Ελλήνων, διέ­
γνώριζε, όπως και ο προηγούμενος ταξε προέλαση και αφού συνενώθη­
ύπατος (Μάρκος Φίλιππος), τη νοο­ κε με τις δυνάμεις του Νασικά οδή­
τροπία και τα θέματα των Ελλήνων, γησε όλο το στράτευμά του απένα­
επιπλέον δε είχε μεγάλη ελληνική ντι από τους αντιπάλους (μεσημέρι
μόρφωση και μιλούσε ελληνικά! της 21ης Ιουνίου). Εκεί, υπό την κά­
Το κύριο μέτωπο του πολέμου βρι­ λυψη προφυλακών μπροστά στο ποτά­
σκόταν στα σύνορα Θεσσαλίας-Μακε- μι, στρατοπέδευσε λίγο πιο πίσω, στην
δονίας. Ο Περσέας είχε παρατάξει το σύ­ πλαγιά του βουνού Ολόκρου.
νολο του στρατεύματος του σε μία γραμμή Τη νύκτα 21/22 Ιουνίου σημειώθηκε έ ­
άμυνας κατά μήκος του Ελπειού ποταμού κλειψη σελήνης, η οποία τρόμαξε και τα δύο
(σημ. Ενιπέα), του οποίου την όχθη είχε οχυρώσει στρατεύματα. Ο Αιμίλιος όμως, ο οποίος είχε και
κατάλληλα μέχρι τον Ολυμπο. Στις διαβάσεις του τ ε ­ ιερατικό αξίωμα, πέτυχε να ερμηνεύσει θετικά για τον
Κράνος
λευταίου είχε εγκαταστήσει φρουρές. Δ ιέθ ετε συνολι­ στρατό του το θαυμαστό φαινόμενο, αντίθετα από
ιλλυρικού τύπου
κά 4.000 ιππείς και λίγο περισσότερους από 39.000 πε­ από μακεδονικό τους μάντεις των Μακεδόνων που είδαν σε αυτό άσχη­
ζούς (21.000 φαλαγγίτες, 6.000 υπασπιστές, 12.000 ψι­ τάφο στη Σίνδο. μες εξελίξεις και κατάλυση του βασιλείου.
λούς). Το πρόσωπο
Ο Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος έφθασε στο ρωμαϊκό παρέμενε
ακάλυπτο, όπως
στρατόπεδο στις 7 Ιουνίου. Εκεί ήταν συγκεντρωμένες
όλες οι δυνάμεις του, οι Ρωμαίοι, οι Ιταλοί και οι σύμμα­ και ο αυχένας. Α Ν Τ ΙΠ Α Λ ΕΣ Δ Υ Ν Α Μ ΕΙΣ
Χαρακτηριστική
χοί τους, συνολικά 4.200 ιππείς και 44.000 πεζοί (24.000 Ο ακριβής αριθμός των δυνάμεων που αντιπαρατά-
ήταν η βάση για
του βαρέος και 20.000 του ελαφρού πεζικού), σύμφωνα λοφίο. χθηκαν στην πεδιάδα της Πύδνας δεν είναι γνωστός
με την επικρατέστερη εκτίμηση. Στις κοντινές ακτές εί­ και αποτελεί ένα σημείο διαφωνίας μεταξύ των μελετη­
χε πλησιάσει ο στόλος (με ρωμαϊκά και περγαμηνά τών. Κατά την επικρατέστερη εκδοχή (αγγλόφωνων
πλοία) υπό τον Γναίο Οκτάβιο. συγγραφέων) ο ελληνικός στρατός παρέταξε 43.000-
Ο Ρωμαίος ύπατος, διαπιστώνοντας την αδυναμία 44.000 άνδρες, ενώ ο ρωμαϊκός κάπως λιγότερους
του να διασπάσει με κατά μέτωπο επιθέσεις τις αμυντι­ (38.000-43.000). Η διαφορά είναι αμελητέα. Οι αριθμοί
κές θέσεις των Μακεδόνων στις απόκρημνες και οχυ­ αυτοί, αν εξεταστούν σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία,
ρωμένες όχθες του Ελπειού, οργάνωσε συντονισμένη δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται στην πραγματικότη­
επιχείρηση στρατού και στόλου για να παραπλανήσει τα.
τον αντίπαλό του και να μπορέσουν οι Ρωμαίοι να υπερ­ Ο αριθμός των ελληνικών δυνάμεων δίδεται από
φαλαγγίσουν την αμυντική γραμμή. Ενώ ο ίδιος ο Αιμί­ τον Πλούταρχο, που είναι ο ένας από τους (μόλις) δύο
λιος. από τη νότια όχθη του ποταμού όπου ήταν στρα- συγγραφείς οι οποίοι έγραψαν σχετικά και διασώθηκαν
τοπεδευμένος, απασχολούσε με συνεχείς επιθέσεις τις τα κείμενά τους. Ατυχώς δεν έχει διασωθεί το βιβλίο
απέναντι του εχθρικές δυνάμεις, ένα σώμα 5.000 αν­ του Πολύβιου, που ήταν σύγχρονος της μάχης και έ-
•υαψε γι' αυτήν. Ο Πλούταρχος λοιπόν αναφέρει ότι κα­ ΑΡ ΧΑ ΙΑ ΜΕΘΩΝΗ

τά την έναρξη των επιχειρήσεων του 168 π.Χ., δηλαδή


στα τέλη Μαϊου-αρχές Ιουνίου, ο Περσέας είχε στη διά­
θεσή του 4.000 ιππείς και κάτι λιγότερο («...τετρακισμυ-
ρίων ου πολλοίς αποδέοντες...») από 40.000 πεζούς (ας
υποθέσουμε 39.600-39.800). Απαιτείται προσοχή διότι ο
Πλούταρχος αφενός γράφει επί ρωμαιοκρατίας και αφε­ ΘΕΡΜΑΪΚΟΣ
τέρου δεν φαίνεται να προσέχει ιδιαίτερα τέτο ιες λ ε­
πτομέρειες: αναφέρει ότι οι 40.000 περίπου πεζοί του
Περσέα ήταν «...εις φάλαγγα», κάτι που δεν γίνεται από ΚΟΛΠΟΣ
κανέναν δεκτό. Η φάλαγγα αποτελείτο από 21.000 μα­
χητές, αριθμό ήδη πολύ μεγάλο - κατά το παρελθόν δεν
τον είχε φθάσει ποτέ. Με αυτούς τους πολεμιστές ο
Ελληνας ηγεμόνας αμύνθηκε στα στρατηγικά σημεία
των συνόρων Θεσσαλίας-Μακεδονίας. Συγκεκριμένα, ο ΑΡΧΑΙΑ ΠΥΔΝΑ

ίδιος με τη βασική του δύναμη κρατούσε την κύρια δίο­


δο στον Ελπειό ποταμό, ενώ άλλοι διοικητές ανέλαβαν
τη φύλαξη των ορεινών διαβάσεων του Ολύμπου. Η επί­
θεση των Ρωμαίων στη διάβαση του Πυθίου, η συμπλο­
κή που επακολούθησε, η ήττα των Ελλήνων της φρου­
ράς (που δεν μπορεί να ήταν 10.000 «μισθοφόροι», α­
φού δεν δ ιέθ ετε τόσους το μακεδονικό στράτευμα -
άλλη μια περίπτωση στην οποία ο Πλούταρχος δεν α-
κριβολογεί) και η αναδίπλωσή τους, καταδεικνύουν την
ύπαρξη σημαντικών απωλειών, ώστε να δικαιολογείται
η απομάκρυνση από την αποστολή τους. Από τους
12.000 άνδρες της φρουράς οι 1.000-1.500 μπορούν να
θεωρηθούν εκτός μάχης (νεκροί, βαριά τραυματίες,
αιχμάλωτοι). Μερικές ελαφρές απώλειες θα είχε ο Περ­
σέας και στις κατά μέτωπο επιθέσεις των Ρωμαίων στην
οχυρωμένη γραμμή του Ελπειού. Το σύνολο των απω­
λειών κατά τους μήνες Μάϊο-Ιούνιο μπορεί εύλογα να ε-
κτιμηθεί σε 2.000 άνδρες, τους οποίους, με βάση τις εν­
δείξεις (εξάντληση των δυνατοτήτων επάνδρωσης από
πλευράς Μακεδονίας, ανάγκη φρούρησης των παρα­
λίων έναντι πιθανών αποβάσεων των Ρωμαίων), δεν
μπορούσε να αναπληρώσει ο Μακεδόνας βασιλιάς. Κα­
τά συνέπεια οι ελληνικές δυνάμεις που παρατάχθηκαν
για μάχη δεν μπορεί να ήταν περισσότερες από 42.000
άνδρες. Το πιθανότερο είναι να ήταν κατά τι λιγότερες.
Ο αριθμός των ρωμαϊκών δυνάμεων δίδεται από τον
Τίτο Λίβιο, ο οποίος συνέγραψε ιστορία κατά τους με-
ταχριστιανικούς αιώνες, εξύμνησε την πατρίδα του τη ΚΑΤΕΡΙΝΗ
Ρώμη και τα επιτεύγματά της σε βαθμό υπερβολικό και
γενικότερα έγραψε με τρόπο που δεν τον καθιστά ούτε
αμερόληπτο ούτε πάντα αξιόπιστο. Με βάση αυτές τις Χάρτης της μαχος αντίπαλος (ο μακεδονικός στρατός του Περσέα),
παραδοχές πρέπει να εκτιμηθούν και οι υπολογισμοί Πιερίας. Ο τη διοίκηση εκεί είχε ο ύπατος και οι Ρωμαίοι ήταν επι­
του...Είναι γνωστό από τους συγγραφείς, αφενός ότι το τόπος τιθέμενοι εναντίον μιας οχυρωμένης τοποθεσίας. Αντί­
διεξαγωγής της
ρωμαϊκό κράτος είχε κινητοποιήσει κατά τις αρχές του θετα στο άλλο μέτωπο, εκείνο της Ιλλυρίας, ο αντίπα­
μάχης θεωρείται
τέταρτου χρόνου του πολέμου άνω των 100.000 πολεμι­ πως βρίσκεται λος ήταν σχετικά ολιγάριθμος (ο ιλλυρικός στρατός έ ­
στών για τα δύο χερσαία μέτωπα και τον πόλεμο στη αρκετά νότια φθανε το πολύ τους 16.000 μαχητές), όχι ιδιαίτερα επί­
θάλασσα και αφετέρου ότι ο νέος ύπατος, ο Λεύκιος Αι­ της πόλης της φοβος, σε επιχειρήσεις με δευτερεύουσα σημασία και
μίλιος Παύλος, έμπειρος και δυναμικός ηγέτης, απαίτη­ Πύδνας, κοντά με τη διοίκηση εκεί να την έχει ένας στρατηγός (ο Λεύ­
σε και πέτυχε να ανέλθει πάλι η δύναμη του εκστρα- στη σύγχρονη κιος Ανίκιος). Δεν φαίνεται λοιπόν ορθό για τους μεθο­
τευτικού σώματος στο μέτωπο της Θεσσαλίας στους πόλη της δικούς Ρωμαίους στο κύριο μέτωπο, εκεί όπου αντιμε­
Κατερίνης που
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

40.000 μαχητές. Δεν γνωρίζουμε όμως με ακρίβεια αν τώπιζαν 43.000 αντιπάλους και η σύγκρουση ήταν κρίσι­
διακρίνεται κάτω
σε αυτούς υπολογίζονται μόνο τα ρωμαϊκά-ιταλικά μη, να διαθέτουν μόνο 40.000 άνδρες και στο δευτε-
αριστερά.
στρατεύματα ή συνυπολογίζονται και οι σύμμαχοι που ρεύον μέτωπο, όπου αντιμετώπιζαν 16.000 άνδρες, να
συνέπρατταν επί τόπου, δηλαδή άλλοι Ελληνες, Περγα- απασχολούν 30.000... Οι Ρωμαίοι ηγέτες τον χειμώνα
μηνοί από τη Μικρά Ασία, Νουμιδοί από την Αφρική κλπ. του 169-168 π.Χ. μεθόδευσαν πολύ σοβαρά τις κινήσεις
Ορθότερο φαίνεται το πρώτο, να εννοούνται δηλαδή τους, επέλεξαν τους κατάλληλους διοικητές και τους
μόνο οι Ρωμαίοι-Ιταλοί, οπότε οι άλλοι σύμμαχοι (περί­ διέθεσαν αντίστοιχες δυνάμεις και εξοπλισμό. Ενήργη-
που 8.000 άνδρες) πρέπει να προστεθούν σε αυτόν τον σαν δηλαδή ορθολογικά. Ετσι είναι λογικότερο να θεω­
αριθμό (των 40.000 Ρωμαίων), ανεβάζοντάς τον στους ρήσουμε ότι ενίσχυσαν ιδιαίτερα το βασικό τους μέτω­
48.000. Ο τελευταίος αριθμός φαίνεται να ανταποκρίνε- πο εναντίον του βασικού τους αντιπάλου, φροντίζο­
ται πολύ περισσότερο στις ανάγκες του κύριου μετώ­ ντας η δύναμή τους να είναι ανώτερη από εκείνη των ε­
που, όπου αντιμετωπιζόταν ο ισχυρότερος και πιο αξιό­ χθρών τους οποίους ήθελαν να καταβάλουν. Σύμφωνα
με όλες τις ενδείξεις ο Αιμίλιος Παύλος, φθάνοντας Με βάση τα παραπάνω φαίνεται πως στην πραγμα­
στο μέτωπο, είχε στη διάθεσή του τουλάχιστον 48.000 τικότητα αντιπαρατάχθηκαν 41-42.000 Ελληνες έναντι
πολεμιστές. λίγο περισσότερων από 42.000 Ρωμαίων, σε μία από τις
Μέχρι την τελική σύγκρουση στην πεδιάδα πιο μεγάλες και καθοριστικές μάχες του αρχαίου κό­
της Πιερίας ο ρωμαϊκός στρατός είχε κάποιες σμου που έγιναν επί ελληνικού χώρου.
απώλειες. Αυτές (το πιθανότερο μερικές εκα­
τοντάδες) προήλθαν τόσο από τις μάταιες επι­
θέσ εις του εναντίον των οχυρωμένων, πίσω από Λ Ι Α Τ Α Ι Η Τ Ο Ν Α Ν Τ ΙΠ Α Λ Ο Ν -
τη γραμμή του Ελπειού, Ελλήνων, όσο και κατά
την επίθεσή τους εναντίον της διάβασης του Πυ­ ENAPSH ΤΗ Σ Μ Α Χ Η Σ
θίου, την οποία πέτυχαν και εκπόρθησαν αιφνιδιά- Στις 22 Ιουνίου οι δύο αντίπαλοι παρατάχθηκαν για
ζοντας τους αντιπάλους τους (το πιθανότερο με την αποφασιστική αναμέτρηση. Το πρωί πέρασε χωρίς
περιορισμένες απώλειες). Επιπλέον ο Αιμίλιος εί­ κανένας στρατός να ριψοκινδυνεύσει τη διάβαση του
χε επιβιβάσει 5.000 άνδρες του σε πολεμικά ποταμού και την επίθεση υπό τους δυσμενείς όρους
πλοία, τα οποία περιέπλεαν και απειλούσαν τις α­ που αυτή συνεπαγόταν. Το μεσημέρι όμως, από ένα τυ ­
κτές της Πιερίας, της Βοττιαίας (σημερινής χαίο γεγονός μεταξύ των προφυλακών, δόθηκε το έ-
Ημαθίας) και της Χαλκιδικής (του Θερμαϊκού ναυσμα της μάχης. Αρχικά συγκρούστηκαν, λόγω ενός
κόλπου γενικότερα). Δεν γνωρίζουμε αν αυτή διαφυγόντος αλόγου (το οποίο κατά τον Πλούταρχο ά­
η δύναμη επανενώθηκε με τις μονάδες που ο­ φησαν επίτηδες οι Ρωμαίοι για να προκαλέσουν την ε­
δηγούσε ο Αιμίλιος, συνεπώς δεχόμαστε ότι χθρική επίθεση - κάτι που δεν επιβεβαιώνεται), 800
δεν συνέπραξε στη μάχη. Θράκες υπό τον Αλέξανδρο με 3.000 πεζούς (5 κοόρ-
τεις) και 120 ιππείς Ιταλούς. Αμέσως άλλοι Θράκες έ-
σπευσαν σε βοήθεια των δικών τους διαβαίνοντας το
ποτάμι, ενώ ενισχύονταν και οι Ιταλοί.
Ο ενθουσιασμός των Ελλήνων για τη συμπλοκή,
που φαινόταν να εξελίσσεται υπέρ τους, οδήγησε
τον Περσέα να διατάξει γενική επίθεση. Οι δυνά­
μεις του περνώντας τον Λεύκο
ήταν παρατεταγμένες ως ε­
ξής: Το σύνολο του ιππικού
δεξιά (4.000 καλά εκπαι­
δευμένοι και έμπειροι ιπ­
πείς), δίπλα τους οι συμ­
μαχικές μονάδες ελα­
φρού πεζικού και το ένα
σώμα των υπασπιστών
από 3.000 άνδρες. Στο κέ­
ντρο υπήρχε η φάλαγγα
ΡΩΜΑΙΟΣ ΛΕΓΕΩΝΑΡΙΟΣ σε δύο κέρατα, δεξιά οι
ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΤΩΝ HASTATI
αργυράσπιδες (10.500 πο­
(214-168 π.Χ.)
Οι άστατοι και οι Ιταλοί λεμιστές) και αριστερά οι
βοηθητικοί οπλίτες (από τη χαλκάσπιδες (άλλοι
Λιγουριά και Λατίνοι) 10.500). Στην αριστερή
αποτελούσαν την πρώτη πλευρά βρισκόταν το άλ­
γραμμή κρούσης των ρωμαϊκών λο σώμα των υπασπι­
λεγεώνων κατά την ύστερη στών, το «άγημα», από
δημοκρατική περίοδο. Τον 2ο αι. π.Χ.
3.000 άνδρες και σώμα­
υπήρχαν 1.200-2.000 hastati σε κάθε
ρωμαϊκή λεγεώνα, εφοδιασμένοι με τα Θρακών και Παιάνων
κράνος κελτικού τύπου ψιλών. Η διάταξη μάχης
« Μοντεφορτίνο» ή θρακοφρυγικές του ελληνικού στρατού
περικεφαλαίες, ανδρομήκη θυρεό φαίνεται κλασική: στο
(scutum), ημιθώρακα Pectorale, που κέντρο η φάλαγγα, προ-
συνδυαζόταν με φαρδύ μεταλλικό στατευμένη στα ευαί­
περίζωμα κατά τα σαμνιτικά σθητα πλευρά της από
πρότυπα, και μία μόνο περικνημίδα
ψιλούς, και όλο το ιππικό
στο αριστερό πόδι. Τα επιθετικά
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

τους όπλα ήταν το ακόντιο τύπου δεξιά. Εκτός της αυτο­


pilum (γνωστό και ως hasta velitaris, νόητης χρήσης της φά­
απ’ όπου προήλθε και η ονομασία λαγγας για κεντρικό κτύ­
hastati), μερικές φορές ένα πημα, γίνεται αντιληπτό,
δεύτερο ακόντιο τύπου spiculum
και το θλαστικό - νυκτικό ξίφος
gladius που απέβη εξαιρετικά
θανατηφόρο για τους
σαρισσοφόρους χαλκάσπιδες.
(Ιστορική-ενδυματολογική
έρευνα, εικονογράφηση:
Χρήστος Γιαννόπουλος για τις
εκδόσεις "Περισκόπιο").

10
rapiq να είναι σαφές, κάποιο συνολικότερο σχέδιο μά-
:.ης. Μάλλον ο Περσέας και οι στρατηγοί του απέβλε- Ρωμαϊκό
ταν στην απομόνωση του εχθρικού κέντρου και στη συ- ιππικό Ελληνικό
.τοιβή του από τη φάλαγγα, ενώ το ιππικό πιθανώς θα ιππικό
α.ελάμβανε την αντιμετώπιση του ισάριθμου σχεδόν ε­
χθρικού. Σύμμαχοι
Οι ρωμαϊκές δυνάμεις που παρατάχθηκαν στην άλ- ψιλοί Ψιλοί 3
ο
■1 όχθη του ποταμού Λεύκου, είχαν το ιππικό αριστερά Η
Ω
και δίπλα του σώματα συμμάχων ψιλών (Ελληνες, Λί- Έ:
ο*
-ο
.υες και Νουμίδες). Στο κέντρο βρίσκονταν, μπροστά Υπασπιστές
05
οι γροσφομάχοι (ελαφρά οπλισμένοι) και πίσω τους οι
λεγεωνάριοι σε τρεις σειρές (άστατοι, πρίγκιπες, τριά- I Λεγεώνα *
Ο

ριοι). Οι μονάδες των Ιταλών συμμάχων (βαρύ πεζικό α­


ντίστοιχο των λεγεωνάριων, που λάμβανε θέση εκα τέ­
ρωθεν αυτών, γι' αυτό λεγόταν «πτέρυγα»), βρέθηκαν Αργυράσπιδες
δεξιά τους. Πιο πέρα τάχθηκαν, λόγω της εξέλιξης της
II Λεγεώνα -I
αρχικής σύγκρουσης, 120 ιππείς, 22 (κατ' άλλους 34) ε­
λέφαντες και τα σώματα των συμμάχων ψιλών (Περγα- ο
μηνοί κ.ά.). Η διάταξη των Ρωμαίων δεν ταίριαζε με τη %
ο
συνήθη, δηλαδή τις ρωμαϊκές μονάδες στο κέντρο, τις a
ιταλικές στις πτέρυγες εκατέρω θεν των ρωμαϊκών και Πτέρυγα ■
·* -a Χαλκάσπιδες
Ιταλών _
τις συμμαχικές ακόμα πιο πλευρικά. Δεν μπορεί να απο­
σαφηνιστεί αν αυτό ήταν αποτέλεσμα σχεδίου ή προέ-
κυψε από τη βιαστική παράταξη για μάχη. Αν συνέβη το
Πτέρυγα
δεύτερο, δηλαδή η ταχεία σύνταξη προκειμένου να α­
Ιταλών
ντιμετωπιστεί η ελληνική έφοδος, κλονίζεται η αξιοπι­
στία του Πλούταρχου περί υποκίνησης της ελληνικής ε­
πίθεσης (με το τέχνασμα του αλόγου) και οι Ρωμαίοι-
I Υπασπιστές

Ιταλοί παρατάχθηκαν για μάχη χωρίς να ακολουθήσουν Ιταλοί ιππείς __ Cr

την τυπική τους διάταξη, κάτι αρκετά περίεργο. Το αί­ *



κ
Ψιλοί
* 5»
Ο
νιγμα γίνεται ακόμα πιο μυστηριώδες αν λάβουμε υπό- Σύμμαχοι » 9-
vCO
ψη την άλλη πληροφορία του Πλούταρχου περί κανονι­ ψιλοί * -<
* ÜJ
κής ρωμαϊκής σύνταξης και διενέργειας επίθεσης ταυ­
τόχρονα με την ελληνική...
Σχεδιάγραμμα κοοι της Ρώμης) προσπαθούσαν να αποκρούσουν τις
της μάχης. Η σάρισσες με τα ξίφη και να τις απωθήσουν με τις ασπί­
παράταξη των
Α' Φ Α Σ Η Τ Η Σ Μ Α Χ Η Σ λεγεώνων ήταν
δες και κρατώντας τις με τα χέρια να τις πετάξουν μα­
κριά. Οι Μακεδόνες πάλι κρατώντας γερά και με τα δύο
«πεσσοειδής»,
Σύμφωνα με τις περιγραφές των δύο ιστορικών, που χέρια τις σάρισσες, τις προέβαλλαν και τις έμπηγαν σε
γ ι’ αυτό
προαναφέραμε, καθώς τα πρώτα σώματα του αριστε­ μπόρεσε και όσους έπεφταν πάνω τους, καθώς δεν άντεχε ούτε α­
ρού κέρατος της ελληνικής παράταξης, δηλαδή οι 6.000 αντεπεξήλθε σπίδα ούτε θώρακας στο κτύπημα της σάρισσας, και
ψιλοί Θράκες («που.,.προκαλούσαν δέος με την όψη στην τρομερή σκότωναν κτυπώντας στο κεφάλι τους Πελιγνούς και
τους, καθώς ήταν άνδρες ψηλοί, είχαν λευκό και λα­ πίεση της τους Μαρρουκίνους, που χωρίς να λογαριάζουν τίποτα
μπερό οπλισμό από ασπίδες και περικνημίδες, φορού­ φάλαγγας αλλά με θηριώδη μανία ορμούσαν προς τα κτυπήματα
σαν μαύρους χιτώνες και κρατούσαν όρθιες βαριές σι­ (σχεδίαση των εχθρών και τον βέβαιο θάνατο». Κατάφεραν ωστό­
δερένιες ρομφαίες...») και Παίονες, ακολουθούμενοι χάρτη: Μανίνα σο να δώσουν τον απαιτούμενο χρόνο στον Αιμίλιο
Δουραλή).
από 3.000 επίλεκτους Μακεδόνες του αγήματος Παύλο να αναπτύξει όλες τις δυνάμεις του και να αντι­
(«...που αποτελούσαν το πιο καθαρό μακεδονικό τάγμα μετωπίσει με ψυχραιμία την κατάσταση.
και ως προς τη γενναιότητα και ως προς την ηλικία και Για να αντεπεξέλθει στην πίεση του ελληνικού αρι­
άστραφταν με τα επίχρυσα όπλα τους και τις καινούρ­ στερού κέρατος στο δικό του δεξιό ο Ρωμαίος αρχηγός
γιες πορφυρές στολές τους...»), και οι χαλκάσπιδες φα­ απέστειλε εκεί τους 22 (ή 34) νουμιδικούς ελέφαντες
λαγγίτες του κέντρου περνούσαν τον ποταμό, ο Αιμί­ που δ ιέθ ετε μαζί με το μεγαλύτερο μέρος του συμμαχι­
λιος Παύλος, που παρακολουθούσε από τα υψώματα κού του πεζικού (Ιταλούς βαριά και ελαφρά οπλισμέ­
του Ολόκρου τις εξελίξεις, διέταξε και αυτός την επί­ νους και Περγαμηνούς ψιλούς υπό τους Ατταλο και
θεση των δυνάμεών του, τις οποίες εμψύχωνε κυκλο­ Αθήναιο). Οι δυνάμεις αυτές μετά από σκληρό αγώνα
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

φορώντας ανάμεσά τους έφιππος χωρίς κράνος και θώ­ πέτυχαν να σταματήσουν την ελληνική προέλαση. Οι ε­
ρακα. λέφαντες είχαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη,
Ηδη τα πρώτα ελληνικά τμήματα, εξερχόμενα από διότι φαίνεται πως οι εκπαιδευμένοι στην αντιμετώπισή
το ποτάμι, επ ιτίθεντο με αλαλαγμούς στους επερχόμε- τους άνδρες του Περσέα δεν κατάφεραν να ανταποκρι-
νους Ρωμαίους. Οι πρώτες μονάδες των τελευταίων, θούν με αποτελεσματικότητα στην αποστολή τους και
που δέχθηκαν την ορμητικότατη έφοδο της φάλαγγας, αυτό επέδρασε ιδιαίτερα στην έκβαση της αναμέτρη­
απαρτίζονταν από Ιταλούς συμμάχους. Αυτοί πολέμη­ σης.
σαν με αυτοθυσία, μερικά τμήματά τους δε έπεσαν μέ- Ο Αιμίλιος έχοντας αντιμετωπίσει τον κίνδυνο που
χρις ενός (I), χωρίς τελικά να καταφέρουν να σταματή­ διέτρεχε στο δεξιό του, ο οποίος απειλούσε άμεσα το
σουν την τρομερή μακεδονική φάλαγγα η οποία σε τ έ ­ στρατόπεδό του, στράφηκε εναντίον της κύριας δύνα­
τοια εδάφη ήταν ανυπέρβλητη. Ο Πλούταρχος γράφει μης του Μακεδόνα βασιλιά, δηλαδή κατά του τμήματος
χαρακτηριστικά: «Οι Πελιγνοί (σ.σ. κάποιοι Ιταλοί υπή­ της φάλαγγας που εφορμούσε στο κέντρο της παράτα­

11
ξης, όπου είχαν τα χθεί οι δύο αμιγώς ρωμαϊκές λεγεώ­ Λεύκιος Ποστούμιος Αλβίνος με τη II Λεγεώνα επιτέθη­
νες και οι υπόλοιποι Ιταλοί. Η πρώτη προσπάθεια των κε εναντίον του δεξιού κέρατος της φάλαγγας, ενώ ο ί­
λεγεωνάριων να αντιμετωπίσουν κατά μέτωπο την προ- διος ο ύπατος επικεφαλής της I Λεγεώνας επέπεσε κα­
ελαύνουσα φάλαγγα απέτυχε, προφανώς έπειτα από τά του κέντρου της, στο σημείο όπου το δεξιό κέρας
σκληρότατη και αιματηρή σύγκρουση, επειδή οι σάρισ- της φάλαγγας (οι αργυράσπιδες) συνδεόταν με τους ε­
σες έπλητταν κατευθείαν τα πρόσωπα των Ρωμαίων πίλεκτους του αγήματος. Σε αυτό το σημείο ιδιαίτερα
στρατιωτών. Ο Αιμίλιος αντιμετώπισε με αποφασιστικό­ είχε δημιουργηθεί, λόγω των εδαφικών εξάρσεων αλλά
τητα τον κίνδυνο, αντίθετα με τον Περσέα ή τους στρα­ και του κακού συντονισμού (το γιατί συνέβη αυτό
τηγούς του, οι οποίοι δεν φαίνεται να παρακολουθού­ στους έμπειρους Μακεδόνες διοικητές, παραμένει ά­
σαν από κοντά την πορεία της μάχης. Η διαπίστωση αυ­ γνωστο), ένα κενό μεταξύ των διαφορετικών ελληνι­
τή σ τοιχειοθετεί ένα από τα σκοτεινά σημεία της μάχης κών τμημάτων (φαλαγγιτών και υπασπιστών). Ορμώ-
μέχρι σήμερα (!). Ο Ρωμαίος ύπατος, ο οποίος αργότερα ντας εκεί οι Ρωμαίοι διέσπασαν τις ελληνικές γραμμές.
παραδεχόταν πως δεν είχε αντικρίσει στη στρατιωτική Η συνέχεια ήταν όμοια παντού. Οι ευ έλικτες ρωμαϊκές
του ζωή «...πιο φοβερό θέαμα...» από την έφοδο της μα­ σπείρες εισχωρούσαν στα κενά της διασπα-
κεδονικής φάλαγγας, διέταξε την αναδίπλωση των λ ε­ σμένης φάλαγγας, μετατρέποντας έτσι
γεώνων, επιδιώκοντας την απαγκίστρωσή τους από το τον αγώνα σε άπειρες μικροσυμπλοκές
θανάσιμο σάρωμα της φάλαγγας και την προ­ μεταξύ των πολεμιστών, στις οποίες οι
σέλκυση της τελευταίας στα δύσβατα Ρωμαίοι είχαν σαφές πλεονέκτημα λό­
και κεκλιμένα εδάφη στους πρόποδες γω του βαρύτερου οπλισμού και
του βουνού. Παρά τη μεγάλη ασά­ της καλύτερης ατομικής εκπαί­
φεια των σχετικών πηγών φαίνεται δευσής τους. Ο Πλούταρχος σε
πως ο Αιμίλιος, για να καθυστερή­ αυτή τη φάση είναι χαρακτηρι­
σει την επερχόμενη φάλαγγα και στικός: «...Μόλις διείσδυσαν
να διασώσει τις πιεζόμενες σπεί­ και βρέθηκαν μέσα στη φά­
ρες του, χρησιμοποίησε το ιππικό λαγγα, άλλους τους κτυπού-
του αριστερού του πλευρού σαν από τις πλευρές στα γυ­
(1.200 Ρωμαίοι, 880 Ιταλοί, 1.000 μνά μέρη του σώματος και άλ­
Νουμίδες αλλά και 1.000 Ελληνες λους τους περικύκλωναν. Ετσι
σύμμαχοι των Ρωμαίων, συνολικά η δύναμη και η κοινή προσπά­
4.080 ιππείς), το οποίο διέταξε και θεια των Ρωμαίων αποδυνά­
επέλασε ορμητικά εμπρός (;) από μωσαν τη φάλαγγα, που δια-
την επερχόμενη φάλαγγα. Η κί­ σπάστηκε, και στις μονομα­
νηση αυτή, δηλαδή η επέλαση χίες και στις συμπλοκές λί­
μπροστά από τις ελληνικές σά- γων ανδρών εκ του συστά-
ρισσες, είναι πιθανά να εντυπώ­ δην οι Μακεδόνες με τα μι­
σιασε και ενδεχομένως να σταμά­ κρά μαχαίρια τους
τησε προσωρινά την κίνηση της κτυπούσαν τις σ τερεές και
φάλαγγας (αμφίβολο και αυτό), ποδήρεις ασπίδες των Ρω­
σίγουρα όμως ήταν ολέθρια για μαίων και με τις ελαφριές α­
πολλούς ιππείς... σπίδες τους προσπαθούσαν
Συνεχίζοντας την προέλασή να αποκρούσουν τα κτυπή­
της πάντως η ελληνική δύναμη ε­ ματα των σπαθιών που είχαν
ξακολουθούσε να πλήττει την α­ εκείνοι και που από το βάρος
ντίστοιχη ρωμαϊκή, η οποία οπισθο­ τους και από την ορμή των κτυ­
χωρούσε με διαδοχικές εναλλαγές/αντικατα­ Επιτύμβια πημάτων διαπερνούσαν κάθε όπλο και
στάσεις των τριών γραμμών της. Οταν οι άστατοι πιέζο­ στήλη από τον μπήγονταν στα σώματα των Μακεδόνων».
νταν πολύ τους αντικαθιστούσαν οι πρίγκιπες και εκ εί­ αρχαιολογικό Υπό αυτές τις συνθήκες η μάχη έλαβε τελείως δια­
νους οι τριάριοι, ενώ πίσω από αυτούς είχαν λάβει πάλι χώρο της φορετική τροπή και γρήγορα μεταβλήθηκε σε ήττα των
θέση οι άστατοι ανασυνταγμένοι κ.ο.κ. Επειδή το έδα­ Πύδνας, στην Μακεδόνων, οι οποίοι, αντί να υποχωρήσουν υπό την
οποία φαίνεται
φος ήταν πλέον ανώμαλο και το μήκος του μετώπου με­ κάλυψη του ιππικού τους, έμειναν και πολέμησαν με
ιππέας να
γάλο η φάλαγγα, αναγκαστικά, όσο προχωρούσε διαχω­ καταβάλλει μειονεκτικές γ ι1αυτούς συνθήκες, με αποτέλεσμα να
ριζόταν και τελικά παρουσίασε κενά μεταξύ των αν- αντίπαλό του συντριβούν. Η κατάρρευση άρχισε από το κέντρο, από
δρών της, που μείωσαν τη συνοχή και συνεπώς την ισχύ πεζό. Ατυχώς τις διαλυμένες τάξεις των αργυράσπιδων (του δεξιού
της. Αυτό το αντιλήφθηκε έγκαιρα ο Αιμίλιος Παύλος κατά την της φάλαγγας), εκεί όπου εφορμούσαν οι άνδρες της I
(όχι όμως και ο Περσέας) και διέταξε τις μονάδες του, κρίσιμη μάχη Λεγεώνας με επικεφαλής τον ίδιο τον Αιμίλιο Παύλο,
οι οποίες λειτουργούσαν και σε μικρότερους τακτικούς το ελληνικό και επεκτάθηκε σε ολόκληρο το μέτωπο. Στο αριστερό
ιππικό
σχηματισμούς (τις σπείρες), να εισχωρούν στα κενά της πλευρό των Μακεδόνων κατά τη φάση της διάλυσης
απούσιασε.
φάλαγγας και να επιδιώκουν τις πολλές μεμονωμένες και της φυγής οι 3.000 επίλεκτοι έμειναν ως το τέλος
συμπλοκές. και έπεσαν όλοι μαχόμενοι! Ομως και από εκείνους που
έφυγαν πολύ λίγοι διασώθηκαν στα τείχη της πόλης, α­
φενός διότι δεν τους κάλυψε το ιππικό και αφετέρου
Β Φ ΑΣΗ ΤΗ Σ Μ Α ΧΗ Σ - επειδή οι Ρωμαίοι προέβησαν σε άγρια καταδίωξή
τους, όπως συνήθιζαν. Αλώβητες έμειναν μόνο οι δυ­
Τ Ε Λ ΙΚ Η Ε Κ Β Α Σ Η νάμεις του δεξιού ελληνικού πλευρού, 8-9.000 πεζοί
Ο Ρωμαίος ύπατος, αφού ανασύνταξε τις σειρές και όλο το ιππικό (4.000 άνδρες), που δεν έλαβαν καθό­
των κλονισμένων λεγεώνων σε ενιαία γραμμή μάχης, τις λου μέρος στη μάχη, δημιουργώντας πολλά ερωτηματι­
εξαπέλυσε κατά του μακεδονικού κέντρου. Ο χιλίαρχος κά.
Α Π Ω Λ Ε ΙΕ Σ Μ Α Χ Η Σ Ελληνικό
ιππικό
Οι ελληνικές δυνάμεις που έλαβαν πράγματι μέρος ΗΗ
στη συγκλονιστική σύγκρουση (συνολικά περί τις 30-
Ψιλοί
31.000 άνδρες), υπέστησαν πολύ μεγάλες απώλειες. Οι
Ρωμαϊκό
νεκροί κατά τον Πλούταρχο, (ο οποίος όμως επικαλείται ιππικό
φήμες τις οποίες δεν φαίνεται να πιστεύει: «λέγονται Σύμμαχοι
γαρ υπέρ δισμυρίους πεντακισχιλίους αποθανείν...») υ- ψιλοί
Ξ]
περέβησαν τους 25.000. Ο αριθμός φαίνεται υπερβολι­ ο
Η
κός. Με βάση έναν πιο μετριοπαθή υπολογισμό οι νε­ Q
m ι Έ:
ο*
κροί Ελληνες ήταν περίπου 20.000 και 5.000 συνελή- • * Υπασπιστές
I
«ο

φθησαν αιχμάλωτοι. Αλλοι 6.000 περίπου, που είχαν κα- •·


I Λεγεώνα * *
I Ιι 05
ταφύγει στα τείχη της Πύδνας, παραδόθηκαν αργότε­

I I
* .5 Ο
~τ>
ρα, αυξάνοντας τον αριθμό των συλληφθέντων (και * *
προοριζόμενων για τα σκλαβοπάζαρα) στους 11.000. • I
Οπωσδήποτε οι αριθμοί αυτοί είναι στρογγυλεμένοι και II Λεγεώνα * ^ | Αργυρόσπιδες
πιθανότατα διογκωμένοι. Οι ελληνικές δυνάμεις, όπως
υποστηρίξαμε νωρίτερα, δεν μπορεί να ήταν περισσό­
τερες από 42.000 άνδρες. Αν οι 12-13.000 δεν συμμετεί­ mrn[

II
Πτέρυγα g
χαν στη σύγκρουση, πώς προκύπτουν άνω των 31.000 ε­ Χαλκάσπιδες
Ιταλών ■ ^
κτός μάχης; Οπωσδήποτε, όποιοι και αν ήταν οι πραγ­
ματικοί αριθμοί, η καταστροφή ήταν μεγάλη. Ωστόσο Μ 1
»■
δεν φαίνεται να ήταν ή να θεωρήθηκε τέτοιας έκτασης Πτέρυγα ■ _ ■
από τους συγχρόνους της (Ελληνες), ώστε να εντυπω­ Ιταλών _
σιάσει τον αρχαίο κόσμο. Απόδειξη επ' αυτού, δηλαδή ■ ■ ι Υπασπιστές

περί του μειωμένου εντυπωσιασμού, σ τοιχειοθετεί η ε­ Ιταλοί ιππείς


ξέγερση των Μακεδόνων υπό έναν τυχοδιώκτη-σφετε- Ψιλοί
Σύμμαχοι

: 0ί
ριστή (τον Ανδρίσκο) 20 χρόνια μόλις μετά τη μάχη (148
ψιλοί
π.Χ.) και, λίγο αργότερα, ο πόλεμος που αποφάσισε η
Αχαϊκή Συμπολιτεία (147-146 π.Χ.), χωρίς να φοβηθεί Ελέφαντες
τους «...πανταχού νικήσαντας». Κατά την επανάσταση
των Μακεδόνων το 148 π.Χ., βρέθηκαν εύκολα 30- Η δεύτερη φάση παλο την πρωτοβουλία, ούτε υποχωρούσαν εύκολα.
40.000 άνδρες να στελεχώσουν τον στρατό, κάτι που της μάχης. Επιπλέον οι φαλαγγίτες κτυπούσαν ευθέως στο πρό­
μάλλον δεν δικαιολογείται δημογραφικά-οικονομικά αν (σχεδίαση σωπο, οπότε δεν έμεναν περιθώρια για απλούς τραυμα­
χάρτη: Μανίνα
στην Πύδνα είχαν χαθεί (νεκροί και αιχμάλωτοι) περισ­ Δουραλή). τισμούς! Στην ανάλογη μάχη των Κυνός Κεφαλών (197
σότεροι από 30.000 μαχητές και κατά τα επόμενα χρό­ π.Χ.), κατά την αντίστοιχη έφοδο της μακεδονικής φά­
νια υπήρχε φτώχεια στο αποδυναμωμένο βασίλειο. Για λαγγας οι Ρωμαίοι είχαν 700 περίπου νεκρούς, αν και οι
να υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης σημειώνουμε ότι ο Φί­ Σύγχρονη αριθμοί που αντιπαρατάχθηκαν έφθαναν σχεδόν το 1/3
λιππος Ε' είχε απώλειες 13.000 ανδρών (8.000 νεκρούς φωτογραφία του εκείνων της Πύδνας. Λογικά λοιπόν συμπεραίνεται ότι
και 5.000 αιχμαλώτους) στις Κυνός Κεφαλές το 197 π.Χ. χώρου όπου στην πολύ πιο άγρια και συνολική έφοδο της φάλαγγας
διεξήχ&η η
και χρειάστηκαν 20 περίπου χρόνια για να μπορέσει το στην Πύδνα αντιστοιχούσαν πολύ περισσότεροι Ρωμαί­
σφοδρή
κράτος να ανακάμψει. σύγκρουση. Ο οι νεκροί, αφού εξαναγκάστηκαν σε συνεχή αναδίπλω­
Αντίθετα με τις ελληνικές δυνάμεις, οι ρωμαϊκές ποταμός ση. Αν στις Κυνός Κεφαλές ήταν 700 οι Ρωμαίοι που έ­
φαίνεται πως έχασαν λίγους σχετικά άνδρες, πάντως μπροστά είναι ο πεσαν από τα πλήγματα της φάλαγγας, με υπερδιπλά­
όχι μόνον αυτούς που ανέφεραν οι ίδιοι οι Ρωμαίοι (Να- Λεύκος (σημ. σιες δυνάμεις στην Πύδνα (20-21.000 περίπου φαλαγγί­
σικάς) ή άλλοι ιστορικοί οι οποίοι έγραψαν επί Ρωμαιο­ Μαυρονέρι) και τες έναντι 24-26.000 Ρωμαίων), πρέπει να ήταν τουλάχι­
κρατίας (ο Ποσειδώνιος και προπάντων ο Λίβιος). Πιο στο βάθος στον 1.400-1.500. Κάτι τέτοιο στηρίζεται και από μία α­
συγκεκριμένα, ο αριθμός των 80 νεκρών που αναφέρει βλέπουμε τα ναφορά του Πλουτάρχου (που παράλληλα καταρρίπτει
υψώματα όπου
ο Νασικάς είναι αστείος, ενώ οι 100 που δίνει ο Ποσει- αποσυντονίστηκε τους αριθμούς των Νασικά και Ποσειδώνιου), ο οποίος
δώνιος (και οι δύο αποτελούν τις πηγές του Πλούταρ­ η φάλαγγα λ έει πως «...σκοτώθηκαν έτσι όσοι Πελιγνοί πολεμού­
χου, ο οποίος απλά τις αναφέρει, χωρίς περαιτέρω σχό­ (Ιστορία του σαν στην πρώτη γραμμή...» (μερικές εκατοντάδες άν­
λια) αποτελούν στρογγύλευση του πρώτου προς τα πά­ Ελληνικού δρες κατά την πιο μετριοπαθή εκτίμηση), που στάθη-
νω με ενδεχόμενο υπαινιγμό για το ότι οι νεκροί ήταν Εθνους).
περισσότερο. Το τελευταίο φαίνεται πιθανότερο, αν ε­
ξετάσουμε πιο προσεκτικά μερικά χαρακτηριστικά ση­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

μεία.
Καταρχάς, κατά τον ισχυρό κλονισμό που υπέστη­
σαν οι Ρωμαίοι με την έναρξη της μάχης, με τη σαρωτι-
κή έφοδο της φάλαγγας, δεν μπορεί παρά να είχαν πολ­
λούς νεκρούς για να αναγκαστούν να υποχωρήσουν και
ο έμπειρος αρχηγός τους να εντυπωσιαστεί τόσο πολύ.
Στο σημείο αυτό δεν μπορεί να υπάρχει αμφιβολία για
τη σημαντική αιμορραγία που υπέστησαν οι Ρωμαίοι, οι
οποίοι ήταν αρχικά επιτιθέμενοι αλλά υπό τη συντριπτι­
κή πίεση των ελληνικών σαρισσών αναγκάστηκαν και ο­
πισθοχώρησαν, προκειμένου να μη συντριβούν. Οι αλα­
ζόνες εκείνη την εποχή Ρωμαίοι δεν άφηναν στον αντί-

13
καν και αντιμετώπισαν τη φάλαγγα. Προφανώς δεν πρέπει να μι­ ισχύς και το κύρος του σημαντικότερου ελληνικού κράτους, του
λάμε για μία μόνο γραμμή, δηλαδή έναν ζυγό, αλλά για τους τρεις μακεδονικού, και άνοιξε ο δρόμος για την πλήρη υποταγή της
πρώτους ζυγούς, δηλαδή για ολόκληρη την πρώτη σειρά της τρ ι­ Ελλάδας στη Ρώμη, μερικές δεκαετίες αργότερα. Επιπλέον ύ­
πλής ρωμαϊκής διάταξης, αυτής των αστάτων (έτσι οι μερικές ε­ στερα από τις εξελίξεις αυτές η Ρώμη θεωρήθηκε η αναμφισβή­
κατοντάδες των νεκρών τριπλασιάζονται). Οι προτεταγμένες σά- τητη κυρίαρχος της «οικουμένης». Ωστόσο η ίδια η διεξαγωγή
ρισσες φέρονταν από τους πρώτους πέντε μακεδονικούς ζυ­ της δημιουργεί πολλά ερωτηματικά, που δεν είναι δυνατό να α­
γούς, κάτι που σημαίνει ότι τα πλήγματα τα δέχονταν τουλάχι­ παντηθούν από τις υπάρχουσες πηγές.
στον οι τρεις πρώτες αντίπαλες γραμμές. Το πρώτο ερώτημα σχετίζεται με τον ακριβή τρόπο και τους
Από τη διασωθείσα περιγραφή της μάχης φαίνεται ότι πραγ- λόγους που οδήγησαν στην κατανίκηση της μακεδονικής φάλαγ­
ματοποιήθηκε άγρια και σε βάθος σύγκρουση και όχι μόνο αγώ­ γας (ορθότερα της «μακεδονικού τύπου» φάλαγγας) από τη ρω­
νας προφυλακών. Αυτό αποδεικνύεται και από την εξέταση της μαϊκή λεγεώνα, αν και η πρώτη πολέμησε σε έδαφος ευνοϊκό για
τοπογραφίας του πεδίου της μάχης. Η διανυθείσα απόσταση, με την πλήρη ανάπτυξή της. Οι εξηγήσεις τόσο του Πλούταρχου
τη φάλαγγα να κτυπά τις λεγεώνες μεταξύ του ποταμού Λεύκου όσο και (η όμοια) του Λίβιου είναι λογικές: η φάλαγγα προελαύ-
(σημ. Μαυρονέρι) και των υψωμάτων, είναι σημαντική. Επιπλέον ο νοντας έχασε τη συνοχή της και εισήλθαν στο εσωτερικό της οι
Πλούταρχος κατέγραψε μεν τους Πελιγνούς, για να εξάρει ενδε­ ευ έλικτες σπείρες και οι κατάλληλα οπλισμένοι για ατομικό αγώ­
χομένως τη γενναιότητά τους, αυτό όμως δεν σημαίνει πως εκ εί­ να λεγεωνάριοι. Το ερώτημα όμως παραμένει. Γιατί ο διοικητής
νοι ήταν οι μόνοι νεκροί της ρωμαϊκής παράταξης. Μάλλον πρέ­ της (Ιππίας ο Βεροιαίος) δεν την συγκράτησε ενώ ήταν ακόμα ε­
πει να συμπεράνουμε το αντίθετο, ό τι οι γενναίοι Πελιγνοί, οι λι- νωμένη (και συνεπώς ακατανίκητη); Γιατί ο Περσέας, που είχε τη
γότερο γενναίοι Λευκανοί, Ουόλσκοι, Σαμνίτες γενική εποπτεία της μάχης, δεν παρενέβη
κ.ά. και οι ίδιοι οι Ρωμαίοι, όλοι ανεξαρτήτως υ­ στέλνοντας ενισχύσεις (ιππικού ή ελαφρά ο­
πέστησαν μεγάλες απώλειες κατά τη συντρι­ πλισμένων) που θα μπορούσαν να προφυλά-
πτική έφοδο της φάλαγγας. ξουν-καλύψουν τη φάλαγγα μέχρι να ανασυ­
Τα παραπάνω δεδομένα συνηγορούν υπέρ νταχθεί; Ο Ταρν δίνει μια τεχνικής φύσης εξή­
των μεγάλων ρωμαϊκών απωλειών, τουλάχιστον γηση, ότι η φάλαγγα κατά τον 2ο αιώνα π.Χ. εί­
κατά την πρώτη φάση της σύγκρουσης. Μόνον χε βαρύνει περισσότερο και είχε χάσει και την
έτσι δικαιολογείται το ότι, αν και κράτησαν τη ελάχιστη ευελιξία που μπορούσε να έχει. Αυ­
συνοχή τους και προσπάθησαν να αντεπεξέλ- τό αναδεικνύεται από την τακτική της διαίρε­
θουν διενεργώντας αντεπιθέσεις (κάτι που επί­ ση σε δύο μόνο τμήματα (τους χαλκάσπιδες
σης αναφέρει ρητά ο Πλούταρχος), εξαναγκά­ και τους αργυράσπιδες) και όχι σε έξι ή πε­
στηκαν σε διαρκή σύμπτυξη. Η μάχη όμως δεν ρισσότερες τάξεις, όπως συνέβαινε κατά τον
ήταν μόνο αυτές οι αρχικές συγκρούσεις. Εγι- προηγούμενο αιώνα. Οι άνδρες που τη στελέ­
ναν και άλλες άγριες συμπλοκές και όταν δια- χωναν επιπλέον, δεν φαίνεται να είχαν την ί­
σπάστηκε η φάλαγγα και στα άλλα μέρη του με­ δια εκπαίδευση με το παρελθόν, αλλά οι πε­
τώπου, «Τότε (σ.σ. τη στιγμή της διάλυσης της ρισσότεροι (εκείνοι των πίσω γραμμών, που
φάλαγγας) έγινε μεγάλη μάχη...μετά από σκλη­ κρατούσαν όρθιες τις σάρισσες) αρκούνταν
ρό αγώνα, στον οποίο σκοτώθηκαν και τραυμα­ να ωθούν τους μπροστινούς τους. Με αυτόν
τίστηκαν πολλοί...». Η βιαιότητα της σύγκρου­ τον τρόπο εξηγείται και η σημαντική αύξηση
σης αποδεικνύεται ακόμη από το ότι οι επίλε­ της αριθμητικής δύναμης της φάλαγγας
κτοι άνδρες του αγήματος έπεσαν στο σύνολό (από 16.000 κατά τον Β1Μακεδονικό πόλεμο
τους, μάλλον σε αγώνα εκ του συστάδην παρά σε 21.000 και 6.000 υπασπιστές). Επιτεύχθη­
από τοξεύματα ή από βολές καταπελτών. Τέτοι­ κε με τη μείωση των απαιτήσεων εκπαίδευ­
ες μηχανές δεν αναφέρονται καθόλου. Αν οι σης... Ο Ταρν επισημαίνει ακόμη πως κατά
Ελληνες τοξεύονταν, πιθανώς δεν έμεναν επί τον 2ο αιώνα, όταν πλέον η φάλαγγα είχε πε-
του πεδίου αλλά επεδίωκαν να διαφύγουν. ράσει στη φάση της υπερεξειδίκευσης, μόνο
Ομοίως πρέπει να είχαν μεγάλες απώλειες και μια διάταξη ήταν εφικτή (η ευθεία), είτε ε-
οι Ρωμαίοι ιππείς, οι οποίοι κάλπασαν μπροστά πρόκειτο να αμυνθεί (όπως κατά τις μάχες
από την επερχόμενη φάλαγγα προκειμένου να της Αντιγόνειας το 198 π.Χ. ή των Θερμοπυ­
διευκολύνουν την αναδίπλωση των σπειρών λών το 190 π.Χ.), είτε επρόκειτο να επ ιτεθεί
του πεζικού και να αποτρέψουν τη διάλυσή (όπως στις Κυνός Κεφαλές το 197 π.Χ.). Κατά
Μαρμάρινη στήλη με ψήφισμα της
τους. πόλης της Πύδνας (2ος αι. π.Χ.). συνέπεια θεωρεί ότι η φάλαγγα δεν δ ιέθ ετε
Συμπερασματικά θα λέγαμε πως οι απώλειες πλέον καμία δυνατότητα ελιγμού επί του πε­
των ρωμαϊκών δυνάμεων δεν μπορεί να ήταν λι- δίου της μάχης. Πορευόταν σαν οδοστρωτή­
γότερες από 2.000 νεκρούς, στοιχείο που όχι μόνο δεν μειώνει τη ρας, μόνο μπροστά.
μεγάλη επιτυχία τους, αλλά, αντίθετα, την καθιστά πιο αληθινή. Γενικότερα πάντως μπορούμε να παρατηρήσουμε πως η μα­
Πιθανότερη εκδοχή πάντως, με βάση τα προαναφερθέντα στοι­ κεδονική φάλαγγα και ο τρόπος χρήσης της είχαν καταστεί τόσο
χεία και υπολογισμούς, είναι να υπήρχαν πολύ σημαντικές ρωμαϊ­ γνωστά και διαδεδομένα στον χώρο της ανατολικής Μεσογείου
κές απώλειες, της τάξης των 4.000-5.000 νεκρών, τις οποίες επι- (συνεπώς και της Ρώμης, που τό τε πραγματοποιούσε την απο­
μελώς έσπευσαν να αποκρύψουν οι νικητές για λόγους υστερο­ φασιστική εμφάνισή της στον χώρο αυτό), ώστε είναι απορίας ά­
φημίας. Κάτι ανάλογο έπραξαν και οι ιστορικοί που έγραψαν σε ξιο το γιατί οι στρατιωτικοί εγκέφαλοι της Μακεδονίας εκείνης
περίοδο ρωμαιοκρατίας. της εποχής δεν σκέφθηκαν κάποια τροποποίηση, αφού ο δεδο­
μένος τρόπος μάχης ήταν απολύτως προβλέψιμος και γινόταν α­
ναποτελεσματικός. Πολλές φορές στην Ιστορία έχει παρατηρη­
ΣΧ Ο Λ ΙΑ -ΣΥ Μ Π ΕΡ Α ΣΜ Α Τ Α θ εί ότι ένα καταρχάς αποτελεσματικό πολεμικό μέσο στη συνέ­
χεια απέκτησε μυθικές διαστάσεις και οι άνθρωποι αδυνατού­
Η μάχη της Πύδνας, η δεύτερη σε μέγεθος, μετά τη μάχη των σαν να το αλλάξουν ακόμα και όταν είχε καταστεί αναποτελε­
Πλαταιών, στον ελληνικό χώρο, είχε πολύ μεγάλη σημασία τόσο σματικό. Παρόμοια φαίνεται πως εξελίχθηκαν τα πράγματα και
για τους Ελληνες όσο και για τον κόσμο! Σε αυτή συνετρίβησαν η με τη μακεδονικού τύπου φάλαγγα. Η ακλόνητη πίστη στην αξία
Ο Περσέας πρέπει να υπέστη ό,τι και ο Ρωμανός Δ' ο Διογένης
πολύ αργότερα κατά τη μάχη του Μαντζικέρτ. Προδόθηκε από
την ιθύνουσα τάξη του κράτους του και αφέθηκε να ηττηθεί στην
κρισιμότερη μάχη.

~ ΐς οδήγησε στην τελική καταστροφή της στην πεδιάδα της άλλοι 10-15.000 φρουρούσαν τη χώρα) και να βρει νέες, ενδεχο­
Πύδνας. μένως προσλαμβάνοντας μισθοφόρους, καθώς υπήρχαν άφθονα
Ενας άλλος παράγοντας που διεδραμάτισε αρνητικό ρόλο για χρήματα (οι Ρωμαίοι εντυπωσιάστηκαν από τα λάφυρα που απέ­
τους Ελληνες στην πορεία της μάχης ήταν η ανεπιτυχής εκ μέ­ κτησαν και επί πολλά χρόνια δεν πλήρωναν φόρους, κατά τον
ρους τους αντιμετώπιση των ελεφάντων των Ρωμαίων. Επ' αυτού Πλούταρχο) και χώρος για άμυνα (τειχισμένες πόλεις και φρού­
έχουμε τη μαρτυρία ενός τρίτου συγγραφέα, του Πολύαινου, ο ο­ ρια κεντρικής Μακεδονίας, βουνά προς την ανατολική Μακεδο­
ποίος στα «Στρατηγήματά» του σημειώνει την προσπάθεια που νία). Στη συνέχεια η εύκολη συνθηκολόγηση των άλλων Μακεδό-
κατέβαλε ο Περσέας προκειμένου να αντιμετωπίσει τα θηρία. Ο ί­ νων αξιωματούχων, η μη κατάκτηση του κράτους και η διαίρεσή
διος δεν δ ιέθ ετε ελέφαντες κι έτσι διέταξε και κατασκεύασαν ο­ του σε τέσσερα μέρη (και η ανάληψη της ηγεσίας, ελεγχόμενης
μοιώματα ζώων από ξύλο, μέσα στα οποία εισήλθαν στρατιώτες βέβαια από τους Ρωμαίους, από μερίδα πολιτικών), ενώ καταλυό­
για να τα κινούν. Ακόμα ένας από τους οδηγούς χρησιμοποιούσε ταν η βασιλική εξουσία, τα ταξικά μίση που εντάθηκαν, η πολύ
αυλό προσπαθώντας να μιμηθεί το ουρλιαχτό του ελέφαντα. Ολα εύκολη επικράτηση, 20 χρόνια αργότερα, ενός ικανού σ φ ετερι­
αυτά έγιναν προκειμένου να εξοικειωθούν οι πολεμιστές του, στή, του Ανδρίσκου, ο οποίος με τη σειρά του στράφηκε κατά
προπάντων οι ιππείς και τα άλογά τους, με το ενδεχόμενο της α­ των αριστοκρατών, έρχονται να ενισχύσουν την εκδοχή της πο­
ντιμετώπισης των συγκεκριμένων ζώων. Οι αυτοσχεδιασμοί αυτοί λιτικής σύγκρουσης και της προδοσίας.
όμως, μαζί με τις ελπίδες του Περσέα, διαψεύστηκαν κατά την Ο Περσέας κατά την άποψή μας πρέπει να υπέστη ό,τι και ο
πραγματική σύγκρουση... Ρωμανός Δ1ο Διογένης πολύ αργότερα κατά τη μάχη του Μαντζι­
Το κρισιμότερο ερώτημα αφορά την εγκληματική αδράνεια κέρτ. Προδόθηκε από την ιθύνουσα τάξη του κράτους του και α­
του ανώτερου μακεδονικού ιππικού κατά τη μάχη, που σίγουρα φ έθηκε να η ττη θ εί στην κρισιμότερη μάχη, με ολέθριες επιπτώ­
είχε καθοριστικό ρόλο στην τελική έκβασή της, αφού επέτρεψε σεις για το κράτος του αλλά και ολόκληρο το έθνος. Αργότερα
στο αντίπαλο ιππικό να κινηθεί άνετα εμποδίζοντας τη φάλαγγα. προδομένος συνελήφθη από τον νικητή του, Αιμίλιο Παύλο, και
Στη συνέχεια, όταν η μάχη εξελισσόταν άσχημα, δεν επενέβη για μαζί με την οικογένειά του κόσμησε τον θρίαμβο του τελευταίου
την αποκατάσταση της ισορροπίας, κάτι που θα δικαιολογούσε α­ στη Ρώμη.
κόμα και τη θυσία του. Μερικοί συγγραφείς θεωρούν πως υπεύ­ Ο Γ1 Μακεδονικός πόλεμος ήταν η μεγάλη, η αποφασιστική
θυνος για το κορυφαίο λάθος ήταν ο ίδιος ο Περσέας, ο οποίος σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Ρωμαίων. Οι Ελληνες, συνειδη­
σκέφθηκε ότι έτσι θα τον αντιμετώπιζαν καλύτερα οι νικητές Ρω­ τοποιώντας τον ολέθριο δρόμο που είχαν ακολουθήσει μέχρι τό ­
μαίοι, όπως είχε γίνει με τον πατέρα του. Δεν συμφωνούμε με αυ­ τε, είδαν ευνοϊκά ή στρατεύθηκαν στον κοινό αγώνα, που είχε
τή την άποψη, που παρουσιάζει τον βασιλιά της Μακεδονίας ητ- πλέον ξεκάθαρο εθνικό χαρακτήρα. Ατύχησαν όμως. Δεν μπόρε­
τημένο πριν καν αρχίσει η μάχη, στην οποία είχε πολλές πιθανό­ σαν να πετύχουν μια ευρύτερη συμμαχία δυνάμεων (Ελλήνων,
τητες να νικήσει. ελληνιζόντων, ακόμα και βαρβάρων), ώστε να μπορέσουν να συ­
Η εξήγηση για την καταστροφική ολιγωρία του μακεδονικού ναγωνιστούν τους πανίσχυρους Ρωμαίους και δεν είχαν τους κα­
ιππικού πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να αναζητηθεί σε πολιτικά αί­ ταλληλότερους για αυτή τη μεγάλη προσπάθεια ηγέτες. Ο Περ­
τια. Οι ιππείς ήταν γόνοι των αριστοκρατικών μακεδονικών οικο­ σέας απο την πλευρά του κατέβαλε φιλότιμες προσπάθειες ενα­
γενειών, οι οποίες φαίνεται πως είχαν δυσαρεστηθεί με τον Περ­ ντίον ενός παντοδύναμου αντίπαλου και μάλλον έχει κατηγορη-
σέα, λόγω της φιλολαϊκής πολιτικής του. Η συγκέντρωση τόσο θ εί άδικα. ΞΙ
μεγάλων δυνάμεων πεζικού (περίπου 21.000 πεζέταιροι, ενώ το
συνηθισμένο ήταν 12-16.000 και 6.000 υπασπιστές) αποδεικνύει
το πολιτικό άνοιγμα του Περσέα προς τις λαϊκές μάζες (κάτι που
είχε πράξει και ο Φίλιππος Ε', αργοπορημένα όμως και αναποτε­
λεσματικά). Η πολιτική αυτή μπορεί να ήταν σωστή, προκειμένου ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
να αντιμετωπιστούν οι Ρωμαίοι, έφ ερε όμως τον βασιλιά σε σύ­
γκρουση με την ίδια του την τάξη και δεν άργησε να καταλήξει (1) Πλούταρχος: ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ, ΑΙΜ ΙΛΙΟΣ, Κάκτος, 1993.
κατά τη γνώμη μας σε συνωμοσία που εκδηλώθηκε κατά την κρί­ (2) Πολύβιος: ΙΣΤΟΡΙΕΣ, Κάκτος, 1996.
σιμη φάση της δραματικής σύγκρουσης. (3) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, Εκδοτική Αθηνών, 1977.
Είναι γνωστό από όλες τις πηγές (Πολύβιος, Πλούταρχος κ.ά.) (4) Ν. Hammond: ΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ, Παπαζήσης,
ότι ο πόλεμος με τους Ρωμαίους είχε και έναν έντονο πολιτικό Αθήνα, 1999.
(5) W. Tarn: ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
χαρακτήρα, εκτός του εθνικού. Οι ολιγαρχικοί των ελληνικών
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ, Αθήνα, 1998.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

κρατών (είτε αριστοκρατικοί, είτε απλώς πλούσιοι) είχαν στραφεί (6) Δ. Τσιμπουκίδης: Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ. Αθήνα, 1989.
προς τους Ρωμαίους προκειμένου να διατηρήσουν τα πλεονε­ (7) P. Connolly: GREECE AND ROME AT WAR, Greenhill books.
κτήματα και .τις περιουσίες τους, με χαρακτηριστικότερο παρά­ (8) J. Hanson: THE WARS OF ANCIENT GREEKS, Cassel.
δειγμα τους Αχαιούς. Φαίνεται πως κάτι ανάλογο έπραξαν (ατυ- (9) R. Bareli: ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ, Εκδόσεις Ρώσοιj, Αθήνα, 1994.
χώς) και οι Μακεδόνες αριστοκράτες, προτιμώντας τα ταξικά από (10) Δ. Βελισσαρόπουλος: ΡΩΜΑΙΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΕΣ,
τα εθνικά τους συμφέροντα. Οι μάζες των φτωχών, αντίθετα, έ­ Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα, 1990.
μειναν και πολέμησαν μέχρι τέλους, κάτι που αποδεικνύεται από (11) Π. Ροδάκης: ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ Ο Γ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ,
Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1994.
τον τεράστιο αριθμό των νεκρών και από το μίσος με το οποίο
(12) F. Walbank: Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ,
τους αντιμετώπισαν οι Ρωμαίοι. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από Θεσσαλονίκη, 1999.
τις εξελίξεις: οι ιππείς εγκατέλειψαν τον βασιλιά τους στον δρό­ (13) Anglim-Jestice-Rice-Rusch-Serrati: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΜΑΧΗΣ
μο προς την Πέλλα και δεν τον στήριξε κανένας προκειμένου να ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΚΟΣΜΟ, Σαββάλας, Αθήνα, 2005.
ανασυντάξει τις διασωθείσες δυνάμεις (10-11.000 άνδρες, ενώ

15
i i m i ;I
της ΖΑΡΑ
ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΥΝ ΑΜ ΕΙΣ
ΤΗΣ Δ ΣΤΑ ΥΡΟ Φ Ο ΡΙΑ Σ
( 1202)
Το θϋιβερό προοίμιο
m e κατάΠηιμηο
me Κωνοιανιινούποΰηι:
ΓΙΟΡΓΟΣ ΚΟΥΦΟΓΙΟΡΓΟΣ
ΦιΠόλονοα-Ιαιορικός
ΜΑ Μεοαιωνικών Σπουδών
Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ιππότης της Δ'Σταυροφορίας


(1200-1210)
Ο εικονιζόμενος ιππότης 9α
μπορούσε να προέρχεται από
οποιαδήποτε χώρα της βορειοδυτικής
Ευρώπης και ο οπλισμός του
ακολουθεί τη μόδα του πρώιμου 13ου
αιώνα. Φέρει αλυσιδωτό θώρακα με
ενσωματωμένα γάντια και αλυσιδωτή
θωράκιση στα κάτω άκρα. Η πανοπλία
του καλύπτεται από υφασμάτινο
δίχρωμο επενδύτη. Η τριγωνική
ασπίδα του είναι μικρότερη από τις
αντίστοιχες του 12ου αιώνα και
διαθέτει κυρτή επιφάνεια ώστε να
εποστρακίζει βέλη, ενώ το κράνος του
είναι μια πρώιμη μορφή του κλασικού
«μεγάλου κράνους» (ενδυματολογική
έρευνα-εικονογράφηση:
Χρήστος Γιαννόπουλος για τις
εκδόσεις “Περισκόπιο").
Τον Οκτώβριο του 1202 ο τις 8 Ιανουαρίου 1198 ο Ιννοκέντιος Γ1ανήλθε στον παπικό θρόνο. Μια

Σ
από τις προτεραιότητές του ήταν η διοργάνωση σταυροφορίας, όπως
αποκαλύπτει η επιστολή που απέστειλε στον τό τε πατριάρχη της Ιε­
μεγαλοπρεπής στόλος που μειέφερε ρουσαλήμ. Την εποχή εκείνη η "γερμανική" Γ1Σταυροφορία δεν είχε
περατωθεί ακόμα. Ο νέος πάπας πραγματοποίησε το σχέδιό του κη­
τα στρατεύματα m e Δ ' Σταυροφορίας ρύσσοντας τη νέα σταυροφορία στις 15 Αυγούστου 1198. Πρόθεσή του ήταν
αυτή η εκστρατεία να αρχίσει τον Μάρτιο του 1199 και να παραμείνει υπό τον
αναχώρηοε από τη Βενετία μέσα οε έλεγχό του. Ορισε μάλιστα ως παπικούς αντιπροσώπους, που θα ήλεγχαν τη
διαδικασία, τους καρδινάλιους Σοφρέντο και Πέτρο Καπουάνο. Ο πρώτος εί­
ένα κλίμα ε υ φ ο ρ ί α ς. Ομως χε ως τομέα ευθύνης του τον νότο, ενώ ο δεύτερος τις Βόρειες περιοχές.
Η πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στα τέλη του 12ου αιώνα στην
προορισμός του δεν έμελλε να είναι Ευρώπη δεν ήταν ευνοϊκή απέναντι στην προοπτική μιας σταυροφορίας. Η
Αγγλία και η Γαλλία βρίσκονταν σε εμπόλεμη κατάσταση, ενώ αντιδικίες χώ­
η Μέση Ανατολή. Λ ί ν ε ς εβδομάδες ριζαν και τον κόμη Βαλδουίνο της Φλάνδρας με τη Γαλλία. Παράλληλα η Γερ­
μανία διχαζόταν, με δεδομένη την ύπαρξη δύο διεκδικητών του θρόνου, του
Φιλίππου της ΣουαΒίας, που είχε την υποστήριξη της Γαλλίας, και του Οθωνα
μετά η ακμάζουοα χριστιανική πόλη του ΜπρούνσΒικ, ο οποίος στηριζόταν από την Αγγλία. Ο πάπας προσπάθησε
να επέμΒει κατευναστικά σε αυτές τις διενέξεις, εν μέρει και για να επικε­
Ζάρα θα έπεφτε στα χέρια των ντρώσει το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων ηγεμόνων στον σκοπό της σταυρο­
φορίας που σχεδίαζε.
ο μ ό δ ο ξ ω ν σταυροφόρων. Η άλωοή Στις αρχές του 1200 οι ηγεμόνες - ηγέτες της σταυροφορίας συγκεντρώ­
θηκαν στη Σουασόν της Πικαρδίας. Ανάμεσα στα άλλα αποφασίσθηκε:
της προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων, • Να ταξιδέψουν ως τη Μέση Ανατολή από τη θάλασσα, με τη Βοήθεια κά­
ποιος μεσογειακής ναυτικής δύναμης (Πίζα, Γένοβα ή Βενετία).
αντεγκλήσεων και διπλωματικών • Να διορίσουν αντιπροσώπους/απεσταλμένους με πλήρη εξουσιοδότηση και
αρμοδιότητες για να εξασφαλίσουν τη μεταφορά του σταυροφορικού στρα­
ελιγμών. Το πρω τοφανές ατόπημα τού. Οι τρεις εξέχοντες ευγενείς, που έφεραν τον τίτλο του κόμη, όρισαν από
δύο αντιπροσώπους. Ο Βαλδουίνος της Φλάνδρας όρισε τον Κόνωνα της
Μπετύν και τον Αλάρδο Μακερώ. Ο ΤιΘάλδος της Κομπανίας και της Μπρι ό­
θα επαναλαμβανόταν τον Απρίλιο του
ρισε τον Γοδεφρείδο Βιλλαρδουίνο και τον Μίλωνα Μπρεμπάν και ο Λουδοβί­
κος του Μπλουά τον Ιωάννη της Φριαίζ και τον Γκωτιέ της ΓκωντονΒίλ.
1204 με την άλωση της
Απεικόνιση πολιορκίας μεσαιωνικής πόλης στη λεγάμενη "Βίβλο Maciejowski"
Κωνσταντινούπολης. (Pierpont Morgan Library, M638, f23v). Διακρίνεται πολιορκητική μηχανή (mangonel),
παρόμοια με εκείνες που χρησιμοποιή&ηκαν εναντίον των τειχών της Ζάρα.

