Anda di halaman 1dari 16

2 | Kennisbasis docent islamgodsdienst

Kennisbasis
docent islamgodsdienst

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 3


Voorwoord

In 2008 zijn de lerarenopleidingen gestart met een even uniek als complex project: het ont-
wikkelen van kennisbases voor alle tweedegraads lerarenopleidingen, voor alle eerstegraads
lerarenopleidingen en voor alle vakken van de lerarenopleidingen basisonderwijs. Aan de
ontwikkeling van de kennisbases is in verschillende fases gewerkt door een groot aantal
docenten van de lerarenopleidingen.

Nu zijn de laatste kennisbases voltooid. Geschreven door vakmensen, gelegitimeerd door het
werkveld. De lerarenopleidingen kunnen tevreden terugkijken op een periode waarin zij veel
hebben gediscussieerd, geschaafd en bijgesteld. Een periode waarin vakcollega’s intensief
hebben nagedacht over hun vak, de didactiek en de doelen die zij hun studenten minimaal
mee willen geven.

De kennisbases zijn natuurlijk geen statische documenten. In de toekomst zullen ze met


enige regelmaat bijstelling nodig hebben. Dat houdt het gesprek over de inhoud van de lera-
renopleidingen volop in leven en draagt daarmee bij aan de kwaliteitsslag die met het ontwik-
kelen van de kennisbases werd beoogd.

Met het voltooien van ook de laatste kennisbases kunnen de lerarenopleidingen zich ten volle
concentreren op het integreren van de kennisbases in de curricula van de opleidingen en
daarnaast op het ontwikkelen van de kennistoetsen. Dat is zo mogelijk nog een complexer
project. Het herschrijven van curricula, het bedenken van goede toetsvragen: het vraagt veel
tijd en inzet van medewerkers van de opleidingen. Hun inzet is cruciaal voor het behalen van
de beoogde ambitieuze doelstellingen. Zij dragen daarmee allen op hun eigen wijze bij aan
een goede opleiding voor de nieuwe generatie leraren.

Ik dank allen die hieraan hebben bijgedragen.

mr. Thom de Graaf


Voorzitter HBO-raad

4 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Inhoud

Inleiding 6

Kennisbasis 7

Redactie 14
Legitimeringspanel 14
Colofon 15

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 5


Inleiding

Voor u ligt de kennisbasis van de tweedegraads lerarenopleiding islamgodsdienst. Met deze


kennisbasis is de parate kennis die de leraar islamgodsdienst dient te beheersen vastgesteld.

Wij hebben bij het schrijven van de kennisbasis islam gebruik gemaakt van de kennisbasis
godsdienst/levensbeschouwing en het document vakdidactische kennis van de ISBO (Islamiti-
sche Scholen Besturen Organisatie). Verder hebben we rekening gehouden met de volgende
aspecten:

Herkenbaarheid voor het beroepenveld. (Om de leesbaarheid te vergroten hebben we


ervoor gekozen om de Arabische islamitische terminologie op te nemen en daarna de
uitleg in het Nederlands tussen haakjes te plaatsen. Ook voor de leesbaarheid hebben we
gekozen voor het gebruik van God.)
Algemene theologisch geaccepteerde uitgangspunten
Nederlandse (Europese) context

De kennisbasis bestaat uit tien domeinen:


1. Aqida (Islamitische theologie / geloofsleer)
2. Fiqh (praktische theologie)
3. Bronnen
4. Geschiedenis
5. Ethiek en spiritualiteit
6. Islamitische kunst en cultuur
7. Wereldgodsdiensten
8. Mens, levensbeschouwing en samenleving
9. Vakdidactiek
10. Vakspecifieke vaardigheden

Elk domein wordt onderverdeeld in subdomeinen. Tezamen vormen zij een samenhangend
geheel wat betreft de eisen die gesteld zullen worden aan een leraar islamgodsdienst.

