Anda di halaman 1dari 235

BAB 1

PENGENALAN DAN DEFINISI KONSEP

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Menerangkan maksud moral dan etika.
2. Memahami perkaitan antara moral dan etika.
3. Membezakan pendekatan-pendekatan falsafah etika.
4. Menjelaskan bagaimana gerakan-gerakan mengenai etika dikaitkan
dengan pentadbiran dan aspek kehidupan manusia.
5. Menerangkan etika yang perlu ada dalam perkhidmatan awam.

1.1 PENGENALAN

Etika ialah salah satu unsur penting dalam kehidupan yang menjadi garis
panduan kepada tingkah laku seseorang individu. Bayangkan kehidupan kita
dalam dunia yang tidak mengambil kira aspek moral, tidak ada justifikasi
betul atau salah, baik atau buruk. Di sinilah terletaknya kepentingan aspek
moral dan etika. Etika digunakan untuk merujuk atau mengkategorikan
konsep-konsep seperti “betul” atau “salah”, “wajar” atau “tidak” serta
“baik” atau “buruk” dalam konteks moral. Jadi etika atau moral sering kali
dilihat sebagai satu elemen yang sinonim.

Dalam kehidupan seharian, kita sering kali diajukan atau bertanya diri
sendiri persoalan-persoalan berkenaan etika yang menentukan wajar atau
tidak, betul atau salah segala tindak-tanduk kita. Contohnya, adakah wajar
tindakan seorang doktor yang terpaksa memungkiri janji kerana
mengendalikan satu kes kecemasan? Dalam persoalan ini kita dapati ada
unsur tolak ansur atau justifikasi moral yang mungkin berbeza antara
individu. Individu A misalnya mungkin mengatakan “sangat wajar tindakan
tersebut”, individu B mungkin mengatakan “wajar kerana membantu orang
yang sakit lebih penting daripada menghadiri temu janji”, individu C pula
mungkin mengatakan “wajar atau tidak bergantung kepada sejauh mana
seriusnya kes kecemasan tersebut”.

Terdapat juga persoalan moral atau etika yang mempunyai perkaitan dengan
unsur perundangan. Contohnya, kita tidak boleh membunuh orang yang
tidak bersalah. Sebagai seorang manusia yang normal kita akan rasa bersalah
jika melakukan sesuatu yang memberikan kesan yang buruk kepada orang
lain. Malahan kita boleh dihukum atau dikenakan tindakan undang-undang
jika berbuat demikian. Jadi kita boleh simpulkan bahawa aspek etika
mungkin hanya dinilai dari segi moralnya sahaja sama ada betul atau salah,
1
wajar atau tidak tetapi tidak ada tindakan yang boleh dikenakan. Jika dilihat
dari satu segi yang lain sesuatu tindakan itu mungkin salah atau tidak wajar
dan ada tindakan yang boleh diambil untuk membetulkan atau mewajarkan
tindakan tersebut khususnya yang mempunyai implikasi undang-undang.

1.2 DEFINISI KONSEP MORAL DAN ETIKA

Etika berasal daripada perkataan Inggeris iaitu ethics dan ethics pula berasal
daripada perkataan Greek, iaitu “ethos” yang membawa maksud karektor
atau watak atau keperibadian kita (Richard, 1986). Ia merupakan teori
berkaitan dengan sesuatu tindakan dan tujuan yang membawa kepada
makna sesuatu tindakan tersebut. M.Uthman El-Muhammady (1984)
merujuknya sebagai falsafah nilai atau disiplin ilmu yang mengkaji tentang
moral, prinsip moral, kaedah moral dan tingkah laku manusia yang betul.
Iwabuchi (1990) pula mendefinisikan etika sebagai sains moral dan prinsip-
prinsip moral yang bertanggungjawab menentukan sesuatu tindakan
seseorang itu sama ada baik atau buruk (Mustafa Daud, 1996).

Bertens (2003) melihat etika sebagai satu cabang ilmu yang membicarakan
tentang apa yang boleh atau dapat dilakukan yang merujuk kepada ilmu
tentang adat kebiasaan. Beliau menjelaskan pengertian etika kepada tiga
berdasarkan Kamus Besar Bahasa Indonesia iaitu pertama etika sebagai ilmu
berkenaan apa yang baik dan buruk tentang hak dan kewajipan moral
(akhlak). Kedua, kumpulan asas atau sesuatu nilai yang berkaitan dengan
nilai moral, seperti kod etika. Pengertian yang ketiga melihat etika sebagai
nilai tentang benar dan salah yang dianuti sesuatu golongan atau komuniti.
Ini bererti etika ialah satu sistem nilai yang berfungsi sebagai satu pegangan
kepada individu atau kumpulan atau masyarakat dalam mengatur
tindakannya.

Perkataan moral berasal daripada bahasa Latin iaitu mos (mores) yang
membawa maksud kebiasaan atau adat. Etimologi kata moral dikatakan sama
dengan etimologi kata etika kerana kedua-duanya berasal daripada kata yang
bermaksud adat kebiasaan walaupun bahasa asalnya adalah berbeza
(Bertens, 2003). Mohd. Nasir Omar (1986) menjelaskan bahawa moral
merupakan cara atau berbagai-bagai kaedah untuk melihat dan
mempersoalkan pelbagai isu berkaitan dengan sesuatu perbuatan atau
tingkah laku.

“Morality” pula ialah perkataan Latin yang berasal daripada kata “moralis”
yang membawa makna adat, kebiasaan, kelakuan, gaya atau sikap. Ia
merupakan satu kenyataan umum yang diterima oleh sesebuah masyarakat
tentang sesuatu tingkah laku manusia sama ada baik atau buruk. Dalam
sistem moral terdapat kepercayaan tentang hakikat manusia, kepercayaan
dan pegangan tentang kebaikan dan keburukan yang ingin dicapai, peraturan
mengenai sesuatu yang boleh, tidak boleh atau harus dilakukan, dan
dorongan-dorongan yang membuat seseorang itu mengikut sesuatu arah
yang betul atau salah. Moral bertunjangkan agama dan terhasil daripada

2
kepercayaan dan agama. Jadi etika lazimnya dirujuk kepada karektor atau
ciri-ciri keperibadian individu manakala moraliti lebih merujuk kepada aspek
hubungan antara manusia (Thiroux, 1995).

Lazimnya apabila kita menyatakan bahawa seseorang itu beretika atau


bermoral atau tidak beretika atau tidak bermoral kita sering kali merujuk
kepada maksud yang sama. Ini bermakna, apabila kita berkata manusia A
ialah seorang yang bermoral atau beretika kita sebenarnya mengatakan
bahawa individu A tadi ialah seorang yang baik iaitu mempunyai karektor,
watak dan keperibadian yang disenangi. Malahan beliau juga menunjukkan
sikap, gaya dan kelakuan yang positif dalam hubungannya dengan manusia
lain. Begitulah sebaliknya apabila kita mengatakan individu B ialah seorang
yang tidak beretika atau tidak bermoral. Apa yang sebenarnya kita
maksudkan ialah individu B ialah seorang yang tidak baik dari segi watak,
karektor dan keperibadiannya. Oleh itu, individu B tidak mempamerkan
sikap dan kelakuan yang disenangi dalam hubungannya dengan manusia lain.

Sebenarnya pertimbangan moral individu sangat bergantung kepada


persekitaran atau suasana di tempat individu tersebut berada, situasi individu
dibesarkan, agama yang dianuti serta sistem sosial dalam masyarakat (Mohd.
Nasir Omar, 1986). Contohnya, tinggal serumah antara lelaki dan
perempuan yang bukan muhrim adalah sesuatu yang tidak bermoral dan
salah serta berdosa bagi orang-orang Islam tetapi bagi satu masyarakat yang
lain itu adalah perkara biasa dan tidak akan dianggap tidak bermoral.

SOALAN DALAM TEKS

1. Terangkan apa yang anda faham dengan perkataan


etika?
2. Adakah etika dan moral mempunyai persamaan?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

1.3 PERKAITAN ANTARA MORAL DAN ETIKA

Etika berkaitan dengan tindakan dan praktis. Ia berkaitan dengan nilai-nilai


seperti apakah yang sepatutnya dilakukan? Contohnya, apakah tindakan
yang paling wajar dilakukan dalam situasi ini? Adakah kita tidak boleh
berbohong sama sekali? Bolehkah kita mencuri untuk membantu orang
fakir? Apabila kita membincangkan persoalan-persoalan ini, lazimnya ia
perlu bersandarkan kepada kepercayaan, adat, budaya dan agama yang
dipegang.

3
Teori-teori moral membincangkan aspek yang berbeza berkenaan dengan
skop moraliti. Adakah aspek moral ini merangkumi semua makhluk Tuhan
atau hanya khusus kepada manusia atau mereka yang rasional? Selain
mempunyai perkaitan yang sangat rapat dengan agama, moraliti juga
mempunyai perkaitan rapat dengan undang-undang. Ini kerana undang-
undang membolehkan kita semua hidup dalam keharmonian sosial dan
menyelesaikan konflik-konflik yang berkaitan dengan satu-satu kepentingan
(conflict of interest) (Pojman, 1998).

Terdapat perbezaan antara kedua-duanya kerana aspek etika mungkin


menganggap sesetengah undang-undang itu tidak bermoral sedangkan
undang-undang tersebut sebenarnya sah sebagai satu undang-undang.
Contohnya, terdapat undang-undang yang membolehkan pengguguran
dilakukan, iaitu ia sah di sisi undang-undang tetapi dari segi etika perbuatan
tersebut dikatakan tidak bermoral dan dari segi agama pula adalah berdosa.

Walau bagaimanapun, terdapat juga beberapa penulis yang menyamakan


istilah moral dalam bahasa Latin dengan ethos dalam bahasa Greek. Kedua-
dua perkataan ini bersangkut paut dengan aktiviti-aktiviti praktikal yang
berkaitan dengan tingkah laku, adat dan cara hidup serta niat dan
kecenderungan seseorang individu atau sesuatu masyarakat. Secara
ringkasnya boleh dikatakan bahawa istilah moral dan etika memfokuskan
kepada perkara-perkara yang lebih kurang sama dan juga mempunyai bidang
kajian yang hampir serupa. Moral ditafsirkan sebagai satu disiplin yang dapat
menerangkan kepada kita tentang sistem moral yang dihayati oleh sesuatu
komuniti tertentu manakala etika pula cuba mengkaji, menganalisis dan
mengkritik sistem moral tersebut. Oleh yang demikian etika dikatakan
bersifat reflektif dan teoritikal sedangkan moral bersifat praktikal (Mohd.
Nasir Omar, 1986).

SOALAN DALAM TEKS

3. Mengapakah undang-undang penting dalam aspek


moral dan etika?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

1.4 FALSAFAH ETIKA DAN KLASIFIKASINYA

Etika atau kadangkala disebut falsafah moral ialah satu usaha sistematik
untuk kita lebih memahami konsep-konsep moral dan menjustifikasikan
prinsip-prinsip moral tersebut. Pendekatan falsafah yang mengkaji tentang
moraliti terbahagi kepada dua bahagian, iaitu Etika Normatif atau
Preskriptif dan Etika Metaethics atau Analytic (Thiroux, 1995). Mohd. Nasir

4
Omar (1986) pula membahagikan etika kepada dua bahagian iaitu Etika
Deskriptif dan Etika Normatif manakala Bertens (2003) membincangkan
etika sebagai ilmu kemoralan berdasarkan tiga pendekatan iaitu Etika
Deskriptif, Etika Normatif dan Metaetika. Di sini kita akan membincangkan
tentang etika berdasarkan ketiga-tiga pendekatan tersebut.

Etika deskriptif menurut Mohd. Nasir Omar (1986), ialah satu disiplin yang
menerangkan tentang sejarah sistem moral, iaitu apakah sistem moral yang
dianuti oleh seseorang individu atau oleh sekelompok masyarakat.
Contohnya, penilaian moral mungkin berbeza antara bangsa Yahudi,
Melayu, Cina, India dan sebagainya. Ini bermakna etika deskriptif cuba
menjelaskan bahawa terdapat pelbagai sistem moral yang efektif tetapi ia
tidak membuat penilaian atau keputusan terhadap sistem moral tersebut.

Bertens (2003) pula menjelaskan bahawa etika deskriptif ialah aspek


kemoralan yang terdapat pada individu tertentu, dalam kebudayaan tertentu,
pada sesuatu tempoh masa dan sebagainya lagi. Beliau juga menjelaskan
bahawa pendekatan metaetika ini tidak membuat penilaian moral terhadap
sesuatu tindakan. Misalnya, minum arak mungkin dilakukan oleh ramai
orang dan membawa pelbagai kesan tetapi ia tidak memutuskan bahawa
tindakan tersebut adalah salah atau betul.

Falsafah Etika Preskriptif atau Normatif berkaitan dengan norma-norma


atau standard-standard yang telah ditentukan. Contohnya, manusia lazim
bertindak mengikut kepentingan diri masing-masing. Dari segi normatif
akan dipersoalkan sama ada manusia harus (should) bertindak mengikut
kepentingan diri masing-masing atau sepatutnya (ought to) bertindak atau
berkelakuan mengikut kepentingan masing-masing. Ini bermakna Etika
Normatif cuba menentukan atau menetapkan bagaimana seseorang individu
harus bertingkah laku, namun ia tidak menerangkan bagaimana mereka
bertindak atau berkelakuan. Aspek lain dalam etika preskriptif ini ialah, ia
turut merangkumi justifikasi nilai moral dalam sesuatu keterangan atau fakta.
Misalnya, pengguguran ialah satu perbuatan yang tidak bermoral. Kenyataan
ini mungkin tidak menentukan apa-apa tetapi melibatkan penilaian nilai
moral normatif (Thiroux, 1995).

Inilah sebabnya etika normatif juga disebut sebagai preskriptif (memerintah)


kerana ia berhujah, menjelaskan dan mengemukakan sebab-musabab
mengapa sesuatu tingkah laku tersebut betul atau salah (Bertens, 2003).
Malahan ia juga mencadangkan satu undang-undang moral yang dianggap
baik atau patut dengan mengemukakan satu sistem moral yang standard
berpandukan sistem sedia ada. Selain itu, etika normatif ini juga
menyedarkan kita bahawa nilai-nilai moral tidak semuanya berbentuk relatif
iaitu berubah mengikut perubahan budaya manusia sebaliknya terdapat juga
nilai-nilai moral yang tetap sesuai dengan keseluruhan perubahan situasi
(Mohd. Nasir Omar, 1986). Contohnya nilai-nilai mutlak yang diajari dalam
setiap agama seperti membunuh, menipu dan berzina yang bukan sahaja

5
dianggap salah dalam agama Islam tetapi juga dianggap sebagai satu tingkah
laku yang buruk oleh manusia sejagat.

Pendekatan ketiga iaitu pendekatan metaetika berasal daripada perkataan


awalan meta daripada bahasa Yunani yang bermaksud ‘melebihi’ atau
‘melampaui’. Ini kerana ia dikatakan berada di taraf yang lebih tinggi
daripada perilaku beretika iaitu pada taraf bahasa beretika iaitu bahasa yang
kita gunakan dalam disiplin moral (Bertens, 2003).

Thiroux (1995) pula menulis bahawa pendekatan Etika Metaethics atau


Analytic pula bersifat analitikal dalam dua cara. Pertama ialah analisis bahasa
etika metaethicists. Contohnya apa yang kita maksudkan apabila kita menyebut
perkataan ‘baik’. Adakah perkataan ‘baik’ tersebut menggambarkan maksud
yang sama bagi semua manusia atau ia mungkin ditafsirkan dengan maksud
yang berbeza oleh individu yang berbeza. Kedua, menganalisis sejauh mana
rasionalnya sistem etika iaitu aspek logik dan alasan-alasan yang diberikan
oleh pelbagai penganalisis etika. Berbeza dengan etika normatif, etika
metaethics tidak menerangkan tentang sesuatu sebaliknya melihat kepada
aspek yang lebih luas (meta), berkaitan dengan sebab-musabab dan
kewarasan, struktur-struktur logikal dan bahasa berbanding dengan
kandungan. Ahli-ahli etika metaethics memfokuskan kepada aspek bahasa dan
logik kerana mereka tidak dapat menetapkan secara jelas satu sistem yang
dikatakan beretika dan perlu dipatuhi oleh semua. Ini kerana manusia hidup
dalam dunia, budaya dan persekitaran yang bukan sahaja berbeza malah juga
kompleks.

SOALAN DALAM TEKS

4. Apakah dua pendekatan falsafah yang


membincangkan tentang moraliti?
5. Pendekatan manakah lebih meluas skopnya?
6. Pendekatan manakah yang melibatkan justifikasi nilai
moral?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

1.5 SEJARAH GERAKAN ETIKA DALAM PENTADBIRAN

Pergerakan kontemporari berkaitan dengan etika dalam pentadbiran pada


awalnya muncul sebagai satu reaksi kepada amalan rasuah yang berlaku
dalam sektor awam. Oleh itu, diharapkan dengan pengenalan aspek etika,
amalan rasuah tersebut akan berkurangan. Pada masa sekarang terdapat
pelbagai struktur dan program seperti ‘whistleblowing’, talian etika (ethics hot
line), jawatankuasa etika, etika jabatan, Kod Etika Profesional dan sebagainya

6
lagi yang diwujudkan untuk membendung gejala rasuah dan juga sebagai
garis panduan kepada para penjawat awam.

Gerakan berkaitan etika ini dilihat sebagai satu pencetus ke arah gerakan
pemulihan seperti mana pergerakan pemulihan dalam pentadbiran kerajaan.
Kebanyakan daripada gerakan berkaitan etika bermula di universiti-universiti
di mana kebanyakan daripada universiti-universiti mempunyai institut etika
atau institut–institut yang mengendalikan nilai-nilai kemanusiaan (human
values).

Kelakuan manusia sebagai satu pernyataan nilai-nilai boleh ditafsirkan


sebagai jujur atau tidak jujur bergantung kepada definisi konsep “jujur”
tersebut. Kerajaan demokrasi termasuk perlembagaan dan undang-undang
boleh dilihat sebagai satu pernyataan bersama terhadap nilai-nilai yang telah
dipersetujui itu. Oleh yang demikian, kelakuan-kelakuan individu atau
kumpulan yang ditimbang berasaskan konvensyen sosial, undang-undang
dan perlembagaan yang bertepatan atau selaras akan dilihat sebagai beretika
kerana ia menepati nilai-nilai yang ditetapkan dalam undang-undang atau
perlembagaan atau konvensyen sosial tersebut. Sebaliknya jika ia
bertentangan dengan nilai-nilai yang diberikan atau didefinisikan oleh
undang-undang atau perlembagaan atau konvensyen sosial yang ditetapkan,
maka ia dikatakan tidak beretika. Ini bermakna undang-undang dan
perlembagaan adalah antara alat yang digunakan untuk menilai sesuatu
tingkah laku sama ada beretika atau tidak. Inilah sebabnya kerajaan
mewujudkan pelbagai bentuk polisi dan peraturan untuk meningkatkan dan
menambah baik etika individu dan kumpulan.

Sebenarnya terdapat perbezaan antara pembaharuan pentadbiran atau


kerajaan dan gerakan etika. Pembaharuan pentadbiran yang bermula pada
awal era 90-an bertitik tolak daripada gejala rasuah dalam kerajaan. Pada
pertengahan 1930-an sektor kerajaan menjadi semakin besar dan menjelang
tahun 1950-an perkhidmatan awam dianggap penting dan lazim disebut
sebagai cabang keempat kerajaan. Menjelang tahun 1980-an birokrasi yang
merupakan simbol kerajaan yang besar mula dikaitkan dengan isu-isu seperti
pembaziran, penyelewengan dan penipuan, serta rasuah.

Oleh itu, era 1990-an ialah permulaan kepada gerakan era etika yang
menyaksikan pengenalan dan penggubalan peraturan dan undang-undang
tentang etika di segenap peringkat daripada peringkat negeri sehinggalah
kepada para birokrat. Tujuan utamanya adalah untuk memantau dan
mengawal rasuah dalam kerajaan. Ini bererti etika dalam kerajaan merujuk
kepada standard moral perkhidmatan awam, kualiti sesebuah kerajaan dan
pentadbirannya termasuk perlakuan-perlakuan pekerja yang seharusnya
sentiasa selari dengan sistem nilai organisasi.

7
SOALAN DALAM TEKS

7. Apakah isu utama yang mencetuskan gerakan etika


dalam pentadbiran awam?
8. Senaraikan masalah-masalah utama yang wujud
dalam birokrasi.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

1.6 ETIKA DALAM PERKHIDMATAN AWAM MALAYSIA


Perkhidmatan awam merupakan satu institusi yang penting dalam mana-
mana kerajaan kerana ia dipertanggungjawabkan untuk merealisasikan
semua dasar, aspirasi dan peraturan demi pembangunan rakyat dan
seterusnya negara. Untuk menjalankan tanggungjawab tersebut, kerajaan
memperuntukkan pelbagai sumber termasuklah kewangan dan kuasa kepada
perkhidmatan awam untuk diagih-agihkan atau digunakan secara cekap dan
berkesan. Rakyat pula pasti mengharapkan segala sumber-sumber tersebut
ditadbir dan diuruskan dengan sempurna agar kualiti perkhidmatan dapat
ditingkatkan dan mereka dapat menikmati taraf hidup yang lebih baik. Oleh
itu, anggota perkhidmatan awam mestilah menjalankan tugasnya dengan
bersih, cekap dan amanah agar kredibilitinya tidak dipersoalkan dan sentiasa
terpelihara.

Oleh kerana perkhidmatan awam ditunjangi oleh para penjawat atau


pentadbir awam, maka perkhidmatan awam yang berkualiti hanya dapat
dihasilkan jika para pentadbir tersebut memiliki dua aspek keunggulan, iaitu
keunggulan peribadi dan professional competency. Keunggulan peribadi merujuk
kepada sikap, pemikiran, dan tingkah laku yang diasaskan kepada nilai-nilai
murni seperti amanah, jujur, tekun, bertanggungjawab, adil dan lain-lain lagi.
Professional competency pula merujuk kepada tahap profesionalisme yang tinggi
iaitu cekap, mahir, produktif, inovatif, intelektual, bijak dan berwawasan
(INTAN, 1994).

Dua elemen di atas sangat penting dan perlu ada dalam diri setiap penjawat
awam secara seimbang. Maknanya tahap profesionalisme yang tinggi sahaja
tidak mencukupi untuk mewujudkan perkhidmatan awam yang cemerlang
jika tidak diikuti dengan sikap peribadi dan tingkah laku yang mulia. Sering
kali kita mendengar kes-kes seperti rasuah, penyelewengan, pecah amanah
dan sebagainya lagi yang dilakukan oleh individu yang bijak, berkelulusan
tinggi dan mahir dalam bidang masing-masing. Contohnya nepotisme,
penipuan, diskriminasi dan sebagainya lagi. Sehubungan dengan itu, kerajaan
telah menerapkan Etika Kerja dalam Perkhidmatan Awam bertujuan untuk
meningkatkan kecekapan dan keberkesanan sektor awam.

8
Etika kerja didefinisikan sebagai prinsip-prinsip moral yang ditetapkan oleh
sesebuah organisasi untuk mengawal tingkah laku pekerja atau ahli
organisasi tersebut. Etika ini merupakan satu bentuk kawalan bagi
memastikan tingkah laku pekerja sentiasa selaras dengan sistem nilai
organisasi. Apabila wujudnya prinsip-prinsip tertentu yang termaktub dalam
etika kerja, maka seseorang itu akan mengetahui apakah perbuatan-
perbuatan yang boleh dan tidak boleh dilakukan dalam organisasi
berkenaan. Oleh kerana etika kerja tersebut dibentuk berdasarkan nilai-nilai
universal yang kemudiannya disesuaikan dengan lunas undang-undang
negara, sistem nilai masyarakat setempat dan peraturan-peraturan tertentu
yang telah ditetapkan, maka tingkah laku-tingkah laku yang digariskan itu
ialah perbuatan yang diterima atau betul di mata masyarakat.

Dalam perkhidmatan awam, etika kerja sebagaimana yang disebutkan oleh


bekas Ketua Setiausaha Negara, Tan Sri Ahmad Sarji Abdul Hamid,
merupakan unsur yang sangat penting untuk dititikberatkan kerana setiap
kakitangan kerajaan perlu memiliki dan menunjukkan tingkah laku yang
sempurna seperti yang dikehendaki oleh masyarakat. Selain itu, mereka juga
perlu berpegang teguh kepada sikap dan nilai yang positif seperti
bertanggungjawab, berdisiplin, berintegriti, jujur, bersopan dan sebagainya
lagi (Ahmad Sarji Abdul Hamid, 1991).

SOALAN DALAM TEKS

9. Apakah dua aspek penting yang perlu dimiliki oleh


setiap pentadbir awam dalam menjalankan
tugasnya?
10. Jelaskan apa yang anda faham dengan etika kerja?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

1.7 KESIMPULAN

Sebagai kesimpulannya kita boleh katakan bahawa etika ialah satu unsur
yang penting dan perlu wujud dalam kehidupan manusia khususnya apabila
ia melibatkan aspek hubungan individu dengan individu lain, iaitu
kehidupan bermasyarakat. Unsur ini menjadi lebih mustahak dalam
pentadbiran dan pengurusan organisasi kerana ia memandu manusia dalam
bertingkah laku, bekerjasama dan bertanggungjawab dalam mencapai
matlamat individu, kumpulan dan organisasi. Oleh itu, kita tidak boleh
menafikan bahawa etika mempunyai kedudukan yang istimewa dan penting
dalam kehidupan seharian serta dalam pengurusan.

9
SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Apakah yang anda faham dengan moraliti dan bincangkan perkaitan


unsur ini dengan etika?
2. Jelaskan bagaimana aspek undang-undang mempunyai perkaitan
yang rapat dengan etika?
3. Terangkan secara ringkas bagaimana munculnya gerakan etika dalam
pentadbiran.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. Etika bermaksud karektor, watak dan keperibadian seseorang.

2. Terdapat persamaan dan perbezaan. Etika dan moral mempunyai


perkaitan yang sangat rapat.
3. Undang-undang menentukan apa yang boleh atau tidak boleh
dilakukan dan apa yang dianggap beretika/bermoral.

4. Etika Normatif (Preskriptif) dan Etika Metaethics (Analytic).

5. Etika Metaethics (Analytic).

6. Etika Normatif (Preskriptif).

7. Amalan rasuah.

8. Tidak cekap, pembaziran sumber-sumber dan penyelewengan.

9. Keunggulan Peribadi dan Professional Competency.

10. Etika kerja merupakan prinsip-prinsip moral yang ditetapkan oleh


sesebuah organisasi untuk mengawal tingkah laku pekerja atau ahli
organisasi tersebut.

10
BAB 2

TEORI-TEORI ETIKA

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Mendefinisikan teori-teori etika dalam pengurusan awam.
2. Mengenal pasti teori-teori penting berkaitan dengan etika yang
telah diperkenalkan oleh para sarjana dan ilmuwan.
3. Menjelaskan elemen-elemen penting yang wujud dalam setiap
teori.
4. Menerangkan perbezaan antara aspek etika, kesamarataan dan
pengasingan kuasa.
5. Membandingkan antara teori-teori dalam etika.
6. Menganalisis pelaksanaan di dalam organisasi.

2.1 PENGENALAN

Isu etika bukan merupakan satu isu sampingan yang hanya boleh dibincang
di warung kopi, kafeteria atau kawasan-kawasan yang tiada suasana formal.
Etika merupakan satu isu nasional malah ia juga telah menjadi isu
antarabangsa iaitu setiap hari ada saja perbincangan kritis mengenainya.
Bahkan etika turut memperlihatkan tentang budaya dan budi bahasa
sesebuah negara dan bagaimana warganegaranya mempraktikkan elemen
etika. Demikian juga halnya dengan dengan masyarakat dan negara kita
apabila kita menyentuh isu yang berkaitan dengan etika di negara kita.

Terdapat banyak isu etika yang boleh diketengahkan bagi menilai tahap etika
yang ada pada rakyat kita secara keseluruhan. Etika boleh ditinjau dari
pelbagai aspek dan sudut. Etika boleh dilihat dari perspektif politik,
organisasi malah etika turut dilihat secara individu. Ia merangkumi budi
bahasa, tindakan, peradaban, perbuatan malah apa jua yang dibuat oleh
individu tersebut boleh diklasifikasikan sebagai beretika ataupun tidak.

Sebagai contoh, kita lihat dari aspek memandu. Bagaimana budaya


memandu rakyat kita? Kita boleh lihat dan dengar banyak masalah dan
kemalangan yang berlaku terutamanya ketika musim perayaan. Kemalangan
demi kemalangan berlaku sama ada melibatkan kehilangan jiwa atau cedera
parah. Berita ini akan menghiasi dada-dada akhbar nasional, yang
kebanyakannya berpunca daripada kecuaian pemandu itu sendiri. Adakah
kecuaian itu datang dengan sendiri tanpa ada tindakan daripada manusia?
Jika begitu tanggapannya pasti kita akan mengatakan bahawa segalanya

11
merupakan takdir dan ketentuan daripada Allah S.W.T. Demikian juga
halnya jika kita tidak beretika ketika menjalankan tugas apatah lagi kita
merupakan individu yang boleh membuat keputusan yang besar. Maka akan
berlaku banyak penyelewengan, rasuah dan salah guna kuasa hasil daripada
tindakan yang tidak beretika.

Begitu juga jika individu itu malas belajar dan tidak mempunyai waktu untuk
mentelaah pelajaran, maka dalam peperiksaan dia akan melakukan
kecurangan akademik, iaitu meniru. Akhirnya dia ditangkap dan dibuang
daripada universiti kerana tindakan tersebut. Implikasinya kita akan
menyalahkan takdir dan mengatakan, segalanya memang telah ditentukan
oleh Allah.

Dalam satu situasi lain jika kita memandu dalam keadaan mengantuk dan
terlibat dalam kemalangan, maka kita juga akan mengatakan itu merupakan
ketentuan Allah. Memang kita tidak boleh berbuat apa-apa sekiranya sesuatu
kejadian telah berlaku, tetapi sebelum sesuatu yang buruk itu berlaku, jika
kita menggunakan akal fikiran kita iaitu memandu dengan berhati-hati dan
cermat, maka perkara tersebut boleh kita elakkan. Bagi melihat situasi
kemalangan yang berlaku dalam negara, para pelajar boleh merujuk statistik
dalam Jadual 2.1 untuk melihat peningkatan statistik kemalangan bagi tahun
1997 sehingga 2003.