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

17
ρις δόσεις μέχρι τον Απρίλιο του 1202. Ως ημερομηνία
αναχώρησης συμφωνήθηκε η 29η Ιουνίου 1202.
Η διαδικασία της επικύρωσης της συμφωνίας δεν
ήταν εύκολη. Ο δόγης δεν είχε την απόλυτη εξουσία,
όπως συνέβαινε σε άλλες χώρες. Οσο χαρισματική
προσωπικότητα και αν ήταν, όση πυγμή και αν διέθετε,
όφ ειλε να ζητεί την έγκριση θεσμοθετημένων οργά­
νων, ειδικά για επιχειρήσεις αυτού του μεγέθους. Τέ­
τοια όργανα ήταν το Μεγάλο Συμβούλιο, ένας ανώτα­
τος φορέας με γενικές αρμοδιότητες που τό τε είχε 40
μέλη, και η δημόσια λαϊκή συνέλευση, η οποία ονομα­
ζόταν «αρένγκο», περιελάμβανε 10.000 Βενετούς και
είχε το δικαίωμα να εγκρίνει ή να απορρίπτει προτάσεις
διά βοής (collaudatio). Ο Βιλλαρδουίνος αναφέρει ότι
κατά τη διάρκεια μιας λαμπρής λειτουργίας στον ναό
του Αγίου Μάρκου ο λαός της Βενετίας άκουσε τους
Γάλλους απεσταλμένους και έδωσε την έγκρισή του
στο σχέδιο, μέσα σε μία φορτισμένη ατμόσφαιρα. Ηταν
Χάρτης στον Μετά από πολλές διαβουλεύσεις επιλέχθηκε για Απρίλιος του 1201 όταν η συμφωνία επικυρώθηκε με ε­
071010 , την αναχώρηση το λιμάνι της Βενετίας. Η ανάμιξη του πίσημη τελετή, στο παλάτι του δόγη, ενώπιον των δύο
αποτυπωνεται η πάπα στην επιλογή αυτή έχει αποτελέσει αντικείμενο Συμβουλίων. Στόχος της απόβασης ορίστηκε η Αίγυ­
πορεία που 1 1 1Λ ,. . ^ .
ακολούθησε η Δ · συζητησης μεταξύ των μελετητών. Μερικοί υποστηρι- πτος. Οι σταυροφόροι επέλεξαν την τακτική της έμμε­
Σταυροφορία. ζ ° υν ό τι υπήρξε α ντίθετος με την επιλογή της Βενε­ σης προσέγγισης, από τη στιγμή που η Αίγυπτος έμοια­
τίας, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι τήρησε την ακριβώς α­ ζε πιο ευάλωτη απ' ότι κατά το παρελθόν. Ο προορι­
ντίθ ετη στάση. Πάντως φαίνεται πως δεν επηρέασε την σμός τηρήθηκε μυστικός για λόγους ασφαλείας και
επιλογή. δεν ανεγράφη στο κείμενο της συμφωνίας. Η επιλογή
της Αιγύπτου αντί της Παλαιστίνης θα προκαλούσε δυ­
σφορία στην πλειοψηφία των σταυροφόρων, που θεω­
Η ΕΜ Π ΛΟΚ Η ΤΗ Σ Β ΕΝ ΕΤ ΙΑ Σ ρούσαν ως στόχο των σταυροφοριών μόνο τους Αγίους
Τόπους.
ΣΤΗ Ν Δ ΣΤΑ Υ Ρ Ο Φ Ο Ρ ΙΑ Απέμενε πλέον η έγκριση του πάπα για να ολοκλη­
Οι εξουσιοδοτημένοι αντιπρόσωποι έφθασαν στη ρωθεί η συμφωνία. Οι δύο πλευρές, οι Βενετοί και οι α­
Βενετία το 1201 και έδωσαν τα διαπιστευτήριά τους πεσταλμένοι, ενημέρωσαν τον Πάπα Ιννοκέντιο Γ'. Οι
στον γηραιό δόγη Ερρίκο Δάνδολο. Εκείνος τους ανα­ πηγές διίστανται σε ό,τι αφορά τις διαθέσεις του πάπα.
κοίνωσε ότι θα μπορούσαν να παρουσιάσουν τα αιτήμα- Ο Βιλλαρδουίνος αναφέρει ότι «...το έκανε με μεγάλη
τά τους ενώπιον του Μικρού Συμβουλίου, μετά από του χαρά...», αλλά ο βιογράφος του Ιννοκεντίου Γ' ανα­
τέσσερις ημέρες. Το Μικρό Συμβούλιο ήταν ένα εκ τε­ φ έρει ό τι είχε αντιρρήσεις και ζητούσε εγγυήσεις για
λεστικό όργανο στο οποίο προήδρευε ο δόγης και συμ­ να δώσει τη συγκατάθεσή του. Συγκεκριμένα απαιτού­
μετείχαν έξι σύμβουλοι, ένας από κάθε συνοικία της σε να μη γίνουν επιθέσεις εναντίον χριστιανικών εδα­
πόλης. Οι λεπτομέρειες που γνωρίζουμε για αυτές τις φών ή, εφόσον κάτι τέτο ιο επιβαλλόταν από την ανά­
επαφές είναι αρκετές, διότι ανάμεσα στους απεσταλμέ­ γκη, να γίνεται κατόπιν έγκρισης του παπικού λεγάτου
νους των σταυροφόρων ήταν και ο Γοδεφρείδος Βιλ- (απεσταλμένου). Η αλήθεια πρέπει να βρίσκεται κάπου
λαρδουίνος, ένας από τους κορυφαίους ιστορικούς της στη μέση. Ο πάπας δεν απαιτούσε εγγυήσεις διότι γνώ­
Δ' Σταυροφορίας και παράλληλα από τους πρωταγωνι­ ριζε τις προθέσεις των Βενετών ή επειδή δεν τους ε­
στές της. Σίγουρα η διπλή ιδιότητα του Βιλλαρδουίνου μπιστευόταν. Ούτε, βέβαια, μπορούσε να προβλέψει τι
εγείρει ζήτημα αντικειμενικότητας των διηγήσεών του, θα ακολουθούσε. Γνώριζε όμως ό τι συχνά, κατά τη
όμως από την άλλη πλευρά η πρόσβασή του σε πηγές διάρκεια των σταυροφοριών, συνέβαιναν «παρεκκλί­
και η συμμετοχή του στα γεγονότα και στις διαβουλεύ- σεις». Εξάλλου η βιογραφία του συντάχθηκε μετά το
σεις εξασφάλισαν πολύτιμο υλικό. 1208, οπότε ελλοχεύει μια διάθεση «αθώωσής» του για
Σύμφωνα με τη διήγηση του Βιλλαρδουίνου, το Μι­ όσα συνέβησαν στη Ζάρα και στην Κωνσταντινούπολη.
κρό Συμβούλιο και ο δόγης άκουσαν τα αιτήματα των α­ Σε κάθε περίπτωση, ο πάπας έδωσε τη συγκατάθεσή
πεσταλμένων και έπειτα από οκτώ ημέρες είχαν έτοιμη του στις αρχές Μαϊου και οι απεσταλμένοι αναχώρησαν
την απάντησή τους. Η Βενετία θα ανελάμβανε να κατα­ από τη Βενετία αφού δανείστηκαν δύο χιλιάδες μάρκα,
σκευάσει 450 περίπου σκάφη και να εξασφαλίσει τον ε­ για τις πρώτες πληρωμές κατά την προετοιμασία του
φοδιασμό του εκστρατευτικού σώματος για έναν χρό­ στόλου.
116

νο. Με αυτά τα σκάφη θα μεταφέρονταν 4.500 ιππότες Η συμφωνία με τη Βενετία δεν σήμανε και το τέλος
μαζί με τα άλογά τους, 9.000 ακόλουθοι και 20.000 πεζοί των υποχρεώσεων του Βιλλαρδουίνου και των άλλων
No

στρατιώτες, συνολικά 33.500 άνδρες. Επίσης ανελάμβα­ απεσταλμένων. Μετά την επιτυχή κατάληξη των επα­
·

νε να προσφέρει 50 γαλέρες ως πλοία συνοδείας, κα­ φών με τους Βενετούς και αφού εξασφάλισαν τη μετα­
θώς και τα ανάλογα εφόδια, με την προϋπόθεση της φορά των σταυροφόρων στην Ανατολή, οι έξι απεσταλ­
UT OPI A

παραχώρησης, στην ίδια, του 50% των εδαφών που θα μένοι ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους. Ο Βιλ-
κατελάμβαναν οι σταυροφόροι. Το ποσό που ζήτησε η λαρδουίνος και ο Αλάρδος Μακρώ επέστρεψαν στη
Βενετία ανερχόταν σε 94.000 μάρκα. Οι απεσταλμένοι
ΣΤΡΑΤ Ι ΩΤΙ ΚΗ

Γαλλία, ενώ οι άλλοι τέσσερις επιζήτησαν - χωρίς επιτυ­


ζήτησαν προθεσμία μίας ημέρας για να απαντήσουν και χία - τη βοήθεια της Πίζας και της Γένοβας. Η άρνηση
επεδίωξαν μείωση της τιμής. Τελικά την επόμενη μέρα των δύο ναυτικών πόλεων οφειλόταν και στη συνεργα­
η συμφωνία έκλεισε. Το τελικό ποσό θα ανερχόταν σε σία των σταυροφόρων με τη Βενετία, με την οποία εί­
85.000 ασημένια μάρκα Κολωνίας, πληρωτέα σε τέσσε­ χαν εχθρικές σχέσεις. Την ευφορία που προκάλεσε η

18
συμφωνία με τους Βενετούς, περιόρισε ένα δυσοίωνο πέναντι στην ηγεσία της Σταυροφορίας. Ο Βιλλαρδουί-
γεγονός. Στις 25 Μαϊου 1201 απεβίωσε ένας σημαντι­ νος κρίνει με αυστηρό τρόπο εκείνους οι οποίοι επέλε-
κός, για τη σχεδιαζόμενη σταυροφορία, ευγενής, ο κό­ ξαν να αναχωρήσουν από άλλο σημείο: «...Τι μεγάλη ζη­
μης της Κομπανίας Τιβάλδος. Οι στενοί συγγενείς του μιά έγινε όταν οι άλλοι που πήγαν στα άλλα λιμάνια δεν
δεν δέχθηκαν να τον αναπληρώσουν και χρειάστηκε ήλθαν εκεί! Πολύ θα είχε υψωθεί η χριστιανοσύνη και η
μία σύσκεψη των άλλων ηγετών της σταυροφορίας για χώρα των Τούρκων θα είχε ταπεινωθεί πολύ...».
να ανατεθεί, τελικά, η ηγεσία της σταυροφορίας στον Τον Μάιο του 1202 απεβίωσε ο μοναχός Φούλκ του
μαρκήσιο Βονιφάτιο του Μονφερά. Ο μαρκήσιος έλαβε Νεϊγύ, φλογερός κήρυκας της Σταυροφορίας. Μετά τον
το χρίσμα του ηγέτη στη Σουασόν περί τα τέλη καλο­ θάνατό του ένα μεγάλο ποσό που είχε συγκεντρώσει
καιριού - αρχές φθινοπώρου του 1201. για την επικείμενη Σταυροφορία κατέληξε στην Παλαι­
Εκτός από την εκτίμηση που συγκέντρωνε στο πρό­ στίνη, όπου χρησιμοποιήθηκε για επισκευές οχυρώσε­
σωπό του ο μαρκήσιος, η επιλογή του δικαιολογείται ων. Αυτή την άποψη υποστηρίζει το χρονικό των Ερνούλ
και από άλλους παράγοντες: η οικογένεια του είχε έ­ και Μπερνάρ (Chronique d'Ernoul et de Bernard le
ντονη σταυροφορική δράση στην Εγγύς Ανατολή, αλλά Tresorier), αν και ο ανώνυμος συγγραφέας του σύντο­
και αυξημένη ανάμιξη στα ζητήματα της Βυζαντινής
Αυτοκρατορίας. Συγκεκριμένα δύο αδελφοί του, ο Κον-
ράδος και ο Ρενιέ, είχαν συνδεθεί με γάμο με τον βυζα­
ντινό αυτοκρατορικό οίκο. Αμφότεροι έχασαν τη ζωή
τους στην Ανατολή, όπως κι άλλος ένας αδελφός τους,
χωρίς να επιστρέφουν ποτέ στην πατρίδα τους, στη βό­
ρεια Ιταλία.
Μια από τις προτεραιότητες του Βονιφάτιου ήταν η
προσέλκυση περισσότερων γερμανικών συμμετοχών
στη σταυροφορία. Για τον σκοπό αυτό εκμεταλλεύθηκε
τις καλές του σχέσεις με τον Γερμανό βασιλιά Φίλιππο
της Σουαβίας, στην Αυλή του οποίου είχε μια απροσδό­
κητη συνάντηση: είχε φθάσει εκεί ο πρίγκιπας Αλέξιος,
γιος του εκθρονισμένου βυζαντινού αυτοκράτορα Ισα­
άκ Β' Αγγέλου και αδελφός της συζύγου του βασιλιά Φι­
λίππου. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι έγιναν συζητήσεις με­
ταξύ Αλεξίου, Βονιφατίου και Φιλίππου για το ενδεχό­
μενο απομάκρυνσης του σφετεριστή Αλεξίου Γ’ από
τον θρόνο του Βυζαντίου, όμως τίποτα περισσότερο.
Το ίδιο ανούσιο αποτέλεσμα είχε και η συνάντηση του
νεαρού Αλεξίου με τον Ιννοκέντιο Γ', παρά τα ανταλ­
λάγματα που προσέφερε ο νεαρός πρίγκιπας: βοήθεια
προς τους σταυροφόρους και ένωση των Εκκλησιών,
ευνοϊκή για τη Ρώμη. Ο πάπας επέμενε στην πολιτική
προσέγγισης με τον Αλέξιο Γ, γνωρίζοντας ότι η πρό­ μου χρονικού Devastatio Constantinopolitana υποστηρίζει Απεικόνιση της
ταση του νεαρού πρίγκιπα δεν είχε ελκυστικές προο­ ότι τα χρήματα αυτά διατέθηκαν τελικά για τη Σταυρο­ πόλης Ζάρα σε
πτικές. φορία, με τη φροντίδα ανθρώπων που όρισε ο βασιλιάς χειρόγραφο
της Γαλλίας. Παράλληλα υπήρξαν φήμες για κακοδια­ (Bianchi
Remondini) του
χείριση των χρημάτων ακόμη και από την πλευρά του 1675.
Η Π Α Ρ ΕΚ Κ Λ ΙΣΗ ΤΗ Σ πάπα, σύμφωνα με μερικές πηγές. Σίγουρα, πάντως, οι
σταυροφόροι στερήθηκαν ένα σημαντικό ποσό, το ο­
Λ Σ Τ Α Υ Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Α Σ Π Ρ Ο Σ ΤΗ Ζ Α Ρ Α ποίο θα μπορούσε να τους βοηθήσει να βγουν από το α­
Την άνοιξη του 1202 η πλειοψηφία των σταυροφό­ διέξοδο στο οποίο οδηγήθηκαν λίγους μήνες μετά.
ρων άρχισε το ταξίδι για τους Αγίους Τόπους με πρώτο Σε κάθε περίπτωση, αρκετοί σταυροφόροι από όλες
σταθμό τη Βενετία. Από τις αρχές Ιουνίου άρχισαν να τις πλευρές της δυτικής Ευρώπης, τη Φλάνδρα, την Πι-
καταφθάνουν στα εδάφη της Γαληνοτάτης. Ως τόπος καρδία, την Καμπανία, το Μπλουά, από τις περιοχές
στρατοπέδευσής τους ορίστηκε το νησί του Αγίου Νι­ που συνορεύουν με τον Ρήνο, άρχισαν να καταφθάνουν
κολάου (σημερινό Λίντο). Οι Βενετοί είχαν εκπληρώσει στη Βενετία. Μεταξύ των πρώτων οι οποίοι έφθασαν ε­
τους όρους της συμφωνίας στο ακέραιο, έχοντας ήδη κεί ήταν ο γνωστός χρονογράφος της Δ' Σταυροφορίας
κατασκευάσει 500 περίπου σκάφη. Η όλη επιχείρηση ή­ Ροβέρτος του Κλαρί, ένας ιππότης από την Αμιένη. Αυ­
ταν τεράστια, ακόμη και για τα δεδομένα μιας έμπει­ τό που αναγνωρίζουν όλοι, φίλοι και εχθροί της Βενε­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

ρης, στα ναυτικά ζητήματα, χώρας. Σύμφωνα με το χρο­ τίας, ακόμη και τα γραπτά τα οποία στρέφονται ενα­
νικό του Ροβέρτου του Κλαρί, το φημισμένο εμπορικό ντίον της, είναι ότι είχε ήδη πραγματοποιήσει κάθε
δίκτυο της Βενετίας παραμέλησε τις άλλες δραστηριό- προσπάθεια για να τιμήσει το συμβόλαιό της. Παραμέ­
τητές του γιά να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις προς νει όμως περίεργο το γεγονός ότι δεν έχουμε κάποια
τους σταυροφόρους. Ο αριθμός, όμως, των σταυροφό­ λεπτομερή καταγραφή της προετοιμασίας για τη σταυ­
ρων που είχαν συγκεντρωθεί υπολειπόταν πολύ από ροφορία, ούτε επίσημα έγγραφα, ούτε συμβόλαια με
τους αρχικούς υπολογισμούς. Αρκετοί δεν κινήθηκαν κατασκευαστές, ούτε καταλόγους για αγορές εφοδίων
καθόλου, ενώ άλλοι προτίμησαν να αναχωρήσουν από και πρώτων υλών. Αν αναλογιστούμε ότι η Βενετία ήταν
διαφορετικά λιμάνια, όπως η Μασσαλία ή η Γένοβα, κα- μια πόλη όπου οι συμβολαιογραφικές πράξεις και γενι­
τευθυνόμενοι απευθείας προς την Παλαιστίνη. Πιθα­ κά η καταγραφή πληροφοριών γραφειοκρατικού χαρα­
νώς αυτό οφ είλεται στο ότι εξασφάλισαν καλύτερες τ ι­ κτήρα ήταν συχνό φαινόμενο, αντιλαμβανόμαστε ότι
μές για τη μεταφορά τους ή στη δυσαρέσκειά τους α­ αυτή η έλλειψη είναι παράδοξη.
Ο απεσταλμένος του πάπα, καρδινάλιος Πέτρος Κα- λο χρειαζόταν επειγόντως λύση σε ένα πολύπλοκο
πουάνο, δεν έφθασε στη Βενετία παρά στις 22 Ιουλίου, πρόβλημα. Αν επέτρεπε στους σταυροφόρους να φύ­
δηλαδή σχεδόν ένα μήνα μετά τη σχεδιαζόμενη ημερο­ γουν χωρίς να πληρώσουν ή χωρίς να προσφέρουν εγ­
μηνία αναχώρησης. Οι πηγές μας πληροφορούν ότι έ­ γυήσεις για την πληρωμή, θα δοκίμαζε την οργή του
στειλε πολλούς από τους ασθενείς, τα παιδιά και τις γυ­ Συμβουλίου και των κατασκευαστών οι οποίοι είχαν δα­
ναίκες πίσω στις πατρίδες τους. Η πράξη του δημιούρ­ πανήσει μεγάλα ποσά για να υλοποιήσουν την παραγ­
γησε μεγάλη ανησυχία, από τη στιγμή που δεν είχε κα­ γελία. Αν, αντίθετα, εμπόδιζε την αναχώρηση των σταυ­
λές σχέσεις με τους Βενετούς, οι οποίοι αναγνώριζαν ροφόρων, θα αντιμετώπιζε κατηγορίες από τον πάπα,
στο πρόσωπό του μόνο την απλή ιδιότητα του ιερέα και από τους σταυροφόρους και από όλες τις εμπλεκόμε­
όχι την επίσημη ιδιότητα του παπικού απεσταλμένου. νες χώρες, καθώς στα μάτια τους θα φαινόταν παρα­
Εκφράστηκαν φόβοι ακόμη και για ακύρωση της Σταυ­ δόπιστος και προδότης των ιδανικών της Σταυροφο­
ροφορίας. Ακόμη και ο ηγέτης της, Βονιφάτιος του ρίας. Επιπλέον η παραμονή τόσων χιλιάδων - άπραγων
Μονφερά, αναχώρησε για τη Βενετία τον Αύγουστο και και άπορων - οπλισμένων ανδρών στη Βενετία μόνο
έφθασε εκεί στις 15 του μήνα. Οι καθυστερήσεις αυτές προβλήματα μπορούσε να προκαλέσει. Ηδη οι σχέσεις
ενόχλησαν τους Βενετούς, οι οποίοι είχαν πραγματο­ Βενετών-σταυροφόρων βρίσκονταν σε κρίσιμο σημείο
ποιήσει πολύ μεγάλα έξοδα για προμήθειες, πρώτες ύ­ και η ανταλλαγή κατηγοριών ήταν καθημερινή.
λες, πληρωμές κατασκευαστών κλπ. Στο μεταξύ στο Λί- Στο σημείο αυτό εγείρεται ένα σημαντικό ζήτημα.
ντο, όπου είχαν στρατοπεδεύσει όσοι σταυροφόροι εί­ Οσοι κατηγορούν μόνο τη Βενετία για προσχεδιασμένη
χαν τηρήσει τον όρκο τους και είχαν φθάσει στη Βενε­ παρέκκλιση της Δ' Σταυροφορίας, ίσως πρέπει πρώτα
τία, η κατάσταση ήταν απελπιστική. Τα χρήματα, τα τρό­ να αναλογιστούν ότι ποτέ δεν θα κατασκεύαζε στόλο
φιμα και η υπομονή τελείωναν με γρήγορους ρυθμούς. πεντακοσίων σκαφών και δεν θα δημιουργούσε χρέη,
Το πρόβλημα ήταν ότι πολλοί από αυτούς είχαν πληρώ­ αν οι ηγέτες της γνώριζαν ότι μόλις το ένα τρίτο του
σει και το οφειλόμενο ποσό, ενώ αρκετοί θεωρούσαν σταυροφορικού στρατού θα έφθανε στην πόλη τους.
ότι η καθυστέρηση οφειλόταν στην απληστία των Βενε- Ακόμη κι αν είχαν προβλέψει αυτή την εξέλιξη, δεν ή­
τών. ταν δυνατό να προδικάσουν τις αντιδράσεις των σταυ­
Σύμφωνα με τον Βιλλαρδουίνο, μόλις το 1/3 του υ­ ροφόρων και του πάπα σε μια πρόταση όπως αυτή. Ο
πολογιζόμενου αριθμού των ανδρών έφθασε ως τη Βε­ κίνδυνος για οικονομική καταστροφή θα ήταν μεγά­
νετία. Η κατάσταση ήταν ζοφερή: οι Βενετοί απαιτού­ λος, αν οι σταυροφόροι αρνούντο να πληρώσουν ή η
σαν να πληρωθούν ολόκληρο το ποσό υπολείπονταν α­ Σταυροφορία ακυρωνόταν. Ο δόγης δεν είχε τη δύναμη
κόμη περίπου 35.000 μάρκα - 1), ενώ οι πτωχότεροι εί­ να διατάξει τους - ανεξάρτητους στην πλειοψηφία
χαν εξαντλήσει τις προμήθειές τους. Οι πιο πλούσιοι τους - κατασκευαστές να «λησμονήσουν» τα οφειλό-
σταυροφόροι έφθασαν στο σημείο να εκποιήσουν προ­ μενα. Ετσι ήλθε στην επιφάνεια η ιδέα να χρησιμοποιη­
σωπικά τους αντικείμενα από χρυσό και άργυρο προ- θούν οι σταυροφόροι για την κατάληψη της Ζάρα, που
κειμένου να συγκεντρωθεί το ποσό. Ο Ερρίκος Δάνδο- βρισκόταν στις δαλματικές ακτές. Η πόλη αποτελούσε

Απεικόνιση
πολιορκίας
μεσαιωνικής
πόλης στη
λεγάμενη
"Βίβλο
Maciejowski"
(Pierpont
Morgan Library,
M638, f10v). H
σκληρότητα
των
πολιορκημένων
και των
πολιορκητών
υπερέβαινε
πολλές φορές
τα εσκαμμένα,
όπως
αποδεικνύεται
και από την
απαγχονισμένη
μορφή στο
επάνω μέρος
της σύνθεσης.
Κροάτης πεζός της Ζάρα
( 1200- 1210).
Ο βαριά θωρακισμένος αυτός
πεζός αντιπροσωπεύει τον μέσο
όρο του επίλεκτου πεζικού των
δαλματικών πόλεων και της
κεντροδυτικής Βαλκανικής,
συνδυάζοντας ανατολικά και
δυτικά χαρακτηριστικά στην
εξάρτυσή του. Φέρει
εφαπλωματοποιημένο δερμάτινο
επενδύτη ακετόν, αλυσιδωτό
χιτώνιο μέσου μήκους χαμπερζόν
και σύνθετο τουρκικό θώρακα
γιαρίκ από φαρδιές μεταλλικές
πλάκες. Προστατεύει το κεφάλι
του με αλυσιδωτή κουκούλα και
πλατύγυρο κράνος σαπώ ντε φερ,
ενώ παράλληλα φέρει στρογγυλή
ομφαλωτή ασπίδα κατάλληλη για
μάχες εκ του συστάδην σε
κλειστούς χώρους κάστρωνJa
επιθετικά του όπλα είναι το κοντό
ξίφος (που χρησιμοποιείται επίσης
σε μάχες εκ του συστάδην σε
κλειστούς χώρους), η πρωτόγονη
αλεβάρδα τύπου φωσάρ και το
μακρύ θλαστικό ξίφος
(ενδυματολογική έρευνα-
εικονογράφηση: Χρήστος
Γιαννόπουλος για τις εκδόσεις
"Περισκόπιο").
"αγκάθι" στο πλευρό της Βενετίας I. ·' :.χε το δικαίωμα να επι­
από τον προηγούμενο αιώνα και η ε­ βάλει το ν δΰύσχά του χωρίς την έγκριση των άλλων
πιχείρηση κατάληψής της φαινόταν Αρχών της πόλης.
ιδανική λύση. Από τη μια πλευρά οι Αναμφίβολα το σχέδιο προκάλεσε διχογνωμία και
άπραγοι σταυροφόροι θα μπορού­ στις τά ξεις των εκπροσώπων του κλήρου. Ορισμένοι α-
σαν να φανούν χρήσιμοι, από την ντέδρασαν στην ιδέα ενός πολέμου εναντίον χριστια­
άλλη πλευρά ο δόγης θα μπορούσε νών, άλλοι όμως συμβιβάστηκαν σκεπτόμενοι ότι «το
να τους επιτρέψει να αναχωρήσουν μη χείρον, βέλτιστον»: η αναβολή ή η ακύρωση της
χωρίς να αντιμετωπίσει την κατακραυ­ Σταυροφορίας θα αποτελούσε μεγαλύτερο αμάρτημα
γή του Συμβουλίου, ούτε τις διαμαρτυ­ (2). Ομως την πιο σημαντική απόφαση έπρεπε να τη λά­
ρίες των κατασκευαστών. βει ο εκπρόσωπος του πάπα. Πέτρος Καπουάνο. Με δε­
Παράλληλα, ο τελευταίος δομένες την απαγόρευση του πάπα για επίθεση σε χρι­
θα έλυνε ένα σημαντικό στιανικά εδάφη και την αμφισβήτηση της εξουσίας του
γεωπολιτικό πρόβλη­ από τους Βενετούς, όφειλε να λάβει μια δύσκολη από­
μα για τη Βενετία. φαση και να μη χρεωθεί την πιθανή ματαίωση της
Ο δόγης δεν άρ­ Σταυροφορίας. Ερμηνεύοντας ως «ανάγκη» την επίθε­
γησε να παρουσιά­ ση στη Ζάρα, θεώρησε ορθό να δώσει τη συγκατάθεσή
σει την πρόταση του για αυτή την επιχείρηση, πιστεύοντας ότι ερμηνεύ­
στους ηγέτες της ει το γενικό πνεύμα των οδηγιών του πάπα. Προκειμέ-
Σταυροφορίας. Ανέ­ νου να εξηγήσει τις επιλογές του ταξίδεψε ως τη Ρώμη
φερε ότι με την άφι­ για να ενημερώσει τον ποντίφηκα. Το ίδιο έπραξε, πι­
ξη του χειμώνα ήταν α­ θανώς, και ο Βονιφάτιος του Μονφερά. Ο πάπας επισή­
Νόμισμα (denaro δύνατο να πραγματο­ μους εξέδωσε επιστολή - οδηγία προς τους σταυροφό­
scodellato) της ποιηθούν μεγάλα ναυτικά ρους απαγορεύοντας την επίθεση εναντίον της Ζάρα ή
εποχής του δόγη ταξίδια ή επιχειρήσεις. Στη άλλων χριστιανικών εδαφών. Αυτή η επιστολή έφθασε
Ερρίκου συνέχεια τόνισε ότι οι Βενετοί δεν ευθύνονταν για την πολύ αργά στο σταυροφορικό στρατόπεδο για να σώ­
Δάνδολο.Η Ζάρα καθυστέρηση διότι τήρησαν τα προβλεπόμενα από το σει την πόλη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η παρέκκλιση
αποτελούσε συμβόλαιο. Στο τέλος τούς πρότεινε να εκμεταλλευ- της Σταυροφορίας προς τη Ζάρα ήταν το χειρότερο εν­
ταυτόχρονα θούν την κατάσταση και να προσπαθήσουν να κερδί­ δεχόμενο για τα παπικά συμφέροντα.
ενόχληση για τα
σουν ό,τι μπορούσαν από μια κατάσταση που δεν φαι­ Αναντίρρητα ο πάπας Ιννοκέντιος Γ ήταν δυσαρε-
οικονομικά
συμφέροντα της νόταν να έχει αίσιο τέλος και να βοηθήσουν τους Βενε- στημένος με τον βασιλιά της Ουγγαρίας, για δύο λό­
Βενετίας, αλλά τούς να ανακαταλάβουν τη Ζάρα. Σε αντάλλαγμα υπο­ γους. Ο Εμέριχος Α1κωλυσιεργούσε στο ζήτημα της πά­
και επίζηλο σχόταν τη χορήγηση πίστωσης χρόνου για να εκπληρώ­ ταξης του Βογομιλισμού στη χώρα του (υποστηρικτές
στόχο για την σουν τις οικονομικές υποχρεώσεις τους. Οι ηγέτες της του υπήρχαν και στην πόλη της Ζάρα), ενώ την ίδια τα­
ανάπτυξή τους. Σταυροφορίας αντιλήφθηκαν ότι δεν είχαν πολλές επι­ κτική τήρησε και ως προς τον σταυροφορικό του όρκο.
λογές και ότι αυτός ήταν ο μόνος τρόπος για να συνεχι­ Ζήτησε, μάλιστα, από τον πάπα να τον απαλλάξει από
στεί η επιχείρηση, γ ι’ αυτό τον όρκο αυτό, για να αφοσιωθεί στην καταπολέμηση
στο τέλος συμφώνησαν με του Βογομιλισμού. Δεν θα ήταν, λοιπόν, υπερβολή αν
την πρόταση. Το σχέδιο έ- υποθέταμε ότι για τον πάπα ήταν πιο δυσάρεστο γεγο­
πρεπε προς το παρόν να νός η ακύρωση της Σταυροφορίας παρά η επίθεση στη
μείνει μυστικό. Ομως, σύμ­ Ζάρα.
φωνα με τη διήγηση του Ρο­ Το Βυζάντιο ενεπλάκη πάλι στα ζητήματα της Σταυ­
βέρτου του Κλαρί, διέρρευ- ροφορίας όταν ο πρίγκιπας Αλέξιος Αγγελος, ο οποίος
σε και διαδόθηκε. Ο Ρο­ βρισκόταν στη Βερόνα, έστειλε, τον Σεπτέμβριο του
βέρτος του Κλαρί είναι μια 1202, ανθρώπους του στον Βονιφάτιο και στους Γάλ­
πηγή η οποία, σε αντίθεση λους ηγεμόνες που βρίσκονταν στη Βενετία, Επανέλα-
με τον Βιλλαρδουίνο, δεν βε την προσφορά του και ζήτησε τη βοήθειά τους. Οι
είχε πρόσβαση στις συνα­ Βενετοί δεν ήταν παρόντες στις συνομιλίες και ο Βονι­
ντήσεις των ηγετών. Εφό- φάτιος προσποιήθηκε ότι άκουγε αυτή την προσφορά
Εικονογράφηση σον λοιπόν γνώριζε τη συμ­ για πρώτη φορά. Ο μικρός κύκλος των συνομιλητών
από το έργο φωνία, συμπεραίνεται ότι θα την πληροφορήθηκαν και δεν απέρριψε την πρόταση, επειδή θεώρησε ότι κάθε
"Origine delle άλλοι απλοί σταυροφόροι. βοήθεια ήταν επιθυμητή, αφού ο αριθμός των συγκε­
famiglie nobili Στις αρχές Σεπτεμβρίου (πιθανώς στις 8 του μήνα), ντρωμένων σταυροφόρων υπολειπόταν έναντι του α­
Venete"Tou 16ου κατά τη διάρκεια εντυπωσιακής τελετή ς στον ναό του ναμενόμενου. Επιφυλάχθηκε όμως να απαντήσει. Η
αιώνα, με
οικόσημα και Αγίου Μάρκου, ο δόγης ασπάσθηκε το σχήμα του σταυ­ πρόταση έμεινε, προς το παρόν, στο επίπεδο των δια­
μετάλλια που ροφόρου μέσα σε ένα κλίμα πολύ φορτισμένο, όρισε δε πραγματεύσεων. θορυβημένος από τις κινήσεις του α­
περιέχουν ως αναπληρωτή του τον γιο του, Ρανιέρι Δάνδολο. Ο ντιζήλου του ο Αλέξιος Γ1έστειλε επιστολή στον πάπα
πορτραίτα της Βιλλαρδουίνος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πολύ συγκι- εκφράζοντας την ανησυχία του για πιθανή παρέκκλιση
οικογένειας νήθηκαν οι άνθρωποι της χώρας και οι προσκυνητές της Σταυροφορίας εναντίον των εδαφών του. Ο αυτο-
Δάνδολο. Ο και πολλά δάκρυα χύθηκαν...». Ουσιαστικά με αυτή τη κράτορας του Βυζαντίου ζήτησε από τον ποντίφηκα να
Ερρίκος Δάνδολο συμβολική κίνηση ο δόγης ανελάμβανε τα ηνία της απορρίψει τις αιτιάσεις του Αλεξίου Αγγέλου, αντιμε-
διακρίνεται
Σταυροφορίας. Βέβαια εκείνη την περίοδο είχε αρχίσει τωπίζοντάς τις ως ανυπόστατες. Ο πάπας διατηρούσε
δεύτερος από τα
αριστερά μάλλον να γίνεται γνωστό και στους απλούς σταυροφό­ από πριν αλληλογραφία με τον Αλέξιο Γ1 και τον πα­
(Biblioteca ρους το σχέδιο επίθεσης εναντίον της Ζάρα. Ολη αυτή τριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννη lä Καματηρό, χω­
Nazionale η σκηνή έχει θεωρηθεί, όχι άδικα, από μερικούς ιστορι­ ρίς να μπορέσει να προωθήσει το ζήτημα της ένωσης
Marciana, κούς ως εφεύρημα του Βιλλαρδουίνου. Η ηλικία και η των Εκκλησιών και την αποδοχή των πρωτείων του (3).
Βενετία). κατάσταση του δόγη δεν θα του επέτρεπαν μια τόσο Στην απαντητική επιστολή του προς τον Αλέξιο Γ1ανέ­
φερε σιΒυλλικά τις υποσχέσεις του πρίγκιπα Αλεξίου τελευταίος αποκαλεί «κάστρον μέγα» το οχυρό της
Αγγέλου, για Βοήθεια προς τους σταυροφόρους και έ­ λης και αναφέρεται με επαινετικά λόγια στον διάκοσ
νωση των Εκκλησιών. ΔιαΒεβαίωσε πάντως τον αυτο- των ναών της.
κράτορα ότι η παπική απόφαση θα τον άφηνε ευχαρι­ Από τον πρώιμο Μεσαίωνα οι Κροάτες έγιναν η πο­
στημένο: «...Αν και αρκετοί θα ισχυρίζονταν ότι θα έ- λυπληθέστερη εθνική ομάδα της πόλης. Η εμπορική
πρεπε ευγενικά να ευνοήσουμε ένα τέτοιου είδους αί­ της πρόοδος και η στρατηγική της θέση την κατέστη­
τημα που μας τέθηκε εκ μέρους του διότι η Ελληνική σαν «μήλον της έριδος» για πολλές ηγεμονίες και ειδι­
Εκκλησία σπάνια είναι πειθήνια και αφοσιωμένη στην κά για τη Βενετία. Η θαλασσοκράτειρα Δημοκρατία δεν
Αγία Εδρα». Προειδοποιούσε μάλιστα τον Αλέξιο Γ' να έμενε ασυγκίνητη απέναντι στα προφανή πλεονεκτή­
αντιμετωπίσει το ζήτημα της εξουδετέρωσης του Βασι­ ματα που απέδιδε η Ζάρα στον κυρίαρχό της: ήταν ε­
λιά Φιλίππου της Σουαβίας με περισσότερη ζέση: μπορικός σταθμός ανεφοδιασμού για το μακρινό ταξίδι
«...Οσον αφορά αυτό το θέμα φροντίστε να μας απα­ προς την Ανατολή, σημείο ελέγχου της Αδριατικής, πο­
ντήσετε με έργα και όχι με λόγια, διότι υπήρξαμε αρκε­ λύτιμη πηγή πρώτων υλών για τα πολυάσχολα ναυπη­
τά προσεκτικοί, ώστε να αποδείξουμε την αγάπη μας γεία της Βενετίας, τα οποία έβρισκαν στη Δαλματία την
προς το πρόσωπό σας με δράση και αποτέλεσμα». άφθονη ξυλεία Βελανιδιάς που δεν τους παρείχε η γει-

0 Αλέξιος Γ1 μπορούσε να αισθάνεται πιο ήσυχος τονική στη Βενετία ενδοχώρα. Επιπλέον οι πειρατικές Δεξιά: Ο τάφος
προς το παρόν. Οι κάτοικοι της Ζάρα δεν είχαν όμως επιδρομές που διεξήγε η Ζάρα σε Βάρος των συμφερό­ του δόγη Ερρίκου
την πολυτέλεια να απολαύσουν το ίδιο συναίσθημα, ντων της Βενετίας αποτελούσαν από μόνες τους αιτία Δάνδολο (Αγία
πολέμου. Δεν είναι, συνεπώς, ανεξήγητες οι συνεχείς Σοφία, Κωνσταντι­
νούπολη).
απόπειρες των Βενετών να την ελέγξουν. Οι κάτοικοι
01 Σ Χ Ε Σ Ε ΙΣ ΤΗ Σ ΖΑ Ρ Α της πόλης, δυστυχώς γι' αυτούς, επέδειξαν πεισματική
προσήλωση στην αυτονομία τους και συχνά αποτίνασ-
Αριστερά:
Απεικόνιση της
ΜΕ ΤΗ Β ΕΝ ΕΤΙΑ σαν τον ζυγό που επέΒαλλε η Βενετία. Ομως και η τ ε ­ Βενετίας σε
Η πόλη της Ζάρα (σημ. Ζαντάρ) Βρίσκεται στις α­ λευταία δεν έδειχνε διάθεση να παραιτηθεί από τα σχέ­ πίνακα του 1755,
κτές της Δαλματίας και είναι κτισμένη πάνω σε χερσό­ διά της και συνεχώς επέστρεφε για να επιβάλει την επι­ έργο του
νησο που μοιάζει με νησί, καθώς ενώνεται με την ξηρά κυριαρχία της. ζωγράφου
Καναλέττο
με μια στενή λωρίδα γης. Το τοπίο είναι χαρακτηριστικό Κατά το διάστημα 1127-1182/3 αυτή η μορφή αντι­
(Galleria degli
για τις δαλματικές ακτές: μια σειρά από νησίδες εμπο­ παράθεσης συνεχιζόταν, όμως η Βενετία ήλεγχε, έστω Uffizi, Φλωρεντία).
δίζουν την πρόσΒαση στο λιμάνι και το προφυλάσσουν και δύσκολα, την κατάσταση. Από το 1183 περίπου η
αρκετά από τις διαθέσεις του καιρού. Το τελευταίο ή­ Ζάρα ήταν ελεύθερη και είχε συνάψει στενότερες σχέ­
ταν σημαντικό από τα ρωμαϊκά χρόνια. Οι Ρωμαίοι μ ετέ­ σεις με το Βασίλειο της Ουγγαρίας, το οποίο επίσης εν-
τρεψαν τον υπάρχοντα λιΒορνιανό οικισμό σε πόλη με διαφερόταν για τον έλεγχό της. Μάλιστα ο Βασιλιάς της
σύγχρονη ρυμοτομία, δημόσια κτίρια, αγορά (forum), ο­ Ουγγαρίας, Μπέλα Γ1, ενίσχυσε την πόλη με ένα ισχυρό
χυρώσεις και λιμενικές εγκαταστάσεις. Το όνομα της φρούριο. Οι Βενετοί ανέλαΒαν πάλι δράση εναντίον της
πόλης εκείνη την εποχή ήταν Ιάντερα ή Γιάντερα (4) και μόλις διευθέτησαν τη διαμάχη με το Βυζάντιο, σχετικά
η ίδρυσή της τοπ οθετείται στην περίοδο της ηγεμονίας με τα εμπορικά δικαιώματα και τα περιουσιακά τους
του ΟκταΒιανού Αυγούστου (31 π.Χ. - 14 μ.Χ.). Το λιμά­ στοιχεία στην Κωνσταντινούπολη. Το 1187 ο δόγης Οριο
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

νι της χρησιμοποιήθηκε εκτενώς από τους Ρωμαίους, Μαστροπιέρο άρχισε εναντίον της Ζάρα μια εκστρατεία
τόσο για εμπορικούς, όσο και για στρατιωτικούς σκο­ που έμελλε να αποΒεί βραχύβια, διότι ο πάπας Γρηγό-
πούς. ριος Η' έδωσε το σύνθημα για την προετοιμασία της Γ'
Η σημασία της πόλης δεν μειώθηκε μετά την επι­ Σταυροφορίας. Αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να σταματή­
κράτηση του Χριστιανισμού και την παρακμή της Ρω­ σουν οι όποιες εχθροπραξίες Βρίσκονταν σε εξέλιξη.
μαϊκής Αυτοκρατορίας. Αντίθετα, όσο διάστημα Βρισκό­ Οι Βενετοί αναγκάστηκαν να υπογράψουν διετή ανακω­
ταν υπό Βυζαντινή κυριαρχία, ανήκε στο Θέμα της Δαλ­ χή. Η Ζάρα, επιδιώκοντας μεγαλύτερη ασφάλεια, υπέ­
ματίας, υπήρξε έδρα επισκοπής και προικίστηκε με ε­ γραψε συμφωνία φιλίας με την Πίζα, ναυτικό και εμπο­
ντυπωσιακά εκκλησιαστικά κτίρια, τα οποία φιλοξενού­ ρικό ανταγωνιστή της Βενετίας.
σαν πολύτιμα λείψανα αγίων. Οι Βυζαντινοί αποκαλού- Μετά τη λήξη της ανακωχής, το 1190, οι Βενετοί πέ-
σαν την πόλη «Διάδωρα», όπως μας πληροφορεί ο ρασαν εκ νέου στην επίθεση, χωρίς ουσιαστικά αποτε­
αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ1 Πορφυρογέννητος. Ο λέσματα. Απτόητοι επέστρεψαν το 1192 με ναυτικές δυ­

23
νάμεις, που έσ τειλε ο νέος δόγης, Ανατολή, τους αρχικούς στόχους της Σταυροφορίας.
Ερρίκος Δάνδολο. Ούτε αυτή τη φο­ Οι γαλέρες θα προστάτευαν τα υπόλοιπα πλοία από τις
ρά έπεσε η Ζάρα, κατελήφθη όμως επιθέσεις του εχθρού. Με μήκος που μερικές φορές υ-
το νησί Πάγκο. Από το 1193 μέχρι το περέβαινε τα 40 μέτρα και πλάτος μόλις 5-6 μέτρων, τα
1202 δεν επιχειρήθηκε άλλη εκστρα­ σκάφη αυτά είχαν άψογο υδροδυναμικό σχήμα και ανέ­
τεία από την πλευρά της Βενετίας. πτυσσαν μεγάλες ταχύτητες κατά την τελική φάση της
Ωστόσο κατά τη διάρκεια αυτής της επίθεσης, ωθούμενα από 120 κωπηλάτες και από το ι­
δεκαετίας οι σχέσεις Ζάρα - Βενε­ στίο τους. Ετσι μπορούσαν να προκαλέσουν μεγάλες
τίας ήταν γεμάτες ένταση. Η νευρι­ ζημιές στον στόχο με το έμβολο της πλώρης. Επιπλέον
κότητα των Βενετών επιτεινόταν μπορούσαν να εξαπολύσουν τους πεζοναύτες που με­
από την τακτική του βασιλιά της τέφεραν εναντίον του εχθρικού πλοίου και να το κατα­
λάβουν ή να χρησιμοποιήσουν τις πολεμικές μηχανές
Αποψη της
τις οποίες φιλοξενούσαν - προαιρετικά - στο κατά­
σημερινής
πόλης στρωμά τους.
Ζαντάρ Τα μεταγωγικά πλοία ήταν μεγαλύτερα, σχεδόν δι­
(Ζάρα). πλάσια σε διαστάσεις από τις γαλέρες. Δ ιέθεταν μέχρι
Διακρίνεται και τρία κατάρτια, ενώ η πρύμνη και η πλώρη τους διέ­
εύκολα το θεταν πύργους με πολεμικές μηχανές, κατάλληλες για
ιδιόμορφο πολιορκία (5). Αυτές οι υπερκατασκευές τούς έδιναν
της
ένα χαρακτηριστικό σχήμα που έμοιαζε με μισοφέγγα­
χερσονήσου
πάνω στην ρο. Μερικά από τα συγκεκριμένα πλοία ήταν τεράστια
οποία είναι και μπορούσαν να μεταφέρουν 1.000 περίπου άτομα.
κτισμένη. Στον στόλο που περιγράφουμε υπήρχαν τέσσερα τέ ­
τοια σκάφη, όλα υπό την ηγεσία ανώτατων αξιωματού-
χων της Σταυροφορίας: το «Αετός» μετέφ ερε Βενε-
τούς, το «Παράδεισος» (Li Paravis) είχε ανατεθεί στον
Νεβελόν, επίσκοπο της πόλης Σουασόν, το «Προσκυ-
Εικονογραφημένο Ουγγαρίας, Εμέριχου Α'. Ηταν, γι' αυτούς, επιτακτική α­ νήτρια» (La Pelerin) ήταν υπό την ηγεσία του επισκόπου
χειρόγραφο με νάγκη να διευθετήσουν τις διαφορές τους με τη Ζάρα, της Τρουά και το «Βιολέτα» είχε ως επικεφαλής τον
παράσταση
μεσαιωνικής πριν εμπλακούν στη δίνη της σταυροφορίας και αφή- Στέφανο του Περς.
γαλέρας σουν ανοικτό πεδίο στον Ούγγρο ηγεμόνα. Ο εντυπω­ Τα ιππαγωγά σκάφη είχαν αναλάβει το λεπτό εγχεί­
(Bibliotheque σιακός στόλος που είχαν ναυπηγήσει, πλαισιωμένος ρημα της μεταφοράς των πολύτιμων αλόγων των ιππο­
Nationale, Παρίσι). από μερικές χιλιάδες σταυροφόρους, φαινόταν πολύ τών, που αποτελούσαν τη «σιδερένια γροθιά» των
πειστικό «επιχείρημα» προκειμένου να υποταγούν όσοι σταυροφόρων κατά τις χερσαίες μάχες. Οι Βενετοί ε­
αψηφούσαν τη θέληση της Βενετίας. ξέλιξαν έναν παλαιότερο βυζαντινό τύπο, επιδιώκο­
ντας να μεταφέρουν τα ευαίσθητα αυτά ζώα με τις μι­
κρότερες δυνατές απώλειες. Τα συγκεκριμένα πλοία
Η ΕΚ Σ Τ Ρ Α Τ Ε ΙΑ ΕΝ Α Ν Τ ΙΟ Ν ΤΗ Σ ΖΑ Ρ Α βασίζονταν εξίσου στα ιστία και στους κωπηλάτες
τους.
Στις αρχές Οκτωβρίου του 1202 ο στόλος αναχώρη­ Το λαμπρό θέαμα της αναχώρησης αμαυρώθηκε
σε, πιθανώς τμηματικά. Για πρώτη φορά οι Βενετοί α­ από την απρόσμενη βύθιση του μεγάλου μεταγωγικού
ντιμετώπιζαν με τέτο ιο ζήλο το ζήτημα της απελευθέ­ «Βιολέτα», αλλά και από την απουσία του τυπικού ηγέ­
ρωσης των Αγίων Τόπων. Το θέαμα πρέπει να ήταν εντυ­ τη της Σταυροφορίας, Βονιφατίου, μαρκησίου του
πωσιακό, ακόμα κι αν δεχθούμε ότι οι χρονικογράφοι Μονφερά. Επικαλούμενος ανειλημμένες υποχρεώσεις
της εποχής υπερβάλλουν. Ο Βιλλαρδουίνος και ο Ρο­ ο τελευταίος απούσιαζε, πιθανώς για να αποφύγει την
βέρτος του Κλαρί συμφωνούν ότι επρόκειτο για τον πιο άμεση ανάμιξη του ονόματος του με την εκστρατεία ε­
εντυπωσιακό στόλο που υπήρξε ως τότε. Οι σκηνές που ναντίον της Ζάρα. Προφανώς ήθελε να κερδίσει χρόνο
κτυλίχθηκαν κατά την αναχώρηση πρέπει να είχαν με- και να δει ποια θα ήταν η εξέλιξη της εκστρατείας κα­
/.άλη συναισθηματική φόρτιση. Ενα από τα πιο "ανθρώ­ τά την αρχική φάση της.
πινα" έγγραφα που αναφέρονται στην Δ' Σταυροφορία Ανεξάρτητα από τα προβλήματα, η λαμπρότητα δεν
είναι ηϊδιαθήκη του Βαλφράμε από την Τζεμόνα, ενός έλειψε. Η απουσία λεπτομερούς περιγραφής της ανα­
Βενετόύ σταυροφόρου, ο οποίος συνέταξε το κείμενο χώρησης από τον Βιλλαρδουίνο αναπληρώνεται από
λίγερ Ημέρες πριν από την αναχώρησή του. Δυστυχώς τον Ροβέρτο του Κλαρί, ο οποίος διέσωσε χαρακτηρι­
ι |δ ν ο έγγραφο που σχετίζεται με την ιστορική στικές μεγαλοπρεπείς εικόνες: τη βαθυκόκκινη γαλέ-
η στιγμή και αναφέρεται σε έναν απλό άνθρωπο ρα του δόγη με την πολυτελή τέντα της στο ίδιο χρώ­
και όχι σε κάποια διάσημη προσωπικότητα. μα, τις καμπάνες κάθε μεγέθους και από κάθε υλικό
Ο αριθμός των πλοίων που αναχώρησαν εκείνη την που ηχούσαν χαρμόσυνα, το ενθουσιώδες πλήθος το
ημέρα από τη Βενετία δεν είναι γνωστός με ακρίβεια, κα­ οποίο επευφημούσε εκστασιασμένο, τον ύμνο "Veni
θώς οι πηγές τα υπολογίζουν από 200 ως 480. Ο Ντόναλ- Creator Spiritus" που αντηχούσε καθώς τον έψαλλαν μα­
ντ Κβέλλερ και ο Τόμας Μάντεν, δύο από τους πιο έγκυ­ ζί κληρικοί και λαϊκοί, τα πανιά και τα λάβαρα με τους
ρους αναλυτές της Δ§ Σταυροφορίας, υπολογίζουν λίγο θυρεούς τα οποία στόλιζαν εντυπωσιακά τα πλοία. Η
περισσότερα από 200 σκάφη, συμφωνώντας με τις διηγή­ μετάβαση στη Ζάρα θα γινόταν με στάσεις σε λιμάνια
σεις των περισσοτέρων πηγών. Τα μισά από αυτά ήταν ιπ- πόλεων που σχετίζονταν με τη Βενετία και βρίσκονταν
παγωγά και τα άλλα μισά χωρισμένα σε δύο μέρη: το ένα στα παράλια της Αδριατικής. Οι στάσεις αυτές ήταν α­
περιελάμβανε τα μεταγωγικά και το άλλο τις γαλέρες. παραίτητες για τον ανεφοδιασμό του στόλου με τα α­
Ο στόλος που ναυπήγησαν οι Βενετοί ήταν σχεδια­ παραίτητα, αλλά και για να εξασφαλιστεί η πειθήνια συ­
σμένος για επιχειρήσεις στην Αίγυπτο και στη Μέση μπεριφορά των συγκεκριμένων πόλεων για όσο διά­
στημα ο δόγης και μεγάλο μέρος των δυνάμεων των Βε- Σίμων, ένας από τους πρώτους Γάλλους ευγενείς οι ο­
νετών θα απούσιαζαν. Μέρος του στόλου (6) κατευθύν- ποίοι δήλωσαν συμμετοχή στη Σταυροφορία, δεν έβλε­
θηκε στο Πιράνο, όπου έγινε η πρώτη στάση. Οι επόμε­ πε με καλό μάτι την αυξανόμενη επιρροή των Ιταλών
νες έγιναν στη Μούγκια και στην Τεργέστη. Το χρονικό ευγενών στην ηγεσία της Σταυροφορίας. Μάλιστα ο Ρο­
"Devastatio Constantinopolitana" αναφέρει ότι οι Βενετοί βέρτος υποστηρίζει ότι οι δύο ευγενείς αποχώρησαν
ανάγκασαν αυτές τις πόλεις, αλλά και άλλες πόλεις της από τις τάξεις των σταυροφόρων και αναχώρησαν για
Δαλματίας, της Σλαβονίας και της Ιστρίας, να δηλώ­ την Ουγγαρία, όπου τους δέχθηκε με τιμές ο βασιλιάς
σουν υποταγή (7), υπό την πίεση που ασκούσε η παρου­ Εμέριχος Α'. Αυτό δεν αληθεύει, καθώς η αποχώρησή
σία του ισχυρού σταυροφορικού στόλου. Η αλήθεια εί­ τους έγινε μετά την κατάληψη της Ζάρα. Απλώς κατά τη
ναι ότι οι πόλεις αυτές είχαν σχέση υποτέλειας με τη διάρκεια της πολιορκίας κατασκήνωσαν μακριά από το
Βενετία, συνεπώς η παροχή εφοδίων μπορεί να ανήκε υπόλοιπο στρατόπεδο για να τονίσουν την αντίρρησή
στις συμβατικές τους υποχρεώσεις απέναντι στον επι- τους.
Τοιχογραφία στη
κυρίαρχό τους. Η διήγηση του Βιλλαρδουίνου, ο οποίος ήταν κοι- μονή του Αγίου
Η υποδοχή του δόγη στην Τεργέστη, την πιο σημα­ νωνός των εξελίξεων στα ανώτατα κλιμάκια της Σταυ­ Βενέδικτου
ντική από τις παραπάνω πόλεις, ήταν επίσημη και μεγα­ ροφορίας, είναι πιο λεπτομερής. Αναφέρει ότι οι απε­ (Sacro Speco -
λοπρεπής. Στο σημείο αυτό αξίζει να γίνει μια παρατή­ σταλμένοι της Ζάρα υποσχέθηκαν στον δόγη την παρά­ Ιερό Σπήλαιο),
ρηση. Η πρώτη στάση, σύμφωνα με τον Ροβέρτο του δοση της πόλης με αντάλλαγμα τη ζωή των κατοίκων. που βρίσκεται
Κλαρί, δεν έγινε στις αναφερθείσες πόλεις, αλλά στην Εκείνος αν και έπρεπε, λογικά, να χαρεί με την πρόταση κοντά στην
και να την αποδεχθεί, επιφυλάχθηκε να απαντήσει α­ κωμόπολη
Πόλα (σημερινή Πούλα), προκειμένου ο στόλος να προ­
Σουμπιάκο,
μηθευτεί νερό και άλλα εφόδια. Πιθανώς η Πόλα προ- φού συσκεφθεί με τις άλλες κεφαλές της Σταυροφο­
ανατολικά της
σέφερε και άνδρες, προκειμένου να επανδρωθεί καλύ­ ρίας. Εύκολα έρχεται στην επιφάνεια το ερώτημα: Γιατί Ρώμης.
τερα ο στόλος. Αν δεχθούμε και τις δύο διηγήσεις, συ­ οι άλλοι ηγέτες να αρνηθούν μια τόσο συμφέρουσα Εικονίζεται ο
μπεραίνουμε ότι ο στόλος αναχώρησε τμηματικά. πρόταση που τους βοηθούσε να απαλλαγούν από μια α­ πάπας
Παρά τη μικρή, σχετικά, απόσταση που χώριζε τη ποστολή στην οποία είχαν εμπλακεί από ανάγκη; Ενώ Ιννοκέντιος Γ ’.
Βενετία από τη Ζάρα, ο στόλος δεν έφθασε εκεί παρά
μόνο στις 10 Νοεμβρίου, τις παραμονές της εορτής του
Αγίου Μαρτίνου. Η καθυστέρηση αυτή μπορεί να απο­
δοθεί στη χρονοβόρα διαδικασία συμπλήρωσης των
πληρωμάτων και των εφοδίων από τις πόλεις όπου έγι-
ναν οι στάσεις, αλλά και στη δυσκολία συντονισμού ε­
νός τόσο μεγάλου στόλου, ειδικά όταν αυτός χρειάζε­
ται να παραπλεύσει τις επικίνδυνες ακτές της ανατολι­
κής πλευράς της Αδριατικής. Οταν τα πρώτα πλοία έ-
φθασαν κοντά στην πόλη, τα τείχη και οι πύργοι της ε­
ντυπώσιασαν τους σταυροφόρους, οι οποίοι, σύμφωνα μ **.

με τον Βιλλαρδουίνο, αναρωτήθηκαν πώς μπορούσε


κάποιος να την καταλάβει «...αν ο θ εό ς ο ίδιος δεν το
κάνει...».
Οι κάτοικοι της Ζάρα φρόντισαν να κλείσουν τις πύ­
λες των τειχών και να φράξουν την είσοδο του λιμανιού
με μια χοντρή αλυσίδα. Ομως οι βενετικές γαλέρες επέ­
πεσαν στην αλυσίδα και την έσπασαν, επιτρέποντας
στα μεταγωγικά και στα ιππαγωγά σκάφη να προσεγγί­
σουν και να αποβιβάσουν ανθρώπους, εφόδια και ζώα
στην ακτή. Οι σταυροφόροι στρατοπέδευσαν χωρίς να
παρενοχληθούν από τους υπερασπιστές της Ζάρα, ού­
τε από τις καιρικές συνθήκες. Αλλωστε οι της Ζάρα
γνώριζαν καλά ότι χωρίς βοήθεια από την Πίζα ή την
Ουγγαρία δεν είχαν ελπίδες. Φρόντισαν λοιπόν να στεί-
λουν αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τους Νταμιάνο ντε
Βαρικάσσι και Μπέρτο ντε Ματαφάρρι, για να διαπραγ-
ματευθούν. : » N i m « Η W s . f V< >MV-’VC ffRVORV w t l i t f C W HU- * MUOtl €T F»IB «*.W
i f v f V gfcAtl M H tllim ftfC lA R t V lt Ä ''R VAN TIU VS '<· t * »p JNTVP. HtHOCAVVTA
Στο σημείο αυτό οι πηγές διηγούνται διαφορετικά 'i M V T V « r . · . ; N * -im iA T \ τ /Ä ·π · ι η μ τ υ * λ ι τ τ - ή ο &*π κ < ν * ο ·κ »·
|ΙΛΜ ΤΑΓ(^Μ 0< W T A JIV N W H ftY tV ( I II <w<A .«V M in N fe fti· ·< ·.* ·« A i U*V *
την ίδια ιστορία. Σύμφωνα με τον Ροβέρτο του Κλαρί, οι
IN jT im iO H ? l f m lA V Ü M U T W t DNR M N V tM R S .
αντιπρόσωποι της πόλης είχαν μαζί τους την περίφημη A fo y ro u c * /o k <
NÄ> •►»«lllfl
επιστολή του πάπα η οποία απειλούσε με αφορισμό ό­
**H***iYAT*v r » i W K ςΐΜΛ> W A U » M
ποιον τολμούσε να επ ιτεθεί σε χριστιανική πόλη. Αυτή
ήταν πιθανότατα στην κατοχή του Γκυ, ηγουμένου του WM* tvW HT V t t tm f. Α*»ΚΝ*Τ* 5ΤΑ1Ύ|>»Ι** » T M i w
'■■’ ■-Tr·. !.·■ .4
.V iV .t m U :
Η·5ΝΑ5Γί?νί(ί W l ^ 'H .V O I ! .s frS v ltfS S O N i
αβαείου Βω ντε Σερνέ. Στο άκουσμά της ο δόγης Δάν- H Him
v m s α ι γ η ι Γα μ r w - m - r i *
AVTV t V KtVtftM IV H AnVU*
, u s H v H n m n i M t · «a n t *
δολο αντέταξε ότι «...ο αφορισμός του πάπα δεν θα t t J A U 'lV « CVf2ft» U K U 01CHAPVMVR P O T V n STAfilLiW: '■*

τον εμποδίσει στο να πάρει την εκδίκησή του...». Μετά JA


ιΗN'· f«Ä
από αυτή την απάντηση οι απεσταλμένοι της Ζάρα απο­
χώρησαν. Ο δόγης τότε επανέλαβε στους ευγενείς ότι (Μΐ/ΚΝΑΤΙΟΚί
ήταν αποφασισμένος να εκδικηθεί, όποιο κι αν ήταν το
κόστος. Αυτοί, αναφέρει ο Ροβέρτος του Κλαρί, υπο-
σχέθηκαν να τον βοηθήσουν, με εξαίρεση τον κόμη Σί­
μωνα Δ' του Μονφόρ και τον Ενγεράνδο της Μποβ. Ο
αυτή η - μάλλον άσκοπη - σύσκεψη εξελισσόταν, πλη­ καθώς τα πλοία με τους οχυρούς πύργους εκτόξευαν
σίασαν την αντιπροσωπεία άνθρωποι που, σύμφωνα πά­ βλήματα κάθε είδους εναντίον των τειχών. Από την α­
ντα με τον Βιλλαρδουίνο, «...ήθελαν να διαλύσουν τον νατολική πλευρά οι πολιορκητικές μηχανές που είχαν
στρατό...» και την πληροφόρησαν ότι δεν υπήρχε περί­ σ τηθεί στην ξηρά σφυροκοπούσαν επίσης τα τείχη. Ο
πτωση να επιτεθούν οι σταυροφόροι στην πόλη της Ζά­ Βιλλαρδουίνος αναφέρει ότι η επίθεση διήρκεσε πέντε
ρα και ότι μόνο οι Βενετοί αποτελούσαν κίνδυνο. Οι α­ περίπου ημέρες. Οι πολιορκημένοι ανταπέδιδαν τα
πεσταλμένοι επέστρεψαν στην πόλη τους, αφού βεβαι­ "πυρά", όμως με πολύ λιγότερη ένταση. Ηταν φανερό
ώθηκαν ότι η πληροφορία ήταν ορθή. Στο μεταξύ η σύ­ ότι ο αγώνας τους ήταν άνισος. Βοήθεια δεν αναμενό-
σκεψη είχε ολοκληρωθεί και ο δόγης είχε εξασφαλίσει ταν από πουθενά, ενώ οι πολιορκητές είχαν με το μέ­
τη συγκατάθεση των άλλων αρχηγών της Σταυροφο­ ρος τους την αριθμητική υπεροχή και τον χρόνο. Το αί­
ρίας. Η συμφωνία παράδοσης της πόλης μπορούσε να τημα των αμυνόμενων, να υποβληθεί σε παπική διαιτη­
προχωρήσει. Ομως οι απεσταλμένοι είχαν φύγει και ο η­ σία η διένεξή τους με τους Βενετούς, απορρίφθηκε. Οι
γούμενος του αβαείου Βω ντε Σερνέ, παρουσία του Σί­ πολιορκητές υπονόμευσαν έναν πύργο και οι κάτοικοι
μωνα του Μονφόρ, ανακοίνωσε στην ηγεσία της Σταυ­ της Ζάρα αντιλήφθηκαν ότι σύντομα θα έχαναν το μό­
ροφορίας την παπική απαγόρευση. νο ισχυρό μέσο προστασίας που διέθεταν, δηλαδή τα
Ο ηγούμενος Γκυ είχε λόγους να εμποδίσει την πο­ τείχη. Δεν υπήρχε άλλη επιλογή από την παράδοση.
λιορκία. Οι λόγοι αυτοί δεν ήταν αποκλειστικά θρη­ Ετσι προσέφεραν για δεύτερη φορά την παράδοση της
σκευτικοί. Ο συγκεκριμένος ηγούμενος είχε πόλης με μόνο αντάλλαγμα τη ζωή τους. Η προσφορά
τους έγινε δεκτή.
Στις 24 Νοεμβρίου 1202 η Ζάρα άνοιξε τις πύλες
της στους πολιορκητές. Η ειρωνεία είναι ότι εκείνη η η­
μέρα ήταν αφιερωμένη στον οσιομάρτυρα Αγιο Χρυσό-
πολύ στενές σχέσεις γονο, προστάτη της πόλης. Η Ζάρα φιλοξενούσε το
με την οικογένεια του κόμη σκήνωμα και την αλυσίδα του. Οι πολιορκητές δεν έ­
Σίμωνα του Μονφόρ. Δεν εί­ δειξαν ιδιαίτερο θρησκευτικό ζήλο, καθώς λεηλάτησαν
ναι, συνεπώς, δύσκολο να ε­ ακόμη και ναούς. Η μεγάλη μάζα των σταυροφόρων υ­
ντοπιστεί η πηγή της πλη­ πέφερε πολύ όλο το προηγούμενο καλοκαίρι περιμένο-
ροφόρησης των απεσταλμέ­ ντας υπομονετικά να βρεθεί λύση στο πρόβλημα που
νων της Ζάρα. Εξάλλου ο ί­ προέκυψε με τη μεταφορά τους στην Ανατολή. Βεβαί­
διος ο αδελφός του Ενγεράνδου, Ροβέρτος της Μποβ, ως σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούνται οι λεηλα­
έφθασε έφιππος ως τα τείχη και κοινοποίησε την πλη­ σίες και οι καταστροφές στις οποίες προέβησαν.
ροφορία στους υπερασπιστές της πόλης. Η ακύρωση Δεν έχουμε σαφή εικόνα περί των καταστροφών,
της συμφωνίας είχε ως αποτέλεσμα να εξοργισθεί ο δό­ καθώς μερικές πηγές δεν αναφέρονται σε αυτό το «λε­
γης. Σύμφωνα με μια πηγή οι Βενετοί επιτέθηκαν στον πτό» θέμα, ενώ άλλες διατυπώνουν γενικά σχόλια. Στο
ηγούμενο, αλλά τους εμπόδισε ο κόμης του Μονφόρ. Ο χρονικό "Devastate Constantinopolitana" διαβάζουμε:
Δάνδολο κατηγόρησε τους σταυροφόρους για τη στά­ «...λεηλάτησαν την πόλη χωρίς έλεος...». Το επίσης
ση του Σίμωνα του Μονφόρ και του ηγουμένου Γκυ. Οι γερμανικής προέλευσης χρονικό "Gesta Episcoporum
άλλοι ευγενείς χαρακτήρισαν «θρασείς» εκείνους που Halberstadensium" διαβεβαιώνει ότι: «...λάφυρα μοιρά­
ανέτρεψαν τη συμφωνία και υποσχέθηκαν να βοηθή­ στηκαν ανάμεσα στα μέλη (του στρατού)...». Ως προς
σουν τον δόγη να κατακτήσει την πόλη. Αν διατηρού­ τις απώλειες υπάρχουν ακραίες εκτιμήσεις. Ο Μάρτιν,
σαν κάποιες επιφυλάξεις μέχρι εκείνη τη στιγμή, ήταν ηγούμενος της μονής του Περί και ένας από τους
πια αναγκασμένοι να τις λησμονήσουν. Η συμπεριφορά πνευματικούς καθοδηγητές της Σταυροφορίας, ανα­
του κόμη του Μονφόρ τους είχε εκθέσει και - αθέλητα φέρει ότι η πόλη κατακτήθηκε «...χωρίς σφαγή και αι­
- διευκόλυνε την προσπάθεια των Βενετών να κερδί­ ματοχυσία...», ενώ ο αρχιδιάκονος Θωμάς από το Σπά-
σουν την ολόψυχη υποστήριξη των άλλων σταυροφό­ λατο (σημερινό Σπλιτ) αντιτείνει ότι οι ζωντανοί ήταν
ρων. Η πολιορκία ήταν πλέον η μόνη λύση. τόσο λίγοι ώστε δεν έφθαναν για να θάψουν τους νε­
Οι επ ιτιθέμενοι έστησαν 150 πολιορκητικές μηχα­ κρούς. Είναι περιττό να σημειωθεί ότι και οι δύο πηγές
νές κάθε είδους, ύψωσαν ξύλινους πύργους και ετοίμα­ υπερβάλλουν. Μάλλον πιο πειστική είναι η σαφής δια­
σαν σκάλες. Παράλληλα σχέδιαζαν να υπονομεύσουν τύπωση, σε επιστολή του πάπα Ιννοκέντιου Tä, ότι η
τα τείχη. Ο στόλος ετοιμάστηκε επίσης για την πολιορ­ πόλη δεν παραδόθηκε «...χωρίς αρκετή αιματοχυ­
κία από τη θάλασσα. Αρχικά οι κάτοικοι της Ζάρα δεν α­ σία...». Πάντως είναι σίγουρο ότι οι Βενετοί δεν τήρη­
νησύχησαν. Ενιωθαν ασφάλεια πίσω από τα ισχυρά τ ε ί­ σαν τη συμφωνία παράδοσης, διότι συνέλαβαν, εκτέλε-
χη της πόλης και οι διαβεβαιώσεις του κόμη του Μον­ σαν ή εξόρισαν ορισμένους κάτοικους της Ζάρα που
φόρ τους καθησύχαζαν ακόμη περισσότερο. Οταν, ό­ θεωρούσαν επικίνδυνους για τα συμφέροντά τους.
μως, εκδηλώθηκε η πρώτη επίθεση οι ελπίδες τους δια-
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

ψεύσθηκαν. Οι πολιορκημένοι επιστράτευσαν ακόμη


και εικόνες και σταυρούς για να σώσουν την πόλη. Κρε­
μώντας τα σύμβολα του Χριστιανισμού από τα τείχη,
ΤΟ ΣΥΜΦΠΝΟ ΤΗΣ ΖΑΡΑ
ήλπιζαν να αποθαρρύνουν τους πολιορκητές, που σύμ­ ΠΡΟΑΝΑΓΓΕΛΛΕΙ ΤΗΝ ΑΑΟΣΗ
φωνα με το κείμενο "Hystoria Constantinopolitana" ήταν α­ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΤΟ 1204
πρόθυμοι και θλιμμένοι για ό,τι έκαναν. Λαμβάνοντας υ-
πόψη τα όσα ακολούθησαν, αλλά και τις ανακρίβειες Οι σταυροφόροι παρέμειναν αναγκαστικά στη λεη­
του συγκεκριμένου κειμένου σχετικά με την πολιορκία, λατημένη πόλη, διότι οι καιρικές συνθήκες θα καθι­
καλό είναι να εμπιστευθούμε μια άλλη πληροφορία που στούσαν επικίνδυνο το θαλάσσιο ταξίδι πριν από την ά­
προσφέρει και μπορεί να διασταυρωθεί: η πολιορκία ή­ φιξη της άνοιξης. Διένειμαν μεταξύ τους τα λάφυρα και
ταν ένα θορυβώδες και άγριο θέαμα. Ο στόλος των Βε­ τα καταλύματα, προκειμένου να διαχειμάσουν. Οι Βενε-
νετών επιτέθηκε στη δυτική πλευρά των οχυρώσεων, τοί κατέλυσαν στο μέρος της πόλης που έβλεπε προς
το λιμάνι. Τρεις ημέρες μετά, μάλλον οτις 27 Νοεμβρί­
Πανόραμα της
ου, σημειώθηκε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των Βενε- σημερινής πόλης
τών και των υπολοίπων σταυροφόρων, που θεώρησαν Ζαντάρ βάρα).
ότι οι πρώτοι τους εκμεταλλεύθηκαν στη διανομή. Η
σύγκρουση είχε θύματα και αντιμετωπίστηκε δύσκολα
από τους ψυχραιμότερους. Στο μεταξύ υπήρχε και το
φλέγον ζήτημα της παπικής απαγόρευσης. Οι σταυρο­
φόροι έστειλαν αντιπροσωπεία στη Ρώμη για να δικαιο­
λογήσουν τις πράξεις τους στον πάπα Ιννοκέντιο Γ'.
Στα μέσα Δεκεμβρίου έφθασε στην πόλη ο Βονιφάτιος
του Μονφερά και βρήκε το εκστρατευτικό σώμα σε έ­
κρυθμη κατάσταση. Προς τα τέλη του ίδιου μήνα ο πά­
πας συνέταξε επιστολή με την οποία απαίτησε να επι-
στραφούν τα λάφυρα και η πόλη στον βασιλιά της Ουγ­
γαρίας, θύμισε δε στους σταυροφόρους ότι η πράξη
τους επέσυρε τον αφορισμό τους.
ΣΗ Μ ΕΙΩ ΣΕΙΣ
Τον Ιανουάριο του 1203 έφθασαν στην πόλη απε­ (1) Ο Βιλλαρδουίνος μιλά για 34.000 μάρκα και ο Ροβέρτος του Κλαρί για 36.000
σταλμένοι του Γερμανού βασιλιά Φιλίππου της Σουα- μάρκα.
(2) Οι εκκλησιαστικές πηγές για τα γεγονότα της Δ'Σταυροφορίας
βίας, με σκοπό να ενημερώσουν τους σταυροφόρους
καταγράφουν αρνητικά τον ρόλο των Βενετών και μιλούν επικριτικά για την
για μια πρόταση του νεαρού πρίγκιπα Αλεξίου. Ο πρί­ πρόταση επίθεσης στη Ζάρα. Το κείμενο "Hystoria Constantinopolitana", που
γκιπας τούς ζητούσε να τον αποκαταστήσουν στον συ\/έγραψε ο μοναχός Γκύντερ υπό την καθοδήγηση του Μάρτιν, ηγουμένου
θρόνο που του στέρησαν παράνομα και σε αντάλλαγμα της μονής του Περί, θεωρεί ασεβή την πράξη αυτή και τονίζει ότι οι
θα τους προσέφερε 200.000 μάρκα, υποταγή της Ορθό­ περισσότεροι σταυροφόροι την αρνήθηκαν πεισματικά από την αρχή. Το
δοξης Εκκλησίας στην Καθολική και 500 ιππότες που κείμενο "De terra Iherosolimitana et quomodo ab urbe Constantinopotitana ad
θα παρέμεναν μόνιμα στους Αγίους Τόπους, υποσχόταν hanc ecclesiam allate sunt reliquie", πόνημα ανώνυμου συγγραφέα (πιθανότατα
δε να συμμετάσχει προσωπικά στη σταυροφορία επί έ­ κληρικού) από τη Σουασόν της βόρειας ΓΊλλία ς, αναφέρει ότι οι Βενετοί
ανάγκασαν τους σταυροφόρους να επιτεθούν στη Ζάρα. Δεν απουσιάζουν
ναν χρόνο, με 10.000 στρατιώτες. Οι υποσχέσεις του ή­
όμως και οι ουδέτερες απόψεις. Στο έργο ενός ανώνυμου χρονικογράφου από
ταν τουλάχιστον απερίσκεπτες και δύσκολα θα τηρού­ το Χάλμπερσταντ της κεντρικής Γερμανίας, που φέρει τον τίτλο "Gesta
ντο. Episcoporum Haiberstadensium" και περιγράφει τη δράση του επισκόπου
Η πρόταση δίχασε τους σταυροφόρους: οι Γερμανοί Κονράδου του Χάλμπερσταντ, σημειώνεται ότι ο εν λόγω επίσκοπος
σταυροφόροι και οι Βενετοί την υποστήριξαν, ενώ οι συμφώνησε με την άποψη του Πέτρου Καπουάνο.
Γάλλοι ιππότες την απέρριψαν. Η οργή του πάπα για την (3) Μέσα σε μια πενταετία (1198-1202) είχαν γίνει οκτώ αποστολές και είχαν
καταστροφή της Ζάρα δυσχέραινε περισσότερο την κα­ ανταλλαγεί 12 επιστολές.
(4) Ο Βιλλαρδουίνος την αναφέρει ως Ζαντρ. Ο Κωνσταντίνος Ζ'
τάσταση και δεν μειώθηκε παρά μόνον όταν έφθασαν
Πορφυρογέννητος ετυμολογεί το ρωμαϊκό όνομα της πόλης ως «iam era»,
στη Ρώμη έγγραφες δηλώσεις υποταγής από τους δηλαδή «υπήρχε ήδη».
σταυροφόρους. Τον Φεβρουάριο (;) του 1203 συντάχθη­ (5) Σύμφωνα με τον Βιλλαρδουίνο ο στόλος μετέφερε 300 πολιορκητικές
κε δεύτερη επιστολή του πάπα, σε πιο συμβιβαστικό ύ­ μηχανές.
φος. Η απαίτησή του για αποζημίωση προς τον βασιλιά (6) Το χρονικό "Historia Ducum Veneticorum" και το συμπλήρωμά του
της Ουγγαρίας παρέμενε, αλλά δήλωνε έτοιμος να άρει αναφέρουν χαρακτηριστικά μέρος του αναφερθέντος στρατού: «...pars dicti
τον αφορισμό αν οι σταυροφόροι έμεναν πιστοί στην α­ exercitus...».
(7) Οι πόλεις της Μούγκια και της Τεργέστης συμφώνησαν να αποδίδουν 75
ποστολή τους και δεν επαναλάμβαναν το αμάρτημά
λαγήνια κρασί, ως ετήσια εισφορά, στον δόγη και στους διαδόχους του
τους. Ο πάπας επέτρεψε μόνο τον εφοδιασμό του
("Historia Ducum Veneticorum").
στρατού από την Κωνσταντινούπολη, υποσχόμενος να
μεσολαβήσει προσωπικά στον αυτοκράτορα Αλέξιο Tä
για την εξασφάλισή τους. Δεν διευκρίνισε, όμως, ποιες
έπρεπε να είναι οι ενέργειες των σταυροφόρων αν ο ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
αυτοκράτορας δεν χορηγούσε εφόδια. Το δίλημμα συ­
νέχιζε να υπάρχει, καθώς οι εντολές του πάπα ήταν α­
(1) Alfred J. Andrea: The "HYSTORIA CONSTANTINOPOLITANA" OF
ν τίθ ετες προς την υπόσχεση της πλειοψηφίας των GUNTHER OF PAIRIS, University of Philadelphia Press, Philadelphia. 1997.
σταυροφόρων προς τον νεαρό Αλέξιο για την αποκατά­ (2) Alfred J. Andrea: CONTEMPORARY SOURCES FOR THE FOURTH
στασή του στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Οταν CRUSADE, THE MEDIEVAL MEDITERRANEAN, volume 29. Brill, Leiden /
μάλιστα ο επίσημος εκπρόσωπος του ποντίφηκα πλη- Boston/Köln, 2000.
ροφορήθηκε για την επικείμενη άφιξη του Αλεξίου στη (3) Γοδεφρείδου Βιλλαρδουίνου: Η ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ
Ζάρα, έσ τειλε στον Βονιφάτιο το επίσημο έγγραφο α- ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ, εκδόσεις Χατζηνικολή, Αθήνα, 1985.
φορισμού των Βενετών. Παρόλα αυτά ο Αλέξιος έφ θα­ (4) John Godfrey: THE UNHOLY CRUSADE, Oxford University Press, Oxford
/New York/Toronto / Melbourne, 1980.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

σε στη Ζάρα στις 25 Απριλίου και έγινε δεκτός με τιμές.


(5) Gy. M oravcsik- R.J.H. Jenkins: CONSTANTINE PORPHYROGENITUS "DE
Μερικοί σταυροφόροι έδειξαν τη δυσφορία τους για τη ADMINISTRANDO IMPERIO", Dumbarton Oaks, text no.1, The Dumbarton
νέα παρέκκλιση της σταυροφορίας, στρατοπεδεύοντας Oaks Research Library and Collection, Washington D.C., 2002.
μακριά από το κύριο στρατόπεδο. Τελικά οι διαφωνού- (6) Donald M. Nicol: BYZANTIUM AND VENICE, Cambridge University Press,
ντες συναίνεσαν στο σχέδιο των υπολοίπων, όταν ο Cambridge, 1999.
Αλέξιος επανέλαβε τους όρκους του αγγίζοντας ιερά (7) Donald E. Queller-Thomas F. Madden: THE FOURTH CRUSADE. THE
λείψανα. Η συμφωνία της Ζάρα είχε σφραγίσει την τύ ­ CONQUEST OF CONSTANTINOPLE, University of Philadelphia Press,
Philadelphia, 1997.
χη της Κωνσταντινούπολης. Στις 24 Ιουνίου 1203 το εκ­
(8) Ροβέρτου του Κλαρί: Η ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ,
στρατευτικό σώμα αντίκρισε τα απόρθητα τείχη της εκδόσεις Χατζηνικολή, Αθήνα, 1990.
Βασιλεύουσας. Τη Δευτέρα, 12 Απριλίου 1204, η Δ' (9)Στήβεν Ράνσιμαν: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΩΝ, τόμος III, ΔΕΚ/ΓΕΣ,
Σταυροφορία έγραψε μια μαύρη σελίδα στην παγκό­ Αθήνα, 1979.
σμια Ιστορία. ΞΙ

27
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116
«Ο ΠΕΙΡΑΤΗΣ
ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ»
Ο Avvfloc nsipainc και θαλασσοπόρος σερ Φράνσις

Ντρέηκ ανήκε, μαζί με τους οερ ΟυώΠτερ Ράλεϊ, σερ

Τζων Χώκινς, Μάριιν Φρόμπισερ και άλλους, οε μια

νενιά τολμηρών ναυτικών και τυχοδιωκτών οι οποίοι αμφισβήτησαν τη θαλάσσια κυριαρχία επί

του Νέου Κόσμου από to u c Ισπανούς πραγματοποιώντας επιθέσεις οε ισπανικά πλοία και πόλεις

και αποκομίζοντας τεράστια κέρδη μέσω της λεηλασίας. Η ίδια η βασίλισσα της Αγγλίας,

Ελισάβετ Α\ είχε χρηματοδοτήσει αρκετές από τις επιδρομές του. 0 Ντρέηκ ήταν ένας από τους

θεμελιωτές της ναυτικής ισχύος της Αννλίας και από εκείνους που έθεσαν τις βάσεις για τη

δημιουρνία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας 150

χρόνια αργότερα.

Αριστερά: Ο σερ Φράνσις Ντρέικ. Εικονίζεται εδώ με


τη συνήθη πανοπλία των "τριών τετάρτων" για
ανώτατους αξιωματικούς, ακολουθώντας τη μόδα του
ύστερου 16ου αιώνα. Ο συγκεκριμένος τύπος
πανοπλίας αποτελείται από επικαλυπτόμενα
μεταλλικά ελάσματα (επιστήθια πλάκα, επώμια,
μεταλλικά χειρόκτια κλπ.) που ψέρονται πάνω από
αλυσιδωτό χιτώνιο. Οι φαρδιές δερμάτινες μπότες
υποκαθιστούν ως έναν βαθμό τις περικνημίδες. Η
πομπική λόγχη (partisan) είναι ταυτόχρονα όπλο και
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

σύμβολο στρατιωτικής εξουσίας (ιστορική έρευνα-


εικονογράφηση: Χρήστος Γιαννόπουλος για τις
εκδόσεις "Περισκόπιο").

Δεξιά πάνω: Η βασίλισσα Ελισάβετ A ' υποστήριξε


ανεπίσημα τις πειρατικές ενέργειες του Ντρέηκ
και σε πολλές περιπτώσεις τις χρηματοδότησε.

Γ Δεξιά κάτω: Ο σερ Φράνσις Ντρέηκ ήταν ένας από


I τους διασημότερους Αγγλους πειρατές του 16ου
1 αιώνα.