6 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Kennisbasis

Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden


1. Aqida (Islamitische 1.1 De geloofsprincipes volgens de ahl Inleiding in de geloofsleer: geloof in Wat betekent het dat de moslims
theologie/ as-Sunna wa’l Djama’a (de God en Zijn eigenschappen, engelen, geloven in de boeken van God?
geloofsleer) sunnitische traditie) boeken, profeten, het hiernamaals en
1.2 De kenmerken van de niet de Qadar (Goddelijke voorzienigheid) Wat is het hoofdgedachtegoed van de
sunnitische theologische scholen: en wat dit inhoudt. Djabriya school?
Djabriya, Qadariya, Murdji’a,
Mu’tazila, Shi’a en hun Uitleg over de verschillende Wat zijn de uitgangspunten van
geloofsprincipes, belangrijke geloofconcepten en de redenen van het enerzijds de Takfir en anderzijds de
filosofen, uit verschillende ontstaan van verschillen. Hidjra groep?
perioden, de kern van hun ideeën,
en de manier waarop zij met het Herinterpretatie van Qur’an en Sunna
erfgoed van de klassieke en de invloed op theologie, Salfiyya,
wijsbegeerte zijn omgegaan Hizb at-Tahrir, Ikwan, Takfir en Hidjra,
1.3 De moderne theologische / Ahmadia.
politieke stromingen
2. Fiqh (Praktische 2.1 Theorie: de ontstaansgeschiedenis a) De ontstaansgeschiedenis van de Wat is het belangrijkste verschil tussen
theologie) van de fiqh en de overeenkomsten fiqh-scholen. De rol, die de khilafa- de uitgangspunten van de shi’itische en
en verschillen van de verschillende problematiek (de problematiek rond de sunnitische fiqh?
scholen in verleden en heden de opvolging van de profeet (s) )en
de ontwikkeling van de Hadith
(overleveringen over en van de Wie is de eerste geleerde die nog
profeet) en de Arabische taal daarin steeds door miljoenen moslims gevolgd
heeft gespeeld? wordt?
b) De Hanafitische, Malikitische,
Shafi’itische, Hanbalitische, Waarom zijn er geleerden die tegen een
Zahiritische, Shi’itische, Ibadiya Europese fatwa counsel zijn?
scholen
c) De collectieve fatwa counsels en de
geleerden die zich niet vasthouden
aan een vaste madhhab.
2.2 Praktijk: de praktische uitvoering De uitvoering van de rituelen: ghusl en Hoe verricht je de wudu’?
van de vijf zuilen van de islam wudu’ (de grote en de kleine wassing), Hoe lees je de iqama op?
adhan en iqama (de oproep tot gebed),
salat (het gebed), sawm (vasten), de
zakat (armenbelasting), de hadj
(bedevaart).
3. Bronnen 3.1 De Qur’an. Theorie: de De Mekkaanse en de Medinese periode. Waarom is het belangrijk om te weten
ontstaansgeschiedenis, aard, De situatie voor de komst van de of een sura Mekkaans of Medinees is?
structuur, inhoud en kritiek op de Qur’an in Mekka, het op schrift stellen Wat betekent wahy (goddelijke
Qur’an van de Qur’an en de ontwikkeling en openbaring) en hoe vond die plaats?
verfijning van het Arabische schrift. De
verschillende manieren van openbaring.
Kritiek op openbaring.
3.2 De Qur’an. Praktijk: recitatie: stijlen De tadjwid (uitspraakregels van de Hoe lees je de eerste aya’s van surat
van Qur’anrecitatie en memorisatie Qur’anrecitatie) zoals; maddun tabi’i, al-‘Alaq volgens de warsh en hafs stijl?
maddun munfasil, maddun muttasil, Wat zijn de madd-letters?
maddun ‘arid ‘an as-sukun, ahkam
an-nun, ahkam ar-ra, lafzatullah, iqlab,
ikhfa, idgham.
De belangrijkste verschillen tussen de
warsh en hafs recitatiestijlen zoals de
uitspraak van de hamza en de
schrijfwijze van de qaf en fa.
Hifz (memorisatie): minimaal: surat
at-Tariq tot en met surat an-Nas, eerste
5 ayat van surat al-Baqara de laatste
twee ayat van surat al-Baqara en ayat
al-Kursiy.
3.3 Tafsir (Qur’anexegese): De bekendste tafsirgeleerden en Wat is het verschil tussen het
ontstaansgeschiedenis van de leer tafsirwerken zoals at-Tabari, al-Qurtubi, tafsirwerk van at-Tabari en ibn Kathir?
van de tafsir, categorieën, tafsir in Ibn Kathir. Wat is de bijdrage van Muhammed
de moderne tijd De tafsirbewegingen o.a. die van Abduh wat betreft moderne inzichten
Muhammed Abduh, Said Nursi en de in tafsir? Noem een voorbeeld.
Wetenschappelijke tafsirbenaderingen Wat bedoelen we met
wetenschappelijke tafsir? Geef een
voorbeeld.