Jadual 2.1
Trafik
Statistik Kemalangan Jalan Raya

Kemalangan

Kemalangan 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003


Maut 5,703 5,190 5,219 5,440 5,230 5,372 5,634
Parah 12,158 10,129 8,536 8,067 6,942 6,706 7,163
Ringan 32,204 33,071 31,241 28,778 30,684 30,319 31,357
Kerosakan 165,567 162,644 178,170 208,144 222,319 236,840 254,499
Jumlah 215,632 211,034 223,166 250,429 265,175 279,237 298,653

Kecederaan
Kemalangan 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Maut 6,302 5,740 5,794 6,035 5,849 5,887 6,286
Parah 14,105 12,068 10,366 9,790 8,680 8,424 9,040
Ringan 36,167 37,896 36,777 34,375 35,944 35,171 37,415
Jumlah 56,574 55,704 52,937 50,200 50,473 49,482 52,741
Sumber : Cawangan Perhubungan Awam, Polis Diraja Malaysia, Ibu Pejabat Polis Bukit Aman, 50560 Kuala Lumpur.
rmp@rmp.gov.my

12
Jadual ini memperincikan kepada kita kemalangan jiwa dan kecederaan yang
dialami dari tahun 1997 sehingga 2003 yang membawa kepada berlakunya
banyak insiden yang mengakibatkan kehilangan jiwa. Peningkatan
kemalangan setiap tahun boleh kita hindarkan ataupun setidak-tidaknya
dikurangkan statistiknya jika kita mempunyai kesedaran dan etika yang tinggi
dan disuburkan dalam jiwa kita. Kesemua ini boleh dilakukan asal ada
kesungguhan dan kemahuan bagi memupuk etika yang tinggi untuk
membentuk jati diri mapan. Dalam masa yang sama kita mampu untuk
mengawal diri daripada tindakan yang tidak berfaedah. Manusia telah
dianugerahkan akal oleh Allah maka kita perlu memikirkan tindakan yang
boleh kita lakukan serta memberi kebaikan kepada kita. Ini termasuklah
bagaimana kualiti etika peribadi seseorang. Kualiti etika inilah yang bakal
menentukan sama ada kita individu yang bermoral ataupun sebaliknya.

Etika turut berkait rapat dengan hati, tindakan, pendirian dan kekuatan
pegangan agama individu. Bukan sedikit isu yang melibatkan etika dan
moral tetapi banyak lagi isu yang mempertikaikan etika dan moral seseorang
individu. Selain daripada isu kemalangan terdapat beberapa isu yang patut
kita rujuk bagi menilai tahap etika dan moral ini seperti salah guna kuasa,
penyelewangan, rasuah, politik wang dan pelbagai perkara negatif yang lagi.
Justeru inilah peranan yang boleh dimainkan oleh teori dan konsep bagi
menilai dan melihat kualiti etika dan bagaimana etika dan moral ini boleh
kita aplikasikan bagi mendapatkan hasil yang maksimum.

2.2 TEORI-TEORI ETIKA DAN MORAL

Perkataan moral berasal dari akar kata Latin (mos, moris) yang sama dengan
kata etika (ethos) dalam bahasa Yunani. Ia membawa maksud 'adat
kebiasaan'. Walau bagaimanapun, ada kalanya dua istilah ini dianggap
berbeza iaitu istilah etika dipakai untuk menyebut ilmu dan prinsip dasar
penilaian baik buruknya perilaku manusia. Manakala istilah moral dipakai
untuk menunjukkan peraturan dan norma yang lebih konkrit bagi penilaian
baik buruknya perilaku manusia. Ajaran moral bersifat nasihat-nasihat
konkrit supaya manusia hidup dalam keadaan baik. Misalnya, jangan
mencuri, bersumpah bohong, berzina dan mengamalkan perbuatan yang
tidak baik. Manakala etika pula merupakan kajian ilmiah terhadap ajaran
moral tersebut (http://www.geocities.com/asetyawansj/keutamaanmoral.
htm).

(a) Etika menurut Scorates

Etika atau falsafah moral merupakan suatu usaha yang berterusan dan
bersistematik untuk memahami dan melaksanakan konsep serta prinsip
moral. Ia merangkumi elemen sama ada tindakan yang diambil betul, salah,
dibenarkan, tidak dibenarkan, tindakan yang baik ataupun tindakan yang
merosakkan sama ada oleh individu, masyarakat dan organisasi (Pojman,
L.P., 1998: 1).

13
(b) Etika menurut Aristotle

Etika dilihat sebagai satu tingkah laku dan perbuatan yang mengamalkan
secara teori dan praktikal. Ia juga merupakan suatu keunggulan (arèté -
Yunani) yang menunjukkan bahawa seseorang mampu melaksanakan fungsi
utama dengan baik. Apa itu fungsi utama manusia? Akal pekerti! Bagi
Aristotle, akal budi manusia menjadi dasar dalam kehidupan manusia.
Aristotle membezakan keunggulan akal budi menjadi dua iaitu, pemikiran
atau teori akal budi (the excellence of pure thought) dan pelaksanaan akal budi (the
excellence of applied thought).

(c) Etika menurut Thomas Aquinas

Tidak banyak bezanya dengan Aristotle, Thomas Aquinas melihat etika


sebagai
(i) Suatu kebiasaan atau keperluan untuk berbuat baik.
(ii) Suatu tingkah laku untuk bertindak secara baik.
(iii) Kualiti etika yang baik membantu untuk menjalani kehidupan
dengan harmoni dan telus.

(http://www.geocities.com/asetyawansj/keutamaanmoral.htm).

Sehubungan itu, bagi membincangkan lebih lanjut tentang etika dan moral
ini para pelajar akan didedahkan dengan dua teori penting dalam etika dan
moral iaitu consequentalist theory serta nonconsequentalist theory.

Bagaimana etika pada pandangan anda? Bagaimana etika ini


dipraktikkan di tempat kerja anda?

2.2.1 Consequentialist Theory – Theory of Morality (Teleological)

Apabila kita membicarakan tentang isu moral dan etika, terdapat dua
pandangan utama kewujudannya berasaskan kepada sejarah etika. Pertama
dikenali sebagai consequentalist theory yang menekankan akibat daripada
sesuatu tindakan manakala yang kedua dikenali sebagai nonconsequentalist yang
menekankan kepada bukan akibat daripada sesuatu tindakan. Bagi lebih jelas
lagi kita akan melihat satu-persatu tentang teori consequentalist ini.

Teori consequentalist turut dikenali sebagai teori teleological. Teori ini


menekankan sama ada tindakan dan keputusan yang dibuat itu baik atau
buruk dan betul atau salah bergantung kepada akibat daripada tindakan atau
keputusan tersebut. Dalam apa jua situasi yang berlaku kesan atau akibat
yang baik daripada sesuatu tindakan dilihat sebagai tindakan yang bermoral
dan beretika. Walau bagimanapun, teori consequentalist ini tidak akan memberi
panduan dan maklumat melainkan ia digabungkan dengan teori serta
melihat kepada akibat dan kesan daripada sesuatu tindakan itu. Dalam
membicarakan teori consequentalist terdapat dua teori utama yang boleh
diperincikan untuk maklumat para pelajar. Kedua-dua teori ini berpendapat
14
bahawa manusia sepatutnya bertingkah laku serta mempunyai perangai yang
baik, di samping perlu untuk menghasilkan sesuatu yang baik.

(a) Ethical egoism

Apakah yang dimaksudkan dengan ethical egoism? Ia tidak semestinya


bermaksud mementingkan diri sendiri (selfishness) atau mempunyai
kepentingan sendiri (self-interest). Apakah akan berlaku jika kedua-dua
komponen ini ada di dalam diri seseorang individu? Sikap mementingkan
diri sendiri akan menyebabkan seseorang individu itu menggunakan apa saja
ruang yang ada agar dirinya secara peribadi akan memperoleh pelbagai
kemudahan dan peluang. Jika ini berlaku, maka sudah pasti masyarakat akan
membenci, marah, meluat serta akan melayan individu itu terbabit dengan
tidak sopan dan biadap kesan daripada tingkah laku individu tersebut.

Apakah yang dimaksudkan dengan selfish dan self-interest? Walaupun ia


seakan-akan sama namun dari segi istilahnya selfish boleh diklasifikasikan
sebagai sikap mementingkan diri sendiri manakala self-interest pula ialah
tindakan ataupun keputusan yang dibuat berlandaskan kepentingan diri serta
membelakangkan orang lain. Bagaimana kita boleh membezakan kedua-dua
istilah ini?

Jika individu mementingkan diri sendiri, tindakan yang kita buat hanyalah
atas faedah dan kepentingan diri sendiri tanpa memperdulikan orang lain.
Contoh jelas yang boleh kita gambarkan terhadap selfish ini antaranya ialah
perokok dan mereka yang tidak merokok. Bagi perokok mereka ini
bertindak secara selfish jika merokok di kawasan terbuka dan dalam komuniti
masyarakat. Ini kerana mereka yang merokok tidak langsung
memperdulikan masyarakat yang tidak merokok kerana terpaksa menghidu
asap yang dihasilkan oleh perokok. Banyak kajian menunjukkan kaitan
langsung antara tabiat merokok dan penghidap barah paru-paru. Malah,
kadar kematian di kalangan perokok yang kerap (heavy smoker) 20 kali lebih
tinggi daripada orang yang tidak merokok. Presiden American Health
Foundation, Dr. Ernest I Wynder, menggariskan seorang yang kuat
merokok sekurang-kurangnya menghisap dua kotak rokok sehari dan
merokok setiap hari tanpa henti, berisiko melebihi 100 peratus menghidap
barah paru-paru. Kajian juga menunjukkan, orang yang menghidu asap
rokok hampir setiap masa, turut berisiko menghidap barah paru-paru. Asap
rokok yang mengandungi kira-kira 4,000 bahan sampingan seperti logam,
toksid dan gas pencemar, merosakkan rerambut silia yang meliputi rongga
udara (http://www.sabah.org.my/bm/nasihat/artikel_kesihatan.htm).

Ini jelas membuktikan sifat selfish perokok yang tinggi tanpa memperdulikan
langsung masyarakat yang tidak merokok. Di samping itu, perokok turut
tidak mempedulikan asap rokok mereka sehingga mengganggu individu
yang tidak merokok. Ini memperkukuhkan lagi sikap selfish yang ada pada
diri perokok. Justeru selepas ini para pelajar yang merokok boleh
mengambil sedikit tindakan yang beretika agar tidak mempunyai sikap selfish

15
dalam diri. Antara tindakan yang boleh diambil oleh perokok ialah
menjauhkan diri daripada masyarakat apabila timbul keinginan untuk
merokok dan pelbagai tindakan lain.

Manakala bagi self-interest pula, jika kita mengamalkan gaya sebegini kita lihat
bagaimana tindakan dan keputusan yang dibuat oleh ibu bapa kita semasa
membesarkan kita. Adakah tindakan dan keputusan yang dibuat oleh
mereka berasaskan kepada selfish ataupun self-interest? Tindakan yang dibuat
oleh ibu bapa kita bertujuan semata-mata untuk kebaikan dan kepentingan
anak mereka tanpa memperdulikan diri mereka. Ini semua ialah untuk
kepentingan anak-anak mereka. Sikap ini boleh dilihat apabila ibu bapa kita
melarang daripada bergaul dengan budak nakal, merokok, mencuri, menipu
dan sebagainya yang bertujuan supaya anaknya itu akan menjadi orang
berguna apabila dewasa kelak.

Justeru apa yang ditekankan oleh ethical egoism ialah manusia patut bertindak
untuk keuntungan serta kepentingan diri mereka sendiri dan bukannya
mementingkan diri sendiri. Wujud tiga bentuk kemungkinan dalam
memperkatakan ethical egoisme.

1. Individual ethical egoisme states that everyone ought to act in my self-


interest

Mentakrifkan bahawa setiap individu patut bertindak sebagaimana yang saya


buat berasaskan kepentingan saya.

2. Personal ethical egoisme states that I ought to act in my own self-interest


but that I make no claims about what anyone else ought to do

Mentakrifkan bahawa saya patut bertindak berasaskan apa kepentingan saya


tetapi saya tidak boleh memaksa dan mempertikaikan apa yang individu lain
ingin lakukan jika ia bertentangan dengan tindakan saya.

3. Universal ethical egoisme states as its basic principle that everyone


should always act in his or her self –interest regardless of the interests of others
unless their interests also serve his or hers (Thiroux, J.P., 1995: 42).

Mendefinisikan bahawa setiap individu tertakluk kepada satu prinsip asas


yang perlu dipatuhi oleh semua.

Kesan daripada kemungkinan tersebut maka wujud tiga pandangan yang


berbeza bagi menyokong ethical egoisme. Ketiga-tiga pandangan tersebut ialah

1. Altruism is demeaning

Altruism bertentangan dengan selfish iaitu ia lebih merujuk kepada sikap yang
baik hati, pemurah dan tidak mementingkan diri sendiri. Timbul persoalan
sebagaimana menurut Friedrich Nietzsche yang mengatakan bahawa altruism

16
tidak akan bermakna kerana ia lebih mementingkan orang lain. Jelas, ini
akan menjadi lebih negatif kerana kita meletakkan individu tertentu lebih
tinggi berbanding individu yang lain. Maka akan wujud satu ruang yang
membezakan antara individu dengan individu lain dalam masyarakat.
Menurut Nietzsche ini akan menimbulkan konflik dan rasa tidak puas hati
antara satu sama lain. Mengapa orang lain lebih penting, tetapi saya tidak
penting?

2. Acting selfishly creates a better world

Namun, ada juga pandangan yang menyokong sikap pentingkan diri sendiri.
Jika wujud sikap pentingkan diri sendiri dalam diri setiap individu maka
setiap seorang daripada kita dapat menjaga diri kita dengan baik dan
bersungguh-sungguh dan secara keseluruhannya akan memberi impak yang
besar bagi membentuk masyarakat dan negara yang lebih aman dan
harmoni. Ini boleh dilakukan kerana setiap daripada kita tahu akan kebaikan
yang ada dalam diri sendiri.

3. It doesn’t result in such a different world after all

Bagi pandangan ini pula ia tidak akan memberikan apa-apa kesan. Ini kerana
masyarakat sudah pun bertindak mementingkan diri sendiri, cuma berpura-
pura mempunyai sikap yang pemurah dan tidak mementingkan diri mereka
sendiri. Apabila wujud sikap berpura-pura maka ia tidak akan memberikan
kesan yang positif dan baik kerana individu itu tidak ikhlas dalam perbuatan
dan tindakannya. Justeru kita perlu keluar dari kepompong kepura-puraan
dan menghindarkan sifat hipokrit yang ada dalam diri agar dapat membina
satu kehidupan yang kondusif serta harmoni.

Beberapa kebenaran tentang ethical egoism ialah

(i) Kadang kala self-interest menyamar sebagai pemurah dan tidak


mementingkan diri sendiri.
(ii) Etika tidak patut mempertikai dan memperlekehkan kepentingan
self-interest.

(b) Utilitarianism

Utilitarianism merupakan teori etika iaitu arkitek utamanya ialah Jeremy


Bentham (1748-1832) dan John Stuart Mill (1806-1873). Teori ini berasal
daripada perkataan utili yang bermaksud usefulness (Thiroux, J.P.,1995: 48).
Asas kepada utilitarian ialah tindakan itu dianggap bermoral jika kesan
daripada tindakan tersebut menghasilkan sesuatu yang baik. Malah ia bukan
sekadar itu sahaja tetapi bagi utilitarianism ia turut menerangkan bahawa
manusia secara keseluruhan patut dan perlu bertindak atau membuat
keputusan untuk keuntungan semua pihak tanpa mengira bangsa, kaum dan
agama. Dalam perkara ini utilitarianism terbahagi kepada dua iaitu

17
1. Act utilitarianism

Setiap daripada individu perlu berusaha dan memastikan agar tindakan yang
dibuat boleh memberi kebaikan kepada seluruh masyarakat dan bukannya
untuk kebaikan individu semata-mata. Setiap individu itu berbeza antara
satu sama lain. Justeru untuk meletakkan satu tanda aras bagi menyatakan
tindakan, agak sukar maka perlulah menjadi keutamaan setiap individu agar
dapat mengeluarkan apa yang terbaik yang ada dalam diri masing-masing
agar ia dapat digembleng secara bersama untuk menghasilkan sesuatu yang
baik untuk semua.

Bagaimana kita mahu memastikan tindakan yang kita buat boleh


mendatangkan kebaikan kepada semua pihak? Sebagai satu contoh dari segi
percakapan dan tindakan yang dibuat sama ada mahu bercakap betul
ataupun berbohong? Sudah tentu bercakap betul akan mendatangkan kesan
yang baik tetapi sejauh mana? Bagaimana mungkin kita berbohong akan
mendatangkan faedah kepada semua? Bagi yang berfahaman act utilitarian,
mereka melihat kepada kesan sesuatu perbuatan terhadap apa yang mereka
putuskan.

Secara umum kita melihat perbuatan membunuh merupakan satu perbuatan


keji dan terkutuk. Walau bagaimanapun, adakah salah tindakan kita
membunuh atas dasar untuk melindungi diri kita yang diganggu gugat oleh
oleh lain yang jika kita tidak bertindak mempertahankan diri kita maka
mungkin kita pula yang akan terbunuh. Contohnya, kita boleh lihat
bagaimana seseorang yang dirompak dan ingin dibunuh. Tindakan individu
yang dirompak bertindak balas boleh dilihat sebagai satu tindakan untuk
mempertahankan diri. Jika perompak itu terbunuh maka individu yang
dirompak tidak boleh dipersalahkan kerana ia bertujuan untuk
mempertahankan dirinya.

2. Rule Utilitarianism

Rule utilitarianism sedikit berbeza dengan act utilitarianism. Jika act lebih
menekankan kepada sesuatu tindakan maka rule pula menekankan kepada
peraturan dan undang-undang yang perlu diikut oleh setiap individu agar
dapat memberi kebahagiaan kepada masyarakat. Justeru dalam apa jua
situasi dan keadaan sama ada terpaksa atau tertekan, masyarakat akan diadili
dan bernaung di bawah peruntukan dan undang-undang. Tidak akan ada
sesiapa yang boleh mengatasi undang-undang bagi apa jua alasan.

Peraturan dan undang-undang yang dibentuk perlu baik dan merangkumi


keseluruhan masyarakat agar dapat memberi kesan positif kepada
masyarakat. Begitu juga dengan contoh membunuh tadi bagi act utilitarian.
Membunuh itu sendiri sebagai sesuatu yang negatif maka di peringkat awal
lagi ia tidak dibenarkan atas apa juga tujuan. Ini penting kerana nyawa bukan
merupakan hak dan ketentuan manusia untuk dipisahkan daripada jasad.

18
Bagi rule utilitarian juga, ia merupakan sesuatu yang merbahaya membiarkan
manusia menentukan tahap dan nilai etika tanpa ada suatu undang-undang
yang berkaitan sebagai satu garis panduan dan pegangan (Thiroux, J.P.,
1995: 48-51).

Apa yang anda faham tentang Teori Etika Consequentalist ini.


Pada pandangan anda bagaimana teori ini mendatangkan
kesan kepada anda dan organisasi secara peribadi.

SOALAN DALAM TEKS

1. Nyatakan elemen penting yang terkandung dalam


Teori Consequentalist.
2. Nyatakan DUA (2) komponen yang terkandung
dalam utilitarianisme.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

Non-Consequentialist Theory (Deontological)

Teori non-conseqeuntialist atau turut dikenali sebagai teori deontological tidak


melihat kesan atau keputusan tindakan seseorang individu tetapi perbuatan
atau tindakan yang dilakukan dilihat sebagai satu yang penting yang
menentukan sama ada bermoral atau sebaliknya. Sebagaimana utilitarian,
deontological turut terbahagi kepada dua iaitu act dan rule.

(a) Act non-consequentalist theories

Bagi act non-consequentalist mengandaikan bahawa tiada satu peraturan dan


undang-undang asas melainkan bergantung kepada sesuatu tindakan,
individu dan situasi sesuatu perkara itu berlaku yang sukar untuk
digeneralisasikan (Thiroux, J.P., 1995: 64-65).

Bagi act non-consequentalist, ia lebih melihat kepada situasi tindakan itu dibuat
sama ada bersesuaian ataupun sebaliknya. Tindakan yang dibuat perlu
bersesuaian dengan situasi. Keputusan yang dibuat oleh act non-consequentalist
lebih bersifat institutionistik. Ini bermakna keputusan dan tindakan yang
dibuat oleh act non-consequentalist adalah berlandaskan tindakan dan perasaan
pada ketika itu bergantung kepada situasi ia berlaku tanpa merujuk kepada
sebarang perundangan atau peraturan. Ia berlandaskan kepada pegangan
ataupun kepercayaan individu terbabit. Berdasarkan kenyataan ini, act non-
consequentalist lebih berlandaskan kepada sifat individualistik yang tinggi.
Individu ini akan merasakan bahawa perasaan yang timbul dan tindakan
yang dibuat adalah betul berasaskan keadaan situasi tersebut. Antara slogan
19
yang paling popular bagi act non-consequentalist pada tahun 1960-an ialah, if it
feels good – do it, dan do it your own thing (Thiroux, J.P., 1995: 65).

(b) Rule non-consequentalist theories

Bagi rule non-consequentalist pula, hanya dengan berpandu kepada peraturan


dan undang-undang saja mampu untuk memupuk etika dan tindakan yang
baik. Justeru akibat daripada sesuatu tindakan tidak dilihat sebagai satu yang
penting kerana melalui undang-undang semuanya akan berjalan dengan baik
asalkan semua patuh pada undang-undang tersebut. Ini penting bagi
memupuk etika yang baik maka kepatuhan kepada peraturan dan undang-
undang perlu. Bagi rule non-consequentalist terdapat dua teori yang dijadikan
asas dan sandaran bagi fahaman ini iaitu

1. Divine Command Theory

Menurut Divine Command Theory, etika tidak bergantung kepada akibat


daripada tindakan dan undang-undang, begitu juga dengan self interest dan
selfish tetapi ia bersifat lebih daripada itu. Ia berpegang kepada yang lebih
mutlak iaitu “Siapa yang menjadikan manusia?”, “Siapa yang mengawal
segalanya?”, “Bagaimana dengan kewujudan manusia dan semua ketentuan
tersebut?”. Dalam konteks ini Allah (tuhan) telah menetapkan keperluan
untuk manusia bagaimana untuk hidup dan telah mengajar manusia
bagaimana untuk menjadi baik dan menolak perkara yang buruk.
Sehubungan itu, manusia akan dapat berbuat baik dan melakukan perkara
yang beretika selagi berpegang pada ajaran, patuh pada arahan dan
meninggalkan larangan.

Persoalan yang timbul ialah bagaimana dengan golongan yang tidak


mempercayai agama hendak menentukan tindakan mereka sama ada
bermoral atau tidak? Apatah lagi bagi golongan yang tidak mempunyai asas
agama pasti tidak dapat mengaplikasikan satu garis panduan tentang
peradaban yang beretika.

2. Kant’s Duty Ethics

Ia turut dikenali sebagai Duty Ethics yang diasaskan oleh Immanuel Kant
(1724-1804) yang mengandungi beberapa etika asas seperti

(i) The good will

Kant berpendapat bahawa tidak ada yang baik melainkan good will.
Kemahuan untuk melakukan perkara yang baik merupakan satu instrumen
yang boleh diguna pakai dalam mencapai etika kerja yang baik. Kemahuan
itu datangnya daripada kehendak manusia untuk mematuhi undang-undang,
peraturan dengan menolak kepada kepentingan dan mementingkan diri
sendiri.

20
(ii) Establishing morality by reasoning alone

Selepas menekankan kepada good will, Kant melihat perkara kedua penting
ialah untuk membentuk dan menyuburkan aspek serta perkara perundangan
bagi etika. Ini penting kerana bukan hanya terletak kepada ketentuan, nasib
dan apa yang telah ditentukan oleh pencipta tetapi niat dan perbuatan
manusia itu penting dengan bersandarkan kepada beberapa peraturan dan
undang-undang.

(iii) The categorical imperative

Bagi elemen categorical imperative, Kant menekankan bahawa ia boleh dilihat


dari pelbagai aspek. Paling jelas suatu tindakan itu tidak dilihat sebagai satu
tindakan yang bermoral jika peraturan yang diwujudkan itu tidak boleh
diikuti oleh sekalian manusia. Sebagai contoh menurut Kant, setiap kali
sebarang keputusan yang bermoral ingin dibuat, perlu bertanya apakah
peraturan yang akan dibuat? Adakah ia akan menjadi suatu undang-undang
universal yang akan dipatuhi oleh manusia? Sehubungan itu juga ia
menekankan bahawa jika manusia tidak boleh mengikut undang-undang
maka tindakan tersebut adalah jelas sebagai tidak bermoral.

Sebagai contoh, kita lihat seorang yang malas bekerja berfikir cara untuk
mendapatkan wang. Pastinya individu tersebut akan berfikir, “Adakah aku
patut bekerja atau adakah aku patut mencuri?” “Jika mencuri bagaimana?”.
Kant menjelaskan jika semua manusia berfikiran demikian akhirnya tiada
apa yang boleh dicuri kerana semua orang malas untuk bekerja. Hal yang
sama juga dikatakan oleh Kant tentang nyawa manusia iaitu tidak seorang
pun boleh dengan sewenang-wenangnya membunuh orang lain. Begitu juga
halnya dengan menggugurkan kandungan. Manusia dilarang untuk
menggugurkan kandungan dengan sewenang-wenangnya tanpa sebarang
alasan yang munasabah dan perlu bersifat kemanusiaan. Kesemua ini ada
peraturan dan undang-undang yang menuntut manusia perlu bertindak
mengikut garis dan peraturan yang telah ditetapkan.

(iv) The practical imperative

Manusia atau individu tidak boleh dipergunakan untuk kepentingan individu


ataupun manusia lain. Dalam hal ini aspek ketelusan dan kesaksamaan perlu
bagi memastikan keadilan bukan seolah-olah dilaksanakan tetapi ia
dilaksanakan.

(v) Duty rather than inclination

Taat dan patuh pada undang-undang semasa menjalankan tugas bagi


menghasilkan etika yang baik daripada mengikut gerak hati dan
kecenderungan diri terhadap sesuatu perkara. Bagi Kant, gerak hati dan
kecenderungan diri lebih bersifat emosi dan kurang rasional bergantung
kepada kekuatan individu masing-masing. Justeru dengan berlandaskan

21
kepada peraturan maka kecenderungan dan gerak hati itu boleh tersamping
dengan peraturan mengambil tempat (Thiroux, J.P., 1995: 68-70).

Apakah perbezaan yang jelas yang boleh dilihat oleh para


pelajar antara kedua-dua teori utama etika ini?

SOALAN DALAM TEKS

3. Nyatakan komponen penting dalam Teori Non-


Consequentalist.
4. Berikan LIMA (5) elemen yang terkandung dalam
Kant’s Duty Ethic:

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

2.3 KESAMARATAAN (EQUALITY)

Kesamarataan merupakan isu yang tidak boleh dikesampingkan. Dalam


mana-mana isu yang dibincangkan, elemen ini sering ke hadapan. Hak
kesamarataan di sisi undang-undang, sama rata antara lelaki dan perempuan,
hak sama rata pembahagian tugas atau jawatan penting dalam organisasi,
kedudukan wanita di parlimen dan kabinet. Kesemua ini jelas menunjukkan
kepada kita betapa penting isu kesamarataan bukan sahaja di sisi masyarakat
malah di sisi undang-undang.

Para sarjana terdahulu melihat elemen kesamarataan dalam pelbagai


konteks. De Tocqueville melihat kesamarataan wujud berlandaskan sebagai
satu hukuman kepada bangsa aristokrat yang zalim serta gagal dalam
mentadbir serta menjalankan tanggungjawab lalu membuka ruang bagi suatu
zaman baru yang lebih telus dan adil. Manakala Marx pula merujuk kepada
sistem kelas sosial iaitu menurut beliau kesamarataan sejati akan hanya
muncul selepas kemerosotan ataupun tiada lagi sistem kelas-kelas sosial
(Rohr, 1989: 97-98).

Denhart (2003:28), individu dan masyarakat melihat equality perlu


merangkumi tiga elemen iaitu kehidupan, kebebasan dan kebahagiaan.
Melalui equality dalam ketiga-tiga komponen ini akan dapat membawa
kepada kehidupan yang selesa untuk melakukan apa saja selain daripada
kebebasan dan kebahagiaan asal saja tidak melangkaui peraturan dan
undang-undang yang telah ditetapkan.

22
Equality terbahagi kepada dua konsep iaitu diskriptif dan normatif. Dari
aspek diskriptif equality boleh dirujuk kepada sifat dan hubungan antara
bidang yang spesifik. Oleh yang demikian tidak wujud satu entiti yang
dikatakan berkongsi entiti yang pelbagai. Ia boleh diterjemahkan sama ada
dalam bentuk individu, kumpulan, organisasi, parti dan sebagainya.

Manakala menurut Nicholas Capaldi, dari aspek normatif pula equality


merupakan pengertian lebih menghormati hak sama ada dari aspek individu,
masyarakat mahupun organisasi serta memahami entiti dengan dengan cara
yang terhormat. Sebagai contoh sekiranya seseorang mendapatkan sesuatu
rawatan, maka rawatan yang diberikan perlu telus, adil dan saksama
sebagaimana individu lain. Demikian juga jika mereka dikenakan hukuman
maka hukuman dan tindakan yang dikenakan perlu adil, telus dan tidak ada
perbezaan hukuman bagi kesalahan yang sama antara satu individu dengan
individu yang lain.

Equality sebagaimana menurut Capaldi boleh dibahagikan kepada beberapa


zaman iaitu

1. Zaman purba/kuno

Masyarakat purba dilihat sebagai satu masyarakat yang organik iaitu tiada
arah yang jelas dan berlindung dalam entiti tersendiri. Selepas itu wujud
masyarakat yang lebih terbuka, konsep hamba abdi dan akhirnya kepada
pengenalan sistem demokrasi Athen. Dalam konteks ini, wanita dan hamba
abdi tersingkir dari istilah demokrasi. Mereka boleh diperlakukan apa saja
sebagaimana istilah yang sering digunakan iaitu, survival of the fittest. Siapa
yang kuat mampu memiliki segala-galanya dan siapa yang lemah akan
ketinggalan malah akan dibunuh sekiranya tidak diperlukan lagi. Ini di
peringkat awal walaupun wujud demokrasi tetapi tidak diamalkan
sebagaimana sepatutnya. Tiada kebebasan, tiada hak untuk diperjuangkan
dan tiada satu badan yang boleh dirayu agar membantu dan mengeluarkan
mereka daripada kepompong kezaliman.

Zaman Plato masih dianggap sebagai zaman purba/kuno namun beliau


banyak mendefinisi dan menyedarkan pelbagai pihak atas inisiatifnya sebagai
pemikir hebat ketika itu. Buku Republic karyanya telah mengupas isu tentang
masyarakat dan individu yang harmoni ataupun dikenali sebagai civil society.
Justeru Plato sering mengaitkan bahawa individu dan masyarakat perlu
dilayan dengan adil. Kesannya barulah impian dalam masyarakat sivil itu
akan dapat dicapai dan dijana oleh masyarakat keseluruhannya. Malah Plato
turut menekankan bahawa wanita harus mendapat hak yang sama
sebagaimana kaum lelaki (DeLue, S.M., 1997: 43-44).