29
τη ς Κ αραϊβικής χω ριζόταν σε τ ρ ε ις μ οίρες. Η Μ οί­
ρα τη ς Ν έας Ισπανίας έφ θ α ν ε στο λ ιμ ά ν ι του Σαν
Χουάν ν τε Ο υλούα (Β έρα Κρούζ) σ το ν κόλπο του
Μ εξικο ύ και η Μ οίρα το υ Νέου Κόσμου στο λιμ ά νι
το υ Νόμπρε ν τ ε Ν τιός γ ια να π αραλάβει το ν ά ρ γυ ­
ρο που π ροερχόταν από τα ο ρ υχεία το υ Περού. Η
τρ ίτη ισπανική μοίρα μ ε τέβ α ιν ε σ το ν Παναμά για
να π αραλάβει μπαχαρικά τα οποία π ροορίζονταν
γ ια τις α γορ ές το υ Μ εξικο ύ και τη ς Ισπανίας. Οι
τρ ε ις μοίρες, κ α τά φ ο ρ τες από πολύτιμα μέτα λλα
και μπαχαρικά, όριζα ν ως σ ημείο σ υνά ντησ ής το υ ς
fig o rii Sc im ig in ib m i m £ d o ic iH u ftra o Si is lu e a n ea iiflj, Optra it (u m p o b tg το λιμ ά ν ι τη ς Αβάνας σ την Κούβα και ενω μένες άρ­
T m ia ao *· i c [ 4 c B l t P. M.I trdj&* Vi&ulcfiüorum.
c h S tx V i d u a a i& iio r u m . χιζαν το τα ξ ίδ ι τη ς επ ισ τρο φ ή ς σ τη ν Ισπανία. Ο ι­
AK SO IM, D. ICtX.
σχυρός α υ τό ς σ τόλος μπορούσε να απ οκρούσ ει με
ευ χ έρ εια οποιαδήπ οτε π ειρ α τική επ ίθεσ η και ήταν
Χάρτης του δυ νατό να α π ειλ η θ εί σοβαρά μόνο από μεγάλο α­
1599 ο οποίος ρ ιθ μ ό εχθ ρ ικώ ν πολεμικών.
απεικονίζει τον ανακάλυψ η τη ς Α μ ερ ική ς από το ν Χ ρ ισ τό φ ο ­ Ο "αδύνατος κρίκος" σ την ισπανική αλυσίδα μ ε­

Η
περίπλου της ρο Κολόμβο, το 1492, έδω σε το έναυσμα τα φ ο ρ ά ς πλούτου από το ν Νέο Κόσμο σ την Ευρώ­
Γης από τον
Ντρέηκ την σ τους Ισπανούς να αρχίσ ουν μία σ ειρά από πη ή τα ν τα λ ιμ ά ν ια στα οποία γ ιν ό τα ν η φόρτωση
περίοδο ε ξ ε ρ ε υ ν ή σ ε ις και κ α τα κ τή σ εις τω ν χωρών τω ν πολύτιμω ν αγαθών. Τα λιμ ά νια το υ Νόμπρε ν τε
1577-80. το υ απ οκαλούμενου Νέου Κόσμου. Μ ε τη Ν τιός, τη ς Κ αρ θ α γένη ς, τη ς Αβάνας, το υ Σαν Χ ου­
σ υνθ ή κη το υ Τ ο ρντεσ ίλας (1492) τα εδά φ η τη ς Βάν ό­ ν τε Ο υλούα και το υ Σ άντο Ν το μ ίνγκο στο νησί
ρεια ς και τη ς Ν ότια ς Α μ ερ ική ς κ α τα ν εμ ή θ η κ α ν μ ε­ το υ Αγίου Δ ο μ ίνικο υ ή τα ν επί το π λείσ τον α νοχύ­
τα ξύ τω ν δύο υπερδυνάμεω ν τη ς εποχής, τη ς Ισπα­ ρωτα και α π ο τέλεσ α ν ελ κ υ σ τικ ό στόχο γ ια Γάλλους
νίας και τη ς Π ορτογαλίας. Χάρη σ τις π ροσ π άθειες και Α γγλους επ ιδρ ομ είς.
α δ ίσ τα κτω ν Ισπανών τυχοδιω κτώ ν όπως ο Χερνάν Οι π ειρ α τικ ές επ ιδ ρ ο μ ές τω ν Γάλλων Ο υγενό­
Κ ορτέζ, ο Φρανσίσκο Πιζάρο και ο Αλβάρο ν τε Σό- τω ν στα λιμ ά νια το υ Νέου Κόσμου, στα μέσα του
το, οι Ισπανοί έθ ε σ α ν υπό το ν έλεγχ ό το υ ς το Μ εξι- 16ου αιώνα, έθ ε σ α ν το ισπανικό σ τέμ μ α σε κατά-

Οι Ισπανοί δεν εννοούσαν να μοιραστούν τα πλούτπ του Νέου


Κόσμου με κανέναν. Με αυτή την κατάσταση διαφωνούσαν οι
«Θαλασσόλυκοι», όπως αποκάλεσε τους Αγγλους πειρατές και τους
καταδρομείς ο βρετανικός λαός.

κό, το Π ερού και το νησ ιω τικό σύμπ λεγμα τη ς Κα- στάση σ υναγερμού. Ο βασιλιάς τη ς Ισπανίας, Φί­
ρ α ϊβικής, το οποίο π ερ ιελάμβ α νε τη ν Κούβα, το ν λιππος Β', α ν έθ εσ ε τη ν οχύρωσή το υ ς σ τον κόμη
Αγιο Δ ομίνικο, τη ν Α ϊτή, τη ν Τζαμάικα, τις Μπαχά- Π έντρ ο Μ ε ν έν τεζ ν τε Α β ίλες. Ε κείνος π ερ ιέβ α λε
μες και το Π ο υέρ το Ρίκο. Την π εριοχή α υτή τη ν α- τα λ ιμ ά ν ια με π έτρ ινα τε ίχ η και το π ο θ έτη σ ε πυρο­
π οκάλεσαν Δ υ τικ έ ς Ινδ ίες. Οι Ισπανοί ίδρυσαν α­ βόλα σ τις επ ά λξεις το υ ς. Αν και υπήρχε σοβαρή έ λ ­
π ο ικίες στη Φ λόριντα και σ τις Φ ιλιππίνες και ά ρ χι­ λ ειψ η επ α γγελμ α τιώ ν στρατιω τώ ν για τη ν προά­
σαν επ ικ ερ δ ές εμπ όριο πορσελάνης, μεταξω τώ ν υ­ σπισή το υ ς, ο Ισπανός κόμης κ α τέβ α λ ε φ ιλ ό τιμ ες
φασμάτω ν και μπαχαρικών από τις α γορ ές τη ς Απω π ροσ π άθειες γ ια τη ν εκπ αίδευση π ολιτοφ υλάκω ν
Ανατολής. Η ανακάλυψη αργύρου στο Μ εξικό και από το ν άρρενα π ληθυσμό τω ν παράκτιω ν πόλεων
στο Π ερού ο δή γη σ ε στη δη μ ιο υ ρ γία ορυχείω ν για το υ Νέου Κόσμου. Επίσης κα θιέρ ω σ ε π εριπ ολίες
τη ν απόκτηση το υ πολύτιμου α υτο ύ μ ετάλλο υ . Ως πολεμικώ ν πλοίων τα οποία είχαν ως αποστολή την
ερ γ α τικ ή δύναμη χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή θ η κα ν Ινδιάνοι, ο ι ο ­ αποτροπή π ειρα τικώ ν επιδρομών. Οι Ισπανοί δεν
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

π οίοι ερ γά ζο ντα ν υπό απάνθρωπες σ υ ν θ ή κ ες υπό εννο ο ύσ αν να μ ο ιρ ασ το ύ ν τα πλούτη το υ Νέου Κό­


τα β λέμ ματα βάναυσων Ισπανών φυλάκων. Το ο ρ υ ­ σμου με κανέναν. Μ ε α υτή τη ν κατάσταση διαφ ω ­
χείο αργύρου στο Π οτόσι το υ Π ερού απέβη το πα­ νούσαν ο ι «θαλασσόλυκοι», όπως απ οκάλεσε το υ ς
ρα γω γικό τερο σ το ν κόσμο. Α γγλους π ειρ α τές και το υ ς κ α τα δ ρ ο μ είς ο β ρ ετα ­
Κ άθε χρόνο από το λ ιμ ά ν ι τη ς Σ εβ ίλη ς αναχω­ ν ικό ς λαός.
ρούσε μεγάλος α ρ ιθ μ ό ς από μεταγω γικά, τα οποία
σ υ ν ο δ εύ ο ν τα ν από ισπανικά π ολεμικά, με π ροορι­
σμό λιμ ά νια το υ Νέου Κόσμου, για να παραλάβουν
άργυρο, χρυσό, μα ρ γαρ ιτάρ ια και δ ια μ ά ντια για τα
01 Α Γ Γ Λ Ο Ι Θ Α Λ Α Σ Σ Ο Λ Υ Κ Ο Ι
βασιλικά θ η σ α υ ρ ο φ υ λά κια . Ο σ τόλος α υ τό ς ονομα­ Ο ρο μ α ντικό ς όρος "θαλασσόλυκος" (sea dog)
ζότα ν Σ τόλος τω ν Θησαυρών (Flotta de Tresor) και α­ χ αρ ακτή ρ ισ ε μια ομάδα Αγγλων ναυτικώ ν το υ δ ε ύ ­
ρ ιθ μ ο ύσ ε 80-140 πλοία. Ο ταν έφ θ α ν ε σ την π εριοχή τερ ο υ μισού το υ 16ου αιώνα ο ι οποίοι ενήργησ α ν

30
ως π ειρ α τές ή ως ιδ ιω τικο ί κα τα δ ρ ο μ είς (privateer)
πραγματοποιώ ντας επ ιθ έσ εις εν α ν τίο ν πλοίων ή λι-
μανιών σ τον Νέο Κόσμο αλλά και σ την ίδια τη ν Ιβη-
ρική χερσόνησο.
Ο ταν η Α γγλία βρισ κόταν σε εμπ όλεμη κα τά σ τα ­
ση με άλλο κράτος, Α γγλοι πλοίαρχοι εξόπλιζαν με
δικά το υ ς έξοδα ή με κεφ ά λα ια που κα τέβ α λλα ν
διά φ ο ρ ο ι επ ιχ ειρ η μ α τίες-επ εν δ υ τές καταδρ ομικά
πλοία και λάμβαναν γραπτή ά δ εια από τη βασιλική
Αρχή να προσβάλλουν εχ θ ρ ικ ά πλοία και λιμάνια.
Από τα λάφυρα των επιδρομών αυτώ ν ένα ποσοστό V i
λάμβανε το β ρ ετα νικό στέμμα, ένα άλλο ο π λοίαρ­
χος και όσοι είχαν πληρώσει για το ν εξοπλισμό του
πλοίου και το υπόλοιπο το πλήρωμα που είχ ε λά β ει
μέρος σ την επ ιχείρηση. Οι κ υ β ερ ν ή τες των σ υ γ κ ε­
κριμένω ν πλοίων ονομά ζοντα ν ιδ ιω τικο ί κα­
τα δ ρ ο μ είς. Μ ε τη σύναψη σ υνθ ή κη ς ε ι­
ρήνης μ εταξύ των αντιμαχόμενω ν
κρατών, έλη γε και η αποστολή
των ιδιω τικώ ν καταδρομέων.
Π ολλοί Α γγλοι πλοίαρχοι δεν κά πλοία (ρεσάλτο). Είχαν ε ­ Αριστερά:
λάμβαναν υπόψη τη ν κα τά ­ κτόπισμα 100-150 t και μέγι- Λιθογραφία
παυση των εχθροπ ραξιώ ν στη τα χ ύ τη τα 8-10 kts. Συ­ εποχής που
και συνέχιζαν να προσβάλ­ νήθω ς ή τα ν γα λιό νια και απεικονίζει τον
λουν εχ θ ρ ικ έ ς π όλεις και έφ ερ α ν π έντε τετράγω να σερ Φράνσις
Ντρέηκ.
πλοία. Οι ε ν έ ρ γ ε ιέ ς το υ ς ιστία, ένα στον πρόβολο,
χαρ α κτη ρ ίζο ντα ν ως π ει­ δύο σ τον πρόσθιο ιστό Επάνω: Η επίθεση
ρ α τικές, σε περίπτωση και δύο σ τον μεσαίο ι­ του Ντρέηκ
μάλιστα που α ιχμα λω τί­ στό, καθώς και ένα ιστίο στο λιμάνι της
ζοντα ν από το ν εχθρό τρ ιγω νικού σχήματος Καρθαγένης
το ύ ς α νέμ ενε η αγχόνη, σ το ν πίσω ιστό. Ε π ιτίθε- το 1586
δ ιό τι οι π ειρ α τές δεν ν το σε μεμονω μένα (λιθογραφία
του 1590).
π ρ ο σ τα τεύ ο ντα ν από το π ορτογαλικά ή ισπανικά
δίκαιο τη ς θάλασσας. πλοία τα οποία ή τα ν κα­
Τα πληρώματα των τά φ ο ρ τα με μπαχαρικά,
πειρατικώ ν και των ιδ ιω τι­ π ολύτιμους λίθ ο υς, χρυσό
κών καταδρομικώ ν πλοίων και άργυρο από το ν Νέο
προσέρχονταν εθ ελο ντικ ά . Κόσμο. Χάρη στη να υτοσ ύνη
Πρόβλημα σ την εξεύ ρ εσ η των αγγλικώ ν πληρωμάτων
πληρωμάτων δ εν υπήρχε. Πολ­ αλλά και σ την καλή εκπ αίδευση
λοί ν έο ι Α γγλοι επ ιζητούσαν τη ν των π υροβολητώ ν τω ν π ειρατικώ ν
π εριπ έτεια σε εξω τικο ύς τόπ ους, μα­ πλοίων, τα εμπ ορικά πλοία συνήθω ς
ζί με ευ κ α ιρ ίε ς για εύ κο λο και γρήγορο υπέκυπταν. Οι Α γγλοι π υ ρ ο β ο λη τές σκό­
πλουτισμό. Οι ε θ ε λ ο ν τέ ς π ροτιμούσ αν τις κα­ πευαν το υ ς ισ τούς και τα ξά ρ τια των αντιπ ά­
κουχίες, τις σ τερ ή σ εις και το υ ς κινδ ύνο υ ς κα τά τη λων πλοίων, καθώ ς σκοπός το υ ς ή τα ν να τα α κινη-
διά ρ κεια των τα ξιδιώ ν με α γγλικά π ειρατικά, παρά τοπ οιήσ ουν και όχι να τα βυθίσουν.
το ν σίγουρο μισθό και τη σ χετικά καλή δια τρ ο φ ή Στις περιπτώ σεις επ ίθ εσ η ς σε π α ράκτιες ισπανι­
και διαβίωση που π ροσ έφ ερε μια θ έσ η σε πλοίο του κ ές π όλεις οι Α γγλοι π ειρ α τές και κα τα δ ρ ο μ είς ε ­
Βασιλικού Ν αυτικού. φάρμοζαν σ υ γ κ εκ ρ ιμ έν ες τα κ τικ έ ς , βασιζόμενοι
Οι Α γγλοι π ειρ α τές ή τα ν καλά εξοπ λισ μένοι με κυρίω ς στο σ το ιχ είο του αιφ νιδιασ μού. Αποβιβάζο­
μουσκέτα, αρκεβούζια, ξίφ η και εγχ ειρ ίδ ια . Κατά ντα ν από τα πλοία το υ ς σε μικρά οκάφη με πανιά,
τις επ ιδρομ ές το υ ς εν α ν τίο ν τω ν ισπανικών παρά­ που ονομά ζοντα ν σαλούπες και ή τα ν δ εμ ένα στα
κτιων πόλεων συνήθω ς έφ ερ α ν χαλύβδινους θώ ρα­ μ εγα λύ τερ α κα τά τη δ ιά ρ κ εια τω ν υπ ερατλαντικώ ν
κες οι οποίοι κάλυπταν το σ τή θ ο ς και τη ράχη, κα­ το υ ς ταξιδιών. Μ ε τα πλοιάρια α υτά προσ έγγιζαν τα
θώς και χαλύβδινα κράνη ισπανικού τύπου morion ή τε ίχ η των ισπανικών λιμανιών. Επειτα α νέβαιναν σε
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

cabacet. Οι ανεπαρκώς εκ π α ιδ ευ μ έν ο ι Ισπανοί πολι­ α υτά και έ θ ε τ α ν εκ τό ς μάχης το υ ς Ισπανούς φ ρ ο υ ­


το φ ύ λ α κ ες των παράκτιω ν πόλεων το υ Νέου Κό­ ρούς και το υ ς π υ ρ ο β ο λη τές τω ν παράκτιω ν πυρο­
σμου συνήθω ς τρ έπ ο ντα ν σε φ υγή ή π ροέβαλλαν βόλων. Α κολούθω ς επ ιτίθ εν το σ την κυρίως πόλη,
μικρή αντίσ τα σ η σ τους πάνοπλους π ειρ α τές, θ εω ­ συνήθω ς από δύο ή τρ ε ις κ α τευ θ ύ ν σ εις. Ε ρ ευνού­
ρώντας πως ή τα ν σ τρ α τιώ τες το υ τα κ τικ ο ύ α γ γ λ ι­ σαν τις ο ικ ίες και τα κ υ β ερ ν η τικ ά κτίρ ια σε αναζή­
κού σ τρατού. τηση κοσμημάτω ν, μεταξω τώ ν ενδυμά τω ν και χ ρ υ ­
Τα α γγλικά π ειρα τικά πλοία δ ιέ θ ε τα ν πλήρωμα σών νομισμάτων. Α ιχμαλώ τιζαν επίσης εύπ ορους
80-90 ανδρών και ήτα ν εξοπ λισ μένα με 16-20 πυρο­ κα το ίκο υ ς, το υ ς οποίους α ρ γό τερ α α π ελευθ έρ ω ­
βόλα, συνήθω ς το υ τύπου demi-culverin τω ν 4 in, κα­ ναν με τη ν καταβολή λύτρω ν από μ έρ ους τω ν ο ικ ε ί­
θώς και μικρά πυροβόλα τω ν 2 in τα οποία έβ α λλαν ων το υ ς. Σε ο ρ ισ μ ένες περιπτώ σεις ο ι π ειρ α τές α­
βλήματα με β ο λίδ ες κατά προσωπικού (canister shot) π αιτούσαν από τ ις αρχές τω ν ισπανικών πόλεων να
και χ ρ ησ ίμ ευα ν στην περίπτωση επ ίθ εσ η ς σε ε χ θ ρ ι­ το υ ς κα ταβ ά λλουν μεγάλα χ ρ η μ α τικά ποσά γ ια να

31
Τομή αγγλικού μη πυρπολήσουν δημόσια και άλλα κ τίρ ια και κα τα ­ κούς οι οποίοι το υ έμ α θ α ν μυστικά τη ς τέ χ ν η ς
γαλιονιού του
σ τρ έψ ο υ ν τις π όλεις ολοσχερώς. το υ ς και π αρακολούθησ ε τη ν κα τασ κευ ή και τη ν
16ου αιώνα.
Παρατηρήστε το κα θέλκυσ η πλοίων. Ηταν πρώτος εξά δ ελφ ο ς του
κατάστρωμα, την σερ Τζων Χώκινς, ενό ς από το υ ς πρώ τους Αγγλους
καμπίνα του θαλασσοπ όρους και π ειρ α τές τη ς ελ ισ α β ετια ν ή ς
κυβερνήτη και
ΤΑ Ν ΕΑ Ν ΙΚ Α Χ Ρ Ο Ν ΙΑ ΤΟ Υ ΝΤΡΕΗ Κ περιόδου.
τους χώρους Ο Φράνσις Ν τρ έη κ γ εν ν ή θ η κ ε σ τη ν κο μ η τεία Μ ε τη μεσολάβηση το υ Χώ κινς ο Ν τρ έη κ σε η λ ι­
αποθήκευσης το υ Ν τέβ ο ν το 1540. Σε η λ ικ ία οκτώ ετώ ν ο ίδιο ς και κία 14 ετώ ν το π ο θ ε τή θ η κ ε ως μ α θ η τευ ό μένος σε
εμπορευμάτων ο π ατέρας του, λόγω διώ ξεων από οπαδούς αντίπ α­ ένα παλαιό α γ γ λ ικό δ ίσ τηλο ισ τιο φ ό ρο το οποίο με­
και πυρομαχικών.
λου θ ρ η σ κ ευ τικ ο ύ δόγμα τος, α ναγκάστηκαν να ε- τέ φ ε ρ ε εμ π ο ρ εύ ματα κατά μήκος των α γγλικώ ν α ­
γκ α τα λ είψ ο υ ν τη γ ε ν έ τε ιρ ά το υ ς, το Τάβιστοκ, και κτών. Η εργασ ία το υ ή τα ν σκληρή και επίπονη, αλ­
να κα τα φ ύγο υ ν σε ένα εγ κ α τα λ ειμ μ έν ο πλοίο το ο ­ λά η να υτική εμ π ειρία που απ εκόμισε απέβη πολύ­
ποίο ή τα ν α γ κυρ ο β ο λη μ ένο στο Τσάταμ, σ τις ό χ θ ες τιμ η γ ια τη μ ε τέπ ε ιτα σ ταδ ιο δρ ο μία του.
το υ π οταμού Μ έντγο υ εη , παραπόταμου το υ Τάμε­ Ενας α υτόπ της μά ρτυρας π ερ ιγρ ά φ ει το ν
ση. Ο νεα ρ ό ς Ν τρ έη κ μεγάλω σε ανάμεσα σε ν α υ τι­ Φράνσις Ν τρ έη κ ως άνθρωπο μ έτρ ιο υ ανασ τήμα­
το ς, γερ ο δ εμ ένο , με πυκνά σγουρά ξανθά μαλλιά
και γεν ικ ά ευχάρ ισ το π αρουσιαστικό. Οι τρόπ οι του
νεαρού ή τα ν καλοί. Πίσω από α υ το ύ ς έκ ρ υ β ε α­
τσ ά λινη θ έλη σ η και α π ο φ α σ ισ τικό τη τα και μία έ φ ε ­
ση για τη ν ανάληψη ριψ οκίνδυνω ν αποστολών.
Ο σερ Τζων Χώ κινς είχ ε γ ίν ε ι πλούσιος και δ ιά ­
σημος πωλώντας μαύρους σκλάβους σ τις ισπανι­
κές απ οικίες το υ Νέου Κόσμου και α γοράζοντας
ζάχαρη και μπαχαρικά τα οποία πωλούσε σε εμπό­
ρους το υ Λ ονδίνου. Οι δ ρ α σ τη ρ ιό τη τές το υ προκά-
λεσ α ν το μένος το υ βασιλιά τη ς Ισπανίας Φιλίππου
Αντίγραφο Β', ο οποίος με δ ιά τα γμ ά το υ απαγόρευσε στους
του πλοίου του Ισπανούς αποίκους να δ ιεξά γο υ ν εμπόριο με πρό­
Ντρέηκ "Golden σωπα άλλων χωρών εκ τό ς τη ς Ισπανίας και τη ς
Hind" στις όχθες Π ορτογαλίας.
του Τάμεση Το 1567 ο Χώ κινς απέπλευσε από το Πόρ-
το 1973. τσ μ ο υ θ με τη βασιλική καράκα "Jesus of Lübeck" και
τα πλοία "Minion" και "Judith", με προορισμό τα λιμ ά ­
Q Y O M O D O Π Ν . F R A N C I S C V S
D R A C O t. IV I T Α Τ Ι Μ I T I N S V L A M
νια του Νέου Κόσμου. Ως κ υ β ερ ν ή τη το υ "Judith"
το π ο θ έτη σ ε το ν ηλικία ς 27 ετώ ν Φράνσις Ν τρέηκ.
Τον Ο κτώ βριο εκείνο υ το υ χρόνου ο σ τολίσ κος έ-
φ θασ ε στη Σ ιέρα Λ εόνε τη ς δ υ τικ ή ς Α φρικής. Οι
Αγγλοι να υτικο ί, σ υνεπ ικο υρο ύ μ ενο ι και από το υ ς
π ολεμισ τές δύο μαύρων φυλάρχων τη ς π εριοχής, ε ­
π ιτέθ η κα ν σ την πόλη Κ όνγκα και αιχμαλώ τισαν μ ε­
γάλο α ριθμό μαύρων, το υ ς οποίους θα πωλούσαν
ως σκλάβους σ τις απ οικίες το υ Νέου Κόσμου.
Τον Ιούνιο του 1568 τα α γ γ λ ικ ά πλοία έφ θα σ α ν
στο λιμ ά νι τη ς Σάντα Μ άρτα σ την Καραϊβική, όπου
οι Α γγλοι ν α υ τικ ο ί πώλησαν μέρος το υ ανθρώπινου
φ ορτίου το υ ς σ τους Ισπανούς. Ο ταν όμως έ φ θ α ­
σαν στο λ ιμ ά νι τη ς Κ αρθ α γένη ς τα πράγματα ή τα ν
δια φ ο ρ ετικά . Οι ισπ ανικές αρχές τη ς πόλης αρνή-
θ η κα ν να εμ π ο ρ ευ θ ο ύν με το υ ς Α γγλους ν α υ τι­
κούς. Ο Χώκινς, εξοργισ μ ένο ς, δ ιέ τα ξ ε το ν βομ­
βαρδισμό των παράκτιων πυροβολαρχιώ ν το υ λ ιμ α ­
νιού. Σ τις αρχές Σεπ τεμβ ρίου ένα ς τυφώ νας έπλη-
ξε τα α γγλικά πλοία κοντά σ τις α κ τές τη ς Κούβας,
προκαλώντας ζημιές στα ιστία το υ ς, με άμεση ανά­
γκη επ ισκευής.
Ο μ ικρό ς σ το λίσ κο ς έφ θ α σ ε έπ ειτα χω ρίς α­ των. Επέστρεψ ε σ τη ν Α γγλία με το πλοίο το υ κα τά ­ Η επίθεση
του Ντρέηκ,
πρόοπτα στο Σαν Χ ουά ν ν τ ε Ο υλούα (α ρ γό τερ α ο ­ φ ο ρ το με β ελο ύ δινα υφάσματα, κοσμήματα και ρά­
το 1586, στο
ν ο μ ά σ τη κε Β έρα Κρούζ), σ το ν κόλπο το υ Μ εξικο ύ . βδους από χρυσό και άργυρο. Η φήμη που α π έκτη ­ λιμάνι του
Ο Χ ώ κινς ζή τη σ ε ά δ εια από τ ις ισ π ανικές αρχές να σε το υ εξασ φ άλισ ε χρ η μ α το δ ό τη σ η και πλήρωμα ε ­ Σάντο
κ α τα π λεύ σ ει σε α υ τό το λ ιμ ά ν ι γ ια να α ν εφ ο δ ια - παρκή για το ν εξοπλισμό και τη ν επάνδρωση δύο Ντομίνγκο
σ τεί με τρ ό φ ιμ α , νερό, φ ρ ο ύ τα και λαχανικά. Σ τις πλοίων. Με α υτά το 1572 έπ λευσε γ ια τη ν Καραϊβι- της Αϊτής, το
16 Σ επ τεμ β ρ ίο υ 1568 τα τρ ία α γ γ λ ικ ά πλοία α γ κ υ ­ κή. οποίο την
ροβ όλησ αν εκ ε ί. Την επ ο μ ένη κ α τέφ θ α σ α ν 12 ι­ Κ οντά σ τις α κ τές τη ς Α ϊτή ς στα α γγλικά π ειρ α τι­ εποχή εκείνη
σπανικά πλοία υπό τη διο ίκη σ η το υ ναυάρχου κά πλοία π ρ ο σ τέθ η κε και ένα γαλλικό. Σ τις αρχές ονομαζόταν
Ισπανιόλα
Φρανσίσκο Λουχάν, τα οποία α π ο τελο ύ σ α ν τμ ή μ α Ιουλίου το υ 1572, τα ξημερώ ματα, 74 ά νδρ ες απο­
(λιθογραφία
το υ Σ τόλο υ τω ν Θησαυρώ ν (το Σαν Χ ουά ν ν τ ε Ο υ­ βιβ άσ τηκα ν α θόρ υβ α από β ά ρ κες και β ρ α τσ έρ ες του 1595).
λούα ή τα ν ένα από τα σ η μ εία φ όρτω σ ης μπαχαρι­ στο λ ιμ ά ν ι το υ Νόμπρε ν τε Ν τίος σ τον Παναμά. Οι
κών και πολύτιμω ν λίθ ω ν π ροερχόμενω ν από τη ν 24 έφ ερ α ν δ ο ρ υ π ελέκεις, οι 40 α ρ κεβ ο ύζια και βαλ-
ενδοχώ ρα το υ Μ εξικού). Ο Χ ώ κινς έλ α β ε τη δ ια β ε ­ λ ίσ τρ ες και έ ξ ι ή τα ν οπλισμένοι με μ ικρές ασπίδες
βαίωση από το ν Ισπανό ναύαρχο πως τα πλοία το υ και ξίφη. Η δύναμη π ερ ιελάμβ α νε ακόμα τυμπ α νι­
θ α μπ ορούσαν να α ν εφ ο δ ια σ το ύ ν και να π ραγμα­ σ τές και σαλπ ιγκτές. Ε ξουδετέρ ω σ ε το υ ς φ ρ ο υ ­
το π ο ιήσ ουν επ ισ κ ευ ές α ν ενό χ λη τα . Σ τις 23 Σ ε ­ ρούς μιας π αράκτιας πυροβολαρχίας που α π ο τελεί-
π τεμβρίου όμως ισπ ανικά π ο λεμ ικά έλ α β α ν θ έσ η το από έ ξ ι πυροβόλα και π ρ ο σ τά τευ ε τη ν είσοδο
σ την είσ ο δ ο το υ λ ιμ α νιο ύ , ενώ β ά ρ κες κ α τά φ ο ρ ­ το υ λιμανιο ύ. Ο Ν τρ έη κ το π ο θ έτη σ ε στο σ ημείο ε ­
τ ε ς με Ισπανούς σ τρ α τιώ τε ς π ραγματοπ οίησαν κείνο 12 ά νδ ρ ες με αποστολή τη φρούρηση τω ν πυ­
α ιφ ν ιδ ια σ τικ ή επ ίθεσ η στα σ τα θ μ ευ μ έν α α γ γ λ ικ ά ροβόλων και τω ν λέμβων. Επειτα έ σ τε ιλ ε ομάδα 18
πλοία. To "Jesus of Lübeck" κ α τελ ή φ θ η από το υ ς ανδρώ ν να εισχω ρήσει σ την πόλη από δ ευ τερ ε ύ ο υ -
Ισπανούς με έφ οδο. Ο Χ ώ κινς κα ι μ ε ρ ικ ο ί σ ύ ν τρ ο ­ σ ες οδούς. Ε κείνος με το υ ς υπόλοιπους π ειρ α τές
φ οί το υ μόλις π ρόλαβαν να δ ια φ ύ γ ο υ ν και να επι- μέσω τη ς κυρία ς οδού έφ θ α σ ε στο κ έντρ ο τη ς πό­
β ιβ α σ θ ο ύν στο "Judith". Τα "Minion" και "Judith" κα- λης, ενώ οι καμπάνες τη ς πόλης ηχούσαν δαιμονιω ­
τά φ ε ρ α ν να αποπ λεύσ ουν και να α ν ο ιχ το ύ ν στο δώς. Οι Α γγλοι επ ιδρ ο μ είς αντιμετώ π ισ αν δύναμη
πέλαγος. Από το υ ς 300 Α γγλο υς ν α υ τικ ο ύ ς α ιχ μ α ­ Ισπανών πολιτοφ υλάκω ν με επ ικεφ α λή ς το ν δήμα ρ­
λω τίσ τη κα ν οι 160. Οι π ερ ισ σ ό τερ ο ι από α υ το ύ ς ε- χο τη ς πόλης, Α ντόνιο Χουάρεζ. Οι π ο λιτο φ ύ λα κες
κ τε λ έσ τη κ α ν με απαγχονισμό ή κά ηκα ν σ τη ν πυρά προέβαλαν πεισματώ δη α ντίσ ταση. Κατά τη δ ιά ρ ­
ως α ιρ ε τικ ο ί. Η εμ π ειρ ία γ ια το ν νεα ρ ό Ν τρ έη κ ή ­ κεια τη ς σ ύγκρουσ ης ο Ν τρ έη κ τρ α υ μ α τίσ τη κ ε
τα ν σ υγκλο νισ τική . Ο ρ κίσ τη κ ε να ε κ δ ικ η θ ε ί το υ ς στον ώμο. Οι Ισπανοί π ροσβλήθηκαν στα νώτα από
Ισπανούς γ ια τη στάση το υ ς κα ι από τ ό τ ε έγ ιν ε α­ τη δ εύ τερ η ομάδα τω ν Αγγλων ναυτικώ ν και τράπ η­
μ ε ίλ ικ το ς εχ θ ρ ό ς το υ ς. καν σε φ υγή. Οι π ειρ α τές ανακάλυψ αν στο κτίριο
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

του κυ β ερ νείο υ κιβώ τια με ράβδους αργύρου, αλλά


ο Ν τρ έη κ δ ιέ τα ξ ε το υ ά νδ ρ ες το υ να κα τευ θ υ ν -
01 Π Ρ ϋ Τ Ε Σ Ε Π Ι Δ Ρ Ο Μ Ε Σ θ ο ύ ν προς τις β α σ ιλικές απ οθήκες, όπου είχ ε πλη­
ρ ο φ ο ρ ίες πως φ υλάσ σονταν ράβδοι χρυσού. Πριν
ΤΟΥ ΝΤΡΕΗΚ ο ι Α γγλοι π ροσ εγγίσ ουν τις ισπ ανικές α π οθήκες
Η π ειρα τική σ τα δ ιοδρ ο μ ία το υ Φράνσις Ν τρ έη κ μια δυνατή βροχή α χρ ήσ τευσ ε τις β α λλίσ τρ ες και
άρχισε το 1570, ό τα ν πραγματοποίησε τις πρώ τες ε ­ τα αρκεβούζια, ενώ ο Ν τρ έη κ λιπ ο θ ύμ η σ ε λόγω τη ς
π ιδρομές σε ισπανικά λιμάνια τη ς Κ αραϊβικής. Το απώλειας α ίμ α το ς από το ν τρ α υμ α τισ μ ό του. Οι π ει­
1571, με τη συνδρομή Γάλλων πειρατώ ν, δ ιέπ λευσ ε ρ α τές α ναγκάστηκαν να υποχωρήσουν σ τις βάρκες
τον ποταμό Σάγκρες σ τον ισθμό το υ Παναμά και το υ ς χωρίς να αποκομίσουν λεία. Η επ ιδρομή αυτή
κα τέλα β ε ένα ν α ριθμό ισπανικών εμπορικώ ν πλοί­ α π έδ ειξε πως η α ρ ιθ μ η τικ ή υπεροχή τω ν Ισπανών
ων που πραγματοποιούσαν μ ετα φ ο ρ ά εμ π ορευμά ­ μπορούσε να ε ξ ο υ δ ε τε ρ ω θ ε ί με τη ν επ ίδειξη τ ό λ ­

33
Ο Ν τρέηκ είχε π ρα γμ ατοποιήσ ει τον περίπλου τη ς Γης. Ηταν ο
π έμ π το ς κατά σειρά ναυτικός ο ο π ο ίο ς είχε επιτύχει αυτό το
κατόρθωμα. Οι επιζώ ντες εκείνου του επικού ταξιδιού ήταν
μόνο 57.

μης και με τη χρήση το υ σ το ιχείο υ το υ α ιφ ν ιδ ια ­ θ ν ο ύ ς δ ικαίο υ" και η χώρα τη ς δ εν β ρ ισ κό τα ν σε ε ­


σμού. μπόλεμη κατάσ ταση με τη ν Ισπανία.
Τον Φ εβρουάριο το υ 1573 ο ι ά ν δ ρ ες το υ Ν τρ έ­ Π έν τε περίπου χρό νια αργότερα, το ν Ν οέμβριο
ηκ, με τη β ο ή θ εια Ινδιάνω ν οδηγών, έσ τη σ α ν εν έ- το υ 1577, π έντε α γ γ λ ικ ά πλοία υπό το ν Ν τρ έη κ α­
δρα στο ισπανικό κα ρ αβ ά νι που μ ε τ έ φ ε ρ ε ά ργυρο πέπλευσαν από το λ ιμ ά ν ι το υ Πλύμουθ. Ε πικεφα­
από τη ν πόλη το υ Παναμά στο λ ιμ ά ν ι Νόμπρε ν τε λής ή τα ν ένα κα τα δρ ο μ ικό γα λ ιό ν ι τω ν 100 t το ο­
Ν τίος. Το εγ χ είρ η μ α απ έτυχε δ ιό τι οι εν εδ ρ εύ ο - ποίο ονομαζόταν "Pelican" και κατά τη δ ιά ρ κεια του
ν τ ε ς π ειρ α τές α να κα λύφ θ η κα ν από Ισπανό α ν ι­ τα ξιδ ιο ύ ο Ν τρ έη κ το υ έδω σε το όνομα "Golden
χ ν ευ τή και α να γκά σ τη κα ν να υποχωρήσουν στο Hind" (Χρυσός Σκύλος). Στο τα ξίδ ι α υτό ο αρχιπει-
πλοίο το υ ς. Τον Α πρίλιο το υ ίδιου έ τ ο υ ς η επ ιχ εί­ ρατής ή τα ν αποφασισμένος, διαπ λέοντα ς τα στενά
ρηση επ ανα λή φ θ η κε. Οι Α γγλοι α υτή τη φορά έ ­ το υ Μ αγγελάνου στο νό τιο τμήμ α τη ς Π αταγονίας,
δρασαν από κοινού με το υ ς ά ν δ ρ ες το υ Γάλλου Ου­ να π εράσ ει σ τον Ε ιρηνικό ωκεανό, το ν οποίο απο-
γ εν ό το υ κουρ σάρου Γκιγιώ μ ν τε Τεστού. Κατά τη καλούσε Ν ότια θάλασσα. Για να καθησ υχάσ ει του ς
μάχη που δ ιεξ ή χ θ η ο τε λ ε υ τ α ίο ς τρ α υ μ α τίσ τη κ ε Ισπανούς διέδω σ ε πως σκοπός το υ τα ξιδ ιο ύ του ή ­
αλλά ό λοι οι Ισπανοί φ ρ ο υ ρ ο ί στο καραβ ά νι ε ξ ο υ ­ τα ν η πραγματοποίηση επ ιδρομής σ τη ν Α λ εξά ν­
δετερ ώ θ η καν. Οι π ειρ α τές άρχισαν να μ ετα φ έρ ο υ ν δ ρ εια τη ς Αιγύπτου.
τ ις μ εγ ά λ ες π ο σ ό τη τες αρ γύρου στα πλοία το υ ς, α­ Ο α γγ λικ ό ς σ το λίσ κο ς π ροσ έγγισ ε τα νησ ιά του
φ ή ν ο ν τα ς προσωρινά το ν ν τε Τεστού σ τη ν ξηρά Πράσινου Α κρω τηρίου σ τον Α τλ α ν τικ ό ωκεανό.
μαζί με π οσ ότητα ράβδων και ένα ν από το υ ς ά ν ­ Ε κεί το πλοίο το υ Ν τρ έη κ αιχμαλώ τισε το π ορτογα­
δ ρ ες το υ ως φ ρουρό. Ο ταν επ έσ τρ εψ α ν με σκοπό λικό εμπ ορικό "Maria", το οποίο ή τα ν κα τά φ ο ρ το με
να παραλάβουν το υπόλοιπο μ έτα λ λ ο και το ν α ρχη­ μεταξω τά υφάσματα και μπαχαρικά. Ο Π ορτογάλος
γό τω ν Γάλλων π ειρατώ ν, διαπίστω σαν πως είχ ε φο- πλοηγός το υ σκάφους, Ν ούνιο ντα Σίλβα, προ-
ν ε υ θ ε ί από ισπανική περίπολο και ο ά ργυρ ο ς είχ ε σ φ έρ θ η κ ε να ο δ η γ ή σ ει το υ ς Α γγλους με α σφ άλεια
α ν α κ τη θ ε ί από το υ ς Ισπανούς. Ο Ν τρ έη κ επ έσ τρ ε­ σ τις α κ τές τη ς Π αταγονίας και στα σ τενά του Μαγ-
ψε με το υ ς ά ν δ ρ ες το υ στα πλοία και το μ ερ ίδ ιο γελάνου. Ανάμεσα σ τον Αγγλο αρχιπ ειρατή και
το υ Γάλλου δ ια ν εμ ή θ η κ ε σ το υ ς ά ν δ ρ ες το υ πληρώ­ σ τον Π ορτογάλο πλοηγό α ναπ τύχθ η κε α μοιβα ία ε ­
μα τος του. Σ τη ν Α γγλία το ύ επ ιφ υ λ ά χ θ η κ ε υποδο­ κτίμησ η και φιλία.
χή ήρωα. Η βασίλισσα Ε λισ ά βετ Α* το ν δ έ ­ Κ οντά σ τις α κ τές τη ς Β ραζιλίας μ ερ ι­
χ θ η κ ε σε ακρόαση και το ν συνε- κοί από το υ ς ά νδ ρ ες το υ Ν τρ έ­
χάρη γ ια τα κα το ρ θ ώ ματά ηκ στασίασαν α ρνο ύμ ενοι να
του . Σ τη ν ουσία επ ικ ρ ό τη ­ διαπ λεύσ ουν τα Στενά
σε τις π ε ιρ α τικ ές δρ ά ­ το υ Μ αγγελάνου, φ ο­
στη ρ ιό τη τέ ς του, πα­ β ο ύ μ ενο ι πως έ φ θ α ­
ρόλο που ή τα ν α ν τί­ σαν στο τέ λ ο ς του
θ ε τ ε ς προς το υ ς κόσμου. Ανάμεσα
κα νόνες το υ "δ ιε­ σ τους δυ σ α ρεσ τημέ-
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

Απεικόνιοη του
πλοίου "Golden
Hind", το οποίο
αρχικά
ονομαζόταν
"Pelican".

34
νους ήτα ν και ο Τόμας Ν τότυ, προσωπικός φ ίλος
του Ν τρ έη κ και κ υ β ερ νή τη ς σε ένα από τα πλοία
του στολίσ κου. Μ ε τη σ υνη θ ισ μ ένη αποφασιστικό-
τη τά του ο Ν τρέηκ δ ιέ τα ξ ε τα σκάφη να καταπ λεύ-
σουν στο μικρό λ ιμ ά νι του Σαν Τζούλιαν σ τη ν Πατα-
γονία. Ε κεί σ υ γκρ ο τή θ η κ ε δικα σ τή ρ ιο απ οτελούμε-
νο από το ν ίδιο και το υ ς υπόλοιπους κ υ β ερ ν ή τες
των πλοίων. Ο Τόμας Ν τότυ κ ρ ίθ η κ ε ένοχος για
«στάση και διασπορά ειδήσ εω ν που είχαν δυσμενή
επίδραση στο η θ ικ ό των ανδρών» και κ α τα δ ικ ά σ τη ­
κε σε θ ά να το με απ οκεφαλισμό. Η ποινή εκ τε λ έ -
σ τηκε και έπ ειτα ο Ν τρέη κ δ ιέ τα ξ ε να καούν δύο
από τα πλοία του τα οποία είχαν υποστεί ζη μ ιές που
δ εν επ ιδέχοντα ν επιδιόρθω ση.
Τον Δ εκ έμ β ρ ιο του 1579 ο α γ γ λ ικ ό ς σ τολίσ κος
διέπ λευσ ε τις α κ τές τη ς Χιλής και οι ά νδ ρ ες του
Ν τρέη κ π ραγματοποίησαν επ ιδρομή στο λ ιμ ά ν ι του
Βαλπαρέζο. Κατά τη δ ιά ρ κ εια τη ς εν έ ρ γ εια ς α υτής
ένα πλοίο του στολίσκου β υ θ ίσ τη κ ε και ένα άλλο υ­
ποχρεώ θηκε να επ ισ τρ έφ ει σ την Αγγλία. Το "Golden
Hind" α π έμεινε για να σ υνεχίσ ει το τα ξίδ ι. Την 1η γειώ ν που θ α μπορούσαν να α π ειλήσ ουν το Βασί­ Ο Φράνσις
Μ αρτίου 1579 το α γγλικό π ειρ α τικό πλοίο εξα π έλυ ­ λ ε ιο τη ς Α γγλίας και τις υ π ερ π ό ντιες κ τή σ εις του». Ντρέηκ και το
σε μία ο μο β ρ ο ντία κα τά το υ ισπανικού πλοίου Α υτό που δ εν α ν έφ ερ α ν ο ι επ ίσ ημες δ ια τα γ ές ή τα ν πλήρωμά του
"Carafuego", το οποίο π αραδόθηκε αμαχητί. Το τ ε ­ ό τι ο Ν τρ έη κ έπ ρεπε να α π οκομίσ ει κέρδη, από τη αντιμετωπίζουν
ομάδα Ινδιάνων
λ ευ τα ίο ή τα ν κα τά φ ο ρ το με χρυσό και άργυρο. Ο λαφυραγώ γηση ισπανικών πλοίων και λιμανιώ ν, τα
του νότιου
Ν τρέηκ αποφάσισε τ ό τε να επ ισ τρ έφ ει σ την Αγγλία. οποία θ α ικανοπ οιούσ αν τις α π αιτή σ εις τω ν επ ιφ α ­ Ειρηνικού οι
Δ ιέπ λευ σ ε το ν Ιούλιο τις α κ τές τη ς Κ αλιφ όρνια και νών επ ιχειρ η μα τιώ ν που είχαν επ εν δ ύ σ ει χρ ήμα τα οποίοι έχουν
εισ ή λθ ε σ τον Ε ιρηνικό ωκεανό. Α κολούθω ς έφ θ α - στο εγχείρ η μα . σαφώς άγριες
σε σ την Ινδονησ ία και μέσω το υ Ινδικού ω κεανού έ- Σ τις 17 Ν οεμβρίου 1585 ο ι ά ν δ ρ ες το υ Κ αρλάυλ διαθέσεις
φ θασ ε στο ακρω τήριο τη ς Καλής Ελπίδας. Το α π ο βιβάσ τηκαν α ν α το λ ικ ά το υ λ ιμ α ν ιο ύ το υ Σα- (λιθογραφία
"Golden Hind" έφ θ α σ ε στο Π λύμουθ σ τις 26 Σ επ τεμ ­ ν τιά γ κ ο στα νη σ ιά Κέηπ Β έρ ν τε. Αν και το λ ιμ ά ν ι του 1590).
βρίου 1580. Το τα ξίδ ι είχ ε δ ια ρ κ έσ ει τρ ία χρόνια. π ρ ο σ τα τευ ό τα ν από αναχώ ματα πίσω από τα οποία
Ε πρόκειτο για μια από τις επ ικ ερ δ έσ τερ ες π ειρ α τι­ ή τα ν το π ο θ ετη μ έ ν α 50 περίπου πυροβόλα, 1.000
κές επ ιχειρή σ εις όλων τω ν εποχών. Ο Ν τρ έη κ είχε Α γγλοι σ τρ α τιώ τες π ραγματοπ οίησαν επ ίθεσ η κα­
πραγματοπ οιήσει το ν περίπλου τη ς Γης. Η ταν ο πέ­ τά τω ν οχυρώ ν υπ ο σ τη ρ ιζό μενο ι από τα πυροβόλα
μπτος κατά σ ειρά ν α υ τικό ς ο οποίος είχε επ ιτύ χει τω ν α γγλικώ ν πλοίων. Η ισπανική φ ρουρά τράπ ηκε
α υτό το κατόρθω μα. Οι επ ιζώ ντες εκείνο υ το υ επ ι­ σε φυγή χωρίς να ρ ίξ ε ι ο ύ τε ένα ν π υροβολισμό. Οι
κού τα ξιδ ιο ύ ήτα ν μόνο 57, αλλά η βασίλισσα Ελισά­ Α γγλοι κ α τέλ α β α ν τη ν πόλη και τη λεηλάτησαν. Η
β ετ και όσοι επ ιχ ειρ η μ α τίες το είχαν χ ρ η μ α το δ ο τή ­ λ ε ία α ν ή λ θ ε σε 107.000 ισπανικά δ ο υ κ ά τα και δ ε ­
σ ει κέρδισ αν σε ποσοστό τη ς τά ξη ς του 1.200 %. Ο κά δες ο ρ ειχ ά λκινα πυροβόλα.
Ν τρέηκ δ ιη γ ή θ η κ ε στη Βασίλισσα τις π ερ ιπ έτειές Επόμενος στόχος τω ν Αγγλων επ ιδρομέω ν ή ­
του με κά θε λεπ το μ έρ εια . Ε κείνη εν θ ο υ σ ιά σ τη κ ε τα ν το νη σ ί το υ Αγίου Δ ο μ ίνικο υ , το οποίο ο Ν τρ έ­
και στο εξή ς το ν αποκαλούσε «Ο π ειρ α τής μου». ηκ π ροσ έβ αλε τη ν 1η Ιανουαρίου 1586. Ε φαρμόζο­
Α ναγνω ρίζοντας τα επ ιτεύ γ μ α τά το υ το ν έχ ρ ισ ε ιπ­ ν τα ς το ίδ ιο σ χέδιο επ ίθ εσ η ς οι σ τρ α τιώ τες του
πότη στο κατάστρω μα το υ "Golden Hind" το επ όμενο Κ αρλάυλ απ οβιβάσ τηκαν σ τη ν ακτή και σ χεδόν α ­
έτο ς. Η Α γγλία υ ιο θ ετο ύ σ ε πλέον εχ θ ρ ική στάση έ ­ μέσως δ έχ θ η κ α ν επ ίθεσ η από δύναμη Ισπανών πε­
να ντι τη ς Ισπανίας. Ο π όλεμος ή τα ν αναπ όφ ευκτος. ζών και ιππέων, η οποία απ οκρ ούσ τηκε. Α κο λο ύ ­
θω ς ο ι Ισπανοί δοκίμασ αν να το υ ς α να χα ιτίσ ο υν ο ­
δηγώ ντας εν α ν τίο ν το υ ς ένα κοπάδι ταύρων. Τα
Η Δ ΡΑ ΣΗ ΤΟΥ ΝΤΡΕΗΚ ζώα, όμως, α ιφ ν ιδ ια σ μ έν α από το υ ς π υρ οβ ολι­
σμούς και γ ε ν ικ ό τε ρ α το υ ς θ ο ρ ύ β ο υ ς τη ς μάχης,
Κ Α Τ Α Τ Η Ν Π Ε Ρ ΙΟ Δ Ο 15 8 5 -15 8 7 ά λλαξαν π ορεία και σ τρ ά φ η κα ν κα τά τω ν Ισπανών,
Σ τις αρχές το υ 1585 η Ισπανία κ ή ρ υ ξε το ν π ό λε­ επ ιτρ έπ ο ντα ς σ το υς Α γγλους να το υ ς διασκορπ ί­
μο κα τά τη ς Α γγλίας. Σ τις 11 Σ επ τεμ β ρίο υ το υ ίδ ι­ σουν και να κα τα λά β ο υν το λ ιμ ά ν ι το υ Αγίου Δ ο μ ί­
ου έ τ ο υ ς 25 α γγλικά πλοία με πλήρωμα 2.300 α ν­ ν ικο υ, το ν οποίο και λεηλάτησαν.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

δρών υπό το ν Ν τρ έη κ απέπ λευσαν από το Πλύ­ Α κολούθω ς οι ά ν δ ρ ες το υ Ν τρ έη κ αποπειράθη-


μουθ. Ε π ρόκειτο για τη ν πιο φ ιλόδοξη αποστολή καν να κα τα λά β ο υν το λ ιμ ά ν ι τη ς Κ αρ θ α γένη ς, που
που είχ ε α ναλά βει ο Ν τρ έη κ μέχρ ι τό τε . Στα σκάφη π ρ ο σ τα τευ ό τα ν από γ ερ ά και ψηλά τε ίχ η , ενώ μία
επ έβα ινα ν και 12 λόχοι σ τρατιω τώ ν δ ιο ικ ο ύ μ εν ο ι αλυσ ίδα έφ ρ α ζε τη ν είσ ο δ ό το υ . Στο εσ ω τερ ικό
από το ν έμπ ισ το υπαρχηγό το υ Ν τρέηκ, Κ ρ ίσ το φ ερ το υ υπήρχαν τ ρ ε ις ισπ ανικές π ο λ εμ ικές γα λέρ ες,
Καρλάυλ. Η επ ιχείρησ η χ ρ η μ α το δ ο τή θ η κ ε από επ ι­ οι οπ οίες π αρείχαν επ ιπ λέον προστασία.
φ α νείς εμπ όρους το υ Λ ονδίνου και τη ν ίδια τη βα­ Οι 1.000 σ τρ α τιώ τες το υ Τόμας Κ αρλάυλ αποβι­
σίλισσα Ε λισάβετ. Ν αυαρχίδα το υ Ν τρ έη κ ή τα ν το βά σ τηκα ν τη ν ύ κ τα σ την α κτή και κ α τέλα β α ν το α-
γ α λ ιό ν ι "Elizabeth Bonadventure", ενώ σ την αποστο­ γ κ υ ρ ο β ό λ ιο το οποίο β ρισ κό τα ν έξω από το λιμάνι,
λή σ υ μ μ ετείχ ε και το γ α λ ιό ν ι το υ Β ασ ιλικού Ν α υ τι­ ενώ ο Ν τρ έη κ έπ λη ξε με τα πυροβόλα τω ν πλοίων
κού "Golden Lion" με κ υ β ερ ν ή τη το ν Ο υίλια μ Μπό- το υ τις οχυρώ σ εις το υ κυρίω ς λιμ α νιο ύ. Την πόλη
ροου. Σκοπός ή τα ν «η αποτροπή εχ θ ρ ικώ ν ε ν ε ρ ­ υπεράσπιζαν 600 Ισπανοί π ο λ ιτο φ ύ λ α κ ες και 300

35
που ανδρών, ο ι οποίοι ε ίν α ι ά ρισ τα εκ π α ιδ ευ μ ένο ι
στη να υ τική τέ χ ν η αλλά και στα όπλα. Ο Ν τρ έη κ
το υ ς σ υ μ π ερ ιφ έρ ετα ι καλά και α υ το ί το ν α ν τιμ ε ­
τω πίζουν με το ν δ έο ν τα σεβασμό. Οι α ξιω μ α τικο ί
το υ πλοίου είν α ι 9-10 Α γγλοι ευ π α τρ ίδ ες. Μ ερ ικο ί
α ν ή κ ο υ ν σ τις πιο α ρ ισ το κ ρ α τικ έ ς ο ικ ο γ έ ν ε ιε ς τη ς
Α γγλίας. Ο ταν γ ευ μ α τίζ ο υ ν σ ερ β ίρ ο ν τα ι σε α σ η μ έ­
νια πιάτα και π οτήρια, ενώ κα τά τη δ ιά ρ κ εια των
γ ευ μ ά τω ν μ ο υ σ ικο ί με τα όργανά το υ ς παίζουν
προς τέρ ψ η τω ν συνδαιτημόνω ν. Το πλοίο του
Ν τρ έη κ φ έ ρ ε ι 30 π υροβόλα και ικανό α ρ ιθ μ ό βλη­
μάτων».
Σ τις 11 Α πριλίου 1587 ο Ν τρ έη κ απέπ λευσε από
το Π λύμουθ με 23 πλοία, έ ξ ι από τα οποία ή τα ν πο­
λ εμ ικ ά το υ Β ασ ιλικού Ν αυτικού. Αποστολή το υ ή ­
τα ν να π λήξει το ν να ύσ τα θ μ ο στο Κ αντίζ τη ς Ισπα­
νίας, όπου ο σ τό λο ς το υ Φιλίππου Β' ετο ιμ α ζό τα ν
γ ια τη ν επ ίθεσ η κα τά τη ς Α γγλίας. Την τε λ ε υ τ α ία
σ τιγμή η βασίλισσα Ε λισ άβετ, φ ο β ο ύ μ εν η άμεσα ι­
σπανικά αντίπ οινα, έ σ τε ιλ ε α γ γ ελ ιο φ ό ρ ο στο Πλύ­
μ ο υ θ με τη δια τα γή να μ α τα ιω θ εί η επ ιχείρηση.
Ομως ή τα ν αργά. Ο σ τόλος το υ Ν τρ έη κ είχ ε ήδη α-
ποπλεύσει. Ο π ειρ α τή ς κ α τέσ τρ εψ ε 24 ισπανικά
πλοία που ναυλοχούσαν στο λιμάνι, ενώ τα πυρο­
βόλα τω ν σκαφώ ν το υ έπ ληξαν τις ισπ ανικές πα­
ρ ά κ τιε ς π υ ρ ο β ο λα ρ χίες και τις οχυρώ σεις. Ο α γ­
γ λ ικ ό ς σ τόλος απέπ λευσε από το Κ αντίζ τη ν 1η
Μ αϊου και κ α τε υ θ ύ ν θ η κ ε προς το λ ιμ ά ν ι το υ Σά-
Το πλοίο του Ινδιάνοι, οι οποίοι ή τα ν οπ λισ μένοι με τό ξα και δ ιέ ­ γ κ ρ ες, στη νό τια Π ορτογαλία, το οποίο και κ α τέλ α ­
Ντρέηκ "Golden θ ε τ α ν δ η λ η τη ρ ια σ μ έν α 6έλη. Οι Α γγλοι κα τέλα β α ν βε. Ο Ν τρ έη κ α π έκλεισ ε επί ένα ν μήνα τη θ αλά σ ­
Hind" ενώ το κυρίω ς λ ιμ ά ν ι και δ έχ θ η κ α ν πυρά από τ ις ισπα­ σια επ ικοινω νία μ ετα ξύ τη ς Λ ισαβόνας και το υ Κα­
εμπλέκεται σε ν ικ έ ς γ α λ έρ ες. Ευτυχώ ς γ ι1α υτο ύ ς, λόγω το υ σ κό­ ντίζ, δυ σ χ ερ α ίνο ντα ς σ η μ α ντικά τις π ρ ο ετο ιμ α ­
μάχη με το
ισπανικό το υ ς που επ ικρ α το ύ σ ε ο ι β ο λές τω ν ισπανικών να υ ­ σ ίες τη ς Ισπανικής Αρμάδας. Α κόμα αιχμαλώ τισ ε
εμπορικό τικώ ν πυροβόλω ν ή τα ν σ την π λ ειο ψ η φ ία το υ ς ά ­ ένα ισπανικό γ α λ ιό ν ι το οποίο είχ ε αποκοπεί από
"Nuestra Sen ora σ το χ ες και π ρ οκάλεσ αν μικρό α ρ ιθ μ ό απωλειών. Οι το ν σ χηματισ μό τω ν πλοίων το υ Σ τόλου τω ν Θη­
de la Ισπανοί υποχώρησαν και ζή τη σ α ν π ροστασία μέσα σαυρών και ή τα ν κ α τά φ ο ρ το με χρυσό και άργυρο.
Conception" την σ τα τε ίχ η τη ς πόλης αλλά το η θ ικ ό το υ ς είχ ε κλ ο ν ι­ Ε π έσ τρεψ ε στο Π λύμουθ το ν Ιούλιο, ρυμουλκώ ­
1η Μαρτίου 1579. σ τεί. Οι π ειρ α τές κ α τέλα β α ν τη ν πόλη και τη λ ε η ­ ν τα ς το θ ύ μ α το υ , και άρχισαν οι π ρ ο ετο ιμ α σ ίες
Η κατάληψη του λά τη σ α ν επί δύο η μ έρ ες. Η νίκη το υ ς ο φ ειλ ό τα ν γ ια τη ν απόκρουση τη ς σ χεδ ια ζό μ ενη ς ισπανικής
τελευταίου, που
κυρίω ς σ την ευ σ τρ ο φ ία και σ την ε φ ε υ ρ ε τ ικ ό τ η τ α εισ β ο λή ς σ τη ν Αγγλία.
ήταν κατάφορτο
με χρυσό και το υ Ν τρέηκ, ο οποίος εκπ όνησ ε ένα ά ρ ισ το σχέδιο
άργυρο, δράσης.
Α κολούθω ς ο σ τό λο ς το υ α ρ χιπ ειρ α τή κ α τέ ­
απέφερε
τεράστια κέρδη π λευσ ε στη Φ λόριντα, όπου λ εη λ ά τη σ ε και κ α τέ ­
Α Ν Τ ΙΜ Ε Τ Ω Π ΙΖ Ο Ν Τ Α Σ
στον Ντρέηκ, σ τρ εψ ε το ισπανικό λ ιμ ά ν ι το υ Αγίου Α υγουστίνου. Τ Η Ν ΙΣ Π Α Ν ΙΚ Η Α Ρ Μ Α Δ Α
στο πλήρωμά
του και στους
Η εν έ ρ γ εια α υτή υ π αγο ρ ευό τα ν κυρίω ς από λό­ ( Ι 0 Υ Λ Ι 0 Σ - Α Υ Γ 0 Υ Σ Τ 0 Σ 15 8 8 )
γο υ ς σ τρ α τη γ ικ ή ς. Η σ υ γ κ εκ ρ ιμ έν η ισπανική αποι­
Αγγλους
εμπόρους οι κία α π ο τελο ύσ ε απειλή γ ια το υ ς κ α το ίκ ο υ ς τη ς Τον Σ επ τέμβ ριο το υ 1587 ο βασ ιλιά ς τη ς Ισπα­
οποίοι είχαν β ρ ετα ν ικ ή ς απ οικίας τη ς Β ιρ τζίνια . Ο σ τόλος το υ νίας Φίλιππος Β' έδω σε τις τ ε λ ικ έ ς δ ια τα γ ές για
επενδύσει Ν τρ έη κ επ έσ τρ εψ ε στο Π λύμουθ το ν Ιούλιο το υ τη ν έναρξη τη ς επ ιχείρησ ης εισ β ο λή ς σ τη ν Αγγλία.
χρήματα στο 1586. Τα 134 πλοία τη ς Ισπανικής Α ρμάδας είχαν σ υ γ κ ε­
εγχείρημα ν τρ ω θ εί στη Λισαβόνα, από όπου θ α απέπ λεαν το ν
(λιθογραφία Μάιο το υ 1588. Τελικά λόγω αντίξο ω ν ανέμω ν απέ­
του 1590).
"Κ Ο Β Ο Ν Τ Α Σ Τ Α Γ Ε Ν ΙΑ " π λευσαν σ τις 19 Ιουνίου.
Ο α γ γ λ ικ ό ς σ τόλος α ρ ιθ μ ο ύ σ ε 90 πλοία, γαλιό-
Τ Ο Υ Φ ΙΛ ΙΠ Π Ο Υ Β' (1 5 8 7 -1 5 8 8 )
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

νια, κα ρ ά κες και δίσ τη λα ισ τιοφ όρ α, και α π οτελεί-


Ο Φρανσίσκο ν τ ε Ζ αρά τα ή τα ν κ υ β ερ ν ή τη ς ε ­ το από δύο σ χηματισ μούς. Ο πρώτος σχηματισ μός
νός ισπανικού εμπ ορικού πλοίου το οποίο αιχμαλω ­ ή τα ν υπό τη διοίκησ η το υ λόρδου Χ ά ο υ α ρ ντ του
τίσ τη κ ε από το ν Ν τρέηκ. Επί μ ερ ικ ο ύ ς μήνες υπήρ­ Ε φ ινγκα μ και ο δ ε ύ τε ρ ο ς υπό το ν σερ Φράνσις
ξε «π ροσ κεκλημένος» το υ Ν τρ έη κ στο "Golden Ν τρέηκ. Ο λό ρ δο ς Χ ένρυ Σ έυμουρ δ ιο ικ ο ύ σ ε 30
Hind" και έγρ α ψ ε μια επ ιστολή προς το υ ς ο ικ είο υ ς πλοία που α π οτελούσ αν τη ν ε φ ε δ ρ ε ία το υ στόλου.
του σ τη ν οποία έ δ ιν ε μια εν δ ια φ έρ ο υ σ α περιγραφή Την Κυριακή 31 Ιουλίου τα α γ γ λ ικ ά π ο λεμ ικά α­
το υ Αγγλου π ειρ α τή : «Ο Α γγλος κ υ β ερ ν ή τη ς είνα ι να χα ίτισ α ν τη ν Ισπανική Αρμάδα. Το σκάφ ος του
περίπου 40 ετώ ν και ένα ς από το υ ς κ α λ ύ τερ ο υ ς Ν τρ έη κ ναυμάχησε με εκ είν ο το υ Ισπανού α ν τι­
ν α υ τικ ο ύ ς που έχω γνω ρίσει. Εχει ξα ν θ ο κ ό κ κ ιν α ναυάρχου Χουάν Μ α ρ τίν εζ ν τε Ρ εκάλντε. Η σύ­
μα λλιά και γ έν ια . Η τό λμ η και το θ ά ρ ρ ο ς το υ είνα ι γκρ ουσ η δ ιή ρ κ εσ ε όλο το πρωί και δ εν α ν έ δ ε ιξ ε ν ι­
απαράμιλλα. Το πλοίο το υ έχ ε ι πλήρωμα 100 π ερ ί­ κητή. Το βράδυ τη ς ίδια ς η μ έρ α ς το πλοίο του

36
Ο Ντρέηκ απέκλεισε επί έναν μήνα τη θαλάσσια επικοινωνία
μεταξύ της Λισαβόνας και του Καντίζ, δυσχεραίνοντας
σημαντικά τις προετοιμασίες της Ισπανικής Αρμάδας.

Ν τρ έη κ α ναχαίτισ ε το "Nuestra Senora del Rosario" χ ρ η μ α το δ ό τη σ α ν επ ιφ α νείς εμ π ο ρ ικο ί ο ίκ ο ι το υ


το οποίο είχ ε υπ οσ τεί ζη μ ιές - λόγω δυνατώ ν α ν έ­ Λ ονδίνου και σκοπός τη ς ή τα ν η λαφυραγω γία. Οι
μων είχ ε σ υ γ κ ρ ο υ σ τεί με άλλο ισπανικό πλοίο και ά ν δ ρ ες το υ Ν τρ έη κ α π ο βιβάσ τηκαν σ το Λας Πάλ-
είχε αποκοπεί από το ν σ χηματισ μό τω ν Ισπανών. Τε­ μας στα Κανάρια νησιά, αλλά η απόπειρα κ α τά λ η ­
λικά κα τόρθω σ ε να το κα τα λά β ει. Σ υνέχισ ε τη ν πο­ ψης τη ς πόλης α π έτυχε. Η απ οτυχία τη ς επ ιχ είρ η ­
ρεία το υ το πρωί τη ς επ ο μ ένη ς, 1ης Α υγούστου, σε σης υπήρξε αφ ορμή γ ια ο ξ εία α ντιπ αρ ά θεσ η μ ε τα ­
αναζήτηση άλλων αντιπάλων. ξύ το υ Χ ώ κινς και το υ Ν τρ έη κ ενώ τα α γ γ λ ικ ά
Σ τις 8 Α υγούστου, κα τά τη μεγάλη ναυμαχία τη ς πλοία κ α τευ θ ύ ν ο ν τα ν προς τη ν Κ αραϊβική. Ο πρώ­
Γκρα βελέν κο ντά σ τις α κ τέ ς τη ς Φ λάνδρας, τα α γ­ το ς λίγο α ρ γό τερ α π ροσ β λήθηκε από τροπ ικό πυ­
γ λικά πλοία ενεπ λάκησαν σε σ κληρό αγώνα με τα ι­ ρ ετό και απεβίω σε σ τις 22 Ν οεμβρίου 1595.
σπανικά π ολεμικά. Η σ ύγκρουση δ ιή ρ κ εσ ε ο λό κλη ­ Ο Ν τρ έη κ π ραγματοπ οίησε δύο επ ιθ έ σ ε ις για
ρη τη ν ημέρα. Σε κάποια φάση α υ τή ς τη ς να υμα ­ τη ν κατάληψ η το υ λιμ α νιο ύ το υ Π ο υ έρ το Ρίκο αλλά
χίας το γ α λ ιό ν ι το υ Ν τρέηκ, το 700 t "Revenge", α­ α π έτυχε. Επειτα οι ά ν δ ρ ες το υ αποβιβάσ τηκαν
ντιμ ετώ π ισ ε τη να υα ρχίδα το υ ισπανικού σ τόλου, στο λ ιμ ά ν ι το υ Ρίο ν τε Χάτσα και στη Σ άντα Μ άρτα,
"San Martin". Τα δύο πλοία α ντά λλα ξα ν σ φ οδ ρ ούς τα οποία κα τέλ α β α ν και λεηλάτησαν. Σ τις 6 Ιανουα-
κα νονιο βολισ μ ούς. Το ισπανικό δ έ χ θ η κ ε σ υγχρ ό ­ ρίου 1596 κα τέλ α β α ν με επ ίθ εσ η το λ ιμ ά ν ι το υ Νό-
νως επ ίθεσ η από το "Triumph" υπό το ν Μ ά ρ τιν Φρό- μπρε ν τε Ν τίος, όμως οι Ισπανοί είχαν π ρολάβει να
μπισερ, αλλά κατόρθω σε να απεμπ λακεί και να δια- φ υ γ α δ εύ σ ο υ ν με μουλάρια σ την ενδοχώ ρα το μ ε ­
φ ύγει. Μ ε τη ν έλευσ η τη ς ν ύ κ τα ς ο ισπ ανικός σ τό ­ γα λ ύ τερ ο μ έρ ο ς τω ν χρημάτω ν και τω ν τιμαλφ ώ ν
λος δ ιέφ υ γ ε με κ α τεύ θ υ νσ η τη Β ό ρ εια θάλασσα. τη ς πόλης.
Ετσι εξα ν εμ ίσ τη κ α ν ο ι ελ π ίδ ες τω ν Ισπανών γ ια α ­ Δύο η μ έ ρ ες μ ετά ο Ν τρ έη κ έ σ τε ιλ ε 600 ά νδ ρ ες
πόβαση σ την Αγγλία. Ο π όλεμος, όμως, θ α σ υνεχ ι­ σ την ενδοχώ ρα το υ Παναμά με αποστολή τη ν ανα­
ζότα ν επί 10 χ ρ ό νια ακόμη. κάλυψη το υ ισπανικού θ η σ α υ ρ ο ύ. Το εγ χ είρ η μ α α­
π έτυχε λόγω τω ν κακών καιρικώ ν συνθηκώ ν και
τη ς ισπ ανικής α ντίσ τα σ η ς. Οι Α γγλοι κα τα δ ρ ο μ είς
01 Ε Π Ι Δ Ρ Ο Μ Ε Σ Τ Ο Υ Ν Τ Ρ Ε Η Κ επ έσ τρ εψ α ν ά π ρ ακτοι σ τη ν α κτή μια εβ δο μ ά δα α ρ ­
γ ό τερ α . Ο σ τό λο ς κ α τε υ θ ύ ν θ η κ ε έπ ειτα σ τις α κ τές
Τ Η Ν Π Ε Ρ ΙΟ Δ Ο 15 8 9 -15 9 6 τη ς Ο νδούρα ς σε αναζήτηση ισπανικών εμπορικώ ν
Τον Α πρίλιο το υ 1589 ο σερ Φράνσις Ν τρ έη κ και πλοίων. Ομως σ τις αρχές Φ εβ ρ ουάριου το υ 1596
ο σερ Τζων Ν όρις, με 126 π ο λεμ ικά πλοία και 21.000 π ρ οσ β λήθηκε και ο Ν τρ έη κ από τροπ ική νόσο και
ν α υ τικ ο ύ ς και σ τρ α τιώ τες, κ α τέλ α β α ν και λ ε η λ ά τη ­ σ τις 7 το υ μήνα απεβίωσε.
σαν το λ ιμ ά ν ι τη ς Λα Κ ορούνια σ την Ισπανία. Ο α γ ­ Ο Ν τρ έη κ είχ ε ν υ μ φ ε υ θ ε ί δύο φ ο ρ ές: το 1569
γ λ ικό ς σ τόλος ακολούθω ς κα τέπ λευ σ ε στο λ ιμ ά ν ι τη ν παιδική το υ φ ίλη Μ αίρη Ν ιούμαν από το Πλύ­
τη ς Λ ισαβόνας και αιχμα λώ τισ ε πλοία τα οποία ή ­ μο υ θ και τρ ία χ ρ ό ν ια μ ετά το ν θ ά ν α τό τη ς, το 1588,
τα ν α γκ υ ρ ο β ο λη μ ένα σ τον π οταμό Τάγο. Ο Α γγλοι τ η ν Ε λίζαμπ εθ Σάιντχαμ, κόρη ευ γ εν ο ύ ς γ α ιο κ τή ­
απ οβιβάσ τηκαν στη Λισαβόνα. Ε κεί διεπίστω σαν μονα. Ε π ρόκειτο γ ια ένα ν από το υ ς κύ ρ ιο υ ς δ η μ ι­
ό τι η πόλη π ρ ο σ τα τευ ό τα ν από ψηλά τε ίχ η και δ ιέ ­ ουρ γού ς τη ς α γ γ λ ικ ή ς -β ρ ε τα ν ικ ή ς θαλασ σοκρα-
θ ε τ ε ισ χυ ρότατη φ ρουρ ά και θ εώ ρησ αν φ ρόνιμο το ρ ία ς η οποία δ ια τη ρ ή θ η κ ε μ έχ ρ ι τα μέσα το υ
να επ ισ τρ έψ ο υ ν στα πλοία το υ ς. Ο α γ γ λ ικ ό ς σ τό ­ 20ού αιώνα. Ε3
λος έπ ειτα π ροσ έβαλε το λ ιμ ά ν ι το υ Β ίγκο. Σ τρ α ­
τιώ τες α π οβιβάσ τηκαν ε κ ε ί και κ α τέλ α β α ν και λ ε η ­
λάτησαν τη ν πόλη. Η σ υ νέχ εια έγ ιν ε σ τις Αζόρες.
Ο ταν τε λ ικ ά ο σ τόλος επ έσ τρ εψ ε σ την π ατρίδα
του, τα πλοία έχρηζαν επ ισκευώ ν και π ολλοί ά ν ­
δ ρ ες το υ Ν τρ έη κ ή τα ν σε β αριά κατάσταση από τα
τρ α ύ μ α τα και τ ις κα κου χ ίες.
Η βασίλισσα Ε λισ ά βετ σε συνάντηση που είχ ε
με το ν Ν τρ έη κ το ν επ έκρ ιν ε δ ρ ιμ ύ τα τα , επ ειδή κα­
τά τη δ ιά ρ κ εια τη ς επ ιχείρησ ης στα ισπανικά ύ δατα
επ ικεντρ ώ θ η κε π ερ ισ σ ότερ ο στη λα φ υραγω γία και ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
λ ιγ ό τερ ο σ τη ν κα τα σ τρο φ ή το υ ισπανικού π ο λεμ ι­
κού σ τόλου. Ο α ρ χιπ ειρ α τή ς π ε ρ ιή λ θ ε σε δ υ σ μ έ­ (1) Angus Constam: ELIZABETHAN SEA DOGS 1560-1605. Osprey, Elite,
νεια γ ια τα επ όμενα π έν τε χρ ό νια και π α ρ έμ εινε Oxford, 2000.
στο Π λύμουθ. (2) E.L.Cornwell: THE ILLUSTRATED HISTORY OF SHIPS, Crescent Books,
Η επ ό μενη επ ιχείρησ η σ τη ν οποία σ υ μ μ ετείχ ε ο New York, 1980.
Ν τρ έη κ έ γ ιν ε το 1595. Σε α υτή σ υ μ μ ετείχ ε και ο (3) Peter Kemp: THE HISTORY OF SHIPS. Orbis Publishing, London, 1978.
διάσ ημος π λέον σερ Τζων Χώκινς. Οι Α γγλοι δ ιέ θ ε ­ (4) THE NEW UNIVERSAL LIBRARY, λήμμα "Drake“, Caxton Publishing
Company Ltd, London, 1967.
τα ν 26 πλοία και 2.500 ά νδ ρ ες. Σ τόχος το υ ς ή τα ν τα
ισπανικά λ ιμ ά ν ια τη ς Κ αραϊβικής. Την εν έ ρ γ εια
Σ ϊ ic 24 Απριλίου 1916, Αευιέρα ίου Πάσχα via ιους

καθολικούς, οι Ιρλανδοί εθνικισιές οιο Δουβλίνο

επανασιάτησαν καιά me βρειανικής εξουσίας και η

πόλη μειαιράπηκε οε πεδίο μάχης επί μία εβδομάδα.

Η ((Πασχαλινή Εξέγερση», όπως έμεινε γνωοτη,

αποιέλεσε ένα από ία πιο σημανπκά γεγονόια ιης

ιρλανδικής Ιστορίας και επηρέασε αποφασιστικά ιη

μειέπειια πορεία ιης χώρας.