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 7


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
3.4 Hadith (overleveringen van en over Verschillende categorieën en termen in Waarom is volgens sommige geleerden
de profeet Muhammad): de de hadithwetenschappen. Bijvoorbeeld een hadith sahih ahad niet de bron
ontstaansgeschiedenis, aard, een hadith ahad sahih (een voor een theologische
structuur, inhoud en kritiek op de overlevering die authentiek is, maar geloofsuitgangspunt?
Hadith door slechts enkelen overleverd). De Wanneer wordt een sahih hadith niet
manier waarop de verschillende gevolgd door Imam Malik?
stromingen en rechtsscholen hiermee
omgingen.
De reden waarom Hanafiten en
Malikiten niet per se authentieke
overleveringen (hadith sahih) volgen.
3.5 Arabisch: basiskennis van het Het bestuderen van gevocaliseerde Vertaal een gevocaliseerde tekst met
Arabisch (lezen, verklanken, Arabische teksten. De grondbeginselen behulp van een woordenboek uit het
begrijpen, spreken en stellen) ten van de Arabische grammatica en de Arabisch in het Nederlands.
behoeve van het raadplegen van de toepassing daarvan. Geef in het Arabisch correct antwoord
islamitische bronnen en het op de volgende vragen.
herleiden en correct gebruiken van
theologische termen
4. Geschiedenis 4.1 Sira (het leven van de profeet Inleiding op de levensgeschiedenis van Wanneer en waar is de profeet
Muhammad), de onstaans- de profeet (zijn geboorte, kinderjaren, Muhammad geboren?
geschiedenis van de biografie, de zijn huwelijken, de boodschap, zijn Wat is het verschil tussen een siraboek
betrouwbaarheid daarvan en de missie in Mekka, zijn vlucht naar en een hadithboek?
kritiek daarop Medina, zijn strijd, zijn overlijden).
De bronnen van de sira de
betrouwbaarheid en de kritiek daarop.
4.2 De periode van de vier rechtgeleide De onduidelijkheid rond de opvolging Worden de vier rechtgeleide khaliefen
khalifen (leiders van de moslims na na de profeet: de eerste opvolgers die door alle moslims geaccepteerd?
de profeet Muhammed) de leiding hebben genomen: Abu Bakr,
`Umar, `Uthman en als laatste Ali. Wat is het verschil tussen het volgen
Het ontstaan van de verdeeldheid in de van Ali door Shi’iten en Sunniten?
gemeenschap na Ali. Sunniten en
Shi`iten beweren allebei Ali te volgen.
4.3 De geschiedenis van de moslims na De Umayyaden, de Abbasiden en Wie waren de stichters van al-Andalus
de rechtgeleide khaliefen tot heden daarna verschillende moslimstaten en hoe lang heeft dit islamitische rijk
zoals de Seldjuken, de Fatimiden, de bestaan?
Buwayhiden, de Ayyubiden, de Wat was de reden voor de Europeanen
Ottomanen en de Muwahhiden om Arabisch te leren in de
Verhoudingen tussen het christelijke middeleeuwen?
westen en islamitische oosten door de Wie waren de Abbasiden?
eeuwen heen, handel, kruistochten, Wat is de reden geweest van de komst
kolonisatie, wetenschap, migratie, van de eerste moslims naar Nederland?
moslims in minderheidspositie,
politieke islam en globalisering.
5. Ethiek en 5.1 Tasawwuf (Mystiek): algemene a) De begrippen tasawwuf, tariqa, a) Noem drie belangrijke oorzaken die
spiritualiteit begrippen, grondleggers, bewijzen mystiek, dhikr, tazkiya, nafs. hebben geleid tot het ontstaan van
en tegenstanders b) De grondleggers van de invloedrijke de islamitische mystiek in de 7e
tasawwuf-scholen waaronder Hasan eeuw?
Al-Basri, Ibn `Arabi, Al-Ghazali, b) Leg het effect van gebed en vasten
Jalaluddin Ar-Rumi, Muhammad op het gedrag uit.
Bahauddin An-Naqshibandi. De c) Noem minstens twee kritiekpunten
tegenstanders van tasawwuf en de die de tegenstanders van sufisme
redenen, die zij aanvoeren zoals Ibn (tasawwuf) en sufi-orden (tariqas)
Taymiya en Abdullah b. Wahhab. noemen.