Aristotle pula melihat equality sebagai, ‘same treatment of similar persons’. Ini
bermakna rawatan yang sama perlu diberikan kepada orang yang sama atau
dalam konteks yang lebih mudah lagi Aristotle menjelaskan kaedah tersebut
diberikan kepada individu yang mempunyai status dan kedudukan yang

23
sama. Ada kebenarannya dari segi pemikiran Aristotle sekiranya para pelajar
kaitkan dengan situasi yang berlaku kini. Jika seseorang mempunyai status
dan kedudukan yang tinggi maka ia akan diberikan layanan yang istimewa
tetapi jika individu itu merupakan rakyat kebanyakan maka ia akan
mendapat layanan yang setimpal dengan kedudukannya sebagai rakyat biasa.
Ini pasti akan berlaku jika kita lihat contoh rawatan yang diberikan di
hospital sama ada kerajaan mahupun swasta. Jika kita mampu untuk
membayar lebih maka kita akan mendapat layanan dan rawatan yang terbaik
tetapi sekiranya kita tiada kemampuan maka kita akan hanya memperoleh
rawatan yang bersesuaian dengan kos yang termampu untuk kita bayar.

Aristotle turut menekankan dua istilah penting dalam pemikiran iaitu

(i) Excellence of pure thought − Pemikiran atau idea cemerlang yang


diberi dan didedahkan oleh para sarjana adalah baik untuk menjadi
pedoman dan panduan manusia sejagat.
(ii) Excellent of applied thought − Pemikiran semata-mata sebagai
satu teori dan konsep tidak akan ke mana-mana jika tidak diaplikasi
dan dijana dengan baik oleh setiap individu yang berkaitan. Justeru
merupakan sesuatu yang murni dan gemilang jika idea yang baik
dapat direalisasikan daripada menjadikan ia fantasi semata-mata.

2. Zaman pertengahan

Zaman ini merujuk kepada zaman kristianiti. Pada ketika itu usaha untuk
menghapuskan hamba abdi dilakukan dan dalam masa yang sama gereja
dilihat sebagai satu daripada mobiliti sosial untuk membentuk masyarakat
yang harmoni. Seterusnya membawa kepada zaman enlightenment (kesedaran),
zaman renaissance (pembaharuan), reformasi sehingga membawa kepada
zaman revolusi Perancis. Antara tokoh-tokoh Barat yang terlibat ketika
zaman ini ialah seperti John Locke, Condillac, David Hume, Edmund
Burke, Marx, Rousseau, Jeremy Bentham dan Montesquieu.

Abad ke-19 pula melihat sarjana seperti Tocqueville dan J.S. Mill
memperjuangkan aspek kesamarataan segi politik dan ekonomi. Ini dilihat
sebagai satu agenda yang mampu untuk mencapai taraf equality yang baik jika
kedua-dua elemen ini tidak disalahgunakan sama ada oleh ahli politik
mahupun pakar ekonomi.

3. Zaman sekarang

Situasi yang wujud pada hari ini lebih merujuk kepada ekonomi liberal dan
bebas. Kekayaan merupakan aset utama sama ada individu ataupun negara.
Justeru masyarakat yang ada pada hari ini lebih peka serta tahu hak dan
kedudukan mereka malah dalam masa yang sama mereka turut dilindungi
oleh undang-undang. Jika kerajaan atau mana-mana pihak
mendiskriminasikan hak mereka, maka tindakan undang-undang akan
diambil.

24
Walau bagaimanapun, tidak dapat disangkal bahawa dengan suasana yang
lebih moden ada ketikanya pelbagai isu dan perkara dikesampingkan
ataupun terlepas pandang. Kepekaan dan kematangan masyarakat mampu
untuk mengubah keadaan ini. Salah satu yang boleh kita jadikan contoh
ialah tindakan yang diambil oleh kerajaan Malaysia bagi memastikan agihan
ekonomi yang adil selain daripada mengurangkan jarak ekonomi antara
kaum yang pada satu ketika dahulu menimbulkan masalah yang besar pada
negara. Maka kerajaan pada ketika itu telah merangka satu dasar yang
dinamakan Dasar Ekonomi Baru (DEB). Perbincangan yang lebih menarik
boleh kita lihat dalam beberapa isu yang berkaitan dalam komponen equality.

SOALAN DALAM TEKS

5. Nyatakan TIGA (3) zaman equality sebagaimana


menurut Capaldi.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

2.3.1 Komponen-Komponen Equality

Komponen-komponen yang terkandung dalam equality merupakan antara


elemen penting yang menjadi tunjang perbincangan oleh para sarjana dahulu
dan kini. Terdapat enam komponen dalam equality untuk difahami oleh para
pelajar.

1. Formal or foundational equality

Ia merupakan asas kepada elemen equality itu sendiri. Malah ia turut menjadi
panduan dan tunjang dalam membentuk dan merekayasakan pembangunan
dari aspek politik moden. Ini penting kerana secara asasnya semua manusia
inginkan keadilan, ketelusan dan yang paling penting mendapat hak yang
sama rata dalam komposisi yang sama. Ini merupakan antara nilai-nilai
kemanusiaan yang perlu dipenuhi bagi memastikan masyrakat yang ada
dapat hidup dengan aman dan harmoni tanpa ada sebarang rasa syak
wasangka antara satu sama lain.

Ia turut menyentuh asal mula manusia itu diciptakan oleh Tuhan dengan
mendapat hak dan kedudukan yang adil sama ada dari segi kehidupan,
kebebasan dan juga kekayaan (Jones,T., 2002: 152-153). Semuanya
bergantung kepada manusia untuk mencapai tahap tertentu berdasarkan
inisiatif dan usaha masing-masing. Ini sesuai dengan firman Allah yang
bermaksud, Allah tidak akan mengubah nasib sesuatu kaum melainkan
kaum itu sendiri yang mengubah nasibnya.

25
2. Equal rights

Hak yang sama rata dan adil ini telah lama berkembang iaitu apabila mula-
mula perkataan demokrasi itu diketengahkan. Ia bukan lagi sesuatu yang
asing. Masyarakat manapun malah dalam negara manapun keadilan ini
dituntut oleh semua masyarakat. Apabila kita dilahirkan, kita mendapat hak
yang nyata dan ini telah dianugerahkan oleh Tuhan kepada kita.

Setiap manusia yang dilahirkan, akan terpakai kepada undang-undang dan


peraturan. Ini merupakan asas yang mudah. Tidak ada siapa pun boleh
melangkaui kuasa undang-undang. Setiap warganegara perlu akur dan
menikmati kehidupan yang bebas sebagai warganegara. Dalam konteks
Malaysia, terdapat kontrak sosial yang telah dipersetujui antara kaum perlu
dipenuhi oleh warganegara sama ada Melayu, Cina, India dan lain-lain
bangsa. Sehubungan itu, individu boleh menikmati kehidupan berpandukan
kepada undang-undang yang dibentuk oleh negara (McNaughton, 1996: 23).

3. Women’s equality

Perjuangan kaum wanita bagi menuntut hak dan berjuang membela nasib
kaum mereka ini bermula sejak dari abad ke-19 lagi. Keruntuhan ekonomi
dan ketidakstabilan ekonomi dunia pada ketika itu memudahkan lagi
pergerakan dan percaturan kaum ini untuk mendapat pembelaan. Mereka
turut mendakwa jika diberi ruang dan peluang akan mampu mengubah nasib
dunia dari pelbagai aspek. Mary Wollstonecraft (1759-1797) merupakan
wanita Inggeris yang pertama berjuang dalam memartabatkan kaumnya serta
menuntut hak yang sama sebagaimana yang diperoleh oleh kaum lelaki
(McNaughton, N., 1996: 27).

Abad ke-20 memperlihatkan kebanyakan negara Barat memberi ruang dan


laluan kepada kaum ini. Mereka turut dibenarkan untuk mengundi dalam
proses pilihan raya. Namun, negara yang terjerumus dalam kemiskinan
seperti Afrika masih mengesampingkan wanita dan mereka tidak mendapat
equal rights yang selayaknya sebagaimana wanita negara lain. Begitu juga
dengan negara India. Status lelaki lebih tinggi berbanding wanita malah
dalam perkahwinan mereka, wanita yang akan meminang kaum lelaki.

4. Equality of opportunity

Elemen ini menekankan kepada opportunity (peluang) yang sama perlu


diberikan kepada setiap individu yang bergelar manusia. Plato di dalam buku
The Republic telah menekankan bahawa sistem pendidikan perlu memberi
peluang yang sama kepada kanak-kanak untuk belajar (Jones, T., 2002: 154).
Masalah mengasingkan kanak-kanak berdasarkan kepada status dan keluarga
perlu dielakkan bagi mewujudkan peluang yang sama. Diskriminasi juga
perlu dikurangkan malah dihapuskan sama sekali. Ini bertujuan membentuk
satu suasana dan budaya yang realistik yang pastinya akan dapat membentuk
masyarakat yang berdaya saing selain mempunyai kematangan dalam

26
pemikiran kesan daripada provision of good quality education. Ini diamalkan
dalam negara kita apabila individu tertentu mendapat kejayaan yang
cemerlang maka individu tersebut tanpa mengira kaum akan diberi biasiswa
tertentu bagi melanjutkan pelajaran mereka. Equality of opportunity bukan
sekadar kesamarataan dalam aspek pendidikan semata-mata tetapi dalam
ruang lingkup yang lebih luas lagi merangkumi ketelusan dan kesamarataan
dari aspek ekonomi, politik dan sosial.

5. Racial equality

Isu racial equality wujud dalam masyarakat moden pada hari ini apatah lagi
apabila sesebuah negara itu mempunyai pelbagai kaum di dalamnya. Jika
tidak ditangani dengan matang maka pasti akan berlaku penindasan dan
berat sebelah dalam pembelaan sesuatu kaum yang disebut sebagai race vs
national conflicts. Isu yang paling tradisional yang boleh dikaitkan dengan racial
equality ini ialah berkaitan dengan dasar aparteid di Afrika Selatan.

Aparteid merujuk kepada pemisahan kaum kulit putih dari kaum bukan kulit
putih. Hendrik Frensch Verwoerd iaitu perdana menteri Afrika Selatan ke-7,
terkenal sebagai arkitek aparteid dan telah melaksanakannya secara
berleluasa sewaktu pemerintahannya. Dalam dasar aparteid, kaum bukan
kulit putih (terutamanya kaum kulit hitam) dianggap sebagai lebih rendah
dan diberi layanan kelas kedua dari segi politik, ekonomi, sosial, pendidikan
dan kebudayaan. Semua bentuk diskriminasi perkauman adalah sah dari segi
undang-undang dan undang-undang telah disalahgunakan oleh pihak
pemerintah kulit putih untuk memastikan kekuasaan atau dominasi mereka
terhadap kaum majoriti iaitu kaum kulit hitam.

Dasar ini telah dilaksanakan dalam beberapa siri undang-undang perkauman


di Afrika Selatan antara tahun 1948 hingga 1991. Di bawah dasar ini,
rasisme telah dibenarkan dan ia menyentuh segala aspek kehidupan
termasuklah larangan perkahwinan antara kulit putih dengan bukan kulit
putih, tempat larangan untuk bangsa bukan kulit putih dan pekerjaan yang
dikhaskan untuk orang berkulit putih sahaja. Kaum kulit hitam telah
dipindahkan secara beramai-ramai ke beberapa buah "negara" yang
dipanggil Bantustan atau "Homelands", supaya mereka hilang hak mengundi
dan hak kerakyatan yang lain. Tindak-tanduk regim aparteid jelas sekali
bertentangan dengan prinsip-prinsip hak asasi manusia.

Pada tahun 1950, Akta Pendaftaran Penduduk menghendaki semua


penduduk Afrika Selatan diklasifikasikan kepada tiga kumpulan iaitu putih,
hitam (orang Afrika), atau berwarna (darah campur). Kumpulan berwarna
termasuklah kumpulan India dan Asia. Jabatan Dalam Negeri
bertanggungjawab dalam menentukan klasifikasi ini dilaksanakan. Mereka
yang menentang undang-undang perkauman akan dikenakan hukuman yang
teruk. Semua penduduk kulit hitam diwajibkan membawa pass book sejenis
kad pengenalan yang mengandungi cap jari, foto dan maklumat lain untuk
memasuki kawasan kulit putih. Peristiwa berdarah di Sharpeville pada Mac,

27
1960 disebabkan oleh penentangan warga kulit hitam dengan undang-
undang tersebut. Lebih kurang 69 pemberontak terkorban sewaktu rusuhan
itu.

Dasar aparteid akhirnya dimansuhkan pada 1994 apabila Nelson Mandela


menjadi presiden kulit hitam pertama di Afrika Selatan. Namun demikian
sehingga ke hari ini, kesan dasar tersebut telah mengakibatkan jurang
pendapatan yang sangat ketara antara kaum kulit putih dengan kulit hitam di
negara ini (http://ms.wikipedia.org/wiki/Aparteid).

6. Equality of outcome

Komponen yang keenam ini merupakan komponen yang paling radikal


kerana ia melibatkan dari segi hasil, agihan dan kesan atas tindakan tersebut.
Komponen ini telah dibentuk sejak dari tahun 1789 selepas berlakunya
Revolusi Perancis yang membawa kepada agihan ekonomi yang tidak adil
antara kumpulan borguise (bangsawan) dan proletariat (pekerja), iaitu
kumpulan pekerja sering ditindas oleh kumpulan bangsawan. Mereka
bekerja keras dan hasil kekayaan diambil oleh kumpulan borguise.

Terdapat beberapa susun lapis kekayaan dan kuasa dalam kehidupan


masyarakat berkelas, antaranya ialah golongan bangsawan (tuan tanah)
dengan penyewa tanah, penyewa dengan hamba abdi dan kumpulan
kapitalis dengan pekerja ketidaksamaan kekayaan dan pendapatan banyak
mempengaruhi aspek kehidupan lain, termasuklah peluang dan jangkaan
hidup (Shamsulbahriah, 1990: 25).

Equality of outcome telah dipelopori oleh sosialis terawal Perancis Gracchus


Babeuf. Beliau memperinci serta menekankan perlunya amalan
kesamarataan dalam agihan kek ekonomi. Satu contoh nyata yang
diperjuangkan oleh beliau ketika itu ialah agihan barangan keperluan dan
pakaian seragam dalam komuniti masyarakat komunis. Idea ini yang
diperkembangkan konsepnya melingkupi agihan kekayaan dan ekonomi
dalam sesebuah masyarakat bagi memastikan keadilan dan memuaskan hati
rakyat keseluruhannya (Jones, T., 2002: 157).

Dalam konteks Malaysia, isu kesamarataan juga melibatkan golongan raja


dan sultan. Sebelum ini, mana-mana raja atau sultan berada dalam keadaan
‘kebal’ iaitu tidak boleh didakwa atas sebarang kesalahan dalam mana-mana
mahkamah. Ekoran daripada pindaan Perlembagaan Persekutuan Malaysia
pada tahun 1992, raja dan sultan tidak lagi kebal dan melangkaui undang-
undang. Mereka akan turut didakwa jika melakukan sebarang kesalahan yang
bertentangan dengan undang-undang negara tetapi dakwaan itu akan hanya
dibuat di mahkamah khas.

Bagaimana pada pandangan anda tentang kesamarataan yang


diamalkan dalam organisasi anda dan di Malaysia secara
keseluruhannya?

28
2.3.2 Dimensi Equality

Satu istilah yang paling popular dalam sains politik ialah, “Who gets what, when
and how?”. Kata-kata ini jelas dan mudah difahami malah ia terpakai sama
ada kepada menteri, wakil rakyat, pemberi tender mahupun penjawat awam
yang berkaitan. Kesamarataan ini yang ingin dilihat oleh rakyat. Keadilan ini
yang sering disuarakan oleh masyarakat agar sebarang kekayaan, hasil
ataupun tender yang diberi perlulah mempunyai justifikasi tertentu bagi
melayakkan seserang individu itu memperolehnya. Jika tidak ada justifikasi
yang jelas serta tidak beramanah dalam menjalankan tugas maka akan wujud
pelbagai penyelewengan, salah guna kuasa dan rasuah di negara ini.

Justeru pemberian perlu telus dan adil sama ada ia merangkumi aspek
kebendaan, wang ringgit serta perkhidmatan. Jika agihan kekayaan (equity) ini
terpesong dan tidak mengikut lunas yang sepatutnya maka pasti akan wujud
konflik dan pertentangan (Stone, D.A.,1988: 30). Ini boleh dilihat kesannya
apabila Tun Dr. Mahathir Mohamad (mantan Perdana Menteri Malaysia)
membangkitkan isu AP (Approved Permit) atau permit import yang diperoleh
oleh individu tertentu dengan jumlah yang banyak terhadap kereta yang
diimport dari luar negara untuk dijual di Malaysia pada pertengahan tahun
2005. Sehubungan itu, kita perlu adil dalam melakari kepimpinan yang ada.
Siapa yang mendapat apa, bila dan bagaimana amat secocok bagi kita
mengkaji dan melihat sejauh mana ketelusan yang dimainkan oleh kita
dalam menjalankan tugas dan peranan kita di dunia ini.

Wujud tiga dimensi yang boleh dilihat dalam konsep equality ini. Bagi
membincangkan isu ini dengan lebih jelas lagi kita mengambil contoh satu
projek yang dinamakan projek A.

1. Recipients (Penerima)
(i) Elemen recipients ialah siapa penerima projek A?
(ii) Bagaimana pula dari segi kedudukannya sama ada dalam organisasi
atau komoditi tersebut?
(iii) Adakah ia turut terlibat dalam pembuatan keputusan tersebut?
(iv) Adakah ia melobi dan berusaha memastikan bahawa projek A tidak
jatuh ke tangan orang lain?

2. Items (Barangan/Projek)

(i) Apakah barangan ataupun projek yang dibincangkan atau diagih


untuk dibuat keputusan?
(ii) Berapakah nilai barangan/projek tersebut?
(iii) Sejauh manakah ruang sempadan barangan/projek tersebut?

3. Process

(i) Adakah berlaku pertandingan atau perebutan dalam mendapatkan


projek A?
29
(ii) Adakah kaedah rawak/statistik yang diguna dalam pembuatan
keputusan?
(iii) Adakah berlaku pengundian bagi mencapai keputusan?

(Stone, D.A., 1988: 33)

Ketiga-tiga elemen ini merupakan caturan penting jika diadili dan diikuti
dengan berhemah, pasti ia akan memberikan satu keputusan yang tepat dan
akan diperoleh oleh individu yang benar-benar layak dalam perebutan
sesuatu tender.

Adakah dimensi ini terpakai secara telus dari segi


pelaksanaannya dalam organisasi anda bekerja?

2.3.3 Kesamarataan dalam Konteks Perlembagaan

Perlembagaan turut memperuntukkan bahawa setiap individu adalah sama


di sisi undang-undang. Tidak ada seorang individu pun yang boleh
melangkaui perlembagaan. Malahan mereka turut berhak untuk mendapat
perlindungan daripada undang-undang. Di samping itu juga, tidak ada
mana-mana raja atau sultan yang memerintah negeri yang boleh
didiskriminasikan atau terlepas daripada undang-undang selain yang
dibenarkan oleh Perlembagaan. Selain itu, tidak ada warganegara yang boleh
didiskriminasikan atas alasan agama, ras, bangsa, keturunan ataupun tempat
kelahiran (Muhammad Kamil Awang, 2001:189).

Perlembagaan Persekutuan Malaysia menyentuh jelas perkara ini di dalam


Perkara 8.

• Perkara 8 (1) − Semua orang adalah sama di sisi undang-undang


dan berhak untuk mendapat perlindungan yang sama rata di sisi
undang-undang.

• Perkara 8 (2) − Kecuali sebagaimana yang dibenarkan dengan


nyatanya oleh Perlembagaan ini, tidaklah boleh ada perbezaan
terhadap warganegara semata-mata oleh sebab agama, kaum,
keturunan, atau tempat lahir dalam mana-mana undang-undang atau
dalam pelantikan bagi apa-apa jawatan atau pekerjaan di bawah
sesuatu pihak berkuasa awam atau dalam pentadbiran mana-mana
undang-undang berkenaan dengan memperoleh, memegang atau
melepaskan harta atau berkenaan dengan menubuh atau
menjalankan apa-apa perdagangan, perniagaan, profesion, kerjaya
atau pekerjaan.

• Perkara 8 (3) − Tidak boleh ada perbezaan bagi faedah seseorang


oleh sebab ia seorang rakyat Raja bagi mana-mana Negeri.

30
• Perkara 8 (4) − Tiada sesuatu pihak berkuasa awam boleh
membezakan seseorang oleh sebab ia bermastautin atau
menjalankan perniagaan di mana-mana bahagian Persekutuan di luar
bidang kuasa pihak berkuasa itu.

• Perkara 8 (5) − Perkara ini tidak membatal atau melarang


(i) Apa-apa peruntukan yang membuat peraturan-peraturan
mengenai undang-undang diri.
(ii) Apa-apa peruntukan atau amalan yang menghadkan jawatan
atau pekerjaan berhubung dengan hal-ehwal sesuatu agama
atau sesuatu yayasan yang diurus oleh sesuatu kumpulan
yang menganuti apa-apa agama kepada yang menganuti
agama itu.
(iii) Apa-apa peruntukan bagi perlindungan, kesentosaan atau
kemajuan orang-orang asli Semenanjung Tanah Melayu
(termasuk merizabkan tanah) atau merizabkan bagi orang-
orang asli jawatan-jawatan yang sesuai dalam perkhidmatan
awam mengikut kadar yang berpatutan.
(iv) Apa-apa peruntukan yang menetapkan kemastautinan di
sesuatu Negeri atau di sebahagian sesebuah Negeri sebagai
satu kelayakan untuk pilihan raya atau pelantikan bagi mana-
mana pihak berkuasa yang mempunyai bidang kuasa hanya
di Negeri atau di bahagian itu sahaja atau untuk mengundi
dalam pilihan raya itu.
(v) Apa-apa peruntukan Perlembagaan sesuatu Negeri yang
berkuat kuasa atau yang bersamaan dengan peruntukan yang
berkuat kuasa sebelum sahaja Hari Merdeka.
(vi) Apa-apa peruntukan yang menghadkan kemasukan
berkhidmat dalam Pasukan Askar Melayu kepada orang
Melayu (Perlembagaan Persekutuan Malaysia 2001).

Justeru jelas kepada kita bahawa Perlembagaan turut melindungi dan


mengiktiraf kesamarataan di kalangan warganegara dan segalanya telah
termaktub sebagaimana yang terkandung dalam Perlembagaan Persekutuan.

SOALAN DALAM TEKS

6. Gariskan ENAM (6) komponen equality.


7. Nyatakan TIGA (3) dimensi equality.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

31
2.3.4 Equal Protection

Equal protection ini boleh dilihat dalam dua komponen iaitu

(a) Bangsa

Bangsa merupakan elemen penting dalam merujuk kepada tingkah laku,


agama, budaya serta amalan. Malah bangsa juga boleh membuat masyarakat
menilai sama ada ia merupakan bangsa yang mulia, cerdik, pandai, hina dan
sebagainya. Bagaimana bangsa yang kecil dan sering ditindas akhirnya
mampu untuk menakluk Palestin dengan izin Allah.

Sejarah telah membuktikan bahawa kaum Yahudi merupakan kaum yang


sentiasa ditindas dan ditekan. Peristiwa-peristiwa yang berlaku sepanjang
zaman semenjak dari zaman nabi Musa a.s. sehinggalah zaman mereka
berada di Palestin selepas itu sentiasa menyaksikan pembunuhan kaum
Yahudi secara beramai-ramai oleh musuh-musuh mereka
(www.darulnuman.com).

Namun, disebabkan kelicikan dan kepintaran mereka maka dengan mudah


mereka telah merampas tanah milik Palestin di tebing Barat. Begitu juga
dengan pembunuhan pemimpin-pemimpin Hamas seperti Syeikh Ahmed
Yassin dan pengganti beliau Dr. Abdel Aziz oleh bangsa Yahudi. Ini
membuktikan bahawa mereka mempunyai perancangan dan jangkaan yang
teliti yang tidak ada pada bangsa lain.

Selain itu, satu lagi fenomena yang berlaku berkaitan dengan bangsa ini ialah
sebagaimana yang terjadi kepada ‘Black’ di Amerika. Bangsa Negro berkulit
hitam di Amerika sering diperlekehkan oleh bangsa kulit putih malahan
mereka juga ialah bangsa yang dipenuhi dengan trauma iaitu sebelum perang
saudara (civil war) di Amerika, persoalan tentang bangsa ini berkait rapat
dengan pengabdian ataupun hamba. Walaupun bukan semua bangsa
berkulit hitam ialah hamba abdi tetapi apa yang pasti hamba abdi itu ialah
bangsa berkulit hitam (Rohr, 1989: 99). Insiden itu jelas akan meruntuh dan
melunturkan semangat bangsa berkulit hitam apabila isu mereka ialah bekas
bangsa hamba abdi sering dikumandangkan oleh bangsa berkulit putih.
Oleh itu, jelas kepada kita bahawa elemen bangsa berperanan penting dalam
mewarnai tindakan dan martabat sesuatu bangsa.

(b) Jantina

Isu jantina ini juga bukan lagi merupakan perkara asing dalam kehidupan
seharian. Malah isu kesamarataan hak antara lelaki dan wanita ini telah lama
diperdebat dan diperbincangkan. Dalam Islam juga Nabi Muhammad s.a.w.
telah meletakkan taraf yang tinggi kepada kaum wanita. Walau
bagaimanapun, kaum wanita masih lagi dituntut untuk berakhlak mulia,
menutup aurat serta menjaga tingkah laku masing-masing.

32
Dalam konteks negara kita Malaysia, isu kesamarataan hak dari segi jantina
ini tidak mungkin lagi merupakan satu isu yang besar. Ini kerana bidang
kritikal yang sebelum ini didominasi oleh kaum lelaki telah dipecahkan
monopolinya oleh wanita. Pekerjaan sukar dan pakar seperti juruterbang,
teknikal, doktor pakar dan sebagainya juga telah mempunyai wakil daripada
wanita. Malah satu bidang yang asing satu ketika dahulu seperti Agensi
Angkasa Negara (MOSTE) turut diterajui oleh seorang wanita iaitu Prof.
Dato’ Dr. Mazlan Othman.

Dalam aspek ekonomi pula kaum wanita turut diberikan penghormatan


apabila Gabenor Bank Negara Malaysia sendiri terdiri daripada kalangan
wanita iaitu, Tan Sri Dr. Zeti Akhtar Aziz. Manakala dalam struktur politik
dan pentadbiran negara, tiga jawatan menteri disandang oleh wanita iaitu
Datuk Seri Rafidah Aziz (Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan
Industri), Datuk Seri Shahrizat Abdul Jalil (Kementerian Pembangunan
Wanita, Keluarga dan Masyarakat) dan Datuk Azalina Othman Said
(Kementerian Belia dan Sukan). Demikian juga halnya dengan jawatan
Timbalan Menteri wanita sebanyak tiga orang manakala Setiausaha Parlimen
sebanyak enam orang. Petunjuk ini jelas memberi isyarat bahawa tiada
diskriminasi jantina berlaku dalam pentadbiran Kerajaan Persekutuan
melalui pembentukan kabinet yang telah diumumkan oleh Y.A.B. Datuk
Seri Abdullah Ahmad Badawi selaku Perdana Menteri Malaysia ke-5 selepas
memenangi pilihan raya ke-11 lalu.

Situasi ini memberi panduan kepada kita bahawa tidak wujud sebarang
masalah yang kritikal dalam aspek jantina, malah mereka akan bersama-sama
menggembleng tenaga bagi memastikan hasrat dan aspirasi negara tercapai.

2.4 TEORI PENGASINGAN KUASA (SEPARATION OF


POWER)

Teori dan konsep pengasingan kuasa ini merupakan satu konsep penting
dalam usaha untuk menjalankan pentadbiran negara yang bercorak
demokrasi. Ia merupakan satu doktrin yang memastikan hak asasi manusia
dan kebebasan serta keadilan akan dapat tercapai. Doktrin ini turut
merangkumi pelbagai komponen dan aspek bagi memastikan ia diikuti oleh
pihak pemerintah. Ia bertujuan bagi mewujudkan satu sistem pemerintahan
yang bebas, adil dan telus.

Ini jelas jika dilihat dalam penghakiman yang dibuat oleh Lord Jenning yang
mengatakan, keadilan itu bukan sahaja dilaksanakan tetapi ia perlu seolah-
olah dilaksanakan. Dalam konteks itu kita boleh mendefinisikan penyataan
tersebut sebagai bukan sahaja undang-undang ataupun keadilan itu perlu
telus dan mengikut perundangan tetapi ia perlu diikuti dengan
pelaksanaannya.

33
Konsep asas dalam teori pengasingan kuasa ialah pengasingan antara badan
yang wujud dalam pentadbiran kerajaan dan negara seperti penggubalan
undang-undang, pelaksanaan undang-undang dan penghakiman. Dalam hal
ini Aristotle dalam bukunya bertajuk Politics telah menyentuh hal yang
berkaitan tetapi tidak ada cadangan daripada beliau untuk mengasingkan
terus ketiga-tiga badan tersebut (Ramanathan, 2003: 280).

2.4.1 Latar Belakang

Teori pengasingan kuasa ini telah bermula sejak daripada zaman Aristotle
lagi. Di dalam buku Politics, Aristotle telah membahagikan pemerintahan
kepada tiga cabang iaitu deliberatif, eksekutif dan fungsi. Pada kurun ke-14
pula, Margigilo of Padua memberikan perhatian tentang perkara yang sama.
John Locke yang menulis Civil Government telah membahagikan kuasa
kerajaan kepada tiga iaitu perundangan, eksekutif dan federatif. Locke juga
turut berpendapat adalah suatu yang membahayakan apabila pembuatan
undang-undang dan penguatkuasaannya dikendalikan oleh orang yang sama,
kerana itu boleh menjejaskan politik dalam negara (Katni, 1986: 55-56).

Idea tentang konsep pengasingan kuasa ini telah bermula sejak dari abad ke-
17 lagi apabila James Harrington dan John Locke telah membincangkan
tentang betapa pentingnya akan pengasingan kuasa ini. Mereka telah
memecahkan kepada tiga komponen iaitu eksekutif, perundangan dan kuasa
mengaturkan hubungan dengan negara luar. Malah menurut Locke lagi,
kuasa perundangan dan pelaksanaan undang-undang ini perlu dipisahkan
kerana tanpa pengasingan ini akan membawa kepada wujudnya satu undang-
undang yang zalim apabila individu yang sama yang mempunyai kuasa
berlebihan akan terpengaruh untuk membuat sesuatu yang bersifat zalim.

Cadangan-cadangan ini bertujuan untuk memastikan tidak ada satu badan


yang mendominasi keadaan tetapi melalui pelaksanaan konsep ini akan
dapat mewujudkan satu sistem yang lebih telus melalui sistem pengawasan
dan pengimbangan kuasa (check and balance).

Idea Locke ini telah banyak mempengaruhi seorang pemikir daripada


Perancis yang kecewa dan sedang berusaha untuk menyekat kuasa yang ada
pada Raja Louis XIV pada abad ke-18. Charles Louis Secondat de
Montesquieu merupakan seorang pemikir politik yang terkemuka di
Perancis. Beliau telah memajukan teori pengasingan kuasa dalam bukunya
The Spirit of Laws yang diterbitkan pada tahun 1748. Tekanan dan keadaan
politik yang teruk di Perancis telah mendorong beliau mempergiatkan
tentang teori tersebut. Ini kerana Raja Louis XIV telah memerintah dengan
zalim dan membuat tindakan dan keputusan dengan sesuka hati. Malah
beliau turut mengenakan cukai yang tinggi untuk membiayai kemewahan
hidupnya tanpa mengambil kira kesusahan dan menindas rakyat
(Ramanathan, 2003: 281).