Η ((Π α σ χ α λιν ή
Ε ξ έ γ ε ρ σ η » ιο υ !
Οι απαρχέ( mc ipflovöiKiic avcüapinoiac
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΓΟΥΑΑΤΟΣ

ο 1130 ο Ν τέρ μοτ Μ ακμέροου, ένας τοπ ι­ ήταν η «Ιρλανδική Δ ημοκρατική Αδελφ ότητα»

Τ
κός βασιλιάς τη ς Ιρλανδίας, ζήτησε τη (IRB-lrish Republican Brotherhood), που ιδρύθ ηκε
στρατιω τική β ο ή θ εια του Αγγλου δούκα το 1858 και αργότερα σ υμ μ ετείχε ενεργά στην
Πέμπροουκ στον πόλεμο κατά των ε ­ π ροετοιμασία της εξέγερ σ η ς του Πάσχα.
χθρώ ν του. Ο Πέμπροουκ ανταπ οκρίθηκε Η βρετανική κυβέρνηση επ ιχείρησε κατά το
στην έκκληση αυτή και αποβιβάστηκε στην π αρελθόν να παραχωρήσει αυτονομία στους
Ιρλανδία. Α ργότερα ν υ μ φ εύ θ η κ ε τη ν κόρη του Ιρλανδούς. Τα σ χετικά νομοσχέδια του πρωθυ­
Μ ακμέροου και ότα ν ο Ιρλανδός ηγεμόνας πέθα- πουργού Ο υίλιαμ Γκλάντστοουν, το 1886 και το
νε το ν δ ια δέχθ η κε. Ε κτο τε η διείσδυση των 1893, απορρίφθηκαν από τα β ρετανικά νο μ ο θ ε­
Αγγλων στο νησί κλιμακώ θηκε. Κατά τη βασιλεία τικ ά όργανα. Η προώθηση, όμως, ενός νέου νό­
τη ς Ελισάβετ Α' η Ιρλανδία βρισκόταν ολόκληρη μου για τη ν αυτονομία τη ς Ιρλανδίας, το 1912,
υπό αγγλική κυριαρχία. Την ίδια περίοδο η σημάδεψ ε τη ν ιστορία τη ς χώρας. Οι κά τοικοι
Αγγλία έγ ε ιρ ε οριστικά προς το ν Π ρ ο τεσ τα ντι­ το υ Ωλστερ, περιοχής που α ντισ το ιχ εί στο σύνο­
σμό, ενώ οι Ιρλανδοί παρέμειναν ρω μαιοκαθολι­ λο σχεδόν τη ς βόρειας Ιρλανδίας, ή ταν προτε-
κοί, γεγονός που επιδείνω σε τις ήδη κακές σχέ­ σ τά ντες στην π λειοψ ηφ ία τους, διατηρώ ντας φ ι­
σεις των δύο λαών. Κατά τη διά ρ κεια της α γ γ λ ι­ λικά αισ θήματα προς τη ν ομόδοξή το υ ς Αγγλία.
κής κυριαρχίας οι Ιρλανδοί εξεγ έρ θ η κ α ν πολλές Αντιδρούσαν σε οποιαδήποτε μορφή αυτονο­
φ ορές ανεπιτυχώς, ενώ παράλληλα σ χηματίσ τη­ μίας, γεγονός που θα το υ ς μ ετέτρ επ ε σε θ ρ η ­
καν μ ερ ικές μυσ τικές επ αναστατικές οργανώ­ σκευτική μειο νό τη τα στο πλαίσιο ενός αυτόνο­
σεις. Η σ ημαντικότερη ίσως από τις τε λ ε υ τ α ίε ς μου ρω μαιοκαθολικού ιρλανδικού κράτους.
Α π ο φ α σ ισ μ έν ο ι να α ν τ ιτ α χ θ ο ύ ν σ ε μια τ έ τ ο ια π ρ ο ο ­ μ ά χ ε ς , ε ν ώ ο ι Β ρ ε τα ν ο ί ά ρ χισ α ν σ τα δ ια κ ά να ε φ α ρ ­
π τική ίδ ρ υ σ α ν τ ο 1913 τ η « Δ ύ ν α μ η Ε θ ε λ ο ν τώ ν το υ μ ό ζ ο υ ν τ η ν υ π ο χ ρ εω τικ ή σ τρ α το λ ό γ η σ η κα ι σ το υ ς
Ω λ σ τερ » (U VF-Ulster Volunteer Force). Σ ε α π ά ντη σ η οι Ιρ λ α ν δ ο ύ ς . Π α ρ ά λ λ η λ α η β ρ ε τ α ν ικ ή κ υ β έ ρ ν η σ η έ ­
ε θ ν ικ ισ τ έ ς τ η ς υ π ό λο ιπ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς σ χ η μ ά τισ α ν δ ε ιχ ν ε α π ρ ο κ ά λ υ π τη ε ύ ν ο ια σ το υ ς π ρ ο τ ε σ τ ά ν τ ε ς
τ ο υ ς « Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς » , μ ε σ κοπ ό να ε ξα σ φ α ­ το υ Ω λ σ τε ρ . Ε π έ τρ ε ψ ε τ ο ν σ χ η μ α τισ μ ό μ ια ς μ ε ρ α ρ ­
λ ίσ ο υ ν τ η ν υ λο π ο ίη σ η τω ν β ρ ε τ α ν ικ ώ ν υ π ο σ χ έσ εω ν χ ία ς απ ό τ η UVF μ ε δ ικ ο ύ ς τ η ς α ξιω μ α τικ ο ύ ς , π ρ ο ­
π ερ ί α υ το ν ο μ ία ς . Η IRB σ υ ν έ 6 α λ ε α π ο φ α σ ισ τικά σ τη κ ε ιμ έ ν ο υ να λ ά β ε ι μ έ ρ ο ς σ τις μ ά χ ε ς σ τη Γαλλία, ενώ
σ υ γ κ ρ ό τη σ η κα ι σ τη ν ο ρ γά νω σ η τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε ­ α ρ ν ή θ η κ ε κ ά τ ι α ν ά λ ο γ ο σ το υ ς Ε θ ν ικ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς ,
λ ο ν τώ ν , τ ο υ ς ο π ο ίο υ ς θ ε ώ ρ η σ ε ω ς έ ν α μ έσ ο γ ια τ η ν ό τα ν α υ τ ο ί τ ο ζήτησ α ν.
ε π ίτ ε υ ξ η το υ επ α ν α σ τα τικ ο ύ τ η ς σ χ εδ ίο υ . Π ο λ λ ά μ έ ­ Ο λ α α υ τά εν ίσ χ υ σ α ν τ η θ έ σ η τ η ς IRB και τω ν
λη τ η ς IRB ό χι μ ό ν ο κ α τ ε τά γ η σ α ν σ το υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν . Π ο λ λ ά μ έ λ η τ ο υ ς , μ ά λισ τα , ά ρ ­
Ε θ ε λ ο ν τ έ ς , α λ λ ά κ α τ έ λ α β α ν κα ι η γ ε τ ικ έ ς θ έ σ ε ις χισ α ν να α ν τ ιτ ίθ ε ν τ α ι α κ ό μ α κα ι σ τη ν α υ το ν ο μ ία π ου
σ το υ ς κ ό λ π ο υ ς το υ ς . σ χ έδ ια ζα ν να π α ρ α χ ω ρ ή σ ο υ ν ο ι Β ρ ε τα ν ο ί. Τη θ ε ω ­
Τον Α ύ γ ο υ σ το τ ο υ 1914 ε ξ ε ρ ρ ά γ η ο Α ’ ΠΠ. Η β ρ ε ­ ρ ο ύ σ α ν π λ έ ο ν έ ν α η μ ίμ ε τ ρ ο , έ ν α ύ π ο υ λ ο τέ χ ν α σ μ α
τα ν ικ ή κ υ β έ ρ ν η σ η α ν έ σ τ ε ιλ ε τ η ν ε φ α ρ μ ο γ ή το υ ν ό ­ το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς μ ε σ κοπ ό να « β ρ ε τα ν ο π ο ιή σ ει» τ ο υ ς
μου π ερ ί α υ το ν ο μ ία ς τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς μ έ χ ρ ι τη λ ή ξ η Ιρ λ α ν δ ο ύ ς , να τ ο υ ς ω θ ή σ ει να χ ά σ ο υ ν τ η ν ε θ ν ικ ή
το υ . Η ιρ λ α ν δ ικ ή κ ο ιν ή γ ν ώ μ η δ ιχ ά σ τη κ ε . Το μ ε γ α λ ύ ­ τ ο υ ς τ α υ τ ό τ η τ α κα ι να τ ο υ ς α φ ο μ ο ιώ σ ε ι π λή ρ ω ς σ το
τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο υ π λ η θ υ σ μ ο ύ τ ά χ θ η κ ε υ π έρ τ η ς Β ρ ε ­ π λαίσ ιο τ η ς α υ το κ ρ α τ ο ρ ία ς . Η IRB π ίσ τε υ ε ό τ ι η α π ό ­
τα ν ία ς και χ ιλ ιά δ ε ς Ιρ λ α ν δ ο ί κ α τ ε τά γ η σ α ν ε θ ε λ ο ν τ ι ­ λ υ τ η α ν ε ξ α ρ τ η σ ία α π ο τε λ ο ύ σ ε τη μ ό ν η λύσ η γ ια τ ο
κά σ τις έ ν ο π λ ε ς δ υ ν ά μ ε ις τ ο υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς . Υ π ήρχαν ιρ λ α ν δ ικ ό ζή τη μ α . Για τ η ν ε π ίτ ε υ ξ ή τ η ς α π α ιτο ύ ν το
ό μ ω ς κα ι α ρ κ ε τ ο ί π ου θ ε ω ρ ο ύ σ α ν π α ρ ά λ ο γ η ο π οια- β ία ια κα ι ρ ιζο σ π α σ τικά μ έ τρ α , ό σ ο η Β ρ ε τα ν ία π α ρ έ ­
δ ή π ο τε β ο ή θ ε ια π ρ ο ς τ ο υ ς Β ρ ε τα ν ο ύ ς . Π ίσ τε υ α ν ό τι μ ε ν ε α π ο δ υ ν α μ ω μ έν η λό γω το υ π ο λ έμ ο υ .
είν α ι α δ ύ ν α το να τ α υ τ ίζ ο ν τ α ι τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τα τ ο υ κα-
τ α κ τ η τ ή κα ι τ ο υ κ α τ α κ τ η μ έ ν ο υ και πω ς τ ο π ρ α γ μ α τι­
κό ό φ ε λ ο ς γ ια τ η ν Ιρ λ α ν δ ία ή τ α ν η όσο τ ο δ υ ν α τό ν Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΙΕΓΕΡΣΗΣ
μ ε γ α λ ύ τε ρ η ε ξα σ θ έ ν ισ η τ η ς Β ρ ε τα ν ία ς από τ ο ν π ό ­
λεμ ο. Η « Π α σ χα λινή Ε ξέ γ ερ σ η » ή τ α ν ο υ σ ια σ τικ ά έ ρ γ ο
Α νά λο γη δ ιχ ο γ ν ω μ ία π ρ ο έ κ υ ψ ε και σ το υ ς κ ό λ ­ μ ια ς ο μ ά δ α ς η γ ε τ ικ ώ ν σ τε λ ε χ ώ ν τ η ς IRB π ου ο ν ο μ ά ­
π ο υ ς τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν και τ ο κ ίν η μ α δια- σ τη κ ε Σ τρ α τιω τικ ό Σ υ μ β ο ύ λ ιο και α ν τιπ ρ ο σ ώ π ευ ε τη
σ π ά σ τη κε. Π ερ ί τ α 170.000 μ έ λ η α π ο σ χ ίσ θ η κ α ν και σ κ λ η ρ ο π υ ρ η ν ικ ή μ ε ρ ίδ α τω ν εθ ν ικισ τώ ν . Ε ξέχ ο υ σ α
No 116

σ χ η μ ά τισ α ν έ ν α κ α ιν ο ύ ρ γ ιο σώμα, τ ο υ ς « Ε θ ν ικ ο ύ ς θ έ σ η σ ε α υ τό κ α τ ε ίχ α ν ο ι Τ ο μ Κ λ α ρ κ κα ι Σ η ν
Ε θ ε λ ο ν τ έ ς » , μ ε σ κο π ό να ε ν ισ χ ύ σ ο υ ν τ ο ν Β ρ ε τα ν ικ ό Μ α κ Ν τέ ρ μ ο τ, π α λα ιά μ έλ η τ η ς IRB μ ε π λο ύσ ια ε π α ­
Σ τρ α τό , α φ ή ν ο ν τα ς μ ό ν ο 12.000 ά το μ α σ το υ ς Ιρ λ α ν ­ ν α σ τα τικ ή δ ρ ά σ η σ το ε ν ε ρ γ η τ ικ ό τ ο υ ς . Ο Κ λ α ρ κ π έ-
δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς . Α υ το ί ό μ ω ς ή τα ν ο ι α κ ρ α ιφ ν ε ίς ε- ρ α σ ε π ο λ λ ά χ ρ ό ν ια σ ε β ρ ε τ α ν ικ ή φ υ λ α κ ή , ό π ο υ οι
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ·

θ ν ικ ισ τ έ ς π ου α π έρ ρ ιπ τα ν ο π ο ια δ ή π ο τε σ υ ν ερ γ α σ ία κ α κ ο υ χ ίε ς και τα ψ υ χ ο λ ο γ ικ ά β α σ α ν ισ τή ρ ια ή τα ν κ α ­
μ ε τη Β ρ ε τα ν ία . Οι π ε ρ ισ σ ό τε ρ ο ι ή τ α ν μ έ λ η τ η ς IRB, θ η μ ε ρ ιν ό φ α ιν ό μ ε ν ο . Ν ε ώ τε ρ ο μ έ λ ο ς τ η ς ο ρ γ ά ν ω ­
η οπ ο ία π λ έ ο ν ή λ ε γ χ ε ο υ σ ια σ τικ ά τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς σ ης κα ι τ ο υ Σ τρ α τιω τικ ο ύ Σ υ μ β ο υ λ ίο υ , α λλά μ ε ε ξ ί ­
Ε θ ελ ο ν τές . σ ου μ εγ ά λ ο κ ύ ρ ο ς , ή τ α ν ο Π ά τρ ικ Π η ρ ς, δ ικ η γ ό ρ ο ς
Κ α θ ώ ς ο π ό λ ε μ ο ς σ υ ν εχ ιζό τα ν , η φ ιλ ο β ρ ε τα ν ικ ή κα ι ε κ π α ιδ ε υ τ ικ ό ς σ το ε π ά γ γ ε λ μ α . Σ τ ο υ ς α ρ χ η γ ο ύ ς
μ ερ ίδ α τω ν ρ ω μ α ιο κ α θ ο λ ικ ώ ν τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς α π ο ­ τ η ς ε ξ έ γ ε ρ σ η ς π ρ ο σ τ έ θ η κ ε και ο Τ ζ έ ιμ ς Κ ό νο λυ , ο
γ ο η τ ε υ ό τ α ν ο λ ο έ ν α κα ι π ερ ισ σ ό τερ ο . Η χ ώ ρα γ ν ώ ρ ι­ σ η μ α ν τ ικ ό τ ε ρ ο ς σ υ ν δ ικ α λ ισ τή ς η γ έ τ η ς τ η ς Ιρ λ α ν ­
ζε γ ια π ρ ώ τη φ ο ρ ά τό σ ο τ ρ ο μ α κ τ ικ έ ς α π ώ λ ε ιε ς σε δ ία ς, ο ο π ο ίο ς δ ε ν ή τα ν κα ν μ έ λ ο ς τ η ς IRB. Για τ η ν

39
π ρ ο σ τα σ ία τω ν ε ρ γ α τώ ν και τω ν σ υ ν δ ικ α λ ισ τώ ν κ α τά θ α κ α τ ε λ ά μ β α ν ε τ ο ν η σ ί και θ α κ α θ ισ το ύ σ ε τ η ν
τ ις σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις μ ε τ η ν α σ τυ ν ο μ ία ο Κ ό ν ο λυ ε ίχ ε ι­ Ιρ λ α ν δ ία χώ ρα α ν ε ξ ά ρ τ η τ η , η ο π ο ία σ τη σ υ ν έχ ε ια θ α
δ ρ ύ σ ε ι έ ν α π α ρ α σ τρ α τιω τικ ό σώμα, τ ο ν « Σ τρ α τό τω ν π ο λ ε μ ο ύ σ ε σ το π λ ε υ ρ ό τω ν Κ ε ν τρ ικ ώ ν Δ υνάμεω ν.
Π ο λ ιτώ ν» (C itizen Arm y), π ου α ρ ιθ μ ο ύ σ ε 400 ά το μ α . Ε τσ ι η Γ ερ μ α ν ία θ α α π ο κ το ύ σ ε μια ισ χυ ρή βάση
Μ ε α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς λ ίγ ο υ ς σ χ ετικ ά ε ν ό π λ ο υ ς σ χ εδ ία ζε σ τη ν κα ρ δ ιά τ η ς Β ρ ε τ α ν ικ ή ς Α υ τ ο κ ρ α το ρ ία ς . Ο ι Γερ ­
τη δ ικ ή το υ ε ξ έ γ ε ρ σ η κ α τά τ η ς β ρ ε τ α ν ικ ή ς κ υ ρ ια ρ ­ μ α νο ί ό μ ω ς δ ε ν ε ν θ ο υ σ ιά σ τη κ α ν μ ε τ ις π ρ ο τά σ εις
χ ία ς. Ο τα ν ό μ ω ς τ ο ν π λη σ ία σ α ν μ έ λ η το υ Σ τρ α τιω τι­ α υ τ έ ς και α π έρ ρ ιψ α ν ο π ο ια δ ή π ο τε σ κέψ η γ ια απ ό­
κο ύ Σ υ μ β ο υ λ ίο υ και τ ο ν π λ η ρ ο φ ό ρ η σ α ν γ ια τ ο επ α ­ βασ η σ τρ α τευ μ ά τω ν . Μ ια τ έ τ ο ια επ ιχ είρ η σ η ή τ α ν ε κ
ν α σ τα τικ ό τ ο υ ς σ χ έδ ιο , ο σ υ ν δ ικ α λ ισ τή ς η γ έ τ η ς συ- τω ν π ρ ο τέ ρ ω ν κ α τα δ ικ α σ μ έ ν η ε ξ α ιτ ία ς τ η ς π α ρ ο υ ­
ν έ π ρ α ξ ε μα ζί τ ο υ ς και έ θ ε σ ε τ ο ν « Σ τρ α τό τω ν Π ο λ ι­ σ ίας το υ β ρ ε τ α ν ικ ο ύ σ τό λ ο υ σ τη Β ό ρ ε ια θά λα σ σ α
τώ ν » σ τη δ ιά θ εσ η τ η ς κ ο ιν ή ς π λ έ ο ν ε π ιδ ίω ξή ς το υ ς . και σ τα σ τε ν ά τ η ς Μ ά γ χ η ς . Ω σ τό σ ο οι ε π α ν α σ τά τε ς
Σ το ν σ χ εδ ία σ μ ά τ η ς ε ξ έ γ ε ρ σ η ς κα ίρ ιο ρ ό λ ο θ α ε π έ μ ε ν α ν κα ι τ ε λ ικ ά κ α τ ά φ ε ρ α ν να α π οσ π ά σ ουν κά-
δ ιε δ ρ α μ ά τιζ ε η β ο ή θ ε ια απ ό τη Γ ερ μ α νία , σ υ μ φ έ ρ ο ν π οια α ν τα λ λ ά γ μ α τα απ ό τ ο υ ς Γ ερ μ α ν ο ύ ς . Οι δ ύ ο
τ η ς ο π ο ία ς ή τα ν η ενίσ χ υ σ η τω ν Ιρλανδώ ν. Ενα επ ι­ π λ ε υ ρ έ ς σ υ μ φ ώ ν η σ α ν σ τη ν α π ο σ το λή 20.000 ρωσι­
π λ έ ο ν μ έτω π ο κ α τά τ η ς Β ρ ε τα ν ία ς , μ ά λ ισ τα σ τη ν ί­ κώ ν τυ φ ε κ ίω ν , λ α φ ύ ρ ω ν τω ν Γ ερ μ α νώ ν απ ό τ ις μ ά ­
δια τ η ν ε π ικ ρ ά τε ιά τ η ς , θ α τ η ν α π ο δ υ ν ά μ ω ν ε α κ ό μ α χ ε ς σ το α ν α το λ ικ ό μ έτω π ο . Το φ ο ρ τίο θ α έ φ θ α ν ε
π ερ ισ σ ό τερ ο . Η δη από τ ο 1915 τ ο Σ τρ α τιω τικ ό Σ υ μ ­ μ υ σ τικ ά σ τη ν Ιρ λ α ν δ ία μ ε γ ε ρ μ α ν ικ ό π λο ίο π α ρ α λ ­
Β ρ ε τα ν ο ί
σ τρ α τιώ τες β ο ύ λ ιο ε ίχ ε έ λ θ ε ι σ ε ε π α φ έ ς μ ε δ ιπ λ ω μ α τικ ο ύ ς και λ α γ μ έ ν ο σ ε ν ο ρ β η γ ικ ό ε μ π ο ρ ικ ό .
οχυρ ω μένοι σε σ τρ α τιω τικ ο ύ ς κ ύ κ λ ο υ ς σ τη Γερ μ α νία , π ρ ο τ ε ίν ο ν τ α ς Ε χ ο ν τα ς ε ξα σ φ α λ ίσ ε ι έ σ τω κα ι α υ τή τ η ν π ε ρ ιο ρ ι­
ο δ ό φ ρ α γμ α ,, κ α τά τ η ν απ όβασ η ε ν ό ς ισ χ υ ρ ο ύ γ ε ρ μ α ν ικ ο ύ ε κ σ τ ρ α τ ε υ τ ι- σ μ έ ν η β ο ή θ ε ια από τη Γ ερ μ α νία , τ ο Σ τρ α τιω τικ ό
τη δ ιά ρ κεια τη ς κο ύ σ ώ μ α το ς σ τη ν Ιρ λ α ν δ ία , τ ο ο π ο ίο θ α ε ν ω ν ό τα ν Σ υ μ β ο ύ λ ιο π ρ ο χώ ρ η σ ε σ τη ν εκ π ό ν η σ η το υ σ χ εδ ίο υ
ε ξέ γ ε ρ σ η ς . μ ε τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς . Α υ τή η μ ικ τή δ ύ ν α μ η το υ . Σ ύ μ φ ω ν α μ ε α υ τό η επ α νά σ τα σ η θ α ά ρ χ ιζε από
δ ύ ο σ η μ εία τ α υ τ ό χ ρ ο ν α και θ α ε π ε κ τ ε ιν ό τ α ν σ τα ­
δ ια κ ά σ ε ο λ ό κ λ η ρ η τ η ν Ιρ λ α ν δ ία . Α ρ χ ικά ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί
Ε θ ε λ ο ν τ έ ς θ α κ α τ ε λ ά μ β α ν α ν κά π οια κ τίρ ια και δ ρ ό ­
μ ο υ ς σ τρ α τη γ ικ ή ς σ η μ α σ ία ς σ το Δ ο υ β λ ίν ο , ε δ ρ α ιώ ­
ν ο ν τα ς τ η ν επ α νά σ τα σ η σ τα α ν α το λ ικ ά . Α φ ο ύ έ θ ε ­
τα ν τ η ν π όλη υπό τ ο ν έ λ ε γ χ ό τ ο υ ς θ α π ρ ο χω ρ ο ύ σ α ν
σ τη δ ια κ ή ρ υ ξ η τ η ς ιρ λ α ν δ ικ ή ς α ν ε ξ α ρ τ η σ ία ς και
σ τη ν ε γ κ α θ ίδ ρ υ σ η π ρ ο σ ω ρ ιν ή ς κ υ β έ ρ ν η σ η ς . Τ η ν ί­
δ ια μ έ ρ α θ α έ φ θ α ν ε και τ ο π λο ίο μ ε τα τ υ φ έ κ ια από
τη Γ ερ μ α νία , τα ο π ο ία θ α ε κ φ ο ρ τ ώ ν ο ν τ α ν σ τη ν Κ ο ­
μ η τ ε ία το υ Κ έρ υ , σ τα δ υ τικ ά το υ ν η σ ιο ύ . Μ ε α υ τά
θ α ε ξ ο π λ ίζ ο ν τα ν ο ι το π ικ ο ί Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς , θ α
κ α τε λ ά μ β α ν α ν και α υ τ ο ί σ τρ α τη γ ικ ά σ η μ εία σ τη ν
π ερ ιο χ ή κα ι θ α ε δ ρ α ίω ν α ν τ η ν ε ξ έ γ ε ρ σ η σ τα δ υ τικ ά .
Σ τη σ υ ν έχ ε ια θ α ε γ κ α θ ισ το ύ σ α ν μια γ ρ α μ μ ή ε π ικ ο ι­
νω ν ία ς μ έσ ω τ ο υ π ο τα μ ο ύ Σ ά ν ο ν κα ι θ α π ρ ο έλ α υ ν α ν
κα τά μ ή κ ο ς α υ τή ς π ρ ο ς τ ο Δ ο υ β λ ίν ο , θ έ τ ο ν τ α ς υπό
τ ο ν έ λ ε γ χ ό τ ο υ ς τ ις ε ν δ ιά μ ε σ ε ς π ερ ιο χ ές . Το Δ ο υ ­
Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς επ ιθ εω ρ ο ύ ν β λ ίν ο ε π ιλ έ χ θ η κ ε ω ς β α σ ικ ό ς σ τό χ ο ς ό χι μ ό ν ο ν ε ­
το κ α τε σ τρ α μ μ έν ο εσ ω τερ ικ ό το υ π ειδ ή ή τ α ν η π ρ ω τε ύ ο υ σ α τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς , α λ λ ά και
Γενικού Ταχυδρ ομ είου. δ ιό τι ε κ ε ί β ρ ίσ κ ο ν τα ν τα α ρ χ η γ ε ία τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν

Ο Π ά τρ ικ Π ηρ ς,
α ρ χη γό ς τη ς
προσω ρινής
επ α ν α σ τα τικ ή ς
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

κ υ β έρ νη σ η ς
και α νώ τα το ς
σ τρ α τιω τικ ό ς
δ ιο ικ η τή ς των
Ιρλανδώ ν
επ αναστατώ ν.

40
Α νδρ ες το υ 4ου Τά γματος τη ς Τα ξιαρχίας Δ ο υ β λίνο υ τω ν Ιρλανδώ ν Ε θελοντώ ν. Το τά γ μ α
α υ τό π ο λέμ η σ ε σκληρά σ τη ν Ενωση Ν ο τίο υ Δ ο υ β λίνο υ και α π ο δ ε ίχ θ η κ ε δύσκολος
α ντίπ αλος για τις δ υ ν ά μ εις το υ Σ τέ μ μ α το ς .

Ε θ ε λ ο ν τώ ν κα ι το υ Σ τρ α το ύ τω ν Π ολιτώ ν. Η π ερ ιο χ ή α ν α κ ά λ ε σ ε ό λ ε ς τ ις δ ια ­
το υ Ω λ σ τε ρ δ ε ν π ε ρ ιλ α μ β α ν ό τα ν σ τα σ χ έδ ια τω ν ε ­ τ α γ έ ς γ ια τ ις κ ιν η τ ο π ο ιή ­
π α να σ τα τώ ν , α φ ο ύ ή τα ν β έ β α ιο ό τ ι ο ι π ρ ο τ ε σ τ ά ν τ ε ς σ εις τ η ς η μ έ ρ α ς το υ Πάσχα, μ α ­
κ ά τ ο ικ ο ί το υ θ α π ο λ εμ ο ύ σ α ν σ το π λ ε υ ρ ό τω ν Β ρ ε ­ τ α ιώ ν ο ν τα ς τη σ χ εδ ια σ θ είσ α ε ξ έ γ ε ρ ­
τανώ ν. Οι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς ή τ α ν έ ν α από τα έ ν ο ­ ση. Τα μ έ λ η το υ Σ τρ α τιω τικ ο ύ Σ υ μ β ο υ λ ίο υ ό μ ω ς, Ο Τζέιμ ς Κόνολυ,
π λα π α ρ α σ τρ α τιω τικ ά σ ώ μ α τα τ α ο π ο ία δ ρ ο ύ σ α ν υπό π ου π α ρ ά λ λ η λ α κ α τε ίχ α ν η γ ε τ ικ έ ς θ έ σ ε ις σ το υ ς επ ικ εφ α λ ή ς του
τ η ν α ν ο χ ή τ η ς β ρ ε τ α ν ικ ή ς ε ξο υ σ ία ς . Η τα ν ε λ ε ύ θ ε ­ Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς , ε ξέ δ ω σ α ν κ α ιν ο ύ ρ γ ιε ς δ ια ­ Σ τρ α το ύ των
ρ οι να π ρ α γ μ α το π ο ιο ύ ν α σ κ ή σ εις και π α ρ ελ ά σ εις , ε- τα γ έ ς , σ ύ μ φ ω να μ ε τ ις ο π ο ίε ς ο ι κ ιν η το π ο ιή σ ε ις Π ολιτώ ν και
φ ό σ ο ν α υ τ έ ς ο ι ε κ δ η λ ώ σ ε ις δ ε ν σ τ ρ έ φ ο ν τ α ν κ α τά τω ν ιρ λ α ν δ ικ ώ ν επ α ν α σ τα τικ ώ ν μ ο ν ά δ ω ν θ α σ υ ν εχ ί­ μ έλ ο ς της
προσω ρινής
το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς . Ε τσ ι οι κ ιν η το π ο ιή σ ε ις τω ν Ιρ λ α ν ­ ζ ο ν τ α ν κα ν ο νικ ά . Α λ λ α ξα ν μ ό ν ο τ η ν η μ ε ρ ο μ η ν ία έ ­
επ α ν α σ τα τική ς
δώ ν Ε θ ε λ ο ν τ ώ ν γ ια τ η ν κ α τά λ η ψ η το υ Δ ο υ β λ ίν ο υ ν α ρ ξ η ς τ η ς επ α ν ά σ τα σ η ς, μ ε τ α θ έ τ ο ν τ ά ς τ η ν σ τη κυβ έρ νη σ η ς.
δ ε ν θ α π ρ ο κ α λ ο ύ σ α ν τ η ν υ π οψ ία τω ν Α ρχώ ν, ο ι ο ­ Δ ε υ τ έ ρ α το υ Πάσχα, 24 Α π ρ ιλίο υ 1916. Η σ ύγχυσ η
π ο ίες θ α π ίσ τε υ α ν ό τ ι π ρ ό κ ε ιτα ι γ ια ά λ λ η μία άσ κησ η π ου α κ ο λ ο ύ θ η σ ε σ τα σ τρ α τιω τικ ά τ μ ή μ α τ α τω ν
ρ ο υ τίν α ς το υ σ ώ μ α το ς α υ το ύ . Η μ ε ρ ο μ η ν ία τ η ς επ α ­ Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν ή τα ν μ εγ ά λ η , α φ ο ύ ο ι δ ιά φ ο ­
ν ά σ τα σ η ς ο ρ ίσ τη κ ε η Κ υ ρ ια κή τ ο υ κ α θ ο λ ικ ο ύ Π ά­ ρ οι δ ιο ικ η τ έ ς δ ε ν γ ν ώ ρ ιζα ν π ο ιες δ ια τ α γ έ ς να α κ ο ­
σχα, 23 Α π ρ ιλ ίο υ 1916. λ ο υ θ ή σ ο υ ν κα ι σ ε π ο ιο υ ς να υ π α κού σ ο υν. Το α π ο ­
Ο ι ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς ή τα ν δ υ σ μ ε ν ε ίς γ ια τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς . τ έ λ ε σ μ α ή τα ν να π ε ρ ιο ρ ισ τε ί η ε ξ έ γ ε ρ σ η σ τη ν π όλη
Οι β ρ ε τ α ν ικ έ ς μ υ σ τικ έ ς υ π η ρ ε σ ίε ς γ ν ώ ρ ιζα ν γ ια το το υ Δ ο υ β λ ίν ο υ . Σ τα δ υ τικ ά κα ι σ τη ν επ α ρ χία οι μ ο ­
σ χ έδ ιο τ η ς α π ο σ το λ ή ς γ ε ρ μ α ν ικ ώ ν όπ λω ν σ τη ν ν ά δ ε ς τω ν ε θ ε λ ο ν τ ώ ν α δ ρ α ν ο π ο ιή θ η κ α ν από τ ις α ­
Ιρ λ α ν δ ία κα ι είχ α ν π ρ ο ε το ιμ α σ τε ί κ α τά λ λ η λ α . Το ν τ ιφ α τ ικ έ ς δ ια τ α γ έ ς , από τ η ν έ λ λ ε ιψ η ο π λισ μ ο ύ
γ ε ρ μ α ν ικ ό π λο ίο « Α ο υ ντ» , π ου μ ε τ έ φ ε ρ ε τ α τ υ φ έ κ ια π ου ο φ ε ιλ ό τ α ν σ τη β ύ θ ισ η το υ « Α ο υ ντ» και απ ό τ η ν
γ ια τ ο υ ς ε θ ε λ ο ν τ έ ς , έ φ θ α σ ε σ τις 21 Α π ρ ιλίο υ σ τα α ­ α ν τίδ ρ α σ η τω ν β ρ ε τ α ν ικ ώ ν α σ τυ ν ο μ ικ ώ ν δ υνά μεω ν.
ν ο ικ τ ά το υ Κ έρ υ , όπ ου τ η ν π ο ρ εία το υ α ν έ κ ο ψ α ν
σ κά φ η το υ Β ρ ε τα ν ικ ο ύ Β α σ ιλικο ύ Ν α υ τικ ο ύ . Ο κ υ ­
β ε ρ ν ή τ η ς τ ο υ σ υ ν ε λ ή φ θ η και υ π ο χ ρ ε ώ θ η κ ε να β υ θ ί­
σ ει τ ο σ κ ά φ ο ς μα ζί μ ε τ ο φ ο ρ τίο το υ . Τ η ν ίδια η μ έ ρ α
Η ΕΙΕΓΕΡΣΗ ΣΤΟ ΔΟΥΒΛΙΝΟ
ε ίχ ε φ θ ά σ ε ι σ τη ν Ιρ λ α ν δ ία και έ ν α γ ε ρ μ α ν ικ ό υ π ο ­ Το τ μ ή μ α τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν π ου σ τρ α τω ­
β ρ ύ χ ιο , μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ α ς τ η ν ιρ λ α ν δ ικ ή α ν τιπ ρ ο σ ω ­ ν ιζ ό τα ν σ το Δ ο υ β λ ίν ο ο ν ο μ α ζ ό τα ν Τ α ξια ρ χία Δ ο υ ­
π εία π ου ε ίχ ε έ λ θ ε ι σ ε ε π α φ έ ς μ ε τ ο υ ς Γ ερ μ α ν ο ύ ς . β λ ίν ο υ και ή τ α ν η μ ο ν α δ ικ ή επ α ν α σ τα τικ ή μ ο ν ά δ α
Μ ό λ ις α π ο β ιβ ά σ τη κ α ν τα μ έ λ η τ η ς α ντιπ ρ ο σ ω π εία ς π ου κ ιν η τ ο π ο ιή θ η κ ε α π ο τε λ ε σ μ α τ ικ ά τ η ν η μ έ ρ α
σ υ ν ελ ή φ θ η σ α ν απ ό τ ις β ρ ε τ α ν ικ έ ς Α ρ χ έ ς . Το υ π ο ­ τ η ς ε ξ έ γ ε ρ σ η ς . Α ρ ιθ μ ο ύ σ ε π ερ ί τ α 1.000 ά το μ α και
β ρ ύ χ ιο έ φ υ γ ε α μ έσ ω ς γ ια τη Γ ερ μ α νία . Είναι α ξιο π ε ­ α π ο τ ε λ ε ίτ ο από τέ σ σ ε ρ α τά γ μ α τα . Το 1/3 π ερ ίπ ο υ
ρ ίε ρ γ ο τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τι οι μ υ σ τικ έ ς υ π η ρ ε σ ίε ς το υ
Σ τ έ μ μ α τ ο ς α ν α κ ά λ υ ψ α ν τα π ά ν τα γ ια τ η ν α π ο σ το λή
τω ν γ ε ρ μ α ν ικ ώ ν όπλω ν, εν ώ ε ίχ α ν ά γ ν ο ια σ χ ε τικ ά μ ε
τ ις π ρ ο ε το ιμ α σ ίε ς γ ια τ η ν ε ξ έ γ ε ρ σ η σ το ιρ λ α ν δ ικ ό έ ­ Οι Ιρλανδοί Εθελοντές ήταν ένα
δ α φ ο ς.
Τα δ υ σ ά ρ ε σ τα ν έ α θ ο ρ ύ β η σ α ν τ ο ν Ε οϊν Μ α κΝ ή λ, από τα ένοπλα παραστρατιωτικά
ο ο π ο ίο ς ή τα ν α ρ χ η γ ό ς τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν ,
α λ λ ά ό χι μ έ λ ο ς το υ Σ τρ α τιω τικ ο ύ Σ υ μ β ο υ λ ίο υ . Ετσι σώματα τα οποία δρούσαν υπό την
ανοχή της βρετανικής εξουσίας.
σ το υ ς θ ύ λ α κ ε ς α ν τίσ τα σ η ς τω ν επ α ν α σ τα τώ ν και
σ το Γενικό Τ α χ υ δ ρ ο μ είο . Τα π ά ντα ή τα ν π λ έ ο ν έ τ ο ι­
μα. Ο ι ε π α ν α σ τά τε ς θ α α να χω ρ ού σ α ν από τα π ρ ο κα ­
θ ο ρ ισ μ έν α σ η μ εία σ υ γ κ έ ν τρ ω σ η ς γ ια να κ α τα λ ά β ο υ ν
τ ο υ ς δ ιά φ ο ρ ο υ ς σ τό χ ο υ ς τ ο υ ς κ α τά τ ις 11.00 τ η ς
Δ ε υ τ έ ρ α ς το υ Πάσχα, 24 Α π ριλίο υ 1916. Ε π ικ εφ α λή ς
τω ν β ρ ε τ α ν ικ ώ ν δ υ ν ά μ ε ω ν π ου θ α κ α λ ο ύ ν το να κα ­
τα π ν ίξο υ ν τ η ν ε ξ έ γ ε ρ σ η ή τ α ν ο σ τρ α τη γ ό ς Λ όο υ .

ΓΕΝΙΚΟ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΟ
Το μ ε σ η μ έ ρ ι τ η ς Δ ε υ τ έ ρ α ς το υ Πάσχα έ ν α σώμα
150 ενό π λω ν, π ου α π ο τ ε λ ε ίτ ο από μ έλ η τω ν Ιρ λ α ν ­
δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν κα ι το υ Σ τρ α το ύ τω ν Π ο λ ιτώ ν, κ α τ έ ­
λ α β ε α ιφ ν ιδ ια σ τικ ά τ ο Γεν ικ ό Τ α χ υ δ ρ ο μ είο . Ε π ικ εφ α ­
λ ή ς τ ο υ ς ή τα ν ο ι Τ ζ έ ιμ ς Κ ό νο λυ , Π ά τρ ικ Π η ρ ς, Τζό-
ζ ε φ Π λ ά ν κ ε τ κα ι Μ ά ικ λ Κ ό λ ιν ς, ο ι ο π ο ίο ι φ ο ρ ο ύ σ α ν
σ το λ έ ς α ξιω μ α τικ ώ ν τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ελ ο ν τώ ν . Τ ο υς
σ υ ν ό δ ε υ ε τ ο η γ ε τ ικ ό δ ίδ υ μ ο το υ Σ τρ α τιω τικ ο ύ Σ υ μ ­
β ο υ λ ίο υ , Τομ Κ λ α ρ κ και Σ η ν Μ α κ Ν τέ ρ μ ο τ, μ ε λ ιτή
π ο λ ιτικ ή π ερ ιβ ο λ ή . Κ α τά τ ις 13.00 ο Π η ρ ς από τα
Α νδ ρ ες του τω ν α ν δ ρ ώ ν τ η ς Τ α ξια ρ χ ία ς Δ ο υ β λ ίν ο υ ε ίχ α ν ο μ ο ιό - σ κα λιά το υ κ τιρ ίο υ δ ιά β α σ ε δ υ ν α τά σ το π λ ή θ ο ς , που
Σ τ ρ α τ ο ύ των μ ο ρ φ έ ς γ κ ρ ιζ ο π ρ ά σ ιν ε ς σ τρ α τιω τικ έ ς σ το λ έ ς , ενώ οι σ το μ ε τ α ξ ύ ε ίχ ε σ υ γ κ ε ν τρ ω θ ε ί, τ ο κ ε ίμ ε ν ο τ η ς δ ια ­
Πολιτώ ν. υ π ό λο ιπ ο ι δ ια τη ρ ο ύ σ α ν π ο λ ιτικ ή α μ φ ίεσ η . Ο α τ ο μ ι­ κ ή ρ υ ξ η ς τ η ς Ιρ λ α ν δ ικ ή ς Δ η μ ο κ ρ α τία ς κα ι ε ξ ή γ γ ε ιλ ε
κ ό ς ο π λ ισ μ ό ς τ ο υ ς π ε ρ ιε λ ά μ β α ν ε έ ν α σ ύ ν ο λο δ ια φ ο ­ τ ο ν σ χ η μ α τισ μ ό π ρ ο σ ω ρ ιν ή ς κ υ β έ ρ ν η σ η ς μ ε τ ο ν ί­
ρ ε τικ ώ ν όπ λω ν π ου ε ίχ α ν κ α τ α φ έ ρ ε ι να ε ξα σ φ α λ ί­ δ ιο ω ς π ρ ό εδ ρ ο . Δ ια τη ρ ο ύ σ ε επ ίσ η ς τ ο α ξίω μ α το υ
σ ο υ ν οι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς σ ε π α λ α ιό τ ε ρ ε ς π ε ρ ιό ­ α ν ώ τα το υ δ ιο ικ η τή τω ν ενό π λ ω ν δ υ ν ά μ ε ω ν τ η ς Δ η ­
δ ο υ ς . Κ υ ρ ίω ς ε π ρ ό κ ε ιτ ο γ ια γ ε ρ μ α ν ικ ά π ισ τό λια και μ ο κ ρ α τία ς . Λ ίγο α ρ γ ό τε ρ α , τ μ ή μ α τ α επ α ν α σ τα τώ ν
τ υ φ έ κ ια τύ π ο υ M auser, α ρ κ ε τ έ ς κ υ ν η γ ε τ ικ έ ς καρα- κ α τ έ λ α β α ν γ ε ιτ ο ν ικ ά κ τίρ ια και ο ικ ίε ς κα ι έσ τη σ α ν ο ­
μ π ίν ες, λ ίγ α β ρ ε τ α ν ικ ά τ υ φ έ κ ια Lee-Enfield κα ι ιτα λ ι­ δ ο φ ρ ά γ μ α τα σ ε σ τρ α τη γ ικ ά σ η μ εία τω ν π α ρ α κ ε ίμ ε ­
κά M artini, κ α θ ώ ς κα ι μ ε ρ ικ έ ς α υ τ ο σ χ έ δ ιε ς χ ε ιρ ο β ο μ ­ νω ν δρόμω ν. Ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί ο χύ ρ ω σ α ν τ ο Γ εν ικ ό Ταχυ­
β ίδ ε ς . Οι α ξιω μ α τικ ο ί δ ιέ θ ε τ α ν β ρ ε τ α ν ικ ά π ισ τό λια δ ρ ο μ ε ίο , τ ο ο π ο ίο έ γ ιν ε έ δ ρ α τ η ς π ρ ο σ ω ρ ιν ή ς κ υ ­
τύ π ο υ W ebley. Οι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς δ ε ν δ ιέ θ ε τ α ν β έ ρ ν η σ η ς και α ρ χ η γ ε ίο τω ν επ α να σ τα τώ ν. Μ ια από
π υ ρ ο β ο λ ικ ό , ο ύ τ ε β α ρ έ α ό π λα κα ι τ ις π α ρ α μ ο ν έ ς τ η ς τ ις α ίθ ο υ σ έ ς το υ μ ε τα τ ρ ά π η κ ε σ ε ν ο σ ο κ ο μ είο , ενώ
ε ξ έ γ ε ρ σ η ς ε ίχ α ν ρ ίξ ε ι τ ο β ά ρ ο ς τ η ς ε κ π α ίδ ευ σ ή ς ά λ λ ε ς χ ρ η σ ιμ έυ σ α ν ω ς α π ο θ ή κ ε ς τρ ο φ ίμ ω ν , όπλω ν,
τ ο υ ς σ τις ο δ ο μ α χ ίε ς και σ το ν π ό λ ε μ ο π όλεω ν. π υ ρ ο μ α χ ικ ώ ν κα ι ά λ λ ω ν εφ οδίω ν.
Η δ ιά τ α ξη κα ι οι θ έ σ ε ις μ ά χ η ς π ου θ α λ ά μ β α ν α ν Μ ισή ώ ρα μ ε τά τ η ν α νά γνω σ η τ η ς δ ια κ ή ρ υ ξ η ς
ο ι υ π ο μ ο ν ά δ ε ς τ η ς Τ α ξια ρ χ ία ς Δ ο υ β λ ίν ο υ τ η ν η μ έ ρ α από τ ο ν Π ηρ ς, ο ι ε π α ν α σ τά τε ς σ το Γ εν ικ ό Τ α χ υ δ ρ ο ­
τ η ς ε ξ έ γ ε ρ σ η ς ε ίχ α ν ω ς ε ξ ή ς : μ είο ε ν επ λ ά κ η σ α ν μ ε δ ιε ρ χ ό μ ε ν ο τ μ ή μ α Β ρ ε τα ν ώ ν έ ­
• Η π ρο σ ω ρ ινή κ υ β έ ρ ν η σ η θ α κ α τ ε ίχ ε και θ α ό ρ ιζε φιππω ν λο γχ ο φ ό ρ ω ν. Οι ιππ είς κ α τ ε υ θ ύ ν ο ν τ α ν π ρο ς
ω ς έ δ ρ α τ η ς τ ο Γ εν ικ ό Τ α χ υ δ ρ ο μ είο (General Post τ ο κ τίρ ιο γ ια να εξα κ ρ ιβ ώ σ ο υ ν τ ι ε ίχ ε σ υ μ β εί, έ χ ο ­
O ffice - GPO) σ τη ν ο δ ό Ο ’ Κ ό ν ελ , π ου α π ο τ ε λ ε ί ο υ ­ ν τα ς λ ά β ε ι α ό ρ ισ τε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ίε ς γ ια τα ρ α χ έ ς σ τη
σ ια σ τικ ά τ ο κ έ ν τ ρ ο το υ Δ ο υ β λ ίν ο υ . σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν η π ερ ιο χ ή . Κ α θ ώ ς δ ιέσ χ ιζα ν α ν ύ π ο π το ι
• Το 1ο Τάγμα τ η ς Τ α ξια ρ χ ία ς Δ ο υ β λ ίν ο υ τω ν Ιρ λ α ν ­ τ η ν ο δ ό Ο ’ Κ ό ν ε λ δ έ χ θ η κ α ν τα π υρ ά τω ν Ιρ λα νδ ώ ν
δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν , μ ε δ ιο ικ η τή τ ο ν Ε ν τ ο υ α ρ ν τ Ν τά λυ , και υπ οχώ ρησ αν μ ε τέ σ σ ε ρ ις ν ε κ ρ ο ύ ς . Τη Δ ε υ τ έ ρ α
θ α κ α τ ε λ ά μ β α ν ε τ ο Δ ικ α σ τικ ό Μ έ γ α ρ ο , γ ν ω σ τό και δ ε ν σ η μ ειώ θ η κ α ν ά λ λ ε ς σ υ μ π λ ο κ ές . Μ έ χ ρ ι το β ρ ά δ υ
ω ς «Τέσ σ ερα Δ ικ α σ τή ρ ια » (Four C ourts), και μ ε ρ ικ έ ς η φ ρ ο υ ρ ά το υ Τ α χ υ δ ρ ο μ είο υ δ ιπ λ α σ ιά σ τη κε, κα θ ώ ς
π α ρ α κ ε ίμ ε ν ε ς ο δ ο ύ ς . κ α τά τη δ ιά ρ κ ε ια τ η ς η μ έ ρ α ς έ φ θ α σ α ν κι ά λ λ ο ι
• Το 2ο Τάγμα, μ ε δ ιο ικ η τή τ ο ν Τ όμας Μ α κ Ν τό ν α , θ α Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς να π ρ ο σ τ ε θ ο ύ ν σ το υ ς ά ν δ ρ ε ς
π ρ ο χ ω ρ ο ύ σ ε σ τη ν κ α τά λ η ψ η τ ο υ ε ρ γ ο σ τα σ ίο υ μπι­ το υ Π η ρ ς και το υ Κ ό νο λυ .
σ κ ό τω ν Τ ζέικ ο μ π , σ τη ν ό τια π λ ε υ ρ ά τ η ς π ό λ η ς . Η Τ ρίτη ή τ α ν ή ρ ε μ η η μ έ ρ α , χω ρίς επ εισ ό δ ια . Οι ε ­
• Το 3ο Τάγμα, υπό τ ο ν Η μ ο ν Ν τε Β α λ έ ρ α , ε ίχ ε ω ς α ­ π α ν α σ τά τες ε π ω φ ε λ ή θ η κ α ν και ενίσ χ υ σ α ν τ η ν ο χ ύ ­
π ο σ το λ ή τ η ν κ α τά λ η ψ η το υ α ρ το π ο ιε ίο υ κα ι τω ν α­ ρωση τω ν θ έ σ ε ώ ν τ ο υ ς . Τ ο π ο θ έ τη σ α ν ε π ιπ λ έο ν κα τά
λ ε υ ρ ό μ υ λ ω ν Μ π ό λ α ν τ, σ τα α ν α το λ ικ ά τ η ς π ό λ η ς . Η π λ ά το ς τ η ς ο δ ο ύ Ο ’ Κ ό ν ε λ σ υ ρ μ α τό π λ ε γ μ α , κ ό β ο ­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

θ έ σ η α υ τή έ λ ε γ χ ε , μ ε τ α ξ ύ ά λλω ν, τ η σ ιδ η ρ ο δ ρ ο μ ικ ή ν τ α ς και χ ρ η σ ιμ ο π ο ιώ ν τα ς γΓ α υ τό τ ο ν σ κοπ ό μ έχ ρ ι


γ ρ α μ μ ή π ρ ο ς τ ο Κ ίν γ κ σ τά ο υ ν , έ ν α λ ιμ ά ν ι από τ ο ο ­ και τα υ π ε ρ κ ε ίμ ε ν α σ ύ ρ μ α τα το υ τρ α μ . Ο Κ ό νο λυ , ό ­
π οίο ή τ α ν σ χ εδ ό ν σ ίγ ο υ ρ ο ό τ ι ο ι Β ρ ε τα ν ο ί θ α α π ο β ί­ π ω ς κα ι οι π ερ ισ σ ό τερ ο ι ε π α ν α σ τά τε ς η γ έ τ ε ς , πί­
β α ζα ν ε ν ισ χ ύ σ εις απ ό τ η ν Α γγλία . σ τ ε υ ε ό τι ο ι Β ρ ε τα ν ο ί θ α επ ιχ ειρ ο ύ σ α ν μ α ζ ικ έ ς ε π ε ­
• Το 4ο Τάγμα, το υ δ ιο ικ η τή Η μ ο ν Κ ε ν τ, θ α κ α τ ε λ ά μ ­ λ ά σ εις π εζικο ύ , π ρ ο σ π α θ ώ ν τα ς να κ α τα λ ά β ο υ ν τις
β α ν ε σ τα δ υ τικ ά τ η ς π ό λ η ς τ ο κ τίρ ιο τ η ς Ε νω σ ης Ν ο ­ θ έ σ ε ις τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν δ ιά τ η ς λ ό γ χ η ς , θ ε ω ρ ο ύ σ ε
τίο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ (South Dublin Union), έ ν α π τω χ ο κο - μ ά λ λ ο ν α π ίθ α ν η τ η ν π ρ ο σ β ο λή , από τ ο π υ ρ ο β ο λ ικ ό ,
μ ε ίο γ ια ά π ο ρ ο υ ς , α ν ά π η ρ ο υ ς και ψ υ χ α σ θ ε ν ε ίς . τω ν κ τιρ ίω ν π ου κ ρ α το ύ σ α ν ο ι επ α ν α σ τά τε ς . Η κ α τα ­
Ο λα α υ τά τα κ τίρ ια β ρ ίσ κ ο ν τα ν κ ο ν τά σ ε σ τρ α τώ ­ σ τρ ο φ ή τό σ ω ν π ο λλώ ν ο ικ ο δ ο μ η μ ά τω ν θ α α π ο τε ­
ν ε ς το υ Β ρ ε τα ν ικ ο ύ Σ τρ α το ύ . Η κ α το χ ή τ ο υ ς ε ξ α ­ λ ο ύ σ ε μ εγ ά λ η ζη μ ιά γ ια τη β ρ ε τ α ν ικ ή κ υ β έρ ν η σ η .
σ φ ά λ ιζε τ ο ν έ λ ε γ χ ο τω ν δ ια δ ρ ο μ ώ ν π ου θ α α κ ο λ ο υ ­ Δ υ σ τυ χ ώ ς γ ια τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς , οι Β ρ ε τα ν ο ί δ ε ν σ κ έ­
θ ο ύ σ α ν οι δ υ ν ά μ ε ις το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς γ ια να φ θ ά σ ο υ ν π το ν τα ν έτσ ι.

42
Σ χ εδ ιά γρ α μ μ α το υ Δ ο υ β λίνο υ μ ε το υ ς σ η μ α ν τικ ό τε ρ ο υ ς θ ύ λ α κ ε ς α ν τίσ τα σ η ς των Ιρλανδώ ν επαναστατώ ν.
1. Δικαστικό Μέγαρο. 7. Ιδρυμα Μεντίσιτυ.
2. Εργοστάσιο Τζέικομπ. 8. Κολέγιο Χειρουργών.
3. Αλευρόμυλοι Μπόλαντ. 9. Σαιντ Στήβενς Γκρην.
4. Ενωση Νοτίου Δουβλίνου. 10. Σιδηροδρομικός σταθμός Ουέστλαντ Ρόου.
5. Γενικό Ταχυδρομείο. 11. Γέφυρα οδού Μάουντ.
6. Σιδηροδρομικός σταθμός Μπρόντστοουν.

Τ η ν Τ ε τά ρ τη τ ο υ Πάσχα ο ι β ρ ε τ α ν ικ έ ς δ υ ν ά μ ε ις π ο λ υ β ό λ α κα ι τ ο π υ ρ ο β ο λ ικ ό τω ν Β ρ ετα ν ώ ν. Το μ ε ­
κ α τ έ λ α β α ν κ τίρ ια και θ έ σ ε ις γ ύ ρ ω από τ η ν π ερ ιο χ ή σ η μ έ ρ ι τ α π υ ρ ά ε π ικ ε ν τ ρ ώ θ η κ α ν σ το Γ εν ικ ό Ταχυ­
το υ Τ α χ υ δ ρ ο μ είο υ και ά ρ χισ α ν να β ά λ λ ο υ ν μ ε π υρ ά δ ρ ο μ ε ίο . Β λ ή μ α τα ε μ π ρ η σ τικ ά και β ο λ ιδ ο φ ό ρ α κ τυ -
π ο λ υ β ό λ ω ν κα ι ε λ ε ύ θ ε ρ ω ν σ κ ο π ε υ τώ ν κ α τά τω ν ε ­ π ο ύ σ α ν τ ο κ τίρ ιο κα ι οι π ρ ώ τε ς φ λ ό γ ε ς ε μ φ α ν ίσ τ η ­
π ανασ τατώ ν. Π α ρ ά λ λ η λ α τ ο β ρ ε τ α ν ικ ό β α ρ ύ π υ ρ ο ­ κα ν σ τη σ τέ γ η το υ . Ο Π ηρ ς, ο ο π ο ίο ς δ ε ν ε ίχ ε κ ο ιμ η ­
β ο λ ικ ό ά ρ χισ ε έ ν α α ν ε λ έ η τ ο σ φ υ ρ ο κ ό π η μ α τω ν ιρ ­ θ ε ί ο ύ τ ε σ τιγ μ ή από τη Δ ε υ τ έ ρ α τ ο υ Πάσχα, ά ρ χισ ε
λ α ν δ ικ ώ ν θ έ σ ε ω ν , χ ρ η σ ιμ ο π ο ιώ ν τα ς , μ ε τ α ξ ύ ά λλω ν,
και β ο λ ιδ ο φ ό ρ α β λ ή μ α τα , τ α π ε ρ ίφ η μ α « σ ράπ νελ».
Σ το υ ς β ο μ β α ρ δ ισ μ ο ύ ς σ υ μ μ ε τ ε ίχ ε κα ι η κ α ν ο ν ιο φ ό ­
ρ ο ς « Χ έλ γκ α » , από τ α ν ε ρ ά το υ π ο τα μ ο ύ Λ ίφ υ π ου
π ερ νά δίπ λα σ χ εδ ό ν από τ ο Γ εν ικ ό Τ α χ υ δ ρ ο μ είο . Το
σ ο ύ ρ ο υ π ο οι Β ρ ε τα ν ο ί π ρ ο σ π ά θ η σ α ν να π ρ ο σ ε γ γ ί­
σ ο υ ν τ ο ν χώ ρο το υ τ α χ υ δ ρ ο μ ε ίο υ μ ε τε θ ω ρ α κ ισ μ έ ν α
ο χ ή μ α τα , α λ λ ά τ ο ε γ χ ε ίρ η μ α α π έ τυ χ ε . Ο κ α τα ιγ ισ μ ό ς
π υρ ώ ν κό π α σ ε τη ν ύ κ τα , α λ λ ά π ροσ ω ρινά.
Το π ρω ί τ η ς Π έ μ π τη ς τα π ο λ υ β ό λ α και ο ι σ κ ο π ε υ ­
τ έ ς τω ν Β ρ ε τα ν ώ ν α ν έ λ α β α ν π ά λι δ ρά σ η. Σ τη σ υ ν έ ­
χ εια ε π ιχ ε ιρ ή θ η κ α ν ε π α ν ε ιλ η μ μ έ ν α ε π ιθ έ σ ε ις μ ε
τ μ ή μ α τ α π εζικ ο ύ , οι ο π ο ίε ς ό μ ω ς α π ω θ ή θ η κ α ν από
τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς ύ σ τε ρ α από σ κ λ η ρ έ ς μ ά χ ες . Κ α τά το
μ ε σ η μ έ ρ ι ε π α ν α λ ή φ θ η κ α ν ο ι β ο λ έ ς από τ ο π υ ρ ο β ο ­
λ ικ ό . Μ ε φ ρ ίκ η ο ι ε π α ν α σ τά τε ς δια π ίσ τω σ α ν ό τι α υ τή
τη φ ο ρ ά ο ι β ρ ε τ α ν ικ έ ς δ υ ν ά μ ε ις χ ρ η σ ιμ ο π ο ιο ύ σ α ν
και ε μ π ρ η σ τικ ά β λ ή μ α τα . Μ ια κό λα σ η π υ ρ ό ς μ ε τ α ­
μ ό ρ φ ω ν ε σ ε φ λ ε γ ό μ ε ν α ε ρ ε ίπ ια ο λ ό κ λ η ρ α ο ικ ο δ ο μ ι­
κά τ ε τρ ά γ ω ν α γ ύ ρ ω από τ ο Γ εν ικ ό Τ α χ υ δ ρ ο μ είο . Π α­
ρ ό λ α α υ τά τ ο κ τίρ ιο το υ Τ α χ υ δ ρ ο μ είο υ π α ρ έ μ ε ν ε ο υ ­ τ ις π ρ ο ε το ιμ α σ ίε ς τ η ς α π οχ ώ ρ η σ η ς μ ε υ π ο δ ε ιγ μ α τι­ Υδ α το γρ α φ ία το υ
σ ια σ τικά ά θ ικ το , μ ε ε λ ά χ ισ τε ς ζ η μ ιέ ς . Το β ρ ά δ υ οι κή ψ υ χ ρ α ιμ ία . Π α ρ ά λ λ η λ α ο Κ ό ν ο λυ ε π ιθ ε ω ρ ο ύ σ ε Ο υ ώ λ τερ Π έ ιτ ζ ε τ
β ο λ έ ς π υ ρ ο β ο λ ικ ο ύ σ τα μ ά τησ α ν. Ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί ό μ ω ς τ ις θ έ σ ε ις τω ν α ν δ ρ ώ ν το υ και τ ο υ ς έ δ ιν ε δ ια τ α γ έ ς π ου αναπ αριστά
τις τε λ ε υ τα ίε ς
ε ίχ α ν α ν τ ιλ η φ θ ε ί ό τ ι η π λ ά σ τιγ γ α έ γ ε ρ ν ε π ρ ο ς τ ο υ ς π ε ρ ιφ ε ρ ό μ ε ν ο ς πάνω σε έ ν α κ ρ ε β ά τ ι μ ε τρ ο χ ο ύ ς .
ώ ρες σ το Γενικό
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

Β ρ ε τα ν ο ύ ς . Σ η μ α ν τικ ή α π ώ λεια γ ια τ ο υ ς ε π α ν α σ τά ­ Κ α θ ώ ς η φ ω τιά ε ξα π λ ω ν ό τα ν , ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί π ροσ π α­ Ταχυδρ ομ είο, λίγο


τ ε ς υ π ή ρ ξε ο β α ρ ύ ς τρ α υ μ α τισ μ ό ς το υ Κ ό νο λυ , ο ο ­ θ ο ύ σ α ν να ε λ έ γ ξ ο υ ν τ ις φ λ ό γ ε ς μ ε ό ,τ ι ε ίχ α ν δ ια θ έ ­ πριν από τη ν
π ο ίο ς κ τ υ π ή θ η κ ε από ε λ ε ύ θ ε ρ ο σ κ ο π ε υ τή κα θ ώ ς ε ­ σ ιμο: μ ά ν ικ ε ς , π υ ρ ο σ β ε σ τή ρ ε ς , δ ο χ ε ία ν ε ρ ο ύ . Μ ά ­ εκκένω σή το υ από
π ιθ εω ρ ο ύ σ ε θ έ σ ε ις τω ν α ν δ ρ ώ ν τ ο υ έ ξω από τ ο Τα­ τα ια ό μ ω ς. Σ τις 18.00 α π οχώ ρησ α ν από τ ο Τ α χ υ δ ρ ο ­ το υ ς επ α ν α σ τά τες .
χ υ δ ρ ο μ ε ίο . Η β ο λ ίδ α θ ρ υ μ μ ά τισ ε τ ο ν α ρ ισ τε ρ ό το υ μ ε ίο οι τ ρ α υ μ α τ ίε ς και οι ν ο σ ο κ ό μ ε ς , ε κ τ ό ς από δ ύ ο , Σ το κ έν τρ ο
α σ τρ ά γα λ ο , κ α θ ισ τώ ν τα ς τ ο ν Ιρ λ α ν δ ό η γ έ τ η α ν ίκα ν ο εν ώ σ τις 20.00 α π οχώ ρη σ α ν και ο ι ένο π λ ο ι. Ο Π η ρ ς δ ια κ ρ ίν ετα ι ο
να π ερ π α τή σ ει. τρ α υ μ α τία ς
ε ίχ ε ε π ιλ έ ξ ε ι έ ν α κ ο ν τιν ό ε ρ γ ο σ τά σ ιο ω ς ν έ ο α ρ χ η ­
Κόνολυ,
Τ η ν Π α ρ α σ κ ευ ή τ ο πρω ί ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί η γ έ τ ε ς σ το γ ε ίο . Η π ρ ο σ έγ γ ισ ή τ ο υ ό μ ω ς ή τ α ν ε π ικ ίν δ υ ν η κ α ­ ξαπ λω μένος
Τ α χ υ δ ρ ο μ είο σ υ ν εδ ρ ία σ α ν ε κ τ ά κ τ ω ς και α π ο φ ά σ ι­ θ ώ ς Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς , ο ι ο π ο ίο ι β ρ ίσ κ ο ν τα ν π λ έ ­ σε φ ο ρ είο .
σαν να α π ο χ ω ρ ή σ ο υ ν μα ζί μ ε ό λ ο υ ς τ ο υ ς ά ν δ ρ ε ς ο ν π α ν το ύ , π ρ ο κ α λ ο ύ σ α ν κ α θ ’ ο δ ό ν ε π ιπ λ έ ο ν απώ ­
τ ο υ ς σ ε π ερ ίπ τω σ η π υ ρ κ α γ ιά ς. Λ ίγο α ρ γ ό τε ρ α ά ρ χ ι­ λ ε ιε ς σ το υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς . Ε τσ ι α π ο φ α σ ίσ τη κ ε η δ ιά ν ο ι­
σ ε π ά λι τ ο σ φ υ ρ ο κ ό π η μ α από τ ο υ ς σ κ ο π ε υ τέ ς , τα ξη μ ια ς ιδ ιό τυ π η ς σ ή ρ α γ γ α ς . Οι ε π α ν α σ τά τε ς θ α έ ­

43
φ θ α ν α ν σ το ερ γ ο σ τά σ ιο α ν ο ίγ ο ν τα ς μ ε γ ά λ ε ς ο π ές τα σ τη μ ά τ ω ν τ η ς π ερ ιο χ ή ς , ενώ τ ις π ρ ώ τε ς ώ ρ ε ς τ η ς
σ τις μ ε σ ο το ιχ ίε ς τω ν ο ικ ιώ ν π ου β ρ ίσ κ ο ν τα ν σ τη ν ί­ κ α τά λ η ψ η ς ά ρ χισ α ν να φ θ ά ν ο υ ν ε ν ισ χ ύ σ εις από
δ ια ε υ θ ε ία μ ε α υ τό . Το δ ύ σ κ ο λ ο ε γ χ ε ίρ η μ α σ υ ν εχ ί­ Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς π ου δ ε ν είχ α ν λ ά β ε ι μ έ ρ ο ς
σ τ η κ ε μ έ χ ρ ι α ρ γά τ ο β ρ ά δ υ τ η ς Π α ρ α σ κ ε υ ή ς , ο π ό τε απ ό τ η ν α ρ χή σ τη ν επ ιχ είρ η σ η .
ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί α ν α π α ύ θ η κ α ν σ τη ν ο ικ ία όπ ου ε ίχ α ν σ τα ­ Λ ίγο μ ε τ ά τ η ν κ α τά λ η ψ η τω ν Δ ικ α σ τη ρ ίω ν οι ε ­
μ α τή σ ε ι τη δ ιά ν ο ιξη . Το πρω ί τ ο υ Σ α β β ά το υ έ γ ιν ε π α ν α σ τά τε ς ε ν ε π λ ά κ η σ α ν μ ε έ ν α δ ιε ρ χ ό μ ε ν ο από-
Τεθω ρακισμένο ν έ α σ υ ν εδ ρ ία σ η τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν η γετώ ν. Π ρ ο κ ε ιμ έ ν ο υ σπασ μα 50 Β ρ ε τα ν ώ ν λ ο γ χ ο φ ό ρ ω ν π ου σ υ ν ό δ ε υ ε
όχημα όπως να σ ω θ εί ο ά μ α χ ο ς π λ η θ υ σ μ ό ς , ο ο π ο ίο ς ε ίχ ε ή δ η μ ε ­ π έ ν τ ε ά μ α ξ ε ς φ ο ρ τ ω μ έ ν ε ς μ ε π υ ρ ο μ α χ ικ ά . Το α ν υ ­
α υ τά που
γ ά λ ε ς α π ώ λ ειες , και να σ τα μ α τή σ ε ι η ισ οπ έδω σ η το υ π ο ψ ία σ το απ όσ π ασ μα α ιφ ν ιδ ιά σ τη κ ε , ό τα ν δ έ χ θ η κ ε
χ ρ ησ ιμ οπ οιή-
θ η κ α ν από το υ ς
Δ ο υ β λ ίν ο υ από τ ο β ρ ε τ α ν ικ ό π υ ρ ο β ο λ ικ ό , απ οφ α σ ί- β ο λ έ ς απ ό τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς π ου β ρ ίσ κ ο ν τα ν σ το Δ ι­
Β ρ ετα ν ο ύ ς για σ τη κ ε να α ρ χ ίσ ο υ ν δ ια π ρ α γ μ α τε ύ σ ε ις μ ε τ ο υ ς Β ρ ε ­ κ α σ τικ ό Μ έγ α ρ ο . Ο ι λ ο γ χ ο φ ό ρ ο ι α φ ιπ π έυ σ α ν κα ι για
τη ν κ α τα σ το λ ή τα ν ο ύ ς γ ια τ ο υ ς ό ρ ο υ ς π α ρ ά δ ο σ η ς. Ο ι σ υ ν ο μ ιλ ίε ς έ- να π ρ ο φ υ λ α χ θ ο ύ ν α ν έ τ ρ ε ψ α ν τ ις ά μ α ξε ς , α φ ο ύ
τη ς ε ξέ γ ε ρ σ η ς . γ ιν α ν μ έσ ω τ η ς ν ο σ ο κ ό μ α ς Ο ’Φ ά ρ ελ, π ου ε ίχ ε π αρα- π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ε λ ε υ θ έ ρ ω σ α ν τ α ά λ ο γ α π ου τ ις έ σ υ ­
ραν. Σ ε α υ τή τη θ έ σ η θ α π α ρ έ μ ε ν α ν για
π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ ε ς απ ό τ ρ ε ις η μ έ ρ ε ς , κ α θ η ­
λ ω μ έ ν ο ι απ ό τα π υρ ά τω ν επ α να σ τα τώ ν.
Μ ε ρ ικ ο ί απ ό τ ο υ ς λ ο γ χ ο φ ό ρ ο υ ς ε π ιχ εί­
ρ η σ α ν να ε π ιτ ε θ ο ύ ν σ τη ν πίσω π λ ευ ρ ά
τω ν Δ ικ α σ τη ρ ίω ν , α λλά τ ε λ ικ ά α π ω θ ή θ η -
κ α ν απ ό τ ο υ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς . Σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις
σ η μ ε ιώ θ η κ α ν και σ το ίδ ρ υ μ α Μ ε ν τίσ ιτυ ,
ό τα ν ο ι ε κ ε ί ο χ υ ρ ω μ έ ν ο ι ε π α ν α σ τά τε ς έ ­
β α λ α ν κ α τά δ ιε ρ χ ό μ ε ν ο υ ισ χ υ ρ ο ύ β ρ ε τ α ­
ν ικ ο ύ σ τρ α τιω τικ ο ύ τ μ ή μ α τ ο ς . Οι Β ρ ε τ α ­
ν ο ί σ κ ο ρ π ίσ τη κ α ν π α ν ικ ό β λ η το ι κα ι ο χ υ ­
ρ ώ θ η κ α ν ό π ο υ μ π ο ρ ο ύ σ α ν, έ χ ο ν τ α ς χά ­
σ ει τ ο ν θ α ν ά σ ιμ α π λ η γ ω μ έν ο υ π ο λο χ α γό
το υ ς.
Τα ξη μ ε ρ ώ μ α τ α τ η ς Τ ρ ίτη ς το υ Πάσχα
έ ν α β ρ ε τ α ν ικ ό απ όσ π ασ μα α ν τ ά λ λ α ξ ε
π υ ρ ά μ ε ε π α ν α σ τά τε ς π ου κ ρ α το ύ σ α ν
θ έ σ ε ις σ ε μ ια απ ό τ ις α π ο β ά θ ρ ε ς το υ π ο­
τ α μ ο ύ Λ ίφ υ , ο ο π ο ίο ς π ερ ν ά μ π ρ οσ τά
απ ό τ α Δ ικ α σ τή ρ ια . Ο ι ά ν δ ρ ε ς το υ δ ε ν ε ί­
χ α ν α π ώ λ ε ιε ς α λ λ ά υ π ο χώ ρ ησ α ν ε γ κ α τα -
λ ε ίπ ο ν τα ς π ο λ λ ά τ υ φ έ κ ια και π υ ρ ο μ α χ ι­
κά σ τα χ έρ ια τω ν Ιρλανδώ ν. Το α π ό γ ευ μ α
ο ι Β ρ ε τα ν ο ί ε ξα π έ λ υ σ α ν ε π ίθ ε σ η κ α τά
μ ε ίν ε ι μ ε τ ο υ ς εν ό π λ ο υ ς . Οι Β ρ ε τα ν ο ί α π α ιτο ύ σ α ν ά- τω ν π ρ ο κ ε χ ω ρ η μ έν ω ν ιρ λ α ν δ ικ ώ ν θ έ σ ε ω ν π ου β ρ ί­
ν ε υ ό ρ ω ν π α ρ ά δ οσ η , α λ λ ιώ ς θ α ά ρ χιζα ν π άλι τ ο υ ς σ κ ο ν τα ν β ό ρ ε ια τω ν Δ ικα σ τη ρ ίω ν , κ ο ν τ ά σ το ν σ ιδ η ­
β ο μ β α ρ δ ισ μ ο ύ ς . Α ρ γ ό τε ρ α ο Π η ρ ς σ υ ν α ν τή θ η κ ε ο ί­ ρ ο δ ρ ο μ ικ ό σ τα θ μ ό το υ Μ π ρ ό ν τσ το ο υ ν . Ο σ τα θ μ ό ς
δ ιο ς μ ε τ ο ν σ τρ α τη γ ό Λ ό ο υ , ο ο π ο ίο ς π α ρ έ μ ε ν ε α ­ α υ τ ό ς α π ο τε λ ο ύ σ ε έ ν α ν απ ό τ ο υ ς ισ χ υ ρ ό τε ρ ο υ ς
ν έ ν δ ο τ ο ς . Τ ελικά ο Ιρ λ α ν δ ό ς η γ έ τ η ς α ν α γ κ ά σ τη κ ε να β ρ ε τ α ν ικ ο ύ ς θ ύ λ α κ ε ς . Ο ι δ υ ν ά μ ε ις το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς
α π ο δ ε χ θ ε ί τ η ν ά ν ευ ό ρ ω ν π α ρ ά δ οσ η κα ι να υ π ο γρ ά ­ χ ρ η σ ιμ ο π ο ίη σ α ν σ το ιχ ε ία π υ ρ ο β ο λ ικ ο ύ και τ ε λ ικ ά α­
ψ ει τ ο σ χ ε τικ ό έ γ γ ρ α φ ο . Η Ο ’Φ ά ρ ε λ μ ε β ρ ε τ α ν ικ ή ν ά γ κα σ α ν π ο λ λ ο ύ ς ε π α ν α σ τά τε ς να ε γ κ α τ α λ ε ίψ ο υ ν
σ υ ν ο δ ε ία α ν έ λ α β ε να δ ια β ιβ ά σ ει τ α δ υ σ ά ρ ε σ τα ν έα τ ις θ έ σ ε ις τ ο υ ς . Α π α ν τώ ν τα ς σ ε α υ τή τ η ν ε π ίθ ε σ η ο
σ το υ ς ε π α ν α σ τά τε ς π ου κ ρ α το ύ σ α ν θ έ σ ε ις σ ε ά λ λ α Ν τά λ υ έ σ τ ε ιλ ε έ ν α τ μ ή μ α 15 α ν δ ρ ώ ν να κ α τα λ ά β ε ι
κ τίρ ια τ η ς π ό λ η ς . τ ο ν σ τα θ μ ό το υ Μ π ρ ό ν τσ το ο υ ν , χ ω ρ ίς επ ιτυ χ ία . Τ η ν
ίδια μ έ ρ α σ φ ο δ ρ ή ε π ίθ ε σ η από ε λ ε ύ θ ε ρ ο υ ς σ κο ­
π ε υ τ έ ς δ έ χ θ η κ ε και τ ο ίδ ρ υ μ α Μ ε ν τ ίσ ιτυ , ο ι υ π ερ α ­
ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ σ π ισ τές το υ ο π ο ίο υ ό μ ω ς δ ε ν κ ά μ φ θ η κ α ν .
Τ η ν Τ ε τά ρ τη οι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς ε ξ ο υ δ ε τ έ ρ ω ­
Ο Ε ν τ ο υ α ρ ν τ Ν τά λ υ , μ ε τ ο 1ο Τάγμα τ η ς Τ α ξια ρ ­ σ αν σ η μ α ν τικ ο ύ ς β ρ ε τ α ν ικ ο ύ ς θ ύ λ α κ ε ς γ ύ ρ ω από
χ ία ς Δ ο υ β λ ίν ο υ , έ φ θ α σ ε σ το Δ ικ α σ τικ ό Μ έ γ α ρ ο λίγ ο τ α Δ ικ α σ τή ρ ια . Κ α τέ λ α β α ν τ ο ν α σ τυ ν ο μ ικ ό σ τρ α τώ ­
μ ε τ ά τ ις 11.30. Το κ τίρ ιο ή τα ν ο υ σ ια σ τικ ά α φ ύ λ α κ τ ο να Μ π ρ ά ιν τγ ο υ ε λ κα ι σ υ ν έλ α β α ν 25 α σ τυ ν ο μ ικ ο ύ ς .
No 116

λ ό γ ω τ η ς α ρ γία ς. Ο μ ο ν α δ ικ ό ς α σ τυ ν ο μ ικ ό ς π ου β ρ ι­ Σ τα χ έ ρ ια τω ν ε π α ν α σ τα τώ ν έ π ε σ ε επ ίσ η ς ο σ τρ α τώ ­
σ κ ό τα ν ε κ ε ί ά ν ο ιξ ε τ ις π ύ λ ε ς σ το υ ς ε π α ν α σ τά τε ς και ν α ς Λ ίν ε ν Χ ω λ, τ ο ν ο π ο ίο ν ε ίχ α ν ε γ κ α τ α λ ε ίψ ε ι οι
μ ό λ ις α υ το ί ε ισ ή λ θ α ν α π ο χ ώ ρ η σ ε α μ έσ ω ς. Π α ρ ά λ λ η ­ Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς . Οι ά ν δ ρ ε ς το υ Ν τά λ υ , α φ ο ύ έ ­
λα ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς κ α τ έ λ α β α ν θ έ σ ε ις σ ε κ τ ί­ δ ιω ξα ν τ ο π ο λ ιτικ ό π ροσ ω π ικό π ου ε ίχ ε α π ο μ είν ει,
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ·

ρ ια και δ ρ ό μ ο υ ς τ η ς ε υ ρ ύ τ ε ρ η ς π ε ρ ιο χ ή ς γ ύ ρ ω από α ν α τίν α ξα ν τ ο ν σ τρ α τώ ν α γ ια να μ η ν α ν α κ α τα λ η -


τ ο Δ ικ α σ τικ ό Μ έ γ α ρ ο . Η πιο ισ χυ ρή από α υ τ έ ς τ ις θ έ ­ φ θ ε ί. Α πό τ η ν έ κ ρ η ξ η π ρ ο κ λ ή θ η κ ε π υ ρ κ α γ ιά η ο ­
σ εις ή τα ν τ ο ίδ ρ υ μ α Μ ε ν τ ίσ ιτυ (M endicity), έ ν α π τω - π οία ε ξα π λ ώ θ η κ ε σ ε μ ε ρ ικ ά γ ε ιτ ο ν ικ ά κτίρ ια . Το
χ ο κ ο μ ε ίο δ υ τικ ά το υ Δ ικ α σ τικ ο ύ Μ ε γ ά ρ ο υ . Ο Ν τά λυ π ρω ί τ η ς ίδια ς μ έ ρ α ς έ γ ιν ε επ ίσ η ς π ρ ο σ π ά θ εια ε-
ο χ ύ ρ ω σ ε τα Δ ικ α σ τή ρ ια κα ι τα μ ε τ έ τ ρ ε ψ ε σ ε έ ν α κ α ­ ξο υ δ ε τ έ ρ ω σ η ς τω ν λ ο γ χ ο φ ό ρ ω ν π ου ε ίχ α ν ε μ π λ α κ ε ί
λά ο ρ γ α ν ω μ έν ο φ ρ ο ύ ρ ιο τ ο ο π ο ίο δ ιέ θ ε τ ε μ έ χ ρ ι και π ρ ώ το ι μ ε τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς τη Δ ε υ τ έ ρ α το υ Πάσχα
δ ικ ό το υ ν ο σ ο κ ο μ είο . Ο ι ε π α ν α σ τά τε ς ε φ ο δ ιά ζ ο ν τ α ν κα ι π α ρ έ μ ε ν α ν κ α θ η λ ω μ έ ν ο ι κ ο ν τά σ τα Δ ικα σ τή ρ ια .
γ ια κ ά θ ε ε ίδ ο υ ς α ν ά γ κ η απ ό τ α α π ο θ έ μ α τα τω ν κ α ­ Ο ι Ε θ ε λ ο ν τ έ ς π ρ ο σ π ά θ η σ α ν να π υ ρ π ο λ ή σ ο υ ν έν α