8 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
5.2 Adab (algemene regels van a) Begrippen zoals morele vorming Wat wordt er van je verwacht als je
etiquette) en akhlaq (ethiek) in de (akhlaq), etiquette (adab), opvoeding iemand hoort niezen?
islam (tarbiya), smeekbede (du’a), Hoe condoleer je iemand in de islam?
zuiverheid (ikhlas), goedheid (ihsan), Wat zeg je dan en hoe reageer je als je
rechtvaardigheid (qist of `adl), wordt gecondoleerd?
verantwoordelijkheid, (taklif en
amana), barmhartigheid (rahma),
vergevensgezindheid (‘afwu)
betrouwbaarheid (sidq), geduld
(sabr), bescheidenheid (tawadu’),
schaamte (haya’) , hypocrisie (nifaq),
aalmoes, gift (sadaqa) en vroomheid
(birr) in de islamitische bronnen
(Qur’an en Sunna).
b) Islamitische omgangsvormen:
(groeten, wat zeg je als iemand niest,
een huisbezoek of ziekenbezoek,
condoleren).
6. Islamitisch kunst 6.1 Traditionele islamitische De relatie tussen islamitische Wat zijn de condities die een
en cultuur kunstuitingen, khatt (kalligrafie), spiritualiteit en de islamitische kunst. kunstuiting islamitisch maakt?
architectuur (gebouwen, Specifieke kenmerken van traditionele Wat is de betekenis van islamitische
moskeeën, fonteinen, hamam) islamitische kunstuitingen. kunst voor het beroep leraar ?
miniatuur, ebru (verftechniek), Controversie binnen de islam rondom Waarom zijn sommige geleerden tegen
proza, poëzie, muziek en film in kunst en cultuur. het bespelen van muziek instrumenten?
relatie tot de islam De symboliek in relatie tot de
zichtbaarheid van de religie en uitingen
van islamitische kunst.
7. Wereld 7.1 Jodendom Basiskennis van het Jodendom Wat is, zijn resp. de overeenkomst(en)
godsdiensten Boeken en verhalen: TeNaCH; en het (de) verschil(len) tussen
Mondelinge Tora (aggada en halacha); Schriftelijke Tora en Mondelinge Tora?
middeleeuws denken; chassidische
verhalen; antisemitisme; verhalen van Beschrijf zo duidelijk mogelijk de
vervolging (pogroms, Sjoa); Jodendom verschillen tussen een menora en een
in Nederland; Israël. chanoekia?
Personen: Hillel&Sjammai; Akiva;Rasji;
Maimonides; Spinoza; Herzl; Levinas
Gebouwen: synagoge; sjoel; leerhuis
Voorwerpen: menora; chanoekia;
mezoeza; tefiliem; kipa.
Feesten, rituelen en gebruiken: Pesach;
Sjavoe’ot; Soekot; Jom Kipoer;
besnijdenis; bar/bat mitswa; huwelijk;
begrafenis; kasjroet.
Stromingen: asjkenasisch en sefardisch
Jodendom; chasidisme, zionisme.
7.2 Christendom Basiskennis van het christendom Het begrip ‘rituelen’ komt zowel ter
Boeken en verhalen: Bijbel; verhalen sprake in religieus taalgebruik als in
van en over kerkvaders; reformatie en hedendaags taalgebruik. Zo is er
contrareformatie. bijvoorbeeld het religieuze ritueel ‘een
Personen: Jezus; Paulus; Augustinus; kaarsje branden, kaarsje aansteken
Luther; Calvijn; keizer Constantijn, Paus voor iemand’ en spreken mensen ook
Gregorius, Thomas van Aquino, Barth. over het dagelijks ritueel van
Gebouwen: tempel basiliek; orthodoxe bijvoorbeeld ‘tandenpoetsen’. Leg uit
kerk; katholieke kerk; protestantse kerk waaruit het verschil tussen beide
Voorwerpen: kruis; icoon; doopvont; ‘rituelen’ bestaat. Gebruik hiervoor de
rozenkrans. theorie, begrippen uit de gebruikte
Feesten, rituelen en gebruiken: Kerst; literatuur.
Pasen; Pinksteren; sacramenten,
begrafenis, vasten. Noem minimaal 5 feesten die bij alle
Stromingen: orthodox; rooms (christelijke) stromingen voorkomen.
katholieke kerk; protestants. Beschrijf kort wat er bij dit feest wordt
gevierd. Zet deze feesten in volgorde
van het kerkelijk jaar.