34
Teori klasik pengasingan kuasa bertujuan untuk mengasingkan ketiga-tiga
badan yang penting iaitu eksekutif, legislatif dan kehakiman agar bertumpu
kepada bidang masing-masing. Tujuan pengasingan ini ialah supaya tidak
berlaku pertindanan kuasa serta monopoli kuasa. Ini juga bertujuan agar
nasib masyarakat akan lebih terjamin apabila tidak berlakunya
penyelewengan kuasa. Selain itu, ia juga bertujuan sebagai check and balance
atau penyemak dan pengimbang antara satu komponen dengan komponen
yang lain agar tidak berlaku pertindanan dan penyelewengan kuasa
(Bartholomew, 2000).

SOALAN DALAM TEKS

8. Senaraikan DUA (2) komponen penting dalam equal


protection.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

2.4.2 Konsep Pengasingan Kuasa

Corak pengasingan kuasa di Malaysia telah ditentukan kedudukannya dalam


Perlembagaan Persekutuan dengan mengasingkan tiga badan yang terlibat
dalam pemerintahan negara iaitu, badan eksekutif, badan perundangan dan
badan kehakiman. Pengasingan ini dinamakan juga sebagai doktrin
pengasingan kuasa.

Berasaskan doktrin pengasingan kuasa, pemerintah ialah salah satu daripada


tiga kuasa yang ada. Di samping itu, tugas pemerintah ialah melaksanakan
kuasa mengikut saluran dan peruntukan yang telah ditetapkan oleh undang-
undang. Dalam konteks Malaysia, kuasa pemerintah persekutuan terletak
kepada Yang di-Pertuan Agong (YDPA). Walau bagaimanapun, tindakan
dan keputusan yang dibuat oleh YDPA perlulah mendapat nasihat daripada
Perdana Menteri.

Rajah 2.1 menunjukkan bagaimana ketiga-tiga badan ini bergerak dan


berperanan dalam usaha akhirnya mewujudkan satu ruang yang kita kenali
sebagai wujudnya check and balance. Ia bertujuan agar tidak ada mana-mana
badan yang boleh bertindak dan membuat keputusan mengikut kepentingan
masing-masing tetapi perlu berlandaskan kepada hak dan kuasa yang telah
diperuntukkan oleh undang-undang.

35
Rajah 2.1
Doktrin Pengasingan Kuasa

Perundangan Kehakiman

Check & Balance


Eksekutif

(a) Peranan badan eksekutif

Badan eksekutif di Malaysia dikenali sebagai kabinet dan ia diketuai oleh


Perdana Menteri. Kebiasaannya ketua parti politik dominan yang mendapat
undi majoriti dan mendapat kepercayaan akan dijemput untuk menubuhkan
kerajaan. Dalam konteks Malaysia, ahli eksekutif (kabinet) turut merupakan
ahli legislatif. Ini bermakna bagi membolehkan seseorang itu mendapat hak
sebagai eksekutif maka ia perlu bertanding dalam pilihan raya umum bagi
kerusi Parlimen untuk melayakkan ia bergelar Yang Berhormat dan
mendapat kedudukan di Dewan Rakyat. Ahli Dewan Rakyat yang
berkelayakan pada pandangan Perdana Menteri dengan persetujuan YDPA
akan dilantik ke jawatan Menteri dan Timbalan Menteri. Mereka inilah yang
digelar sebagai eksekutif. Antara peranan dan tugas yang dilakukan oleh ahli
eksekutif ialah

(i) Mentadbir negara.


(ii) Menjalankan kuasa pemerintahan.
(iii) Perhubungan diplomatik.
(iv) Badan pengampunan.

Rajah 2.2
Saiz Kabinet Persekutuan

Jawatan 1996 1999 2004


Perdana Menteri 1 1 1
Timbalan Perdana Menteri 1 1 1
Menteri 29 (24) 31 (24) 33 (28)
Timbalan Menteri 30 28 38
Setiausaha Parlimen 13 15 22
Sumber: http://www.jaring.my/msia/govt/cabinet.html (November 1996),
http://www.smpke.jpm.my/govern/federal.html (April 2000) dan
http://www.penerangan.gov.my (April 2004).

36
(b) Peranan badan legislatif

Sebagaimana badan eksekutif, badan legislatif turut mempunyai peranan dan


fungsi tertentu. Antara tugas dan fungsi badan legislatif ialah

(i) Membuat dan menggubal undang-undang.


(ii) Kawalan terhadap kewangan.
(iii) Meminda perlembagaan.
(iv) Peranan Kehakiman.
(v) Menyiasat dan memberitahu maklumat.
(vi) Mengesahkan pegawai yang dicalonkan oleh eksekutif.
(vii) Mengesahkan perjanjian antarabangsa.

(c) Peranan badan kehakiman

Badan yang terakhir dalam konsep pengasingan kuasa ialah badan


kehakiman. Badan ini tidak kurang pentingnya kerana merupakan rujukan
oleh kedua-dua badan yang lain jika timbul pertindanan dan masalah tafsiran
dari sudut perlembagaan. Antara fungsi badan kehakiman ialah

(i) Mentafsir perlembagaan.


(ii) Mentafsir undang-undang.
(iii) Kesahan sesuatu undang-undang bertulis sama ada di peringkat
Pusat mahupun Negeri.
(iv) Pengisytiharan kesahan di sisi undang-undang tentang sesuatu
tindakan kerajaan.

Selain daripada fungsian di atas, badan kehakiman turut berperanan dalam

1. Mengawal badan eksekutif dan perundangan

Kawalan yang dilakukan ialah dari aspek tindakan kedua-dua badan tersebut
bahkan mereka turut boleh dikenakan hukuman jika melakukan tindakan
dan jenayah seperti rasuah, kegiatan subversif, kegiatan ‘underground’,
membocorkan rahsia kerajaan atau tindakan-tindakan yang bertentangan
dengan undang-undang dan peraturan negara.

Di samping itu, bagi legislatif, jika ada usul yang bertentangan dengan
perlembagaan persekutuan maka badan kehakiman boleh membatal dan
meminta usul itu diperbaiki semula agar tidak bertentangan dengan
perlembagaan persekutuan.

2. Menjalankan undang-undang

Badan kehakiman juga turut menjalankan kuat kuasa undang-undang


mengikut Perlembagaan Persekutuan dengan memastikan keadilan dan
ketelusan dalam menjatuhkan sesuatu hukuman kepada pesalah. Selain itu,
ia juga perlu memastikan agar ia tidak dipengaruhi oleh mana-mana pihak

37
ketika membuat keputusan. Justeru sekiranya elemen-elemen tersebut
dipertingkatkan maka pasti akan timbul keharmonian dan keamanan dalam
negara.

Bagaimana dengan amalan pengasingan kuasa di Malaysia.


Apa pandangan anda?

SOALAN DALAM TEKS

9. Berikan peranan dan tugas yang dijalankan oleh


eksekutif, legislatif dan judiciari.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

2.5 RUMUSAN

Aspek etika memainkan peranan yang penting dalam mewarnai dan


mencorakkan dasar pentadbiran serta pembangunan negara. Etika yang
berwibawa dan bermoral mampu untuk membawa negara setaraf dengan
negara-negara maju yang lain. Contohnya kita boleh melihat di negara ini
banyak insfrastruktur dan prasarana telah dibangunkan oleh pihak kerajaan.
Pembangunan jelas melanda negara dengan pelbagai kemudahan dan
teknologi. Malah kita pernah dikatakan sebagai negara yang mempunyai
kemudahan kelas pertama tetapi mentaliti kelas ketiga. Terdapat banyak
kebenaran terhadap penghujahan tersebut. Sebagai contoh, lihat tandas di
pusat-pusat bandar, berhawa dingin, teknologi canggih tetapi yang
menggunakan kemudahan tersebut tidak bertanggungjawab maka dengan
sekelip mata kemudahan dan alatan tersebut rosak. Begitu juga dengan
telefon awam yang banyak terdapat di desa dan bandar, tidak banyak yang
boleh digunakan. Rata-rata telefon yang ada tidak berfungsi malah terdapat
masyarakat yang mencuri telefon tersebut. Pernahkan para pelajar melihat
kemudahan telefon awam tetapi hanya tinggal pondoknya sahaja, tanpa ada
sebarang kemudahan telefon? Bagaimana kita ingin bersaing jika pemikiran
kita sendiri masih jauh ketinggalan. Pemikiran ini yang akan membawa
kepada tingkah laku dan idea besar jika disalur dan digunakan dengan betul
mampu memberi kesan positif pada negara. Justeru tanggungjawab dan
peranan kita ialah memastikan tingkah laku yang beretika dan mulia bagi
mendatangkan hasil yang baik untuk keamanan dan pembangunan negara
secara keseluruhannya.

38
JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. (i) Ethical egoisme.


(ii) Utilitarianisme.

2. (i) Act utilitarianisme.


(ii) Rule utilitarianisme.

3. (i) Act non-consequentalist.


(ii) Rule non-consequentalist.

4. (i) The good will.


(ii) Establishing morality by reasoning alone.
(iii) The categorical imperative.
(iv) The practical imperative.
(v) Duty rather than inclination.

5. (i) Zaman purba/kuno.


(ii) Zaman pertengahan.
(iii) Zaman sekarang.
6. (i) Formal/foundational equality.
(ii) Equal rights.
(iii) Women’s equality.
(iv) Equality of opportunity.
(v) Racial equality.
(vi) Equality of outcome.

7. (i) Recipients.
(ii) Items.
(iii) Process.

8. (i) Bangsa.
(ii) Jantina.

9. Peranan eksekutif

(i) Mentadbir negara.


(ii) Menjalankan kuasa pemerintahan.
(iii) Perhubungan diplomatik.
(iv) Badan pengampunan.

Peranan legislatif

(i) Membuat dan menggubal undang-undang.


(ii) Kawalan terhadap kewangan.
(iii) Meminda perlembagaan.
(iv) Peranan kehakiman.
(v) Menyiasat dan memberitahu maklumat.

39
(vi) Mengesahkan pegawai yang dicalonkan oleh eksekutif.
(vii) Mengesahkan perjanjian antarabangsa.

Peranan judiciari

(i) Mentafsir perlembagaan.


(ii) Mentafsir undang-undang.
(iii) Kesahan sesuatu undang-undang bertulis sama ada di
peringkat Pusat mahupun Negeri.
(iv) Pengisytiharan kesahan di sisi undang-undang tentang
sesuatu tindakan kerajaan.

40
BAB 3

ETIKA DALAM PERKHIDMATAN AWAM

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Menerangkan Tonggak 12.
2. Menjelaskan Teras Perkhidmatan Awam dalam dasar-dasar
kerajaan.
3. Membezakan Etika Perkhidmatan Awam di Amerika Syarikat
dan Malaysia.

3.1 PENGENALAN

Peranan dan nilai etika kerja penting dalam pentadbiran sesebuah negara
kerana kedua-duanya mempunyai pengaruh yang besar ke atas pembinaan
peribadi yang berakhlak tinggi. Bagi menjamin amalan dan pencapaian nilai
dan etika kerja itu, maka setiap individu dalam Perkhidmatan Awam
bertanggungjawab memahami dan mengamalkan nilai dan etika kerja dalam
semua tindakan dan tingkah laku mereka semasa menjalankan tugas masing-
masing.

3.2 USAHA-USAHA PEMBENTUKAN DAN PENERAPAN


NILAI DAN ETIKA KERJA

Program penerapan nilai dan etika dalam Perkhidmatan Awam ada


dinyatakan dalam Tonggak 12 juga merangkumi lima aspek berikut:

(i) Nilai-nilai peribadi asas iaitu amanah, bertanggungjawab, ikhlas,


berdedikasi, berdisiplin, bekerjasama, bersih, tekun dan sederhana.
(ii) Nilai-nilai yang mengutamakan pelanggan iaitu berbudi mulia,
bersabar, sopan santun dan peramah.
(iii) Nilai-nilai kepimpinan iaitu adil, berani dan syura.
(iv) Nilai-nilai profesionalisme, iaitu produktiviti dan kualiti.
(v) Nilai-nilai keagamaan iaitu bersyukur, beriman dan bertakwa.

3.2.1 Tonggak 12

Tonggak 12 mengandungi 12 prinsip yakni menghargai masa, ketekunan


membawa kejayaan, keseronokan bekerja, kemuliaan kesederhanaan,
ketinggian peribadi, kekuatan sifat baik hati, pengaruh teladan, kewajipan
menjalankan tugas, kebijaksanaan berkhidmat, keutamaan kesabaran,
peningkatan bakat dan nikmat mencipta.

41
(a) Menghargai masa

Amalan positif di bawah prinsip pertama ini adalah seperti menepati masa,
menyegerakan tugas yang dipertanggungjawabkan, mempunyai perancangan
waktu yang sistematik, bijak menguruskan tempoh masa yang diberikan,
menumpukan masa pada kerja-kerja yang produktif dan kreatif, menetapkan
tarikh sasaran (target date) untuk menyiapkan kerja dan menyelesaikan tugas
dalam masa yang ditetapkan.

Manakala amalan negatifnya termasuk berbual-bual kosong, tidak


menyegerakan tugas, tiada sense of urgency, tidak merancang pekerjaan, tidak
ada keutamaan (priority), melayan tetamu yang tidak berkenaan,
meninggalkan pejabat untuk urusan peribadi dan ke kantin dalam waktu
bertugas.

(b) Ketekunan membawa kejayaan

Amalan positif yang disenaraikan di bawah prinsip kedua pula ialah gigih
dalam melaksanakan tugas yang mencabar, rajin dan sentiasa berusaha, sabar
dalam menghadapi cabaran pekerjaan, berpandangan jauh, bersemangat
dalam melaksanakan tugas yang diarahkan, dedikasi dalam mencapai
matlamat organisasi, sanggup berkorban, cekal menghadapi kesulitan semasa
bertugas, tidak patah semangat dan bercita-cita tinggi.

Sementara amalan negatifnya ialah mudah tersinggung, kurang berdisiplin,


mudah putus asa, tidak tekun, mudah mengalah, tidak bercita-cita tinggi,
tidak bersemangat, tidak tahan dimarahi, tiada inisiatif, tidak kreatif, suka
bertangguh dan buat bila diarah saja bukan sebaliknya.

(c) Keseronokan bekerja

Amalan positifnya ialah menganggap kerja sebagi ibadat, mempunyai


inisiatif sendiri, menghasilkan sesuatu yang berfaedah, mempunyai
komitmen terhadap kerja dan sedia memberi kerjasama.

Amalan negatifnya pula termasuk menganggap kerja sebagai beban, tidak


komited, hanya menunggu arahan, tidak suka menolong dan tidak boleh
dipercayai dan justeru itu selalu dicurigai.

(d) Kemuliaan kesederhanaan

Amalan positifnya ialah jelas dan jitu dalam pemikiran, penulisan dan
percakapan, tidak tamakkan pangkat dan kedudukan, tidak membazir dalam
perbelanjaan pejabat, bersifat pemaaf dalam pergaulan, boleh menerima
teguran, berlaku adil dalam semua tindakan, menepati janji, sedia menerima
cadangan dan nasihat, jujur dan ikhlas, merendah diri, bijaksana dalam
membuat pertimbangan dan bermaruah serta berhemah tinggi.

42
Amalan negatifnya pula ialah menonjol-nonjolkan diri, bercakap dengan
menggunakan perkataan bombastik, berkelakuan mengada-ngada, sombong
dan meninggi diri, menyukarkan persoalan yang mudah, membesar-besarkan
perkara kecil, kedekut atau berlebihan dalam memenuhi keperluan
organisasi, berlebihan mengampu ketua, memperagakan kemewahan dan
merosakkan harta kerajaan, kerap menghias diri di pejabat, dan bersifat
melampau dan keterlaluan dalam semua hal.

(e) Ketinggian peribadi

Amalan positifnya termasuklah teguh beriman dan bertakwa dalam setiap


tindakan, menyempurnakan tugas dan amanah, bersifat ikhlas dalam
menjalankan tanggungjawab, berilmu dan berpengetahuan luas,
mengutamakan keadilan dalam setiap perbuatan, sedia berkorban,
berlumba-lumba membuat kebajikan, kemas dalam berpakaian, pemikiran
dan tindakan, bersifat penyayang, sabar dan teguh menghadapi cabaran,
bertimbang rasa tetapi tegas, bersopan santun serta sederhana dalam
kelakuan, taat setia dan patuh kepada arahan, bersyukur dan menghargai
kebaikan, bersih daripada sifat dengki, bertanggungjawab dan sedia berbakti,
jimat cermat dalam segala aspek, tertib dan baik budi bicara, cergas dan
cekap dalam menjalankan tugas, cekal menghadapi cabaran, bekerjasama
dan saling hormat-menghormati dan berani serta berpendirian teguh.

Amalan negatif pula termasuklah selalu berpura-pura dalam tindakan,


bersikap sombong dan suka menunjuk-nunjuk, sukar untuk membuat
kebajikan, suka mengumpat dan memfitnah rakan sejawat, tamak dalam
mengejar pangkat dan kedudukan, gopoh dalam bertindak, mengampu
untuk mendapat pujian dan sanjungan, mungkir janji, suka menghina dan
merendahkan usaha orang lain, pemarah dan tidak sabar, khianat dalam
melaksanakan tugas, berdendam serta hasad dengki, bersungguh-sungguh
mempertahankan kelemahan dan keburukan diri, suka membangkang tanpa
cadangan untuk memperbaikinya, mementingkan diri sendiri, lembap dan
malas berusaha, pengotor dan selekeh dalam pembawaan, tidak boleh
dipercayai dan tidak amanah, tidak bertimbang rasa dan mementingkan diri,
suka membuat janji palsu, bersikap birokratik dan autokratik dalam
membuat keputusan.

(f) Kekuatan sifat baik hati

Amalan positifnya termasuklah bersopan santun setiap masa, pemaaf dan


berhemah tinggi, simpati kepada kesusahan dan masalah orang lain, ikhlas
dan bertimbang rasa, pemurah dalam usaha kebaikan, mudah mesra dan
bekerjasama, merendah diri, berbudi mulia, boleh menerima teguran,
berlaku adil dalam semua tindakan dan sedia menerima cadangan.

Amalan negatifnya pula termasuklah kasar dan kurang sopan, berdendam


apabila tidak mendapat sesuatu kemahuan, bersikap tidak peduli terhadap
teguran dan nasihat, tidak bertimbang rasa, mementingkan diri sendiri,

43
sombong, bongkak dan membesar-besar diri, bermuka-muka, cepat
menghukum tanpa siasatan, cepat menuduh tanpa siasatan, suka mencaci,
tidak boleh menerima kritikan, cepat membuat kritikan dan suka menghina
orang.

(g) Pengaruh teladan

Amalan positifnya termasuklah sentiasa berkelakuan baik, tidak tamak


kepada harta dan kedudukan, bermoral dan berakhlak tinggi, tertib dan
beradab sepanjang masa, rajin dan kuat bekerja, amanah dan
bertanggungjawab, jujur dan ikhlas dalam setiap usaha, mengutamakan
masyarakat lebih daripada diri sendiri, berpandangan jauh, berdisiplin dalam
semua tindakan, sanggup berkorban setiap ketika, gemar dan cintakan ilmu
yang bermanfaat.

Amalan negatifnya pula termasuk buruk perangai dan tingkah laku, jahil,
tidak suka membaca, hasad dengki dan buruk sangka, mempersendakan
agama, kedekut dan bakhil, suka mencari helah untuk mengelak
tanggungjawab, suka mengumpat dan mengadu domba, terlalu sensitif dan
cepat marah, tidak kenal budaya sendiri, hipokrit serta berpura-pura dan
tidak berpandangan jauh.

(h) Kewajipan menjalankan tugas

Amalan positifnya termasuk sentiasa bertanggungjawab terhadap tugas yang


diberikan, tekun dan sabar menjalankan tugas, selalu mempunyai inisiatif
sendiri, boleh diharapkan untuk menyempurnakan tugas, mementingkan
kualiti, cergas dan pantas bekerja, cermat, berdisiplin dalam segala perkara,
bertanggungjawab (accountable), sentiasa belajar daripada kesalahan, bersikap
profesional dan cekap.

Amalan negatifnya ialah mudah menyeleweng daripada tanggungjawab,


tidak boleh diharapkan, suka membangkang atau berdalih apabila diberi
tugas, tidak taat kepada arahan, tidak bersungguh-sungguh, suka bertangguh,
mengelak daripada tanggungjawab, tidak peka kepada kualiti, bekerja sambil
lewa dan sentiasa membuat kesilapan kerja.

(i) Kebijaksanaan berhemat

Amalan positifnya ialah berhati-hati apabila berbelanja, tidak membazir


harta kerajaan, tahu membezakan antara keperluan dengan kemewahan,
menyelenggara harta benda kerajaan dengan baik, bertanggungjawab
terhadap perbelanjaan yang dilakukan, mengadakan sistem kewangan yang
berkesan dan menyedari bahawa hasil kerajaan datang daripada rakyat.

Amalan negatifnya pula ialah boros dan suka membazir, memperaga


kehebatan dan kemewahan, suka bermewah dengan harta kerajaan, tidak

44
cermat dengan harta kerajaan, suka berbelanja besar tidak kena pada
tempatnya, kurang peka dan bakhil kepada keperluan awam.

(j) Keutamaan kesabaran

Amalan positifnya ialah tenang menghadapi masalah rumit, mempunyai


perhitungan jauh, tahan menerima cabaran, tidak putus asa, pemaaf dan
berhemah tinggi, serta cermat dalam tutur kata.

Amalan negatifnya pula ialah selalu mengubah pendirian dan keputusan,


tidak sanggup berkorban, takut kepada cabaran, lekas mengalah,
berpandangan sempit dan tidak tahan menghadapi kesusahan.

(k) Peningkatan bakat

Amalan positifnya ialah memberi dorongan terhadap kreativiti, memberi


pengiktirafan kepada usaha-usaha original, memberi galakan kepada
pemikiran baru, berani mencuba idea-idea baru, memperkenalkan bakat-
bakat yang ada, memupuk bakat-bakat yang ada dan menyediakan
persekitaran serta suasana yang dapat melahirkan idea-idea kreatif.

Amalan negatifnya ialah menyekat pemikiran baru, tidak menggalakkan


percubaan, tidak mencuba sesuatu yang baru, tidak menghargai bakat yang
ada, memperkecilkan usaha-usaha original, mengekalkan suasana yang tidak
menggalakkan kreativiti dan berpuas hati dengan tahap bakat yang ada.

(l) Nikmat mencipta

Amalan positifnya temasuk berasa puas kerana sesuatu idea atau cadangan
dapat dilaksanakan dan dimanfaatkan, sentiasa berada dalam cabaran
intelektual, sentiasa mencari idea dan kaedah baru dalam menyelesaikan
masalah, bersemangat (overzealous) dalam pekerjaan, gembira melihat
wujudnya idea dan kaedah baru dalam pentadbiran dan senang “bermain”
dengan idea dan berani mencuba.

Amalan negatifnya termasuk berpuas hati dengan kedudukan yang sedia ada,
takut menemui kegagalan, memandang remeh usaha orang lain, pemikiran
tidak dinamik, mempertahankan status quo secara membuta tuli, tidak suka
pembaharuan dan tidak sabar dalam penciptaan baru.

3.2.2 Nilai-Nilai Peribadi Asas

Nilai-nilai amanah, bertanggungjawab, ikhlas, berdedikasi, berdisiplin,


bekerjasama, bersih, tekun dan sederhana merupakan nilai asas yang perlu
ada pada setiap anggota Perkhidmatan Awam. Seandainya nilai-nilai ini
diketepikan sudah tentu ia akan merosakkan seluruh perjalanan pentadbiran
negara. Seseorang anggota Perkhidmatan Awam dikehendaki melaksanakan
tugas dan tanggungjawabnya secara amanah, ikhlas dan bersih; amanah dan

45
ikhlas ialah satu nilai yang dapat dilihat melalui tindakan seperti
menggunakan masa dengan sebaik-baiknya, membelanjakan harta awam
mengikut peraturan yang ditentukan dan jauh sekali melakukan pembaziran
dan rasuah serta menyiapkan kerja mengikut tempoh masa yang ditetapkan.
Seseorang anggota yang dapat menyempurnakan tugas dan
tanggungjawabnya tanpa pengawasan merupakan seorang yang menghayati
nilai amanah. Bersih pula dimaksudkan sebagai kebersihan moral atau
fizikal. Kebersihan moral bermakna sentiasa berfikiran bersih dalam apa jua
tugas yang dilakukan. Segalanya dilakukan dengan niat yang baik dan murni,
tidak sombong, angkuh ataupun terlibat dengan sebarang jenayah dan
rasuah.

Nilai-nilai tekun, dedikasi, berdisiplin, bekerjasama dan sederhana


merupakan asas penting untuk menghasilkan kerja yang cemerlang. Melalui
pengamalan nilai-nilai ini, anggota Perkhidmatan Awam akan dapat
meningkatkan produktiviti dan kualiti kerja yang cemerlang. Nilai tekun juga
merupakan faktor yang menentukan kejayaan dalam apa jua bidang yang
diceburi.

3.2.3 Nilai-Nilai Keagamaan

Nilai-nilai yang berteraskan ajaran agama sebenarnya merupakan tunjang


kepada nilai-nilai lain. Penjawat awam yang berpegang teguh kepada agama
masing-masing akan dapat mencegah dan menghindarkan diri mereka
daripada melakukan perkara yang bertentangan dengan nilai-nilai murni.
Malahan ia akan mendorong mereka untuk bekerja dengan lebih gigih dan
tekun ke arah peningkatan produktiviti dan kualiti.

3.2.4 Nilai-Nilai yang Mengutamakan Pelanggan

Penjawat awam yang berurusan dengan orang ramai terutama yang


berkhidmat di kaunter, dikehendaki memiliki sifat-sifat tertentu seperti ceria,
peramah, sabar dan sentiasa kelihatan bersedia melayani pelanggan. Nilai-
nilai yang perlu diamalkan oleh penjawat awam ialah bersopan-santun,
berbudi mulia, bersabar, peramah dan bertimbang rasa. Mereka dikehendaki
bersedia membantu orang ramai atau pelanggan dan dapat memberikan
perkhidmatan yang cekap, pantas dan berkualiti. Selaras dengan itu
Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam (PKPA) Bil 10 Tahun 1991 –
Panduan mengenai Peningkatan Kualiti Perkhidmatan Kaunter” dan PKPA
Bil 3 Tahun 1993 –“Piagam Pelanggan” telah dilaksanakan. Anggota-
anggota Perkhidmatan Awam harus memberi keutamaan kepada nilai-nilai
bersopan-santun, berbudi bahasa, berbudi mulia, bekerjasama, cekap, pantas
serta memenuhi dan mengutamakan kehendak pelanggan.

3.2.5 Nilai-Nilai Kepimpinan

Seseorang pemimpin yang baik bukan hanya terletak kepada kuasa mutlak
atau perundangan yang ada padanya atau keupayaan mendorong,

46
merancang, membangun dan menggembleng kerja dan kepakaran bagi
mencapai matlamat organisasi. Tetapi pemimpin juga harus memiliki nilai
dan etika kerja yang menampilkan keunggulannya sebagai pemimpin.
Pemimpin yang berakhlak tinggi mempunyai nilai-nilai seperti adil,
bijaksana, tegas, berani, bertanggungjawab, sabar, boleh dipercayai dan baik
hati. Setiap pemimpin perlu menunjukkan teladan yang baik kepada orang di
bawahnya.

Seperti kata-kata sahabat Rasulullah s.a.w. Saidina Ali bin Abi Talib yang
pernah berpesan:

“Barangsiapa yang menjadikan dirinya pemimpin, maka


hendaklah ia mengajar dirinya terlebih dahulu sebelum ia
mengajar orang lain. Hendaklah ia membentuk mereka
dengan contoh perbuatannya sendiri sebelum membentuk
mereka dengan lidahnya.”

Manakala Saidina Omar Al-Khatab r.a pula pernah mengatakan

“Pegawai yang paling baik ialah di mana orang-orang di


bawahnya gembira dengannya dan yang paling buruk
ialah di mana orang-orang di bawahnya merungut
dengannya."

3.2.6 Nilai-Nilai Profesionalisme

Nilai profesionalisme yang sangat penting ialah berilmu atau


berpengetahuan dan mempunyai kemahiran dalam bidang-bidang tertentu
seperti pengurusan, teknologi maklumat, komunikasi dan sebagainya. Di
samping itu, mereka juga perlu memiliki nilai-nilai seperti kreatif, inovatif,
bermotivasi, akauntabiliti dan intergriti. Bagi mewujudkan anggota
Perkhidmatan Awam yang mempunyai nilai-nilai tersebut, Perkihdmatan
Awam menggalakkan dan menganjurkan berbagai kursus dan seminar serta
membuka peluang kepada anggotanya melanjutkan pelajaran ke peringkat
yang lebih tinggi seperti Diploma, Sarjana dan Doktor Falsafah, PKPA Bil 3
1991 menyentuh mengenai “Anugerah Inovasi Perkhidmatan Awam” dan
PKPA Bil 6 Tahun 1991 tentang “Panduan mengenai peningkatan
produktiviti dalam Perkhidmatan Awam” bertujuan untuk mendorong
penjawat awam supaya lebih kreatif, inovatif, produktif dan bermotivasi
tinggi.

Di samping itu, PKPA Bil 3 Tahun 1992 mengenai “ Garis panduan Sistem
Perakaunan Mikro” bertujuan untuk membantu meningkatkan akauntabiliti
dan intergriti dalam pengurusan kewangan di agensi-agensi kerajaan.
Konsep akauntabiliti yang ditekankan ini penting bagi menentukan supaya
pelaksanaan tugas dapat dijalankan mengikut peraturan dan arahan yang
ditetapkan.

47
Perkhidmatan Awam terus memberi penekanan kepada program Anugerah
Perkhidmatan Cemerlang kepada individu-individu yang memberikan
perkhidmatan cemerlang. Ia dilaksanakan melalui PKPA Bil 2 Tahun 1993
“Panduan mengenai pemberian anugerah Perkhidmatan Cemerlang
Perkhidmatan Awam”. Program ini bertujuan mendorong serta
menggalakkan penjawat awam untuk meningkatkan usaha dan menjalankan
tugas dengan bersunguh-sungguh supaya dapat mewujudkan Perkhidmatan
Awam yang cemerlang. Perkhidmatan Awam juga terus memberi
penghargaan kepada individu dan agensi kerajaan yang memberikan
perkhidmatan cemerlang melalui pemberian anugerah. Program ini
bertujuan untuk menggalakkan penjawat awam bekerja dalam satu pasukan
dan bekerjasama dalam meningkatkan produktiviti dan kualiti perkhidmatan
yang diberikan.