44
κ τίρ ιο τ ο ο π ο ίο β ρ ισ κ ό τα ν κ ο ν τ ά σ το σ η μ είο όπ ο υ ε ί­ Ο Η μον
χαν ο χ υ ρ ω θ ε ί ο ι Β ρ ε τα ν ο ί ιπ π είς, χω ρίς επ ιτυ χ ία . Ν τε Β α λ έ ρ α
Μ ια π α ρ ό μ ο ια π ρ ο σ π ά θ εια έ γ ιν ε και τη ν ύ κ τ α τ η ς Τε­ α ιχμ ά λ ω το ς.
Η τα ν ο μ όνος
τ ά ρ τ η ς . Ο Ν τά λ υ π υ ρ π ό λη σ ε τέ σ σ ε ρ ις ο ικ ίε ς σ τις ο ­
από το υ ς
π ο ίες είχ α ν ο χ υ ρ ω θ ε ί Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς , α λ λ ά η δ ιο ικ η τές
φ ω τιά κ α τ έ σ τ ρ ε ψ ε δ έ κ α α κ ό μ η κτίρ ια . Το γ ε γ ο ν ό ς τα γ μ ά τω ν τη ς
που σ η μ ά δ ε ψ ε τ η ν Τ ε τά ρ τη τ ο υ Πάσχα ή τα ν η κ α τ ά ­ Ταξιαρχίας
λ η ψ η τ ο υ ιδ ρ ύ μ α το ς Μ ε ν τ ίσ ιτυ απ ό τ ο υ ς Β ρ ε τα ν ο ύ ς Δ ο υ β λίνο υ που
και η π α ρ ά δ ο σ η τω ν υπ ερ α σ π ισ τώ ν το υ . Από τ ο πρωί δ εν τυ φ ε κ ίσ τη κ ε .
οι δ υ ν ά μ ε ις τ ο υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς έ σ φ ιγ γ α ν τ ο ν κ λ ο ιό γ ύ ρ ω Α ρ γ ό τερ α
συνέχισ ε τον
από τ ο ίδ ρ υ μ α , λ α μ β ά ν ο ν τα ς θ έ σ ε ις σ χ εδ ό ν σ ε κ ά θ ε
αγώ να κ α τά των
γ ε ιτ ο ν ικ ό σ π ίτι και π α ρ α κ ε ίμ ε ν ο δ ρ ό μ ο . Οι Β ρ ε τα ν ο ί Β ρ ετα ν ώ ν και
σ τρ α τιώ τε ς α ρ ιθ μ ο ύ σ α ν π ερ ί τ ο υ ς 300 ά ν δ ρ ε ς , ενώ δ ιε τ έ λ ε σ ε
ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς σ το Μ ε ν τ ίσ ιτυ ή τα ν λ ιγ ό τ ε ρ ο ι προ>9υπουργός
από 30, ε ίχ α ν έ λ λ ε ιψ η π υ ρ ο μ α χ ικ ώ ν και τα α π ο θ έ μ α ­ και π ρ όεδρο ς
τα τ ρ ο φ ή ς τ ο υ ς ε ίχ α ν ε ξ α ν τ λ η θ ε ί. Η ε π ίθ ε σ η τω ν τη ς Ιρλα νδίας.
Β ρ ε τα ν ώ ν ή τα ν σ φ ο δ ρ ή και α ν ε λ έ η τ η . Ε π ρ ό κ ειτο γ ια
έ ν α ν σ υ ν δ υ α σ μ ό κ α τα ιγ ισ τικ ώ ν π υρ ώ ν από σ κ ο π ε υ ­
τ έ ς και π ο λ υ β ό λ α και σ υ ν εχ ώ ν ρ ίψ εω ν χ ε ιρ ο β ο μ β ί­
δων. Μ ε τ ά από π ολύω ρ η α λ λ ά μ ά τα ιη α ν τίσ τα σ η , ό ­
σοι ε π α ν α σ τά τε ς ε ίχ α ν α π ο μ ε ίν ε ι ζω ν τα ν ο ί α π ο φ ά σ ι­
σαν να π α ρ α δ ο θ ο ύ ν .
Τ η ν Π έμ π τη τ ο πρωί ο ι ε π α ν α σ τά τε ς α ν α γ κ ά σ τη ­
κα ν να ε γ κ α τ α λ ε ίψ ο υ ν τ ις θ έ σ ε ις π ου κ α τε ίχ α ν σε
μια από τ ις π ρ ο κ υ μ α ίε ς το υ Λ ίφ υ , εν ώ τ ο β ρ ά δ υ το Το τέλ ο ς τη ς
σ ύ ν τα γ μ α S herw ood Foresters α ν α π τ ύ χ θ η κ ε α ν α το λ ι­ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΖΕΪΚ0ΜΠ «Π ασχαλινής
Ε ξέ γ ε ρ σ η ς »:
κά τω ν Δ ικα σ τη ρίω ν. Λ ίγο π ριν απ ό τ ο μ ε σ η μ έ ρ ι τ η ς Δ ε υ τ έ ρ α ς το υ Π ά ­
ο σ τρ α τη γ ό ς
Τ η ν Π α ρ α σ κ ευ ή τα π ρ ά γ μ α τα χ ε ιρ ο τ έ ρ ε ψ α ν γ ια σχα το 2ο Τάγμα τ ο υ Τόμας Μ α κ Ν τό ν α π ρ ο ω θ ή θ η κ ε Λ όου (κ έν τρ ο )
τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς . Οι δ υ ν ά μ ε ις το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς ενισ χ ύ - π ρ ο ς τ ο ε ρ γ ο σ τά σ ιο μ π ισ κό τω ν Τ ζέικ ο μ π , π ου ή τα ν δ έ χ ε τα ι τη ν
θ η κ α ν μ ε τ ο σ ύ ν τα γ μ α South Staffordshire, μ ε σ το ι­ κα ι ο κ ύ ρ ιο ς σ τό χ ο ς το υ . Ο ι κ ά τ ο ικ ο ι τ η ς π ερ ιο χ ή ς , ο ι π αράδοση του
χ εία π υ ρ ο β ο λ ικ ο ύ και τ ε θ ω ρ α κ ισ μ έ ν α ο χ ή μ α τα , τα ο ­ ο π ο ίο ι σ τη ν π λ ε ιο ψ η φ ία τ ο υ ς ή τ α ν φ ιλ ο β ρ ε τα ν ο ί, υ ­ Π ηρ ς (δ εξιά ).
π οία α π εγ κλ ώ β ισ α ν τ ο υ ς π α γ ιδ ε υ μ έ ν ο υ ς λ ο γ χ ο φ ό ­ π ο δ έχ θ η κα ν το υ ς Ε θ ελ ο ν τές με ε ­
ρ ο υ ς. Το α π ό γ ευ μ α ά ρ χισ ε ο ρ γ α ν ω μ έν η β ρ ε τ α ν ικ ή ε ­ χ θ ρ ικ έ ς δ ια θ έ σ ε ις κα ι επ ιχ είρ η σ α ν α-
π ίθ εσ η μ ε σ κοπ ό να δ η μ ιο υ ρ γ η θ ε ί έ ν α ς κ λ ο ιό ς γ ύ ρ ω ν επ ιτυ χ ώ ς να τ ο υ ς αφ οπ λίσ ουν. Π α­
από τ ο Δ ικ α σ τικ ό Μ έγ α ρ ο . Δ ε ν ή τα ν ό μ ω ς ε ύ κ ο λ ο . Οι ρ ό λ α α υ τά οι ά ν δ ρ ε ς το υ Μ α κ Ν τό ν α
Β ρ ε τα ν ο ί έ π ρ επ ε να ξε τρ υ π ώ σ ο υ ν κ υ ρ ιο λ ε κ τ ικ ά κ α τ έ λ α β α ν τ ο ερ γ ο σ τά σ ιο κα ι μ ε ρ ι­
τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς απ ό τ α δ ιά φ ο ρ α γ ε ιτ ο ν ι­ κ έ ς θ έ σ ε ις σ τη ν π ερ ιο χ ή γ ύ ρ ω από
κά κ τίρ ια σ τα ο π ο ία ε ίχ α ν ο χ υ ρ ω θ ε ί και να ε ξ ο υ δ ε τ ε ­ τ ο κ τίρ ιο . Κ α τά τ η ν κ α τά λ η ψ η α υ τώ ν
ρ ώ σ ο υν τα ο δ ο φ ρ ά γ μ α τά τ ο υ ς σ το υ ς π α ρ α κ ε ίμ ε ­ τω ν θ έ σ ε ω ν σ υ ν ε λ ή φ θ η σ α ν κα ι τ έ σ ­
ν ο υ ς δ ρ ό μ ο υ ς . Οι ε π α ν α σ τά τε ς ε φ ά ρ μ ο ζ α ν μια έ ξ υ ­ σ ερ ις α σ τυ ν ο μ ικ ο ί. Λ ίγη ώ ρα α ρ γ ό τ ε ­
π νη τ α κ τικ ή , σ τή ν ο ν τ α ς ο δ ο φ ρ ά γ μ α τα τα οπ ο ία υ π ο ­ ρα η α π ά ντη σ η ή λ θ ε από τ ο ν Β ρ ε τ α ­
σ τη ρ ίζ ο ν τα ν από π υρ ά ά λ λ ω ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν από τ α δ ι­ ν ικ ό Σ τρ α τό , ό τα ν μια δ ύ ν α μ η 30
π λανά κτίρ ια . Μ ό λ ις ο ε χ θ ρ ό ς κ α τ ε λ ά μ β α ν ε τ ο ο δ ό ­ σ τρ α τιω τώ ν κ α τ ε υ θ ύ ν θ η κ ε π ρ ο ς το
φ ρ α γ μ α , ο ι υ π ερ α σ π ισ τές τ ο υ τ ο ε γ κ α τέ λ ε ιπ α ν , ε ρ γ ο σ τά σ ιο . Π ριν φ θ ά σ ει ό μ ω ς ε κ ε ί,
ε ν ώ ν ο ν τα ν μ ε τ ο υ ς σ υ ν τρ ό φ ο υ ς τ ο υ ς σ τα δ ιπ λα νά έπ ε σ ε σ ε ε ν έ δ ρ α π ου είχ α ν σ τή σ ε ι οι
κ τίρ ια και σ υ ν έχ ιζα ν από ε κ ε ί τ ο ν αγώ να. Ω ς α π ά ν τη ­ Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς σ ε έ ν α ν από
ση, ο ι ά ν δ ρ ε ς το υ Λ ό ο υ π ρ ο σ έ γ γ ιζ α ν τ ις ιρ λ α ν δ ικ έ ς τ ο υ ς π α ρ α κ ε ίμ ε ν ο υ ς δ ρ ό μ ο υ ς . Οι
θ έ σ ε ις χ ρ η σ ιμ ο π ο ιώ ν τα ς τ ε θ ω ρ α κ ισ μ έ ν α ο χ ή μ α τα Β ρ ε τα ν ο ί υπ ο χώ ρ ησ α ν μ ε έ ν α ν α ξιω ­
και υπό τ η ν κά λυ ψ η τω ν κ α τα σ τρ ο φ ικ ώ ν π υρ ώ ν μ α τικ ό κα ι έ ξ ι σ τρ α τιώ τε ς τ ρ α υ μ α ­
το υ ς . Οι μ ά χ ε ς σ υ ν ε χ ίζ ο ν τα ν μ ε α μ ε ίω τη έ ν τα σ η από τίε ς .
δ ρ ό μ ο σ ε δ ρ ό μ ο και από σ π ίτι σ ε σπίτι. Οι Β ρ ε τα ν ο ί Τ η ν Τ ρ ίτη ο ι ε π α ν α σ τά τε ς κ α τ έ λ α β α ν ε π ιπ λ έο ν
ά ρ χισ α ν να κ α τα λ α μ β ά ν ο υ ν κι α υ το ί μ ε τη σ ειρ ά θ έ σ ε ις σ τη γ ύ ρ ω π ερ ιο χ ή , α λλά τ η ν Τ ε τά ρ τη β ρ ε τ α ­
τ ο υ ς κ τίρ ια κα ι να δ η μ ιο υ ρ γ ο ύ ν δ ικ ά τ ο υ ς ο δ ο φ ρ ά γ ­ ν ικ ά α π οσ π ά σ μ α τα τ ο υ ς α π ώ θ ησ α ν, κ α τ έ λ α β α ν ό-
μ α τα , π ε ρ ιο ρ ίζ ο ν τα ς σ τα δ ια κ ά τ ις θ έ σ ε ις τω ν επ α ν α ­
σ τατώ ν. Το Σ ά β β α το τ ο πρωί, σ τις 6.30, ο β ρ ε τ α ν ικ ό ς
κ λ ο ιό ς γ ύ ρ ω απ ό τ α Δ ικ α σ τή ρ ια ε ίχ ε κ λ ε ίσ ε ι κα ι ό τα ν
η ε π ίθ ε σ η σ τα μ ά τη σ ε , τ ο α π ό γ ευ μ α τ η ς ίδια ς η μ έ ­ Το Σάββατο το πρωί, ο βρετανικός
ρας, οι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς ε ίχ α ν φ θ ά σ ε ι π λ έ ο ν σ τα
ό ρ ιά τ ο υ ς . Ο Ν τά λ υ σ χ εδ ία ζε μ ε τ ο υ ς α ξιω μ α τικ ο ύ ς
το υ μια α π ελ π ισ μ έν η α ν τε π ίθ ε σ η ό τα ν κ α τ έ φ θ α σ ε η κλοιός γύρω από τα Δικαστήρια είχε
Ο ’Φ ά ρ ελ μ ε τη δ ια τα γ ή π α ρ ά δ ο σ η ς τ ο υ Π η ρ ς. Ο δ ιο ι­
κ η τ ή ς το υ 1ου Τ ά γ μ α το ς , υ π α κ ο ύ ο ν τα ς , π α ρ α δ ό θ η ­
κ ε μ ε τ ο υ ς ε ν α π ο μ ε ίν α ν τ ε ς ά ν δ ρ ε ς τ ο υ σ τις 20.00. Οι κλείσει και όταν η επίθεση σταμάτησε,
μ ά χ ε ς σ τη ν π ερ ιο χ ή τω ν Δ ικ α σ τη ρ ίω ν ή τα ν τό σ ο
σ φ ο δ ρ έ ς και π ο λ ύ ν ε κ ρ ε ς ώ σ τε χ α ρ α κ τη ρ ίσ τη κ α ν π ο ­
λύ α ρ γ ό τε ρ α ω ς « έν α μ ικ ρ ό Σ τά λ ιν γ κ ρ α ν τ» . οι Ιρλανδοί Εθελοντές είχαν φθάσει
πλέον στα όριά τους.
λ ο υ ς τ ο υ ς θ ύ λ α κ ε ς α ν τίσ τα σ ή ς τ ο υ ς και τ ο υ ς π ε ρ ιό ­ ρ ει τη δ ια τα γ ή το υ Π η ρ ς σ το ν Η μ ο ν Κ ε ν τ, π ου α κ ό ­
ρ ισ αν ε ν τ ό ς το υ ε ρ γ ο σ τα σ ίο υ . Ο Μ α κ Ν τό ν α π ίσ τε υ ε μα κ ρ α το ύ σ ε τ ις θ έ σ ε ις το υ σ τη ν Ενωση Ν ο τίο υ
ό τι οι Β ρ ε τα ν ο ί ε το ίμ α ζ α ν μ ε γ ά λ η ς κ λ ίμ α κ α ς ε π ίθ ε ­ Δ ο υ β λ ίν ο υ . Ο σ οι απ ό τ ο υ ς υ π ερ α σ π ισ τές τ ο υ ε ρ γ ο ­
ση σ το ερ γ ο σ τά σ ιο και ό τ ι τ α τ μ ή μ α τ α π ου ε ίχ ε α ν τ ι­ σ τα σ ίο υ δ ε ν π α ρ α δ ό θ η κ α ν , δ ιέ φ υ γ α ν κ ρ υ φ ά σ τα
μ ετω π ίσ ει μ έ χ ρ ι σ τιγ μ ή ς ή τα ν απ λά π ρ ο π ο μ π ο ί μ ια ς δ ρ ο μ ά κ ια τ η ς π ό λ η ς.
ισ χ υ ρ ή ς β ρ ε τ α ν ικ ή ς δ ύ ν α μ η ς .
Ο Λ ό ο υ , ό μ ω ς, ε ίχ ε ά λ λ α σ χ έδ ια . Δ ε ν σ κ ό π ε υ ε να
σ π α τα λή σ ει ά ν δ ρ ε ς και π ο λ ε μ ο φ ό δ ια π ρ ο σ π α θώ ­ Α Ρ Τ 0Π 0ΙΕ Ι0 ΜΠΟΛΑΝΤ
ν τ α ς να κ α τ α λ ά β ε ι τ ο κα λά ο χ υ ρ ω μ έν ο ερ γ ο σ τά σ ιο .
Ε ίχε α π ο φ α σ ίσ ει να ε ξ α ν τ λ ή σ ε ι σ ω μ α τικά και ψ υ χ ικά Λ ίγο μ ε τ ά τ ο μ ε σ η μ έ ρ ι τ η ς Δ ε υ τ έ ρ α ς τ ο υ Πάσχα
τ ο υ ς ε π α ν α σ τά τε ς . Ε ξα π έλ υ σ ε ε ν α ν τ ίο ν τ ο υ ς έ ν α ν τ ο 3ο Τάγμα το υ Η μ ο ν Ν τε Β α λ έ ρ α κ α τ έ λ α β ε τ ο α ρ ­
π ό λ ε μ ο ν ε ύ ρ ω ν α ν α γ κ ά ζ ο ν τά ς τ ο υ ς να είν α ι σ υ ν ε ­ τ ο π ο ιε ίο κα ι τ ο υ ς α λ ε υ ρ ό μ υ λ ο υ ς το υ Μ π ό λ α ν τ. Γύ­
χώ ς σ ε εγ ρ ή γ ο ρ σ η και να κ ο ιμ ο ύ ν τα ι ελά χ ισ τα . Οι ρω από α υ τή τη θ έ σ η δ η μ ιο υ ρ γ ή θ η κ α ν π ο λ λ ο ί ά λ λ ο ι
Β ρ ε τα ν ο ί ε λ ε ύ θ ε ρ ο ι σ κ ο π ε υ τέ ς α π ο τε λ ο ύ σ α ν μ ό ν ι­ θ ύ λ α κ ε ς α ν τίσ τα σ η ς , μ ε πιο σ η μ α ν τικ ο ύ ς α υ το ύ ς
μη α π ειλή , ενώ τ ις ν ύ κ τ ε ς τε θ ω ρ α κ ισ μ έ ν α ο χ ή μ α τα σ το ν σ ιδ η ρ ο δ ρ ο μ ικ ό σ τα θ μ ό τ ο υ Ο υ έ σ τ λ α ν τ Ρόου
π ερ ιπ ο λ ο ύ σ α ν σ υ ν εχ ώ ς γ ύ ρ ω από τ ο ερ γ ο σ τά σ ιο και σ τη ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ, δ υ τικ ά κα ι ν ο τιο α ν α το λ ικ ά
π ρ ο κ α λ ώ ν τα ς θ ό ρ υ β ο μ ε τ ο υ ς κ ιν η τ ή ρ ε ς τ ο υ ς . Ο ή ­ τ ο υ α ρ το π ο ιε ίο υ α ν τίσ το ιχ α . Ο σ τα θ μ ό ς έ λ ε γ χ ε τη
χ ο ς α υ τό ς σ ή μ α ιν ε σ υ ν α γ ερ μ ό σ τις τ ά ξ ε ις τω ν ε π α ­ γ ρ α μ μ ή π ρ ο ς τ ο λ ιμ ά ν ι Κ ίν γ κ σ τα ο υ ν , από όπ ο υ π ρο-
να σ τα τώ ν , οι ο π ο ίο ι ξυ π ν ο ύ σ α ν π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς κ ά θ ε β λ ε π ό τα ν η α π οβ ίβ α σ η β ρ ε τ α ν ικ ώ ν ενισ χ ύ σ εω ν ,
ν ύ κ τ α ν ο μ ίζ ο ν τα ς ό τ ι έ χ ε ι ε κ δ η λ ω θ ε ί ε π ίθ εσ η ε ν α ­ ενώ σ τη ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ υ π ή ρ χ ε μια σ τρ α τη γ ικ ή ς σ η­
Β ρ ετα ν ο ί
ν τ ίο ν το υ ς . Ο λα α υ τά ε ίχ α ν τσ α κ ίσ ει τ α ν ε ύ ρ α τω ν μ α σ ία ς γ έ φ υ ρ α π άνω απ ό τα ν ερ ά ε ν ό ς κ α ν α λ ιο ύ
σ τρ α τιώ τες
μ ε αιχμ άλω το Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν , οι ο π ο ίο ι τ η ν η μ έ ρ α δ ε ν μ π ο ­ τ ο υ π ο τα μ ο ύ Λ ίφ υ . Οι Ιρ λ α ν δ ο ί έ λ α β α ν θ έ σ ε ις σε
Ιρ λα νδό ρ ο ύ σ α ν να η ρ ε μ ή σ ο υ ν κα ι τη ν ύ κ τ α α δ υ ν α το ύ σ α ν να κ τίρ ιο και σ τις δ ύ ο ά κ ρ ε ς τ η ς γ έ φ υ ρ α ς . Α πό ε κ ε ί θ α
επ α ν α σ τά τη . κ ο ιμ η θ ο ύ ν α ρ κ ε τά . π ερ ν ο ύ σ α ν ο ι β ρ ε τ α ν ικ έ ς ε ν ισ χ ύ σ εις α ν α π οφ ά σ ιζα ν
Σ το β ά θ ο ς Τ η ν Π έμ π τη ο Ν τε Β α λ έ ρ α α π η ύ θ υ ν ε , από τ ο α ρ ­ να κ ιν η θ ο ύ ν π εζή από τ ο Κ ίνγ κ σ τα ο υ ν. Σ τ ο υ ς δ ύ ο
δ ια κ ρ ίν ο ντα ι το π ο ιε ίο το υ Μ π ό λ α ν τ, έ κ κ λ η σ η γ ια ό π λα κα ι π υ ρ ο - α υ τ ο ύ ς θ ύ λ α κ ε ς σ η μ ε ιώ θ η κ α ν οι π ρ ώ τε ς σ υ γ κ ρ ο ύ ­
ερ είπ ια κτιρίων. μ α χ ικ ά σ το ν Μ α κ Ν τό ν α . Δ ε κ α π έ ν τ ε ά ν δ ρ ε ς π ου επ έ- σ εις τ η Δ ε υ τ έ ρ α . Σ το Ο υ έ σ τλ α ν τ Ρόου ο ι ε π α ν α σ τά ­
τ ε ς , α φ ο υ υ π ο ν ο μ ε υ σ α ν τη γ ρ α μ μ ή , συ-
γ κ ρ ο ύ σ τ η κ α ν μ ε β ρ ε τ α ν ικ ό απ όσ π ασ μα και
τ ο απ ώ θησ αν. Σ τη ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ ο ι ά ν δ ρ ε ς
το υ Ν τε Β α λ έ ρ α δ έ χ θ η κ α ν τ ο α π ό γ ευ μ α επ ί­
θ εσ η απ ό τ ο Σ ώ μα Ε κ π α ίδ ευ σ η ς Ε θ ε λ ο ­
ντώ ν, μια μ ο ν ά δ α ε φ έ δ ρ ω ν η βάσ η τ η ς ο π ο ί­
ο ς β ρ ισ κ ό τα ν κ ο ν τά σ τη γ έ φ υ ρ α . Οι έ φ ε δ ρ ο ι
ε φ ό ρ μ η σ α ν σ τις θ έ σ ε ις τω ν ε π α ν α σ τα τώ ν
από δ ύ ο π λ ε υ ρ έ ς α λλά σ υ ν ά ν τη σ α ν σ θ ε ν α ­
ρή α ν τίσ τα σ η και σ κ ο ρ π ίσ τη κ α ν χ ά ν ο ν τα ς
π έν τε ά νδρ ες.
Η Τ ρ ίτη κ ύ λ η σ ε ή ρ ε μ α , μ ε σ π ο ρ α δ ικ ές
μ ό ν ο σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις μ ικ ρ ή ς σ ημ α σ ία ς. Γινό ­
τ α ν ό μ ω ς φ α ν ε ρ ό ό τι ο ι Β ρ ε τα ν ο ί ε π ιχ ε ιρ ο ύ ­
σαν σ τα δ ια κ ά π ερ ικ ύ κ λ ω σ η τω ν ιρ λ α ν δ ικ ώ ν
θ έσ εω ν.
Τις π ρ ώ τε ς π ρ ω ινές ώ ρ ε ς τ η ς Τ ε τά ρ τη ς
έ φ θ α σ α ν π λ η ρ ο φ ο ρ ίε ς ό τι β ρ ε τ α ν ικ έ ς ε ν ι­
σ χ ύ σ εις ε ίχ α ν α π ο β ιβ α σ τεί σ το Κ ίν γ κ σ τα ο υ ν
και κ α τ ε υ θ ύ ν ο ν τ α ν σ το Δ ο υ β λ ίν ο . Μ ε ρ ικ έ ς
μ ο ν ά δ ε ς τω ν δ υ ν ά μ ε ω ν α υ τώ ν π ρ ο σ έ γ γ ιζα ν
τ η ν ιρ λ α ν δ ικ ή π ρ ω τε ύ ο υ σ α π εζή , π ρ ά γμα
β α ιν α ν σ ε π ο δ ή λ α τα , μ ε ε π ικ ε φ α λ ή ς τ ο ν ίδιο τ ο ν π ου σ ή μ α ιν ε ό τι α κ ο λ ο υ θ ο ύ σ α ν τη δ ια δ ρ ο μ ή που
Μ α κ Ν τό ν α , κ ιν ή θ η κ α ν π ρ ο ς τ ις θ έ σ ε ις το υ Ν τ ε Β α λ έ ­ π ερ ν ο ύ σ ε απ ό τ η ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ και τ η γ έ φ υ ρ ά τη ς .
ρα μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ α ς τ α ε φ ό δ ια που ζ ή τη σ ε . Δ ε ν κα τά - Α ρ γ ό τε ρ α α ν ιχ ν ε υ τ έ ς α ν έ φ ε ρ α ν ό τι 2.000 ά ν δ ρ ε ς
φ ε ρ α ν ό μ ω ς να δ ια σ π ά σ ο υ ν τ ο ν κ λ ο ιό τω ν β ρ ε τ α ν ι­ το υ σ υ ν τά γ μ α το ς S herw ood Foresters π λη σ ία ζα ν τ ις
κώ ν δ υ ν ά μ ε ω ν π ου π ο λ ιο ρ κ ο ύ σ α ν τ ο υ ς α λ ε υ ρ ό μ υ ­ θ έ σ ε ις τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν σ τη γ έ φ υ ρ α , τ η ν οπ ο ία υ π ε ρ α ­
λ ο υ ς . Υ σ τερ α από σ ύ ν τ ο μ ε ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις α π ω θ ή θ η - σ π ίζο ν τα ν μ ό ν ο 16 Ε θ ε λ ο ν τ έ ς . Οι σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ε ς
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

κα ν και ε π έ σ τρ ε ψ α ν σ το ερ γ ο σ τά σ ιο μ ε έ ν α ν ν εκ ρ ό . μ ο ν ά δ ε ς που κ α τ ε υ θ ύ ν ο ν τ α ν σ τη ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ δ ε ν
Το η θ ικ ό το υ 2ου Τ ά γ μ α το ς τ η ς Τ α ξια ρ χ ία ς Δ ο υ ­ ε ίχ α ν π α ρ α λ ά β ει σ το ιχ ε ία π υ ρ ο β ο λ ικ ο ύ , τα οπ οία
β λ ίν ο υ κ λ ο ν ίσ τη κ ε α κ ό μ α π ερ ισ σ ό τερ ο ύ σ τε ρ α από β ρ ίσ κ ο ν τα ν α κ ό μ α σ το λ ιμ ά ν ι το υ Κ ίνγ κ σ τα ο υ ν.
τη ν έ α α π ο τυ χ ία . Η ε κ ν ε υ ρ ισ τικ ή α π ρ α ξία σ υ ν εχ ίσ τη ­ Λ ίγο μ ε τ ά τ ο μ ε σ η μ έ ρ ι ο ι Β ρ ε τα ν ο ί ε μ φ α ν ίσ τ η ­
κ ε τ ις ε π ό μ ε ν ε ς η μ έ ρ ε ς . Τ ελικά τ η ν Κ υ ρ ια κή 30 Α π ρ ι­ κα ν και επ ιχ είρ η σ α ν να δ ια σ χ ίσ ο υ ν τη γ έ φ υ ρ α τ η ς ο ­
λ ίο υ ο Μ α κ Ν τό ν α έ λ α β ε , μ έσ ω τ η ς ν ο σ ο κ ό μ α ς Ο'Φ ά- δ ο ύ Μ ά ο υ ν τ χ ω ρ ίς να γ ν ω ρ ίζ ο υ ν σ ε π οια κ τίρ ια κρ α ­
ρ ελ , τη δ ια τα γ ή το υ Π η ρ ς γ ια π α ρ ά δ οσ η . Α υ τό ή τα ν το ύ σ α ν θ έ σ ε ις ο ι ε π α ν α σ τά τε ς . Α ν υ π ο ψ ία σ το ι κ α ­
τ ο ο ρ ισ τικ ό κτύ π η μ α . Ο Ιρ λ α ν δ ό ς δ ιο ικ η τ ή ς π α ρ α δ ό ­ θ ώ ς ή τα ν , δ έ χ θ η κ α ν τα σ υ ν το ν ισ μ έ ν α π υρ ά τω ν
θ η κ ε τ η ν ίδια μ έρ α μα ζί μ ε τ ο υ ς π ερ ισ σ ό τ ε ρ ο υ ς ά ν ­ Ιρ λ α ν δ ώ ν από κ ά θ ε κ α τε ύ θ υ ν σ η , υ φ ισ τά μ ε ν ο ι μ ε γ ά ­
δ ρ ε ς το υ σ τις β ρ ε τ α ν ικ έ ς δ υ ν ά μ ε ις . Π ρ ο η γ ο υ μ έν ω ς λ ε ς α π ώ λ ειες . Μ ε τ ά από α υ τό τ ο ν α ρ χ ικ ό α ιφ ν ιδ ια ­
ε ίχ ε σ υ ν ο μ ιλ ή σ ει μ ε τ ο ν Λ ό ο υ , ε ίχ ε π ε ισ θ ε ί γ ια τη μ α ­ σ μό οι Β ρ ε τα ν ο ί υ π οχώ ρησ αν, α ν α σ υ ν τά χ θ η κ α ν και
τ α ιό τ η τ α ο π ο ιο σ δ ή π ο τε α ν τίσ τα σ η ς και ε ίχ ε μ ε τ α φ έ - α ν τ ε π ιτ έ θ η κ α ν , π άλι χω ρ ίς επ ιτυ χ ία . Μ η δ ια θ έ τ ο ­

46
ν τα ς α κ ό μ α π υ ρ ο β ο λ ικ ό , ο ι Β ρ ε τα ν ο ί σ τρ α τιώ τε ς ε ­ π υ ρ ο β ο λ ο ύ σ α ν τ ο υ ς π ά ν τ ε ς , ενώ ο ι μ ά χ ε ς σ ώ μα μ ε
π ιχ ειρ ο ύ σ α ν α λ λ ε π ά λ λ η λ ε ς ε π ιθ έ σ ε ις χω ρ ίς υ π ο σ τή ­ σ ώ μα ή τ α ν σ υ χ νό φ α ιν ό μ ε ν ο . Ο ι δ ύ ο π λ ε υ ρ έ ς ή τα ν
ρ ιξη , μ ε α π ο τέ λ ε σ μ α να θ ε ρ ίζ ο ν τ α ι από τ ις β ο λ έ ς ε ξίσ ο υ α ν ε λ έ η τ ε ς κα ι π ε ισ μ α τώ δ εις κα ι δ ε ν έπ α υ α ν
τω ν επ α να σ τα τώ ν. Α ρ γ ά τ ο α π ό γ ευ μ α ο ι β ρ ε τ α ν ικ έ ς να σ υ γ κ ρ ο ύ ο ν τα ι μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς ο ύ τ ε κ α τά τη δ ιά ρ κ ε ια
δ υ ν ά μ ε ις ά λ λ α ξα ν τ α κ τ ικ ή , π ρ ο σ ε γ γ ίζ ο ν τ α ς τ ις ε ­ τ η ς ν ύ κ τα ς . Α ν α π ό φ ε υ κ τη σ υ ν έπ εια τ η ς σ ύ γ χ υ σ η ς ή ­
χ θ ρ ικ έ ς θ έ σ ε ις έ ρ π ο ν τα ς και υπό τ η ν κά λ υ ψ η σ υ­ τ α ν να σ κ ο τω θ ο ύ ν και μ ε ρ ικ ο ί απ ό τ ο υ ς τ ρ ο φ ίμ ο υ ς
γ κ ε ν τ ρ ω τ ικ ώ ν π υρ ώ ν από ε λ ε ύ θ ε ρ ο υ ς σ κ ο π ε υ τέ ς . κα ι τ ο π ροσ ω π ικό το υ π τω χ ο κ ο μ ε ίο υ . Η κ α τά σ τα σ η
Τ ελικά, π αρά τ ις μ ε γ ά λ ε ς α π ώ λ ε ιε ς τ ο υ ς , οι σ τρ α τιώ ­ α υ τή δ ιή ρ κ ε σ ε μ έ χ ρ ι τ η ν Τ ε τά ρ τη το υ Πάσχα, ο π ό τε
τ ε ς το υ Λ ό ο υ κ α τ ά φ ε ρ α ν μ έ χ ρ ι τ ο β ρ ά δ υ να κ α τα λ ά ­ ο ι Β ρ ε τα ν ο ί α π ο σ ύ ρ θ η κα ν. Ο ι α π ώ λ ε ιέ ς τ ο υ ς ή τα ν
β ο υ ν ό λ α τ α κ τίρ ια π ου κ ρ α το ύ σ α ν ο ι ε π α ν α σ τά τε ς , μ ε γ ά λ ε ς και π ε ρ ιε λ ά μ β α ν α ν κα ι έ ν α ν τ α γ μ α τά ρ χ η . Οι
α ν α γ κ ά ζ ο ν τα ς ό σ ο υ ς ε ίχ α ν α π ο μ ε ίν ε ι ζω ν τα ν ο ί να υ ­ Ιρ λ α ν δ ο ί α ν έ κ τη σ α ν τ ο ν έ λ ε γ χ ο τ ο υ κ τιρ ίο υ , α λλά ε ί­
π οχω ρήσ ουν. Η μ ά χη τ η ς γ έ φ υ ρ α ς σ τη ν ο δ ό Μ ά ο υ ν τ χ α ν κα ι ε κ ε ίν ο ι σ ο β α ρ έ ς α π ώ λ ειες .
ή τα ν η π ιο π ο λ ύ ν ε κ ρ η τ η ς ε ξ έ γ ε ρ σ η ς γ ια τ ις δ υ ν ά ­ Μ ε τ ά τ η ν α π ο τυ χ ία τ ο υ ς οι β ρ ε τ α ν ικ έ ς δ υ ν ά μ ε ις
μ ε ις το υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς , π ου ε ίχ α ν 234 ν ε κ ρ ο ύ ς και α ν α σ υ ν τά χ θ η κ α ν γ ια να ε ξα π ο λ ύ σ ο υ ν μια ν έα , πιο
τ ρ α υ μ α τ ίε ς . Οι Ιρ λ α ν δ ο ί είχ α ν π έ ν τ ε ν ε κ ρ ο ύ ς . μ α ζική ε π ίθ ε σ η . Τ η ν Π έμ π τη κ α τ έ φ θ α σ α ν ε ν ισ χ ύ ­
Τ η ν Π έμ π τη οι Β ρ ε τα ν ο ί β ρ ίσ κ ο ν τα ν σ ε θ έ σ η ι­ σ εις: ά ν δ ρ ε ς τ ο υ σ υ ν τά γ μ α το ς S herw ood Foresters
σ χ ύ ο ς. Ε χ ο ν τα ς κ ά μ ψ ει τ η ν α ν τίσ τα σ η σ τη γ έ φ υ ρ α απ ό τη Β ρ ε τα ν ία , σ τρ α τιω τικ ά σ ώ μ α τα απ ό δ ιά φ ο ρ α
τ η ς ο δ ο ύ Μ ά ο υ ν τ, ε ίχ α ν ε ξ ο υ δ ε τ ε ρ ώ σ ε ι ό λ ο υ ς τ ο υ ς μ έ ρ η τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς και τ μ ή μ α τ α τ η ς Β α σ ιλική ς
θ ύ λ α κ ε ς τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν γ ύ ρ ω απ ό τ ο α ρ το π ο ιε ίο και
τ ο υ ς α λ ε υ ρ ό μ υ λ ο υ ς το υ Μ π ό λ α ν τ. Ο κ λ ο ιό ς έ σ φ ιγ γ ε
γ ια τ ο ν Ν τε Β α λ έ ρ α , κα θ ώ ς ο ι δ υ ν ά μ ε ις το υ Σ τ έ μ μ α ­
τ ο ς απ ό τ ις ν έ ε ς τ ο υ ς θ έ σ ε ις έ β α λ λ α ν α κ α τά π α υ σ τα
μ ε π υ ρ ά ε λ ε ύ θ ε ρ ω ν σ κο π ευτώ ν. Η κ α τά σ τα σ η π α ρ έ-
μ ε ιν ε ίδια τ η ν Π έμ π τη και τ η ν Π α ρ α σ κ ευ ή , εν ώ τ ο
Σ ά β β α το υ π ή ρ ξε σ χ ετικ ή η ρ ε μ ία , χ ω ρ ίς π υ κ ν έ ς α ­
ν τ α λ λ α γ έ ς πυρών. Τ η ν Κ υ ρ ια κ ή κ α τ έ φ θ α σ ε η Ο'Φά-
ρ ε λ μ ε τ η δ ια τα γ ή π α ρ ά δ ο σ η ς το υ Π η ρ ς, τ η ν ο π ο ία
και π α ρ έδ ω σ ε σ ε έ ν α ν ε ξ α ν τ λ η μ έ ν ο και κ α τα ρ ρ α κ ω ­
μ έν ο Ν τε Β α λ έ ρ α . Ο Ιρ λ α ν δ ό ς δ ιο ικ η τ ή ς δ ε ν ά ν τ ε ξ ε
και ξέσ π α σ ε σ ε λ υ γ μ ο ύ ς τ η ν ώ ρα π ου π α ρ α δ ιδ ό τα ν
μαζί μ ε τ ο υ ς ά ν δ ρ ε ς το υ .

ΕΝΠΣΗ ΝΟΤΙΟΥ ΔΟΥΒΛΙΝΟΥ


Τ ο 4ο Τάγμα το υ Η μ ο ν Κ ε ν τ ξ ε κ ίν η σ ε κ α τά τ ις
11.00 τ η ς Δ ε υ τ έ ρ α ς το υ Πάσχα γ ια να κ α τα λ ά β ε ι τ η ν
Ενωση Ν ο τίο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ , έ ν α τ ε ρ ά σ τ ιο π τω χ ο κο -
μ είο π ου έ μ ο ια ζ ε μ ε μ ικ ρ ή π όλη. Ο ι ε π α ν α σ τά τε ς κ α ­
τ έ λ α β α ν τ ο κ τίρ ιο κα ι ά ρ χισ α ν να τ ο ο χ υ ρ ώ ν ο υ ν
μ π ρ ο σ τά σ τα έ κ π λ η κ τα μ ά τια τ ο υ π ρο σ ω π ικού το υ , Ιρ λ α ν δ ικ ή ς Χ ω ρ ο φ υ λ α κ ή ς . Τ η ν ίδια η μ έ ρ α , σ τις Σ υ ν τρ ίμ μ ια
π ου α ρ χ ικ ά ν ό μ ισ ε ό τι ε π ρ ό κ ε ιτ ο γ ια τ α σ υ ν η θ ισ μ έ ν α 15.00, ο ι Β ρ ε τα ν ο ί π ερ ικ ύ κ λ ω σ α ν π άλι τ η ν Ενωση Ν ο ­ κτιρ ίω ν σ το
γ υ μ ν ά σ ια τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ελ ο ν τώ ν . Σ ύ ν το μ α η σο­ τ ίο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ και ε π ιτ έ θ η κ α ν απ ό ό λ ε ς τ ις π λ ε υ ­ κ έν τρ ο του
β α ρ ό τ η τα τ η ς κ α τά σ τα σ η ς έ γ ιν ε α ν τιλ η π τή κα ι οι ρ έ ς , υ π ο σ τη ρ ιζ ό μ ε ν ο ι από π υ κν ά π υ ρ ά π ο λ υ β ό λ ω ν Δ ο υ β λίνο υ , μ ε τά
τη λ ή ξη τω ν
τ ρ ό φ ιμ ο ι ά ρ χισ α ν να μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ α ι σ ε όσ ο τ ο δ υ ν α - κα ι από β ρ ο χ ή χ ειρ ο β ο μ β ίδ ω ν . Ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί τ ο υ ς υ π ο ­
εχθροπ ραξιώ ν.
τ ό ν α σ φ α λ έ σ τ ε ρ ο υ ς χ ώ ρ ο υ ς. Π α ρ ά λ λ η λ α οι ά ν δ ρ ε ς δ έ χ θ η κ α ν μ ε κ α τ α ιγ ισ τικ έ ς ο μ ο β ρ ο ν τ ίε ς . Επί π έ ν τ ε
το υ Κ ε ν τ δ η μ ιο ύ ρ γ η σ α ν τ ρ ε ις ε π ιπ λ έ ο ν θ ύ λ α κ ε ς α ­ ώ ρ ε ς ο ι σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις σ υ ν ε χ ίζ ο ν τα ν μ ε α μ είω τη έ ν τ α ­
ν τίσ τα σ η ς γ ύ ρ ω από τ η ν Ενωση Ν ο τίο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ , ση. Ο Κ ε ν τ δ ιέ τ ρ ε χ ε ό λ ο τ ο κ τίρ ιο δ ίν ο ν τα ς ο δ η γ ίε ς
γ ια να ε μ π ο δ ίσ ο υ ν τη δ ιέ λ ε υ σ η β ρ ε τ α ν ικ ώ ν σ τρ α ­ σ το υ ς ά ν δ ρ ε ς το υ , ε μ ψ υ χ ώ ν ο ν τά ς τ ο υ ς και π ο λ εμ ώ ­
τε υ μ ά τ ω ν απ ό τ η ν π ερ ιο χ ή . ν τ α ς δ ίπ λα τ ο υ ς ε ν α ν τίο ν τω ν ε π ιτ ιθ έ μ ε ν ω ν Β ρ ε τ α ­
Οι Β ρ ε τα ν ο ί α ν τέ δ ρ α σ α ν σ χ εδ ό ν α μ έσ ω ς. Η τ ρ ί­ νώ ν, ο ι ο π ο ίο ι τ ε λ ικ ά υπ ο χώ ρ ησ α ν γ ια μία α κ ό μ α φ ο ­
χ ρ ω μ η ιρ λ α ν δ ικ ή σ η μ α ία π ο υ ε ίχ ε υ ψ ώ σ ει ο Κ ε ν τ σ τη ρά κ α τά τ ις 20.00. Ε ν δ ε ικ τικ ό τ η ς σ φ ο δ ρ ό τ η τα ς τω ν
δ υ τικ ή π τέ ρ υ γ α το υ π τω χ ο κ ο μ ε ίο υ δ έ χ θ η κ ε π υ ρ ο β ο ­ μαχώ ν α υ τώ ν είν α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τι ο υ π ο δ ιο ικ η τή ς
λ ισ μ ο ύ ς . Σ τη σ υ ν έχ ε ια ο ι Ιρ λ α ν δ ο ί Ε θ ε λ ο ν τ έ ς ε ν ε - τ ο υ 4ου Τ ά γ μ α το ς , Κ ά θ α λ Μ π ρ ο ύ γ κα , έ φ ε ρ ε 25
π λά κησ α ν μ ε έ ν α β ρ ε τ α ν ικ ό σ ώ μα π ου π λη σ ία ζε τ ις τρ α ύ μ α τ α σ ε ό λ ο το υ τ ο σώμα, τ α 14 απ ό α υ τά σ ο β α ­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

θ έ σ ε ις τ ο υ ς και μ ε έ ν α ισ χυ ρ ό τ μ ή μ α 200 α ν δ ρ ώ ν ρά.


τω ν Β α σ ιλικώ ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Τ υ φ εκ ιο φ ό ρ ω ν . Και σ τις Τ η ν Π α ρ α σ κ ευ ή τ ο β ρ ά δ υ ο ι δ υ ν ά μ ε ις το υ Σ τ έ μ ­
δ ύ ο π ερ ιπ τώ σ εις ο ι δ υ ν ά μ ε ις τ ο υ Σ τ έ μ μ α τ ο ς δ ια ­ μ α το ς επ ιχ είρ η σ α ν κι ά λ λ η ε π ίθ ε σ η , η ο π ο ία κ α τ έ λ η ­
σ κο ρπ ίσ τη κα ν. Οι ε π ιθ έ σ ε ις σ υ ν εχ ίσ τη κ α ν μ ε τ η ν ί­ ξ ε σ ε α π ο τυ χ ία . Το π υ κνό σ κ ο τά δ ι π ρ ο κ ά λ ε σ ε σ ύ γ χ υ ­
δ ια έ ν τα σ η κ α θ ’ ό λ η τη δ ιά ρ κ ε ια τ η ς η μ έ ρ α ς , ώ σπου ση σε δ ύ ο β ρ ε τ α ν ικ ά τμ ή μ α τα , π ου ε φ ο ρ μ ο ύ σ α ν από
οι Β ρ ε τα ν ο ί κ α τ ά φ ε ρ α ν να ε ισ έ λ θ ο υ ν από δ ιά φ ο ρ α δ ια φ ο ρ ε τ ικ έ ς π λ ε υ ρ έ ς και ά ρ χισ α ν να π υ ρ ο β ο λ ο ύ ν
α η μ ε ία σ το ν χώ ρ ο τ η ς Ε νω σ ης Ν ο τίο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ . τ ο έ ν α τ ο ά λ λ ο . Α π ο τέ λ ε σ μ α ή τ α ν η ό λ η επ ιχ είρ η σ η
Α ρχισ α ν τ ό τ ε ε φ ια λ τ ικ έ ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ εις , κ α θ ώ ς ο ι δ ύ ο να μ α τα ιω θ εί.
α ν τιμ α χ ό μ ε ν ο ι ε ίχ α ν κ υ ρ ιο λ ε κ τ ικ ά χ α θ ε ί μ έσ α σ το Το Σ ά β β α το δ ε ν ε κ δ η λ ώ θ η κ α ν ά λ λ ε ς ε π ιθ έ σ ε ις .
τ ε ρ ά σ τιο κ τίρ ιο . Κ α ν έν α ς δ ε ν γ ν ώ ρ ιζ ε σ ε π οια σ η­ Το η θ ικ ό τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ε λ ο ν τώ ν ή τ α ν υ ψ η λό και
μ εία β ρ ίσ κ ο ν τα ν ο ι ά ν δ ρ ε ς τ η ς δ ικ ή ς το υ π α ρ ά τα ξη ς ο ι ε λ π ίδ ε ς γ ια τ η ν ο ρ ισ τικ ή ν ίκ η ε ίχ α ν α υ ξ η θ ε ί. Α υ τή
και σ ε π οια ο ε χ θ ρ ό ς . Ε π ικ ρ ά τη σ ε χ ά ο ς. Ο ι π ά ν τ ε ς η κ α τά σ τα σ η ε υ φ ο ρ ία ς δ ε ν κ ρ ά τη σ ε π ολύ. Τ η ν Κ υ ­

47
οποία απ οχώ ρησ αν τ η ν Τ ετά ρ τη έ χ ο ν τα ς λ ά β ε ι π λη ­
ρ ο φ ο ρ ίε ς γ ια τ η ν ά φ ιξη β ρ ετα ν ικ ώ ν ενισ χύσ εω ν.
Ο πω ς π ρ ο α ν α φ έ ρ θ η κ ε , οι σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις π ε ρ ιο ρ ί­
σ τη κ α ν σ το Δ ο υ β λ ίν ο , μ ε ε ξα ίρ ε σ η τη μ ά χη σ το
Α σ μπ ου ρ ν, έ ν α χω ριό 20 χ λ μ . π ερ ίπ ο υ β ό ρ ε ια τ η ς ιρ ­
λ α ν δ ικ ή ς π ρ ω τε ύ ο υ σ α ς . Ε κ ε ί έ ν α σ ώ μα 50 π ερ ίπ ου
ε π α ν α σ τα τώ ν κ α τα τρ ό π ω σ ε διπ λάσ ια α σ τυ ν ο μ ικ ή
δ ύ ν α μ η , κ α τ έ λ α β ε τ ο α σ τυ ν ο μ ικ ό τ μ ή μ α το υ χω ριού
κα ι ε ξ ο υ δ ε τ έ ρ ω σ ε μ ια δ ιε ρ χ ό μ ε ν η μ η χ α ν ο κ ίν η τη
φ ά λ α γ γ α τ η ς α σ τυ ν ο μ ία ς .

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η «Π α σ χα λινή Ε ξέ γ ε ρ σ η » ά φ η σ ε πίσω τ η ς τ ο ε ­
ρ ειπ ω μ έν ο κ έ ν τ ρ ο το υ Δ ο υ β λ ίν ο υ , μ ε 179 κ τίρ ια κ α ­
τε σ τ ρ α μ μ έ ν α . Ο Β ρ ε τ α ν ικ ό ς Σ τ ρ α τ ό ς ε ίχ ε 116 ν ε ­
κ ρ ο ύ ς , 368 τ ρ α υ μ α τ ίε ς και ε ν ν έ α α γ ν ο ο ύ μ ε ν ο υ ς . Η
7ο Γενικό Ταχυδρ ομ είο εξω τερ ικ ά .
α σ τυ ν ο μ ία ε ίχ ε 16 ν ε κ ρ ο ύ ς και 29 τρ α υ μ α τ ίε ς . Ω ς
π ρ ο ς τ ις α π ώ λ ε ιε ς τω ν ε π α ν α σ τα τώ ν ο ι ε π ίσ η μ ες
π η γ έ ς δ ε ν δ ια κ ρ ίν ο υ ν έ ν ο π λ ο υ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς κα ι α μ ά ­
χ ο υ ς κα ι α ν α φ έ ρ ο υ ν 318 ν ε κ ρ ο ύ ς κα ι 2.217 τ ρ α υ μ α ­
τ ίε ς . Σ ύ μ φ ω ν α μ ε μ ε ρ ικ έ ς ε κ τ ιμ ή σ ε ις , ο α ρ ιθ μ ό ς
τω ν ν ε κ ρ ώ ν ε π α ν α σ τα τώ ν ε ίν α ι 64.
Τα β ρ ε τ α ν ικ ά σ τρ α το δ ικ ε ία κ α τα δ ίκ α σ α ν σ ε θ ά ­
ν α το τα π ερ ισ σ ό τερ α η γ ε τ ικ ά σ τ ε λ έ χ η τ η ς ε ξ έ γ ε ρ ­
σ ης π ου ε ίχ α ν π α ρ α δ ο θ εί. Ε κ τ ε λ έ σ τ η κ α ν σ υ ν ο λικά
16 ά το μ α . Τ υ φ ε κ ίσ τη κ α ν ό λ α τ α μ έ λ η τ η ς π ρο σ ω ρ ι­
ν ή ς κ υ β έ ρ ν η σ η ς , π ε ρ ιλ α μ β α ν ο μ έ ν ω ν τω ν Π ηρ ς,
Π λ ά ν κ ετ, Μ α κ Ν τέ ρ μ ο τ, Κ λ α ρ κ κα ι Κ ό ν ο λυ . Ο τ ε λ ε υ ­
τ α ίο ς ε κ τ ε λ έ σ τ η κ ε δ ε μ έ ν ο ς σ ε κ α ρ έ κ λ α , α φ ο ύ τ ο
τρ α ύ μ α σ το π ό δ ι τ ο υ δ ε ν τ ο υ ε π έ τ ρ ε π ε να σ τα θ ε ί
ό ρ θ ιο ς . Τ η ν ίδια τύ χ η είχ α ν α ρ κ ε τ ο ί α ξιω μ α τικ ο ί και
ό λ ο ι ο ι δ ιο ικ η τ έ ς τα γ μ ά τω ν τ η ς Τ α ξια ρ χ ία ς Δ ο υ β λ ί­
νου τω ν Ιρ λ α ν δ ώ ν Ε θ ελ ο ν τώ ν . Ε ξα ίρ εσ η α π ο τέ λ ε σ ε
ο Η μ ο ν Ν τε Β α λ έ ρ α , δ ιο ικ η τ ή ς τ ο υ 3 ο υ Τ ά γ μ α το ς , ο
ο π ο ίο ς α π έ φ υ γ ε τ η ν ε κ τ έ λ ε σ η χά ρ η σ τη ν α μ ε ρ ικ α ν ι­
Ιρ λα νδ ο ί ρ ια κή κ α τ έ φ θ α σ ε ο Μ α κ Ν τό ν α από τ ο ερ γ ο σ τά σ ιο κή τ ο υ υ π η κ ο ό τη τα . Ο Μ ά ικ λ Κ ό λ ιν ς δ ε ν κ α τ α δ ικ ά ­
α ιχμ ά λ ω το ι σε Τ ζ έ η κ ο μ π μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ α ς τ ις δ ια τ α γ έ ς τ ο υ Π η ρ ς γ ια σ τη κ ε σ ε θ ά ν α το .
β ρ ετα νικό π α ρ ά δ οσ η . Ο Κ ε ν τ σ υ γ κ έ ν τρ ω σ ε τ ο υ ς ε ν α π ο μ είν α - Ο ι κ ά τ ο ικ ο ι τ ο υ Δ ο υ β λ ίν ο υ σ το σ ύ ν ο λό τ ο υ ς δ ε ν
σ τρ α τό π εδ ο , ν τ ε ς ά ν δ ρ ε ς τ ο υ και ό λ ο ι μαζί α να χ ώ ρ η σ α ν γ ια να π α ­ σ τή ρ ιξα ν τ ο υ ς ε π α ν α σ τά τε ς και τή ρ η σ α ν α ρ ν η τικ ή
μ ε τ ά την ρ α δ ο θ ο ύ ν σ το υ ς Β ρ ε τα ν ο ύ ς . Ο τα ν έ β γ α ιν α ν από το σ τά σ η α π έ ν α ν τι σ τη ν ε ξ έ γ ε ρ σ η , μ ε μ ε ρ ικ έ ς ε ξ α ιρ έ ­
κ α τα σ το λ ή τη ς
κ τίρ ιο τ η ς Ε νω σ ης έ ν α π λ ή θ ο ς ν τό π ιω ν κ α το ίκ ω ν ε ί­ σ εις . Σ ε α ρ κ ε τ έ ς π ερ ιπ τώ σ εις ε ξα γ ρ ιω μ έ ν α π λ ή θ η
ε ξέ γ ε ρ σ η ς .
χ ε σ υ γ κ ε ν τ ρ ω θ ε ί και ε π ε υ φ η μ ο ύ σ ε ε ν θ ο υ σ ια σ μ έ ν ο α π ο δ ο κ ίμ α ζα ν τ ο υ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς δ η μ ό σ ια , κ α θ ώ ς μ ε-
τ ο υ ς Ιρ λ α ν δ ο ύ ς Ε θ ε λ ο ν τ έ ς . Η τα ν μια π α ρ η γ ο ρ ιά γ ι’ τ α φ έ ρ ο ν τ α ν α ιχ μ ά λ ω το ι απ ό τ ο υ ς Β ρ ε τα ν ο ύ ς , ενώ
α υ τ ο ύ ς σ το ν δ ρ ό μ ο π ρ ο ς τ η ν α ιχμα λω σ ία . σ η μ ε ιώ θ η κ α ν κα ι α π ό π ε ιρ ε ς λ ιν τσ α ρ ίσ μ α το ς . Ε ξά λ ­
Σ κ λ η ρ έ ς μ ά χ ε ς δ ιε ξή χ θ η σ α ν κα ι σ το π ά ρ κ ο Σ α ίν τ λ ο υ κα ι οι δ ύ ο α ν τιμ α χ ό μ ε ν ο ι ε ίχ α ν π ρ ο κ α λ έ σ ε ι θ α ­
Σ τ ή β ε ν ς Γ κ ρ η ν , τ ο ο π ο ίο κ α τ έ λ α β ε τ μ ή μ α το υ Σ τρ α ­ ν ά τ ο υ ς α μ ά χ ω ν ε σ κ ε μ μ έ ν α , ό τα ν ο ι π ο λ ίτ ε ς α ν τι-
το ύ τω ν Π ο λ ιτώ ν λ ίγ ο π ρ ιν τ ο μ ε σ η μ έ ρ ι τ η ς Δ ε υ τ έ ­ δ ρ ο ύ σ α ν β ία ια σ ε κ ά π ο ιε ς δ ια τ α γ έ ς τ ο υ ς , ή κ α τά
ρ α ς τ ο υ Πάσχα. Μ ια β ρ ε τ α ν ικ ή ε π ίθ ε σ η , ό μ ω ς, π ου λ ά θ ο ς . Η γ ε ν ν α ία , ό μ ω ς, σ τά σ η π ου κ ρ ά τη σ α ν π ο λ ­
ά ρ χισ ε τ ις π ρ ώ τε ς μ ε τ α μ ε σ ο ν ύ κ τ ιε ς ώ ρ ες , α ν ά γ κ α σ ε λ ο ί απ ό τ ο υ ς κ α τ η γ ο ρ ο υ μ έ ν ο υ ς α π έ ν α ν τι σ τα σ τρ α ­
τ ο υ ς ε π α ν α σ τά τε ς να ε γ κ α τ α λ ε ίψ ο υ ν τ ο π ά ρ κο και τ ο δ ικ ε ία κα ι η α κ ό λ ο υ θ η ε κ τ έ λ ε σ ή τ ο υ ς , μ ε τ έ β α λ α ν
να κ α τα λ ά β ο υ ν τ ο α π έν α ν τι τα σ υ ν α ισ θ ή μ α τα τ η ς κ ο ιν ή ς γ ν ώ μ η ς , η ο π ο ία ά ρ χ ι­
κ τίρ ιο το υ Κ ο λ ε γ ίο υ τω ν Χ ε ι­ σ ε να θ ε ω ρ ε ί τ ο υ ς ε κ τ ε λ ε σ θ έ ν τ ε ς μ ά ρ τ υ ρ ε ς για
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ρουργώ ν. Ε κ ε ί π α ρ έ μ ε ιν α ν τ η ν ε λ ε υ θ ε ρ ία τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς .
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

π ο λ ιο ρ κ η μ έ ν ο ι μ έ χ ρ ι τ η ν Κ υ ­ Η « Π α σ χα λινή Ε ξέ γ ε ρ σ η » δ ιή ρ κ ε σ ε μ ια ε β δ ο μ ά ­
(1) M ichael Foy & B rian B arton: ρ ια κή, ο π ό τε π α ρ α δ ό θ η κ α ν δ α κα ι κ α τ έ λ η ξ ε σ ε π λή ρ η α π ο τυ χ ία . Α π ο τ έ λ ε σ ε ό ­
THE EASTER RISING , Sutton σ υ μ μ ο ρ φ ο ύ μ ε ν ο ι μ ε τ ις ε ν τ ο ­ μ ω ς τ η ν π ρ ώ τη φ ά σ η μ ια ς μη α ν α σ τρ έ ψ ιμ η ς π ο ρ ε ί­
Publishing, 1999. λ έ ς το υ Π ηρ ς. α ς π ρ ο ς τ η ν α ν ε ξ α ρ τ η σ ία τ η ς Ιρ λ α ν δ ία ς . Ο ι επ α ν α ­
(2) Tim P at C oogan: 1916 THE Σ το ν Σ τρ α τό τω ν Π ο λιτώ ν σ τ ά τ ε ς υπό τ ο υ ς Ν τ ε Β α λ έ ρ α κα ι Κ ό λ ιν ς , τ ο υ ς μ ό ­
EASTER RISING , Phoenix, 2001. α ν ή κ α ν και οι ά ν δ ρ ε ς που ν ο υ ς η γ έ τ ε ς π ου είχ α ν α π ο μ ε ίν ε ι ζω ν τα ν ο ί, ε ξ α π έ ­
(3) G. W hite & B .O ’Shea: IR ISH
π ροσ π άθησ αν να α π ο κλεί- λ υ σ α ν έ ν α ν α ν η λ ε ή α ν τ α ρ τ ο π ό λ ε μ ο ε ν α ν τ ίο ν τ η ς
VOLUNTEER 1913-1923, O sprey, 2003.
(4) G eo rg e C. C ohn: D IC TIO N A R Y O F σ ου ν το Κ ά σ τρ ο το υ Δ ο υ β λ ί­ Β ρ ε τα ν ία ς . Υ σ τερ α απ ό π έ ν τ ε χ ρ ό ν ια μ α χώ ν κα ι υπό
WARS, A ncho r B ooks/D oubleday, 1986. νου , κ έ ν τ ρ ο τ η ς β ρ ε τα ν ικ ή ς τ ο β ά ρ ο ς τω ν σ υ ν εχ ώ ς α υ ξα ν ό μ ε ν ω ν α π ω λειώ ν, η
(5) h ttp ://w w w .b b c .co .u k/h isto ry/w a r/ εξο υ σ ία ς σ τη ν Ιρλα νδία . Τη β ρ ε τ α ν ικ ή κ υ β έ ρ ν η σ η α π ο φ ά σ ισ ε τ ε λ ικ ά να π α ρ α ­
easterrising/index.sh tm i Δ ε υ τ έ ρ α κ α τέ λ α β α ν γ ε ιτ ο ν ι­ χ ω ρ ή σ ει σ τη ν Ιρ λ α ν δ ία κ α θ ε σ τώ ς ε λ ε ύ θ ε ρ ο υ κ ρ ά ­
κά σ το Κ άσ τρ ο κτίρ ια , από τα τ ο υ ς , τ ο 1921. ΞΙ

48
Τον ΑπρίΠιο του 1943 βρέθηκε οιυ
ανοικτά των ισπανικών ακτών ένα πτώμα
με βρετανική στολή. Από την εξέταση
ιων εγγράφων που είχε πάνω του οι
γερμανικές υπηρεσίες πληροφοριών
αντιλήφθηκαν ότι η συμμαχική απόβαση
στη νότια Ευρώπη δεν θα γινόταν στη
Σικελία, αλλά στη Σαρδηνία και στην
Ελλάδα. Επρόκειτο για τη μεγαλύτερη
στρατιωτική επιχείρηση εξαπάτησης του
Αξονα την οποία έθεσαν σε εφαρμογή οι
βρετανικές μυστικές υπηρεσίες.

ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΒΟΥΡΑΙΟΤΗΣ
Φ ω τογρ α φ ία από το α ρχείο
το υ Υπ ουρ γείου Π ο λέμ ο υ που
έ χ ε ι λ η φ θ ε ί μ έσ α σε
' Μ ν ε κ ρ ο θ ά λ α μ ο . Το πτώμα
, Hf H*h* β ρ ίσ κ ετα ι επάνω σ ε ένα
.A»··· μ ε τα λ λ ικ ό φ ο ρ είο το οποίο
σ τη ρ ίζ ε τα ι σ ε ένα κυ λιό μ ενο
Α ρ ισ τερ ά : Ο τά φ ο ς το υ τρ α π έζι. Το ψ υ γ είο εν ό ς
"τα γ μ α τά ρ χ η Μ ά ρ τιν " σ τη νεκρ ο θ α λ ά μ ο υ δ ια τη ρ ε ί
Χ ο υ έλ β α . Η επ ιγρ α φ ή στα θ ερ μ ο κ ρ α σ ία 4 βαθμώ ν
λ α τιν ικ ά α ν α φ έρ ει: «Είναι Κ ελσ ίο υ. Γ ισ τη ν επ ιχείρ ησ η
γλυκό ς και πρέπων ο «M incem eat» ή τα ν α π α ρ α ίτη τη
θ ά ν α το ς για την η κ α τά ψ υ ξη το υ π τώ μ α τος.
Π α τρ ίδ α » . Ω ς το 1977ο
τά φ ο ς τελ ο ύ σ ε υπό την
ε υ θ ύ ν η τη ς Υπ ηρεσίας
Α κίνη τη ς Π ερ ιο υ σ ία ς ετά τη ν επ ιτυχία τω ν βρ ετα νο -α μ ερ ικα νικώ ν αποβάσεων στη
(P ro p e rty S erv ice s
Η π λα σ τή τ α υ τό τη τα το υ β ο ρ ειο δ υ τικ ή Αφρική (Ν ο έμ βριο ς 1942), οι Σύμμαχοι απασχολή-
Agency). Σ τη σ υ νέχεια
α ν α γνω ρ ίσ θ η κ ε επ ίσημα τα γ μ α τά ρ χ η Μ ά ρ τιν η θ η κα ν με τη ν επ ό μ ενη επ ιθ ετική εν έρ γ ειά το υ ς στη Μ εσόγειο,
ως π ο λεμ ικ ό ς τά φ ο ς και η οπ οία « ε κ δ ό θ η κ ε σε μία επιχείρηση ενα ν τίο ν το υ «μαλακού υπογαστρίου» το υ Α ξο ­
Επιτροπ ή Π ολεμ ικώ ν α ν τικ α τά σ τα σ η τη ς να, σύμφωνα με τη ν α ντίληψ η το υ Τσώρτσιλ. Οι Β ρετα νο ί και οι
Τάφων τη ς Κ ο ιν ο π ο λ ιτεία ς α π ο λ εσ θ είσ α ς υπ ' α ρ ιθ μ ό ν Α μερ ικα νοί συμφώ νησαν για μία απόβαση στη Σικελία, εκτιμ ώ ν τα ς ό τι ο α­
(C om m onw ealth War 09650». Η επ ιχείρ ησ η ντίπ αλος δ εν θ α αγνοούσ ε τα π λ εο ν εκτή μ α τα που είχ ε ένα ς τόσ ο π ροφα­
G raves C om m ission) «M in ce m ea t» δ εν
εν σ ω μ α τώ θ η κ ε π ο τέ σ τα
ν ή ς στόχος. «Μ όνο ένας τρ ελ ό ς δ εν θ α α ντιλα μβα νό τα ν ό τι είναι η Σ ικε­
α ν έλ α β ε το ν έ λ εγ χ ο λία», είπ ε χαρακτηρισ τικά ο Τσώρτσιλ. Το ανάγλυφο το υ εδ ά φ ο υ ς το υ ν η ­
α ν α θ έ το ν τα ς τη επ ίσ ημ α σχέδια το υ LCS
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

σ υντήρ ησ ή το υ σ το κ α ι δ εν μ ν η μ ο ν ε ύ ε τα ι σ τη ν σιού ευ νο ο ύ σ ε το ν αμυνόμ ενο και μία επίθεση ενα ν τίο ν ενό ς καλά οχυ­
τοπ ικό γερμ α νικό επ ιχείρ η σ η «B arclay» (το ρω μένου εχθ ρ ο ύ , αν δ εν απ οτύγχανε, θ α ή τα ν ιδια ίτερα αιματηρή. Ηταν
π ρ ο ξενείο . σ χέδιο σ τρ α τη γ ικ ή ς θ έμ α ζω τικής σημασίας για το υ ς Συμμάχους να π αραπ λανηθεί ο εχ θ ρ ό ς
π αραπλάνησης για τη ν ως προς το ν στόχο το υς.
επ ιχείρ η σ η «H usky») που Σ τα τέ λ η το υ 1942 η σ τρα τηγική παραπλάνηση το υ αντιπάλου βρισκό­
ε γ κ ρ ίθ η κ ε από την
τα ν ακόμα στα πρώτα τη ς βήματα. Στη Β ρετα νία τα σχέδια τω ν δ ια φ ο ρ ε­
Επ ιτροπ ή Α ρχηγώ ν
Ε π ιτελείω ν σ τις 10 τικώ ν κλάδων τω ν ενόπλω ν δ υνά μεω ν σ υ ντο νίζο ντα ν από το νεοσυσ τα-
Α π ριλίου 1943. θ έ ν (ιδ ρ ύ θ η κε το ν Ιούνιο το υ 1942) και άπειρο Τμήμα Ε λέγχου Λονδίνου
(London Controlling Section - LCS), υπό το ν σ υνταγματάρχη Τζων Μπέβαν.
Σ ταδιακά ο ρόλος το υ LCS ε ξε λ ίχ θ η κ ε από το ν σ υντονισ μό σ την εκπ ό νη ­
ση σχεδίω ν παραπλάνησης. Κύρια όργανα εφ α ρ μ ο γή ς τω ν σχεδίων ή τα ν
οι Γερμανοί π ρ ά κτο ρ ες που είχαν απ οσ τατήσ ει και τελο ύ σ α ν υπό τη ν ευ-

51
Ο Γιούην Μ ό ν τα γ κ ιο υ (1901-
1985) σπ ούδασε νομικά σ το
Χ ά ρ β α ρ ντ και σ το Κ α ίμ π ρ ιτζ και
υπ ή ρ ξε επ ιτυ χ η μ έν ο ς
θ ύ ν η τη ς δια κλα δικής Επιτροπής Είκοσι (1), η οποία σ χημα τίσ τηκε
δ ικ η γό ρ ο ς. Το 1938 δήλω σε
το ν Ιανουάριο το υ 1941 και σ υνεδρίαζε κά θ ε Τετάρτη απ όγευμα ε θ ε λ ο ν τή ς σ το Β ασ ιλικό
στα κεν τρ ικ ά γραφ εία το υ ΜΙ6 (τμή μα τη ς Σ τρ α τιω τική ς Υπηρεσίας Ν α υ τικ ό , έ γ ιν ε δ ε κ τό ς σ τη
Π ληροφοριώ ν υπ εύθυνο για τις δ ρ α σ τη ρ ιό τη τες έξω από τα σύνο­ Ν α υ τικ ή Ε φ εδ ρ εία (R oyal N aval
ρα τη ς χώρας). Volunteer R eserve) και λίγο υ ς
Η λύση στο σ υμμαχικό π ρόβλημα παραπλάνησης το υ εχθ ρ ο ύ μ ή νες μ ε τ ά την έν α ρ ξη του
στη Μ εσ όγειο δ ό θ η κ ε από δύο Β ρ ετα ν ο ύ ς α ξιω ματικούς, το ν πλω­ π ολέμ ου μ ε τ α τ έ θ η κ ε σ τη
Ν α υ τικ ή Υπηρεσία Π ληροφοριώ ν.
τά ρχη Γιούην Μ όντα γκιου, έναν έ φ εδ ρ ο αξιω ματικό ο οποίος ε κ ­
Τον Δ ε κ έ μ β ρ ιο το υ 1945
προσωπούσε τη Ν αυτική Υπηρεσία Π ληροφοριώ ν σ την Επιτροπή κ α τέ λ α β ε την υ ψ η λ ό τερ η θ έσ η
Είκοσι, και το ν σμηναγό Αρτσιμπολντ Κ όλμ οντλυ, εκπρόσωπο το υ που μ π ο ρ εί να κ α τα λ ά β ει
Υπουργείου Α εροπορίας. Αρχικά οι δύο ά ν δ ρ ες καθόρισαν το ν π ο λίτη ς σ το δ ικ α σ τικ ό σύσ τημ α
τρόπ ο με το ν οποίο θ α «πληροφορούσαν» το υ ς Γερμανούς για το ν το υ Β ασ ιλικού Ν α υ τικ ο ύ (Judge
σ υμμαχικό στόχο στη Μ εσ όγειο. Εκριναν ό τι χρ εια ζότα ν ένα επί­ A d vocate o f the Fleet). Υπ ήρξε
σημο έγγρα φ ο το οποίο θ α έπ ρεπ ε να είναι υπ ογεγραμμένο από έν α ς από το υ ς δ ια κ εκ ρ ιμ έν ο υ ς
δ ικ α σ τές το υ α γ γ λ ικ ο ύ Π οινικού
κάποιον που γνώ ριζε τα σχέδια το υ Α υτοκρ α το ρ ικού Γενικού Επι­
Δ ικ α ίο υ . Α π ο σ ύ ρ θ η κ ε το 1973.
τε λ ε ίο υ . Το έγγρα φ ο θ α έπ ρεπ ε να απ οκαλύπτει ό τι οι Σύμμαχοι ε ί­
χαν αποφασίσει να αγνοήσ ουν τη Σ ικελία και να επ ιτεθ ο ύ ν σε ένα
άλλο σ ημείο τη ς Μ εσ ογείου, ελπ ίζοντα ς να εξα π α τήσ ουν το υ ς Γερ­ ημς Χ έ ιν τε ν Τέρνερ, α νασ ύρθηκε από το υ ς Ισπανούς σ την ακτή
μανούς. Θα α φ ηνότα ν κάπου στην Ισπανία. Η χώρα ή τα ν τυπικά ο υ ­ Ταρίφα. Σε μία εσ ω τερική τσέπη το υ β ρ έθ η κ ε μία επιστολή του
δ έτε ρ η , όμω ς υποστήριζε το ν Α ξονα και ο Μ ό ντα γκιου ή τα ν β έβ α ι­ Α μερικανού σ τρα τηγού Μ αρκ Κλαρκ προς το ν κ υ β ερ ν ή τη το υ Γι­
ος ό τι κά θ ε έγγρ α φ ο που θ α έβρισ καν οι ισπανικές α ρχές θ α ε ξ ε ­ βραλτάρ, η οποία α ν έφ ερ ε τα ο νόμα τα Γάλλων π ρακτόρω ν που
τα ζό τα ν από Γερμανούς π ρά κτορ ες. δρούσαν στη βό ρεια Αφρική και έδ ινε τη ν η μ ερ ο μ η νία τη ς συμμα­
χικής απόβασης: 4η Ν οεμβρίου. Ο να υ τικό ς δ ιο ικη τή ς το υ Καντίζ
επ έσ τρ εψ ε το πτώμα με τη ν επιστολή σ την τσ έπ η το υ και μία ομά­
Η «ΣΥΛΛΗΨ Η» δα ειδικώ ν έφ θ α σ ε στο Γιβραλτάρ για να προσδιορίσει αν ο φ ά κ ε­
λος είχ ε ανοιχθεί. Οι ειδ ικοί απ οφ άνθηκα ν ό τι η επιχείρηση δ εν ε ί­
ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΜΑΡΤΙΝ χε απο κα λυφ θεί.
Ε χοντας αποφασίσει για το μέσ ο π ληροφόρησ ης, το επ όμενο Το επ εισ όδιο με το ν υποπλοίαρχο Τέρνερ δ εν απ οθάρρυνε το ν
π ρόβλημα το υ Μ ό ντα γκιου και το υ Κ όλμ οντλυ ή τα ν ο τρ όπ ος με Μ ό ντα γκιου ως προς τη ν υλοποίηση το υ νέου σχεδίου. Στη νέα ε ­
το ν οποίο θ α το «προσέφεραν» σ τον εχθ ρ ό . Η αρχή τη ς ιδέας προ- πιχείρηση η πτώση από αεροσ κά φ ος με ένα μερικώ ς α νεπ τυ γμ ένο
έκυ ψ ε από μία συζήτηση που είχ ε γ ίν ει λίγο υς μ ήνες νω ρ ίτερ α μ ε ­ α λεξίπ τω το απ οκλείσ τηκε, δ ιό τι ένα μ έλο ς π ληρώ ματος π ο τέ δ εν
τα ξύ τω ν δύο ανδρών. Τότε είχαν επ ικεντρ ω θ εί σε μία γερ μα νική α­ θ α μ ε τέ φ ε ρ ε απ όρρητα έγγρα φ α και ένα ς α γ γ ελ ιο φ ό ρ ο ς με εμπι-
ναφορά τη ς οποίας οι Σύμμαχοι ή θ ελ α ν να εξετά σ ο υ ν τη γνη σ ιό ­ σ τευ τικά έγγρα φ α δ εν επ ιτρ επ ότα ν να π ετά ξει επάνω από ε χ θ ρ ι­
τη τα . Ο Κ όλμοντλυ είχε σ κ εφ θ εί να ρ ίξο υ ν με α λεξίπ τω το σ την κα- κό έδα φ ος. Σ η μ α ν τικό τερ ο ή τα ν το γ εγο νό ς ό τι α κόμα και μία πρό­
τεχ ό μ εν η Γαλλία ένα πτώμα το οποίο θ α μ ε τέ φ ε ρ ε ασύρματο, ω­ χειρη νεκροψ ία θ α έ δ ε ιχ ν ε ό τι το σώμα ή τα ν νεκ ρ ό πολύ πριν β ρ ε­
θ ώ ν τα ς έμμεσ α το υ ς Γερμανούς να χρησ ιμοπ οιήσουν τη συσκευή θ ε ί σ το έδα φ ος. Ο Μ ό ντα γκιου και ο Κ όλμοντλυ κα τέλ η ξα ν στο
ώστε να μ ελ ετή σ ο υ ν τις μ εθ ό δ ο υ ς το υς. συμπέρασμα ό τι το πτώμα έπ ρεπ ε να α φ εθ εί σ τις α κ τέ ς τη ς Ισπα­
Η ιδέα τη ς χρησιμοπ οίησης ενό ς π τώ ματος για παραπλάνηση νίας, ως π ροερχόμενο από ένα αεροσ κά φ ος που είχ ε ε κ τε λ έ σ ει α­
δ εν ή τα ν νέα. Τον Α ύγουσ το το υ 1942, λίγο πριν από τη μάχη το υ ναγκασ τική προσθαλάσσωση. Μ ε α υ τό ν το ν τρόπ ο λ ύ θ η κ ε το πρό­
Αλάμ Χάλφα, η Δύναμη «Α» (η υπηρεσία παραπλάνησης τη ς Μ έσης βλημα τη ς μ ετα φ ο ρ ά ς «απόρρητων» εγγράφω ν επάνω από ε χ θ ρ ι­
Α νατολής) είχε το π ο θ ετή σ ει ένα πτώμα μέσα σε ένα κ α τεσ τρ α μ μ έ­ κό έδα φ ος. Ωστόσο, αν και ή τα ν α να μενόμ ενο από ένα σώμα το ο­
νο όχημα αναγνώρισης. Ο ν εκ ρ ό ς κρ α τούσ ε ένα ν χάρτη σ τον οποίο ποίο π ερ ισ υνελέγη από τη θάλασσα να έχ ει αποβιώσει α ρ κ ε τές η ­
είχαν σ ημειω θεί ανύπ αρκτα ναρκοπέδια. Τα άρματα το υ Ρόμελ ο- μ έρ ες νω ρίτερα, χ ρ ειά ζο ντα ν π ερισ σ ότερα χαρα κτηρισ τικά γνω ρί­
δ η γή θ η κα ν σε μία περιοχή με μαλακή άμμο και ακινητοπ οιήθηκαν. σματα για να π αραπ λανηθεί ένα ς π αθολόγος που θ α δ ιενερ γο ύσ ε
Τον Σ επ τέμβ ρ ιο το υ 1942 μία α ερ ά κα το ς Catalina σ υνετρίβη τη νεκρο ψ ία -νεκρ οτο μή .
στα ανοικτά το υ Κ αντίζ (Ισπανία). Α υτή τη φορά το πτώμα ενό ς Ο Μ ό ντα γκιου π ροσέγγισ ε το ν σερ Μ π έρνα ρντ Σπίλσμπιουρυ,
π ραγματικού α γγελιοφ όρ ου , το υ υποπλοίαρχου-οικονομικού Τζέ- έναν επιφανή ιατροδικασ τή το υ Μ εσοπ ολέμου. Ο επ ισ τήμονας ε ί­
πε ό τι ένα θ ύμ α π νευμονίας θα ή τα ν το π λέον κατάλληλο, καθώς
οι π νεύ μ ο νές το υ θ α ή τα ν γ εμ ά το ι από υγρό. Μ άλιστα τό νισ ε ό τι η
Ο σ ερ Μ π έρ να ρ ντ
Σπίλσμπ ιουρυ (1 8 7 7 - 1947)
διαφ ορά από το υγρό που α να μενότα ν να συσσω ρευθεί σ τους
α ν α γ ν ω ρ ίζετα ι ως έν α ς από π νεύ μ ο νες ενό ς άνδρα, ο οποίος π νίγηκε σ την α γρ ιεμένη θάλασ ­
το υ ς σ η μ α ν τικ ό τε ρ ο υ ς σα και π αρασ ύρθηκε επί α ρ κ ε τέ ς η μ έ ρ ε ς μέσα σε ένα σωσίβιο, ή ­
σ υ ν τε λ ε σ τέ ς σ τη ν α νά δ ειξη τα ν πολύ μικρή. Ε ιδικό τερα σημείωσε: «Δ εν έχ εις να φ ο β η θ είς τ ί­
τη ς δια δ ικα σ ία ς τη ς νεκρ οψ ία ς ποτα από μία νεκροψ ία σ την Ισπανία. Για να επ ιβεβα ιω θεί ό τι αυ­
(τη ς χρ ή σ η ς τη ς π α θ ο λ ο γ ία ς τό ς ο νεα ρ ός άνδρας δ εν π έθ α νε ό τα ν ένα αεροσ κά φ ος χά θη κε
ως μ έσ ο υ για τη διακρίβω ση στη θάλασσα, θ α χ ρ εια ζό τα ν ένα ς π αθολόγος με τη δική μου ε ­
εν ό ς θ α ν ά το υ ) σ ε επ ισ τή μ η .
μπειρία - και δ εν υπάρχουν τέ το ιο ι σ την Ισπανία». Α λ λες απ οδε­
Εδω σε κύρος σ τη δ ιερ εύ ν η σ η
φόνων και σ υ ν έβ α λ ε στην κ τές α ιτίες θ α νά του ή τα ν η έκθ εσ η σε κα κου χίες και οι δυσ λει­
α ν ά δ ειξη το υ ρ ό λο υ του το υ ρ γ ίες το υ κυκλο φ ο ρικο ύ σ υσ τή μα τος ή η απ ότομη πτώση τη ς
« ε ιδ ικ ο ύ ». Η σ τα δ ιο δ ρ ο μ ία του πίεσης που π ρο κλήθ ηκα ν από ακα τάσ χετη αιμορραγία, εγκα ύμ α τα
κ άλυψ ε τέσ σ ερ ις δ ε κ α ε τίε ς και κλπ. Το π ρόβλημα τη ς εξεύ ρ ε σ η ς το υ κα τά λληλου π τώ ματος απο­
σ το α π ό γ ειό τη ς δ ιεν ερ γ ο ύ σ ε δ είχ θ η κ ε δυσ επ ίλυτο. Σε καιρό π ολέμου δ εν υπήρχε έλλειψ η από
π ερ ισ σ ό τερ ες από 700 π τώ ματα στη β ρ ετα νική πρω τεύουσα. Ωστόσο το υποψήφιο έπ ρ ε­
ν εκρ ο ψ ίες κ ά θ ε χρόνο.
πε να έχει τη ν κα τά λληλη ηλικία και εμφ άνισ η και μη εμ φ α ν ές αί­
Α υ το κ τό ν η σ ε μ ε δ η λ η τη ρ ιώ δ ες
α έρ ιο σ το ερ γ α σ τή ρ ιό το υ σ το τιο θ α νά του (π.χ. αμυχές). Η έρ ευ ν α ε ξε λ ίχ θ η κ ε με μυσ τικό τητα
U n iv ersity College. για να μη δ η μ ιο υ ρ γ η θ ο ύ ν υποψίες.
Ε κείνη τη ν εποχή ο Σπίλσμπιουρυ σ υνεργαζόταν σ χεδόν απο­
κλεισ τικά με το ν π ροανακριτή (2) Μ π έντλεϋ Π ερ τσ έη ζ (εξίσ ου γνω ­
στή π ροσω πικότητα τη ς π εριόδου). Οι δύο ά ν δ ρ ες είχαν ήδη προ­
σ φ έρει τις υπ ηρεσ ίες το υ ς στη β ρ ετα νική Υπηρεσία Ασ φαλείας για
τη συγκάλυψη τω ν αιτιώ ν το υλά χισ τον δύο άλλων θανάτων. Π ιθα­
νώς ο Π ερ τσ έη ζ ή ο Σπίλσμπιουρυ παρείχαν σ την ομάδα το υ Μό-
ν τα γκιου το ν Ν οέμβριο το υ 1942 το πτώμα ενό ς άνδρα 35 περίπου
ετώ ν ο οποίος είχ ε μόλις αποβιώσει από βρογχοπ νευμονία. Το αί­
τιο το υ θ α νά του ή τα ν το πιο κατάλληλο: το υγρό σ τους π νεύμ ονες
θα ενίσ χυε τη ν εντύπωση ό τι βρισ κόταν στη θάλασσα επί π ολλές
η μ έρ ες. Ο Μ ό ντα γκιου ή λ θ ε δ ιακριτικά σε επαφή με τη ν ο ικ ο γ έ­
νεια το υ νεκρ ο ύ για να ζη τή σ ει τη ν άδειά το υ ς να χρησιμοποιήσει
το πτώμα. Τους διαβεβαίω σ ε ό τι το χ ρ εια ζό τα ν για έναν αξιέπαινο
και έν τιμ ο σκοπό. Η ο ικογένεια έδω σε τη σ υγκατάθεσ ή τη ς με τη ν
προϋπόθεση η π ραγματική τα υ τό τη τα το υ θ ύ μ α το ς να μην αποκα- Ο σ μ ηνα γό ς (και α ρ γ ό τε ρ α σ ε ρ ) Α ρ τσ ψ π ο λ ν τ Κ όλμ οντλυ
λ υ φ θ εί π οτέ και να έχει τη ν πρέπουσα χρισ τιανική τα φ ή. Το άψυχο α π οτύπω σε σε φ ω το γ ρ α φ ία το ν Μ ό ν τα γ κ ιο υ κα ι το ν ο δ η γ ό
Σ έν τζω ν Τζοκ Χόρσφ ολ εμ π ρ ό ς από το φ ο ρ τη γ ό Fordson ΒΒ Ε που
σώμα θ α δ ιετη ρ είτσ σε κατάψ υξη ώσπου να ο λο κλη ρ ω θ εί ο σχε- μ ε τ έ φ ε ρ ε το κιβώ τιο μ ε το ν "τα γ μ α τά ρ χη Μ ά ρ τιν ", λ ίγ ο πριν από
διασμός τη ς επιχείρησης. τη ν ά φ ιξή το υ ς σ το Γκρήνοκ τη ς Σ κω τία ς. Ο Χ όρ σ φ ολ. ο δ η γ ό ς
Κάθε σ τρα τιω τικό εγχείρ ημ α δ ια θ έτει μία κωδική ονομασία. Σε αγώνων, σ κ ο τώ θ η κ ε το 19 4 9 σ το Σ ίλβ ερ σ τό ο υ ν.
μία επ ίδειξη τυπ ικού β ρ ετα νικο ύ π νεύμ α το ς ο Μ ό ντα γκιου επ έλε-
ξε τη λ έξη «Mincemeat» (=κιμάς). Η Επιτροπή Είκοσι ε ν έκ ρ ιν ε τη ν ε ­
πιχείρηση στη συνεδρίαση τη ς 4ης Φ εβρουάριου 1943 (3). τη ς μεταμόρ φ ω σ ης το υ "ταγματά ρχη Μ άρτιν" σε υπαρκτό πρόσω­
πο. Σ χετικά π ρόσφατα ο τα γ μ α τά ρ χ η ς είχ ε γνω ρίσ ει τη ν Παμ από
το Ο υίλτσιρ και το ζευγά ρ ι α ρραβω νιάσ τηκε πολύ σύντομα. Μία ν ε ­
Η «ΓΕΝΝΗΣΗ» αρή δ α κτυ λο γρά φ ος το υ Υπουργείου Π ολέμου α νέλα β ε να γράψ ει
δύο σ υγκινητικά ερω τικά γράμματα. Η ίδια φ ω το γρ α φ ή θ η κε για να
ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΜΑΡΤΙΝ εφ ο δ ια σ θ εί ο "Μ άρτιν" με μία αναμνησ τική φω τογραφία. Τα γράμ­
Επόμενο βήμα σ την υλοποίηση τη ς επ ιχείρησ ης «Mincemeat» ματα διπλώ θηκαν και ξεδιπ λώ θηκα ν π ολλές φ ο ρ ές για να δ είχνο υν
ή τα ν η εύρ εσ η μίας α ληθ οφ α νού ς τα υ τό τη τα ς για το ν α γ γ ελ ιο φ ό ­ ό τι διαβάσ τηκαν επ α νειλημμένα . Ως μία λ επ το μ έρ εια που θ α επι­
ρο. Η ομάδα το υ Μ ό ντα γκιου ή θ ε λ ε να το ν παρουσιάσει ως αξιω ­ βεβαίω νε έναν υπαρκτό χαρακτήρα, η ομάδα αποφάσισε να πα­
ματικό το υ Στρ α το ύ, ωστόσο οι εφ α ρ μ ο ζό μ εν ες τυ π ικές διαδικα­ ρουσιάσει το ν τα γμ α τά ρχη Μ άρτιν κάπως αμελή σ χετικά με το ν
σίες το υ σ υσ τήματος επικοινω νιώ ν το υ Σ τρ α το ύ δ εν μπορούσαν χειρισ μό τω ν προσωπικών το υ ζητημάτω ν. Ετσι ετο ίμ α σ ε μ ερ ικο ύ ς
να δικαιολογήσ ουν το αεροπ ορικό τα ξίδ ι του. Επιπλέον δ εν ή τα ν λ η γ μ έν ο υ ς λογαριασ μούς για ένα δ α κτυ λίδ ι αρραβώνω ν με μπρι-
δ υνα τό να α π οτρ έψ ου ν μία αναφορά απώλειας να α κο λου θή σ ει τις γιάν, το οποίο κόστισε 53 λίρ ες, από το κοσ μηματοπ ω λείο «S. J.
τυ π ικές διαδικασ ίες (απαραίτητη ενέρ γ εια δ ιό τι η Abwehr, η Υπη­ Phillips» τη ς Μ π οντ σ τρ η τ και για ένα πουκάμισο. Τα έ ξο δ α ανάγκα­
ρεσία Π ληροφοριώ ν τω ν Γερμανικώ ν Ενόπλων Δυνάμεω ν, είχε τη σαν το ν τα γμ α τά ρχη Μ άρτιν να αφ ήσ ει ένα χ ρ έο ς 80 περίπου λι­
δ υ ν α τό τη τα να ε λ έ γ ξε ι) και η αναφορά το υ θ α νά του ενό ς ανύπαρ­ ρών σ την τράπ εζα Λ ό υ ν τ το υ Λονδίνου, το οποίο επ ιβεβαιω νόταν
κτου αξιω ματικού να π ροκαλέσ ει α ν επ ιθ ύ μ η τες σ υζητήσ εις. Το ε ν ­ από μία έν το ν η προειδοποίηση από το ν δ ιευ θ υ ν τή το υ κεν τρ ικ ο ύ
δ εχ ό μ ενο να α ν ή κ ει στο Ν αυτικό α π ορ ρίφ θηκε δ ιό τι οι αξιω ματικοί κα τα σ τήμ α το ς σ χετικά με τη ν υπέρβαση το υ πιστω τικού το υ ορί­
το υ δ εν φορούσ αν στολή μάχης (4) και το ράψιμο μίας σ τολής για ου. Η «προσωπικότητα» το υ Μ άρτιν συμπληρω νόταν με μία α υσ τη­
ένα πτώμα ή τα ν αδύνατο. Ως απ οτέλεσ μα ο ν εκ ρ ό ς « κατετάγη» ρή επιστολή από το ν π α τέρ α το υ σ χετικά με ένα π ροικοσύμφω νο
στο Βασιλικό Σώμα τω ν Πεζοναυτών. Ωστόσο α νέκυψ ε νέο πρό­ και με μία επιστολή από το ν δικηγόρο το υ ο οποίος επ ιβεβαίω νε τη
βλημα με τη νέα τα υ τό τη τα . Η κατάσταση τη ς υγεία ς το υ άτυχου σ ύνταξη μίας δ ια θήκης. Η ομάδα το υ Μ ό ντα γκιου σ υγκέντρω σ ε
άνδρα ή τα ν β εβ α ρ η μ έν η πολύ πριν από το ν θ ά να τό το υ. Το γ εγ ο ­ κλειδιά, σπίρτα, νομίσματα, δύο απ οκόμματα τη ς θ εα τρ ικ ή ς παρά­
νός ή τα ν ο λο φ ά νερ ο και, όπως είπε στον Μ ό ντα γκιου ένα ς από στασης «Strike a New Note» για τις 22 Απριλίου και διάφ ορα άλλα α­
το υ ς α νω τέρ ου ς το υ, το πτώμα δ εν ταίρ ιαζε σε έναν αξιω ματικό ν τικ είμ εν α που μπορεί να φ έ ρ ει ένας σ τρ α τιω τικός ή να β ρ εθ ο ύ ν
τω ν Πεζοναυτών. Ο Μ ό ντα γκιου θ εω ρο ύσ ε ό τι η εμφ άνισ η δ εν συ- στις τσ έπ ες του: μ ετα λ λ ική σ τρατιω τική τα υ τό τη τα , ρολόι χειρός,
νισ τούσ ε πρόβλημα. «Δεν χ ρ ειά ζετα ι να μοιάζει με α ξιω ματικό - τσιγάρα, παλιά εισ ιτήρια λεω φ ο ρ είου , κο μμ ά τια χαρτιού, κλειδιά
μόνο με επ ιτελικό αξιω ματικό», απάντησε. Ενα άλλο σ τοιχείο κιν­ κ.ά. Οι η μ ερ ο μ η ν ίες τω ν εισιτηρίω ν, τω ν λογαριασμών και τω ν επι­
δύνου ή τα ν αναπ όφ ευκτο: το β ρ ετα νικ ό Σώμα τω ν Π εζοναυτώ ν ή ­ στολώ ν απ οτυπώ θηκαν με προσοχή ώ στε να παρουσιάζουν μία ο ­
ταν, ακόμα και σε π ερίοδο π ολέμου, ένα μικρό και σ τενά σ υνδ εδ ε- λοκλη ρ ω μ ένη εικόνα τω ν δ ρα σ τη ριοτήτω ν το υ "ταγματάρχη Μάρ-
μένο σύνολο ανδρώ ν τω ν Β ρετα νικώ ν Ενόπλων Δυνάμεω ν, στο ο ­ τιν" κατά τις η μ έ ρ ε ς πριν από τη ν αναχώρησή το υ από τη Β ρετανία.
ποίο οι π ερισ σ ότεροι αξιω ματικοί γνω ­ Ο ταν έφ θ α σ ε η σ τιγμή για τη ν κα­
ρ ίζονταν μ ετα ξύ το υ ς. Για να μειω ­ τα σ κευή τη ς τα υ τό τη τα ς το υ τα γ μ α ­
θ ο ύ ν οι π ιθ α ν ό τη τες αποκάλυψης ανα- τάρχη Μ άρτιν, έγιν ε φ α νερό ό τι η φω­
ζ η τή θ η κ ε ένα από τα πιο κοινά
Κάθε στρατιωτικό τογραφ ία ενό ς νεκρο ύ, παρά τις δυνα­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