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 9


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
7.3 Hindoeïsme Basiskennis van het hindoeïsme Verbind in een voor hindoes zinvolle zin
Boeken en verhalen: Veda’s; de woorden karman, atman, samsara,
Oepanisjads; Bhagavadgita; moksja en brahman.
Mahabharata, Ramajana;
godenverhalen. Geef een beschrijving van hetzij Holi
Personen: (goden) Sjiva, Visjnoe, Rama feest hetzij van het Divali feest.
Krisjna, Laksjmi, Sita, Durga, Parvati;
(personen) Sjankara, Gandhi.
Aurobindo, Ramakrisjna, Vivekananda
Gebouwen: tempel.
Voorwerpen: vuuraltaar, godenbeelden.
Feesten, rituelen en gebruiken:
holifeest, divalifeest, Puja-ritueel,
rondom geboorte, trouwen en dood;
regels rondom het voedsel
Stromingen: sanaatan dharma, arya
samaj.
7.4 Boeddhisme Basiskennis van het boeddhisme Wanneer een boeddhist gaven legt voor
Boeken en verhalen: Pali-canon, een beeld in een tempel, welke zijn dat
Dhammapada, Tibetaans dodenboek, dan? Noem er minstens drie. Wat is de
Lotus Sutra, 4-waarheden, 8-voudig pad. betekenis van dit ‘neerleggen’? Maak
Personen: Boeddha, Maitreja, Amitabha bij je antwoord onderscheid tussen
(Amida), keizer Asjoka, Nagarjuna, hinayana en mahayana!
Dogen, Dalai Lama.
Gebouwen: stoepa. Ritueel heeft in het boeddhisme niet
Voorwerpen: boeddhabeelden, dezelfde belangrijkheid, betekenis, rol
bedelnap, gebedsmolen en werking als in het hindoeïsme. Leg
Feesten, rituelen en gebruiken: uit wat het verschil is?
monnikswijding, meditatietechnieken;
regels rondom het voedsel.
Stromingen: mhayana, hinayana,
zenboeddhisme, taoïsme,
confucianisme.
7.5 Humanisme Basiskennis van het humanisme Noem drie stromingen binnen het
Boeken en verhalen literatuur m.b.t. humanisme?
levenskunst uit Griekse oudheid,
historisch humanisme, georganiseerd Beargumenteer waarom er wel of niet
humanisme in Nederland. Teksten: spraken is van een humanistische
universele verklaring van de rechten traditie?
van de mens, Van Praag; Grondslagen
van het humanisme / Piko della
Mirandola, over de menselijke
waardigheid / Montagne, essays.
Personen: Socrates, Cicero, Ceneca,
Erasmus, Montaigne, Rousseau, Kant,
Mill, Nietzsche, Sartre, Van Praag,
Taylor, Nussbaum en Smith.
Gebouwen: Geen specifieke gebouwen.
Voorwerpen: de mens als logo van het
humanisme, verder kiezen mensen hun
eigen voorwerpen ter inspiratie, waar
ontleen jij betekenis aan?
Feesten, rituelen en gebruiken:
geboorte, huwelijk, herdenkings-
vieringen, 21 juni internationale
humanisme dag.
Stromingen:expliciet humanisme
(georganiseerd humanisme, HV):
atheïstisch humanisme, agnostisch en
religieus humanisme, impliciet
humanisme en performatief
humanisme.