3.2.7 Nilai Produktiviti dan Kualiti

Perkhidmatan Awam menjalankan pelbagai usaha untuk meningkatkan


produktiviti dan kualiti. Usaha-usaha dilihat melalui perlaksanaan PKPA Bil
4 Tahun 1991 iaitu “Garis panduan mengenai strategi-strategi peningkatan
Kualiti Dalam Perkhidmatan awam” dan PKPA Bil 1 Tahun 1992 mengenai
“Panduan Pengurusan Kualiti Menyeluruh”. Semua ini memberi panduan
dan menganjurkan penjawat awam supaya berusaha meningkatkan
produktiviti dan kualiti perkhidmatan masing-masing secara berterusan dan
penambahbaikan kualiti secara menyeluruh iaitu meliputi sikap dan nilai,
sistem prosedur, amalan-amalan operasi, struktur organisasi dan sebagainya.

Bagi menentukan sejauh manakah kejayaan individu atau organisasi dalam


usaha menambahkan produktiviti dan meningkatkan kualitinya, arahan telah
dikeluarkan supaya setiap agensi mengukur prestasi masing-masing di
peringkat individu dan organisasi. Dengan cara ini setiap penjawat awam
akan berusaha menjalankan tugas yang diamanahkan kepadanya dengan
lebih cekap dan berkesan. Pada masa ini usaha-usaha mengesan pelaksanaan
pengukuran prestasi di agensi-agensi kerajaan sedang dijalankan.

SOALAN DALAM TEKS

1. Senaraikan 12 prinsip yang terkandung dalam


Tonggak 12.
2. Nilai dan etika dalam Perkhidmatan Awam
merangkumi lima aspek. Jelaskan aspek-aspek
tersebut.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

48
3.3 TERAS PERKHIDMATAN AWAM DALAM DASAR-DASAR
KERAJAAN

Sebuah jentera pentadbiran kerajaan yang kemas dan sistematik serta


menggunakan kaedah sains dan teknologi tidak semestinya dapat menjamin
kewujudan sebuah pentadbiran yang cekap dan efektif serta dapat memberi
kemakmuran dan kesejahteraan kepada rakyat. Kerajaan mungkin dapat
mewujudkan disiplin dalam perkhidmatan awam menerusi peraturan dan
kawalan ke atas tatalaku setiap kakitangan Perkhidmatan Awam. Tetapi ada
pihak-pihak yang menganggap cara ini ialah negatif. Ia mungkin dapat
menjamin kewujudan satu Perkhidmatan Awam yang bersih, cekap dan
berkesan. Unsur yang penting terletak pada peribadi dan nilai-nilai yang
dipegang oleh setiap kakitangan kerajaan yang menganggotai sektor
Perkhidmatan Awam. Ia bermula dari pucuk pimpinan hinggalah kepada
kakitangan bawahan. Sistem sosio politik dan ekonomi yang wujud memberi
kesan yang besar terhadap perilaku seseorang anggota Perkhidmatan Awam.
Nilai-nilai mutlak yang berteraskan agama yang menjadi pegangan setiap
anggota perkhidmatan awam merupakan elemen yang amat penting yang
dapat menegakkan nilai universal iaitu jujur, amanah dan berdedikasi. Dalam
konteks ini, setiap kakitangan atau anggota Perkhidmatan Awam mesti
memahami betapa pentingnya Etika Perkhidmatan Awam. Kesedaran ini
timbul daripada keinsafan bahawa semua pelaksanaan rancangan
pembangunan negara adalah untuk faedah rakyat Malaysia. Rancangan dan
program pembangunan kerajaan tidak akan membawa faedah sekiranya
sistem penyaluran dan penyampaiannya pincang dan cacat. Jika setiap
anggota perkhidmatan tidak mempunyai sifat dedikasi maka segala
peruntukan kerajaan yang dibelanjakan kepada rakyat adalah sia-sia saja.

Etika Perkhidmatan Awam diwujudkan berdasarkan kepada beberapa


perkara:

(i) Permintaan rakyat terhadap Perkhidmatan Awam semakin


meningkat.
(ii) Rakyat Malaysia mahukan sebuah pentadbiran yang dapat memberi
dan menyalurkan perkhidmatan yang sistematik, cekap dan
berkesan.

Ini mengakibatkan anggota perkhidmatan awam terpaksa menanggung


beban kerja yang kian bertambah. Di samping itu, terdapat teguran dan
aduan mengenai kemampuan dan keupayaan jentera pentadbiran
Perkhidmatan Awam. Kelambatan menunaikan permintaan rakyat dan sikap
tidak mementingkan permohonan dan kepentingan rakyat adalah sebahagian
daripada aduan-aduan yang diutarakan oleh rakyat melalui media massa.
Tuduhan-tuduhan bahawa terdapat penyelewengan dalam pelaksanaan
dasar-dasar kerajaan telah melahirkan rasa syak wasangka dan sifat curiga
rakyat terhadap keupayaan dan kemampuan Perkhidmatan Awam dalam
menunaikan permohonan rakyat. Walaupun terdapat sebilangan kecil
kakitangan kerajaan yang cuai dalam menunaikan hasrat dan matlamat

49
kerajaan, namun pihak kerajaan berazam untuk meningkatkan lagi prestasi
dan kecemerlangan Perkhidmatan Awam. Tindakan tegas telah diambil
untuk membanteras gejala-gejala ini supaya ia tidak berleluasa. Etika
Perkhidmatan Awam telah digubal akibat daripada beberapa faktor luar iaitu
kemelesetan ekonomi dunia pada ketika itu, ancaman keselamatan di
kawasan serantau dan gejala-gejala sosial yang tidak sihat. Jika faktor-faktor
ini tidak dikawal dengan ketat, maka ia boleh mempengaruhi segolongan
kakitangan kerajaan dengan menyalahgunakan kuasa yang telah
diamanahkan kepada mereka. Faktor-faktor ini merupakan alasan utama
bagi pembentukan etika dalam Perkhidmatan Awam supaya keselamatan
dan kestabilan negara tidak tergugat.

Etika Perkhidmatan Awam bertujuan untuk

(i) Menyerapkan kepada semua kakitangan kerajaan semangat bekerja


dengan penuh dedikasi bagi menentukan supaya mutu prestasi
Perkhidmatan Awam dapat dipertingkatkan lagi.
(ii) Mewujudkan satu perhubungan yang mesra antara semua kakitangan
Perkhidmatan Awam bagi mencapai matlamat perpaduan negara
berdasarkan Rukun Negara dan Dasar Ekonomi Baru.
(iii) Menimbulkan kesedaran di kalangan semua kakitangan kerajaan
mengenai tanggungjawab mereka kepada rakyat untuk
membolehkan tercapainya janji-janji yang telah dibuat oleh kerajaan
yang berjiwa rakyat.

Sehubungan dengan itu, Panduan Perkhidmatan Cemerlang telah


dilancarkan mengandungi teras-teras perkhidmatan awam dan mempunyai
enam tujuan:

(i) Meninggikan mutu Perkhidmatan Awam dari semasa ke semasa.


(ii) Mengekalkan dan memelihara kepercayaan yang diberi dalam
menjalankan tugas yang telah diserahkan.
(iii) Memupuk tanggungjawab bersama dalam Perkhidmatan Awam.
(iv) Mewujudkan suasana yang sihat dan cekap dalam Perkhidmatan
Awam.
(v) Mengeratkan perhubungan antara semua golongan kakitangan
kerajaan.
(vi) Membentuk sikap dan kewibawaan kakitangan kerajaan bersesuaian
dengan semangat Rukun Negara.

Perkhidmatan kerajaan ialah sebahagian daripada kewajipan asasi rakyat


terhadap negara mereka. Oleh itu seseorang yang diberi amanah untuk
memikul tanggungjawab tertentu dalam jawatan kerajaan mestilah
memahami dengan jelas akan hasrat, dasar dan matlamat kerajaan. Di
samping itu, setiap kakitangan kerajaan berkewajipan penuh untuk
membantu dan menjayakan hasrat, dasar dan matlamat kerajaan. Negara
Malaysia hanya memerlukan rakyat yang ingin berbakti kepada nusa dan
bangsanya. Sebarang perkhidmatan yang mendatangkan faedah bagi pihak

50
lain dan bertentangan dengan dasar negara ialah satu penyelewengan. Sifat
ini sudah tentu menjejaskan keutuhan negara dan boleh dianggap sebagai
satu pengkhianatan. Berkhidmat untuk negara ialah satu tugas murni yang
patut dibanggakan oleh semua rakyat Malaysia.

3.3.1 Teras Perkhidmatan I – Berazam Meninggikan Mutu Perkhidmatan

Menjadi tanggungjawab seseorang kakitangan kerajaan untuk memperbaiki


mutu perkhidmatannya dengan meningkatkan kemahiran menerusi latihan-
latihan tertentu, pembacaan dan perbincangan mengenai aspek pekerjaannya
antara rakan sejawat. Kesediaan seseorang kakitangan kerajaan untuk
mengatasi kelemahan-kelemahan dirinya tanpa diingatkan oleh Ketua
Pejabat ialah satu sikap yang terpuji.

Seseorang kakitangan kerajaan yang cekap ialah seorang yang mengetahui


dan faham akan tugas-tugasnya. Beliau mempunyai kemahiran menjalankan
kerja-kerjanya dan mempunyai sikap baik dalam melaksanakan tugas dan
kewajipannya. Jika wujud ketiga-tiga ciri ini maka organisasi akan dapat
mencapai mutu perkhidmatan yang cemerlang.

Selain itu, mutu perkhidmatan dapat ditingkatkan jika wujud usaha-usaha


positif dan sikap kreatif dalam menyelesaikan masalah sama ada daripada
peringkat atasan mahupun peringkat bawahan. Ini boleh dilakukan dengan
cara mengemukakan buah fikiran atau idea-idea bernas untuk kebaikan
organisasi.

Pembaharuan (inovasi) dalam kaedah bekerja juga menyumbang kepada


faktor memodenkan pentadbiran dalam pelbagai aspek. Dengan usaha-
usaha yang dibuat oleh semua golongan pekerja, maka mutu perkhidmatan
awam dapat ditingkatkan. Secara langsung jabatan itu akan dapat memberi
khidmat yang lebih cekap dan berkesan kepada negara.

3.3.2 Teras Perkhidmatan II- Bekerja dengan Penuh Tanggungjawab

Setiap kakitangan kerajaan yang diambil bekerja diberi satu surat pelantikan
jawatan yang mengandungi tangga gaji dan syarat-syarat perkhidmatan. Ini
ialah satu kontrak yang diikat antara pekerja dengan pihak kerajaan Malaysia
sebagai majikan. Kebanyakan daripada syarat dan rujukan kepada Perintah-
Perintah Am serta aturan-aturan lain ialah mengenai perkara-perkara yang
memberi panduan apa yang sepatutnya dibuat dan tidak patut dibuat oleh
seseorang kakitangan kerajaan ketika menjalankan tugasnya.

Tanggungjawab ini boleh dilaksanakan dengan pelbagai sikap dan cara.


Seseorang kakitangan kerajaan mungkin boleh memenuhi waktu pejabat
dengan hanya menjalankan setakat daya usaha yang minimum. Seseorang
kakitangan lain mungkin boleh menjalankan tanggungjawab dengan penuh
dedikasi dan dengan sikap yang rela menyumbangkan tenaga yang lebih
supaya dia dapat membereskan tugas-tugasnya. Di samping itu, dia rela

51
membuat kerja yang berlebihan bagi faedah organisasinya. Ada dua cara
bagaimana seseorang kakitangan kerajaan menghadapi tanggungjawabnya.
Jika dua orang pekerja menjalankan satu jenis tanggungjawab dalam
organisasi, maka sudah tentulah prestasi yang ditunjukkan oleh mereka
berbeza antara satu dengan yang lain. Begitu juga dengan daya pengeluaran
(produktiviti) mereka berdua, sudah tentu berlainan. Oleh kerana semua
kakitangan kerajaan dibiayai oleh rakyat, maka rakyat tentu tidak berpuas
hati melihat daya pengeluaran kakitangan kerajaan tidak mencapai tahap
maksimum yang diharapkan.

Pekerja yang mempunyai sikap penuh dedikasi sentiasa menunjukkan


inisiatif untuk menyelesaikan sesuatu masalah. Beliau tidak hanya menunggu
arahan daripada pihak atasan. Beliau akan cuba menggunakan kebijaksanaan
untuk memikirkan penyelesaian supaya keputusan dapat dibuat dengan adil.
Banyak masalah yang dihadapi oleh sesebuah jabatan kerajaan yang perlu
diselesaikan dengan cepat dan berkesan untuk perkhidmatan yang sempurna
kepada rakyat. Setiap kakitangan kerajaan perlu sedar sekiranya
tanggungjawab itu tidak disempurnakan, maka ia akan memberi kesan buruk
kepada rakyat dan negara. Oleh itu, prinsip bekerja dengan penuh
tanggungjawab hendaklah dianuti oleh semua kakitangan kerajaan di semua
lapisan perkhidmatan.

3.3.3 Teras Perkhidmatan III – Berusaha Mengikis Sikap


Mementingkan Diri

Sikap mendalam untuk berkhidmat dengan jujur hendaklah menjadi sifat


utama setiap kakitangan kerajaan. Setiap kakitangan kerajaan perlu
menganggap diri mereka sebagai penggerak masyarakat ke arah kemajuan
tanpa menggunakan kedudukan mereka untuk mencari keuntungan sendiri.
Sikap sombong dan meninggi diri hendaklah dihapuskan dan setiap
kakitangan kerajaan harus bersifat insaf, sopan dan berhemah tinggi.

Setiap kakitangan kerajaan mempunyai tanggungjawab dan kuasa tertentu,


dan sebahagiannya terlibat dalam urusan kewangan. Kuasa dan wang ialah
amanah besar yang mesti digunakan dengan cermat dan saksama. Oleh itu,
setiap kakitangan kerajaan mesti bertanggungjawab penuh ke atas setiap
wang yang dibelanjakan. Perkhidmatan kerajaan tidak boleh digunakan
sebagai jalan ke arah pencapaian cita-cita sendiri. Kakitangan yang
menggunakan kuasa untuk faedah diri sendiri dianggap menyeleweng
daripada tanggungjawab yang diamanahkan kepadanya.

3.3.4 Teras Perkhidmatan IV- Berkhidmat dengan Penuh Muhibah


dan Kemesraan

Malaysia mempunyai rakyat berbilang kaum. Keadaan ini menjadi faktor


yang penting kepada kakitangan kerajaan untuk membentuk sikap yang
sesuai dalam menjalankan tugas rasmi.

52
Suasana muhibah di kalangan kakitangan kerajaan harus disalurkan kepada
masyarakat sepanjang masa supaya dapat dicontohi dan diteladani oleh
masyarakat tersebut.

Sebahagian besar jabatan-jabatan di negara ini dikunjungi oleh rakyat setiap


hari bagi urusan rasmi. Ada pejabat yang tugas utamanya melayan
permintaan dan permohonan orang ramai yang inginkan perkhidmatan.
Dalam melaksanakan urusan ini, terdapat pelbagai watak dan kelakuan
orang ramai yang terpaksa dihadapi kakitangan kerajaan. Dalam situasi ini,
sifat sabar, bertimbang rasa, simpati, cekal menghadapi perasaan orang
ramai mesti disemai dan diamalkan oleh semua kakitangan kerajaan yang
berurusan dengan orang ramai.

3.3.5 Teras Perkhidmatan V- Bekerja ke Arah Memajukan


Pemikiran Rakyat dan Pembangunan Negara

Kakitangan kerajaan dipilih kerana kelebihan mereka dalam bidang masing-


masing, terutama pegawai-pegawai yang bertanggungjawab memberi
bimbingan kepada rakyat. Setiap kakitangan kerajaan mempunyai kewajipan
untuk membantu rakyat memahami dasar kerajaan dan program-program
kerajaan yang hendak dilaksanakan. Mereka perlu menyedarkan rakyat
mengenai rancangan dan projek pembangunan yang disediakan untuk
rakyat. Setiap kakitangan kerajaan hendaklah sedar bahawa tidak ada
pembangunan tanpa penyertaan dan penglibatan rakyat. Oleh itu, menjadi
tanggungjawab mereka untuk berusaha memajukan pemikiran rakyat.
Pembangunan negara hanya boleh berlaku dengan adanya pembangunan
individu dalam sesebuah masyarakat.

3.3.6 Teras Perkhidmatan VI – Bekerjasama dalam Membanteras


Kelemahan dan Musuh-Musuh Negara

Kerjasama merupakan alat yang penting. Tanpa kerjasama, keburukan dan


kerumitan akan timbul dan penyelarasan terlalu sukar untuk dicapai. Sikap
kerjasama ini boleh menjadikan Perkhidmatan Awam satu perkhidmatan
yang berkesan dengan berpandukan objektif yang sama. Tetapi pentadbiran
yang berkesan belum boleh dianggap sebagai pentadbiran bersih jika
penyelewengan dan rasuah dibiarkan berleluasa. Kecekapan ini hendaklah
berlandaskan satu kaedah perkhidmatan dan pentadbiran yang bersih.

Semua pihak yang terlibat dalam usaha untuk membanteras kelemahan


negara seperti kemiskinan, kejahilan dan rasuah. Jika wujud kerjasama yang
kukuh dalam semua lapangan, negara akan bertambah kuat dan musuh-
musuh negara dapat dihapuskan. Unsur subversif dan idoelogi komunis
tidak dapat diterima oleh rakyat negara ini kerana ia bertentangan dengan
prinsip-prinsip Rukun Negara. Elemen-elemen ini hendaklah diawasi kerana
ia merupakan musuh utama yang akan melemahkan perpaduan dan
keutuhan negara.

53
3.3.7 Teras Perkhidmatan VII – Berpegang Teguh kepada Ajaran
Agama

Satu daripada lima prinsip Rukun Negara ialah “Kepercayaan kepada


Tuhan”. Dalam Perkhidmatan Awam, perkara ini perlu diberi penekanan
dengan tujuan supaya semua kakitangan kerajaan berpegang teguh kepada
ajaran agama.Tanggapan yang didapati daripada penekanan ini ialah hakikat
bahawa sebarang sikap menuju ke arah tidak beragama ialah satu sikap yang
bertentangan dengan kehendak Perkhidmatan Kerajaan Malaysia. Jika
terdapat kakitangan kerajaan yang tidak mempunyai pegangan kepada nilai-
nilai kesucian, maka tentulah mudah pengaruh anti-agama meresap masuk
dalam pemikiran mereka. Keadaan ini dengan sendirinya menjadikan jentera
pentadbiran kerajaan lemah.

3.4 PERBANDINGAN ETIKA DALAM PENTADBIRAN


AWAM AMERIKA SYARIKAT DAN MALAYSIA

Bagi menjadikan Malaysia sebuah negara perindustrian yang maju dan


berdaya saing dan untuk mencapai matlamat Wawasan 2020, salah satu
cabaran negara ialah untuk mewujudkan sebuah masyarakat yang bermoral
dan beretika. Sehubungan itu, Perkhidmatan Awam yang merupakan jentera
pentadbiran negara perlu mendokong cita-cita ini. Tanggungjawab
memupuk kesedaran dan penghayatan nilai dan etika kerja yang tinggi di
kalangan anggota Perkhidmatan Awam banyak juga dipengaruhi oleh etika
Perkhidmatan Awam di Amerika Syarikat (AS). Justeru itu, bagaimana Etika
Pentadbiran Awam diserapkan di AS harus difahami dan dicontohi sebaik
mungkin. Bab 3 memberi gambaran bagaimana etika perkhidmatan awam
di Malaysia harus diterapkan. Manakala Bab 4 pula, menghurai lanjut
mengenai bagaimana AS menjadikan etika sebagai alat kawalan kepada
tindakan pentadbir-pentadbir awam yang mana boleh diikuti oleh Malaysia.
Hal ini penting kerana kefahaman etika di kalangan pentadbir awam yang
agak rendah dikhuatiri akan mempengaruhi produktiviti, prestasi dan imej
Pentadbiran Awam keseluruhannya. Hasrat Malaysia adalah untuk
melahirkan negara yang bersatu dengan masyarakatnya yang yakin,
mempunyai nilai moral dan etika yang kukuh, demokratik, liberal dan
bertolak ansur, penyayang, adil dari segi pengagihan ekonomi, progresif dan
makmur. Oleh itu, diharapkan dengan kefahaman yang jitu dan
penggunaannya yang mantap cita-cita tersebut akan dapat dicapai.

SOALAN DALAM TEKS

3. Terangkan dua perkara utama yang menjadi asas


kepada pembentukan Etika Perkhidmatan Awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

54
3.4.1 Etika Pentadbiran Awam di Amerika Syarikat

Rasuah banyak mempengaruhi pembangunan Perkhidmatan Awam moden


di Amerika. Pada awal abad ke-20 satu struktur dan polisi kerajaan Amerika
telah banyak diubah hanya untuk mengurangkan kadar rasuah. Perubahan
ini melibatkan dua jenis:

(i) Untuk mengurangkan secara prosedur sebarang tindakan rasuah


melalui konsep pengurusan seperti memberi kontrak kepada “bidder”
yang terendah, pengauditan sebelum dan selepas, “council-manager
government” dan larangan kepada konflik berkepentingan (conflict of
interest).
(ii) Memperkenalkan kepada Perkhidmatan Awam sistem merit untuk
pentadbir awam dan melalui konsep seperti sifat berkecuali dan
larangan kepada pengambil bahagian dalam politik.

Reformasi pentadbiran di Amerika Syarikat (AS) yang berhubung dengan


etika, banyak didorong oleh rasuah. Program dan struktur seperti
whistleblowing, aduan hotline, lembaga dan suruhanjaya etika, program
pendidikan etika bagi pegawai politik dan pentadbiran yang dilantik dan
dipilih serta kod etika profesional adalah simbolika kepada pendekatan
moden menangani serta mengurangkan gejala rasuah. Dalam kehidupan
awam moden bukan saja isu mengenai etika asyik timbul tetapi
penguatkuasaan terhadap perlaksanaan etika juga tiada noktahnya. Di AS
contohnya, kepimpinan dalam menggerakkan reformasi tertumpu di
universiti. Hampir keseluruhan universiti besar di AS mempunyai institut
atau pusat bagi etika atau nilai-nilai kemanusiaan. Pembangunan sains politik
sebagai landasan sains sosial yang praktikal dan kemunculan pentadbiran
awam sebagai disiplin dalam sains sosial, kesemuanya menjurus kepada
pergerakan reformasi kerajaan. Kesannya, kajian kontemporari mengenai
etika di universiti lebih banyak diperoleh daripada kajian sains sosial.

Berbekalkan alat moden sains sosial, adalah tidak mustahil untuk menilai
perlakuan etika. Contohnya dalam kerajaan demokrasi, kewujudan nilai
dalam perlembagaan dan undang-undang, boleh dilihat sebagai penerimaan
nilai-nilai yang dipersetujui bersama. Kelakuan individu dan kumpulan
dinilai melalui konvensyen sosial, undang-undang dan perlembagaan,
kepatuhan dikatakan beretika, dan jika tidak patuh, maka perbuatan tersebut
boleh dikatakan tidak beretika.

Di AS rasuah dalam jabatan kerajaan ialah fenomena yang sentiasa berlaku.


Oleh itu, mengapa tiba-tiba etika menjadi begitu penting dan
mendominasikan polisi pada 1990-an?

Ini disebabkan oleh faktor-faktor berikut:

(i) Tahap rasuah dalam kerajaan meningkat dengan banyaknya. Di Los


Angeles Datuk Bandar yang telah lama berkhidmat di situ,

55
dipenjarakan atas tuduhan menerima wang ganjaran dari sebuah
syarikat yang berurus niaga dengan bandar tersebut. Los Angeles
mengamalkan undang-undang etika yang paling ketat di AS.
Governer Tenneesse juga dipenjara kerana menjual ‘pardon’ dan
‘parole’ kepada banduan. Di peringkat negeri kempen melibatkan
politik wang ialah suatu perkara yang rutin. Walaupun kelihatan
banyak perlanggaran etika yang melibatkan skandal besar tidak
kurang juga beratus-ratus yang lain kurang mendapat publisiti. Ini
berlaku di semua peringkat kerajaan. Melihat kepada kesemuanya,
rasuah dan etika ialah dua perkara penting yang sentiasa akan timbul
dan sesuatu yang tidak boleh dinafikan pertaliannya juga suatu
perkara yang membebankan isu awam.
(ii) Rakyat tidak boleh berkompromi dengan rasuah dalam kerajaan.
Bagi mereka rasuah adalah salah dan menentang sekeras-kerasnya
perbuatan ini.
(iii) Rasuah dalam kerajaan membawa impak yang serius. Kes rasuah
yang berulang-ulang kali disiarkan sudah mencapai tahap “climax”.
Kecaman rakyat yang mengandungi teguran pedas terus-terusan
menjadi drama yang diulang-ulang buat tontonan awam.
(iv) Dalam kancah politik, kebaikan dan keburukan beretika sedia
difahami. Jadi penggunaan etika sebagai simbol kebaikan menjadi
modal yang kuat dalam politik. Keadaan ini adalah suatu fenomena
yang biasa.
(v) Etika kerajaan telah dibangunkan dalam bandar, negara dan negeri,
masing-masing mengeluarkan undang-undang etika yang baru.
Institusi etika ini membekalkan kaedah yang berterusan. Perbuatan
rasuah dalam kerajaan boleh sentiasa diletakkan dalam perhatian
awam.
(vi) Etika menyeberangi pelbagai lapangan polisi. Etika perubatan adalah
signifikan dalam polisi kesihatan terutama sekali pengguguran bayi,
penamatan hayat, insuran dan perkhidmatan perubatan yang
diberikan. Manakala etika perniagaan dalam dunia perdagangan yang
juga tidak kurang signifikan ialah mengenai kemusnahan dalam
simpanan dan pinjaman. Begitu juga perumahan, pengangkutan,
pelajaran, keselamatan awam, pertahanan negara dan hubungan luar
kesemuanya mendorong kepada perlunya etika. Etika kini, seolah-
olah berada di mana-mana saja.

3.4.2 Etika Perkhidmatan Awam di Malaysia

Amalan etika di Malaysia juga telah menunjukkan banyak perubahan.


Kesedaran kepada perlunya etika dalam perkhidmatan awam bermula sejak
1940-an apabila berlakunya usaha-usaha pembaharuan dalam perkhidmatan
awam. Terdapat banyak strategi pembaharuan era pemerintahan Dr.
Mahathir yang diketengahkan oleh Dr. Ahmad Atory (1998), tetapi strategi
yang banyak berkait rapat dengan etika ialah konsep bersih, cekap dan
amanah. Pembaharuan lebih cenderung untuk melihat aspek-aspek kelakuan
dalam organisasi dan memberi tumpuan kepada individu dan kumpulan

56
kecil daripada ke atas organisasi secara keseluruhan dan dengan itu
menekankan satu pendekatan pembaharuan mikro. Oleh itu, konsep
“Bersih, Cekap dan Amanah” di bawah pentadbiran Dr. Mahathir memang
selari dengan perspektif kelakuan atau psikologi budaya yang bertujuan
untuk penyebaran etika dan nilai-nilai moral.

Dr. Mahathir begitu prihatin dengan penerapan satu set etika di kalangan
pegawai-pegawai kerajaan sebagai tambahan kepada kod-kod prosedur
dalam Perintah Am (General Orders) yang diperkenalkan oleh kerajaan
kolonial dahulu. Penekanan diberi kepada nilai-nilai moral dan sikap-sikap
kakitangan kerajaan, manakala Perintah Am lebih menitikberatkan prosedur-
prosedur kerja umum. Garis panduan etika kerja baru mengenai sikap
kakitangan kerajaan yang seharusnya diamalkan ialah “Bersih, Cekap dan
Amanah”. Slogan ini telah dilancarkan pada tahun 1982.

Rasionalnya diperkenalkan konsep “Bersih, Cekap dan Amanah” ialah


semata-mata untuk menerapkan nilai-nilai moral yang tinggi dan positif di
kalangan kakitangan kerajaan yang perlu mereka amalkan dalam
perkhidmatan mereka. Objektif lahiriah konsep ini ialah hasrat untuk
mewujudkan etika kerja yang baik dan sikap-sikap baru di kalangan
kakitangan awam dengan keutamaan yang tinggi diberikan kepada
produktiviti dan kualiti kerja. Istilah-istilah dalam slogan konsep kerajaan
“Bersih, Cekap dan Amanah” telah ditakrifkan seperti berikut:

(i) Slogan “Bersih” bererti bahawa seseorang penjawat awam itu


seharusnya mempunyai satu moral, nilai-nilai etika dan disiplin kerja
yang tinggi. Ia juga menerangkan pentingnya sikap berkecuali di
pihak pegawai kerajaan dan sepatutnya tidak berat sebelah dalam apa
jua keputusan yang melibatkan orang awam. Bersikap “Bersih” juga
bererti seseorang pegawai kanan itu tidak harus mementingkan diri
sendiri, menjauhkan diri daripada bersikap dengki khianat dan
benci-membenci.
(ii) Manakala “Cekap” pula bererti seseorang penjawat awam itu
hendaklah berani dan cepat mengambil sebarang tindakan.
Seseorang pegawai awam juga harus berhadapan dengan sebarang
krisis dengan tenang. Pegawai-pegawai kerajaan diberitahu supaya
“kekal dengan prinsip dan tegas” serta berkeyakinan diri sendiri (self
confident). Selain itu, ciri-ciri lain termasuklah “Cekap”, iaitu kreatif
dalam kerja, produktif, mempunyai kualiti kerja yang baik,
berpandangan jauh, mempunyai sikap yang proaktif, berpengalaman
dan pakar dalam beberapa bidang.
(iii) “Amanah” bererti seseorang penjawat awam itu hendaklah rela
menjalankan tanggungjawab dan tugasnya dalam bidang kuasanya
dengan keyakinan diri dan amanah supaya mencapai objektif yang
dikehendaki dalam organisasi itu. Selain itu, seorang penjawat awam
juga diharapkan berkelakuan jujur, amanah dan ikhlas sama ada
kepada dirinya, rakan-rakan sekerjanya atau organisasinya.

57
(a) Strategi pelaksanaan etika

Dalam mempromosikan slogan “Bersih, Cekap dan Amanah” tersebut,


kerajaan telah melancarkan berbagai-bagai usaha ke arah menggilap sikap
pegawai kerajaan dengan menyuntik keadah-kaedah atau strategi-strategi
baru yang pada asasnya bersifat struktur dan prosedur. Ciri-ciri
pembaharuan struktur dan prosedur yang dikaitkan dengan konsep “Bersih,
Cekap dan Amanah” itu dibahagikan kepada beberapa prosedur
pentadbiran, teknik dan kaedah-kaedah kerja seperti berikut:

I. Memperbaiki sistem kerja dan prosedur:

(i) Sistem punch card.


(ii) Pengenalan tanda nama.
(iii) Konsep ruang dan pejabat terbuka.
(iv) Manual prosedur kerja.
(v) Sistem fail meja.
(vi) Garis panduan kiriman pos.
(vii) Pengurusan melalui mesyuarat.
(viii) Program pengukuhan produktiviti.

II. Memperbaiki perkhidmatan kepada orang awam:

(i) Pusat bayaran setempat (one stop payment centre).


(ii) Pusat perkhidmatan setempat (one stop service centre).
(iii) Pusat bayaran lesen setempat.
(iv) Perkhidmatan kaunter cekap dan mesra.
(v) Kotak cadangan.
(vi) Sistem GIRO.