ονόματα τη ς Ν α υτικής Ε π ετηρίδας και τό τ η τ ε ς τη ς φ ω τογρα φ ικής τέχ ν η ς ,


ο πρω ταγω νιστής τη ς ιστορίας ονομά­ εγ χ είρ η μ α διαθέτει μία δ εν μπορούσε να δ ε ίξε ι ένα ζω ντανό
σ τηκε λοχαγός (με προσωρινό βαθμό πρόσωπο. Μ ετά από α ναζητήσ εις αρ­
τα γμ α τά ρχη ) Ο υίλιαμ Μ άρτιν (υπήρ­ κω δική ονομασία. Σε κετώ ν εβδομά δω ν ο Μ ό ντα γκιου συνά­
χαν εν ν έα Μ άρτιν σ την επ ετηρ ίδα , αν ν τη σ ε το ν κα τά λλη λο άνθρωπο. Κατά
και μόνο ένας είχ ε το ν ίδιο βαθμό). μία ε π ίδ ειξ η τυπικού τη δ ιά ρ κεια μίας σ ύσ κεψ ης ανακάλυψ ε
Ο ταν ο θ ά να το ς ενό ς τα γμ α τά ρχη ό τι ο σωσίας το υ τα γμ α τά ρχη Μ άρτιν
Μ άρτιν εμ φ α νιζό τα ν στις εφ η μ ερ ίδ ες , κα θ ό τα ν α π έναντι το υ . Ο τα γμ α τά ρ χ η ς
όλοι θ α νόμιζαν ό τι επ ρ ό κ ειτο για κά­
βρετανικού π νεύ μ α τος δ εν ή τα ν πρότυπ ο σ τρα τιω τικής α ρ ε­
ποιον άλλον Ο υίλιαμ Μάρτιν. τή ς. Για να ενισ χύσ ει τη ν αμελή π λευ ­
Στη σ υνέχεια η ομάδα το υ Μ όντα- ο Μ όνταγκιου ε π έ λ ε ξ ε ρά τη ς προσω π ικότητας το υ Μ άρτιν, ο
γκιου άρχισε τη ν επίπονη διαδικασία Μ ό ντα γκιου το υ π αρείχε μία «νέα» ά-
τη λ έ ξ η «M incem eat»
(= κιμ ά ς)
Τα μέλη της Επιτροπής
θεώρησαν ότι θα γινόταν στολή το υ Νάυ για τη ν ανυπόστατη επιχείρηση σ την Ελλάδα. Την ε ­
πιστολή δακτυλογρά φ ησ ε η γρ α μ μα τέα ς το υ Νάυ, όπως σ υνήθιζε
πιστευτό ένα συμμαχικό σχέδιο με ολόκληρη τη ν ιδιωτική αλληλογραφία του.
Η ψ εύ τικη επιστολή είχε ως σκοπό να ο δη γή σ ει το υ ς Γερμα­
νούς στο συμπέρασμα ό τι π ρ ο ετο ιμ ά ζο ντα ν δύο επ ιχειρήσ εις: μία
το οποίο αποσκοπούσε στην απόβαση σ την Ελλάδα από δ υνά μεις τη ς α να το λικής Μ εσογείου
υπό το ν σ τρα τηγό σερ Χένρυ Μ έ τλ α ν τ «Τζάμπο» Ο υίλσον (ανώ τα­
κατάληψη της Σαρδηνίας, καθώς το δ ιο ικη τή Μ έσης Ανατολής) και μία άλλη (ο στόχος δ εν αναφε-
ρ όταν) από δ υνά μεις στη β ο ρ ειο δ υ τικ ή Αφρική υπό το ν Αϊζενχά-
το νησί θα εχρηοιμοποιείτο ως ο υερ και το ν Α λ εξά ν τερ . Ταυτόχρονα άφ ηνε να ε ν ν ο η θ εί ό τι η ε ι­
σβολή σ την ανατολική Μ εσ όγειο θ α γινό τα ν στην Ελλάδα (α νέφ ε­
ρε τη ν α κτή νότια το υ ακρω τηρίου Α ρα ξος και τη ν Καλαμάτα) και
βάση για μία διμέτωπη επίθεση π ροσδιόριζε ολο φ ά νερα τη Σικελία ως το ν π αραπ λανητικό στόχο
στη Δύση. Μ όνος «πραγματικός» στόχος απόβασης στη Δύση έ μ ε ­
στη Σικελία. νε η Σαρδηνία.
Για να α υ ξή σ ει τη β α ρ ύ τη τα τη ς επ ισ τολής το υ Νάυ ο "τα γμ α ­
τά ρ χ η ς Μ άρτιν" έ φ ε ρ ε μαζί το υ μία ακόμα επιστολή από το ν α ν τι­
ναύαρχο Λ ιούις Μ α ο υντμ π ά τεν, επ ικεφ α λή ς τω ν Συνδυασ μένω ν
δεια εισόδου στο δ ιο ικη τήρ ιο τω ν Συνδυασ μένω ν Επιχειρήσεων, η Επιχειρήσεων, προς το ν ναύαρχο Αντριου Κάνινγκαμ, το ν Β ρ ετα ­
οποία ε κ δ ό θ η κ ε «σε αντικατάσταση τη ς απ ολεσ θείσ ας υπ' α ρ ιθ ­ νό να υτικό δ ιο ικη τή στη Μ εσ όγειο, σ την οποία σ το ιχ ειο θ ετείτο ο
μόν 09650». Ο αύξω ν α ρ ιθ μό ς τη ς υ π ο τιθ έμ εν η ς αρχικής άδεια ς ε ι­ σκοπός το υ τα ξιδ ιο ύ το υ Μ άρτιν: ο τα γ μ α τά ρ χ η ς ή τα ν ειδ ικό ς σε
σόδου ή τα ν ο π ρα γμα τικός α ρ ιθ μό ς ε κ ε ίν η ς το υ Μ όνταγκιου. αποβατικά σκάφη και το επ ιτελ είο το υ Μ α ο υντμ π ά τεν το ν «δάνει­
Δ ια τη ρ ο ύ μ ενο ς σε κατάψ υξη ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν" π ερίμε- ζε» για να β ο ηθ ήσ ει τις επ ιχειρήσ εις στη Μ εσ όγειο. Ο Μ αου­
νε τα «χαρτιά» το υ για να εμπ λα κεί σ τον π όλεμο. Η απόκρυψη τω ν ντμ π ά τεν σ ημείω νε ό τι ο Μ άρτιν επ ιβεβαιω νόταν σ χετικά με τη ν
μαζικών σ υγκεντρώ σ εω ν υλικού και ανδρώ ν για τη ν επ ικείμ ενη α­ επιδρομή στη Διέππη, ενώ οι π ερισ σ ότεροι ε π ιτελ είς τω ν Σ υ νδ υα ­
πόβαση στη Σικελία (η π ραγματική επιχείρηση «Husky») ή τα ν α δ ύ ­ σμένω ν Επιχειρήσεων είχαν σφάλει. Η πρόταση απ οτελούσ ε τη ν
νατη. Ως α π οτέλεσ μα η Επιτροπή Είκοσι αποφάσισε να π είσ ει το υ ς πρώτη β ρ ετα νική ομολογία ό τι η επ ιδρομή στη Διέππη δ εν ή τα ν ε ­
Γερμανούς ό τι οι π ρο ετο ιμα σ ίες απ οτελούσ αν μ έρ ος μίας γ εν ικ ό ­ π ιτυχής και π ροσ έδιδε στο εγχ είρ η μ α ένα επ ιπ λέον σ τοιχείο α ξιο ­
τε ρ η ς προσπάθειας σ υγκάλυψ ης μίας επ ίθεσ ης ενα ν τίο ν ενό ς ά λ­ πιστίας. Για να ω θήσουν το υ ς Γερμανούς να σ υνδέσ ουν τη ν επι­
λου στόχου. Τα μέλη τη ς Επιτροπής θεώ ρησ αν ό τι θα γινό τα ν πι­ χείρηση «Brimstone» με τη Σαρδηνία, η επιστολή το υ Μ αουντμπ ά­
σ τευ τό ένα συμμαχικό σχέδιο το οποίο αποσκοπούσε σ την κα τά ­ τε ν π ερ ιείχε ένα σχόλιο σ χετικά με σ α ρδ έλες (βλ. sardines -
ληψ η τη ς Σαρδηνίας, καθώ ς το νησί θ α εχρ η ο ιμ ο π ο ιείτο ως βάση Sardinia). Μ ε βάση τα βρ ετα νικά κριτήρια το ασ τείο δ εν ή τα ν τόσο
για μία διμέτω π η επίθεσ η στη Σικελία. Π αράλληλα αποφάσισαν να καλό, όμω ς ο Μ ό ντα γκιου υ π έθεσ ε ό τι για το υ ς Γερμανούς θ α συ-
υπ ο δείξου ν μία δ ευ τερ εύ ο υ σ α εισβολή σ την Ελλάδα. Οι επ ιτελ είς νισ τούσ ε ένα ακόμα δόλω μα στο οποίο δ εν θ α μπορούσαν να α-
κα τέλ η ξα ν στο συμπέρασμα ό τι ο Χ ίτλ ερ δ εν θα α ν τισ τεκ ό τα ν ντισταθούν.
σ τον πειρασμό να π ισ τέψ ει ό τι ο Τσώρτσιλ βρισ κόταν πίσω από μία Μ ετά τη σ ύντα ξη τω ν δύο επιστολώ ν α νέκυψ ε το π ρόβλημα
τέ το ια σ τρα τηγική, η οποία συμφω νούσε με τη θεω ρία το υ «μαλα­ τη ς μ ετα φ ο ρ ά ς το υς. Αν ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν" τις είχε σε μία
κού υπογαστρίου» το υ Β ρετανού π ρω θυπουργού και απ οτελούσ ε τσέπη το υ πιθανώς θ α χά νονταν στη θάλασσα και υπήρχε το ε ν ­
έναν τρόπ ο δικαίωσης για τη ν ή ττα σ την Καλλίπολη (η α π ο τυ χ η μ έ­ δ εχ ό μ εν ο να π εράσουν α π α ρ α τήρ ητες μέσα στο π ορ τοφ όλι του.
νη απόβαση τη ς Entente σ την Καλλίπολη κατά το ν Α1ΠΠ ή τα ν ιδέα Ενας χα ρτοφ ύλα κα ς θα ενίσ χυε τη ν εντύπωση περί τη ς ασ φάλει­
το υ Τσώρτσιλ). ας, όμω ς δ εν μπορούσε να δ ικ α ιο λ ο γ η θ εί για δύο επ ισ τολές. Κατά
Κύριο στοιχείο τη ς β ρ ετα νική ς παραπλάνησης ή τα ν μία χαλκευ- σύμπτωση η διοίκηση τω ν Συνδυασ μένω ν Επιχειρήσεων π ρ ο ετο ί­
μ ένη προσωπική επιστολή μ ετα ξύ δύο υψ ηλόβαθμω ν αξιω ματικώ ν, μαζε τη ν έκδοσ η ενό ς φ υλλα δίου με τίτλ ο «The Official Story of the
με τη ν οποία οι Γερμανοί θα ενη μ ερ ώ νο ντα ν για τα συμμαχικά σχέ­ Commandos» με σ υγγραφ έα το ν Χίλαρυ Σ αιντ Τζω ρτζ Σ ώ ντερ ς, το
δια. Το κείμενο δ εν θα έπρεπ ε να α να φ έρει ξεκά θ α ρ α τη ν π ληρο­ οποίο θ α κυκλοφ ορούσ ε στις ΗΠΑ. Ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν" ανέ-
φορία που ή θ ελ α ν να μεταδώ σουν σ τους Γερμανούς, ωστόσο έπ ρ ε­ λα βε να παραδώσει το δ ιο ρθ ω μένο κείμ ενο και μία επιστολή με
πε να γραφ εί κατά τέ το ιο τρόπ ο ώστε οποιοσδήποτε να μπορέσει τη ν οποία ο Μ α ο υ ντμ π ά τεν ζη τού σ ε από το ν Α ϊζενχά ο υερ να γρά­
να α ν τιλ η φ θ εί το νόημα. Ο Μ όνταγκιου ή λ θ ε σε επαφή με το ν α ντι­ ψ ει ένα «μήνυμα» προς το υ ς Α μερ ικα νού ς αναγνώ σ τες. Για να μη
στράτηγο σερ Αρτσιμπαλντ Νάυ, υπαρχηγό το υ Α υτοκρα τορικού Γε­ χ α θ εί ο χα ρτοφ ύλα κα ς θα ή τα ν δ εμ έν ο ς με μία αλυσίδα η οποία
νικού Επ ιτελείου, και το υ ζήτησ ε να γράψ ει στον σ τρατηγό σερ Χά- θα π ερνούσ ε μέσα από το μανίκι και θ α δ εν ό τα ν στο εσ ω τερικό
ρολντ Α λεξά ντερ , Β ρετα νό διοικητή τη ς 18ης Ο μάδας Στρατιώ ν στη το υ χιτω νίου. Για το μακρύ αεροπ ορικό τα ξίδ ι ο "τα γμ α τά ρ χης
βόρεια Αφρική, που τελο ύ σ ε υπό το ν Α μερικανό σ τρατηγό Ν τουάιτ Μ άρτιν" απέσπασε τη ν αλυσίδα και τη ν τύ λ ιξ ε γύρω από τη ζώνη
Α ϊζενχάουερ. Σ τη ν επιστολή ο Νάυ εξηγο ύσ ε στον Α λ εξά ν τερ το ν τη ς καμπ αρτίνας το υ. Ο Μ ό ντα γκιου εξα σ φ άλισ ε ό τι το πτώμα και
λόγο για το ν οποίο απ ορρίφ θηκε η αίτηση το υ σ τρατηγού "Τζάμπο" ο χα ρτοφ ύλα κα ς θ α έφ θ α να ν τα υ τό χρ ο ν α στις ισπανικές α κτές.
Ουίλσον για τη ν επιλογή τη ς Σικελίας ως παραπλανητικού στόχου Ε χοντας ολοκληρώ σ ει το μ εγ α λ ύ τερ ο μ έρ ο ς τω ν π ρ ο ετο ιμ α ­
· No 116

τη ς απόβασης σ την ανατολική Μ εσόγειο: η Σικελία είχε ήδη επιλε- σιών, ο Μ ό ντα γκιου προώθησε το ν σχεδίασμά τη ς επιχείρησης
γ εί ως κάλυψη για τη ν επιχείρηση «Brimstone» (υ π ο τιθ έμ ενη απόβα­ σ τους α νω τέρ ου ς του. Π ρόθεσή το υ ή τα ν να παρουσιάσει στους
ση στη Σαρδηνία) η οποία επ ρ όκειτο να εξα π ο λυ θ εί από τη ν Α λγε­ α ρχηγούς τω ν Ε π ιτελείω ν ένα « τετε λ εσ μ έ ν ο γεγονός», όπως και
ρία. Α νέφ ερ ε ό τι αν και οι Γερμανοί θα μπορούσαν να π εισ θούν ό τι έγινε. Σύμφωνα με τα π ρακτικά τω ν συσκέψεω ν τη ς Επιτροπής
η Σικελία ή τα ν ο στόχος τω ν π ροετοιμασιώ ν για τη ν επιχείρηση Αρχηγώ ν Επ ιτελείω ν, τα οποία έχουν απ οχαρακτηρισ θεί και είναι
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

«Brimstone», ή τα ν μάλλον απίθανο να π ισ τέψ ουν ό τι οι π ρο ετο ιμα ­ διαθέσ ιμα στο κοινό, στις 7 Απριλίου 1943 δ ό θ η κ ε η αρχική έγ κ ρ ι­
σίες σ την ανατολική Μ εσόγειο είχαν ως στόχο το ίδιο νησί. Ο σ τό­ ση για τη ν υλοποίηση τη ς επ ιχείρησ ης «Mincemeat». Σ τις 10 Απρι­
χος - κάλυψη για τη ν επιχείρηση σ την ανατολική Μ εσόγειο έπρεπε λίου η Επιτροπή εν έκρ ιν ε το προσχέδιο και στις 14 Απριλίου απο­
να επ ιλεγεί πλησ ιέσ τερα στην Ελλάδα και π ρό τεινε τα Δ ω δεκά νη ­ φάσισε να ενη μερ ώ σ ει το ν Τσώρτσιλ, ο οποίος έδω σ ε αμέσω ς τη
σα. Ως μ έτρ ο ασφαλείας σε περίπτωση που οι Γερμανοί π ληροφ ο­ σ υγκα τάθεσ ή το υ. Ως τ ό τ ε ο σχεδιασμός τη ς επ ιχείρησ ης είχε ο­
ρ ού ντο τη ν αληθ ινή κωδική ονομασία τη ς εισ βολής στη Σικελία λοκληρω θεί.
(Επιχείρηση «Husky»), η ίδια ονομασία χρησ ιμοπ οιήθηκε στην επι­

54
Το υποβρύχιο «Seraph» είχ ε ήδη λ ά β ει μ έρ ο ς σε μ υ σ τικ ές
απ οσ τολές σ τη Μ ε σ ό γ ειο : μ ε τέ ψ ε ρ ε τον Α μερικανό σ τρ α τη γ ό Μ α ρ κ
Κλαρκ σ τη ν Α λγερία (21-25 Ο κτω βρ ίου 1942) και π αρ έλα β ε το ν Γάλλο
Το υπ οβρύχιο «S cythian», κλάσης «S», χρ η σ ιμ ο π ο ιή & η κ ε σ την ταινία
σ τρ α τη γ ό Ζιρώ και το επ ιτελ είο το υ από τη ν κ α τεχ ό μ εν η Γαλλία (6 για να μ ε τα φ έ ρ ε ι το ν τα γ μ α τά ρ χ η Μ ά ρ τιν , α ν τικ α θ ισ τώ ν τα ς το
Ν ο εμ β ρ ίο υ 1942). Ο Ν όρμαν Τζούελ (1914-2004), μ όνιμο ς α ξιω μ α τικό ς
α δ ελ φ ό «Seraph». Το τε λ ε υ τα ίο δ ια λ ύ θ η κ ε το 1965 και το έμ β λ η μ ά
του Β ασιλικού Ν α υ τικο ύ , α νέλ α β ε τη διακυβέρ νησ ή το υ ως το υ π α ρ α δ ό θ η κ ε σ το ν Μ ό ν τα γ κ ιο υ ως εν θ ύ μ ιο .
υποπλοίαρχος τον Δ ε κ έμ β ρ ιο το υ 1942. Α π ο σ τρ α τε ύ τη κ ε το 1963.

Ο ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΜΑΡΤΙΝ" ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ τε υ θ υ ν ό τα ν προς το μ έρ ο ς το υ ς ανάγκασε το ν Τ ζο ύ ελ να δ ια τά ξει


κατάδυση. Ενας δ ε ύ τε ρ ο ς στολίσ κος το υ ς εμπ όδισ ε για άλλη μία
Οι τε λ ε υ τ α ίε ς π ρο ετο ιμα σ ίες πριν από το τα ξίδ ι το υ "ταγμα­ φορά. Ωστόσο λίγο α ρ γό τερ α το υποβρύχιο α να δ ύ θ η κε και π λη­
τάρχη Μ άρτιν" έγιναν στις 17 Απριλίου 1945 από το ν Μ όνταγκιου, σίασε τη ν ακτή χωρίς να γίνει αντιληπ τό.
το ν Κ όλμ οντλυ και το ν Τζοκ Χόρσ φολ το υ ΜΙ5, στο ν εκ ρ ο το μ είο ό ­ Τις π ρώ τες ώ ρες τη ς 30ής Απριλίου το πλήρωμα ανέβασε το κι­
που φυλασ σόταν το πτώμα. Οι τρ εις ά ν δ ρ ες φ όρεσ αν τη στολή βώ τιο στο κατάστρω μα το υ υποβρυχίου. Στη συνέχεια ο Τ ζο ύελ
στον νεκ ρ ό και με α ρ κετή δυσκολία - οι κλειδώ σ εις έπ ρεπ ε να μα­ δ ιέ τα ξε το υ ς ν α ύ τες να επ ισ τρέψ ουν στο σ κάφος και κρ άτησ ε μα­
λακώ σουν - τα άρθυλα. Τακτοποίησαν στις τσ έπ ες το υ όλα τα μι- ζί το υ μόνο το υ ς α ξιω ματικούς. Μ ε λίγα λόγια το ύ ς ενη μέρ ω σ ε για
κρ ο α ντικείμ ενα που είχαν σ υγκεντρώ σ ει και έδ εσ α ν καλά το ν χαρ­ το ν σκοπό το υ τα ξιδ ιο ύ και στη σ υνέχεια όλοι μαζί π ροέβησ αν στις
τοφ ύλα κα. Τύλιξαν το σώμα με μία κο υ β έρ τα και το το π ο θ έτη σ α ν τ ε λ ε υ τ α ίε ς ε ν έρ γ ειες . Ο ύπαρχος, ανθυποπλοίαρχος Ο υίλιαμ
μέσα σε ένα ειδ ικό μ ετα λ λ ικό κυ λινδ ρικό κιβώτιο, το οποίο γ έμ ι­ Σ κοτ, π α ρέμεινε στη γέφ υρ α, ένα ς α ξιω μ α τικός α νέλα βε κα θ ή κο ­
σαν με ξη ρ ό πάγο και έκλεισ α ν αερο σ τεγώ ς για να διακοπ εί κατά ν τα π αρατηρητή και ο κ υ β ε ρ ν ή τη ς με δύο ά λλους α ξιω μ α τικού ς
το δ υνα τό ν η αποσύνθεση το υ π τώ ματος. Στη σ υνέχεια φόρτω σαν σ τά θ ηκα ν στο κατάστρω μα. Η ταν 04.15. Οι τρ ε ις ά νδ ρ ες άνοιξα ν
το κιβώτιο σε ένα φ ο ρ τηγό και ξεκίνησαν. Μ ερικά μ έτρ α μ α κρ ύτε- το κιβώ τιο, έβγα λα ν το πτώμα και το εξέτασαν. Φούσκωσαν το σω­
ρα η αποστολή λίγο έλειψ ε να λ ή ξε ι άδοξα. Καθώς το φ ο ρ τηγό σίβιο και βεβαιώ θηκαν ό τι ο χα ρτοφ ύλα κα ς ή τα ν ασφαλώς σ υνδε-
π ερνούσ ε έξω από μία αίθουσα κινηματογρ άφ ου, όπου μεγάλο δ εμ έν ο ς με τη ν αλυσίδα το υ. Ο Τ ζο ύ ελ διάβασε μία σ ύντομη π ρο­
π λήθος π ερ ίμ ενε για να δ ει μία ταινία κατασκοπ είας, όλοι σ κέφ θ η- σ ευχή πριν οι ά νδ ρ ες το υ αφ ήσ ουν το ν "τα γμα τά ρ χη Μ άρτιν" να
καν πόσο κα λύ τερ ο σενάριο θ α μπορούσε να είναι η επιχείρηση. γλισ τρ ήσ ει στη θάλασσα. Οπως αναμενότα ν, ο ά νεμ ος έπ νεε προς
Γέλασαν τόσ ο πολύ ώ στε ο Χόρσ φολ έχασε προσωρινά το ν έλεγχ ο τη ν ξηρά. Πάντως τη ν κίνηση το υ π τώ ματος β ο ήθ ησ ε και το κύμα
το υ α υ το κ ινή το υ . Το φ ο ρ τη γό κ α τευ θ ύ ν θ η κ ε προς έναν φανοστά- που προκάλεσ αν οι έ λ ικ ε ς το υ υποβρυχίου, που κ ιν ή θ η κ ε ο λο τα ­
τη, το ν οποίο ο οδηγός α π έφ υγε τη ν τε λ ε υ τα ία στιγμή. Το μεγα λύ­ χώς. Οκτακόσια μ έτρ α μ α κρ ύ τερ α ο Τ ζο ύ ελ έ ρ ιξε στη θάλασσα μία
τε ρ ο τμ ή μ α το υ τα ξιδ ιού έγιν ε ν ύ κτα με τα φώ τα π ορείας καλυμ­ φουσκω τή λέμ βο , ίδιου τύπ ου με ε κ ε ίν ε ς που έφ ερ α ν τα αεροσ κά ­
μένα (η Luftwaffe "επ ισ κεπ τόταν" συχνά τη Βρετανία). Οι τρ εις άν­ φη τη ς RAF. Μέσα π έτα ξε ένα α λουμινένιο κουπί, για να δ ε ίξε ι ό τι
δ ρ ες οδήγησ αν ως το Γκρήνοκ χωρίς κανένα άλλο απρόοπτο. Στη η εγκα τά λειψ η το υ αερο σ κά φ ο υς έγινε βιαστικά (το δ εύ τερ ο κο υ ­
ναυτική 6άση φόρτω σαν το κιβώ τιο σε μία άκατο, η οποία το μ ε τ έ ­ πί τη ς λέμ β ο υ π αραδόθηκε σ τον Μ όνταγκιου ως ενθ ύμ ιο). Το υπο­
φ ερ ε στο υποβρύχιο «Seraph». Ο δ ιο ικη τή ς τω ν υποβρυχίων, υπο­ βρύχιο κ α τευ θ ύ ν θ η κ ε στα ανοικτά και λίγο α ρ γό τερ α οι ά ν δ ρ ες έ ­
ναύαρχος σερ Κλω ντ Μπάρυ, είχε δώσει εν το λ ή στο «Seraph» να α­ ριξα ν το μ ετα λ λ ικό κιβώ τιο στη θάλασσα. Υ π οβοηθούμενο από τις
να μ ένει τη ν η μ έρ α το υ απόπλου ε κ τελ ώ ν τα ς ασκήσεις. Μ όνον ο β ο λ ίδ ες ενό ς πολυβόλου Vickers και το υ π ερισ τρόφ ου το υ υπο­
κυ β ερ ν ή τη ς, υποπλοίαρχος Ν όρμαν Τζούελ, ή τα ν ε ν ή μ ε ρ ο ς για πλοίαρχου Σκοτ, το κιβώ τιο βυ θίσ τη κε. Το «Seraph» κα τέπ λευ σ ε
τη ν αποστολή. Τον Μ άρτιο είχε σ υναντήσ ει το ν Μ ό ντα γκιου και στο Γιβραλτάρ στις 22.37 τη ς ίδιας η μ έρ α ς και αμέσω ς ο υποπλοί­
το ν Κ όλμ οντλυ στα κεν τρ ικ ά γραφ εία το υ ΜΙ6 και ως το τέ λ ο ς του αρχος Τ ζο ύ ελ έσ τε ιλ ε σ τον Μ ό ντα γκιου μία άκρω ς απ όρρητη ανα­
μήνα είχε λά βει τις σ χ ετικές δ ια τα γές. Το πλήρωμα θ α γνώ ριζε ό τι φορά.
μ ετέ φ ε ρ α ν ένα ν α υ τό μ α το μ ετεω ρ ο λο γ ικ ό σ ταθμό ο οποίος θ α μ ε­ Νωρίς το πρωί τη ς 30ής Απριλίου ένα ισπανικό α λ ιευ τικό α ν έ­
τέ δ ιδ ε τις κα ιρ ικές σ υ νθ ή κες τη ς π εριοχής. συρε το ν νεκρ ό και το ν μ ε τέ φ ε ρ ε σ την παραλία τη ς Π ούντα Ού-
Σ τις 18.00 τη ς 18ης Απριλίου ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν" εγ κ α τέ- μπρια, στις εκ β ο λ ές το υ π οταμού Χ ουέλβα. Το πτώ μα π αραδόθηκε
λειψ ε τη Β ρετα νία για τε λ ε υ τα ία φορά. Το «Seraph» έπ λευ σ ε με σε ένα απόσπασμα π εζικού που εκτελ ο ύ σ ε ασκήσεις σ την περιοχή
συνοδεία ως τα νησιά Σίλυ (Φ ερθ οφ Κλάιντ) και στη σ υνέχεια στον και στη σ υνέχεια μ ετα φ έρ θ η κ ε σ την πόλη. Ο Ισπανός π αθολόγος,
Βισκαϊκό κόλπο. Αν και το Ν αυαρχείο είχε λάβει όλα τα μ έτρ α για Δρ Φ ερ νά ν τες Κ οντιόζο, α νέλα βε να ε κ τε λ έ σ ε ι τη νεκροψ ία, ενώ α-
να ε ξε λ ιχ θ ε ί η επιχείρηση χωρίς εμπόδια, μ ερ ικ ές η μ έ ρ ε ς α ρ γ ό τε­ ξιω μα τούχοι τη ς να υ τική ς διοίκησης τη ς Χ ου έλβ α κράτησαν το ν
ρα λίγο έλειψ ε η επιχείρηση να κα τα λ ή ξει σε αποτυχία: καθώ ς το χ α ρτοφ ύλα κα για να το ν εξετάσ ουν. Ο Κ οντιόζο διεπίστωσε ό τι ο
«Seraph» έπ λ εε σ την επιφάνεια έγιν ε στόχος ενό ς αεροσ κάφ ους Β ρ ετα νό ς α ξιω μα τικός είχε π νιγεί και ό τι το πτώμα βρισ κόταν στο
Hudson τη ς RAF, χωρίς απ οτέλεσ μα. Λίγο πριν από το ξη μέρω μ α ν ερ ό επί π έν τε ή έ ξι η μ έρ ες, επ ιβεβαιώ νοντας τις π ρο βλέψ εις το υ
τη ς 29ης Απριλίου το υποβρύχιο α να δύ θη κε σε απόσταση 1.600 m Σπίλσμπιουρυ. Η διαπίστωση συμφω νούσε με τα α π οκόμματα δύο
περίπου από τη ν ισπανική α κτή, κο ντά στην πόλη Χ ουέλβα, ένα μι­ εισ ιτηρίω ν θ εά τρ ο υ τα οποία β ρ έθ η κ α ν στις τσ έπ ες το υ. Ο "ά τυ­
κρό λιμάνι στα ν ο τιο δ υ τικά τη ς χώρας, κο ντά σ την Π ορτογαλία Οι χος αξιω ματικός" βρισ κόταν στο Λ ονδίνο στις 22 Απριλίου, από ό­
Β ρετα νο ί προσδιόρισαν το στίγμα το υ ς και κα τα δ ύ θ η κα ν ώσπου που αναχώρησε δύο η μ έ ρ ε ς αργότερα, όπως φα ινόταν ξεκά θ α ρ α
να σ κοτεινιάσ ει. Ο ταν έπεσε η ν ύ κτα α ναδύθηκαν και προσπάθη­ από το ν λογαριασμό τη ς Ν α υτικής και Σ τρ α τιω τική ς Λέσχης.
σαν να πλησιάσουν τη ν ακτή, όμω ς ένα π λήθος ψ αράδικω ν που κα-
μένο στο Β ερολίνο και τα υ τό χ ρ ο ν α ένα ς Γερμανός α γ γ ελ ιο φ ό ρ ο ς
επ ιβιβάσ θηκε σε ένα επ ιβατικό αεροσ κά φ ος με προορισμό το Β ε­
ρολίνο. Εκεί τα αντίγραφ α τω ν εγγρά φ ω ν ε ξετά σ τη κ α ν για να δια­
π ιστω θεί η α υ θ ε ν τικ ό τη τά το υ ς. Ωστόσο ο Μ ό ντα γκιου είχε υπερ­
τιμ ήσ ει τη γερ μα νική σ χολασ τικότητα . Η εξέτα σ η π ερ ιορίσ τηκε
στη σύγκριση τω ν η μερ ο μη νιώ ν τω ν χαρτιώ ν το υ "ταγματάρχη
Μ άρτιν" με το α π οτέλεσ μα τη ς νεκροψ ία ς σ την Ισπανία.
Σ τις 13 Μ αϊου, μ ετά από π ολυήμερη καθυσ τέρησ η και διπλω­
ματική β ρ α δ ύ τη τα με τη ν οποία κα λύ φ θ ηκε η απουσία τω ν εγγρ ά ­
φων στη Γερμανία, ο αντιναύαρχος Α ρ ιέγκα επ έσ τρ εψ ε το ν χα ρτο ­
φ ύλακα το υ Μάρτιν. Τα έγγρα φ α μ ετα φ έρ θ η κ α ν στο Λ ονδίνο και η
σχολαστική εξέτα σ η το υ χαρτιού με μικροσκόπιο απ εκάλυψ ε ό τι
είχαν α νο ιχ τεί και προφανώ ς α ντιγρα φ εί. Στη Β ρετα νία η επ ιχείρη­
ση δ εν είχε λ ή ξει. Το φ ύλλο τη ς εφ η μ ερ ίδ α ς «The Times» τη ς 4ης
Ιουνίου 1943 π ερ ιέλα β ε σ τους π ίνακες απωλειών το ν θ ά να το του
τα γμ α τά ρχη «W. Martin», ο οποίος σ υ νο δευό τα ν από τη ν α να γγε­
λία τη ς πτώσης μίας α ερ α κά του Catalina.
Το κ υ λινδρικό κιβώ τιο σ το οποίο μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε ο "τα γ μ α τά ρ χη ς Η επιχείρηση «Mincemeat» υπ ήρξε μία ανεπανάληπτη επιτυχία.
Μ ά ρ τιν " (εδώ πάνω σ το φ ο ρ τη γ ό ) είχ ε μ ή κ ο ς 1,98 m και δ ιά μ ετρ ο «Η α υ θ ε ν τικ ό τη τα τω ν εγγρά φ ω ν είναι πέρα από κά θ ε αμ φ ιβο ­
0,5 m. Είχε κ α τα σ κ ε υ α σ τε ί από σ υ γ κ ο λ λ η μ έν α χαλύβδ ινα ελ ά σ μ α τα λία», α ν έφ ερ ε ένα σχόλιο τη ς Abwehr το οποίο σ υνόδευσ ε τις επι­
τα οποία σ χη μ ά τιζα ν δύο κ ελύ φ η . Το εν δ ιά μ εσ ο κενό π ληρ ώ θηκε
σ το λές ό τα ν παρουσιάστηκαν σ τον αρχιναύαρχο Ν τα ίνιτς και στον
μ ε θ ερ μ ο μ ο ν ω τικ ό υλικό. Ε ξω τερ ικ ά α ν α γ ρ ά φ ετα ι « Ο ργανα
Ο π τική ς. Α π ο σ τολή προς Δ.Υ.», εννο ώ ντα ς το ν δ ιο ικη τή Χ ίτλερ. Το ίδιο σχόλιο κα τέλ η γ ε: «Το πιο πιθανό είνα ι ό τι ο αντίπα­
υποβρυχίω ν, υπ οναύαρχο Μ π άρυ (FO S = Flag O fficer, Subm arines). λός μας δ εν γνω ρίζει ό τι τα έγγρα φ α βρίσ κονται στα χέρια μας».
Ο ταν τα έγγρα φ α έφ θασ αν σ τον Χ ίτλερ , εκ είν ο ς ενή ρ γ η σ ε όπως
αναμενόταν. Σ τις 12 Μαϊου 1943 εξέδ ω σ ε μία διαταγή στην οποία
συνόψιζε τις εκτιμ ή σ εις το υ για τη σ τρα τηγική κατάσταση στη Μ ε­
0 ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ σόγειο. Το κ είμ ενο κα τέλ η γ ε: « Ε νέρ γειες σ χετικά με τη Σαρδηνία
και τη ν Π ελοπ όννησ ο έχο υν π ρ ο τερ α ιό τη τα ένα ν τι ο τιδ ή π ο τε άλ­
ΤΟΥ "ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΜΑΡΤΙΝ" λου». Αμεση σ υνέπεια ή τα ν η διαταγή τη ς 15ης Μαϊου για τη μ ε­
Κατά τη διάρ κεια τη ς επ ό μ ενη ς η μ έρ α ς (1η Μαϊου) η β ρ ετα ν ι­ τα φ ορ ά τη ς 1ης Μ εραρχίας Π άντσερ από τη νότια Γαλλία στην Π ε­
κή διπλω ματική αντιπροσωπεία στη Χ ου έλβ α έλα β ε τη ν επίσημη α­ λοπόννησο. Σ τις 20 Μαϊου δ ια τά χθ η κε η δημιουργία τριώ ν ναρκο­
νακοίνωση για τη ν εύρ εσ η ενό ς π τώ ματος με β ρ ετα νική στολή. Ο π εδίω ν στο Αιγαίο π έλαγος και η ενίσχυση τω ν παράκτιων α μ υ ν τι­
υπ οπ ρόξενος Φράνσις Χ έιζελ ν τεν π ληροφ όρησ ε αμέσω ς τη β ρ ετα ­ κών θ έσ εω ν σ την Π ελοπ όννησο. Ο Χ ίτλ ερ δ ιέ τα ξε τη ν ενδυνάμω ­
νική π ρεσβεία στη Μ αδρίτη και καταχώ ρησε το ν θ ά να το το υ αξιω ­ ση τω ν οχυρώ σεω ν στη Σαρδηνία και σ την Κορσική και μ ε τέ φ ε ρ ε
ματικού, ενώ δ εκ ά δ ες χ ιλιό μ ετρ α μ α κρ ύ τερ α ο Μ ό ντα γκιου έπρα- μία ταξια ρχία τω ν Waffen SS στη Σαρδηνία. Ο ταν οι Σύμμαχοι απο­
ξ ε το ίδιο (ο τα γ μ α τά ρ χ η ς Μ άρτιν α π έκτησ ε δύο π ιστοποιητικά θ α ­ βιβάσθηκαν στη νοτιο α να τολική Σικελία, ο αιφνιδιασ μός τω ν Γερ­
νάτου). Την επ ό μ ενη η μ έρ α ο Χ έιζελ ν τεν π αρέλαβε το π ορ τοφ όλι μανών και τω ν Ιταλώ ν αμυνομένω ν ή τα ν σ χεδόν πλήρης. Το μ εγα ­
το υ νεκρού. Σύμφω να με τη ν επ ιθυμία τη ς β ρ ετα νικ ή ς πρεσβείας, λ ύ τερ ο μ έρ ο ς τη ς άμυνας το υ νησιού α φ ορούσ ε τη βόρεια ακτή.
οργάνωσε τη ν ταφ ή το υ και π α ρ ή γγειλε στην ετα ιρία Λ οπ έθ μία τα ­ Σ τις 7 Ιουλίου 1943, δύο η μ έ ρ ε ς πριν από τη ν ένα ρ ξη τη ς επ ιχεί­
φ όπ ετρα, ζη τώ ντα ς να ετο ιμ α σ τεί όσο το δ υ να τό ν σ υ ν το μ ό τερ α - η ρησης «Husky», το π ολεμικό η μ ερ ο λό γιο τη ς γ ερ μ α νική ς Ανώτα­
το π ο θ έτη σ ή τη ς θα καθισ τούσ ε σ χεδόν αδύνατη τη ν εκτα φ ή και τη ς Δ ιοίκησ ης δ εν είχε ο ύ τε μία καταχώρηση σ χετικά με τη δυτική
τη διαδικασία μίας νέα ς νεκροψ ίας. Σ τις 2 Μαϊου 1943 ο "τα γμ α ­ Μ εσ όγειο. Δ εκα τέσ σ ερ ις η μ έ ρ ε ς μ ετά τη συμμαχική απόβαση στη
τά ρ χ η ς Μ άρτιν" εντα φ ιά σ θ η κε στο κα θ ο λικό κο ιμη τήρ ιο τη ς Χ ου­ Σικελία ο Χ ίτλ ερ α π έσ τειλε το ν ευ ν ο ο ύ μ εν ο δ ιο ικη τή το υ, σ τρα­
έλβ α (Cementario de la Soledad) με σ τρ α τιω τικές τιμ ές . Ο τά φ ο ς δια- τάρχη Ερβιν Ρόμμελ, στη Θ εσσαλονίκη. Ο Ρ όμμελ είχε οργανώσει
κο σ μ ή θ η κε με α ν θ ο δ έσ μ ες τις οπ οίες π ροσ έφ εραν η απ αρηγόρη­ τη ν Ο μάδα Σ τρατιώ ν «Β» με σκοπό να χρησ ιμοπ οιηθεί σ την Ιταλία,
τη «μνηστή» το υ και η ο ικο γένειά του. ωστόσο π ροέκυψ ε το ενδ εχ ό μ εν ο να αναλάβει τη διοίκηση στην
Σ το Λ ονδίνο όλα έδ ειχ ν α ν ό τι η επιχείρηση προχωρούσε όπως Ελλάδα, όπου δ ια τά χθ η κε να α π ο τιμ ή σ ειτη ν α μ υντική κατάσταση.
είχε σχεδιασθεί. Η Μ αδρίτη γνω στοποίησε τη ν περισ υλλογή το υ Σ τις 17 Α υγούσ του η επιχείρηση «Husky» είχε ο λο κλη ρ ω θ εί με επι­
π τώ ματος ενό ς αξιω ματικού με το όνομα Μ άρτιν, χωρίς να ανα­ τυχία. "Οι Γερμανοί κατάπιαν το «Mincemeat» αμάσητο", τη λ εγ ρ ά ­
φ ε ρ θ ε ί στον χαρτοφ ύλακα. Κατόπιν το ύ το υ δ ό θ η κ ε εν το λ ή στον φησε ο Ρ ότζερ Χόλις, υ π ο δ ιευ θ υ ν τή ς το υ ΜΙ5, σ τον Τσώρτσιλ.
Β ρετα νό π ρεσ β ευ τή, σερ Σ ά μ ιο υελ Χόαρ, να ζητήσ ει, όσο το δυνα­
τό ν πιο διακριτικά, από το Ισπανικό Ν αυαρχείο τη ν επ ισ τροφή το υ
χαρτοφ ύλα κα που μ ε τέ φ ε ρ ε ο τα γμ α τά ρ χ η ς. Ο αρχηγός το υ ισπα­ 0 "ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΜΑΡΤΙΝ"
νικού Γενικού Ε π ιτελείου Ν αυτικού, αντιναύαρχος ν το ν Αλφόνσο
Α ριέγκα Αντάμ, απ άντησε ό τι οι ισπανικές α ρχές θα ε ξέτα ζα ν τα ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

έγγρα φ α πριν τα επιστρέφουν. Η μ ο να δ ικό τη τα τη ς επιχείρησ ης «Mincemeat» συνίσταται στο


Ο χα ρτοφ ύλα κα ς μ ετα φ έρ θ η κ ε σ την κεν τρ ικ ή διοίκηση το υ γεγ ο ν ό ς ό τι έγιν ε γνω στή σ το ευρ ύ κοινό από επ ίσ ημες π ηγές. Το
Ισπανικού Ν αυτικού σ το Σαν Φ ερνάντο (κόλπος Καντίζ) και από ε ­ 1950 κυ κλο φ ό ρη σ ε το μ υθισ τόρημα το υ Α λ φ ρ εν τ Ν ταφ Κούπερ με
κεί στη ναυτική διοίκηση τη ς Σ εβίλλη ς, πριν κα τα λ ή ξει στο Υπουρ­ τίτλ ο «Operation Heartbreak» και θ έ μ α τη ν αποστολή το υ τα γ μ α ­
γ είο Ναυτικώ ν στη Μ αδρίτη. Ο αντιναύαρχος Α ριέγκα είχε π αρατη­ τάρχη Μ άρτιν, αν και με α ρ κετά λανθασ μένα στοιχεία: ο ορφ ανός
ρήσ ει τις δ ιευ θ ύ νσ εις σ τους φ α κέλο υ ς τω ν επιστολώ ν και είχε ήδη λοχαγός Ουίλυ Μ α ίρ υνγκτο ν έχ ει ασήμαντη σ τρα τιω τική σ ταδιο­
ενη μ ερ ώ σ ει το ν Γερμανό φίλο του, πλοίαρχο Β ίλχελμ Λ εν τς ή Λάισ- δρομία και π εθ α ίνει από π νευμονία άπορος και παράφρων, έχο­
νερ, όπως το ν γνώ ριζε η Abwehr σ την οποία α νήκε. Ο Λ εν τς π αρέ­ ν τα ς δ ει τη μνησ τή το υ να βγαίνει από έναν οίκο ανοχής. Ομως το
λα β ε τις επ ισ τολές στη γερ μα νική π ρεσβεία στη Μ αδρίτη. Ε κεί οι κτίρ ιο σ τεγά ζει το Τμήμα Ε λέγχου Λονδίνου, σ τον επ ικεφ α λή ς του
φ ά κελο ι ανοίχτη κα ν με προσοχή (χρησ ιμοπ οιήθηκε α λ α τό νερ ο για οποίου ε κ είν η είναι γρα μ μα τέα ς. Το γ εγο νό ς ό τι ο Ν ταφ Κούπερ υ­
να μαλακώ σουν τα σ τεγνά έντυπ α χωρίς να κατασ τραφ ούν) και φω- π ήρ ξε υπουργός και διπ λω μάτης, ή τα ν από μόνο το υ α ρ κ ετό για
τογραφ ήθηκαν. Το π ερ ιεχόμ ενό το υ ς μ ετα δ ό θ η κ ε κρυπ τογραφ η- να κεν τρ ίσ ει τη ν π ερ ιέρ γεια το υ ευ ρ ύ τερ ο υ κοινού (5). To ΜΙ5 τρο-

56
μ ο κρ α τή θ η κε από τη ν παραβίαση τη ς μ υ σ τικό τη τα ς, όμω ς (σύμ­ Χ ουέλβα. Οι α υ θ ε ν τικ έ ς το π ο θ εσ ίες απέδωσαν μία αίσθηση ρ εα λι­
φωνα με το ν Κ όλμοντλυ) ο Ν ταφ Κούπερ απ είλησ ε ό τι αν το υ α­ σμού και η σ υνεχής χρήση θολώ ν εικόνω ν ενό ς π τώ μα τος σε μία α­
σ κείτο δίω ξη θα μαρτυρούσ ε ό τι άκουσ ε τη ν ιστορία από το ν ίδιο πόμακρη ακτή έδω σε σ την ταινία μια δόση μυσ τηρίου. Σ τη ν ταινία
το ν Τσώρτσιλ (το π ιθ α νότερο ενδ εχό μενο ). π ρω ταγω νιστούν δύο Α μερικανοί, ο Κ λίφ το ν Ο υέμπ και η Γκλόρια
Τέσσερα χρόνια α ρ γό τερ α ο Ν ταφ Κούπερ απεβίωσε. Ωστόσο Γκράχαμ, ενώ Β ρετα νο ί η θοπ οιοί έχο υν το υ ς υπόλοιπους ρόλους.
ήδη π ολλοί Β ρετα νο ί δημοσ ιογράφ οι είχαν «μυριστεί» μία ενδ ια ­ Ο ίδιος ο Μ ό ντα γκιου υ π ο δύ ετα ι ένα ν υποπτέραρχο ο οποίος ε μ ­
φ έρουσ α ιστορία και είχαν αρχίσει τις έ ρ ευ ν ες . Τυχερός σ τά θ η κε ο φ α νίσ τη κε σε μία σύσκεψη και, λ ειτο υ ρ γ ώ ν τα ς ως «συνήγορος το υ
Ιαν Κόλβιν (αντα π οκρ ιτής στο π ροπ ολεμικό Β ερολίνο, από όπου ε ­ διαβόλου», ή τα ν α ν τίθ ε το ς σ την επιχείρηση! Ο Κ όλμοντλυ (διατη­
νη μ έρ ω νε το ν Τσώρτσιλ για τις ε ξε λ ίξε ις στη Γερμανία, και στη συ­ ρώ ντας τη ν ανωνυμία το υ ) ή τα ν τε χ ν ικ ό ς σ ύμβουλος σ την ταινία.
ν έχεια β ο η θ ό ς το υ εκ δ ό τη τη ς εφ η μ ερ ίδ α ς «The Daily Telegraph»), Το σενάριο βασ ίσ τηκε κατά ένα μεγάλο μ έρ ο ς στα συναρπαστικά
Οι έ ρ ε υ ν έ ς το υ το ν οδήγησ αν σ τον τά φ ο ενό ς τα γμ α τά ρχη τω ν Π ε­ γ εγ ο ν ό τα που π ερ ιέγρα φ ε ο Μ ό ντα γκιου σ το βιβλίο το υ και η δ ε υ ­
ζοναυτώ ν, σ το ν εκ ρ ο τα φ είο που βρισ κόταν σ την κορυφ ή ενό ς λό­ τερ εύ ο υ σ α δραματοπ οίηση δ ια τη ρ ή θ η κ ε στο ελάχιστο. Ο Κ λίφ τον
φου έξω από τη ν ισπανική πόλη Χ ουέλβα. Σ ύ ντο μ α ο Κόλβιν είχε Ο υέμπ (ως Μ όνταγκιου), ο β ο η θ ό ς του, Ρ όμπερτ Φ λέμινγκ (στην
σ υνθ έσ ει τη ν ιστορία. Οι έ ρ ε υ ν ές το υ δ εν είχαν π εράσει απ αρατή­ τα ινία εμφ α νιζό τα ν ως υποπλοίαρχος Τζω ρτζ Εϊκρς). και η γραμμα ­
ρ η τες. Η Δ ιακλαδική Επιτροπή Π ληροφοριώ ν (Joint Intelligence τέ α ς το υ ς, Τ ζό ζεφ ιν Γκρίφιν (Παμ), αναλαμβάνουν να επινοήσουν
Committee) θ εώ ρη σ ε ό τι ορισ μένα σ υμπεράσματα στα οποία είχε έναν απλό τρόπ ο για να παραπλανήσουν το υ ς Γερμανούς ώ στε αυ­
κα τα λ ή ξει ο δημοσ ιογράφ ος, από τα π εριορισ μένα σ τοιχεία που ε ί­ το ί να πισ τέψ ουν ό τι η Σικελία δ εν θα είναι ο επ ό μ ενο ς συμμαχικός
χε διαθέσ ιμα, ή τα ν λανθασ μένα αλλά και επιζήμια για τα β ρ ετα νι­ στόχος στη νότια Ευρώπη. Η σ υγκά τοικο ς τη ς Παμ. Λούσυ Σ έργου-
κά σ υμ φ έρο ντα . Για να π ρολάβει τη ν έκδοσ η τη ς ιστορίας η Επι­ ν τ (η Γκράχαμ με χα ρακτηρισ τική α μερικανική προφορά), π αρέχει
τροπ ή προσπάθησε να δημ οσ ιεύ σ ει νω ρίτερα μία άλλη εκδοχή. τη ν ερω τική επιστολή, χωρίς να γνω ρίζει το ν λόγο. και η επ ιχείρη­
Η λθε σε επαφή με το ν Μ όντα γκιου, ο οποίος είχε επ ισ τρ έφ ει στην ση ε κ τε λ ε ίτα ι σύμφωνα με το σχέδιο. Το σενάριο ο δ η γεί το υ ς υ­
άσκηση τη ς δικηγορίας, και το υ ζή τησ ε να σ υγγράφ ει τη ν εξο υ σ ιο ­ π εύ θ υ νο υ ς τη ς επ ιχείρησ ης να ζήσουν τη ζωή το υ «Ανδρα που δ εν
δ ο τη μ έν η αφήγηση τη ς υπ όθεσ ης ε ν τό ς τριώ ν ημερώ ν! Ο Μ όντα- Υ πήρξε», καθώ ς μοιράζονται όλα τα π εισ τήρια τη ς ύπαρξής του,
γκιου ερ γά σ τη κε επί ένα Σα ββ α το κύ ρια κο στο εξο χ ικό το υ, στο Σό- π.χ. τα εισ ιτήρια το υ θ εά τρ ο υ για να π αρακολουθήσ ουν τ η ν παρά­
λ εν τ, ώ στε τη Δ ε υ τέ ρ α να έχ ει έτο ιμ ο το κείμενο . Η εφ η μ ερ ίδ α σταση. Σύμφωνα με το σενάριο οι Γερμανοί απ έσ τειλα ν το ν Ιρλαν­
«The Sunday Express» παρουσίασε τη ν ιστορία σε σ υνέχειες από δό μυσ τικό π ράκτορα Π άτρικ Ο1Ράιλυ (ο ηθοπ οιός Σ τή β εν Μ π όυντ
τη ν 1η ως τις 22 Φ εβρουάριου 1953, με μία εισαγω γική ανάλυση σε έναν από το υ ς π ρώ τους ρ όλους το υ ) για να ε ρ ευ ν ή σ ει αν σι
από το ν Κόλβιν. Σ τη ν ιστορία ο Κ όλμοντλυ είχε το ψ ευδώ νυμο τρ α π εζικοί λογαριασμοί, οι α γορ ές και τα ερω τικά γράμματα το υ
«Τζωρτζ» - προφανώ ς υπ η ρετού σ ε ακόμα στις μ υ σ τικές υπ ηρεσίες π τώ ματος ή τα ν γνήσια. Ο Ο1 Ράιλυ π ραγματοπ οίησε μία α σ υνή θι­
(6). Σ το ν εκ δ ό τη τη ς εφ η μ ερ ίδ α ς, Χ άουαρντ Κημπλ, απ οδίδεται ο στα κα θ υ σ τερ η μ έν η εμφάνισ η, ωστόσο οι π ρά ξεις το υ κορυφώ -
α υ θ ε ν τικ ό ς και σ ήμερα πασίγνωστος τίτλ ο ς «The man who never νουν τη ν αγωνία τω ν θ εα τώ ν στις τε λ ε υ τ α ίε ς σ κηνές. Ο Σ ύριλ Κι­
was» («Ο άνδρας που δ εν υπ ήρξε ποτέ»), ο οποίος π υρ οδ ότη σ ε τη ούζακ εμ φ α νίζετα ι ως ένα ς άλλος Ιρλανδός π ράκτορας με μίσος ε ­
φαντασία το υ κοινού. Ο υπ όγειος σ ιδηρόδρομος γέμ ισ ε από αφί- να ντίον τω ν Αγγλων. Σ ε ά λ λ ες τα ιν ίες η ιστορία π ερ ιελά μβ α νε α-
σες στις οπ οίες ξεχώ ριζε ένας απρόσωπος π εζο να ύτη ς και από τ ό ­ φ οσ ιω μένους Ιρλανδούς οι οποίοι συμμαχούσαν με το υ ς Γερμα­
τ ε δ εν έχ ει σ ταματήσ ει η επ ανέκδοσ η το υ ο μ ό τιτλο υ βιβλίου. νούς ενα ν τίο ν τω ν Β ρετα νώ ν « κατακτητώ ν» τη ς χώρας το υ ς, ω­
Ο Κόλβιν αισ θανόταν α δ ικημ ένο ς. Υπό το β λέμμ α ενό ς άνδρα στόσο το «The man who never was» παρουσιάζει μία π ολιτική
τη ς Υπηρεσίας Ασ φαλείας το υ επ ετράπ η να διαβάσει δύο αρχεία διάσταση (υπάρχει μόνο σε μία άλλη κινημ α το γρ α φ ική ταινία με
από τα οποία είχαν α φ α ιρ εθ εί α νεπ ιθύ μη τα σ τοιχεία και δ εν π ερ ι­ θ έμ α τη Β ρετα νία το υ Β' ΠΠ: «I See a Dark Stranger» - 1946). δίνο­
είχαν τίπ οτα π ερισ σ ότερο από ό ,τι είχε α να φ έρ ει ο Μ ό ντα γκιου ν τα ς τη ν εντύπωση ό τι στη Β ρετα νία υπήρχε μία μυσ τική ιρλανδι­
στο βιβλίο το υ. Το 1 9 5 3 εκδ ό θ η κ ε μία ιστορία η οποία αφ ορ ούσ ε το κή οργάνωση η οποία εργα ζό τα ν για το ν Χ ίτλερ . Το δ ε ύ τε ρ ο μ έρ ος
απ οτέλεσ μα τη ς έρ ευ ν ά ς το υ και τη ν αντιμετώ πισ ή το υ από τις αρ­ τη ς τα ινία ς π εριλαμβάνει μ εγ α λ ο φ υ είς τρ ο π ές τη ς ιστορίας. Πά­
χές, με τίτλ ο «The Unknown Courier». Μ ερικά σ φάλματα τη ς ε κ δ ο ­ ντω ς το 1943 κανένας Γερμανός π ράκτορας στη Β ρ ετα νία δ εν ε ­
χής το υ Κόλβιν ο φ είλ ο ντα ν στο γ εγο νό ς ό τι οι Ισπανοί και οι Γερ­ ρ εύ νη σ ε τη ν τα υ τό τη τα το υ τα γμ α τά ρ χη Μάρτιν. Οι π ραγματικοί
μανοί σ υ μ μ ετέχ ο ν τες , από το υ ς οποίους είχε πάρει σ υνέ­ π ρω ταγω νισ τές είχαν απ όλυτη εμπ ιστοσύνη σ τις δ υ ν α τό τη τες τη ς
ν τευ ξη , είχαν τα υ τίσ ει τη ν επιχείρηση «Mincemeat» με το Ε πιτροπής Είκοσι, καθώ ς οπ οιοσ δήποτε απλός έ-
π αρόμοιο π ερ ισ τα τικό που είχε πρω ταγω νιστή το ν υπο­ ΗΒΒ— — —— λ εγχ ο ς τω ν μητρώ ω ν γ εν ν ή σ ε ­
πλοίαρχο Τέρνερ. ων θ α είχ ε αποκαλύψει
τη ν πλάνη.
Η τα ινία «The man who
never was» π ρο βλήθ ηκε
0 ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΜΑΡΤΙΝ για πρώτη φορά στο Λ ον­
ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ δίνο στις 14 Μ αρτίου 1955,
Κατά τη δ εκ α ετία το υ 1950 οι Β ρετα νο ί κινημ α το γρ α ­ στο «Carlton» (Χ έυμ α ρ κετ),
φ ισ τές αναζητούσ αν θ έμ α τα τα οποία π ροέβα λλαν τη ν με μία βασιλική π ρεμιέρ α
αυτοθυσ ία και τη ν α ν ω τερ ό τη τα τω ν Β ρετανώ ν π ολεμ ι­ «ϊ ^•Ibtna τη ν οποία π αρακολούθησ αν
. η δούκισα το υ Κ εν τ και η
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

6aa f c p i r . -
στών. Η ταν α να μενόμ ενο η ιστορία τη ς επιχείρησης
fe la*,, . ·
«Mincemeat» να απ οτυπω θεί σε φιλμ. Ο Ν ά ιτζελ Μπόλ- πριγκίπισα Α λεξά νδ ρα , ε ξ α ­
τσιν έγραψ ε το σενάριο βασ ιζόμενος στο βιβλίο το υ Γι- ·****> r07~ σ φαλίζοντα ς τη ν αθανασία
ούην Μ ό ντα γκιου και ο Ρόναλντ Νημ σ κη νο θ έτη σ ε τη ν τη ς ιστορίας και το υ τίτλο υ .
C * i «* Γ T “ «Ui·*.
·SUd·
ταινία, παραγω γής Α ντρέ Χακίμ, για λογαριασμό τη ς Π ρόσφατα (2005) κυ κλο φ ό ρ η ­
Twentieth Century Fox. Τα γυρίσ ματα έγιναν σε t t i i,. • ittfe e ie r ¥ σε σε DVD, σε μία ιδιαίτερα
Technicolor και Cinemascope στη Β ρετα νία και στη β ελ τιω μ έν η αποτύπωση.
/ ί* .. * **·

Η πρώ τη σ ελ ίδ α εν ό ς γερ μ α νικ ο ύ εγ γ ρ ά φ ο υ μ ε


το οποίο γ ίν ετα ι α π ο δ εκ τή η π λα σ τή επ ισ τολή
το υ α ν τισ τρ ά τη γ ο υ Ν άυ. Η σ φ ρ α γίδ α α ν α φ έρ ει
να δ ια β ιβ α σ τ ε ί προσωπικά.
57
Η αψ ίσα τη ς τα ινία ς «The m an w ho n e ver was» μ ε το ν χ α ρ α κ τη ρ ισ τικ ό «απρόσω πο» π εζο ν α ύ τη . Ο ά λ λ ο τε υ π ερβ ολικά σ χο λα σ τικό ς Ο υ έμ π
υ π ο δ ύ θ η κ ε θ α υ μ ά σ ια το ν α ρ ισ το κ ρ ά τη δ ικ η γό ρ ο ο οπ οίος π ρό σ φ α τα ε ίχ ε μ ε τα τρ α π ε ί σ ε έναν έξυπ νο π ρ ά κτο ρ α .

ΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επί πολλά χρόνια η πραγματική τα υ τό τη τα το υ «ταγματάρχη


Μάρτιν» π α ρέμενε άγνωστη. Μ οναδικό στοιχείο ήτα ν ό τι επ ρόκειτο
ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΜΑΡΤΙΝ για έναν άνδρα ο οποίος είχε υποκύψει από πνευμονία το ν χειμώνα
Σ τα τέ λ η τη ς δ εκ α ετία ς το υ 1960 άρχισε η άρση το υ απ ορρή­ του 1943. Περί τα μέσα τη ς δ εκα ετία ς το υ 1970 ένας δημοσιογρά­
το υ τω ν πρώτων π ολεμικώ ν αρχείων για τα οποία ίσχυε ο κανόνας φος έ φ ε ρ ε στη δημοσ ιότητα το θ έμ α τη ς τα υ τό τη τα ς, υποστηρίζο­
τη ς τρ ια κ ο ν τα ετία ς (απόκρυψη από το κοινό επί τρ ιά ντα έτη), η ο ­ ντα ς ό τι ο ταγματά ρχης Ουίλιαμ Χάιντ Νόρι Μ άρτιν (υπηρετούσε
ποία έ φ ε ρ ε ένα ν χείμ α ρρ ο αποκαλύψεων. Υπό το φως τω ν νέω ν στο αεροπλανοφόρο HMS «Hermes» όταν βυ θίσ τη κε το ν Απρίλιο
σ τοιχείω ν κα τέσ τη φ α νερό ό τι ένα μ έρ ος τη ς 6άσης σ την οποία του 1942) ήταν ο άγνωστος πρωταγωνιστής τη ς ιστορίας, αλλά το
σ τηρ ιζόταν ως τ ό τ ε η ιστορική ανάλυση για τη διεξαγω γή το υ πο­ τέλ ο ς το υ πολέμου το ν είχε βρει ζωντανό. Ο Γιούην Μ όνταγκιου έ ­
λέμ ο υ , έπ ρεπ ε να ανα θεω ρηθεί. Π ολλοί π ρω ταγω νισ τές που σώ- μεινε πιστός στη συμφωνία του με τη ν ο ικογένεια του νεκρού ως
παιναν επί μακρό χρο νικό διάσ τημα μπορούσαν να μιλήσουν, αν το ν θάνατό του, αναφ έροντα ς το 1977 μόνο το εξή ς: «Ηταν κάποιος
και με επ ιφ ύλαξη. Το 1977 ο Μ ό ντα γκιου εξέδ ω σ ε μία π λη ρέσ τερ η ανάξιος και το μόνο αξιόλογο πράγμα που έκανε π οτέ το έκα νε μ ε­
περιγραφή τω ν π ολεμικώ ν κα θ η κόντω ν το υ στο βιβλίο με τίτλ ο τά το ν θάνατό του». Το 1996 ο Β ρετα νός Ρότζερ Μόργκαν, υπάλλη­
«Beyond Top Secret U» (όπου το «U» - Ultra - α ν α φ ερ ό τα ν σ την απο­ λος τη ς π ολεοδομίας και ερα σ ιτέχνης ιστορικός, ανακάλυψε απο­
κωδικοποίηση τη ς γ ερ μ α νική ς σ υσ κευής «Enigma» όπως περιγρά- δ είξεις ό τι ο "Μ άρτιν" ήταν ένας άσ τεγος Ουαλός αλκοολικός που
φ η κε από μ νή μη ς στο βιβλίο «The Ultra Secret» (1974) το υ Φ ρ έντε- άκουγε στο όνομα Γκλάιντορ Μάικλ, ο οποίος ε ίτε είχε α υ τοκτονή -
ρικ Ο υιντερ μπ όταμ), ένα κεφ ά λα ιο το υ οποίου παρείχε ορισμένα σει καταπίνοντας ποντικοφάρμακο, ε ίτε είχε δηλητηρ ια σ τεί κατά
νέα στοιχεία για το υπόβαθρο τη ς Επιχείρησης «Mincemeat». Το ό ­ λάθος ενώ κοιμόταν σε έναν αχυρώνα. Δύο επιχειρήματα υποστηρί­
νομα το υ Αρτσιμπολντ Κ όλμοντλυ α ν α φ έρ θ η κ ε για πρώτη φορά (ο ζουν τη θεω ρία το υ Μόργκαν. Το κυανιούχο άλας, ένα κοινό συστα­
Κ όλμοντλυ είχε π λέον απ οσ υρθεί από τη ν Υπηρεσία Ασ φαλείας και τικό το υ ποντικοφάρμακου, π ροκαλεί π νευμονική συμφόρηση ή χη­
ασ χολείτο με εξοπ λισ μό κηπ ουρικής σ την Ουαλία). μική πνευμονία (φ λεγμονή το υ π νευμονικού ιστού προκαλούμενη
Π ρω το γενείς π λη ρο φ ο ρίες για τη ν επιχείρηση «Mincemeat» υ­ από δηλητήριο ή το ξική ουσία). Επιπλέον η ομάδα το υ Μ όνταγκιου
πάρχουν στο βιβλίο το υ Τζων Μ άσ τερμαν, π ροέδρου τη ς Επιτρο­ έδωσε στον "Μ άρτιν" τόπο γέννησ ης το Κάρντιφ τη ς Ουαλίας. Σύμ­
πής Είκοσι, «The Double Cross System» (1972), το οποίο κυ κλο φ ό ρ η ­ φωνα με μια άλλη εκδοχή ο Γκλάιντορ Μάικλ ή τα ν νόθος γιος α­
σε στις ΗΠΑ (α π ο φ εύγοντα ς τη ν ανάγκη έγκρισ ης από τη β ρ ετα ν ι­ γράμματω ν γονέω ν και το γεγονός ό τι ζη τή θ η κε η άδειά το υ ς για τη
κή Defence Notice Committee). Εκεί α να φ έρ ο ντα ι τα π ρακτικά τη ς χρήση του πτώ ματος αμφ ισ βητήθηκε. Το 1997 ο γρίφος φ ά νηκε να
συνεδρίασ ης κατά τη ν οποία υ ιο θ ε τή θ η κ ε η επιχείρηση. Σ το «The επ ιλύεται ότα ν το Γραφείο Δημοσίων Αρχείων (Public Records Office)
Secret War» το υ Τσαρλς Φ ρέιζερ-Σ μιθ ο σ υγγραφ έας δίνει λ επ το μ έ ­ στο Λονδίνο επιβεβαίωσε ό τι το πτώμα α νήκε στον Γκλάιντορ Μάι­
ρ ειες τη ς σ υ μ μ ετο χή ς το υ στην επιχείρηση (παρείχε το σωσίβιο κλ, ο οποίος είχε αποβιώσει από πνευμονία έχοντας πρώτα προσπα­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

και το ειδ ικό κιβώτιο). Α κολούθησ α ν π ερισ σ ότεροι σ υγγρα φ είς οι θήσ ει να α υ τοκτονή σ ει καταπίνοντας ποντικοφάρμακο. Το «πραγ­
οποίοι π εριέγραψ αν τη ν π ερ ιπ έτεια το υ "ταγματάρχη Μ άρτιν" χ ρ η ­ ματικό» όνομα π ροσ τέθηκε στην τα φ όπ ετρα στη Χουέλβα.
σιμοποιώ ντας τη ν αφήγησ η το υ Μ ό ντα γκιου με π ρ ό σ θ ετες λ επ το ­ Το 2002 π ρ ο βλήθ ηκε στη Β ρετα νία ένα ν το κ ιμ α ν τέρ βασισμέ­
μ έρ ειες από απ ροσδιόριστες π ηγές. Η π ερισ σ ότερο λεπ το μ ερ ή ς, νο σ την έρ ευ ν α το υ Κόλιν Γκίμπον, ενό ς πρώην α σ τυνομικού ο ο ­
μη π ρω το γενής περιγραφή α ν ή κ ει σ τον Γιάνουζ Π ιεκα λκιέβ ιτς. Στο ποίος είχε αφ ιερώ σ ει 14 χρόνια για τη ν ανακάλυψη τη ς τα υ τό τη ­
βιβλίο το υ «Spione - Agenten - Soldaten» (1969) π εριλαμβάνει φ ω το ­ τα ς το υ "τα γμα τά ρ χη Μ άρτιν". Ο Γκίμπον κ α τέλ η ξε στο σ υμπέρα­
γρα φ ίες το υ π τώ ματος σε έναν ν εκρ ο θ ά λα μ ο νοσ οκομείου και στο σμα ό τι ο “τα γμ α τά ρ χ η ς Μ άρτιν" ή τα ν σ την π ρ α γμ α τικό τη τα ο δίο­
κατάστρω μα το υ α λιευ τικο ύ στα ανοικτά τη ς Χ ουέλβα. Το 1976 ο πος Τομ Μ άρτιν, ένας 24χρονος άγαμος Β ρ ετα νό ς να ύτης το υ α ε­
Μ ό ντα γκιου απ έρριψ ε τις φ ω το γρα φ ίες ως π λασ τές και α κο λού ­ ροπ λανοφόρου HMS «Dasher» το οποίο βυ θίσ τη κε στις 27 Μ αρτί­
θω ς οι ε κ δ ό τε ς το υ βιβλίου πλήρωσαν στον Β ρετα νό δικηγόρ ο ένα ου 1943 στα ανοικτά τη ς Σκω τίας μ ετά από έκρ η ξη , με απ οτέλεσ μα
σ ημαντικό ποσό για παραβίαση τω ν π νευματικώ ν δικαιωμάτων. Ο τη ν απώλεια 379 ανδρών. Τα θ ύ μ α τα τη ς τραγω δίας έχο υν εντα -
σ υγγραφ έας δ εν απ εκάλυψ ε τη ν π ροέλευσ η τω ν φωτογραφιών. φ ιασ θεί στο Α ρντροσ αν (Σκωτία), όπου ο δίοπος Μ άρτιν είναι ένας

58
Κ α τά τη
δ ρ α μ α το π ο ίη σ
η τη ς ισ το ρ ία ς
για τον
κ ινη μ α το γ ρ ά φ ο
ο χ α ρ α κ τή ρ α ς
το υ Κ όλμ οντλυ
μ ε τα τρ ά π η κ ε
σ ε έναν νεαρό
α ξιω μ α τικ ό το υ
Ν α υ τικ ο ύ
(α ρ ισ τερ ά ο
η θ ο π ο ιό ς
Ρ ό μ π ερ τ
Φ λέμινγκ),
υ φ ισ τά μ εν ο
το υ
Μ ό ν τα γ κ ιο υ .
Τα γυ ρ ίσ μ α τα
τη ς σκηνής Ο Γιούην Μ ό ν τα γ κ ιο υ μ ε το ν η θ ο π ο ιό Κ λίφ το ν
έγ ιν α ν σ το ν Ο υ έμ π κ α τά τη διά ρ κεια των γυρ ισ μ ά τω ν της
νεκροθάλαμο τα ινία ς. Μ ε βάση τα α ρ χεία είναι γνω στό σ ήμ ερ α ό τι
το υ U niversity ο Μ ό ν τα γ κ ιο υ δ εν ή τα ν παρών σ τις σ υ σ κ έψ εις των
C ollege. Α ρχηγώ ν Ε π ιτελείω ν εκ είνη τη ν π ερίοδο (Απρίλιος
1943).