10 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
8.Mens, 8.1 Sociologische ontwikkelingen De samenleving in historisch perspectief: Kan er binnen een ontzuilde
levensbeschouwing Renaissance, Reformatie, Verlichting, samenleving sprake zijn van
en samenleving modernisme, postmodernisme, indivi- institutionalisering?
dualisme, individualisering, subjective-
ring, autonomie als zelfbeschikkings-
recht, rationalisme, emancipatie, positie
van de vrouw vanuit islamitisch
perspectief en het perspectief van
het westen, verzuiling en ontzuiling,
abstracte samenleving, differentiatie,
rolsegmentatie, institutionalisering,
pluraliteit, pluralisme, sociale
differentiatie en secularisatie.
8.2 Sociologie van de islam en moslims Religieuze kaart van moslims in Analyseer de reacties van de
in de Nederlandse context Nederland, culturele diversiteit in de samenleving op het vestigingsproces
samenleving. van de islam als nieuwe godsdienst in
Nederland met behulp van de
secularisatietheorieën enerzijds en de
functionalistische sociologie anderzijds.
Bespreek specifiek voorkomende
kwesties zoals, zwemen, hand geven
aan de andere sekse, alcohol,
varkensvlees, mode, muziek enz. op
een dialogische manier.
8.3 Godsdienstpsychologische Functionele en substantiële definitie van het verschil tussen functionele en
ontwikkelingen godsdienst; dimensies van godsdienst; substantiële dimensies van godsdienst
intrinsieke en extrinsieke motivatie; is …
psychologische stromingen en gods-
dienst. Zelfbeeld-Godsbeeld: emotioneel, Coping is …
cognitief, dynamisch, cultuurhistorisch
bepaald, projectie en overdracht.
Religieuze ervaring: ervaring en geloof,
voorwaarden voor een religieuze
ervaring; modellen; cognitief, dynamisch
en pragmatisch; effecten religieuze
ervaring; het fenomeen bekering.
8.4 Godsdienstpedagogische Ontwikkeling van het vak godsdienst- Comenius is de grondlegger van de
ontwikkelingen pedagogiek: Comenius, Rousseau, godsdienstpedagogiek …
Herbart, Egan en Vygotsky geestes- Participerend leren voor
wetenschappelijke pedagogiek, communicatieve processen binnen de
empirisch-analytische pedagogiek, godsdienstpedagogie betekent: …
kritische pedagogiek, cultuur-
pedagogiek, humaan-spirituele
pedagogiek, waardegericht leren.
8.5 Islamitische pedagogiek en De islamitische pedagogiek en Noem de namen van tenminste drie
pedagogen pedagogen zoals Ibn Sina, Ibn Khaldun, belangrijke islamitische pedagogen in
Ibn Sahnun, al-Ghazali, Ikhwan as-Safa, het verleden.
Al-Attas, pedagogische bijdrage van Wat maakt Ibn Khaldun belangrijk
Unesco en andere moderne bijdrage. binnen de pedagogiek?
8.6 Opvoeding en Ontwikkelingspsychologische theorieën Noem 3 sociaal-culturele
Identiteitsontwikkeling van en de relatie hiervan met ontwikkeling ontwikkelingen die invloed hebben op
moslimjongeren in Nederland van moslimjeugd in de diaspora. de ontwikkeling van moslimjongeren in
Nederland
Welke begrippen zijn door Erikson
gekoppeld aan de
identiteitsontwikkeling van de jeugd?
8.7 Burgerschapsvorming, De processen van identificatie met en Noem drie burgerschapstheorieën?
verenigingsleven en de vervreemding van de samenleving.
maatschappelijke betrokkenheid
van moslimjongeren
8.8 Secularisatie Secularisatie, verlichting, gevolgen Wat is het verschil tussen de
voor de inrichting van de samenleving, secularisatie van Frankrijk en
anti-seculiere groeperingen. Nederland?
8.9 Pluraliteit Religieuze stromingen en seculiere Het verschil in opvatting tussen een
stromingen, multiculturaliteit, new age, agnost en een atheïst is: …
feminisme.