III. Penggunaan automasi dan teknologi.

IV. Kawalan pengurusan kewangan.

V. Penerapan nilai-nilai dan etika-etika kerja di kalangan pegawai-


pegawai kerajaan.

Penerapan nilai-nilai positif di kalangan pegawai kerajaan telah dimasukkan


ke dalam program pembaharuan. Antaranya ialah

(i) Kebertanggungjawaban (accountability).


(ii) Pengurusan diri sendiri (self management).
(iii) Kerjasama.
(iv) Pembangunan diri (self development).
(v) Rajin dan dedikasi.
(vi) Kejujuran intelektual.
(vii) Semangat berpasukan.
(viii) Berjimat-cermat.
(ix) Integriti.
58
(x) Sikap yang responsif.
(xi) Disiplin diri.
(xii) Berorientasikan pelanggan.
(xiii) Berorientasikan prestasi.
(xiv) Sikap keusahawanan (enterprising).

(b) Penilaian terhadap pembaharuan etika

Sejak konsep ini dijalankan lebih kurang lima tahun yang lalu, percubaan
mempromosikan konsep kerajaan “Bersih, Cekap dan Amanah” telah
dibayangi dengan wujudnya suasana politik wang serta amalan membeli undi
yang berleluasa berlaku semasa mesyuarat UMNO di semua peringkat iaitu
daripada cawangan, bahagian dan majlis tertinggi. Selain itu, terdapat begitu
banyak isu skandal kewangan seperti isu BMF, tiga projek gergasi iaitu
jambatan Pulau Pinang, Bangunan Daya Bumi dan Proton Saga (yang jelas
sama sekali kini telah menjadi antara kejayaan besar Malaysia) dan lain-lain
skandal kewangan yang melibatkan syarikat kawalan kerajaan iaitu Sports
Toto, KWSP, syarikat kepunyaan UMNO seperti United Engineering, Fleet
Group dan Zainecon Bumi Sdn. Bhd. Pada masa yang sama, berlaku salah
pengurusan ekonomi yang membawa kepada kemerosotan ekonomi negara.

Meskipun wujud keadaan persekitaran seperti yang disebut di atas, usaha-


usaha pembaharuan terpaksa dihadapi. Segala prosedur dan teknik baru
yang diperkenalkan dalam perkhidmatan awam dikatakan berkait rapat
dengan slogan “Bersih, Cekap dan Amanah”. Umpamanya, beberapa
pembaharuan dikatakan telah berjaya menyelamatkan keadaan krisis politik
yang berlaku pada 1987. Sebahagian besar pegawai-pegawai kerajaan
mengambil sikap berkecuali dan tidak mempedulikan krisis politik tersebut.
Mereka telah menjalankan tugas seperti biasa, sama seperti sebelum krisis
berlaku. Dengan itu, terhindarlah daripada dikenal pasti sebagai kumpulan
pembangkang dalam UMNO.

Terdapat satu pendapat yang popular bahawa negara akan berada dalam
keadaan huru-hara sekiranya pegawai kerajaan tidak bersikap berkecuali
semasa berlaku krisis kepimpinan UMNO tersebut.

Satu lagi sebab ialah bahawa institusi-institusi yang berkuasa di Malaysia


seperti perkhidmatan awam, mahkamah-mahkamah dan elit-elit politik
dikatakan lebih kuat daripada institusi berpenyertaan seperti Parlimen, parti-
parti politik atau badan-badan bukan kerajaan. Oleh itu, diandaikan bahawa
pembaharuan pentadbiran secara relatifnya memang disokong oleh pegawai-
pegawai kerajaan yang tidak membuat sebarang percubaan untuk
menghalang sebarang usaha pembaharuan yang diperkenalkan.

(c) Kepimpinan melalui teladan

Konsep kepimpinan melalui teladan ini juga merupakan satu slogan yang
bertujuan untuk menggilapkan moral dan sikap pegawai kerajaan. Ini telah

59
dilancarkan oleh bekas Perdana Menteri Malaysia Tun Dr. Mahathir
Mohamad pada tahun 1983. Pemimpin kerajaan sama ada ahli-ahli politik
atau pegawai kerajaan tidak syak lagi dikehendaki menunjukkan satu set
contoh yang baik. Amat penting bagi mereka untuk memahami dan
mengamalkan standard-standard yang baik supaya contoh-contoh baik
mereka akan ditiru oleh kakitangan bawahan mereka dan juga orang awam.
Kepimpinan melalui teladan menjelaskan lagi konsep “Bersih, Cekap dan
Amanah”.

(d) Penilaian terhadap konsep kepimpinan melalui teladan

Slogan ini telah menerima sambutan yang sangat menggalakkan daripada


pegawai-pegawai kerajaan. Setahun selepas perlaksanaannya, satu bengkel
telah dianjurkan bagi menilai keberkesanannya. Objektif utama bengkel
tersebut ialah untuk memperbanyakkan lagi bilangan aktiviti kempen
mengenai kepimpinan melalui teladan.

Penilaian bengkel bersama dengan satu tinjauan mengenai kepimpinan


melalui teladan yang dikendalikan INTAN telah mengeluarkan beberapa
hasil dapatan. Satu daripada dapatan itu ialah orang awam dan pegawai-
pegawai kerajaan berpendapat bahawa keseluruhan kualiti perkhidmatan
kerajaan telah bertambah baik dengan pesatnya sejak perlaksanaan slogan
tersebut.

Satu daripada cara untuk memberikan contoh yang baik kepada orang awam
ialah dengan membaca lebih banyak buku pengurusan yang akan memberi
panduan kepada pembaca memperbaiki sikap yang baik. Usaha-usaha untuk
menerap perubahan sikap pegawai-pegawai kerajaan melalui program di atas
tidak boleh dilihat sebagai sesuatu yang betul-betul berjaya dalam jangka
pendek sebab ia melibatkan pembinaan suatu sikap atau rasa komitmen
yang menyeluruh daripada individu-individu dan juga perkhidmatan awam
keseluruhannya.

SOALAN DALAM TEKS

4. Jelaskan faktor-faktor yang mempengaruhi


kemunculan etika sehingga menjadikannya begitu
penting dan mendominasikan polisi pada 1990-an
di United State.
5. Terangkan konsep slogan kerajaan “Bersih, Cekap
dan Amanah” dalam usaha kerajaan menerapkan
nilai-nilai moral yang tinggi dan positif kepada
kakitangan kerajaan dalam perkhidmatan awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

60
3.5 KESIMPULAN

Etika perkhidmatan awam lahir daripada kesedaran bahawa profesionalisme


perkhidmatan awam perlu ditingkatkan ke tahap yang lebih tinggi dan
kakitangannya hendaklah bekerja dengan penuh dedikasi dan
bertanggungjawab. Ini amat penting kerana perkhidmatan awam sedang
memikul beban untuk melaksanakan pembangunan yang pesat dalam
konteks sebuah negara yang sedang membangun dan maju seperti negara
ini. Konsep meninggikan prestasi perkhidmatan awam yang diharapkan
akan memberi kesan langsung dan nyata kepada rakyat berikutan dengan
perlaksanaan Etika Perkhidmatan Awam. Ini selaras dengan hasrat kerajaan
yang berjiwa rakyat untuk melayan dan menunaikan semua permintaan dan
aspirasi rakyat di negara ini.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Panduan Perkhidmatan Cemerlang yang mengandungi teras-teras


perkhidmatan awam telah dilancarkan atas beberapa tujuan.
Senaraikan tujuan-tujuan tersebut.
2. Dalam usaha meningkatkan sikap baik kakitangan awam, strategi-
strategi baru telah disuntik dalam konsep “Bersih, Cekap dan
Amanah”. Senaraikan ciri-ciri pembaharuan tersebut.
3. Penerapan nilai-nilai positif di kalangan pegawai kerajaan telah
dimasukkan ke dalam program pembaharuan. Terangkan nilai-nilai
tersebut.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. Tonggak 12 mengandungi 12 prinsip, iaitu

(i) Menghargai masa.


(ii) Ketekunan membawa kejayaan.
(iii) Keseronokan bekerja.
(iv) Kemuliaan kesederhanaan.
(v) Ketinggian peribadi.
(vi) Kekuatan sifat baik hati.
(vii) Pengaruh teladan.
(viii) Kewajipan menjalankan tugas.
(ix) Kebijaksanaan berkhidmat.
(x) Keutamaan kesabaran.
(xi) Peningkatan bakat.
(xii) Nikmat mencipta.
61
2. Aspek-aspek tersebut ialah

(i) Nilai-nilai peribadi asas iaitu amanah, bertanggungjawab,


ikhlas, berdedikasi, berdisiplin, bekerjasama, bersih, tekun
dan sederhana.
(ii) Nilai-nilai yang mengutamakan pelanggan iaitu berbudi
mulia, bersabar, sopan santun dan peramah.
(iii) Nilai-nilai kepimpinan iaitu adil, berani dan syura.
(iv) Nilai-nilai profesionalisme iaitu produktiviti dan kualiti.
(v) Nilai-nilai keagamaan iaitu bersyukur, beriman dan bertakwa.

3. Etika Perkhidmatan Awam diwujudkan berdasarkan kepada


beberapa perkara:

(i) Permintaan rakyat terhadap Perkhidmatan Awam semakin


meningkat.
(ii) Rakyat Malaysia mahukan sebuah pentadbiran yang dapat
memberi dan menyalurkan perkhidmatan yang sistematik,
cekap dan berkesan.

4. Faktor-faktor tersebut ialah

(i) Tahap rasuah dalam kerajaan meningkat dengan banyaknya.


(ii) Rakyat tidak boleh berkompromi dengan rasuah dalam
kerajaan. Bagi mereka rasuah adalah salah dan menentang
sekeras-kerasnya perbuatan ini.
(iii) Rasuah dalam kerajaan membawa impak yang serius.
(iv) Dalam kancah politik, kebaikan dan keburukan beretika
sedia difahami. Jadi, pengunaan etika sebagai simbol
kebaikan menjadi modal yang kuat dalam politik.
(v) Etika kerajaan telah dibangunkan dalam bandar, negara dan
negeri, masing-masing mengeluarkan undang-undang etika
yang baru.
(vi) Etika menyeberangi pelbagai lapangan polisi.

5. Slogan “Bersih” bererti bahawa seseorang penjawat awam itu


seharusnya mempunyai satu moral, nilai-nilai etika dan disiplin kerja
yang tinggi. Ia juga menerangkan pentingnya sikap berkecuali di
pihak pegawai kerajaan dan sepatutnya tidak berat sebelah dalam apa
jua keputusan yang melibatkan orang awam. Manakala “Cekap” pula
bererti bahawa seseorang penjawat awam itu haruslah berani dan
cepat mengambil sebarang tindakan. Seseorang pegawai awam juga
harus berhadapan dengan sebarang krisis dengan tenang dan
“Amanah” pula bererti bahawa seseorang penjawat awam itu
hendaklah rela menjalankan tanggungjawab dan tugasnya dalam
bidang kuasanya dengan keyakinan diri dan amanah supaya
mencapai objektif yang dikehendaki dalam organisasi.

62
BAB 4

ETIKA SEBAGAI KAWALAN

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Mengenal pasti etika ialah sebagai satu mekanisme kawalan
kepada kecacatan yang wujud dalam pentadbiran awam.
2. Mengetahui maksud citizen administrator dan kepentingannya dalam
hubungan rakyat dan negara yakni pemimpin untuk rakyat dan
rakyat untuk pemimpin.
3. Mengetahui makna dan kepentingan virtuos administrator yang
mengutamakan kepentingan awam, bersifat mulia, berhati-hati dan
rasional dalam menangani masalah rakyat.
4. Mengenal pasti etika sebagai kawalan kepada whistleblowing.
5. Mengetahui kawalan persekutuan terhadap etika pentadbir awam
dalam konteks peranan Inspector General di US.
6. Membezakan kod etika awam dan swasta.
7. Menyenaraikan pendekatan lain yang diguna pakai dalam usaha
menguatkuasakan etika pentadbir awam.

4.1 PENGENALAN

Kita kini sedang menghadapi masalah serius mengekalkan soal ethical


citizenship. Kelahiran sesetengah kumpulan yang berkepentingan yang terlibat
dalam proses politik telah menyebabkan hilangnya keperluan memikul
tanggungjawab kolektif untuk faedah rakyat dalam konteks yang lebih besar.
Hak untuk mengambil bahagian bagi memenuhi agenda peribadi lebih berat
berbanding dengan obligasi untuk mengambil bahagian mencari dan
memenuhi kepentingan awam dalam ruang lingkup lebih besar untuk rakyat.
Masalah ini adalah serius. Keadaan ini sudah tentu menyukarkan usaha
memfokus kepada kepentingan bersama. Justeru Bab 4 akan menghuraikan
mengenai ciri-ciri penting yang perlu ada pada citizen administrator dan
bagaimana etika boleh bertindak sebagai salah satu bentuk kawalan kepada
segala macam bentuk kecacatan pentadbiran sekali gus menjadikan
pembangunan modal insan bukan suatu yang mustahil malah seimbang
dengan pembanguann fizikal yang lain. Keseimbangan ini perlu kerana
pembangunan modal fizikal tanpa nilai-nlai murni akan merosakkan integriti
dan kredibiliti pentadbiran awam yang sepatutnya membawa imej baik iaitu
hamba kepada rakyat dan bukan tuan kepada rakyat.

63
4.2 PERANAN PENTADBIR AWAM

Persoalan utama yang selalu ditanya kepada pentadbir awam ialah “Apa
perlunya etika?”. Terdapat sekurang-kurangnya tiga jawapan kepada isu etika
ini. Kebanyakan pentadbir awam bila ditanya “Bolehkah anda melakukan
sesuatu tanpa melanggar peraturan”, terus-terang mereka menjawab
“Tidak”. Peraturan yang biasa dilanggar oleh mereka adalah yang berkaitan
dengan ganjaran, personel dan peraturan perakaunan. Sesetengah pentadbir
awam yang kreatif akan memecat anak buahnya dengan memaksa mereka
mengikut peraturan secara ketat. Namun, Torp Kenneth (1983)
berpendapat bahawa tindakan liberal yang disulami dengan tindakan kreatif
adalah yang terbaik bukannya kepatuhan yang membuta tuli.

Kedua, adalah kurang jelas bahawa semua orang sedar akan semua
peraturan. Walaupun semua pentadbir awam sedar akan kepentingan
peraturan, tetapi tiada seorang pun tahu tentang semua peraturan. Ini
menimbulkan satu persoalan, “Bagaimana kita hendak tahu yang kita telah
melanggar peraturan jika kita sendiri tidak sedar akan peraturan tersebut?”.

Ketiga, kebanyakan pentadbir awam mempamerkan kuasa yang terletaknya


kuasa budi bicara mereka. Wilson (1887) menegaskan kuasa budi bicara
sebanyak yang mungkin akan dilakukan oleh badan eksekutif yang
diletakkan secara eksklusif di cabang perundangan. Lebih-lebih lagi para
pembuat undang-undang dilantik secara demokratik untuk mengamalkan
kuasa dan keputusan bagi pihak rakyat yang memilihnya. Max Weber
menawarkan model birokratik yang dianggap dapat menyelesaikan masalah
ini. Caranya ialah dengan memastikan pelaksanaan saintifik dan jujur sesuatu
polisi perundangan dapat dibuat contohnya melalui latihan, rasional dan
birokratik yang bersifat berkecuali.

Apapun perkiraan yang diberikan, etika dalam kerajaan merujuk kepada


standard perkhidmatan awam, iaitu kerajaan dan pentadbiran yang berkualiti.
Bertindak secara beretika merupakan intipati kepada pentadbiran awam.
Semenjak daripada Wilson (1887) lagi, saranan untuk membudayakan
perkhidmatan awam yang berdikari melalui akal dan wawasan telah
disyorkan. Dengan kata lain, reformasi moral ialah penggerak utama kepada
pentadbiran awam yang moden. Perkara ini penting kerana ia berkait rapat
dengan persoalan “Kenapa?” dan bukan hanya “Bagaimana hendak
melakukannya?”.

Menyedari hakikat ini, Ketua Setiausaha Negara pada Forum Persahabatan


Tiga Penjuru antara PPTD-ATM-PDRM pada 26 Mac 1994, telah
mengingatkan penjawat awam betapa perlunya berpegang kepada nilai-nilai
murni sejagat dalam melaksanakan tugas harian.

“Kemajuan dari segi material tanpa diiringi dari segi moral pada
hemat saya akan membawa kepada pelbagai penyakit masyarakat
sebagaimana yang dapat kita lihat berlaku di sekeliling kita pada
hari ini. Fenomena yang sama juga akan dihadapi dalam
64
perkhidmatan awam sekiranya kita tidak mengamalkan dan
berpegang kepada nilai-nilai murni sejagat. Tanpa berpegang
kepada nilai-nilai murni tersebut kita akan menyaksikan
kemunculan penyakit-penyakit dalam perkhidmatan awam seperti
amalan rasuah, penyelewengan, pilih kasih, ingkar perintah,
karenah birokrasi, penindasan dan sebagainya. Penyakit-penyakit
tersebut jika tidak dibendung dan dibanteras dengan segera, tidak
syak lagi akan menjejaskan imej pentadbiran awam dan boleh
menghalang usaha-usaha meningkatkan kualiti pentadbiran.”

Dalam ucapannya yang lain di Majlis Perasmian Seminar Pengurusan Abad


ke-21 Peringkat Kebangsaan di UUM pada 21 Ogos 1994, beliau telah
menjelaskan juga nilai kerja daripada kaca mata Islam.

“Nilai dan etika pengurusan Islam adalah bertitik-tolak daripada


hakikat tanggapan bahawa segala apa yang dilakukan oleh manusia
semuanya dikira sebagai ibadat termasuk ketaatan dan
tanggungjawab kepada Allah, ketua, keluarga, organisasi dan
negara. Suatu lagi ciri keunggulan dan kesempurnaan nilai dan
etika pengurusan Islam ialah keseimbangan. Setiap kakitangan
pengurusan organisasi daripada yang tertinggi hinggalah terendah
wajib berpegang kepada nilai dan etika yang menyeimbangkan
antara kepentingan dunia dan akhirat, antara kebendaan dengan
kerohanian, antara jasmani dengan jiwa dan antara kepentingan
individu dengan kepentingan masyarakat. Ketika menjalankan
tugas dan tanggungjawab pengurusan organisasi, hal-hal ini wajib
diambil kira. Kebenaran, kemuliaan, kebaikan, keadilan, amanah,
kesederhanaan, berdisiplin, tepati janji, hargai masa, kesabaran,
toleransi, berbakti, pemaaf, menilai diri, kesyukuran ialah nilai-nilai
dan etika pengurusan Islam.”

Memandangkan peranan yang harus dimainkan oleh pentadbir awam


telahpun dinyatakan dalam Tonggak 12 dan melalui program penerapan
nilai dan etika pada bab yang lepas, maka topik seterusnya akan mengupas
mengenai peranan pentadbir awam yang banyak berkisar di Amerika
Syarikat (AS). Ini kerana model AS pada hakikatnya banyak mengikuti nilai
etika yang dipelopori oleh Islam dan bersifat sejagat serta wajar dicontohi
oleh negara kita terutama dalam usaha menerapkan nilai dan etika yang
tinggi dalam pentadbiran awam.

SOALAN DALAM TEKS

1. Kenapa persoalan mengenai etika penting dalam


perkhidmatan awam?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

65
4.3 PENTADBIR UNTUK RAKYAT (CITIZEN ADMINISTRATOR)

Sebelum menghurai lanjut mengenai citizen administrator, wajarlah diketahui


dahulu definisi citizenship itu sendiri yang dipetik daripada Terry L.Cooper
(1991):

“Citizenship is the status and role which defines the authority and
obligations of individual members of the community. This status and role may
be formally codified in terms of qualifications, rights and obligations by
constitutions, charters and law or informally determined by values, tradition
and consensus. A citizen is one who qualifies for the status of citizen as
prescribed formally or informally by a particular community and is
encumbered by laws and norms with the obligations assigned to this role by
that community.”

Dalam kata lain a citizen ialah seseorang yang mempunyai status yang
diberikan secara formal atau tidak oleh sesuatu komuniti yang dibenarkan di
bawah undang-undang dan norma-norma, bersama dengan penyerahan
tugas dan tanggungjawab tersebut oleh komuniti ini. Dimensi etika dalam
kerakyatan (citizenship) ialah sesuatu yang penting. William Moshers menulis
bahawa pemahaman etika yang tinggi adalah mustahak. Beliau menerangkan
seawal 1930-an dan 1940-an, citizenship banyak berkait rapat dengan politik
dan kerajaan. Namun, setelah masa berlalu, citizenship dianggap sebagai
seseorang dalam masyarakat (man in the society). Mosher juga mengenal pasti
dua ciri yang sesuai dengan definisi rakyat baik (good citizen) dan juga sesuai
dengan perspektif rakyat beretika yang tinggi (high ethical citizen) iaitu

(i) Sensitif kepada hak sosial dan keperluan orang lain.


(ii) Berkebolehan untuk berfikiran sendiri (independent) dan dapat menilai
dengan kritikal.

Mosher (1941) menegaskan bahawa pemahaman dan penguasaan ilmu


mengenai nilai-nilai kemanusiaan dalam semua keadaan ialah ciri penting
bagi rakyat yang bijaksana. Persoalan utama ialah kemunculan “administrative
state” dengan profesion tugas awamnya telah menyukarkan banyak tugas
yang dahulunya dikendalikan oleh sukarelawan. Oleh itu, untuk menembusi
“profesionalised” kerajaan yang didominasi oleh aktiviti perniagaan, saintifik
dan nilai-nilai profesional, maka menjadi satu keperluan untuk
menggantikannya dengan pertubuhan sivik berbanding pertubuhan yang
cuma memfokuskan kepentingan yang minoriti daripada majoriti. Ini kerana
dalam keadaan ekonomi yang sentiasa berkembang, persaingan kuasa dan
sumber yang tidak terganggu ini telah dikejar dan dimanfaatkan oleh
kumpulan yang berkepentingan tetapi keadaan ini dibiarkan oleh komuniti
politik.

Namun kita sudah tiba pada satu peringkat, iaitu halangan ekonomi,
perkembangan populasi dan sebagainya harus diseimbangkan dengan
kepentingan yang sedikit berlandaskan tradisi rakyat beretika demi
mengelakkan konflik yang besar, kekecewaan yang menyebabkan proses

66
polisi awam tergantung pemakaiannya dan perebutan besar terhadap
sumber-sumber yang sangat terhad. Jikalau tidak dibendung, perkara yang
sepatutnya menjadi hak awam seperti perkhidmatan, sumber-sumber dan
faedah pembangunan kemungkinan besar akan diketepikan atau
diperuntukkan untuk kepentingan peribadi. Keputusan oleh orang awam
juga akan menjadi lebih tidak sivik dan kepimpinan politikal menjadi
bertambah lemah. Oleh itu, amalan citizenship harus dijana melalui
kefahaman yang mantap mengenai tanggungjawab yang harus dipikul serta
pertimbangan yang wajar kepada kepentingan individu mahupun kumpulan
demi kepentingan sosial yang lebih besar.

Sebagai pemegang amanah rakyat pentadbir awam mempunyai keupayaan


mengawal maklumat, prosedur, peraturan, personel dan belanjawan awam.
Selain berfungsi sebagai role-model, mereka juga bertindak sebagai kunci
utama sama ada untuk menggalakkan atau seterusnya tidak menggalakkan
amalan citizenship.

Bellah dan rakan-rakan (1985) pula menegaskan perlu ada transformasi


daripada semangat pentadbiran berpusat (centralized administrative state)
kepada semangat citizenship dalam operasi kerajaan itu sendiri. Manifesto
beliau dan rakan-rakan mengenai pentadbir untuk rakyat ialah

“In order to limit the danger of administrative despotism, we need to discuss


the positive purposes and ends of government, the kind of government
appropriate for the citizens we would like to be. Among other things, we need
to reappropriate the ethical meaning of professionalism, seeing it in terms not
only of technical skill but of the moral contributions that professionals make
to a complex society. We undoubtedly have much to learn from the progressives
and the architects of the new deal, who still thought of professionalism partly
in terms of the ethic of the calling. To change the conception of government
from scientific management to center of ethical obligations and relationship is
part of our task.”

Jika citizenship ialah asas bagi peranan yang dimainkan oleh pentadbir awam,
maka boleh ditegaskan bahawa pandangan etika yang tinggi mengenai
citizenship sepatutnya mencorakkan dan membentuk identiti profesional dan
peranan pentadbir awam itu sendiri. Ini diharapkan akan dapat memberi
lebih makna dan faedah kepada masyarakat awam khususnya.

SOALAN DALAM TEKS

2. Apakah status dan peranan yang harus dimainkan


oleh seorang pentadbir untuk rakyat citizen
administrator?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

67
4.4 VIRTUOUS ADMINISTRATOR

Pentadbir virtuous ialah pentadbir untuk rakyat (citizen administrator) dan


begitu juga sebaliknya. Pentadbir virtuous dilantik oleh rakyat untuk
bertindak bagi pihak mereka dalam mengejar kebaikan bersama yang
diperoleh melalui komuniti politik. Jika kerajaan difahami sebagai komuniti,
kunci kepada konsep yang berhubung kait dengan pentadbir untuk rakyat
ialah autoriti. Pentadbir sebagai pemegang amanah kepada rakyat ditugaskan
menjalankan autoriti bagi pihak komuniti politik dan juga rakyatnya. Oleh
itu, pentadbir untuk rakyat akan terikat sebagai saksi kepada kebaikan
bersama. Kesannya ialah pentadbir akan terus berkhidmat memberi
kebaikan kepada masyarakat pada masa kini dan juga masa hadapan.
Pentadbir untuk rakyat bukan saja terikat untuk menghormati komuniti
yang ada tetapi memperluas perspektif dengan mengambil kira kepelbagaian
komuniti yang menjadi simbol kepada komuniti politik yang sihat.

Pentadbir untuk rakyat boleh menjalankan autoriti secara pentadbiran yang


indirect. Ini bermakna seboleh-bolehnya pentadbiran polisi harus
menggunakan hubungan komuniti yang ada dan juga autoriti mereka untuk
menguatkan hubungan komuniti dalam seluruh masyarakat. Secara tidak
langsung, di bawah idea subordination, kepakaran pentadbiran tertakluk di
bawah kepimpinan komuniti dan autoriti, berbanding tegasan yang
menyatakan kekuasaan (superiority) saja yang boleh mentadbir rakyat
berasaskan pengetahuan teknikal dan kepakaran. Pentadbiran yang indirect
dan subordination merujuk kepada satu set nilai-nilai yang dimiliki oleh
seseorang yang mempunyai autoriti dan berkongsi dengan pengikutnya.
Nilai-nilai perkongsian inilah menunjukkan hubungan antara autoriti
kerajaan dan komuniti. Komuniti menyediakan asas kepada autoriti. Autoriti
wujud untuk mengaitkan sesuatu keputusan yang dicapai kepada nilai-nilai
asas dalam komuniti. Jika nilai rakyat individu tidak boleh diyakini untuk
meliputi semua aspek penting kebaikan bersama, maka, di sinilah arahan
autoriti menjadi sesuatu yang perlu.

Memandangkan pentadbir awam bukan hanya bertindak sebagai rakyat


tetapi juga pemegang amanah rakyat, amalan pentadbiran awam telah
mengetengahkan tiga nilai utama yang patut dimiliki. Nilai-nilai tersebut
ialah

(i) Semangat awam (public spiritedness).


(ii) Berhati-hati (prudence).
(iii) Keutamaan rasionaliti (substantive rasionality).

4.4.1 Semangat Awam (Public Spiritedness)

Ia bermaksud menuruti kehendak seseorang sambil menyederhanakan


pendapat lain dengan tujuan mencapai persetujuan yang lebih besar bagi
memastikan keharmonian tempatan. Ia juga ialah satu bentuk kawalan diri,
iaitu kawalan kerajaan (self-government). Semangat awam ialah nilai mustahak

68
untuk semua rakyat. Dalam mengamalkan pentadbiran awam, nilai ini
menghendaki pentadbir menghormati hak-hak dan tanggungjawab ini.
Pentadbir rakyat harus menanam sifat ini untuk memahami bahawa orang
awam mempunyai hak-hak untuk melibatkan diri sebanyak yang boleh
dalam urus tadbir. Tidak kira sama ada hal ini menyukarkan tugas
pentadbiran, atau ia menimbulkan ketidakcekapan, atau penglibatan ini
sesuai dengan kehendak pentadbir atau sebaliknya.

Penglibatan rakyat mencerminkan empat dasar utama dalam


mengimplimentasikan polisi awam:

(i) Hak rakyat untuk melibatkan diri dalam demokrasi.


(ii) Pembangunan rakyat melalui penyertaan.
(iii) Penghasilan polisi yang lebih baik melalui penglibatan rakyat.
(iv) Sumbangan penglibatan rakyat sebagai satu bentuk sistem maklum
balas yang berkesan bagi menjamin kestabilan dalam kerajaan.

Untuk menjalankan tanggungjawab yang diamanahkan, pentadbir awam


harus mempunyai sifat public spiritedness dan belajar menjadikan rakyat
sebagai panduan kerana hak rakyat mengambil bahagian sama ada ke arah
mencapai polisi yang baik atau kestabilan dalam kerajaan. Public spiritedness
juga mencerminkan proses menggalakkan orang awam menawarkan idea,
maklumat, kreativiti dan tenaga untuk pembangunan dan pelaksanaan polisi
awam. Melalui sifat tolak ansur (give and take) ini barulah pembangunan
rakyat dapat berlaku. Hanya dengan penyelesaian isu awam yang substantive,
integrasi nilai-nilai dan kepakaran teknikal, maka rakyat dan pentadbir untuk
rakyat boleh membangun dengan mengamalkan tanggungjawab mengikut
kapasiti mereka masing-masing bagi terus membentuk diplomasi.

4.4.2 Berhati-Hati (Prudence)

Ia bermaksud kebijaksanaan yang praktikal dan kebolehan mencapai


matlamat yang baik melalui cara yang baik. Ia adalah satu proses, iaitu ilham
diperolehi daripada sesuatu masalah atau keadaan dan banyak berkait rapat
dengan prinsip. Prinsip yang baik diaplikasikan dalam situasi tertentu tanpa
mengetepikan perkara-perkara yang mudah. Prudence ialah antara nilai
terpenting yang perlu ada pada setiap pentadbir awam. Kebijaksanaan
praktikal untuk menyesuaikan teknik terbaik ke dalam nilai-nilai tertentu
adalah kunci kepada mengaitkan kepakaran teknikal dengan peranan
citizenship. Keputusan pentadbiran yang berhati-hati menjaga teknik ini dapat
memanfaatkan hubungan dan kehendak rakyat. Prudence ialah alat untuk
mengekalkan sifat simbolik rakyat yang efektif (effective citizenship) dan tugas
sivik serta kepakaran profesional perkhidmatan awam dalam demokrasi
berperlembagaan.