από 12 μόνο ν α ύ τες που έχουν επώ νυμο τάφ ο. Ο Γκίμπον ε ξέτα σ ε επ ιτυχή μ υσ τική επιχείρηση πόντισης ναρκών από το καταδρ ομ ικό-
να ρ κο θ έτιδ α «M anxm an». Η επαναχρησιμοποίηση μίας κωδικής
τα σ τοιχεία που είχε δημοσ ιεύσ ει ο Μ όνταγκιου και τα συνδύασε
ονομασίας π ροκαλεί απορία. Μ ε τά τον πόλεμο ο Μ ό ντα γκιου α νέφ ερ ε
με τα α π οτελέσ μα τα τη ς έρ ευ ν ά ς του. Δύο σ ημεία απέσπασαν τη ν ό τι η σ υγκεκριμένη λ έξη είχε επ α ν έλθ ει στον α ντίστοιχο πίνακα του
προσοχή το υ: το κοινό επώ νυμο και η αναφορά το υ Μ ό ντα γκιου σε Ν αυαρχείου, συνεπώς ο ίδιος, ως μ έλο ς της Επιτροπής, είχε κ ά θ ε
έναν «καλό φίλο» Τομ Μ άρτιν (μόνο ο δίοπος εμ φ α νιζό τα ν στα αρ­ δικαίωμα να την επ ιλέξει.
χεία το υ Βασιλικού Ν αυτικού). Η 80χρονη αδελφ ή το υ Τομ Μ άρτιν (4) Η στολή μάχης (b attledress) σε χρώ μα « navy blue » για το Βασιλικό
δήλω σε σ τον Γκίμπον ό τι ο άτυχος να ύ τη ς είχε π άντα μαζί το υ έ ­ Ν αυτικό εγ κ ρ ίθ η κ ε τον Οκτώ βριο του 1943, αλλά εμ φ α νίσ θηκε
πολλούς μ ήνες α ρ γ ό τερ α .
ναν σταυρό και ένα μ εν τα γ ιό ν με απεικόνιση το υ Αγίου Χ ρισ τοφό- (5) Ο Α λφ ρ εντ Ν τα φ Κούπερ, πρώ τος υποκόμης του Ν όρ γουιτς,
ρου, α ν τικείμ ενα που Β ρέθηκα ν σ τον "ταγματάρχη Μ άρτιν". Οι δ ιε τέ λ ε σ ε υπουργός Π ολέμου κ ατά την π ερίοδο 1935-1937.
Τζων και Ν ορήν Στηλ, σ υγγραφ είς το υ βιβλίου «The Secrets of HMS Π α ρ α ιτή θ η κ ε δ ια μ αρ τυρ όμ ενος για την π ολιτική κατευνασμού του
Dasher», υποστηρίζουν ό τι ένα ς από το υ ς 379 ά ν δ ρ ες που έχασαν Τσάμπερλαιν. Κ ατά το διάστημα 1940-1942 ήτα ν υπουργός
τη ζωή το υ ς δ εν μ ν η μ ο ν εύ ετα ι στο Α ρντροσ αν και π ιθανολογούν Π ληροφ όρησης και από το 1944 ως το 1947 π ρεσ β ευτής στη Γαλλία.
ό τι εκ είν ο ς ή τα ν ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν". (6) Η μ ετα π ο λεμ ικ ή σ τα διοδρομία του σερ Αρτσιμπολντ Κόλμοντλυ
(1917-1982) σ τις μ υ σ τικ ές υπ ηρεσίες δεν έχ ει τεκ μ η ρ ιω θ εί πλήρως,
Ε ξή ντα και π λέον χρόνια μ ετά τη μ ετα θ α νά τια π ερ ιπ έτεια του ω στόσο όλα δείχνουν ό τι κ ατά τη διάρκεια του π ολέμου υπ ηρετούσε
"τα γματάρχη Μ άρτιν" το μυσ τικό τη ς τα υ τό τη τά ς το υ βρίσ κετα ι σ το Μ Ι5, βρισκόταν πίσω από πολλές σ ημαντικές π εριπτώ σεις διπλών
στα αρχεία κάποιας από τις β ρ ετα ν ικ ές μ υσ τικές υπηρεσίες, τα ο ­ πρακτόρων και η συμβολή του στην επιχείρηση «M incem eat » ίσως ήταν
ποία, για λόγους ε θ ν ικ ή ς ασ φάλειας, μπορούν να δ ια τη ρ η θ ο ύ ν ε ­ α ρ κ ετά σ η μ α ντικότερη ακόμα και από εκείνη του Μ ό ντα γκιου.
κεί επ ’ αόρισ τον σύμφωνα με τη ν Π αράγραφο 3(4) το υ Ν όμου «Π ε­
ρί Δημόσιω ν Αρχείων» το υ 1958 (Public Records Act). Στη Β ρετανία
τα δημόσια αρχεία που απ οχαρακτηρίζονται μ ετα φ έρ ο ν τα ι στο
Public Records Office, ωστόσο όποια α να φ έρ ο ντα ι σε ιδιώ τες μπο­
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ρούν να π αραμείνουν κλεισ τά επί 100 χρόνια. Αν οι β ρ ετα ν ικ ές μυ­
(1) G aute J. Η. Η. & Odell, Robin: MURDER "WHAT DUNIT". Pan
σ τικές υπ ηρεσ ίες δ εν π ροβούν σε κάποια σ ημαντική αποκάλυψη, ο
B ooks Ltd, London, 1984.
πρω ταγω νιστής τη ς εξαπ άτησ ης θ α π αραμείνει άγνω σ τος το υλά χι­ (2) M ontagu, Ewen: THE CORPSE THAT HOAXED THE AXIS. Secrets
στον ως το 2043. Μ έχρι τ ό τ ε ο "τα γμ α τά ρ χης Μ άρτιν" θ α αναπαύε­ and Stories o f the World, The R eader’s D igest Association Limited,
τα ι στη Χ ου έλβ α έχο ντα ς π ρω ταγω νιστήσει στη μ εγ α λ ύ τερ η σ τρα­ London, 1963 (απόσπασμα από το "THE M A N WHO NEVER VMS",
τη γική εξαπ άτησ η το υ Β1ΠΠ. Μ Evans Brothers, London, του ίδιου).
(3) Morgan, Roger: THE M A N WHO ALMOST IS. «A fter the B attle»,
N o 54, B attle o f B ritain Prints International Ltd. London. 1986.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (4) Piekaikiewicz, Janusz: Σ Π ΙΟ Υ Ν Ο Ι, ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ - Ο
No 116

ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ Μ Α ΡΤΙΝ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΣΤΟ Ν ΠΟΛΕΜ Ο . Α δελφ οί Γ.


(1) Η Twenty Com m ittee ή XX C om m ittee έλ α β ε το όνομά της από τον Βλάσση, Αθήνα.
α ριθμό 20, ο οποίος μ ε λατινικά ψηφία μ ο ιά ζει μ ε διπλό σταυρό (5) R ussell, Francis: THE SECRET WAR, Time-Life Books. Richmond,
(double-cross = προδίδω, εξαπ ατώ ).
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ·

Virginia, 1981.
(2) C oroner = δικαστικός υπάλληλος επ ιφ ορ τισ μένος μ ε τη διερεύνηοη (6) Zabecki, David: THE M A N WHO NEVER WMS, « World War II»,
των αιτίω ν βίαιων, αιφνίδιων ή ύποπτων θανάτων. Prim edia Enthusiast Publications, Novem ber 1995.
(3) Π ίνακες μ ε π ιθα νές κώ δικές ονομασίες συντάσσονταν από τη (7) Michael, John: THE M A N WHO NEVER WAS - THE TRUE STORY
Δ ιακλα δική Επιτροπή Α αφ αλείας (Inter-Services S ecurity Board), στην O F GLYNDWR MICHAEL, 2004
οποία ο Μ ό ντα γκ ιο υ υπ ηρετούσε ως β οη θός του εκπροσώπου του (http://w w w .them anw honeverw as.com ).
Ν αυτικο ύ, αντιπλοιάρχου Τζίντζερ Λ ιούις, και η οποία σ υνεδρίαζε κ ά θ ε (8) Peterkin, Tom - Fairfax Interactive N etw ork (1-3-2002) «TV Sleuth
πρωί στο Υπουργείο Π ολέμου. Α ποδίδονταν στους κλάδους των
Pins D ow n "The M an Who N ever Was"», f2 netw ork, 2002
Ενόπλων Δυνάμεω ν για να χρ ησιμοπ οιηθούν κατάλληλα. Το όνομα
(theage.com .au).
«M incem eat» είχ ε χρ η σ ιμ ο π ο ιη θεί τον Α ύγουστο του 1941 για την

59
0 O p iiflo Q m e μ ε ο α ιω ν ικ η ς lo n a v ia c

Η κα σ έλα το υ θ η σ α υ ρ ο ύ του
Ελ Σ ιν τ σ το ν κ α θ εδ ρ ικ ό ναό
το υ Μ π ο ύ ρ γο ς. Οι
εν το ιχ ισ μ έν ο ι θ υ ρ ε ο ί τη ς
Κ α σ τίλη ς α π εικονίζουν ένα
κά σ τρ ο .

0 Ελ Σινί ήιαν ξακουστός via την ιπποιικιί ίου αρειή, γενναιόψυχος, ατρόμητοι:, δίκαιος,

εξαίρετος πολεμιστής και πάνω απ' όλα ιριλόπατρις. Ενέπνεε σεβασμό τόσο στους

χριστιανούς όσο και στους μουσουλμάνους. Γεννηθηκε πριν από μια περίπου χιλιετία και

έκιοτε το θρυλικό του όνομα, που ξεπέρασε τα σύνορα της Ισπανίας, παραμένει ζωντανό ως

σύμβολο του υπερασπιστή των ιδανικών και των αξιών του ενάρετου χριστιανού ιππότη.
Ελ Σ ιντ (el Cid) γ ε ν ν ή θ η κ ε μ ετα ξύ Το έ τ ο ς 710 7.000 Β έρ β ε ρ ο ι π ο λ εμ ισ τές με αρχηγό

Ο
τω ν ετώ ν 1043 και 1045 σ το ο ικ ο γ ε ­ το ν Ταρίκ δια π ερ α ιώ θηκα ν από το Μ αρ όκο σ το Γιβραλ­
νεια κό φ έο υ δ ο Μπιμπάρ, δ έκ α χι­ τά ρ μ ε πλοία το υ Β υζα ντινο ύ έξα ρ χο υ τη ς Ισπανίας Ιου-
λ ιό μ ετρ α β ό ρ εια το υ Μ π ούργος, λια νού. Α φού δ ημ ιο ύρ γησ α ν π ρο γεφ ύ ρω μ α στη νότια
π ρω τεύο υσ α ς τη ς κ ο μ η τεία ς (και Ισπανία και ενισ χ ύ θ η κ α ν με 5.000 ακόμα π ο λεμ ισ τές,
μ ε τέ π ε ιτα το υ βασ ιλείου) τη ς Κ ασ τίλης. Το προχώ ρησαν σ το εσ ω τερ ικό τη ς Ιβ η ρ ική ς χερ σ ονή-
όνο μά το υ ή τα ν Ροδρίγο Ν τία θ ν τ ε Μπιμπάρ σου.
(Rodrigo Diaz de Vivar). Η ταν γ ιο ς το υ Ν τιέγο Ε κείνη τη ν επ οχή η Ιβηρική ή τα ν δ ια ιρ εμ έν η
Λ α ϊν εθ και τη ς ανώ νυμης συζύγου το υ , θ υ γ α ­ σε βασ ίλεια τα οποία κυ βερνο ύσ α ν Β ησ ιγότθ ο ι
τέ ρ α ς το υ Ροδρίγο Α λ β ά ρ εθ . Οι γ ο ν είς το υ , ό ­ βασ ιλείς. Η κυριαρχία τω ν Β ησ ιγότθω ν εδρ α ιώ ­
πως και ο ίδιος, α ν ή κ α ν σ την κ α τώ τερ η αρ ι­ θ η κ ε μ ετά τη ν κα τα σ τρ ο φ ή τη ς Ρώμης, το 475,
σ το κρ α τία τη ς Κ ασ τίλης, το υ ς ινφ α θ ό ν ες από Β ά νδα λο υς και Β η σ ιγό τθ ο υ ς, και τη ν κα τά ρ ­
(infazones), που σ χημάτιζαν τη ν ιπποτική τά ξη , ρευσ η τη ς δ υ τικ ή ς επ ικρ ά τεια ς τη ς Ρωμαϊκής
σε α ντιδ ια σ το λή π ρος το υ ς τιτλ ο ύ χ ο υ ς ε υ γ ε ­ Α υ το κ ρ α το ρ ία ς.
ν είς φ εο υ δ ά ρ χ ες , το υ ς ιδάλγος (hidalgos). Η οι­ Κατά το έ το ς τη ς α ρ α βική ς εισ β ο λής σ την
κο γ έν εια το υ Ροδρίγο χ α ρ α κ τη ρ ιζό τα ν για τη ν Ισπανία ο Β η σ ιγ ό τθ ο ς βασιλιάς Ρ οδ ερίγος ή τα ν α­
αφοσίωσή τη ς σ το υ ς η γ ε μ ό ν ες τη ς Κ ασ τίλης, οι π α σ χολημένος με τη ν κα τά π νιξη εξεγ έ ρ σ εω ν
οποίοι με τη σ ειρά το υ ς βάσιζαν τη ν εξο υ σ ία σ τον βορρά. Σ τις 19 Ιουλίου 711 η αραβική ορδή
το υ ς σ το υ ς ινφ α θ ό νες, που α π οτελού σ α ν το ν νίκησ ε το ν σ τρ α τό τω ν Β ησ ιγότθω ν σ το Ρίο
πυρήνα το υ σ τρ α τού το υ ς . Η γ έν ν η σ ή το υ συμπί­ Μ π αρμπ άντε. Μ έσα στα επ ό μενα δύο χρ ό νια ολό ­
π τει με τη ν απαρχή τη ς ισπανικής "Ρ εκο νγκίσ τα " κλη ρη η Ιβηρική χ ερ σ όνησ ο ς κ α τα λ ή φ θ η κ ε από
(Reconquista), δ ηλα δή τη ς α να κα τά λη ψ η ς από τ ις ισ λα μ ικές ο ρ δ ές . Η μου σ ο υλμ α νική Ισπανία ο ­
το υ ς χ ρ ισ τια νού ς, τω ν εδα φ ώ ν τη ς Ιβη ρ ική ς χ ε ρ ­ ν ο μ α ζό τα ν έ κ τ ο τ ε «Αλ Α νταλούς» (AI Andalus =
Α γαλμα τη ς συζύγου
σονήσου που τρ ε ις αιώ νες νω ρ ίτερ α είχαν κ α τα κ τή ­ Ανδαλουσία).
το υ Ελ Σ ιν τ, δόνιας
σει οι μουσ ουλμάνοι. Μ ετά το ν θ ά ν α το το υ Μ ω άμεθ, Χ ιμ ένα Ν τία θ , στο
Οι Α ρ α β ες π έρασαν τα Π υρηναία όρη, εισ έβ α λα ν
το έ το ς 632, οι δ ιάδοχοί το υ , Α ρ α β ες χα λίφ ες, είχαν Μ π ο ύ ρ γο ς. στη Γαλλία και για ένα δ ιά σ τη μα κα τείχα ν π ερ ιο χ ές τη ς
κα τα κτή σ ει τη Συρία, τη ν Π αλαισ τίνη, τη ν Περσία και ν ο τιο δ υ τικ ή ς Γαλλίας. Το 732 ο σ τρ α τό ς τω ν Φ ράγκω ν
τη 6 ό ρ εια Α φρική. Το 660 ο π έμ π το ς χα λίφ ης το υ υπό το ν βασ ιλικό αυλάρχη Κάρολο “Μ α ρ τέλ ο " (= Σ φ ύ ­
Η πύλη τη ς ρα), το υ ς νίκησ ε κα τά τη μάχη το υ Π ο υ α τιέ και το υ ς υ­
Ισλάμ, Μωαβιά ο Ο μμα ϊδης, κ α τέσ τη σ ε τη Δαμασκό
Π α ν α γ ία ς σ το
π ρω τεύουσ α το υ Ισλάμ. Η δ υ να σ τεία τω ν Ο μμαϊδώ ν π οχρέω σ ε να π ερ ιο ρ ισ το ύ ν σ την Ιβηρική.
Μ π ούρ γος
δ ια τη ρ ή θ η κ ε σ την εξο υ σ ία επί ένα ν αιώνα. κ ο σ μ είτα ι μ ε Σ το Ισλάμ α κο λ ο ύ θ η σ ε μια π ερ ίο δ ο ς εμ φ ύ λ ια ς δια­
α γ ά λ μ α τα μ άχης για τη διαδοχή σ το χα λιφ ά το. Ως επ α κό λο υ θ ο , οι
επιφανώ ν ανδρών, Ο μ μ α ϊδ ες ε κ θ ρ ο ν ίσ τη κ α ν και α ν τικα τα σ τά θ η κα ν από
μ ε τα ξ ύ α υτώ ν και τη δ υνα σ τεία τω ν Αββασσιδών, οι οποίοι το 750 μ ε τ έ ­
το υ Ελ Σ ιν τ. φ ερ α ν τη ν π ρω τεύουσ α το υ Ισλάμ στη Β α γδά τη. Ο
Ο μ μ α ϊδ ης πρίγκηπ ας Α μπ ντ ε λ Ραχμάν σ ώ θ η κε από τη
τη ς ο ικ ο γ έν εια ς, β ρ ή κ ε κα τα φ ύ γιο σ την Ανδα­
λουσία, τη ν οποία κα τόρ θω σ ε με το υ ς
οπ αδούς το υ να θ έ σ ε ι υπό έλ ε γ χ ο και
όπου το 755 ίδρυσ ε α ν ε ξά ρ τη το χα λι­
φ ά το με π ρω τεύουσ α τη ν Κ όρδοβα . Το
Χ α λιφ ά το τη ς Κ όρ δοβα ς έ γ ιν ε μια από
τις λ α μ π ρ ό τερ ες ισ λα μ ικές Α υλές, ό­
που α να π τύ χ θ η κα ν οι τέ χ ν ε ς , τα γρά μ ­
ματα και οι επ ισ τήμ ες.
Ο τα ν γ ε ν ν ή θ η κ ε ο Ελ Σ ιντ η Ισπα­
νία ή τα ν δ ια ιρ εμ έν η σε δύο μ εγά λα α­
ντίπ αλα σ τρα τόπ εδ α . Το ν ό τιο και το
κ ε ν τρ ικ ό τμ ή μ α τη ς Ιβη ρ ική ς χ ερ σ ο ­
νήσ ου α π ο τελ ο ύ ν το από α ν εξά ρ τη τα
μ ου σ ο υλμ α νικά βα σ ίλεια -εμιρ ά τα ,
γνω σ τά ως "ταϊφ ας", που π ρο ήλθα ν
από τη διάλυση το υ Χ α λιφ ά το υ τη ς
Κ όρ δ οβα ς το 1031. Β όρ εια β ρ ίσ κοντα ν
τα χρισ τια νικά βασ ίλεια τη ς Λ εό ν και
Κ ασ τίλης, ενώ α να τολικά , κα τά μήκο ς
τω ν Πυρηναίω ν, τα βασ ίλεια τη ς Ναβά­
ρας και τη ς Αραγω νίας α π οτελού σ α ν
το ν προμαχώ να που εμπ όδ ιζε τη μ ο υ ­
σ ουλμανική διείσδυσ η στη λοιπή Ευ-
ρωπη.
Τα χ ρ ισ τια νικά βασ ίλεια χ α ρ α κ τη ­
ρ ίζο ν τα ν από μια ε χ θ ρ ό τη τα που είχε
αρχίσ ει μόλις δ έκα χρ ό νια πριν από τη
γέν ν η σ η το υ Ελ Σιντ. Από το 999 μέχρι
το 1035 ο Σ άντσ ο Γ' ο Π ρ εσ β ύ τερ ο ς
κυ β ερ ν ο ύ σ ε τα βασ ίλεια τη ς Ναβάρας
και τη ς Α ραγω νίας και τη ν Κ ο μ η τεία τη ς Κασ τίλης. Π ριν π εθά-
ν ει δ ιέ ν ε ιμ ε τη ν επ ικρ ά τειά το υ σ το υ ς γ ιο υ ς το υ . Ο Γκαρθία έ-
γ ιν ε βασιλιάς τη ς Ν αβάρας, ο Φ ερ νά ντο κό μ η ς τη ς Κ ασ τίλης
και ο Ραμίρο βασιλιάς τη ς Αραγω νίας. Ο Φ ερ νά ντο τη ς Κασ τί­
λ η ς α π ο δ είχ θ η κ ε ο πιο δ υνα μ ικό ς. Το 1032 ν υ μ φ ε ύ θ η κ ε τη
Σάνστα τη ς Λ εό ν, α δ ελφ ή το υ βασιλιά Β ερ μ ο ύ δ ο υ Γ' τη ς Λ εόν,
με το ν οποίο ο Φ ερ νά ντο ενεπ λά κη σε π όλεμ ο. Το 1037 ο Β ερ-
μ ού δο ς σ κ ο τώ θ η κ ε σε μάχη και ο Φ ερ νά ντο κ α τέλ α β ε ε ξ ο νό ­
μ α το ς τη ς συζύγου το υ το σ τέμ μ α τη ς Λ εό ν μαζί με τις υ π ο τε­
λ είς η γ ε μ ο ν ίε ς τω ν Α σ τουριώ ν και τη ς Γαλικίας, τις ο π ο ίες ε ν ­
σωμάτωσε σ τη ν Καστίλη, που α ν α β α θ μ ίσ τη κε σε βασ ίλειο.
Ο τα ν ο Σ άντσ ο Γ' ο Π ρ εσ β ύ τερ ο ς έδω σ ε σ τον π ρ ω τό το κο
γιο το υ , Γκαρθία, το Βασ ίλειο τη ς Ναβάρας, το ύ παραχώ ρησε
με δ ια θ ήκη και μ έρ ο ς τω ν π εριοχώ ν τη ς Κ ασ τίλης από το ν πο­
τα μ ό Ο υμπ ιέρνα στα ανα το λικά . Ο Φ ερ νά ντο Α 1τη ς Κασ τίλης,
έχ ο ν τα ς π λέο ν θ έ σ ε ι υπό το ν έ λ ε γ χ ό το υ ο λό κληρ η τη βό ρ εια
Ισπανία, αποφάσισε να δ ιεκ δ ικ ή σ ει τα κασ τιλιανά εδ ά φ η που
είχαν π α ραχω ρηθεί σ τον Γκαρθία. Το ζή τη μ α "λ ύ θ η κε" το 1054
κατά τη μάχη τη ς Α τα π ου έρ κα , όπου ο Γκαρθία σ κο τώ θ η κε.
Ετσι η Καστίλη ε π ε κ τά θ η κ ε π ρος τα α νατολικά.
Α φού υ π έτα ξε το υ ς χρισ τια νού ς α ντιπ ά λο υς το υ ο Φ ερ νά­
ν το Α' τη ς Κ α σ τίλη ς-Λ εόν, που ως επ ικυρίαρ χος τόσω ν η γ ε μ ο ­
νιώ ν τιτλ ο φ ο ρ ε ίτο και « α υ το κρ ά το ρ α ς» , άρχισε να ε π ε κ τε ίν ε -
τα ι σε βά ρ ος τω ν μου σ ο υλμ α νικώ ν περιοχών. Κ α τέλ α β ε το Το­
λέδ ο , το οποίο κα τέσ τη σ ε φ ό ρ ου υ π ο τελ ές στη Λ εό ν, τη Σαρα­
γόσα (φ όρ ου υ π ο τελ ή ς σ τη ν Καστίλη), το Μ π ανταχάρ και τη
Σ εβίλη (φ όρ ου υ π ο τελ είς στη Γαλικία και σ την Π ορτογαλία).
Ο τα ν π ερί τα 1058 ο π α τέρ α ς το υ Ροδρίγο ν τ ε Μπιμπάρ πέ-
θ α νε, εκ είν ο ς ή τα ν 14 χρόνω ν και υ π η ρ ετο ύ σ ε στη σ υνοδεία
το υ ινφ ά ντη (βασιλόπαιδα) Σάντσ ο, π ρ ω τό το κο υ γιο υ το υ βασι­
λιά Φ ερ νά ντο Α' τη ς Κασ τίλης-Λ εόν. Ε κεί ως ιπ π οκόμος έ μ α θ ε
ανάγνωση, γραφ ή, το ε θ ιμ ο τυ π ικ ό τη ς Α υλής και αγάπησε ιδι­
α ίτερ α τη λο γ ο τεχ ν ία . Επίσης έ μ α θ ε ιππασία, κυ ν ή γ ι και να χ ει­ Το "Σολάρ το υ Ελ Σ ιν τ "σ το Μ π ο ύ ρ γο ς είναι ένα μ νη μ είο σ το σ ημ είο
ρ ίζετα ι σπαθί, α κό ν τιο και ασπίδα. Σε η λικία 17 ετώ ν ο ινφά- όπ ου β ρ ισ κ ό τα ν κ ά π ο τε η κ α το ικ ία το υ Ελ Σ ιν τ.

ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ
Οι χριστιανικοί στρατοί υπερτερούσαν έναντι των μουσουλμάνων ως ρούμε να πούμε ότι αντιστοιχούσε στην αξία 100 βοδιών (με ένα βόδι
προς τον 6αρύ εξοπλισμό, τα μεγαλόσωμα άλογά τους και τη χρήση μπορούσαν να τραφούν 80-100 άνθρωποι για μια εβδομάδα). Λόγω της
πολιορκητικών μηχανών. Οι μουσουλμανικοί στρατοί από την άλλη μικρής του επιτάχυνσης το ντεστριέ χρησιμοποιείτο κυρίως στις κο­
πλευρά είχαν υπεροχή σε αριθμούς και ήταν ευκίνητοι λόγω του ελα­ νταρομαχίες, σε παρελάσεις και κατά τη μάχη. Στις συγκρούσεις χρη­
φρού εξοπλισμού και των ταχύτατων καθαρόαιμων αραβικών αλόγων σιμοποιείτο μόνο κατά την επέλαση, για να είναι ξεκούραστο.
τους. Η εκπαίδευση των χριστιανών ευγενών αφορούσε κυρίως τις πολεμι­
Σε ανοικτό πεδίο η ταχύτητα των αραβικών αλόγων αποτελούσε προ­ κές ασκήσεις. Ο νεαρός γόνος μιας αριστοκρατικής οικογένειας άρχι­
τέρημα κατά την επέλαση, με τις παραπλανητικές επιθέσεις-υποχωρή- ζε την εκπαίδευσή του στις πολεμικές τέχνες από πολύ μικρή ηλικία
σεις και τη ρίψη 6ελών. Στις συμπλοκές όμως τα πιο μεγαλόσωμα και και στα 21 του χρόνια λάμβανε το χρίσμα του ιππότη.
πιο μυώδη άλογα των Πυρηναίων, τα ντεστριέ, υπερτερούσαν. Επίσης Ο ιππότης κρατούσε ένα ιπποτικό τιμάριο μέσα στην επικράτεια του ε­
ο βαρύς οπλισμός, όπως τα σπαθιά και οι κεφαλοθραύστες, έδιναν υ­ πικυρίαρχου φεουδάρχη και αυτός με τη σειρά του ήταν υποτελής του
περοχή στα χριστιανικά στρατεύματα. βασιλιά. Κατά τον πόλεμο όλοι οι υποτελείς, ανάλογα με τον βαθμό και
Ο εξοπλισμός ενός ιππότη ήταν πολύ ακριβός και μόνο οι πιο πλούσιοι τον πλούτο τους, ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν στρατιωτική υπη­
φεουδάρχες μπορούσαν να τον διαθέτουν. Μια αλυσιδωτή πανοπλία, ρεσία στον άμεσο επικυρίαρχό τους.
ένα κράνος, ένα σπαθί, μια λόγχη και μια ασπίδα άξιζαν όσο 30 βόδια, Η βασική στρατιωτική μονάδα ονομαζόταν «λόγχη». Τη συγκροτούσε
ενώ ένα άλογο όσο 12 βόδια. ένας ιππότης με αντάλλαγμα το τιμάριο που κρατούσε. Το μέγεθος
Η συνδυασμένη χρήση τόξων από ιππείς ή πεζούς ήταν ίσως η καλύτε­ μιας λόγχης ήταν ανάλογο με την έκταση του τιμαρίου, συνεπώς ανά­
ρη τακτική των μουσουλμάνων. Τα λεπτά κυρτά σπαθιά των τελευταί­ λογο με τον πλούτο του ιππότη, αφού αυτός όφειλε να εξοπλίζει με δι­
ων, αν και πιο εύχρηστα, εκμηδενίζονταν μπροστά στα βαριά φαρδιά κά του έξοδα τους ακολούθους του.
No 116

σπαθιά των χριστιανών. Η καρδιόσχημη δερμάτινη ασπίδα τους υιοθε- Ο ιππότης που είχε τη δυνατότητα συγκρότησης μιας λόγχης υπό τη
τήθηκε και από το ελαφρύ χριστιανικό ιππικό, τους χινέτες (jinetes). σημαία του, που έφερε το οικόσημό του, ονομαζόταν ιππότης λαβαρο­
Η Καστίλη, που έλαβε το όνομά της από τα αναρίθμητα κάστρα τα ο­ φόρος - φλαμουριάρος, κατά το "Χρονικό του Μορέως". Ξεχώριζε από
ποία είναι κτισμένα στην επικράτειά της, χρησιμοποίησε αυτές τις κα­ τους άλλους ιππότες επειδή εκείνοι δεν έφεραν λάβαρο κατά τη μάχη,
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ·

τασκευές για να αποτρέψει τη μουσουλμανική διείσδυση στα χριστια­ δεν είχαν ιδιοκτησία και ακολουθία και ήταν κατώτερου βαθμού, ονο­
νικά εδάφη. Κατά τις πολιορκίες οι μουσουλμάνοι βασίζονταν κυρίως μάζονταν δε bachelor.
στον αποκλεισμό, μέθοδο που εφάρμοσε επιτυχημένα και ο Ελ Σιντ ε­ Ο επικυρίαρχος άρχοντας, ο βαρώνος, συγκέντρωνε τις λόγχες των υ­
ναντίον τους. ποτελών του ιπποτών σε ένα μεγαλύτερο τμήμα ονομαζόμενο «ση­
Το άλογο είχε κύριο ρόλο στη ζωή ενός ιππότη. Το ντεστριέ ήταν το κα­ μαία», το οποίο ακολουθούσε τη δική του σημαία με το ανάλογο οικό­
λύτερο και το πιο περιζήτητο πολεμικό άλογο. Μπορούσε να μεταφέ­ σημο.
ρει μέχρι και 100 κιλά. Προερχόταν από την περιοχή των Πυρηναίων Μισθοφορικά τμήματα ιπποτών, σεργέντων και τουρκοπόλων κάλυ­
και ήταν η ακριβότερη ράτσα. Για να γίνει κατανοητή η αξία του, μπο­ πταν τις λοιπές ανάγκες του στρατεύματος.

63
τό ς τη ς Κ ασ τίλης νίκη σ ε το ν σ τρα τό τη ς Λεόν. Ο η ττη -
μ έν ο ς Α λφόνσ ο α ν τί να π α ρα δ οθ εί, όπως είχ ε προσυμ-
φ ω ν η θ εί, κ α τέφ υ γ ε σ τον νότο , όπου α ν α σ ύ ν τα ξε τις
δ υ ν ά μ εις το υ και ε π ιτέ θ η κ ε κα τά το υ Ε μιρ ά του τη ς
Μ π α ντα χόθ δ ιεκδ ικ ώ ντα ς φ ό ρ ο υ π ο τέλ εια ς. Το εμ ιρ ά ­
το ή τα ν όμω ς υ π ο τελ ές σ τον α δ ελ φ ό το υ , Γκαρθία τη ς
Γαλικίας. Ο Σ άντσ ο Β 1 τη ς Κ ασ τίλης, π ροφ α σ ιζόμενος
ό τι υ π ο σ τηρ ίζει το ν Γκαρθία κα τά το υ Α λφόνσ ο, εισ έ­
β α λε στη Γαλικία και τη ν κ α τέλ α β ε. Ο Γκαρθία κ α τέ φ υ ­
γ ε σ τη ν Αυλή το υ εμ ίρ η τη ς Σ εβ ίλη ς.
Μ ε το ν Γκαρθία ε κ τ ό ς συναγω νισμού το π εδ ίο για
τη δ ιεκδ ίκη σ η ο λ ό κ λ η ρ η ς τη ς επ ικρ ά τεια ς το υ Φ ερνά-
ν το έ μ ε ν ε α νο ικτό για το ν Σ άντσ ο και τ ο ν Α λφόνσο. Κα­
τά τη μάχη τη ς Γκολπ εχέρ α (1072) ο Α λφόνσ ο η τ τ ή θ η κ ε
και σ υ νελή φ θ η , αλλά δ ρ α π έτευ σ ε και β ρ ή κ ε άσυλο
σ τη ν Αυλή το υ εμ ίρ η το υ Τολέδο. Σ τις σ υγκρ ού σ εις
σ υ μ μ ε τε ίχ ε ο βα σ ιλικός σ ημ α ιοφ όρ ος Ροδρίγο Ν τίαθ
ν τη ς Σ άντσ ο το ν έχρ ισ ε ιππότη. Κατά τα επ ό μενα χ ρ ό ­ Ο Τσάρλτον ν τ ε Μπιμπάρ, που δ ιο ικο ύσ ε το βασ ιλικό σ τρ ά τευ μ α
νια ο Ροδρίγο σ υ νό δ ευ σ ε το ν Σάντσ ο σε σ τρ α τιω τικ ές Η σ το ν σ το ν τη ς Κ ασ τίλης.
ρ ό λο το υ Ελ
επ ιχειρ ή σ εις ε ν α ν τίο ν τη ς Αραγω νίας. Οι Κασ τιλιανοί υ­ Κ ατά τη δ ιά ρ κεια τη ς κα τα σ το λή ς μιας ε ξέγ ε ρ σ η ς
Σ ιν τ σ την
π οσ τήριζαν, ως επ ικυρίαρχοι, το ν φ ό ρ ου υ π ο τελή το υ ς ομώ νυμη
που ε κ δ η λ ώ θ η κ ε το 1072 στη Ζαμόρα, ο Σ άντσ ο δ ολο-
εμ ίρ η τη ς Σαραγόσα, Α λ Μ ο υ κ τα ν τίρ , σ την π ροσπ άθειά α μ ερ ικ α νικ ή φ ο ν ή θ η κ ε. Η είδησ η τη ς δ ο λ ο φ ο ν ία ς π ρ ο κά λεσ ε ανα­
το υ να α ν α κτή σ ει εδ ά φ η το υ εμ ιρ ά το υ που το υ είχ ε α- τα ινία το υ 1961, στάτω ση σ τον σ τρ α τό το υ και π ολλοί σ τρ α τιώ τες λιπο-
ποσπάσει ο γ ειτο ν ικ ό ς βασιλιάς Ραμίρο Α' τη ς Αραγω- που κ έρ δ ισ ε τάκτησ αν. Ο Ροδρίγο α ν α σ ύ ν τα ξε το υ ς π ισ τούς σ τον
νίας. Το 1063, κατά τη μάχη το υ Γράους, νίκησ αν το υ ς τρ ία βρ α β εία βασιλιά σ τρ α τιώ τες και μ ε τ έ φ ε ρ ε τη σορό το υ μονά ρ ­
Α ρα γω νέζους, ενώ ο Ραμίρο Α1σ κο τώ θ η κε. Ο ινφ ά ντη ς Οσκαρ. χη τη ς Κ ασ τίλης σ το μ ονα σ τήρ ι τη ς Ονια, όπου έ γ ιν ε η
Σ άντσ ο τη ς Κ ασ τίλης επ έσ τρ εψ ε θ ρ ια μ β ευ τή ς . τα φ ή. Α μέσ ω ς μ ετά μ ε τέ β η στη Α εό ν, όπου ο ρ κίσ τη κε
πίστη σ το ν Αλφόνσο. Ο τε λ ε υ τ α ίο ς , ό τα ν π λη ρο φ ο ρή -
θ η κ ε τη δ ο λ ο φ ο ν ία το υ α δ ελ φ ο ύ το υ , έ φ υ γ ε από το Το­
ΚΑΜΠΕΑΔΟΡ λ έδ ο και μ ε τέ β η στη Λ εό ν, όπου α ν έκ τη σ ε το ν θ ρ ό νο
το υ.
Σ τα τέ λ η το υ 1065 ο Φ ερ νά ντο Α 1τη ς Κ ασ τίλης π έ­ Ο Α λφ όνσ ος ΣΤ' ή τα ν π λέον ο μ ονά ρχη ς το υ ενω ­
θ α ν ε και, εν ερ γ ώ ν τα ς όπως ο π α τέρ α ς το υ , δ ιέ ν ειμ ε μ ένο υ Β ασ ιλείου τη ς Κ α σ τίλη ς-Λ εόν, που π ερ ιελά μβ α -
τη ν επ ικρ ά τειά το υ σε όλα τα παιδιά το υ . Ο π ρ ω τό το κ ο ς ν ε τη ν Α σ τούρια και τη Γαλικία. Σ τη σ υνέχεια κάλεσ ε
Σ άντσ ο ο ρ ίσ τη κ ε βασιλιάς τη ς Κ ασ τίλης, ο Αλφόνσο βα­ Ο συνασπισμός
τ ο ν ε ξό ρ ισ το α δ ελ φ ό το υ Γκαρθία, που ανυπ οψ ίασ τος
χρ ισ τιανώ ν και
σιλιάς τη ς Λ εό ν, ο Γκαρθία κλη ρ ο νό μ η σ ε τη Γαλικία, τη ν έφ θ α σ ε στη Λ εό ν π ισ τεύ ο ν τα ς ό τι ο ν έο ς βασιλιάς θ α
Α ράβω ν ή τα ν
Α σ τούρια και τη ν Π ορ τογα λία και οι πριγκήπ ισσες Ου- σ υ νη θισ μ έν ο το ν α π οκαθισ τούσ ε στη Γαλικία. Ο Α λφ όνσ ος όμω ς το ν
ράκα και Ελβίρα, υπό το ν όρο να μην π α ν τρ ευ το ύ ν , έ ­ φ α ιν ό μ ενο σ τη φυλάκισ ε. Ο Γκαρθία π α ρ έμ ειν ε σ ιδ η ρ ο δέσ μ ιος μέχρι
λα βα ν τα μονα σ τηρ ια κά φ έο υ δ α και μ ερ ικ ές π όλεις. μ ο υ σ ο υ λμα νική το ν θ ά ν α τό το υ , το 1090.
Η ανάρρηση το υ Σ άντσ ο Β' σ τον θ ρ ό ν ο τη ς Καστί- Ισπανία.
λ η ς ο δ ή γη σ ε σε π ροαγω γή α νθρ ώ π ους τη ς εμπ ισ το σ ύ ­
ν η ς το υ , ανάμεσ α σ το υ ς οπ οίους σ υ γ κ α τα λ εγ ό τα ν και ο
Ροδρίγο Ν τία θ ν τ ε Μπιμπάρ. Ο τ ε λ ε υ τ α ίο ς π ρο ήχθη σε
α λ φ έ ρ ε θ (alferez), σ ημαιοφ όρο-υπ ασ πισ τή το υ μονά ρ ­
χη, αξίω μα που το υ έ δ ιδ ε και τη διοίκησ η το υ βασ ιλικού
σ τρα τού .
Ο Ροδρίγο ή τα ν ένα ς απλός ιππότης. Ε φ ερ ε και το ν
τίτλ ο το υ κα μπ εα δόρ (campeador), που δ η λώ νει το ν δι­
δάσκαλο δ ε ξιο τέ χ ν η σ τις π ο λ εμ ικ ές τέ χ ν ε ς (campi
doctor), β α θ μ ίδ α υ ψ η λό τερ η από το υ ς π ρ ω τα θ λ η τές μ ο ­
νομά χους (campeones).
Η πρώτη εκ σ τρ α τεία το υ Ροδρίγο ως δ ιο ικη τή το υ
βασ ιλικού σ τρ α τεύ μ α το ς έ γ ιν ε το 1067, για τη ν κυ ρια ρ ­
χία σ την κοιλά δα το υ π οτα μ ού Εβρου, τη ν οποία δ ιεκδ ι-
κούσαν, ε κ τό ς από το ν εμίρ η Αλ Μ ο υ κ τα ν τίρ τη ς Σαρα­
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

γόσας, και οι τρ ε ις π ρ ω το εξά δ ελ φ ο ι βασ ιλείς, Σάντσ ο


Β ’ τη ς Κ ασ τίλης, Σ άντσ ο Δ' τη ς Ν αβάρας και Σάντσ ο Ρα-
μ ίρ εθ τη ς Αραγω νίας. Η εκ σ τρ α τεία α υ τή ο νο μ ά σ τη κε
«Ο π ό λ εμ ο ς τω ν τρ ιώ ν Σάντσ ο».
Τον ίδιο χ ρ ό νο (1067), ό τα ν π έθ α ν ε η βασ ιλομήτω ρ
Σάντσα, χήρ α το υ Φ ερ νά ντο Α', άρχισαν οι α μ φ ισ β η τή ­
σ εις από μ έρ ο υ ς το υ Σ άντσ ο Β1τη ς Κ ασ τίλης ως προς
τις εδ α φ ικ ές δ ιε υ θ ε τή σ ε ις το υ π α τέρ α το υ . Ετσι επανα-
λ ή φ θ η κ α ν τα γ εγ ο ν ό τα τη ς π ρ ο η γ ο ύ μ εν η ς γ ενιά ς. Μ έ ­
σα σε ένα ν χ ρ ό νο άρχισε ο π ό λ εμ ο ς ανάμεσ α στα α δ έλ ­
φια, που δ ιή ρ κ εσ ε τρ ία χρόνια. Η πρώ τη μάχη έγιν ε
σ τη ν π εδιάδα τη ς Λ ια ντά δα (19 Ιουλίου 1068). Ο στρα-

64
Ο Α λφ όνσ ος ΣΤ' δ έ χ θ η κ ε με ευχαρίσ τησ η το ν Ροδρί-
γο σ την υπηρεσία το υ . Τα π ρά γμα τα όμω ς δ εν ή τα ν ό ­
πως τα είχ ε σ υ νη θ ίσ ει ο τε λ ε υ τ α ίο ς . 0 ν έο ς βασιλιάς ε ί­
χ ε το ν δ ικό το υ α λ φ έ ρ ε θ και το υ ς δ ικ ο ύ ς το υ έμπ ισ το υς
τη ς Α υλής. Π άντω ς οι σ χέσ εις το υ Ροδρίγο μαζί το υ ή τα ν
καλές. Τον σ υνό δευσ ε κατά τη ν εκ σ τρ α τεία τη ς Ριόχα,
που είχ ε ως σκοπό τη ν επ ιβολή τη ς κα σ τιλια νή ς επ ιρ­
ροή ς σ την κοιλά δα το υ Εβρου.
Το 1074 ο βασιλιάς Α λφ όνσ ος ΣΤ' και οι α δ ελ φ έ ς το υ,
ινφ ά ν τες Ο υράκα και Ελβίρα, υπέγραψ αν ως μ ά ρ τυ ρ ες
στο π ροικοσ ύμφ ω νο το υ Ροδρίγο μ ε τη δόνια Χ ιμένα
Ν τίαθ, γόνο α ρ ισ το κρ α τική ς ο ικ ο γ έν εια ς τη ς Α σ τούριας.
Η Χ ιμένα ή τα ν κόρη το υ Ν τιέγο Ρ ο ν τρ ίγκ εθ , κόμη το υ
Ο βιέδο, και σ υ γ γ έν ευ ε μ ε το ν βασ ιλικό οίκο τη ς Λεόν. Οι
βα σ ιλικές π αρουσ ίες, καθώ ς και ε κ ε ίν ε ς τη ς υψ ηλής α­
ρ ισ το κρ α τία ς, σ το ν γά μο το υ Ροδρίγο επ ιβεβαίω ναν
τη θ έσ η που είχ ε σ την Αυλή. Α υτό επ ιβεβα ιώ νει και
το γ εγ ο ν ό ς ό τι κατά τα δύο επ ό μ ενα χ ρ ό νια ο Ρο­
δρίγο ασ κούσ ε κ α θ ή κ ο ν τα βασ ιλικού δικασ τή σε
π ερ ιο χ ές τη ς υπ αίθρου μ ετα ξύ το υ Μ π ούργος
και τη ς Α σ τούριας. Τον Μ άιο το υ 1076 η βασιλική
σ υνο δεία κα τέλ υ σ ε σ το μονα σ τήρ ι τη ς Κ αρδένια
και ο Α λφ όνσ ος ΣΤ' υπ έγραψ ε ως μ ά ρ τυ ρ α ς σε
έγγ ρ α φ ο δ ω ρ εά ς το υ Ροδρίγο και τη ς συζύγου
το υ π ρος το μονα σ τήρ ι το υ Σίλος. Ο τε λ ε υ τ α ίο ς
α π έκτη σ ε μ ε τη Χ ιμένα τρ ία παιδιά: το ν Ν τιέγο
Ρ οδ ρ ίγκεθ, τη ν Κριστίνα Ρ ο δ ρ ίγ κεθ και τη Μ α­
ρία Ρ οδ ρ ίγκεθ.
Η κατάστασ η σ τη μ ου σ ο υλμ α νική Ισπανία
το υ ν ό το υ δ ε ν δ ιέ φ ε ρ ε από ε κ ε ίν η το υ χρισ τια ­
νικού βορρά. Οι ε μ ίρ η δ ε ς α ν τιμ ά χ ο ντα ν ο ένα ς
το ν άλλο και δ εν δίσ ταζα ν να ε γ ε ίρ ο υ ν ε δ α φ ι­
κές δ ιεκ δ ικ ή σ εις και να σ υ γ κρ ο ύ ο ν τα ι μ ε τα ­
ξύ το υ ς . Σ ε π ο λ λ ές π εριπ τώ σ εις ζ η το ύ ­
σαν και τη σ υνδρομή τω ν χ ρ ι­
στιανών γ ειτό ν ω ν το υ ς προ-
κειμ έν ο υ να υ π ο τά ξο υ ν το υ ς
εχ θ ρ ο ύ ς το υ ς . Ετσι μ ερ ικά
από τα ε μ ιρ ά τα είχα ν π ερ ιέλ-
θ ε ι σ τη ν κυριαρχία τω ν χ ρ ι­
στιανών ηγεμόνω ν. Ε κτό ς αυ
το ύ , χρισ τια νοί και μ ο υ σ ο υ λ­
μάνοι εισ έβ α λ λα ν κ ά θ ε τό σ ο
ο ένα ς σ την π εριοχή το υ
άλλου και δ ε ν υπήρχαν
σ τα θ ερ ά σύνορα μ ετα ξύ
τω ν δ ύο θ ρ η σ κ ευ τικ ώ ν
στρατοπέδω ν.

Ισπανός π εζό ς (11ος αιώνας μ.Χ.).


Οι κ ά το ικ ο ι τη ς Ισπ ανίας είν α ι απ όγονοι αρχαίω ν
κ ελτιβ η ρ ικ ώ ν φύλω ν που α ν α μ είχ θ η κ α ν μ ε Ρ ω μαίους,
Φ ρ άγκο υς, Γ ό τθ ο υ ς και Β άνδαλους κ α τα κ τη τέ ς . Η
ε τε ρ ό κ λ η τη κ α τα γ ω γ ή των Ισπανών ε ίχ ε α να μενό μ ενο
α ντίκ τυ π ο σ το ν οπ λισμό και τη σ τρ α τιω τικ ή το υ ς
ενδυμ ασ ία . Η α μ υ ν τικ ή εξά ρ τυ σ η το υ π ο λεμ ισ τή τη ς
εικ ό να ς α π ο τε λ ε ίτα ι από το χα λύβδ ινο κράνος μ ε
προσωπίδα, α ρχα ιο ϊβ η ρ ικο ύ τύπ ου επ ισ τή θ ια πλάκα που
σ υ γ κ ρ ο τε ίτα ι σ το σ τέρ ν ο μ ε δ ερ μ ά τιν ο υ ς ιμ ά ν τες , κο ντό
αλυσ ιδω τό θ ώ ρ α κα (loriga) που επ ικ α λ ύ π τετα ι από
δ ερ μ ά τιν ο επ εν δ υ τή (s o b re b e s ta ) και τη ν κέδ ρ ινη τριγω νική
ασπίδα που π ρ ο σ τα τε ύ ε τα ι από χα λύ β δ ινες ενισ χύσ εις
(bantel). Τα ε π ιθ ε τικ ά το υ όπλα είν α ι ένα θ λ α σ τικ ό
μα χ α ίρ ι (μάλλον γ ο τθ ικ ή ς π ρ ο έλ ευ σ η ς ) που
θ υ μ ίζ ε ι το γερμ α νικό σ έα ξ, ο βαρύς
μεσ α ιω νικό ς π έλεκ υ ς (ε υ μ ε γ έ θ η ς
απ όγονος το υ α ρχα ίου φ ρ α γκ ικ ο ύ π έλ εκ υ frangeska)
και το κλασικό α μ φ ίσ το μ ο ξίφ ο ς (δεν δ ια κ ρ ίν ετα ι εδ ώ )
(Ισ το ρ ικ ή έρ ευ ν α -εικ ο ν ο γ ρ ά φ η σ η : Χ ρ ή σ το ς
Γιαννόπ ουλος για τις εκ δ ό σ εις «Π ερ ισ κόπ ιο»),
κ ο φ α ν τίε ς , οι σ χέσ εις ίο υ Ροδρίγο μ ε το ν βασιλιά πα­
ρ έμ εν α ν ά ρ ισ τες.
Την ά νοιξη το υ 1081 μια α σ θ έν εια κρ ά τη σ ε το ν Ρο­
δρίγο μακριά από τη ν Αυλή και από μια σ ημ α ντική ε κ ­
σ τρ α τεία . Ο εμ ίρ η ς το υ Μ π ανταχόθ Α λ Μ ο υ τα γο υ α κίλ
εκ θ ρ ό ν ισ ε το ν εμ ίρ η το υ Τ ο λέδο Α λ Κ αντίρ, υ π οτελή
τη ς Κ ασ τίλης. Ο Α λφ όνσ ος ΣΤ1 ε κ σ τρ ά τευ σ ε κατά το υ
Α λ Μ ο υ τα γ ο υ α κ ίλ και σ ύ ντο μ α α π ο κα τέσ τη σ ε το ν υπο­
τε λ ή το υ σ τον θ ρ ό ν ο το υ Τολέδο. Μ ο υ σ ο υ λμ α νικές
σ υ μ μ ο ρ ίες από το Τ ο λέδο επ έδ ρ α μ α ν τα υ τό χ ρ ο ν α κα­
τά τω ν α να το λικώ ν σ υνόρω ν τη ς Κ α σ τίλή ς-Λ εόν, κατά
μ ή κο ς το υ π οτα μ ού Ν το υ έρ ο . Ο τα ν ο Ροδρίγο ανάρρω-
σε, οργάνω σε μια επ ιδρ ομή κατά το υ Τ ο λέδο . Α υτή η κί­
νησ η π ρ ο κά λεσ ε τ η ν έ ν το ν η δ ια μ α ρ τυρ ία το υ Α λ Κα­
ν τίρ π ρος το ν Α λφόνσ ο ΣΤ'. Οι εχ θ ρ ο ί το υ Ροδρίγο φ ρ ό ­
ντισ α ν να ρ ίξο υ ν "λάδι στη φω τιά". Ο βασ ιλιάς έπ ρεπ ε
να δ ε ίξ ε ι ό τι ή τα ν α π ό λυ το ς μ ονά ρ χη ς και ό τι οι υ π ο τε­
λ είς το υ δ ε ν μπορούσ αν να θ έ τ ο υ ν με τις ε ν έ ρ γ ε ιέ ς
το υ ς σε κίνδυνο τις σ υμ φ ω νίες που σ υνο μο λο γού σ ε
σ ύμφω να με τη ν ε υ ρ ύ τε ρ η π ολιτική συμμαχιώ ν τη ς Κα­
σ τίλης. Ετσι δ ιέ τ α ξ ε τη ν ε ξο ρ ία το υ Ροδρίγο. Ε κείνο ς
το καλοκα ίρι το υ 1081 έ φ υ γ ε από το Β ασ ίλειο τη ς Κα-
σ τίλη ς-Λ εό ν μόνος, χω ρίς σ υνοδεία. Η σ ύζυγος και τα
παιδιά το υ θ α π α ρ έμ ενα ν σ το βασίλειο.

Τον Ιούνιο το υ 1076 ο Αλφόνσ ος ΣΤ' τη ς Κ ασ τίλης ε κ ­


σ τρ ά τευ σ ε με επ ιτυχία κατά τη ς Ναβάρας, με α π ο τέ λ ε ­
Ο βασ ιλιάς τη ς ΕΛ ΣΙΝΤ
Κ α σ τίλ η ς -Λ εό ν μ ε
σμα η π εριοχή τη ς Ριόχα και τη ς κοιλάδας το υ Εβρου να τη σ υ νο δ εία το υ . Ε ξό ρ ισ το ς από το Β ασ ίλειο τη ς Κ α σ τίλη ς-Λ εό ν ο
π ερ ιέ λ θ ε ι στη δικαιοδοσ ία τη ς Κασ τίλης-Λεόν. Μ ετά τη ν Το βασιλικό Ροδρίγο, αφ ού ε μ π ισ τε ύ θ η κ ε τη ν ασ φ ά λεια τη ς ο ικο ­
επ έκτα σ ή το υ σε βάρος τη ς Ναβάρας και με δ εδ ο μ έν η λά βα ρ ο γ έν εια ς το υ σ το μ ονα σ τήρ ι τη ς Κ αρδένια , προχώ ρησε
α π εικ ο ν ίζει το
τη σ τρα τιω τική υπ εροχή το υ ένα ν τι τω ν άλλω ν χρισ τια­ στα α να το λικά τη ς Ιβη ρ ική ς χερ σ ονήσ ου, έ το ιμ ο ς να
ο ικόσ ημ ο, μ ε το
νών η γεμόνω ν, ο Αλφόνσ ος ΣΤ' αποφάσισε να α υ ξή σ ει κ ά σ τρ ο για τη ν π ρ ο σ φ έρ ει τις π ερ ιζ ή τη τε ς σ τρ α τιω τικ ές το υ υ π η ρε­
το ν φ όρ ο υ π ο τέλ εια ς που το υ κα τέβ α λλ α ν οι μου σ ο υλ­ Κ α σ τίλη κα ι το σ ίες επ ικεφ α λ ή ς 2.000 ανδρώ ν, που π α ρ α κο ύ ο ντα ς το
μάνοι εμ ίρ η δ ες. Οι τε λ ε υ τ α ίο ι θεώ ρη σ α ν υ π έρ ο γκ ες τις λ ιο ν τά ρ ι για τη βασ ιλικό δ ιά τα γμ α π ροτίμησ α ν να το ν α κο λο υ θ ή σ ο υ ν
ν έ ε ς απ αιτήσ εις το υ. Ετσι το 1079 ο Κασ τιλιανός μονάρ­ Λεόν. σ την εξο ρ ία .
χ ης έ σ τε ιλ ε δύο ξεχ ω ρ ισ τές ένο π λ ες αντιπ ροσ ω π είες Η πρώ τη το υ π ροσπ άθεια να υ π η ρ ετή σ ει ένα ν χ ρ ι­
σ τις Α υ λές τη ς Γρανάδας και τη ς Σ εβ ίλ η ς για να ρ υ θ μ ί­ σ τιανό η γεμό να , ζη τώ ντα ς μια θ έσ η σ τη ν Αυλή το υ κό­
σουν το ζή τη μ α τη ς επ ιβολής επ ιπ ρ όσ θ ετο υ φ όρου. Ο μη τη ς Β α ρ κελ ώ ν η ς Ρ αμόν Μ π ερ έν γ κ ερ Β', απ έβη ά­
Ροδρίγο τ έ θ η κ ε επ ικεφ α λή ς το υ αποσπάσματος που ε ­ καρπη επ ειδ ή ο κό μ η ς δ εν ή θ ε λ ε να έ χ ε ι σ τη ν υ π η ρε­
στάλη στη Σεβίλη, ενώ στη Γρανάδα εσ τά λη ο κό μη ς σία το υ ένα ν ε ξό ρ ισ το ιππότη. Ετσι κ α τ ε υ θ ύ ν θ η κ ε
Γκαρθία Ο ρ ν τό ν ιεθ , γαμπ ρός το υ π ρόσφ ατα δ ο λο φ ο νη - Το φ ρ ούρ ιο του σ την Αυλή τη ς Σαραγόσα, όπου ο εμ ίρ η ς Α λ Μ ο υ κ τα ­
θ έ ν τ ο ς βασιλιά Σάντσ ο Δ' τη ς Ναβάρας. Ο ταν ο Ο ρ ντό ­ Τολέδο. Η
ν τίρ , το ν οποίο ο Ροδρίγο με το ν ινφ ά ντη Σ ά ντσ ο είχαν
κ α τά κ τη σ η του
ν ιε θ έφ θ α σ ε στη Γρανάδα, ο εμ ίρ η ς κα τόρ θω σ ε να το ν β ο η θ ή σ ει το 1063 να α να κτή σ ει τα εδ ά φ η που το υ είχε
μ ου σ ο υ λμα νικο ύ
π αρακινήσ ει να το ν β ο η θ ή σ ει σε μια ε κ σ τρ α τεία κατά Ε μ ιρ ά το υ του κα τα π α τήσ ει ο Ραμίρο Α' τη ς Α ραγω νίας, το ν π ροσέλα-
το υ εχ θ ρ ο ύ το υ , το υ γ ειτο ν ικ ο ύ εμίρ η τη ς Σ εβίλη ς, που Τολέδο από τον β ε σ την υπηρεσία το υ και το ν διόρισ ε ως α ξιω μ α τικό
όμω ς απ ολάμβανε τη ν προστασία το υ Ροδρίγο. βασιλιά Αλφόνσο σ τον σ τρ α τό το υ.
Οι δύο μ ου σ ο υλμ α νικοί σ τρα τοί, επ ικο υ ρ ο ύ μ εν ο ι α­ Σ Τ ' τη ς Κ α σ τίλ η ς - Σ τις α ρ χές το υ καλοκαιριού το υ 1082 ο εμ ίρ η ς πέ-
ντίσ τοιχα από το ν κόμη Ο ρ ν τό ν ιεθ και το ν Ροδρίγο, συ- Λ εό ν το 1085, θ α νε. Μ ε τη δ ια θ ή κη το υ όρισ ε το εμ ιρ ά το να χω ρισ τεί
γ κρ ο ύ σ τη κ α ν σ την Κάμπρα. Το α π ο τέλ εσ μ α ή τα ν η από­ σ η μ α το δ ό τη σ ε την ανάμεσ α σ το υ ς δύο γ ιο υ ς το υ . Ο π ρ ω τό το κ ο ς, Α λ Μ ου-
έν α ρ ξη τη ς
λ υ τη νίκη το υ σ τρ α το ύ τη ς Σ εβ ίλη ς, το υ οποίου η γ είτο τα μ ίν, έλ α β ε το δ υ τικ ό μισό μαζί με τη ν π ρω τεύουσ α
"Ρ εκονγκίστα
ο Ελ Σιντ. Ο Γκαρθία Ο ρ ν τό ν ιεθ και α ρ κ ε το ί από το υ ς
α ξιω μ α τικο ύ ς το υ σ υνελήφθησ αν. Κ ρ α τή θ η κ α ν τρ ε ις η ­
μ έ ρ ε ς σ τις φ υ λ α κ έ ς τη ς Σ εβ ίλ η ς και έπ ειτα α φ έθ η κ α ν
ε λ ε ύ θ ε ρ ο ι, αφ ού κα τα σ χ έθ η κ ε ο π ο λ εμ ικό ς ε ξο π λ ι­
No 116

σ μός το υ ς , κά τι πολύ υ π ο τιμ η τικό για το υ ς ιππ ότες.


Ε π ισ τρ έφ ο ντα ς σ την Καστίλη οι η ττη μ έ ν ο ι προσπά­
θ ησ α ν να δ ια β ά λου ν το ν Ροδρίγο στα μάτια το υ βασι­
λιά. Η ταν μάταιο. Η φ ή μ η και η δ ε ξιο τε χ ν ία το υ Ελ Σ ιντ
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ·

στη διοίκηση σ τρ α τευ μ ά τω ν ή τα ν ά τρ ω τα α π ένα ντι σε


κά θ ε δυσφήμιση.
Την ά νοιξη το υ 1080 ο Α λφ όνσ ος ΣΤ' μ ε τέ β η σ το
Μ π ούργος, σ υ ν ο δ ευ ό μ εν ο ς από το ν Ροδρίγο και το υ ς
η ττη μ έ ν ο υ ς τη ς μάχης τη ς Κάμπρα, σε μια πολύ σημα­
ν τικ ή σ υνάθροισ η τω ν ευ γ εν ώ ν μ ε θ έ μ α τη ν αλλαγή
το υ λ ειτο υ ρ γ ικ ο ύ το υ τυ π ικο ύ τη ς εκκλ η σ ία ς από τη
β η σ ιγο τθική στη λ α τιν ικ ή γλώσσα. Ω ς τ ό τ ε , παρά τις συ­

66
Γ Α Λ Λ ΙΑ
Λ εό ν ΒΑΣΙΛΕΙΟ
ΒΑΣΙΛΕΙΟ • ΚΑΣΤΙΑΗΣ ΡΕΚΟΝΓΚΙΠΑ
ΤΗΣ ΛΕΟΝ
Μ π ο ύ ρ γο ς ΚΟΜΗΤΕΙΑ Κατά τα τρ ία επ ό μ ενα χρ ό ν ια ο Ελ Σ ιν τ π ρο­
ΒΑΡΚΕΛΩΝΗΣ σ έ φ ε ρ ε τις υπ η ρ εσ ίες το υ σ το ν εμ ίρ η τη ς Σα­
'.αραγοσα
Β αρκελώ νη ραγόσα, ο οπ οίος το υ π αραχώ ρησε φ έο υ δ α και
κάστρα. Το 1085 ο βασ ιλιάς Α λφ όνσ ος ΣΤ' κινή-
ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΚΗ ΙΣΠΑΝΙΑ θ η κ ε κα τά τ η ς μ ο υ σ ο υ λμ α νική ς Ισπανίας και
Α λ Ανταλούς ^
κ α τέλ α β ε το Τ ο λέδο (25 Μ αϊου), σ τη ν καρδιά
Τολέδο τη ς Ισπανίας, κα θ ισ τώ ντα ς το βάση για τη δ ι­
είσ δυσ ή το υ σ τη ν Ανδαλουσία. Η "Ρ εκο νγκίσ τα "
τη ς μ ο υ σ ο υ λμ α νική ς Ισπανίας από το υ ς χ ρ ι­
σ τια νούς ε ίχ ε σ ημάνει και θ α κο ρ υ φ ω νό τα ν μ ε ­
Β α λ έ ν θ ια 1 τά από τέσ σ ερ ις αιώ νες, μ ε τη ν κα τά ληψ η τη ς
Γρανάδα το 1492.
Κ όρδοβα Θ ο ρ υ β η μ έν ο ι από τη ν επ έλα σ η το υ Α λφ όν-
σου οι ε μ ίρ η δ ε ς Α λ Μ ο υ τα μ ίν τ η ς Σαραγόσας
και Α λ Μ ο υ τα ο υ γα κ ίλ το υ Μ π α ντα χόθ σ τρ ά φ η ­
Γοανάδο Τα χ ρ ισ τια ν ικά βα σ ίλεια
καν για β ο ή θ εια σ τον κυρίαρχο το υ γ ειτο ν ικ ο ύ
τη ς Ισπ ανίας κα ι τα
μ ου σ ο υ λμα νικά
Μ α ρόκου, π ολέμα ρχο Γιουσ ούφ ιμπν Τεσούφιν,
ε μ ιρ ά τα τη ς επ οχής φ ύλα ρχο τω ν Α λμοραβιδώ ν. Οι Α λ μ ο ρ α β ίδ ες ή ­
το υ Ελ Σ ιντ. τα ν ένα ς συνασπισμός β ερ β ερ ικώ ν φυλώ ν τη ς
Γιβραλτάρ
Σαχάρας. Ω ς υπ έρμα χοι τη ς ο ρ θ ό δ ο ξη ς μ ο υ ­
σ ο υ λμ α νική ς π αράδοσ ης, σ τρ ά φ η κα ν κα τά τη ς
Σαραγόσα, ενώ ο Α λ Χαγίμπ έλ α β ε το α ν α το λικ ό μ ε τις π ρο όδ ου το υ Ισλάμ σ τις τ έ χ ν ε ς και σ τις επ ισ τή μ ες.
π ό λ εις Λ έρ ιδ α και Τορτόσα. Οπως σ υμβα ίνει σ υνήθω ς Α φ ού υ π έτα ξα ν ο λό κληρ η τη Σαχάρα ε π ε κ τε ίν ο ν τα ς
σε τ έ τ ο ιε ς π εριπ τώ σ εις, δ ε ν άργησ αν να αρχίσ ουν οι τη ν κυριαρχία το υ ς μ έχ ρ ι το Σ ουδά ν, κ α τέκ τη σ α ν το
δ ια μ ά χες ανάμεσ α στα α δ έλφ ια , υ π ο κινο ύ μ ενες και από Μ αρ όκο και σ τρ ά φ η κα ν κατά τ η ς Γκάνας.
το υ ς χρ ισ τια νο ύ ς η γ ε μ ό ν ες . Ο Ροδρίγο, π α ρ α μ ένο ντα ς Ο Ελ Σ ιν τ μ ά χ ε τα ι Σ τα τέ λ η το υ 1085 ο Α λ Μ ο υ τα μ ίν π έθ α ν ε και το ν
εν α ν τίο ν τω ν
α φ οσ ιω μ ένο ς σ τη ν Αυλή τη ς Σαραγόσα, π ρ ο σ έφ ερ ε τις δ ια δ έχ θ η κ ε ο γ ιο ς το υ Α λ Μ ουσ ταϊν, ο οπ οίος δ ια τή ρ η ­
μουσ ουλμά νω ν
υ π η ρεσ ίες το υ σ τον Αλ Μ ουταμίν. Σ τα τέ λ η το υ κα λο ­ σε το ν Ροδρίγο α ρ χη γό το υ σ τρ α το ύ τη ς Σαραγόσας.
σ ε μ ια από τις
καιριού ο βασιλιάς Σάντσ ο Ρ α μ ίρ εθ τη ς Αραγω νίας και α ν α ρ ίθ μ η τε ς Το καλοκαίρ ι το υ 1086 ο Α λφ όνσ ος κ ιν ή θ η κ ε κατά
οι Κ αταλανοί α δ ελ φ ο ί Ραμόν Μ π ερ έν γ κ ε ρ Β' και Μ πε- ε κ σ τρ α τε ίε ς το υ τη ς Σαραγόσας, τη ν οποία π ολιόρ κησ ε. Ο Ελ Σ ιντ ή τα ν
ρ έ ν γ κ ε ρ Ραμόν Β', κ ό μ η τε ς τη ς Β α ρ κελώ νης, β ο ή θ η ­ (πίνακας το υ διχασ μένος. Από τη μια έ ν ιω θ ε δ εσ μ ε υ μ έν ο ς , μέσω το υ
σαν με τα σ τρ α τεύ μ α τά το υ ς το ν Α λ Χαγίμπ κα τά το υ α­ Α λέξα ν δ ρ ο υ ιπποτικού το υ ό ρ κο υ για πίστη, αφοσίωση και υ π ο τέ-
δ ελ φ ο ύ το υ . Ο Αλ Μ ο υ τα μ ίν φ α ινό τα ν κα τα δικα σ μ ένο ς. Β ασιλόπ ουλου λεια , π ρος το ν βασιλιά το υ , και από τη ν άλλη έπ ρ επ ε να
Ομως η σ τρ α τιω τική ιδιοφ υία το υ Ροδρίγο το ν έσωσε για τις εκ δ ό σ εις τη ρ ή σ ει τ ις υ π ο χρ εώ σ εις το υ έ ν α ν τι το υ ε υ ε ρ γ έ τ η το υ ,
"Π ερ ισ κ ό π ιο ").
από τη ν κα τα σ τρ ο φ ή . Π ρώ τα κα τα ­
τρόπ ω σε το υ ς Κ α τα λα νού ς κα τά τη
μάχη το υ Α λμ ενά ρ (1082). Ο κό μ η ς
Μ π ερ έν γ κ ερ Ραμόν Β1τη ς Β α ρ κελώ ­
ν η ς και α ρ κ ε το ί Κ αταλανοί ε υ γ ε ν ε ίς
σ υ νελή φ θ η σ α ν αιχμάλω τοι, ενώ
π ολλοί σ τρ α τιώ τες το υ σ φ αγιάσ τη­
καν ό τα ν ο Ροδρίγο επ έδ ρ α μ ε σ το
σ τρ α τό π εδ ό το υ ς έξω από τ η ν πόλη
Ταμαρίντε. Μ ε τά ο τε λ ε υ τ α ίο ς ν ίκ η ­
σε το υ ς σ τρ α το ύ ς το υ Α ραγω νέζου
βασιλιά Σ άντσ ο Ρ α μίρ εθ και το υ ς
μου σ ο υλμ ά νο υς το υ Α λ Χαγίμπ κατά
τη μάχη τ η ς Μ ο ρ έγια (1084) και ε π έ­
σ τρ εψ ε θ ρ ια μ β ε υ τή ς στη Σαραγόσα
με π ολλά λά φ υ ρ α και α ιχμα λώ του ς.
Η ευ γ νω μ ο σ ύ νη το υ Α λ Μ ο υ τα ­
μίν π ρος το ν Ροδρίγο ή τα ν α ν τά ξια
τη ς φ ή μ η ς το υ καμπ εαδόρ. Του επ ι­
· No 116

φ ύ λ α ξε υπ οδοχή μου σ ο υλμ ά νο υ ή-


ρωα στη Σαραγόσα, το υ π ρ ο σ έφ ερ ε
μ εγά λο π λο ύ το και δώρα σε χρυσ ό,
ά ρ γυ ρο και κο σ μή μα τα και το ν δ ιό ­
ρισε α ρχηγό το υ σ τρ α τού το υ . Τότε
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

η αραβική π ροσφώ νηση "αλ σαϊντ"


και "σίντι" (ά ρ χοντα ς, π ολέμα ρχος)
π α ρ εφ θ ά ρ η σε "Ελ Σ ιντ" από το υ ς
Ισπανούς. Ο Ροδρίγο ή τα ν ένα ς ζω­
ντα ν ό ς θ ρ ύ λ ο ς και ο αρ α βικό ς το υ
τίτλ ο ς "Ε λ Σιντ" α ν τικ α τέσ τη σ ε το ό ­
νομά το υ.

67
εμ ίρ η τη ς Σαραγόσας. Τελικά δ εν χ ρ ε ιά ­ δικαιοδοσ ία το υ Α λ Μ ο υ τα μ ίν τ, εμίρη
σ τη κ ε να αποφασίσει, δ ιό τι σ τις 30 Ιου­ τ η ς Σ εβ ίλη ς.
νίου 1086 ο Γιουσ ούφ εισ έβ α λ ε σ την Η α νάγκη μπροστά σ το ν κίνδυνο
Ισπανία. Μ εγά λο ς α ρ ιθ μ ό ς Α λμοραβι- ώ θη σ ε το ν Α λφόνσ ο να σ υμ φ ιλιω θ εί
δώ ν βεδ ο υ ίνω ν α π οβ ιβ ά σ τηκε στο μ ε το ν Ροδρίγο. Οι δ ύο ά ν δ ρ ες συνα­
Α λχεθ ίρ α ς, στα νότια παράλια τη ς Ανδα­ ν τή θ η κ α ν το 1087 σ το Τ ο λέδ ο και στο
λουσ ίας. Ε κεί εν ώ θ η κ ε μ ε το υ ς σ τρ α ­ χρισ τια νικό σ τρ ά τευ μ α επ ικρ ά τη σ ε
το ύ ς τω ν εμ ίρ η δ ω ν τη ς Γρανάδας, τη ς ενθ ο υ σ ια σ μ ό ς. Ο Α λφ όνσ ος ακύρω σε
Σαραγόσας, τη ς Μ π ανταχόθ, τη ς Α λμ ε- το δ ιά τα γμ α για τη ν ε ξο ρ ία το υ Ελ Σι­
ρίας και τη ς Μ άλαγας. ν τ και α π ο κα τέσ τη σ ε τα π ρονόμιά το υ
Π λη ρ ο φ ο ρ ο ύ μ εν ο ς τη ν εισ βολή ο στα φ έο υ δ α . Επιπλέον, ως έ ν δ ε ιξη κα­
Α λφ όνσ ος έλυ σ ε τη ν π ολιορκία τη ς Σα­ λ ή ς θ έλ η σ η ς και α π οκατάσ τασ ης τω ν
ραγόσας και κ ιν ή θ η κ ε κατά το υ εν ω μ έ­ σχέσ εώ ν το υ ς , το ύ παραχώ ρησε τη δι­
νου μ ου σ ο υλμ α νικού σ τρα τού . Οι δύο οίκησ η μ ερ ικώ ν κάσ τρω ν και τη δ ια κυ ­
σ τρ α το ί σ υ ν α ν τή θ η κα ν το ν Ο κτώ βριο βέρ νη σ η , σ τον ίδιο και σ το υ ς απ ογό­
το υ 1086 σ το Σαγκράχας, κο ν τά στο νο υ ς το υ , σε όλα τα μ ου σ ο υλμ α νικά ε ­
Μ π ανταχόθ. Κατά τη μάχη που α κ ο λ ο ύ θ η σ ε ο χρισ τια ­ Μ εσ αιω νικός δάφη που θ α κ α τα κτο ύ σ ε, π άντα σ το όνομα το υ Βασι­
ν ικ ό ς σ τρ α τό ς υ π έκυ ψ ε στη φ α να τική ορμή τω ν Α λμο- πίνακας που λ είο υ τη ς Κ ασ τίλης-Λ εόν.
ραβιδώ ν και α ν α γ κά σ τη κε να υποχω ρήσει σ το Τ ολέδο α π εικ ο ν ίζει το ν Ελ Τα επ ό μενα δύο χρ ό νια οι σ χέσ εις τω ν δύο ανδρώ ν
Σ ιν τ να π ο λιο ρ κ εί
με β α ρ ιές απ ώ λειες. Μ όνο 500 ά ν δ ρ ες σώ θηκαν, π ολλοί ή τα ν πολύ κα λές. Σ τις α ρ χές το υ 1089 ο Α λ Μ ο υ τα μ ίν τ
κάποια
από α υ το ύ ς βαριά τρ α υ μ α τισ μ ένο ι. Ανάμεσά το υ ς ή τα ν α ρ α β ο κ ρ α το ύ μ εν η
σ χημά τισ ε ένα ν συνασπισμό από μ ου σ ο υλμ ά νο υς άρ­
και ο ίδιος ο βασιλιάς, με τρ α ύ μ α σ το ν μηρό. πόλη. χ ο ν τε ς και επ ικού ρού μ έν ο ς από ένα ν σ τρ α τό Α λμορα-
Ο Γιουσούφ, α ν τί να σ υνεχίσ ει τη διείσδυσ ή το υ κι­ βιδώ ν βάδισε α να το λικά , προς τη Μ ούρθια, και ε π ιτέ ­
ν ο ύ μ εν ο ς προς βορρά, επ έσ τρ εψ ε σ το Μ αρόκο λόγω θ η κ ε σ το κά σ τρο το υ Α λέδ ο. Ο Α λφ όνσ ος κ ιν ή θ η κ ε για
το υ θ α νά το υ το υ γιου το υ (ο οπ οίος το ν α ν τικ α θ ισ το ύ ­ να αναχαιτίσει το ν εχ θ ρ ό και ζή τη σ ε με α γ γ ελ ιο φ ό ­
σε σ την Αφρική), α φ ή ν ο ν τα ς 3.000 σ τρ α τιώ τες το υ στη ρ ου ς από το ν Ελ Σ ιντ να μ ε τα β εί με το ν σ τρ α τό το υ

Ο Ρ οδρ ίγο Ν τ ία θ ν τε Μ π ιμπ άρ μ ε τη σ ύζυγό το υ , δόνια Χ ιμένα Ο Ελ Σ ιν τ: 1043/45-1099 (Μ ο υ σ είο κέρινω ν ομοιω μάτω ν, Μ α δ ρ ίτη ).
Ν τ ία θ (Μ ο υ σ είο κέρινω ν ομοιω μάτω ν, Β αρκελώ νη).
Μ ο υ σ ο υ λμ ά νο ς εμ ίρ η ς τη ς ισπανικής Μ ο υ σ ο υ λμ ά νο ς α ξιω μ α τικ ό ς (Μ ο υ σ είο Β έρ β ερ ο ς π ο λ εμ ισ τή ς τη ς Σ α χ ά ρ α ς από το
Α νδαλουσίας (Μ ο υ σ είο κέρινω ν ομοιω μάτω ν, κέρινω ν ομοιω μάτω ν, Μ α δ ρ ίτη ). Μ α ρ ό κ ο (Μ ο υ σ είο κέρινω ν ομοιω μάτω ν,
Μ α δ ρ ίτη ). Μ α δ ρ ίτη ).