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 11


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
9. Vakdidactiek 9.1 Concepten Verschillende typen of benaderingen Noem een conceptueel verschil tussen
binnen de religieuze vorming: de vakken godsdienst en
godsdienstonderwijs of levensbeschouwing.
levensbeschouwing. Vier scenario’s: 1.
vak; 2. samenwerking met andere
vakken; 3. vakoverstijgend werken; 4.
niet vakgebonden projectmatig werken.
9.2 Modellen Verschillende modellen van Beschrijf de kenmerken van een
levensbeschouwelijke vorming: normatief-deductief model van levens-
normatief-deductief model; beschouwelijk leren.
teleologisch model, funderingsmodel, Het model xx past het beste bij een
emancipatiemodel, inductief model, heterogene, interreligieuze
abductief model. schoolpopulatie binnen een
Monoreligieus, multireligieus en postmoderne cultuur. Leg uit waarom.
interreligieus leren.
9.3 Lesmethodes Lesmethodes voor het vak Beschrijf methode xx in een recensie
levensbeschouwing en islam en uitleg van 1 A4. Zeg iets over de interne
over de concepten die zijn gebruikt. consistentie van de methode en of deze
methode voldoet aan de theorie van
effectief onderwijs.
9.4 Curriculum-ontwikkeling Ontwikkelen van een curriculum op Welk gevolg heeft een thematische
basis van concept en model binnen opbouw voor je curriculum?
bestaande kaders aan de hand van de
volgende componenten: Beschrijf aan welke leerling-
conceptbeschrijving, modelbeschrijving, competenties je structureel kunt
doelstellingen, inhouden, werkvormen werken als docent bij de
en opdrachten. leeftijdscategorie 13-14 jaar.
9.5 Toetsbeleid (vak) Ontwerpen van toetsen op basis van Welk gevolg heeft een conceptvorm
concepten en modellen. voor de wijze van toetsen? Betrek in je
antwoord twee vakconcepten.

Zijn reproductieve vragen zinvol bij een


abductief onderwijsmodel? Motiveer je
antwoord.
10. Vakspecifieke 10.1 Overdracht Theorieën en modellen van overdracht
vaardigheden van de bovengenoemde
kennisgebieden en begrippen op het
niveau van de leerling.
10.2 Integriteit De relatie tussen de islamitische akhlaq
(ethiek) en de algemene bekende adab
regels en de consequenties die dat
heeft voor het handelen.
10.3 Vertellen Methode bij levensbeschouwelijke Als kinderen in een klas een
leerprocessen waarbij wordt geleerd lagerhuisdebat oefenen, is daar dan
om uit te drukken wat men persoonlijk sprake van vertellen?
bezighoudt, ziet, hoort, voelt,
kernbegrip: authenticiteit, actief en Is vertellen hetzelfde als getuigen?
participatief.
10.4 Levensbeschouwelijk gesprek Conceptuele en methodische kennis Juist of onjuist: bij een
van het levensbeschouwelijk gesprek; levensbeschouwelijk gesprek draait het
ermee kunnen werken of te verwijzen. om de verifieerbare waarheid.