Yves Simon (1951) menegaskan kepakaran dan prudence harus bergerak


seiringan kerana kepakaran semata-mata tanpa prudence akan menimbulkan

69
masalah dan secara tidak langsung akan menekan rakyat. Apa yang menarik
katanya:

“Leadership belongs to prudence, not to expertness; rather than the bearer of


a technical ability, a leader is supposed to be a man of virtue, a man of
human experience, a man who knows man. Violence is done to the nature of
public life whenever the government is in the hands of an expert rather than
those of a prudent man because government by experts is government by
outsiders.”

Oleh itu, untuk menjamin keberkesanan negeri pentadbiran (administrative


state), orang luar (outsider) mesti diganti oleh orang dalam (insider). Begitu juga
halnya dengan kepakaran teknikal mestilah sesuai dan menyokong amalan
citizenship. Pendekatan kepada penyelesaian masalah awam harus dibuat
dengan berhati-hati dan mengambil kira keputusan bijaksana yang berupaya
mengaitkan teknik dengan demokrasi.

4.4.3 Keutamaan Kewarasan (Substantive Rasionality)

Kepentingan rasional ialah unsur ketiga penting bagi pentadbir untuk rakyat.
Ada andaian yang mengatakan hanya ahli politik saja yang bertanggungjawab
kepada rakyat. Dengan itu, substantive rationality terletak di atas bahunya.
Sementara para pentadbir hanya perlu menurut dan melaksanakan
keputusan. Andaian ini jelas dibuktikan tidak tepat terutama dalam
pentadbiran negeri yang moden ini. Dalam menangani masalah teknikal
yang terdapat pada kerajaan moden yang kompleks dewasa ini, pentadbir
awam tidak dapat lari daripada melibatkan diri dalam menganalisa perkara
substantive terutama dalam mencadangkan apa-apa polisi yang harus dibuat.
Tidak kurang penting juga sumbangan mereka terhadap proses
membangunkan segala perincian mengenai pelaksanaan perintah dan
peraturan.

Sebarang tindakan yang memisahkan substantive rationality jauh daripada


sebarang bentuk tingkah laku manusia adalah sesuatu yang mustahil kerana
tindakan demikian akan hanya memusnahkan dan menzalimi etika
kemanusiaan. Ramos (1981) menegaskan teori kemanusiaan mesti
berdasarkan kepada penganalisaan substantive mengenai makna dan tujuan
tindakan manusia. Dalam percubaan memisahkan fakta dengan nilai, Ramos
mempertikaikan sosial sains yang sebenarnya tidak boleh meniru sains
secara fizikal. Menurut beliau, memandangkan pentadbiran awam berakar
umbi daripada teori hubungan manusia dalam organisasi, adalah perlu bagi
pentadbir awam menyesuaikan diri dengan amalan rasionaliti yang tinggi
(substantive rationality).

Pentadbir untuk rakyat ialah pengamal yang memahami tanggungjawabnya


dan secara peribadi sedar mengenai nilai serta dimensi etika tindakan
pentadbiran. Malahan mereka juga terlibat dalam penemuan-penemuan
sivik. Reich, (1988) menghuraikan dengan lebih lanjut mengenai citizen
administrator dan peranannya dalam penemuan sivik (civic discovery).
70
“He then encourages and instigates the convening of various forums in
community centre, school and workplace - where citizen are to discuss whether
there is a problem and if so what it is and what should be done about it. The
public manager does not specifically define the problem or set an objective at
the start. He merely discloses the complaints. Nor does he take formal control
of the discussion or determine who should speak for whom. At this stage he
views his job as generating debate, even controversy. He wants to bring into the
open the fact that certain members of the community are disgruntled and create
possibilities for the public to understand in various ways what is at stake. He
wants to make the community conscious of tensions within it and responsible
for dealing with them. In short, he wants the community to use this as an
occasion to debate its future.”

4.4.4 Kesimpulan

Justeru, ketiga-tiga unsur ini penting dan membekalkan intipati moral


kepada peranan pentadbir awam. Di bawah unsur public spiritedness, pentadbir
awam disarankan untuk berkomunikasi dengan jujur bersama rakyat. Polisi
ini penting kerana tertanam padanya definisi keadilan yang lahir daripada
pertimbangan dan maklum balas dengan rakyat dan bukan keputusan
unilateral para pakar semata-mata. Sementara bagi prudence, keputusan
berhati-hati menghendaki keadilan dijalankan dan menolak tekanan daripada
sesiapa yang lebih berpengaruh. Seterusnya, di bawah substantive reasoning
menghendaki pentadbir awam berani mengkaji prinsip dan nilai-nilai yang
tersirat dalam tindakan awam supaya hal yang sebenar tidak akan
disembunyikan dan seterusnya dapat mengelakkan rakyat daripada dizalimi.

SOALAN DALAM TEKS

3. Nyatakan tiga nilai yang harus dimiliki oleh pentadbir


awam dalam memainkan peranannya sebagai
pemegang amanah rakyat.
4. Nyatakan empat dasar utama yang melibatkan rakyat
dalam pembentukan polisi awam di bawah unsur public
spiritedness.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

4.5 WHISTLEBLOWING – KAWALAN DAN PRESTASI ORGANISASI

Tajuk-tajuk akhbar sensasi di barat banyak menggambarkan tingginya paras


konflik dalam sesebuah organisasi contohnya seperti “Pengkritik NASA
mengatakan beliau hanya perlu bercakap benar, bukan tertakluk kepada
telunjuk agensinya” dan “Pihak Berkuasa Tennessee terkejut dengan kritikan
yang dilemparkan mengenai program nuklearnya”. Cakap-cakap sumbang

71
ini banyak kedengaran. Tajuk-tajuk utama ini membongkarkan penambahan
kejadian pertikaian antara individu dan organisasi. Biasanya mengenai
perkara-perkara yang memberi kesan mendalam kepada pihak-pihak lain
yang bukan terlibat secara langsung dengan pertikaian tersebut. Tajuk-tajuk
beginilah yang memberi satu terminologi kepada fenomena ini, iaitu
whistleblowing.

Walaupun whistleblowing sebenarnya sama dengan jenis pertikaian organisasi


yang lain (contohnya antara jabatan atau antara pekerja dan majikan), namun
terdapat ciri-cirinya yang berlainan. Ia berbeza dengan jenis pertikaian
organisasi yang lain dan boleh dibahagikan secara berkumpulan kepada tiga
aspek prosedur dan substantive yang berlainan iaitu

(i) Sikap mementingkan diri sendiri yang jelas tidak wujud di pihak
yang memulakan aduan pertikaian.
(ii) Ketaksamaan (asymmetry) pembahagian kuasa.
(iii) Tiada mekanisme-mekanisme pembangunan penyelesaian masalah
yang baik dan neutral.

Whistleblowing unik kerana ia melibatkan seseorang individu yang


mengetengahkan pertikaian atau isu, terutama antara pihak ketiga yang tidak
terlibat secara langsung dengan pekerjaan dan hubungan kontrak bersama
majikan. Contohnya, pembayar cukai dan pemegang stok (stockholder).
Pertikaian ini sebenarnya terletak kepada pihak ketiga kerana motivasi
sebenar datang daripada mereka. Menariknya tentang whistleblowing ialah
faktor yang mendorong pihak yang menuntut untuk membongkar
keburukan organisasi yang lebih bersifat kemanusiaan sejagat (altruism)
berbanding sifat mementingkan diri sendiri. Mansbridge (1990) menyatakan
keganasan peribadi oleh penyelia atau organisasi dipercayai boleh
mempercepat dakwaan mengenai salah laku organisasi atau aktivitinya yang
tidak sah. Dakwaan tersebut secara luarannya bersifat altruisme walaupun ia
sebenarnya didorong oleh individu.

Satu lagi ciri whistleblowing ialah ia biasanya melibatkan konflik antara dua
pihak yang mempunyai kuasa yang tidak seimbang. Weinstan (1979)
menegaskan bahawa whistleblowing melibatkan “percubaan untuk mengubah
sistem birokrasi oleh satu pihak yang bekerja dalam organisasi tetapi tidak
mempunyai kuasa atau autoriti untuk berbuat demikian”. Pengadu
(whistleblower) juga akan berada lebih di pihak yang malang kerana sumber-
sumber yang diperlukan untuk menyokong sebarang konflik tidak
dibahagikan dengan adil. Apa yang pengadu boleh lakukan ialah bergantung
kepada sumber-sumber peribadi di samping apa jua sumber sokongan
tambahan yang boleh diperolehi dengan cara mempengaruhi sesiapa saja
yang mempercayai tentang konflik tersebut.

Sebaliknya, mana-mana organisasi yang memilih untuk tidak mempedulikan


dakwaan whistleblower dan mencabar tuduhan tersebut boleh dengan mudah
memindahkan ahli-ahli dalam organisasinya, perkhidmatan guaman dan juga

72
jaringan penyokong-penyokong luaran untuk tidak bertindak balas terhadap
dakwaan yang sah tersebut. Dengan itu yang pasti, seorang whistleblower
boleh menjangka bahawa dia akan berhadapan dengan lawannya yang
kekuatan kuasa luar biasanya banyak dan berstruktur.

Elemen perbezaan yang ketiga bagi whistleblowing ialah ia biasanya wujud


dalam ketiadaan mekanisme-mekanisme pembangunan penyelesaian
masalah yang baik dan neutral. Prosedur parti ketiga kini telah digunakan
untuk menyelesaikan pelbagai masalah antaranya pertikaian kepentingan
pengurusan buruh, pertikaian kontrak komersial, tuntutan pengguna dan
konflik antara kumpulan-kumpulan dalam komuniti. Namun, peluang untuk
mendengar tuntutan pengadu (whistleblower) jarang diberi perhatian terutama
dalam Semakan Parti Ketiga (Third Party Review). Sehubungan itu, satu
mekanisme telah dibentuk dalam organisasi itu sendiri supaya bukti-bukti
yang dikemukakan oleh pihak ketiga dapat disemak dan sekali gus dapat
menyelesaikan tuntutan tersebut. Meskipun wujud mekanisme semakan
tersebut, pengadu (whistleblower) tetap akan berada di pihak yang malang jika
dibandingkan dengan pertikaian-pertikaian lain. Prosedur pembongkaran
rahsia oleh whistleblower telah menghalang mereka untuk menginstitusikan
badan semakan ini. Satu petunjuk untuk kekurangan bimbingan institusi
semakan ialah prosedur tersebut tidak diterima dengan meluas oleh pihak-
pihak yang terjejas kepentingan mereka. Ini telah dibuktikan dalam kajian
data terhadap pekerja-pekerja Persekutuan. Miceli dan Near (1984)
melaporkan “Memuji tindakan pengadu (whistleblower) akan menimbulkan
masalah lain dan sudah tentu menghendaki usaha jangka panjang yang
terperinci”. Tambahan pula menurut Devine dan Apline (1986), “Satu
masalah lagi yang akan timbul adalah tidak kira sama ada niat pengadu baik
atau sebaliknya, prosedur melindungi pengadu (whistleblower) tetap lemah.”

4.5.1 Kerangka Teorikal

Dalam membentuk teori mengenai whistleblowing dan kesannya,


pembaharuan terhadap fenomena dan skopnya adalah perlu. Definisi
whistleblowing oleh Miceli dan Near (1985) jika dikembangkan membawa
maksud pembongkaran rahsia baik daripada individu mahupun kumpulan
mengenai aktiviti yang didakwa tidak sah, tidak bermoral atau haram. Satu
andaian yang tersirat ialah whistleblower bukan setakat datang daripada ahli
yang pasif atau bystander yang membuat aduan daripada apa yang
disimpulkan sebagai salah laku, tetapi juga tidak mempunyai autoriti untuk
membuat perubahan. Walaupun sesetengah cerdik pandai antaranya Weihn,
Zald dan Berger (1978) ada mempertikaikan bahawa whistleblower tiada
autoriti untuk membuat perubahan, tetapi mereka boleh menangani masalah
ini dengan cara tidak konvensional. Ini berbeza keadaannya di sesetengah
organisasi yang memang wujud satu jawatankuasa khas yang diberi autoriti
untuk membawa tindakan yang tidak sah ke perhatian pihak atasan dan
dengan itu dapat menggerakkan secara (prima facie) perubahan kecil.
Mengikut kajian masa kini, walaupun kuasa whistleblower datang daripada dua

73
saluran, baik formal mahupun yang tidak formal dalam sesebuah organisasi,
tetapi sumber kuasa yang lain juga wujud.

Definisi ini tidak harus dianggap sebagai mengesahkan dakwaan pengadu.


Banyak ulasan karya mengenai whistleblowing menganggap atau menghadkan
bidang kuasa tersebut kerana wujud sekatan terhadap pelaksanaan prinsip-
prinsip tertentu, iaitu halangan yang ketara daripada pihak yang didakwa
membabitkan tindakan yang melanggar prinsip keadilan, kejujuran dan
ketelusan ekonomi (Bowie, 1982; Graham, 1986). Namun dari perspektif
organisasi, kepentingan aduan whistleblower masih berada di tahap kabur.
Walaupun keesahan aduan whistleblower adalah tidak relevan kepada sesebuah
organisasi yang memilih untuk mengetepikan tuduhan tersebut dan
seterusnya menghukum kembali pengadu tersebut, tetapi ia penting kepada
organisasi yang mahu bertindak balas kepada aduan sedemikian dengan
sewajarnya. Organisasi yang cenderung kepada perubahan positif ini akan
menyiasat aduan whistleblower untuk memastikan sah atau tidak dakwaan itu.

Sebarang kesan kepada whistleblowing mesti mengambil kira pelbagai variasi


dalam menentukan dakwaan yang diketengahkan oleh pengadu. Dakwaan
terbahagi kepada tiga jenis. Jenis yang paling kerap terdapat dalam
kebanyakan ulasan karya adalah melibatkan aduan kesalahan yang pada kaca
mata pengadu ialah aduan yang paling tepat. Jenis yang kedua ialah jenis
aduan yang tidak sah wujud apabila tanggapan pengadu ialah salah atau
maklumat mengenai aktiviti salah laku tersebut tidak lengkap. Satu lagi
aduan salah yang serius melibatkan whistleblower yang bersifat opportunist, iaitu
pengadu ini akan memalsukan kes untuk perlindungan peribadi atau
mendapatkan ganjaran.

Konsep “isu” membawa maksud kontroversi yang dimulakan oleh pengadu


(whistleblower). Menurut Cobb dan Elder (1982: 83), suatu isu merujuk
kepada konflik antara dua atau lebih pihak yang dikenal pasti terlibat dengan
perkara yang berkaitan dengan prosedur dan perkara penting. Selain itu,
terdapat juga tanggapan lain mengenai kelakuan serta kecenderungan
individu dan organisasi terhadap whistleblowing. Ada juga anggapan bahawa
sesebuah organisasi akan menolak perubahan kecuali ia mendapat tindak
balas yang bijak atau perubahan dijangka dapat memudahkan pengendalian
positif dan rutin terhadap pertikaian-pertikaian tersebut. Penolakan terhadap
perubahan disekat oleh dua faktor, iaitu kecendurungan individu dan
organisasi. Kecenderungan pertama mengikut Staw, Sanderlands dan
Dutton (1981) ialah kesan daripada terminologi ancaman ketat (threat rigidity
effect). Menurut Staw “Ancaman kepada kepentingan utama suatu entiti, baik
individu, kumpulan atau organisasi akan membawa kepada satu bentuk
rigidity.” Proses paling terkenal yang menyumbang kepada rigidity dalam
konteks ancaman ialah sekatan kepada pemprosesan maklumat dan
penghadan kawalan semakan. Sama ada tindak balas kepada ancaman
berkesan atau tidak, banyak bergantung kepada tahap ancaman itu sendiri.
Bertindak balas dalam keadaan yang kaku dan dalam suasana perubahan
yang drastik boleh membawa kepada kesukaran dalam penyesuaian. Tetapi

74
bertindak balas secara tegas (rigid) terhadap perubahan yang membina
sebaliknya akan lebih berkesan.

Kecenderungan kedua dilihat dari segi bagaimana pihak-pihak yang terlibat


bertindak balas kepada mekanisme akauntabiliti yang berlainan (Jos, 1990).
Staw (1980) mempertikaikan bahawa individu mempamerkan rasionaliti
yang ke hadapan, iaitu apabila yang dituduh/pembuat keputusan cuba
mencari pilihan yang terbaik untuk membela diri mereka. Namun, apabila
seseorang didapati bertanggungjawab selepas keputusan dibuat,
kemungkinan besar mereka ini akan merujuk kepada rasionaliti yang
terdahulu dalam percubaan mengesahkan tindakan mereka. Terdapat
pelbagai proses pembuktian yang bermula daripada rasionalisasi lisan yang
mudah dengan memberikan alasan yang agak munasabah dalam
meminimumkan kerosakan kepada imej sosial (Tetlock, 1985). Disebabkan
whistleblowing menjadikan mereka accountable, maka sebarang tindakan atas
dasar keputusan yang dibuat dahulu akan sebolehnya cuba mengesahkan
tindakan mereka yang lalu. Ini dilakukan dengan cara mereka cuba
menjalankan aktiviti yang menampakkan faedah dan menggalakkan
sasarannya untuk mengukuhkan keputusan yang lepas (Tetlock, 1985).

4.5.2 Kesan Organisasi dan Whistleblowing

Kesan organisasi terhadap whistleblowing terdiri daripada dua aspek, iaitu


organisasi mikro dan makro. Hasil yang diperolehi pada tahap mikro
memfokus kepada tindak balas organisasi kepada tuntutan whistleblower dan
juga jalan penyelesaiannya. Manakala pada tahap makro pula, ia dikatakan
mempunyai kaitan antara whistleblowing dan proses am perubahan organisasi
dan kestabilannya. Kajian ini memfokus kepada kesan whistleblowing terhadap
kestabilan sesebuah organisasi.

Satu penerokaan mengenai hasil makro yang relevan diperolehi oleh (Zaid &
Berger, 1978). Tesis utama mereka ialah mengenai konflik dalam organisasi
termasuk whistleblowing. Whistleblowing dikatakan berlaku di luar saluran biasa
dan bangkangannya tidak mengikut kebiasaan (unconventional opposition). Ia
boleh digunakan jika difahami dengan betul dan boleh diadaptasikan melalui
analisis pergerakan sosial. Mereka menyatakan fenomena pergerakan sosial
yang serupa adalah penting kerana ia memberi kesan yang besar kepada
pembentukan sesebuah organisasi termasuk kawalan terhadap sumber-
sumber organisasi dan kesinambungan (survival) organisasi. Analisis Zaid
dan Berger mencadangkan bahawa proses whistleblowing dan kesannya boleh
mempengaruhi keputusan yang luas. Dua antaranya yang signifikan ialah

(i) Kawalan organisasi (Pfeffer dan Salancik, 1978).


(ii) Prestasi organisasi (Hirschman, 1970).

Dari perspektif kebergantungan (sumber), Pfeffer dan Salancik (1978)


mencadangkan pilihan organisasi dikawal secara sosial. Kebergantungan
organisasi terhadap persekitaran membenarkan entiti luaran untuk

75
menguasai organisasi. Kuasa ini membenarkan elemen persekitaran
mengawal dan mengawasi tindakan organisasi. Namun, kecenderungan
kawalan tidak dapat ditentukan. Ia bergantung kepada wujudnya syarat yang
menggalakkan organisasi untuk mematuhi permintaan entiti luaran. Titik
terpenting dari segi kebergantungan sumber dalam kajian ini ialah tindakan
pengadu (whistleblower) akan mempengaruhi kestabilan dalam paten pasaran
dan kawalan dalam organisasi. Oleh yang demikian, ini memberi kesan
kepada kebergantungan persekitaran.

Hasil bagi tahap makro yang kedua boleh dikaitkan secara langsung dengan
fenomena whistleblowing mengguna pakai teori pemisahan, penyuaraan dan
kesetiaan (Hirschman, 1970). Hirschman menerangkan bahawa ahli
organisasi bertindak balas kepada penurunan dalam prestasi sementara
pentadbir bertindak balas kepada percubaan ahli organisasi untuk
mempengaruhi organisasi. Beliau menyatakan sebab penurunan dalam
prestasi organisasi adalah dijangka dan perlakuan ahli yang bertindak balas
kepada penurunan ini boleh membawa pembetulan tindakan yang tidak
efisien dan tidak efektif.

Ahli-ahli bertindak balas kepada penurunan prestasi yang pada kebiasaannya


menjadi fokus analisis ekonomi tradisional, iaitu “keluar”, sama ada ahli
meninggalkan organisasi tersebut atau berhenti membeli produk syarikat
tersebut. Hirchmen mengenal pasti asas kedua bentuk tindak balas ahli pula
ialah “suara” yang menggambarkan tindak balas politik. Bersuara melibatkan
penjelasan secara langsung mengenai ketidakpuasan hati terhadap
pengurusan atau terhadap autoriti-autoriti lain. Walaupun Hirchman
berpendapat “keluar” atau “suara” sebagai perkongsian penting yang
eksklusif, (Kolarska dan Aldrich, 1980) pertikaian mereka mewakili empat
tindak balas jika mereka dipertimbangkan bersama iaitu

(i) Terus tinggal dan berdiam diri.


(ii) Terus tinggal dan bersuara.
(iii) Keluar dan terus berdiam diri.
(iv) Keluar secara bising.

Tindakan meniup whistle menandakan pilihan antara empat tindak balas


Kolarska dan Aldrich tersebut. Pengadu (whistleblower) memilih untuk terus
tinggal dan bersuara atau keluar dengan bising. Dalam sesetengah keadaan,
pilihan tingkah laku akan digunakan mengikut susunan jika organisasi tidak
bertindak balas baik terhadap usaha pekerja untuk membuat perubahan dari
dalam organisasi itu sendiri. Titik konseptual yang penting ialah tindak balas
ini bertujuan untuk membetulkan penurunan dalam organisasi dan
sebaiknya dikaitkan dengan prestasi organisasi.

4.5.3 Hipotesis

Premis asas dalam kajian ini ialah organisasi akan menolak perubahan
kecuali organisasi sudah mempelajari jenis tindak balas atau mereka cipta

76
sendiri suatu cara untuk memudahkan pengendalian pertikaian secara rutin
dan positif (Staw, Sanderlands dan Dutton, 1981). Realiti dakwaan
whistleblower berbeza-beza. Sesetengah whistleblower menimbulkan dakwaan
yang sah dan yang lain pula menimbulkan isu yang palsu untuk menghukum
rakan sekerja atau pihak atasan (Westin, 1981). Bagaimana organisasi
dibentuk untuk bertindak balas terhadap dakwaan yang berbeza-beza
penting? Adakah organisasi membentuk jenis I (menolak dakwaan tersebut)
atau jenis II (menerima dakwaan palsu)? Adakah ia memberi ganjaran
terhadap dakwaan yang tidak sah? Adakah ia menghukum dakwaan yang
sah? Sesebuah organisasi tidak akan tahu apa yang ada di hadapan mengenai
percampuran tindakan sah atau tidak sah ini, tetapi ia boleh membuat
pilihan yang strategik mengenai tahap kesalahan yang boleh diterima pakai
untuk setiap jenis tindak balas. Hirchman (1970) mencadangkan institusi
boleh direka bentuk untuk mengurangkan kos bersuara dan meningkatkan
ganjaran sebagai satu cara mengambil peluang memulihkan kuasa bersuara.
Oleh itu, rekaan yang dipilih oleh organisasi akan berkemungkinan besar
memberi kesan kepada organisasi. Oleh itu, hipotesis berikut ialah

Hipotesis 1: Paling banyak sesebuah organisasi menghukum


dakwaan yang sah dan memberi ganjaran
kepada dakwaan salah, berkemungkinan besar
prestasi akan terjejas.

O’day (1974) mencadangkan pihak atasan dalam organisasi akan lebih


berurusan secara mengugut untuk melemahkan individu yang berfikiran
reformasi daripada terus meminta perubahan. Menurut O’day, peningkatan
amalan yang menekan dan menindas ini ada dua tujuan. Pertama, amalan ini
bertujuan untuk mengawal reformer-reformer supaya mereka tidak
mempengaruhi ahli-ahli lain dengan matlamat mereka. Kedua, amalan ini
dibuat untuk mengekalkan imej autoriti-autoriti yang terbabit. Petunjuk
amalan yang paling nyata ialah sikap ganas organisasi terhadap whistleblower,
dibuat kononnya atas dasar memberi amaran atau tindakan disiplin yang
lebih formal. Akhir sekali, amalan ini akan berpindah daripada mendakwa
perbuatan whistleblower sebagai tidak bermoral, tidak sah atau haram kepada
ketidakpatuhan dan perlanggaran whistleblower/pengadu dengan norma-
norma organisasi (Hanshbanger, 1973). Dengan mengaburkan fakta, konflik
ini akan melenyapkan kebolehan organisasi untuk membuat keputusan yang
rasional. Keadaan ini membawa kepada hipotesis seterusnya.

Hipotesis 2: Paling banyak keganasan, paling sedikit


tindakan whistleblowing boleh membantu
memperbaiki prestasi organisasi.

Satu lagi dimensi yang penting dalam proses whistleblowing melibatkan sama
ada isu yang diketengahkan oleh whistleblower boleh diselesaikan atau
sebaliknya. Dalam sesetengah keadaan tindakan susulan menghukum
pesalah akan terjadi apabila sumber-sumber autoriti membela kedudukan
whistleblower. Senario lain yang berkemungkinan terjadi ditunjukkan dalam

77
keadaan sesuatu isu dan konflik berterusan dan lenyap tanpa penyelesaian.
Walaupun dakwaan whistleblower tiada merit, tidak mustahil bagi sesebuah
organisasi membiarkan kontroversi demikian berlarutan kerana ia akan
mengganggu dan menyakiti (irritate) whistleblower dan juga organisasi lain yang
mengambil bahagian. Ia boleh disimpulkan bahawa:

Hipotesis 3: Semakin sesebuah organisasi berupaya


menyelesaikan masalah, lebih besar harapan
bahawa whistleblowing akan dapat memperbaiki
prestasi organisasi.

Organisasi akan berusaha untuk mengekalkan autonomi. Amalan


menyuarakan pendapat bagi (Hirschman, 1970) oleh whistleblower
mengancam autonomi organisasi. Jika organisasi bersikap sensitif terhadap
mekanisme penambahbaikan, organisasi begini akan bertindak balas
terhadap dakwaan yang dibuat oleh whistleblower dan mempunyai harapan
untuk tidak kehilangan autonomi melalui penetapan matlamat dan
pembahagian sumber-sumber. Sebaliknya jika organisasi mengenepikan
aduan whistleblower dan bertindak balas dengan ganas, maka ini akan menarik
campur tangan pihak ketiga dan seterusnya akan menambah beban kepada
masalah yang sedia ada dan selanjutnya mendapat tentangan daripada orang
awam.

Sejauh mana whistleblowing memberi kesan kepada kawalan organisasi dilihat


kepada bagaimana masalah whistleblower ini dapat diselesaikan. Penyelesaian
daripada luaran membabitkan pemberian mandat, iaitu organisasi harus
mematuhi polisi atau amalan organisasi yang telah diubahsuai. Walaupun
penyelesaian daripada luaran tidak menggariskan perubahan organisasi
secara terperinci, tetapi kelemahan organisasi berkemungkinan akan
bertambah besar (Pfeffer dan Salancik, 1978). Ini memberi petanda berikut:

Hipotesis 4: Penyelesaian daripada luaran kepada tuntutan


whistleblower akan melemahkan kawalan
organisasi.

Satu lagi pengaruh sejauh mana whistleblowing memberi kesan kepada kawalan
organisasi dilihat dari sudut bagaimana sesebuah organisasi membela dirinya
terhadap tuduhan whistleblower. Jika organisasi terdorong untuk mengekalkan
autonomi, kebolehan mereka mengawal ancaman ini banyak bergantung
kepada kuasa yang mereka perolehi. Justeru itu:

Hipotesis 5: Lebih banyak kuasa organisasi, lebih luas peluang


untuk membela diri mereka daripada tuntutan
whistleblower dan makin kurang kesannya terhadap
kawalan organisasi.

Teori Hirschman mencadangkan pemulihan prestasi organisasi yang lemah


bergantung kepada tindak balas terhadap pelbagai mekanisme pembaikan

78
yang disediakan. Satu kesan negatifnya ialah apabila sesebuah organisasi itu
dilengkapkan dengan mekanisme “suara” tetapi jika tindak balas lebih
cenderung kepada mekanisme “keluar”, keadaan ini kurang berupaya untuk
memulihkan prestasi yang menurun dan ini akan seterusnya mengakibatkan
kejatuhan prestasi yang kekal.

Organisasi yang tidak menggalakkan bangkangan, terdedah kepada kesan


yang serius apabila whistleblowing terjadi. Walaupun organisasi berjaya
menghalang ahlinya bersuara, namun tindakan tersebut telah mengorbankan
peluang-peluang untuk memperbaiki prestasi yang lemah. Sebaliknya, jika
tindakan menghalang whistleblowing itu gagal, tahap penambahbaikan jauh
lebih berkesan.

4.5.4 Kaedah Kajian

Kajian ini menggunakan pendekatan kajian kes yang dipelopori (Yin dan
Heald, 1975) dan seterusnya dibangunkan oleh (McClintock, Brannon dan
Maynard-Moody, 1979) dan (Yin; 1981a, 1981b). Seperti yang digambarkan
oleh (Yin dan Heald, 1975: 372), kajian kes ini menghendaki responden
menjawab set soalan yang sama untuk setiap kajian kes. Soalan lebih bersifat
close-ended untuk memudahkan penjumlahan jawapan dan analisa. Bukti
kuantitatif yang diperolehi daripada setiap kajian kes membolehkan
pengiraan ukuran statistikal dikaitkan dengan penyelesaian satu-satu
kelemahan dalam kajian kes dan kebolehan penjumlahan merentasi kes-kes.
Oleh itu, kajian kes ini boleh disemak dengan kaedah saintifik yang ketat.

4.5.5 Persampelan

Sampel kes diambil daripada agensi-agensi dalam kerajaan persekutuan.


Untuk membolehkan sampel diperolehi bagi menunjukkan representasi
dibuat terhadap tahap pertikaian, adalah perlu kes-kes ini distratakan
(stratified) (Kish, 1965) mengikut saluran whistleblowing. Pada dasarnya kami
meletakkan sampel kes kepada tiga strata:

(i) Organisasi intra/saluran tidak formal (hierarki pengurusan, rakan


sekerja, kesatuan dan pejabat personel).
(ii) Saluran formal (pegawai penyiasat, hotlines, pejabat guaman khas).
(iii) Organisasi tambahan (Kongres/wakil rakyat/media).

Selepas memulakan jalinan hubungan dengan pelbagai sumber untuk


mengenal pasti kes-kes, kami mendapati hanya sedikit saja yang dapat
dikenal pasti di bawah strata yang pertama iaitu intra organisasi/saluran
tidak formal. Terdapat beberapa sebab mengapa kekurangan ini berlaku.
Pertama, kami dapati pemberi maklumat menganggap pertikaian yang
diselesaikan dalam hierarki pengurusan ialah whistleblowing. Pemberi
maklumat secara tidak langsung mengaitkan whistleblowing dengan
ketidaksetiaan kepada organisasi atau perlanggaran norma-norma komitmen
kepada organisasi atau rakan seperjuangannya. Pemberi maklumat juga

79
berkemungkinan kurang mengingati insiden yang berlaku dalam organisasi
melalui saluran yang tidak formal kerana pertikaian membabitkan tahap
konflik yang rendah, agak rutin dan menghasilkan sedikit bahan bukti
(artifact). Contohnya, laporan kes dan keputusannya. Kedua, whistleblowing di
peringkat persekutuan memang tinggi kadar formalitinya, maka ramai
individu akan cenderung melaporkan kegiatan tidak sah, haram dan tidak
bermoral melalui kaedah formal berbanding mengikuti hierarki arahan
organisasi.