προς β ο ή θ εια το υ Α λέδ ο . 0 τε λ ε υ τ α ίο ς δ ε ν μπ όρεσ ε να π όλης με δύναμη 7.000 ανδρών. Ο Α λφ όνσ ος δ ε ν προ-
α ν τα π ο κ ρ ιθ εί έγκα ιρ α . Αν και το Α λ έδ ο δ ε ν έπ εσ ε, ο σ έ τ ρ ε ξ ε σε β ο ή θ εια το υ υ π ο τελ ο ύ ς το υ , δ ιό τι το ν απα­
Α λφ όνσ ος ε ξο ρ γ ίσ τη κ ε . Υ π οκινού μ ενος πάλι από το υ ς σχολούσε η κ ιν η τικ ό τη τα τω ν Α λμοραβιδώ ν. Ετσι ο Α λ
ε χ θ ρ ο ύ ς το υ Ελ Σιντ, κυρίω ς το υ ς Ο ρ ν τό ν ιεθ , δ ιέ τα ξε Κ αντίρ ά ν ο ιξε τις π ύ λ ες τη ς Β α λ έν θ ια σ το ν Ελ Σιντ.
πάλι τη ν ε ξο ρ ία το υ Ελ Σ ιντ κα τη γ ο ρ ώ ντα ς το ν ως π ρο­ Σ τα τ έ λ η το υ 1090 ο Ροδρίγο κα τόρ θω σ ε, στα 47 το υ
δ ότη . Μ άταια εκ είν ο ς π ροσπ αθούσε να το ν δ ε χ θ ε ί ο χρόνια , να γ ίν ει επ ικυρίαρ χος τη ς ν ο τιο α ν α το λ ικ ή ς μ ο υ ­
βασιλιάς σε ακρόαση για να το υ εξη γ ή σ ει. Α υτή τη φ ο ­ σ ο υ λμ α νική ς Ισπανίας. Οι μ ου σ ο υλμ ά νο ι η γ ε μ ό ν ες το υ
ρά η π οινή τη ς εξο ρ ία ς ή τα ν σ κλ η ρ ό τερ η . Ο λόκληρ η η κ α τέβ α λ λ α ν ετησ ίω ς 95.000 δηνάρια για προστασία. Οι
π εριουσ ία το υ Ελ Σ ιντ κ α τα σ χ έθ η κε και η σ ύζυγος και ν έ ε ς επ ιτυ χ ίες το υ σ ήμαιναν και τη ν αύξησ η το υ σ τρα ­
τα παιδιά το υ φυλακίσ τηκαν. Ετσι δύο χ ρ ό νια μ ετά τη ν το ύ το υ , που δ εχ ό τα ν μ α χ η τές σ ίγουρους για ν ίκ ε ς και
ανάκληση τη ς εξο ρ ία ς το υ β ρ έ θ η κ ε και πάλι δ ιω κ ό μ ε­ λά φ υ ρα δίπλα σ τον Ελ Σιντ. Ο βασ ικός π υρήνας α υ το ύ
νος. το υ σ τρ α τεύ μ α το ς α π ο τε λ είτο από χρ ισ τια νο ύ ς μ ισ θο­
φ ό ρ ο υ ς. Η σοφή διοίκηση το υ Ελ Σ ιν τ και η μ εγά λη φ ή ­
μη που είχ ε ανάμεσ α σ το υ ς μ ου σ ο υλμ ά νο υς, μ ε το υ ς ο ­
Η ΚΑΤΑΧΤΗΣΗ ΤΗΣ ΒΑΛΕΝΘΙΑ π οίους είχ ε π ο λ εμ ή σ ει σ την ίδια π λευρ ά π ο λ λ ές φ ο ρ ές
και δ ια τη ρ ο ύ σ ε φ ιλ ίες, ω θούσ αν το υ ς τε λ ε υ τ α ίο υ ς να
Ο Ελ Σιντ, με λίγο υ ς α κ ο λ ο ύ θ ο υ ς α υ τή τη φ ο ρ ά και σ υντά σ σ οντα ι μαζί το υ .
ε κ τό ς τω ν συνόρω ν τη ς Κ α σ τίλη ς-Λ εόν, βρ ισ κότα ν σε Το 1090 ο Γιουσ ούφ π ρα γμα τοπ οίησ ε τη ν τρ ίτη ε μ ­
εχ θ ρ ικ ή π εριοχή. Μ ονα δ ικό ς σ ύμμαχός το υ ή τα ν ο Αλ φάνισή το υ σ τη ν Ισπανία. Ω στόσο η ε υ η μ ε ρ ία που γνώ ­
Μ ουσ ταϊν τη ς Σαραγόσας. Αρχικά κ ιν ή θ η κ ε κα τά το υ ε ­ ριζαν τα μ ου σ ο υλμ α νικά εμ ιρ ά τα υπό τ η ν προστασία
μίρη τη ς Δ ένια και τη ς Τορτόσ α Α λ Χαγίμπ (θ είο υ το υ το υ Ελ Σιντ, που σ ήμαινε ό τι κα νένα ς χρισ τια νός η γ ε ­
Α λ Μ ουσ ταϊν), ο οπ οίος ή τα ν φ ό ρ ο υ υ π ο τελ ή ς το υ κόμη μόνας δ εν δ ια ν ο είτο να εισ β ά λ ει σε αυτά, α π έτρ εψ ε
τη ς Β α ρ κελώ νη ς Μ π ερ έν γ κ ερ Ραμόν Β', που ο Ελ Σ ιντ το υ ς ε μ ίρ η δ ε ς από το να το ν υπ οσ τηρίξουν. Ο Γιου­
είχ ε νική σ ει και α ιχμα λω τίσ ει σ το Α λ μ ενά ρ το 1082. σ ούφ προσπ άθησε να κ α τα λ ά β ει το Τολέδο, αλλά απέ-
Ο κό μ η ς τη ς Β α ρ κελώ νη ς π ροσπ άθησ ε να ανα κό ψ ει τυ χ ε. Ο Α λφ όνσ ος π ρο έλα σ ε π ρος τη Γρανάδα, καλώ-
το ν σ τρα τό το υ Ελ Σ ιντ. Ε κείνο ς κ ιν ή θ η κ ε κατά τω ν Κα- ν τα ς το ν Ελ Σ ιν τ να εν ω θ εί μαζί το υ . Ε κείνο ς π ολιορ ­
ταλανώ ν στη δασώδη κοιλάδα το υ Τεβάρ και οχύρω σ ε κο ύσ ε τη Λ έρια. Αν και η πόλη ή τα ν έτο ιμ η να πέσει,
τα τρ ία υπ άρχοντα π εράσ ματα. Ο Μ π ερ έν γ κ ερ , μη γνω ­ π ρ ο τίμη σ ε να λύσ ει τη ν π ολιορκία και να σ υ νδ ρ ά μ ει έ ­
ρ ίζο ντα ς από ποιο π έρασμα θ α π ροσπ αθούσε να περά- γ κα ιρ α το ν βασιλιά. Το γ εγ ο ν ό ς ό τι σ τρ α το π έδ ευ σ ε πιο
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

σει με το ν σ τρ α τό το υ ο Ελ Σ ιντ, χώ ρισε το ν δικό το υ σε κ ο ν τά στα τε ίχ η από ό τι ο Α λφόνσ ος, π ρ ο κά λεσ ε τη ν


τρ ία τμ ή μ α τα για να π α ρ α κο λο υ θ ο ύ ν τα τρ ία π εράσ μα­ οργή το υ βασιλιά, μ ε α π ο τέλ εσ μ α να δ ια λ υ θ εί η συμμα-
τα. Ο τε λ ε υ τ α ίο ς είχ ε τη ν ε υ χ έρ εια να ε π ιλ έξε ι το σ χέ­ χία το υ ς και να τερ μ α τίσ ο υ ν τη ν π ολιορκία.
διο μάχης. Σ τις σ υμ π λο κές που α κο λού θη σ α ν ο κό μη ς Κατά τα επ ό μ ενα δύο χρ ό νια ο Γιουσ ούφ επ α ν έκ τη -
τη ς Β α ρ κελ ώ ν η ς α ιχ μ α λω τίσ τη κε μαζί μ ε 5.000 ά ν δ ρ ες σε τη ν κυριαρχία στα εδ ά φ η τη ς Α νδαλουσ ίας που ή τα ν
το υ , ενώ ο σ τρ α τό ς το υ Ελ Σ ιντ, ο οπ οίος τρ α υ μ α τίσ τη ­ υ π ο τελή σ την Καστίλη. Μ όνον η πόλη και το Ε μιράτο
κε ελα φ ρά , ουσ ιασ τικά έ μ ε ιν ε α κέρ α ιο ς. τη ς Β α λένθ ια , όπου κυριαρχούσ ε ο Ελ Σιντ, π α ρ έμ ενα ν
Ε π όμενος σ τόχος το υ Ροδρίγο - Ελ Σ ιντ ή τα ν η Μ ν η μ είο το υ Ελ έξω από τη σφαίρα επ ιρρ οή ς το υ Α λμο ρα β ίδ η φ ύ λ α ρ ­
σ τρ α τη γ ική ς σημασίας μου σ ο υλμ α νική, παράλια και ο ­ Σ ιν τ σ τη χου.
γ ε ν έ τε ιρ ά το υ
χυρή, πόλη τη ς Β α λένθ ια , όπου ο ε γ κ ά θ ε το ς εμ ίρ η ς Το 1092 ο Ελ Σ ιντ μ ε τέ β η στη Σαραγόσα, σ τον σ ύμ­
(και ο ικ ο γ εν εια κ ό
το υ Α λφόνσ ου Α λ Καντίρ, πρώ ην εμ ίρ η ς το υ Τολέδο, ή ­ φ έο υ δ ο ) μαχό το υ εμίρ η Α λ Μουσταϊν. Κ ατά τη ν εν ν εά μ η ν η α­
τα ν φ ό ρ ου υ π ο τελ ή ς σ την Καστίλη. Κ ιν ή θ η κ ε κα τά τη ς Μπιμπάρ. πουσία το υ από τη Β α λ έν θ ια ο Γιουσ ούφ έ σ τε ιλ ε ισχυ-
ρ ές δ υ ν ά μ εις κατά
το υ εμ ιρ ά το υ τη ς τ ε ­
ΗΓΕΜΟΝΑΣ ΤΗΣ ΒΑΛΕΝΘΙΑ
λ ευ τα ία ς και στο π έ­ Κατά τα επ ό μ ενα δύο χ ρ ό νια (1092-1094)
ρασμα τω ν Α λμοραβι- οι σ υγκρ ού σ εις μ ετα ξύ το υ σ τρ α το ύ το υ Ελ
δών τα κάσ τρα παρα­ Σ ιντ και τω ν Α λμο ρα β ιδ ώ ν μ α ίνο ντα ν, ενώ ο
δ ίδ ο ν τα ν α μα χητί. Μ έ­ βασιλιάς Α λφ όνσ ος π α ρ έμ εν ε ε κ τό ς π ρο­
σα στη Β α λ έν θ ια ε κ δ η ­ σ κηνίου. Οι μ α κρ ές απ ουσίες το υ Ελ Σ ιντ και
λ ώ θ η κ ε ε ξέγ ε ρ σ η κατά το υ σ τρ α το ύ το υ από τη Β α λένθ ια , έδω σαν
το υ Α λ Κ αντίρ, ο οποί­ σ το ν εμ ίρ η Ιμπν Τζαχάρ τη ν ευ κα ιρ ία να
ος δ ο λ ο φ ο ν ή θ η κ ε από π ροσπ αθήσ ει να α ν εξα ρ τη το π ο ιη θ εί.
μ έλ η τη ς Α υλής το υ . Ο Σ υ γχρ όνω ς μ ε τις ά λ λ ες σ τρ α τιω τικ ές
κα δ ή ς Ιμπν Τζαχάρ ανα- επ ιχειρ ή σ εις ο Ελ Σ ιντ άρχισ ε στα τέ λ η το υ
κη ρ ύ χ θ η κ ε εμ ίρ η ς. Α μ έ ­ Χ ειρ ό γ ρ α φ ο 1092 μια μακρά π ολιορ κία τ η ς Β α λένθ ια ,
σως έ θ ε σ ε τη Β α λένθ ια το υ έπ ους το υ Ελ Σ ιν τ. που δ ιή ρ κ εσ ε 19 μ ή νες. Τελικά η πόλη πα­
στη δ ιά θ εσ η το υ Γιου- ρ α δ ό θ η κ ε σ τις 15 Ιουνίου 1094. Α υτή τη φ ο ­
σούφ και ένα ά γημ α Α λμο ρα β ιδ ώ ν β εδ ο υ ίνω ν σ τρ α το π έδ ευ σ ε μ έ ­ ρά τα π ρά γμα τα ε ξε λ ίχ θ η κ α ν δ ια φ ο ρ ετικ ά . Ε γ κ α τα σ τά θ η κ ε στο
σα σ την πόλη. Τα εμ ιρ ά τα τη ς Γρανάδας, τη ς Σ εβ ίλη ς, τη ς Μ άλα- π αλάτι μαζί με τη σύζυγο και τα παιδιά το υ και α ν έλ α β ε προσωπι­
γας, τη ς Α λμ ερ ία ς, τη ς Μ ο ύρ θια και τη ς Δ ένια υπ έκυψ αν και τ έ ­ κά τη ν εξο υ σ ία σ την π όλη και σ το εμ ιρ ά το . Η ταν σ τη ν ουσία μη
θ η κ α ν υπό τη ν επ ικυριαρχία το υ Γιουσούφ. ε σ τε μ μ έ ν ο ς η γεμ ό ν α ς τη ς Β α λένθ ια , αλλά λόγω το υ ό τι ασκούσε
Ε χοντα ς ως βάση το σ υνοριακό κάσ τρ ο τη ς Χουμπάγια, ο Ελ π λέον τη δ ια κ υ β έρ νη σ η το υ α π ο δ ό θ η κ ε ο τίτλ ο ς το υ βασιλιά τη ς
Σ ιντ άρχισε κινητοπ οίησ η με σκοπό τη σ τρα τολό γη σ η. Σ ύ ντο μ α Β α λένθ ια . Π ολλοί ιπ π ότες και μ ισ θ ο φ ό ρ ο ι από τα ισπανικά βασί­
σ υ γκέντρ ω σ ε σ τρ α τό επ αρκή για να βαδίσ ει κατά τη ς ισχυρά ο ­ λ εια π ρο σ ή λθα ν σ το ν έο βα σ ίλειο και τέ θ η κ α ν υπό τις δ ια τα γές
χ υ ρ ω μ έν η ς Β α λένθ ια . Α ντί να π ολιορ κή σ ει τη ν πόλη, α κ ο λ ο ύ θ η ­ το υ . Ετσι μ ε ενισ χ υ μ έν ο χ ρισ τια νικό σ τρ ά τευ μ α ο Ελ Σ ιν τ δ η μ ι­
σε τη ν τα κ τικ ή το υ απ οκλεισ μού. Ε π έδ ρ α μ ε στα χωριά και σ την ο υ ρ γο ύ σ ε ένα ν έο χ ρισ τια νικό βασ ίλειο σ την Ισπανία. Η δύναμή
ύπ αιθρο σ τη ν ε υ ρ ύ τε ρ η π εριοχή το υ εμ ιρ ά το υ και σ υ γκέντρ ω σ ε το υ π ερ ιελ ά μ β α νε π ερί τις 8.000 χρισ τια νού ς και π ερ ισ σ ό τερ ο υ ς
ζώα, τρ ό φ ιμ α και ό ,τι άλλο μπ ορούσ ε να βρει. Μ έσα σε ένα ν μήνα από 20.000 μου σ ο υλμ ά νο υς.
η Β α λ έν θ ια είχ ε α π ο κ λεισ θ εί από τη ν ξηρά , ενώ από τη θάλασσα Αν και οι χρισ τια νοί βασ ιλείς και ιδ ια ίτερ α ο Α λφ όνσ ος δ ε ν έ ­
δ ε ν υπήρχε τρ ό π ο ς α νεφ οδ ια σ μ ού τη ς και η π είνα θ έ ρ ιζ ε το υ ς βλεπ αν μ ε καλό μ ά τι τ η ν εγκ α θ ίδ ρ υ σ η μιας ν έα ς η γ εμ ο ν ία ς σ την
κα το ίκο υ ς τη ς . Ο εμ ίρ η ς Ιμπν Τζαχάρ π ρ ό τειν ε σ υμφω νία παρά­ Ισπανία, μάλισ τα υπό το ν α ή ττη το Ελ Σ ιντ, το μ εγ α λ ύ τε ρ ο π ρό­
δοσ ης τη ς π όλης σ το ν Ελ Σ ιντ, ο οπ οίος α π ο δ έχ θ η κ ε υπό τη ν β λη μα το α ντιμ ετώ π ιζε ο Γιουσ ούφ , δ ιό τι οι μ ου σ ο υλμ ά νο ι η γ ε ­
π ροϋπ όθεσ η να φ ύ γ ει το άγημα τω ν Α λμο ρα β ιδ ώ ν που σ τρ α το ­ μ ό ν ες α π ο δ έχ ο ντα ν τη ν κυριαρχία το υ Ελ Σ ιντ, σ το ν οποίο μπο­
π έδ ευ σ ε ε κ ε ί - όπως και έγιν ε. ρούσαν να βασ ίζοντα ι για π ροστασία και σ υμ μα χίες (ο φ α να τικός
Ο Ελ Σ ιντ δ ια τή ρ η σ ε τη Β α λ έν θ ια υπό το κα θ εσ τώ ς το υ ε ­ Γιουσ ούφ α π ο τελ ο ύ σ ε απ ειλή και για το υ ς ίδιο υς και μ ό ­
π ικυρίαρχου. Α υτό σ ήμαινε ό τι η δ ια κυ β έρ νη σ η πα­ νο ο φ ό β ο ς το ύ ς ω θο ύσ ε να δ έχ ο ν τα ι τη ν κυριαρχία
ρ έ μ ε ν ε στα χ έρ ια το υ μουσ ο υλμ ά νο υ εμίρ η , ο ο ­ το υ).
π οίος ή τα ν φ ό ρ ο υ υ π ο τελ ή ς σ το ν καμπ εαδόρ, που Ο Γιουσ ούφ , το ν οποίο η υπ εροχή το υ Ελ Σ ιντ
χρ ησ ιμοπ οιούσ ε τ η ν πόλη ως σ τρ α τιω τική βάση μ είω νε σ τα μ άτια τω ν μουσ ουλμάνω ν τ η ς Ανδα­
για τις επ ιχειρ ή σ εις το υ . Αν και μπ ορούσ ε να θ έσ ει λουσ ίας, έπ ρ επ ε οπ ω σ δήποτε να σ υ ν τρ ίψ ει το ν
ο λό κλη ρ ο τ ο εμ ιρ ά το υπό τ η ν ά μεσ η κυριαρχία αντίπ αλό το υ . Ετσι έ σ τε ιλ ε ένα ν σ τρ α τό από
το υ , ο Ροδρίγο ή τα ν π ρ ο σ εκτικ ό ς ώ σ τε ο Α λφ ό ν­ 15.000 ιππείς και 3.000 π εζο ύς, υπό τις δ ια τα γές
σος να μ ην ε κ λ ά β ε ι τις ε ν έ ρ γ ε ιέ ς το υ ως κίνηση το υ ανιψ ιού το υ Μ ο χά μ εντ, κα τά το υ κρ ά το υ ς
για τη θ εσ μ ο θ έ τη σ η εν ό ς α ν τίζη λ ο υ βασ ιλείου. τη ς Β α λένθ ια . Σ τις 14 Ο κτω βρ ίου 1094 οι δύο

Το μ ο να σ τή ρ ι το υ Αγίου Π έ τρ ο υ τη ς Κ αρ δένια όπου


ετά φ η σ α ν ο Ελ Σ ιν τ και η σ ύ ζυ γ ό ς το υ Χ ιμένα.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

70
σει, το «βασ ίλειο τ η ς Β α λένθια », τη ν οποία επ ο φ θ α λμ ι-
ούσ ε ο Α λφόνσ ος, σ το ν οποίο ο Ροδρίγο ή τα ν μόνο κατ'
ό νο μα υ π ο τελή ς. Ε π ιθυμώ ντας να διασ φ αλίσ ει τη ν επι-
κ ρ ά τειά το υ ο Ελ Σ ιντ σ τρ ά φ η κε σε σ υ μ μ α χ ίες με το υ ς
γ ειτο ν ικ ο ύ ς χρ ισ τια νο ύ ς η γ ε μ ό ν ες . Π ά ντρ εψ ε τη ν κόρη
το υ Μαρία, το 1098, μ ε το ν ινφ ά ντη Π έδ ρ ο τη ς Αραγω-
νίας, γιο το υ βασιλιά Π έδ ρο Α' τη ς Αραγω νίας, που πέ-
θ α ν ε χω ρίς απ ογόνους και έτσ ι η Μ αρία π α ν τρ ε ύ τη κ ε
το ν Ραμόν Μ π ερ έν γ κ ερ Γ1, κόμη τη ς Β α ρ κελώ νης, με
το ν οποίο α π έκ τη σ ε μια κόρη. Η Κριστίνα, η άλλη κόρη
το υ Ελ Σ ιντ, π α ν τρ ε ύ τη κ ε το ν Ραμίρο, ε γ γ ο ν ό το υ βασι­
λιά Γκα ρθία Ε1τη ς Ν αβάρας, και έ γ ιν ε μ η τέ ρ α το υ μ ε τέ -
π ειτα βασιλιά Σ άντσ ο ΣΤ1τη ς Ν αβάρας.
Ο καμπ εαδόρ π έθ α ν ε ξα φ ν ικ ά στη Β α λ έν θ ια τη ν
Κ υριακή 10 Ιουλίου 1099, στα 55 το υ χρόνια, τέσ σ ερ ις
μ έ ρ ε ς πριν από τη ν κα τά ληψ η τη ς Ιερ ου σ α λή μ από
το υ ς σ τα υ ρ ο φ ό ρ ο υ ς (14 Ιουλίου 1099). Η Β α λ έν θ ια κρα-
τ ή θ η κ ε για τρ ία χρ ό νια από τη γυνα ίκα το υ . Ο βασιλιάς
Α λφόνσ ος, το ν οποίο η παρουσία το υ Ελ Σ ιν τ επίσκιαζε
όλα ε κ είν α τα χρόνια, το ν ε ξύ μ ν η σ ε. Β ο ή θ η σ ε τη δόνια
Χ ιμένα να ε το ιμ ά σ ει τ η ν εγκ α τά λ ειψ η τη ς π όλης μ ε όλα
Α ρ α β ες τη ς Α νδαλουσίας. τα λά φ υ ρα και το υ ς θ η σ α υ ρ ο ύ ς το υ Ελ Σ ιντ φ ο ρ τω μ ένα
σε μουλάρια. Σ τη ν ε γ κ α τα λ ε ιμ μ έ ν η π όλη εισ ή λθ α ν οι
Ο βασ ιλιάς Α λφ όνσος Ζ 'τ η ς Κ α σ τίλ η ς - Α λ μ ο ρ α β ίδ ες που ή τα ν σ τρ α το π εδ ευ μ έν ο ι στη γύρω
Λεόν. Μ ε τ ά το ν θ ά ν α το το υ α δ ελφ ο ύ π εριοχή. Το παραπάνω καραβά νι μ ε τ έ φ ε ρ ε και το λ ε ί­
το υ , Σ ά ν τσ ο Β ',ο Ελ Σ ιν τ το ν υ π η ρ έτη σ ε ψανο το υ Ελ Σ ιντ, το οποίο το π ο θ ε τή θ η κ ε σ το μονα­
πιστά, αλλά οι σ χ έσ εις το υ ς ο δ η γ ο ύ ντο σ τήρ ι το υ Α γίου Π έτρ ο υ τη ς Κ αρδένια.
πάντα σ ε α δ ιέξο δ ο .

σ τρ α το ί σ υ γκρ ο ύ σ τη κα ν σ το Κ ου ά ρ τε, ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΕΛ ΣΙΝΤ


κ ο ν τά σ τη Β α λένθ ια . Μ ε το ν ίδιο το ν
Ελ Σ ιντ να η γ ε ίτα ι τη ς επ έλα σ η ς το υ Τα π ο λ εμ ικά κα το ρ θ ώ μ α τα το υ Ελ Σ ιντ και τα επι-
ιππικού κα τά τω ν β ερ β ερ ικ ώ ν ορδώ ν τε ύ γ μ α τά το υ σ το ν αγώ να κα τά το υ Ισλάμ το ν κ α τέσ τη ­
και μ ε το η θ ικό τω ν μαχητώ ν το υ α κ­ σαν π ρότυπ ο χρισ τια νού ιππότη. Μισό αιώνα περίπ ου
μαίο, ο σ τρ α τό ς το υ καμπ εαδόρ συνέ- μ ετά το ν θ ά ν α τό το υ ε μ φ α ν ίσ τη κ ε σ την ισπανική γρ α μ ­
τρ ιψ ε το ν αντίπ αλο. Ο Ελ Σ ιντ επ έ­ μ α τεία η «Ισ τορία το υ Ροδρίγο» (Historia Roderici), σ την
σ τρ εψ ε στη Β α λ έν θ ια θ ρ ια μ β ευ τή ς , οποία γ ίν ε τα ι α ναφ ορά σε π ρα γμα τικά γ εγ ο ν ό τα τ η ς ζω­
φ ο ρ τω μ έν ο ς π λούσια λάφυρα. Μ άλι­ ή ς το υ . Το 1498 ε κ δ ό θ η κ ε στη Σ εβ ίλη «Το Χ ρο νικό το υ
στα δ ε ν λ η σ μ ό νη σ ε το ν «τύπ οις» επι- Ελ Σ ιν τ Ρούι Ν τίαθ» (Cronica del Cid Ruy Diaz), που επ ί­
κυρίαρχό το υ , βασιλιά Α λφόνσ ο ΣΤ' σης α ν α φ έρ ετα ι σε ισ τορικά γ εγ ο ν ό τα γύρω από τη ν
τη ς Κ α σ τίλη ς-Λ εόν, και το υ έ σ τε ιλ ε π ροσ ω π ικότητα το υ κα μπ εαδόρ. Το πιο σ ημ α ντικό σχε­
ένα μ έρ ο ς τω ν λα φ ύ ρω ν κα τά το φ ε ­ τικ ό λ ο γ ο τεχ ν ικ ό έρ γο είνα ι το «Επος το υ Ελ Σιντ»
ουδ α ρχικό έθ ιμ ο , δ είχ ν ο ν τά ς το υ με (Poema del Cid ή Cantar de mio Cid), ένα π οίημα γρ α μ μ ένο
α υ τό το ν τρ όπ ο ό τι δ εν ή τα ν σ τις π ρο­ σ τις α ρ χές το υ 13ου αιώνα μ ε 3.730 σ τίχους, μέσα από
θ έσ εις το υ να το ν σ υναγω νισ τεί ως κυ ­ το υ ς οπ οίους ο ανώ νυμος σ υ γγρ α φ έα ς π ερ ιγρ ά φ ει τα
ρίαρχος ε ν ό ς άλλου κρ ά το υ ς. κα το ρ θ ώ μ α τα το υ π ρω ταγω νισ τή το υ και ε ξυ μ ν ε ί το ν η ­
Κατά τα επ ό μ ενα τρ ία χρ ό νια επ ικρ ά τη σ ε ειρ ή ν η α­ ρωικό το υ χα ρα κτή ρα , μ ετα τρ έ π ο ν τά ς το ν σε ένα ίν­
νάμεσ α σε χρ ισ τια νο ύ ς και μ ο υ σ ο υ λμ ά νο υ ς με ε γ γ υ η τή δα λμα για κά θ ε Ισπανό ιππότη. ΞΙ
το ν Ελ Σιντ. Το 1097 τα β ερ β ερ ικ ά τύμπ ανα ήχησ αν και
πάλι σ το ισπανικό έδ α φ ο ς . Ο Γιουσ ούφ είχ ε επ ισ τρέψ ει.
Ο βασιλιάς Α λφ ό νσ ο ς κ ιν ή θ η κ ε ν ό τια για να α ν τιμ ε τω ­ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
πίσει τα α φ ρικα νικά σ τίφη, ενώ ο Ελ Σ ιν τ ετο ίμ α ζε τη ν
υπεράσπιση τη ς Β α λένθ ια . (1) C arlos Laliena C orbera: EL M U N D O DEL CID, "Historia", no.278,
Ο Α λφ όνσ ος σ υ γ κρ ο ύ σ τη κ ε με το ν Γιουσ ούφ σ την M adrid, 1999.
Κ ονσ ουέγρα. Κατά τη μάχη σ κ ο τώ θ η κ ε ο μ ονα δικός (2) G onzaio M a rtin e z D iez: EL CID H ISTO R IC O , E ditorial Planeta,
B arce lo n a 1999
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

γ ιο ς το υ Ελ Σ ιντ, Ν τιέγο. Η δύναμη τω ν Α λμο ρα β ιδ ώ ν ε ί­


(3) Ian H ea th : A R M IES O F FEUDAL EUROPE, W argam es R esearch Group
χ ε μ ειω θ εί και ο π ο ια δ ή π ο τε π ροσπ άθεια α ν α κα τά λη ­ Publication, Sussex, 1989.
ψ ης τη ς Β α λένθ ια , με το ν Ελ Σ ιν τ να τη ν υπερασπίζεται, (4) Jo se A n g el G arcia de C o rtazar: EL CID, EL PERSO NAJE EN SU HISTO RIA,
θ α απ έβ α ινε άκαρπη. Ετσι το έ το ς 1098 σ η μ ειώ θ η κε η "Historia", no.278, M adrid, 1999.
λ ή ξη τη ς ε π ε κ τα τικ ή ς π ροσ π άθειας τω ν Β ορ ειο α φ ρ ικα - (5) Jo se G uadalajara M edina: EL CID, DEL H ER O ISM O DEL GUERRERO AL
H EROE LITERA R IO , "Historia", no.278, M adrid, 1999.
νών Α λμο ρ α β ιδ ώ ν σ την Ισπανία. Ο Γιουσ ούφ, ο οπ οίος (6) John M a tth ew s & B ob S tew art: W ARRIORS O F C H R ISTEN D O M - EL CID
είχ ε να α ν τιμ ετω π ίσ ει στη β ό ρ εια Α φ ρ ική ένα ν έο κ ίν η ­ C H A M P IO N O F SPAIN, F ire b ird B ooks Ltd, D orset, 1988.
μα συνασπισμού φυλώ ν, τω ν Α λμοαδώ ν, δ ε ν επ έσ τρ εψ ε (7) D avid N icolle: EL CID AN D THE RECONQUISTA, O sprey Publishing Ltd.,
σ την Ισπανία και επ ιχείρησ ε να εδρ α ιώ σ ει τ η ν εξο υ σ ία M en a t A rm s Series, N o 200, London, 1989.
(8) S ir S teven Runcim an: A HISTO R Y O F THE CRUSADES, Penguin Books.
το υ σ το Μ αρ όκο και στη Σαχάρα.
(9) H A LB M O N D UND KREUZ - SPANIEN IM MITTELALTER, G eschichte m it
Ο Ελ Σ ιν τ με το ν θ ά ν α το το υ γιο υ το υ α π έμ είν ε χω­ P fiff, N ürnberg, 1985.
ρίς κλ η ρ ο νό μ ο για τη ν "η γεμ ονία " που είχ ε δ η μ ιο υ ρ γ ή ­

71
Iipoinvdc
Χάοο (pov ΜαηώικρείΙ e
(1897 - 1971) ι— 11

Ο
0 Χάοο Εκαρνι ßapuvoc toov ΜαντώυαιεΠ, ontuc ήταν ολόκληρο ίο όνομά ίου, —ι ί

8KI0Q οπό hi σημαντική ίου θράση κατά ιον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ξεχωρίζει
και για δύο άλλα στοιχεία: ήταν 6vac από touc 27 Γερμανούι: α ξιω μ α τικ ο ί που
είχαν τιμηθεί με τον Σταυρό των Ιπποτών με Φ ύλλα Apuoc, ίίιρη και Διαμάντια ml
και το 1955 επινόηοε το όνομα Bundeswehr via τον Στρατό me Ομοσπονδιακοί
Γερμανίας επειδή έμοιαζε με το όνομα του Reichswehr στον οποίο ανήκε κάποτε.
Χάσο φον Μαντώυφελ προσελκύσει την προσοχή του 1943. Τέσσερις ημέρες μετά ετοιμαστεί για την επιχείρηση

Ο
γεννήθηκε στις 14 Γκουντέριαν, που του έδωσε την ανάληψη της διοίκησης της στις Αρδέννες. Αν και ο ρόλος
Ιανουαρίου 1897 στο την ευκαιρία να λάβει το Μεραρχίας του τραυματίστηκε της ήταν δευτερεύω ν,
Πότσδαμ. Ηταν γόνος βάπτισμα του πυρός κατά την στη ράχη κατά τη διάρκεια κατόρθωσε να επιτύχει τη
πρωσικής οικογένειας επιχείρηση "Μπαρμπαρόσα". αεροπορικής επιδρομής, αλλά μεγαλύτερη διείσδυση στον
αριστοκρατών. Το 1908 εισήλθε Από τον Μάιο του 1941 συνέχισε να μάχεται στην τομέα των Αρδεννών. Τότε ο
σε σχολή και το 1916 διοικούσε το 1ο Τάγμα του 7ου Ουκρανία και μετά από μια Μαντώυφελ έλαβε τα
εντάχθηκε στον Γερμανικό Συντάγματος Τυφεκιοφόρων σειρά σκληρών μαχών στο Διαμάντια στον Σταυρό των
Στρατό ως αξιωματικός. Δύο της 7ης Μεραρχίας Πάντσερ, Χάρκοβο, στο Μπιελγκορόντ Ιπποτών του. Τον Μάρτιο του
μήνες αργότερα συμμετείχε μονάδα με την οποία ενεπλάκη και στον ποταμό Δνείπερο 1945 ανέλαβε τη διοίκηση της
στις επιχειρήσεις στο Δυτικό στην εισβολή στη Σοβιετική κατόρθωσε να ανακόψει την 3ης Στρατιάς Πάντσερ με
Μέτωπο και τον Οκτώβριο του Ενωση. Στις 25 Αυγούστου προέλαση των Σοβιετικών. Περί αποστολή να αμυνθεί στον
ίδιου έτους τραυματίστηκε σε ανέλαβε τη διοίκηση του 6ου τα τέλη Νοεμβρίου ποταμό Οντερ και να
μάχη στη Γαλλία. Επανήλθε Συντάγματος Τυφεκιοφόρων ανακατέλαβε το Ζιτομίρ και απαγορεύσει την πρόσβαση
στην ενεργό υπηρεσία, το 1917, της Μεραρχίας του, μετά τον έσωσε την 8η Μεραρχία των Σοβιετικών στη δυτική
σε επιτελείο μεραρχίας. θάνατο του διοικητή του σε Πάντσερ. Παράλληλα κυρίευσε Πομερανία και στο Βερολίνο.
Το 1918 σημειώθηκαν μάχη. Επειτα από τις σκληρές τεράστιες ποσότητες εφοδίων Ομως η αντίσταση στον
ταραχές στη Γερμανία. Ο μάχες γύρω από τη Μόσχα, τον και έλαβε το προσωνύμιο σοβιετικό "οδοστρωτήρα" ήταν
Μαντώυφελ ανέλαβε τη χειμώνα του 1941/42, η 7η ΜΠ "Λιοντάρι του Ζιτομίρ". Για την αδύνατη και αναγκάστηκε να
φρούρηση της γέφυρας του μεταφ έρθηκε στη Γαλλία για επιτυχία του αυτή έλαβε τα υποχωρήσει, και να παραδώσει
Ρήνου στην Κολωνία και έτσι αναδιοργάνωση. Εκεί ο Φύλλα Δρυός στον Σταυρό των τα τμήματά του στις 3 Μαϊου
έγινε δυνατή η υποχώρηση του Μαντώυφελ έγινε διοικητής Ιπποτών και τη διοίκηση της στους δυτικούς Συμμάχους.
στρατού από τη Γαλλία και το της 7ης Ταξιαρχίας επίλεκτης Μεραρχίας Ο Μαντώυφελ παρέμεινε
Βέλγιο στη Γερμανία. Μ ετά την Γρεναδιέρων-Πάντσερ της 7ης Γρεναδιέρων "Grossdeutschland" αιχμάλωτος πολέμου μέχρι το
εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας ΜΠ. Για τη δράση του στις τον Φεβρουάριο του 1944. Η 1947.
της Βαϊμάρης κατατάχθηκε μάχες γύρω από τη Μόσχα Μεραρχία αυτή διεξήγαγε μια Μ ετά την επιστροφή του
στον νέο Γερμανικό Στρατό. τιμήθηκε με τον Σταυρό των σειρά μαχών υποχωρώντας στη Γερμανία ασχολήθηκε με
Μέχρι τον Οκτώβριο του 1935 Ιπποτών. μέσω της Ουκρανίας μέχρι τη την πολιτική και από το 1953
υπηρέτησε σε διάφορες Στις αρχές του 1943 ο Ρουμανία. Η δράση του ως το 1957 ήταν μέλος της
θέσ εις, σε μονάδες και σχολές. Μαντώυφελ μετατέθηκε στην Μαντώυφελ γύρω από το Κίεβο Βουλής με το Ελεύθερο
Εκείνο τον μήνα, έχοντας Αφρική, όπου ανέλαβε τη του απέφερε τα Ξίφη στον Δημοκρατικό Κόμμα. Το 1959
προαχθεί σε ταγματάρχη, διοίκηση της Μεραρχίας "φον Σταυρό των Ιπποτών. Στα τέλη κατηγορήθηκε ότι είχε διατάξει
τοπ οθετήθηκε διοικητής Μαντώυφελ" της 5ης Στρατιάς Ιουλίου η Μεραρχία του τον τυφεκισμό ενός 19χρονου
Τάγματος Μοτοσικλετιστών της Πάντσερ του στρατηγού φον μεταφ έρθηκε στην Ανατολική λιποτάκτη και καταδικάστηκε
2ης Μεραρχίας Πάντσερ του Αρνιμ στο Afrika Korps του Πρωσία, όπου πραγματοποίησε σε φυλάκιση 18 μηνών, αλλά
στρατηγού Γκουντέριαν. Ως το στρατάρχη Ερβιν Ρόμμελ. Στις μια επιτυχή αντεπίθεση στη παρέμεινε στη φυλακή μόνο
1937 υπηρέτησε στο επιτελείο 31 Μαρτίου 1943, εν μέσω Λιθουανία, κατορθώνοντας να τους τέσσερις. Επισκέφθηκε
της Μεραρχίας και ως σφοδρών μαχών ενώ επιτίθετο σταθεροποιήσει το μέτωπο το Πεντάγωνο στις ΗΠΑ με
εκπαιδευτής σε σχολές κατά της βρετανικής 46ης αλλά αποτυγχάνοντας να πρόσκληση του προέδρου
αξιωματικών. Τον Φεβρουάριο Μεραρχίας Πεζικού και μετά ανοίξει τον θύλακα της Αϊζενχάουερ και το 1968 έδωσε
του 1937 έγινε σύμβουλος της από προώθηση 32 km, Κουρλάνδης - όπου είχε διαλέξεις στη σχολή του
Διοίκησης Αρμάτων της ΟΚΗ κατέρρευσε από υπερκόπωση. παγιδευτεί η Ομάδα Στρατιών Γουέστ Πόιντ. Εργάστηκε
και τον Φεβρουάριο του 1939 Ακολούθως αναχώρησε με το "Βορράς". επίσης ως τεχνικός σύμβουλος <
τελευταίο πλοίο που έφυγε από Τον Σεπτέμβριο του 1944 ο σε πολεμικές ταινίες. Ο □_
καθηγητής στη Σχολή
Τεθωρακισμένων II στο την Τύνιδα. Την 1η Μαϊου 1943 Μαντώυφελ προήχθη σε στρατηγός Μαντώυφελ
Βερολίνο, όπου παρέμεινε προήχθη σε υποστράτηγο για αντιστράτηγο α' τάξης και απεβίωσε τον Σεπτέμβριο του
μέχρι το 1941 χάνοντας τις τις επιτυχίες του στην Αφρική. ανέλαβε την 5η Στρατιά 1978 στο Τυρόλο της Αυστρίας,
εκστρατείες στην Πολωνία και Μ ετά την ανάρρωσή του ο Πάντσερ, που πολεμούσε κατά κατά τη διάρκεια εκδρομής. I—
α
στη Γαλλία. Μαντώυφελ ανέλαβε τη του στρατηγού Πάττον στη
Ο Μαντώυφελ, ως ένας διοίκηση της 7ης ΜΠ, για να Λωραίνη. Η Στρατιά του
από τους υποστηρικτές της β ρ εθεί πάλι στο Ανατολικό ακολούθως αποσύρθηκε για να A nw iionc ΓεΟεών
χρήσης των αρμάτων, είχε Μέτωπο τον Αύγουστο του αναδιοργανωθεί και να

73
ΜΟΝΤΕΛΙΣΜΟΙ
Αριια paxnc _

Tiger 1
Early Production
m 1/48 mö ini E S 3

T
o Tiger I ήταν ένα εντυπωσιακό προσφέρονται οι βάσεις των To Panzerkampfwagen VI Tiger I Ausfuhrung E
άρμα μάχης, που αποτελούσε εκτοξευτών καπνογόνων στον
τον φό6ο και τον τρόμο των πύργο, ο οποίος έχει το σωστό (Sd.Kfz.181) Frühe Production αποιεΠεί ίο πιο ννωσιό
συμμαχικών δυνάμεων. Ηταν ένας ασύμμετρο σχήμα για τη
άριστος συνδυασμός θωράκισης συγκεκριμένη έκδοση. Το πίσω
γερμανικό βαρύ άρμα paxnc του Β' Πανκοομίου
και ισχύος πυρός, όμως η τμήμα με τα καλύμματα του Πολέμου, αφού από ιη οιινυπ me εμιράνιοιίι: ίου,
πολυπλοκότητά του το καθιστούσε κινητήρα έχει επίσης το σωστό
δύσκολο στην παραγωγή. Ενα από σχήμα και τις σωστές διαστάσεις στα τέλη του 1942, έγινε ο αδιαφιϋονίκηιοε κυρίαρχοι:
τα πιο σημαντικά μειονεκτήματά για τη συγκεκριμένη έκδοση. του πεΟίου me uaxne.
του ήταν η επικάλυψη των Παράλληλα υπάρχει το κυλινδρικό
εδαφικών τροχών, που μεταλλικό σύστημα προστασίας είναι συνδυασμός πέδιλων και αναπαράσταση τεσσάρων
δημιουργούσε πολύ μεγάλα των εξατμίσεων. Προσφέρονται ενιαίων μεγάλων κομματιών από διαφορετικών Tiger I.
προβλήματα, ιδίως κατά τη δύο τύποι για τους οδοντωτούς σκληρό πλαστικό, προσφέροντας Το εξαιρετικό αυτό μοντέλο
διάρκεια του χειμώνα, όταν τροχούς μετάδοσης κίνησης έτσι τη δυνατότητα προσφέρει τη δυνατότητα
εγκλωβίζονταν ανάμεσά τους (αρχικού και τελευταίου τύπου, ρεαλιστικότατης απεικόνισης. κατασκευής διοραμάτων και
λάσπη και πέτρες. Ο οπλισμός του του 1944), στοιχείο που Παρατηρώντας απορροφημένοι το βινιετών με διάφορους
περιελάμβανε το πυροβόλο KwK 36 υποδεικνύει την πρόθεση της περιεχόμενο του κιτ αρχίσαμε να συνδυασμούς (αρμάτων,
των 88 mm, ένα συζυγές πολυβόλο εταιρίας για την κυκλοφορία και συγκρίνουμε λεπτομέρειες με οχημάτων, φιγούρων, αεροσκαφών
MG 34 των 7,92 mm και ένα ακόμη άλλων τύπων Tiger I. αντίστοιχες σε άρματα της 1/35, κλπ.), που μέχρι τώρα ήταν
MG 34 στο εμπρόσθιο τμήμα του Το κιτ περιλαμβάνει πέντε κάτι που δεν πρέπει να γίνεται. Στο δύσκολο να βρεθούν.
σκάφους. Το πλήρωμά του πλαίσια σκληρού πλαστικού συγκεκριμένο μοντέλο η Περισσότερες πληροφορίες
αποτελείτο από πέντε άνδρες. Η πολυστερίνης χρώματος σκούρου προσφερόμενη λεπτομέρεια είναι για το Tiger I και για ολόκληρη τη
μέγιστη ταχύτητα ήταν 38 km/h και γκρι με 203 μέρη, ένα μεταλλικό άριστη για την κλίμακα. Πρόκειται σειρά της Tamiya παρέχονται από
η μέγιστη ακτίνα δράσης 100 km. Ο ασταρωμένο κομμάτι για το κάτω για ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί αυτή τα καταστήματα Καλφάκη
τύπος ενεπλάκη για πρώτη φορά τμήμα του σκάφους (die-cast) και τη στιγμή στην αγορά. (Ιπποκράτους 63, τηλ. 210-3642889)
σε επιχειρήσεις στην Τυνησία, τέσσερα πολυβινυλικά μέρη Τα σήματα που συνοδεύουν το και τους συνεργάτες τους.
εναντίον βρετανικών δυνάμεων. (polycaps) για τους τροχούς κιτ προορίζονται για την Στέλιοα Αεμηράζ
Στη συνέχεια εμφανίστηκε και σε ρύθμισης της τάσης της
άλλα μέτωπα και δεν έπαψε να ερπύστριας και τους οδοντωτούς
αποτελεί έναν υπολογίσιμο κινητήριους τροχούς ώστε μετά ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
αντίπαλο ακόμη και προς τα τέλη την τοποθέτησή τους να
ΤΥΠ Ο Σ Tiger 1 Early Production
του Β' ΠΠ, όταν οι Σύμμαχοι είχαν περιστρέφονται. Αυτή η τακτική
Ε ΤΑ ΙΡ ΙΑ Tamiya Die-Cast (κωδ. 32504)
να αντιτάξουν ανάλογα όπλα και της προσφοράς ενιαίου
Κ Λ ΙΜ Α Κ Α 1/48
αυτοκινούμενα αντιαρματικά μεταλλικού κάτω τμήματος για το
Α Ρ ΙΘ Μ Ο Σ Κ Ο Μ Μ Α ΤΙΩ Ν 208
πυροβόλα. σκάφος ακολουθείται σε όλα τα
ΕΚΔ Ο ΣΗ /Π Α Ρ Α ΓΩ ΓΗ Νέο καλούπι/Κανονική παραγωγή
Η Tamiya κυκλοφορεί το άρματα της εταιρίας και σίγουρα
ΓΡ Α Μ Μ Ω Σ Η Ακριβής
συγκεκριμένο κιτ στη διεθνή προσδίδει κάποιο βάρος στην όλη
μοντελιστική αγορά από το 2004. κατασκευή. Βέβαια πολλοί θα ΕΦ ΑΡΜ Ο ΓΗ Εξαιρετική
ΠΑΡΕΧΟΜ ΕΝΗ
Μάλιστα ήταν το πρώτο της άρμα ισχυριστούν πως έτσι χάνεται η
Λ Ε Π Τ Ο Μ Ε Ρ Ε ΙΑ Εξαιρετική
μάχης στην κλίμακα 1/48 (σήμερα η δυνατότητα τοποθέτησης του Ε Ν Α Λ Λ Α Κ Τ ΙΚ Ο Ι Τ Υ Π Ο Ι 1
σειρά της στην 1/48 έχει άρματος σε κάποιο ανώμαλο
Π Ο ΙΟ Τ Η Τ Α Σ Η Μ Α ΤΩ Ν Πολύ καλή
εμπλουτιστεί αρκετά). Το μοντέλο έδαφος με την ανάλογη κλίση στην
Π Α Ρ Α Λ Λ Α ΓΕΣ 4
αναπαριστά ένα Tiger I αρχικής ανάρτησή του, επειδή οι ράβδοι Π Λ Η Ρ Ο Τ Η Τ Α / Σ Α Φ Η Ν Ε ΙΑ
παραγωγής (αρχές 1943) με τους στρέψης είναι ενσωματωμένες στο Ο Δ Η Γ ΙΩ Ν Πολύ καλή
δύο προβολείς Bosch μεταλλικό αυτό τμήμα. Οι εδαφικοί Ε Π ΙΠ Ε Δ Ο Α Π Α ΙΤ Ο Υ Μ Ε Ν Η Σ
τοποθετημένους στις γωνίες του τροχοί έχουν εξαιρετική Ε Μ Π Ε ΙΡ ΙΑ Σ Βασικό και άνω
εμπρόσθιου τμήματος. Ακόμα λεπτομέρεια και οι ερπύστριες Γ Ε Ν ΙΚ Η Ε Ν Τ Υ Π Ω Σ Η Εξαιρετική
WARGAMES
.
Ε ισ α γ ω γή στα π ο λ ε μ ικ ά π α ίγ νια
Τα σύγχρονα παιχνίδια σ τρ α τηγικής (wargam es) προέκυψαν
απροσδόκητα μέσα από την επίπονη διαδικασία εκπαίδευσης
των ανώτατων αξιωματικών του Επ ιτελείου του Α υτοκρατορικού
Γερμανικού/Πρω σικού στρ α τού τη χρονική περίοδο 1860-1870.
Η πρωτότυπη εκπαίδευση των Γερμανών αξιωματικών επί ηγεσίας
Μ ό λτκε γινόταν σε αμμοδόχο, ένα είδο ς τραπεζιού μ ε άμμο στην
επιφάνειά του, πάνω στο οποίο γινόταν ανάλυση των ελιγμώ ν των
μονάδων. Σ τη συνέχεια η ανάλυση των στρατιω τικών κινήσεων
εξελ ίχ θ η κ ε στις αγγλοσαξονικές χώ ρες σε παιχνίδι αναψυχής,
μ ε χρήση μοντέλω ν ή καρτών και ειδικών σηματοδοτώ ν (markers)
που συμβόλιζαν τη θ έσ η και την κίνηση των στρατευμάτω ν επί
χάρτη (boardgam e). Τα παιχνίδια σ τρ α τηγικής αναπτύχθηκαν
ιδιαίτερα στη Β ρετανία μ ετά το τέλος του Β 'Π αγκοσ μ ίου
Δ ύ ο σ το ιχ εία σ ελ ευ κιδ ικώ ν ελ εφ ά ν τω ν μ ε τη σ υ νο δ εία το υ ς , που
Π ολέμου.
α π ο τε λ ε ίτα ι από π εζο ύ ς σ τρ α τιώ τε ς , ενώ βα δ ίζο υ ν προς τις
ε χ θ ρ ικ έ ς γρ α μ μ ές. Πίσω το υ ς μ ό λ ις που δ ια κ ρ ίν ετα ι το σ το ιχ είο
το υ α ρ χη γο ύ μ ε τα λά β α ρ α το υ σ τρ α τε ύ μ α το ς .

Παιχνίδια σιραιηνικικ DBM


o DBM (De Beilis Multitudinis- μεγάλης πίεσης των παικτών που ή περισσότεροι παίκτες οι οποίοι στο αποκαλούμενο element

T Περί πολλών πολέμων) είναι


αυτή τη στιγμή ένα από τα πιο
διαδεδομένα και δημοφιλή
επιτραπέζια παιχνίδια στρατηγικής
ασχολούνται με το παιχνίδι
σχεδόν επαγγελματικά, στα
πρωταθλήματα τα οποία
διοργανώνονται παγκοσμίως
αναλαμβάνουν τον ρόλο του
ικανού στρατηγού που θα
οδηγήσει τη στρατιά του στην
επιτυχία και στην εξουδετέρωση
(στοιχείο) και στις οποίες
αντιστοιχούν ισάριθμα ζάρια. Ενα
element αντιπροσωπεύει υπό
κλίμακα
παγκοσμίως, με πολυάριθμους (international competition games), των εχθρικών μονάδων. To DBM 250-300 άνδρες, οι οποίοι
φανατικούς θαυμαστές αλλά και το σύνηθες είναι να βρίσκονται στηρίζεται σε αυστηρά αναπαριστώνται ως φιγούρες
αρκετούς πολέμιους. Αποτελώντας αντιμέτωποι fictional αντίπαλοι γεωμετρικά κριτήρια για να πάνω σε ειδικά σχεδιασμένες
για ορισμένους τον νόθο απόγονο (π.χ. οι Ρωμαίοι να πολεμούν καθορίσει τη συμπεριφορά των βάσεις από πεπιεσμένο χαρτί.
των γνωστών παιχνιδιών της 6ης εναντίον Οθωμανών!) και όχι στρατευμάτων και την απόδοσή Ανάλογα με τον τύπο του
και της 7ης έκδοσης WRG, το DBM ιστορικοί αντίπαλοι. Επίσης τους. Οι αποστάσεις μεταξύ των στρατεύματος, σε κάθε element
πρακτικά προέκυψε ως μετεξέλιξη πετυχημένοι ιστορικά στρατοί, ανεπτυγμένων στρατών αντιστοιχεί διαφορετικός αριθμός
ενός άλλου, πολύ επιτυχημένου όπως οι Ρωμαίοι επί εποχής καθορίζονται στην αρχή του φιγούρων, που αναπαριστά τον
παιχνιδιού, του DBA (De Beilis Οκταβιανού, δεν παιχνιδιού, καθώς ο κάθε παίκτης τρόπο με τον οποίο προτιμούσε
Antiquity - περί πολέμων ανταποκρίνονταν μέχρι πρόσφατα στήνει τις διοικήσεις του εντός να μάχεται ένας συγκεκριμένος
αρχαιότητας). Αποτελεί μία ικανοποιητικά 45 cm από τη μεγάλη 6άση του τύπος στρατεύματος και τη
αξιόλογη προσπάθεια των στα μεγάλα τουρνουά, ενώ άλλοι τραπεζιού και σε απόσταση 35 cm διάταξη μάχης του (πυκνή, αραιή).
συγγραφέων Phil Barker και Bodley στρατοί με μικρότερη ιστορική από τα αντίπαλα στρατεύματα, Ετσι π.χ. ένα στοιχείο ιπποτών
Scott να προσομοιώσουν όλες τις αίγλη και δόξα ήταν ιδιαίτερα τηρώντας παράλληλα μία του Μεσαίωνα περιλαμβάνει τρεις
μεγάλες αρχαίες και μεσαιωνικές νικηφόροι, όπως σι Πατρίκιοι απόσταση ασφαλείας 15 cm από βαμμένες έφιππες φιγούρες
μάχες από το 3000 π.Χ. μέχρι το Ρωμαίοι, στρατός των τελευταίω ν τις δύο μικρές άκρες του κολλημένες πάνω σε ένα element
1500 μ.Χ. με 6άση ένα κοινό χρόνων της αυτοκρατορίας που τραπεζιού. Κάθε παίκτης αρχίζει μήκους 4 cm και πλάτους 3 cm. Με
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

σύστημα κανόνων (set rules). To δεν διακρινόταν για τις επιτυχίες τον γύρο του και καθορίζει την την ίδια λογική ένα στοιχείο
αντικείμενο του DBM περιορίζεται του! Αυτή η ιστορική αντίφαση κίνηση των στρατευμάτων του με Μακεδόνων σαρισσοφόρων
μέχρι το 1500 μ.Χ., διότι μετά την προκάλεσε και τις μεγαλύτερες τη ρίψη εξάπλευρων ζαριών (2-4) περιλαμβάνει τέσσερις φιγούρες
εισαγωγή της πυρίτιδας στα αντιδράσεις. που αντιστοιχούν σε αριθμό πεζικού (πυκνός σχηματισμός)
ευρωπαϊκά πεδία μαχών ο τρόπος To DBM παίζεται σε τραπέζια διοικήσεων οι οποίες κολλημένες πάνω σε element
διεξαγωγής των συγκρούσεων διαστάσεων 1,80 m χ 1,20 m. Οι συμμετέχουν πάνω ή εκτός του μήκους 4 cm και πλάτους 1,5 cm,
άλλαξε δραματικά και παίκτες προτιμούν τη χρήση τραπεζιού (ενισχύσεις, μονάδες ενώ ένα στοιχείο Ροδίων
περιγράφεται από άλλα set rules μεταλλικών φιγούρων στα 15 mm που εκτελούν υπερκέραση κλπ.). σφενδονητών περιλαμβάνει δύο
(DBR-De Beilis Rennaissance). Αυτή και στα 25 mm, που διατίθενται σε Μπορεί να παρατάξει 2-4 φιγούρες (αραιός σχηματισμός)
η μεγάλη χρονική συμπίεση πολλά καταστήματα της Αθήνας διοικήσεις πάνω στο τραπέζι, οι τοποθετημένες σε στοιχείο
αποτέλεσε και πηγή αρνητικών και μέσω Internet. Μπορούν να οποίες αποτελούνται από μήκους 4 cm και πλάτους 2 cm.
κριτικών, καθώς λόγω της συμμετάσχουν δύο (πιο σύνηθες) μονάδες που στηρίζονται δομικά Τα στρατεύματα

76
Ψ ιλο ί τω ν ελληνισ τικώ ν χρόνω ν έχουν σ χ η μ α τίσ ει κολόνα στοιχείω ν Σ το υ ς δύο μ εγ ά λ ο υ ς σ υλλόγο υς τη ς Ε λλάδ ας, "Σ τρ α τη γ ικ ό ν " και
μ α ζ ί μ ε ε λ έ φ α ν τε ς (colum n), για να π αρέχουν π ροσ τασ ία σ τα "Οπλον", υπάρχουν μ εγ ά λ ο ι χώ ρο ι και α ρ κ ε τά τρ α π έζια στα οποία οι
α ρ γ ο κ ίν η τα ζώα. Σ το D B M τα σ το ιχ εία μ ε ίδιο ρ υ θ μ ό β α δ ίσ μ α το ς επ ίδ ο ξο ι σ τρ α τη γ ο ί δ ο κ ιμ ά ζο υ ν τις δ υ ν ά μ εις και τη δ εξ ιο τεχ ν ία
μπ ο ρούν να μ ετα κ ιν ο ύ ν τα ι μ α ζ ί (π.χ. οι ε λ έ φ α ν τε ς κινο ύ ν τα ι μ ε 7,5 το υ ς . Εδώ εικ ο ν ίζο ν τα ι οι α ντιμ έτω π ο ι π α ίκ τες , τα σ τρ α τε ύ μ α τά
cm, όπως και οι ψ ιλοί το υ ελ α φ ρ ο ύ π εζικού). το υ ς και σ το ιχ εία εδ ά φ ο υ ς (λίμνες, βουνά κλπ.).

προσδιορίζονται ως τακτικά φορά με march κίνηση, δηλαδή ο


(regular) ή άτακτα (irregular), με ελέφαντας μπορεί να κινηθεί και
Βάση την εκπαίδευση και την πέντε φορές επί 7,5 cm αν στο
υπακοή προς τους διοικητές τους. ζάρι που αντιστοιχεί στη μονάδα
Χαρακτηρίζονται επίσης από έναν του ο παίκτης έχει πεντάρι και
δείκτη αξιολόγησης που οι μονάδες του αντιπάλου
απεικονίζει την πολεμική τους βρίσκονται εκτός εμβέλειας
δεινότητα σε σχέση με τους των 10 cm.
σύγχρονους αντιπάλους τους. Για Η σύγκρουση των μονάδων
παράδειγμα ένας Γάλλος ιππότης γίνεται είτε όταν δύο στοιχεία
του 13ου αιώνα χαρακτηρίζεται ως έλθουν σε μετωπική επαφή ή
υπέρτερος άτακτος ιππότης όταν μονάδες αποτελούμενες
(Irregular Knight Superior), ενώ ένας από πολλά στοιχεία έλθουν
Βυζαντινός Καβαλάριος της ίδιας επίσης σε μετωπική επαφή.
περιόδου χαρακτηρίζεται ως Το αποτέλεσμα τέτοιων
κανονικό τακτικό ιππικό (Regular συγκρούσεων καθορίζεται από
Cavalry Ordinary), φανερώνοντας το άθροισμα της ζαριάς που
έτσι και την πιθανή συμπεριφορά επιτυγχάνει ο κάθε παίκτης με
του κατά τη διάρκεια της έναν φυσικό παράγοντα μάχης Α ρ α β ικό ς σ τρ α τό ς τη ς επ οχής τω ν Αββασίδων. Δ ια κ ρ ίν ο ν τα ι σ το ιχεία
επιτραπέζιας μάχης! Ουσιαστικά οι τον οποίο δ ια θέτει το κάθε ελ α φ ρ ο ύ ιππικού, τ ο ξ ό τ ε ς που σ χη μ α τίζο υ ν γραμμή κα ι βαρύ ιππικό
κινήσεις στο DBM γίνονται από στοιχείο. Μέσα από τέτο ιες το οποίο α π α ρ τίζετα ι από σ το ιχ εία καμηλώ ν που βρ ίσ κ ο ντα ι σε
ομάδες στοιχείων/elements τα ατομικές και ομαδικές κολόνα (colum n). Τα σ το ιχ εία μ ε τις σ η μ α ίες α ντιπ ροσω π εύουν τη
διοίκησ η το υ σ τρ α το ύ . Αν α υ τά χ α θ ο ύ ν σ ε μ άχ η, είν α ι εν δ εχ ό μ ενο να
οποία αποτελούν ενιαίες μονάδες συγκρούσεις ο κάθε παίκτης
χ α θ ο ύ ν και οι μ ο ν ά δ ες που ελ έγ χ ο υ ν , μ ε α π ο τέλ εσ μ α σ υ νο λικ ό τερ η
ιππικού, πεζικού ή πυροβολικού μπορεί να διπλασιάσει το γενικό απώ λεια ή πτώ ση το υ η θ ικ ο ύ (d em o ralize d com m and).
(καταπέλτες, τρεμπουσέτα) ή από αποτέλεσμα των στοιχείων του
μεμονωμένα στοιχεία με απώλεια σε βάρος εκείνων του αντιπάλου
μιας ζαριάς. Αν ο παίκτης φέρει έξι του και να αναδειχθεί νικητής.
στο ζάρι, μπορεί να κινήσει Ο παίκτης που κατορθώνει να σύλλογος «Στρατηγικόν» (τηλ. 200 Ελλήνων και ξένων παικτών.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ · No 116

περισσότερες μονάδες ή στοιχεία, «σπάσει» το ένα τρίτο του 210-6132412), που προωθεί το Στην Πάτρα υπάρχει ο τοπικός
ενώ αν φέρει άσσο είναι μάλλον αντίπαλου στρατεύματος κερδίζει χόμπυ και εκπροσωπεί την Ελλάδα σύλλογος «Οπλον»
καταδικασμένος σε ακινησία. Οι και τη μάχη, η οποία συνήθως σε κάθε μεγάλη διεθνή (τηλ. 6947-025049) που επίσης
κινήσεις διακρίνονται σε τακτικές διαρκεί τρεις ως τέσσερις ώρες. διοργάνωση, ενώ φέτος, υπό την δ ια θέτει αρκετούς παίκτες με
(tactical movements) και διαδοχικές Τα τελευταία χρόνια το DBM αιγίδα της Ελληνικής διεθνή παρουσία.
(march movements). Κάθε στοιχείο υφίσταται βελτιώσεις και Ομοσπονδίας Παιχνιδιών
δ ια θέτει μία δική του φυσική αναβαθμίσεις έτσι ώστε να Στρατηγικής, έχει αναλάβει και τη
κίνηση. Π.χ. οι ελέφαντες α υξη θεί περισσότερο η πιστότητα διεξαγωγή του Παγκόσμιου
κινούνται με 7,5 cm, το πεζικό με 5 της αναπαράστασης μιας Ατομικού Πρωταθλήματος DBM, Ε υ ά ν ν ε Π ο ς - Εκιωρ Xopaioiic
cm, το ελαφρύ ιππικό με 12,5-15 μεσαιωνικής μάχης. το οποίο θα διεξαχθεί στην
cm. Ομως όλα τα στοιχεία μπορούν Στην Αθήνα υπάρχει από το "Τεχνόπολη", στο Γκάζι (28-30
να κινηθούν περισσότερο από μία 1997 ο μη κερδοσκοπικός Απριλίου 2006) με τη συμμετοχή

77
01 ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ
ΣΤΟΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟ ΚΑΤΑ ΤΟΝ Β
ΕπιιιέΠεια: riavvnc Te o viü m c αλαιότερα είχαμε αναφερθεί στους ελληνικής καταγωγής
Αμερικανούς πολίτες οι οποίοι έσπευσαν, μετά την είσοδο των ΗΠΑ
στον Β1ΠΠ, να καταταγούν και να υπηρετήσουν στον Αμερικανικό
Στρατό. Τον Νοέμβριο του 2004 (τ. 99) δημοσιεύσαμε μια σειρά εικόνων
από το 122ο Τάγμα (αμιγώς "ελληνικό") στο οποίο εκπαιδεύτηκαν οι
ομογενείς εθελοντές, στο στρατόπεδο Κάρσον του Κολοράντο. Αυτή τη
φορά δημοσιεύουμε μια σειρά φωτογραφιών από το αρχείο του
αναγνώστη μας Μηνά Δήμου από την Καστοριά, οι οποίες αφορούν ένα
συγγενικό πρόσωπό του, τον Γεώργιο Δ. Δήμου, ο οποίος υπηρέτησε
στην Αμερικανική Στρατιωτική Αεροπορία και συμμετείχε στις
επιχειρήσεις στη βόρεια Αφρική και στην Ευρώπη. Δύο ακόμα
φωτογραφίες άλλων Ελληνοαμερικανών εθελοντών είναι προϊόν δικής
μας έρευνας στα αρχεία του Αμερικανικού Σώματος Διαβιβάσεων (US
Army Signal Corps).
/ ----------\

<
CL

I—
a

78
1. Ο Γεώ ργιος Δ . Δ ήμου κατά τη
διάρκεια της εκπαίδευσής του
στις ΗΠΑ (αρχείο Μ. Δήμου).

2 . Η καθημερινή ζωή στο


στρατόπ εδο, μ α ζί μ ε άλλους
σ τρ α τιώ τες (αρχείο Μ . Δήμου).

3. Ο Γεώ ργιος Δ . Δήμου μπροστά


από ένα αεροσκάφος C-64 της
USAAF (αρχείο Μ. Δήμου).

4. Εδώ ο Γ. Δ ήμου φορά τον βαρύ


δερμάτινο επ ενδυτή των
πληρωμάτων της U SA AF ko i είναι
οπλισμένος μ ε μια αραβίδα 0,30 in
Μ1, πιθανώς στο ευρωπαϊκό
μέτω πο επιχειρήσεω ν τον χειμώνα
1944-45 (αρχείο Μ . Δήμου).

5. Ο σ τρατιώ της Κωνσταντίνος


Π. Λίχας στη θ έσ η του οδηγού
ενός ελαφ ρού άρμ α τος S tuart
κατά τη διάρκεια της
εκπαίδευσής του στο Φορτ
Μπέλβουαρ των ΗΠΑ.

6 . Ο σ τρατιώ της Αλέξανδρος


Σκουρλής (στη θ έσ η του
συνοδηγού ενός ά ρματος Μ 4
Sherm an) ως μ έλο ς συμβολικού
πολυεθνικού πληρώματος από
εθ ελ ο ν τές συμμαχικών κρατών
που υπηρετούσαν στον
Αμερικανικό Σ τρ α τό κατά τον Β '
ΠΠ. Το υπόλοιπο πλήρωμα
αποτελούσαν άνδρες γαλλικής,
κινεζικής, βρετανικής και ρωσικής
καταγω γής, καθώ ς και ένας
Α μερικανός υπαξιωματικός.

7. Σ τιγμ ιό τυπ ο μ ετά από έναν


τραυματισμό (αρχείο Μ . Δήμου).

Π ρ ο σ κ α λο ύ μ ε το υ ς α να γνώ σ τε ς που έχ ο υ ν σ το αρχείο του ς


φ ω τογραφ ίες από τ η ν σ τρα τιω τική μας ιστορία ή από
οπ ο ιο δ ή π ο τε α ντικ είμ ενο σ τρα τιω τικο ύ ενδ ια φ έ ρ ο ντο ς να μας
τις δ ια θ έσ ο υ ν προσω ρινά σ υ ν ο δ ε υ ό μ ε νε ς αν είναι δ υ ν α τό ν από
σ χετικό κείμενο. Ε μείς από τ η ν π λε υ ρ ά μας α να λα μ β ά νουμε να
π ρ ο χ ω ρ ή σ ο υμ ε σ τη ν κ α λύ τερ η δυ να τή πα ρουσία ση, δη μ ο σι­
ε ύ ο ντα ς το όνομα το υ α π οσ το λέα (α ν το επ ιθ υ μ ε ί), και
ε γ γ υ ό μ α σ τ ε τ η ν επιστροφ ή του υλικού μετά τη δη μο σίευσ η
(Π ερ ιο δ ικ ό «Σ τρ α τιω τικ ή Ισ το ρ ία »,
Τ.Θ . 3951, 10210, Α θ ή ν α , υπ' όψη Γ Τερ νιώ τη ).
ä Se E hc HpoKiiEiönc οργανισμών). Επίσης εξετάζεται ολοκληρωθεί. Αντίθετα, όσο Το αποτέλεσμα που προέκυψε
ο αμφιλεγόμενος ρόλος της πραγματοποιούνται νέες είναι μια συγκλονιστική
ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ γνωστής ισορροπίας ισχύος έρευνες στον συγκεκριμένο περιγραφή των τελευταίων
ΙΣΤΟΡΙΑ. ΔΙΚΑΙΟ. ΘΕΣΜΟΙ, που υφίσταται στη διεθνή τομέα, τόσο θα βρισκόμαστε εβδομάδων, ημερών και ωρών
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΟΠΛΗΣ ΒΙΑΣ κοινωνία. Το τρίτο μέρος συνεχώς προ εκπλήξεων. Ενα του Αδόλφου Χίτλερ και των
Eköooeic «I. Ιιίέ ρ η ο ) ασχολείται με τη διαχείριση της έργο για την στενών
Αθήνα. 2005 ένοπλης βίας, του πιο τεχνολογία στο συνεργατών του.
καταστροφικού και Βυζάντιο ήταν κάτι Το συγκεκριμένο
Σεηίδεε 312 δυσεπίλυτου προβλήματος των παραπάνω από βιβλίο αποτελεί
Στο πλαίσιο της διεθνών σχέσεων. Εκτός από αναγκαίο, διότι έχουν καρπό μιας
«Βιβλιοθήκης τον κλασικό διακρατικό πόλεμο έλ θ ει στο φως αρκετά πολύχρονης,
Διεθνών και εξετάζονται και δύο άλλα στοιχεία. Οσα σχολαστικής και
Ευρωπαϊκών ζητήματα (ο εθνικισμός και η παρατίθενται είναι όσο αξιόπιστης
Μελετών» αυτοδιάθεση), τα οποία το δυνατόν έρευνας, η οποία
κυκλοφόρησε ενέχουν βία και απασχολούν περισσότερο πραγματοποιήθηκε
από τις εκδόσεις τον μεταδιπολικό κόσμο, καθώς διασταυρωμένα, έτσι με στόχο την
«I. Σιδέρης» ένα και το δίλημμα της ώστε να ικανοποιούν ανακάλυψη της
βιβλίο με «ανθρωπιστικής παρέμβασης». τον απαιτητικό αναγνώστη αλλά αλήθειας σχετικά με το τι
καθαρά Το βιβλίο διατίθεται από τις και τον ειδικό που θα θελήσει συνέβη στο καταφύγιο του
εισαγωγικό εκδόσεις «I. Σιδέρης» (Σόλωνος να επεκτείνει την έρευνα. Το Αδόλφου Χίτλερ τις τελευταίες
χαρακτήρα το οποίο 116, Αθήνα, 106 81, τηλ. βιβλίο διατίθεται από τις εβδομάδες του πολέμου.
απευθύνεται κατά κύριο λόγο 210/3833434, fax: 210/3832294). εκδόσεις «Αίολος» (Χαριλάου Εξήντα χρόνια μετά το τέλος
στους φοιτητές των Πολιτικών Τρικούπη 25, Αθήνα, 106 81, τηλ. του πολέμου οι συνθήκες υπό
Επιστημών, της Ιστορίας, των 210/3301553, fax: 210/3301554). τις οποίες αυτοκτόνησε ο
Διεθνών Σχέσεων και ηγέτης του Γ1Ράιχ
γενικότερα των Κοινωνικών εξακολουθούν να κεντρίζουν
Xpiioioc Aflioc
Επιστημών. Δ ιεθνής κοινωνία το ενδιαφέρον του κοινού,
υφίσταται όταν έχουν ΜΗΧΑΝΙΚΗ lames P. 0’ Donnell ωστόσο παραμένουν ένα από τα
επικρατήσει ορισμένες κοινές σκοτεινά και για ορισμένους
ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
αξίες και ορισμένοι κανόνες
ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ TO ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ανεξιχνίαστα γεγονότα της
συμπεριφοράς στις σχέσεις ιστορίας του 20ού αιώνα. Ο
μεταξύ των κρατών σε μια Eköooeic »Aiorloc»
TOY ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ συγγραφέας προχωρεί στην
περιοχή ή παγκοσμίως, όταν ΑΒήνο, 2005 01 ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΜΕΡΕΣ ΣΤΟ "ανασύσταση" του παρελθόντος
δεν επικρατεί η συνεχής lEÜlÖEC 270 ΚΡΗΣΦΥΓΕΤΟ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ χωρίς καμιά διάθεση
αντιπαλότητα (ο Eköooeic «Keöpoc» διατύπωσης κατηγορητηρίου
πόλεμος εναντίον Οι εκδόσεις ΑΒιίνα, 2005 και χωρίς να επιθυμεί την
όλων) και όταν, «Αίολος» έχουν lEiliöEC 420 παρουσίαση μιας ακόμη
Λ/7η χ α ν ι κ η
παρά τις διαφορές κ α ι / ε χ ν ο λ ο γ ιδ
κυκλοφορήσει μια βιογραφίας ή ιστορικής
και τις περιοδικές π ο β γ ζ Α Ν Τ ΙΟ σειρά εξαιρετικών Στις 30 Απριλίου 1945 ο ανάλυσης του τέλους του Β'
συγκρούσεις, βιβλίων τα οποία ηγέτης του Γ' Ράιχ ΠΠ. Δεν σκοπεύει να εξηγήσει
υφίσταται ένα ασχολούνται με αυτοκτόνησε μαζί με τη σύζυγό το φαινόμενο Χίτλερ, αλλά να
πλέγμα θέματα αρχαίας του, Εύα Μπράουν, στο συναρμολογήσει την ιστορία
συνεργασίας, τεχνολογίας, καταφύγιο της Καγκελαρίας. του τέλους του μέσα από τις
επικοινωνίας και αποκαλύπτοντας Στις 4 Ιουλίου Αμερικανοί και αφηγήσεις των ανθρώπων που
επαφών μεταξύ των νέα στοιχεία για το Βρετανοί εισήλθαν στο βρέθηκαν κοντά του. Το
κρατών και των επίπεδο γνώσεων ερειπωμένο Βερολίνο. Ο κείμενο υποστηρίζεται από
λαών τους. Διεθνής των προγόνων μας. δημοσιογράφος του ασπρόμαυρες φωτογραφίες και
κοινωνία έχει υπάρξει σε Η νέα έκδοση επικεντρώνει το αμερικανικού περιοδικού σχεδιαγράμματα του
περιφερειακό επίπεδο κατά το ενδιαφέρον της στην περίοδο «Newsweek» Τζέιμς Ο’ Ντόνελ καταφυγίου, που βοηθούν τον
παρελθόν (αρχαίος ελληνικός του Βυζαντίου και παρουσιάζει ήταν ένας από τους πρώτους αναγνώστη να αντιληφθεί
κόσμος, ινδικός κόσμος), σε τις εξελίξεις στην αστρονομία επισκέπτες του, ήδη καλύτερα τις καταστάσεις οι
επίπεδο μιας ηπείρου (η και στα όργανα μέτρησης του λεηλατημένου από τους οποίες επικρατούσαν κατά τη
Ευρώπη μετά τη συνθήκη της χρόνου. Ο Χρήστος Λάζος έχει Σοβιετικούς, καταφυγίου. συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Βεστφαλίας το 1648) και σε συμβάλει με τις έρευνές του Οπως εξομολογήθηκε Το βιβλίο διατίθεται από τις
παγκόσμιο επίπεδο τη καταλυτικά στην προσπάθεια αργότερα, επρόκειτο για μια εκδόσεις «Κέδρος»
σύγχρονη εποχή. Στο πρώτο ανάδειξης των επιτευγμάτων μοναδική εμπειρία. Κατά τα (Γ Γενναδίου 3,106 78, Αθήνα,
μέρος του παρουσιαζόμενου των Ελλήνων επιστημόνων των επόμενα δέκα χρόνια ο Ο1 τηλ. 210/3809712, 210/3802007,
βιβλίου εξετάζετα ι η έννοια της αρχαίων χρόνων. Εδώ Ντόνελ κατάφερε να εντοπίσει fax: 210/3302655).
διεθνούς κοινωνίας και η ασχολείται με ένα ακόμη ανθρώπους οι οποίοι
ιστορική της εξέλιξη από την λαμπρό πεδίο δράσης το οποίο βρίσκονταν στο «μπούνκερ»
αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Στο αφορά την πληθώρα των συμμετέχοντας στο δράμα της
δεύτερο μέρος ο συγγραφέας μηχανικών κατασκευών της καταρρέουσας χώρας.
ασχολείται με τους τρεις βυζαντινής περιόδου. Οπως Ορισμένοι από αυτούς είχαν
βασικούς θεσμούς της επισημαίνει, η έκδοση αυτού μόλις απελευθερω θεί από τους
διεθνούς κοινωνίας οι οποίοι του έργου δεν σημαίνει ότι η Σοβιετικούς και δεν είχαν
είναι η διπλωματία, το διεθνές αντίστοιχη έρευνα για την μιλήσει ποτέ για όσα είδαν και
δίκαιο και η διεθνής οργάνωση αρχαία Ελλάδα (έχουν ήδη άκουσαν τις τελευταίες ημέρες
(το πλέγμα των διεθνών κυκλοφορήσει 10 βιβλία) έχει στα υπόγεια της Καγκελαρίας. lu a vvn c Σ. 0EOÖüJpälOC