Noem en beschrijf minstens drie


kenmerken van een
levensbeschouwelijk gesprek
10.5 Drama Drama heeft te maken met uitspelen. Bij drama is sprake van hermeneutisch
Drama is een manier van werken die bezig zijn. Is dit juist of onjuist?
mensen uitnodigt in een verhaal of
dilemma te stappen en het van binnen Wat is het onderscheid tussen drama
uit te verkennen en te onderzoeken. en bibliodrama?

12 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden
10.6 Beelddidactiek Systematische inzet van beeld bij Beschrijf kernachtig de functie van de
levensbeschouwelijke leerprocessen, volgende drie soorten beelden:
waarbij beeld systematisch wordt cartoons, symbolische foto’s en
ingezet bij de kennisverwerving en grafieken. Waarin onderscheidt
kennisverwerking. beelddidactiek zich van kunstanalyse
bij beeldende vorming?
10.7 Narrativiteit De manier waarop een tekst als Juist of onjuist. Bij narrativiteit gaat
vertelde tekst kan worden beschreven. het om een éénduidige betekenisgeving
De narrativiteit wordt daarbij bepaald van het verhaal.
door de onderlinge relaties binnen de
tekst zelf, de betekenis van die tekst en
de geschiedenis of reeks gebeurte- Juist of onjuist. Narrativiteit heeft een
nissen die er in de grondslag van voorkeur voor logisch /argumentatieve
vormen. De mens is een vertellend taal.
wezen en komt op verhaal. De mens is
een drager van verhalen, van het eigen
verhaal en van het verhaal waarin het
is opgenomen.
10.8 Apologetiek Verantwoording en verdediging van het Noem twee argumenten die gebruikt
geloof. De theologische onderbouwing werden in de polemiek rond
van geloofsverdediging en geschriften creationisme en evolutieleer.
waarin geloofsverdediging voorkomt
duiden. Noem tenminste drie argumenten, die
gebruikt worden bij de tafsir al-`ilmi (de
wetenschappelijke uitleg van
Qur’anverzen.

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 13


Redactie

drs. Bahaeddin Budak hoofdredacteur, coördinator en docent Domein Onderwijs,


Leren en Levensbeschouwing, Lerarenopleiding
Islamgodsdienst Hogeschool Inholland
drs. Hasan Yar docent Domein Onderwijs, Leren en Levensbeschouwing,
Lerarenopleiding Islamgodsdienst Hogeschool Inholland
dr. Stella van de Wetering docent VU en Domein Onderwijs, Leren en
Levensbeschouwing, Lerarenopleiding Islamgodsdienst
Hogeschool Inholland
drs. Niek de Wilde docent / supervisor, Domein Onderwijs, Leren en
Levensbeschouwing, Lerarenopleiding Godsdienst en
Levensbeschouwing Hogeschool Inholland

De volgende personen hebben kritisch meegelezen en de redactie geadviseerd:


Rimke van der Veer manager afdeling Theologie en Levensbeschouwing
Hogeschool Inholland
Najat Boudount docent Domein Onderwijs, Leren en Levensbeschouwing,
Lerarenopleiding Islamgodsdienst Hogeschool Inholland

Legitimeringspanel
dr. Muhammed Ghaly Universiteit Leiden, Islam studies
Yusuf Altuntas Directeur ISBO/Voorzitter CMO
drs. Bechir Gam Ibn Ghaldoun, docent Islamgodsdienst
drs. Bastiaan Verberne Mexit, godsdienstantropoloog

14 | Kennisbasis docent islamgodsdienst


Colofon

Kennisbasis
docent islamgodsdienst

Vormgeving Studio MM, Eck en Wiel


Omslagontwerp Gerbrand van Melle, Auckland
Druk Altijddrukwerk, Utrecht

www.10voordeleraar.nl

© HBO-raad, vereniging van hogescholen


Den Haag, juni 2012

Alle rechten voorbehouden. Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde


uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opge-
slagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden
gemaakt, zonder de uitdrukkelijke, voorafgaande en schriftelijke toestem-
ming van de uitgever.
Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed.
Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aan-
vaarden de auteurs, redactie en uitgever geen aansprakelijkheid voor de
gevolgen daarvan.

Kennisbasis docent islamgodsdienst | 15