Memandangkan kesukaran dihadapi dalam mengenal pasti kes-kes daripada


intra organisasi/strata yang tidak formal, sampel yang diambil akhirnya
mengandungi kes-kes yang datang hanya daripada dua strata yang
dinyatakan tadi. Walaupun sampelnya sedikit tersasar daripada yang
diharapkan, tetapi ia adalah konsisten dengan kenyataan yang sebenar
semasa kajian dijalankan. Ringkasan ciri-ciri ini boleh didapati pada Jadual
4.1. Sampel kes-kes mewakili spektrum yang luas sesebuah hierarki
organisasi, dengan kadar perwakilan yang sama daripada pengurusan yang
teratas, pengurusan di tengah dan kedudukan tanpa pengurusan. Lebih
kurang satu pertiga daripada sampel-sampel ini mengalami tindak balas
ganas dan lebih kurang separuh daripada mereka telah dipecat. Kadar bagi
kebanyakan kes, maklumat yang diperoleh diselesaikan adalah 78.5 peratus,
tetapi bahagian yang agak jelas (12.1 peratus) berlarutan tanpa penyelesaian.
Satu pertiga kes-kes ini membabitkan pemberi maklumat yang tidak mahu
dikenali, kebanyakannya pengguna hotline, iaitu identiti mereka tidak
diketahui penyiasat. Lebih kurang 27 peratus daripada keseluruhan sampel
membabitkan laporan hotline. Seterusnya, 40 peratus dan 20 peratus datang
daripada orang awam dan Lembaga Perlindungan Sistem Merit (Merit System
Protection Board) dan Pejabat Guaman Khas (Office of Special Counsel).

Statistik ini melambangkan sampel ini agak tersasar. Ia agak bersifat


representasi berbanding sampel yang digunakan dalam kajian lepas oleh
(Glazer dan Glazer, 1989), (Soeken dan Soeken, 1987) dan (Jos, Tompkins
dan Hays, 1989), yang melibatkan pembangkang-pembangkang utama dan
kes mereka terbukti jelas. Pada masa yang sama, kes-kes yang dipilih tidak
semuanya mewakili populasi whistleblower kerana kes-kes yang melibatkan
penganiayaan terhadap pemberi maklumat tanpa identiti (anonymous) adalah
tidak mencukupi (under-sampling). Kekurangan dalam persampelan oleh
whistleblower tanpa identiti tidak dapat dielakkan disebabkan ia memenuhi
kehendak pengumpulan data dalam kajian ini. Walaupun sesetengah jenis
kes kekurangan sampel, tetapi keseluruhan sampel adalah pelbagai dan
boleh diterima pakai dari sudut penyediaan data yang boleh digunakan
untuk menidakkan hipotesis.

4.5.6 Data

Data dikumpulkan bagi setiap kes daripada rekod simpanan, iaitu


memorandum, kes-kes mahkamah, laporan agensi dan belanjawan.
Manakala, sumber-sumber sekunder ialah temu duga dan kajian pentadbiran

80
kendiri. Usaha-usaha dibuat untuk membina prosedur bagi pengumpulan
data yang bertindan supaya maklumat yang tidak terdapat daripada satu
sumber boleh diperolehi daripada sumber yang lain. Kajian pentadbiran
kendiri menghendaki maklumat (contohnya demografik pekerja) yang juga
diperoleh daripada sumber yang lain seperti kes-kes mahkamah dan laporan
akhbar. Pertindihan ini meyakinkan bahawa jika satu data tidak ada, ia masih
boleh diperoleh menggunakan sumber alternatif lain. Data ini digunakan
untuk menghasilkan tiga data untuk setiap satu kes:

(i) Fail kajian kes, mengandungi maklumat kod-kod analisis


berdasarkan rekod-rekod simpanan.
(ii) Fail kajian pentadbiran kendiri, mengandungi maklum balas
daripada kajian pentadbiran kendiri.
(iii) Data sekunder, mengandungi belanjawan dan kajian maklumat
terhadap organisasi yang mengambil whistleblower sebagai pekerja.

4.5.7 Definisi Operasi

Tiga data digunakan untuk menghasilkan ukuran untuk pemboleh ubah


dalam kajian ini. Setiap ukuran yang biasa digunakan untuk menguji
hipotesis dibincangkan dengan ringkas. Untuk menambah bilangan kes-kes
bagi tujuan analisis dan mengurangkan bilangan data-data yang hilang, kami
menggunakan prinsip utama untuk menggabungkan ukuran daripada kajian
kes dan kajian pentadbiran kendiri. Prinsip utamanya adalah untuk
mewujudkan petunjuk-petunjuk bagi data-data yang ada untuk setiap kaedah
pengumpulan data. Petunjuk gabungan dibentuk dengan menyelaraskan
skornya dan menggantikannya dengan ukuran kajian pentadbiran kendiri
bagi kes-kes yang data telah hilang sewaktu menjalankan kajian kes.
Prosedur ini digunakan untuk semua pemboleh ubah yang wujud kedua-
duanya, iaitu kajian kes dan kajian pentadbiran kendiri.

Keganasan terhadap whistleblower menggambarkan tingkah laku oleh


organisasi terhadap whistleblower, bermula dengan menyokong sehingga
kepada tidak menyokong. Ia diukur melalui kiraan mudah ke atas jumlah
bilangan maklum balas “ya” untuk item bantahan dalam kajian kes dan
kajian pentadbiran kendiri.

Penyelesaian isu melambangkan isu yang diketengahkan oleh whistleblower


diselesaikan. Kes-kes disusun kepada tiga kategori, “selesai” kepada “tidak
dapat diselesaikan”.

Kawalan organisasi melambangkan pengekalan kuasa dan kawalan oleh


organisasi di atas keputusan dan sumber-sumber yang berhubung dengan
kejadian whistleblowing.

Prestasi organisasi melambangkan bagaimana organisasi diandaikan sebagai


efektif dan efisien hasil tindakan whistleblower. Satu ukuran dibentuk

81
menggunakan skor yang selari daripada kajian kes dan kajian pentadbiran
kendiri.

Polisi organisasi menghukum pesalah atas dakwaan whistleblower yang sah


menunjukkan maklum balas organisasi secara positif terhadap tuntutan
whistleblower yang terdahulu. Indek agensi dibentuk daripada jumlah maklum
balas pekerja berdasarkan Lembaga Perlindungan Sistem Merit (Merit System
Protection Board – MSPB) pada 1980 dan diulangi pada 1983.

Polisi organisasi memberi ganjaran kepada dakwaan yang tidak sah


menggambarkan tuntutan lalu yang kabur dalam kes-kes whistleblower. Skor
agensi dibentuk untuk mendapat maklum balas daripada item 1983 MSPB.

Saluran whistleblowing luaran merujuk kepada saluran formal dan tidak formal
yang wujud di luar organisasi. Item ini dibuat daripada maklum balas kepada
item dalam kajian kes dan kajian pentadbiran kendiri.

Penyelesaian yang diperoleh daripada luar ialah penyelesaian kepada


tuntutan whistleblower yang dikenakan oleh autoriti daripada luar.
Penyelesaian dikategori berdasarkan sama ada pihak-pihak adalah daripada
dalam atau luar.

Kuasa organisasi menunjukkan organisasi mempunyai sumber-sumber yang


boleh digunakan untuk menarik pegawai atasan yang lain mengenai isu ini.
Petunjuk bagi konsep ini ialah saiz belanjawan bagi organisasi induk diukur
dalam dolar yang stabil pada tahun semasa tuntutan whistleblower dibuat. Data
diperolehi daripada dokumen belanjawan yang disiarkan.

Penyekatan terhadap whistleblowing pula menggambarkan tindakan organisasi


menghalang whistleblower daripada meneruskan dakwaan mereka di dalam
dan luar organisasi. Ia diukur menggunakan petunjuk tahap iaitu agensi
terhadap penerimaan tentangan dibentuk daripada item 1980 dan 1983
MSPB.

4.5.8 Keputusan

Pelbagai teknik statistik digunakan untuk menguji hipotesis. Hasil regresi


dikemukakan dalam Jadual 4.2 dan 4.3. Jadual 4.2 membentangkan tiga
regresi. Regresi pertama termasuk petunjuk bagi menghukum tuntutan yang
sah. Kedua, termasuk petunjuk untuk ganjaran bagi tuntutan yang tidak sah
dan ketiga memuatkan kedua-dua ukuran.

Regresi prestasi organisasi kurang menyediakan sokongan untuk hipotesis.


Hubungan keganasan dan isu penyelesaian berada dalam hala tuju yang
diramalkan, tetapi tiada mana-mana hubungan mencapai tahap signifikan
0.05 dalam ketiga-tiga regresi.

82
Statik F ialah signifikan pada tahap 0.05 hanya bagi satu antara tiga
persamaan regresi. Penyesuaian R2 ialah pelbagai daripada 2 peratus kepada
6 peratus untuk tiga persamaan. Ini menunjukkan bahawa pemboleh ubah-
pemboleh ubah ini ialah peramal lemah untuk prestasi organisasi.

Jadual 4.3 menyediakan gambaran yang bercanggah dalam ramalan kawalan


organisasi. Statik F untuk dua daripada tiga pemboleh ubah tidak bersandar
dan keseluruhan regresi ialah signifikan. Kuasa organisasi tidak signifikan
dalam regresi. Keputusan menunjukkan penyelesaian daripada luar besar
kemungkinan ada hubungan dengan penurunan dalam kawalan organisasi.
Mereka juga mencadangkan bahawa halangan kepada whistleblowing boleh
menggugat kawalan organisasi.

4.5.9 Perbincangan

Kajian ini dimulakan dengan model teoritikal berdasarkan andaian asas


mengenai tingkah laku organisasi. Andaiannya ialah organisasi akan menolak
percubaan untuk perubahan kecuali mereka mendapat maklum balas bijak
atau diperkenalkan dengan cara-cara tersendiri bagi memudahkan
penyelesaian masalah yang positif. Walaupun kajian empirikal tidak mengkaji
asas ini secara langsung, ia boleh mengakses satu siri hipotesis yang mengalir
daripada andaian yang logik dan keputusan kajian lepas mengenai
whistleblowing. Hipotesis ini cuba meramalkan kesan organisasi oleh
whistleblowing. Analisis statistikal kes-kes whistleblowing di peringkat kerajaan
persekutuan menyediakan sokongan untuk sesetengah aspek teori yang
dinyatakan dalam hipotesis, tetapi ia juga menidakkan beberapa hipotesis
lain.

Berlawanan dengan hipotesis, prestasi organisasi tidak memberi kesan


kepada polisi organisasi yang menghukum dakwaan yang sah dan memberi
ganjaran kepada tuntutan yang tidak sah, seperti yang diukur oleh ukuran
jumlah andaian. Memandangkan kesukaran yang dihadapi dalam mengukur
konsep yang terbabit dalam hipotesis, satu sebab kekurangan perhubungan
ialah kesilapan dalam petunjuk bagi pemboleh ubah ganjaran dan hukuman.
Keadaan ini mengambil kira sifat kajian yang kebelakang (retrospective), akan
tetapi ukuran jumlah kajian ialah sumber data sedia ada yang terbaik.

Jadual 4.1

Perbandingan Kes-Kes Whistleblowing dalam Kerajaan Persekutuan dan Kesannya kepada


Kesudahan (Outcome) Beberapa Organisasi dan Pemboleh Ubah Peribadi

Pemboleh Ubah Frekuensi Peratusan Peratusan Sah Kes yang sah

Kedudukan Whistleblower 87
- Pengurusan atas 17 13.1 19.5
- Pengurusan tengah
- Penyeliaan
- Bukan pengurusan/ Bukan
seliaan
- Hilang

83
Adakah Tentangan Diterima 130
- Ya 44 44.8 33.8
- Tidak 74 56.9 56.9
- Tidak pasti 12 9.2 9.2

Organisasi Memecat Whistleblower 109


- Ya 24 18.5 22.0
- Tidak 85 65.4 78.0
- Hilang 21 16.2 ---

Tuntutan Penyelesaian 107


- Selesai 84 64.4 78.5
- Separuh selesai 10 7.7 9.3
- Tidak dapat diselesaikan 13 10.0 12.1
langsung
- Hilang 23 17.7 ---

Berapa Lama untuk Tutup Kes 87


- 0-1 41 31.5 47.1
- 1-2 16 12.3 18.4
- 2-3 10 7.7 11.5
- 3-4 8 6.2 9.2
- 4-5 3 2.3 3.4
- Lebih daripada lima 5 tahun 9 6.9 10.3
- Hilang 43 33.1 ---

Adakah Alamat Diterima 130


- Ya 105 80.0 80.0
- Tidak 25 19.2 19.2

Adakah Soal Selidik Dikembalikan 130

- Ya 57 43.8 43.8
- Tidak 73 56.2 56.2

Sumber-Sumber Kes 130


- Kes awam 53 40.8 40.8
- MSPB 27 20.8 20.8
- Projek Akautabiliti Kerajaan 8 6.2 6.2
- Jabatan Perkhidmatan
Masyarakat & Kesihatan US 7 5.4 5.4
- Pejabat Lapangan Hotline 16 12.3 12.3
- Ibu Pejabat Hotline 19 14.6 14.6

Jadual 4.2
Multiple Regresi untuk Prestasi Organisasi

Pemboleh Ubah Tidak Bersandar Beta Standard t Signifikan


Error
Keganasan -0.16 0.13 -1.27 0.21
Isu yang diselesaikan 0.20 0.11 1.79 0.08
Hukuman ke atas dakwaan sah -0.02 0.12 -0.20 0.84

Disesuaikan/adjusted R2=0.06
F=2.87
Signifikan =0.04
N=87

84
Keganasan -0.19 0.12 -1.69 0.09
Isu yang diselesaikan 0.15 0.11 1.32 0.19
Ganjaran atas dakwaan tidak sah -0.05 0.11 -0.46 0.65

Disesuaikan/adjusted R2=0.04
F=2.31
Signifikan =0.08
N=84

Keganasan -0.17 0.14 -1.22 0.22


Isu yang diselesaikan 0.14 0.12 1.14 0.26
Hukuman ke atas dakwaan yang -0.04 0.13 -0.30 0.76
sah
Ganjaran bagi dakwaan yang -0.5 0.11 -0.48 0.63
tidak sah

Disesuaikan/adjusted R2=0.02
F=1.48
Signifikan =0.22
N=80

Table 4.3
Multiple Regresi bagi Kawalan Organisasi

Pemboleh Ubah Tidak Bersandar Beta Standard t Signifikan


Error
Supression 0.38 0.10 3.92 0.00
Kuasa Organisasi 0.01 0.10 0.12 0.91
External solution -0.37 0.10
Adjusted R2 = 0.23
F= Statistik(Persamaan) = 9.46
F= Signifikan = 0.00
N = 84

Apakah yang dapat dicadangkan daripada dapatan mengenai hubungan


bersuara yang diperolehi daripada teori Hirchman. Tiga kemungkinan yang
bermerit melibatkan teori Hirchman sendiri dan yang lain ialah dalam
konteks kajian ini dikendalikan dan yang ketiga melibatkan keberkesanan
tindakan individu itu sendiri. Penerangan ini secara kolektifnya mengambil
kira hubungan yang lemah antara elemen bersuara dan prestasi.

Menurut teori Hirchman, konflik yang lahir adalah pelbagai termasuk


persetujuan menghalalkan cara demi mencapai matlamat. Pertikaian yang
lahir daripada whistleblowing biasa ialah pelbagaian ketidaksepakatan, perkara
dasar yang tidak sama mengenai perihal dalam organisasi dan peranan
sosialnya. Perkara dasar dalam sesetengah pertikaian boleh mengakibatkan
calon-calon yang lemah menyelesaikan masalah melalui cara yang dinamik
seperti yang diketengahkan oleh Hirschman, iaitu elemen keluar (exit) dan
bersuara (voice). Oleh itu, bentuk pertikaian boleh melegakan hubungan
bersuara dan prestasi. Seorang pengadu menjelaskan dilema ini.

85
“Semasa bertugas sebagai pustakawan kontrak, saya bertembung
dengan banyak kegiatan haram, pemalsuan dan amalan menindas.
Apabila pihak pentadbiran mulai sedar yang saya mengetahui
mengenai amalan negatif ini, mereka memecat saya. Sejak itu,
perpustakaan tersebut menjadi tidak terurus. Pekerja-pekerja tidak
diberi jurnal perubatan dan artikel yang terkini. Sesiapa yang
menyebabkan kegiatan tidak sihat dan tunduk pula kepada
kegiatan negatif ini tidak pernah bertanggungjawab di atas
tindakan mereka. Malahan yang menjadi ketua pesalah mendapat
gaji yang banyak.”

Satu lagi faktor yang mempengaruhi hubungan prestasi-bersuara ialah


kejelasan norma-norma prestasi dalam organisasi itu sendiri. Walaupun teori
Hirschman bersifat agak umum, ia banyak bergantung terutama kepada
bantahan yang berlandaskan kegagalan dalam organisasi yang berasaskan
pemasaran, yang faedah kejayaannya ialah keuntungan sementara kos
kegagalan ialah bankrap. Dalam agensi persekutuan kriteria persembahan
“terbaik” kurang jelas. Agensi persekutuan bertanggungjawab untuk
mencapai satu-satu matlamat atau sasaran tetapi mereka juga berada di
bawah tekanan yang tinggi untuk memuaskan kepentingan politik dan juga
memenuhi harapan masyarakat serta ahli-ahlinya. Jika prestasi yang baik
dikaitkan dengan “kepatuhan”, maka mekanisme “bersuara” mungkin akan
menjadi secara relatifnya tidak efektif untuk membetulkan “persembahan
yang menurun” (performance decliner). Seorang pengadu menggambarkan visi
prestasi yang berlainan wujud dalam sistem ketenteraan.

“Saya menghabiskan dua tahun di sekolah bersistemkan tentera.


Semasa dalam tempoh tersebut saya menyaksikan penindasan
yang berleluasa berlaku ke atas kedua-dua tugas dan askar-
askarnya. Saya dipaksa membuang semua peralatan yang tidak
digunakan dengan ancaman saya akan dibuang kerja jika tidak
menurut perintah. Terlalu banyak pesanan kepada barangan
menyebabkan penawarannya berlebihan seterusnya membawa
kepada kurangnya bahan-bahan pengajaran. Sistem tegas, iaitu
“rangkaian perintah” (chain of command) membuatkan penyelesaian
satu yang mustahil. Di kem askar, sebelum disiasat, beratus-ratus
dolar barangan dihapuskan supaya mereka tidak perlu
menunjukkan senarai pesanan. Secara keseluruhan, saya dapati
program ini satu pembaziran, penipuan dan penyalahgunaan kuasa
hanya tertumpu kepada perkara remeh sementara penyalahgunaan
kuasa yang besar diketepikan.”

Namun, penerangan ketiga bagi ketiadaan hubungan prestasi-bersuara ialah


kepekaan terhadap tindakan individu. Kita tahu individu wujud untuk
jangka masa tertentu, contohnya seorang pelanggan yang memilih untuk
tidak terus menggunakan satu-satu jenama boleh menghantar petunjuk kuat
kepada organisasi mengenai perlunya perubahan dibuat terhadap prestasi
organisasi tersebut. Tidak jelas perbuatan seorang individu menghantar
pesanan yang sama akan mendapat kejayaan yang sama. Perbandingan
dengan konteks tindakan individu juga boleh dicadangkan, tetapi (Pfefer &

86
Salancik, 1978, 12) menekankan kuasa kepimpinan dalam kajiannya
mengenai prestasi pentadbiran.

“Kajian yang menganggarkan kesan pentadbir mendapati bahawa


mereka bertanggungjawab terhadap 10 peratus kepelbagaian
dalam prestasi organisasi, satu perbezaan yang ketara ialah 90
peratus usaha intelek yang telah dihabiskan kepada membangun
teori mengenai tindakan individu.”

Nyata usaha pengadu, walaupun kelihatan seperti wira, hanya akan


mendatangkan kesan yang sedikit saja kepada prestasi organisasi.

Sebagai kesimpulan, nampaknya beberapa faktor boleh meningkatkan


hubungan prestasi- bersuara. Antara faktor ini terdapat keadaan yang tidak
serasi terhadap pertikaian whistleblowing, kekaburan norma-norma
persembahan dalam sampel organisasi yang dikaji dan kesan terhad tindakan
individu terhadap prestasi organisasi.

Keputusan kajian lebih jelas dari segi kawalan organisasi berbanding prestasi
organisasi. Kawalan organisasi terhadap sumber-sumbar dan autonomi
penentuan keputusan boleh dipengaruhi oleh tindakan pengadu. Keputusan
menunjukkan isu-isu yang diselesaikan secara luaran mempunyai
kemungkinan besar dan signifikan dalam menurunkan kawalan organisasi
berbanding dengan penyelesaian dalaman. Walaupun hubungan antara
sekatan terhadap whistleblowing dan kawalan organisasi tidak mencapai
statistik yang signifikan, saiz organisasi tersebut mencadangkan bahawa
organisasi menghadapi pertukaran antara kekurangan tindak balas kepada
reformer dalaman dan kehilangan autonomi organisasi. Faktor–faktor yang
boleh meningkatkan hubungan prestasi-bersuara dalam sesebuah organsasi
ialah seperti berikut:

(i) Melalui cara yang dinamik iaitu elemen keluar (exit) dan bersuara
(voice).
(ii) Melalui kejelasan norma-norma prestasi dalam organisasi itu sendiri
tapi jika prestasi yang baik dikaitkan dengan “kepatuhan”, maka
mekanisme “bersuara” mungkin akan menjadi secara relatifnya tidak
efektif untuk membetulkan “persembahan yang menurun”
(performance decliner).
(iii) Melalui kepekaan terhadap tindakan individu. Selagi organisasi dapat
menerima secara membina mesej yang hendak disampaikan oleh
pengadu, maka prestasi sesebuah organisasi dapat ditingkatkan.

Keputusan “multivariate statistic” menunjukkan tahap kuasa organisasi yang


tidak terkecuali daripada kawalan luaran. Apa yang kritikal dalam
menentukan kawalan organisasi ialah sama ada pengadu terlibat dalam
tingkah laku politik yang efektif atau tidak. Tingkah laku politik yang efektif
biasanya melibatkan pengembangan isu sebagai satu cara untuk
mengerakkan perhatian pengadu ke arah agenda sistematik dan pengaduan

87
yang formal (Cobb dan Elder, 1983). Berdasarkan daripada temu bual
pemerhati dalam kajian ini:

“Seseorang harus bersifat strategik dalam organisasi tersebut dan


mendapat kunci mesej dalam constituennya. Whistleblower boleh
berjaya jika mereka boleh mengejar perkara yang signifikan –
itulah, constituen politik yang betul.”

Memperluaskan constituen dengan mengenal pasti kumpulan yang berkaitan


dan pihak awam yang prihatin (Cobb dan Elder, 1983) ialah cara utama
untuk menawan kuasa kawalan daripada organisasi.

4.5.10 Kesimpulan

Hasil dapatan yang diperoleh menguatkan dakwaan sedia ada mengenai had-
had yang wujud dalam menggunakan mekanisme whistleblowing untuk
merubah organisasi. Walaupun prestasi tidak begitu dipengaruhi oleh polisi
organisasi, kajian ini menunjukkan permintaan terhadap bantuan luaran
boleh mengurangkan autonomi organisasi dan dengan itu menaikkan kadar
akauntabiliti. Secara keseluruhannya dapat disimpulkan bahawa whistleblowing
di bawah peraturan institusi, mempunyai peranan yang terhad dalam
membetulkan secara spesifik penyalahgunaan kuasa dan menggalakkan
perubahan dalam organisasi.

Satu cabaran yang sukar diselesaikan dalam kajian ini ialah mengenal pasti
hubungan tindakan pengadu dan kesan organisasi. Kajian akan datang harus
menggunakan strategi lain untuk menangani masalah. Salah satu strategi
ialah dengan menghasilkan jumlah prospektif yang sedikit, kajian kes yang
mendalam untuk membangun secara lengkapnya teori bersuara dan
perubahan organisasi. Kajian kes yang mendalam ini akan berguna sebagai
pemerhatian kepada perubahan cross level (mikro vs makro) dan juga
dinamika yang berhubung kait dengannya.

SOALAN DALAM TEKS

5. Whistleblowing dikatakan mempunyai sifat yang


berbeza dengan pertikaian biasa. Nyatakan tiga ciri
perbezaan tersebut.
6. Dakwaan oleh whistleblower terbahagi kepada tiga
jenis. Jelaskan jenis-jenis berikut.
7. Aduan yang diketengahkan oleh whistleblower wujud
dalam empat bentuk. Nyatakan bentuk-bentuk
tersebut.
8. “Semakin sesebuah organisasi berusaha sedaya
upaya menyelesaikan masalah, lebih besar harapan
bahawa whistleblowing dapat membantu

88
memperbaiki prestasi organisasi.” Adakah
kebenaran dalam hipotesis tersebut?
9. Apakah yang dimaksudkan dengan keganasan
terhadap whistleblower dan penyekatan terhadap
whistleblowing.
10. Nyatakan faktor–faktor yang boleh meningkatkan
hubungan prestasi-bersuara dalam sesebuah
organsasi.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

4.6 KAWALAN ETIKA PERSEKUTUAN-PERANAN INSPECTOR


GENERAL DI AMERIKA SYARIKAT

Senario di US mengenai etika Inspector General bermula di Jabatan


Pembangunan Perumahan dan Bandar (Department of Housing and Urban
Development; HUD) pada 1989. Bagaimana berjaya sekalipun seseorang
Inspector General (IG) dalam kerajaan persekutuan mempertahankan sikap
berkecualinya, tetapi tetap akan ada sesetengah skandal yang boleh
merosakkan reputasinya di jabatan ini. Washington telahpun mempunyai
pandangan serong terhadap Inspector General HUD, malahan terhadap
seluruh komuniti IG. Tahun 1989 ialah tahun yang malang bagi IG kerana
tahun tersebut ialah tahun yang telah menghadkan bidang kuasa penyiasatan
mereka, mempersoalkan mengenai kesudian mereka melindungi whistleblower,
kekeliruan yang berterusan mengenai pelantikan mereka dan ketiadaan
kepimpinan yang baik di Pejabat Belanjawan & Pengurusan (Office of
Management & Budget–OMB). Skandal HUD telah memberi respon yang
paling dahsyat kepada IG.

Kongres terpaksa berhadapan dengan IG dalam mencari jawapan kepada


persoalan bagi skandal begini. Ia kadangkala membabitkan Setiausaha HUD
– skandal yang melibatkan pengaruh publisiti, kecurian secara terang-
terangan oleh agen tempatan dan tindakan terang political favouratism. Seperti
yang diwar-warkan oleh Times dalam liputannya bertajuk “Kekecohan
dalam Jabatan Perumahan”, “Bagaimana skandal sedemikian rupa tidak
terbongkar sekian lama?”. Menjawab persoalan tersebut sebenarnya terletak
pada hakikat bahawa tiada siapa yang memerhati (Traver, 1989). Jawapan
lain pula ialah “Tiada siapa peduli menunjukkan kepada IG HUD.”

Sememangnya IG sentiasa menjadi sasaran pihak media. “Bagaimana kamu


boleh tidak sedar akan isu ini?” ahli kongres bertanya. Mereka menjawab,
“Kami sebenarnya tidak diberitahu. Jikapun diberitahu kami tidak diberitahu
dengan betul.” Terlalu banyak bahasa-bahasa audit. “IG bukan saluran yang
betul”, “Isunya tidak cukup kuatlah untuk dihebohkan” dan macam-macam
lagi. Bagi wakil Christopher Shray, ahli kepada Jawatankuasa Kecil Operasi
Rumah Kerajaan bagi Pengambilan dan Perumahan yang menyiasat skandal

89
ini, IG hanya bertindak sebagai “cover-up”. Alasan yang sering digunakan IG
bila disoal berbunyi:

“Pertama sekali, siasatan sedang dijalankan dan masih berterusan.


Oleh itu, laporan akhir belum siap. Begitu juga dengan laporan
akhir audit. Pihak kami telahpun memberi jawapan kepada
Kongres pada 30 Sept 1988 melalui laporan dan laporan semi
tahunan bahawa terdapat sedikit masalah. Namun, usaha untuk
mencari penyelesaian tetap akan diteruskan.”

Senario seterusnya yang dipaparkan ini hanya untuk menghuraikan peranan


IG dalam menangani skandal di agensi bukannya untuk mengkaji skandal
IG di HUD secara terperinci.

4.6.1 Pengenalan kepada Konsep IG

Di Amerika Syarikat, 1978 ialah waktu yang sibuk bagi reformer kerajaan.
Dalam masa tiga minggu, Kongres telah meluluskan Akta Reformasi
Perkhidmatan Sivil, Etika dalam Kerajaan dan Akta Pesuruhjaya Polis
dengan meluas. Ini ialah antara pembaharuan pentadbiran yang sangat
penting sejak beberapa dekad lamanya.

Antara ketiga-tiga kaedah reformasi, Akta Inspektor General saja didapati


masih kabur. Rang undang-undang ini bukanlah satu bahan yang digunakan
untuk didebatkan di dewan kerana ia direka untuk mencantumkan audit
dalaman dengan siasatan.

Pada dasarnya tujuan Undang-Undang Awam kelihatan agak mudah


antaranya ialah

(i) Menjalankan dan menyelia program audit dan siasatan dalam 12


jabatan dan agensi.
(ii) Menggalakkan pertumbuhan ekonomi dan kecekapan mencegah
salah guna kuasa dan penipuan.
(iii) Melaporkan sepenuhnya keadaan terkini kepada ketua jabatan dan
kongres.

Senarai tugas IG juga adalah sama, tetapi sedikit terperinci:

(i) Menyelia, menyelaras dan membekalkan polisi untuk pengauditan


dan penyiasatan berhubung program dan operasi dalam jabatan atau
agensi.
(ii) Mencadangkan polisi untuk menyelia, menyelenggara atau
menyelaras lain-lain aktiviti yang dijalankan atau dibiayai oleh
jabatan, atau agensi bagi tujuan pertumbuhan ekonomi dan
kecekapannya mengenal pasti penipuan, pembaziran dan
penyalahgunaan program dan operasinya.

90
(iii) Mencadangkan polisi untuk menyelia, menyelenggara, atau
menyelaras hubungan antara jabatan atau agensi dan juga agensi
persekutuan, termasuk negeri dan kerajaan tempatan.
(iv) Mengkaji semula perundangan masa kini dan cadangan perundangan
dan peraturan mengenai kesan ke atas ekonomi dan kecekapan
pentadbiran dalam program yang ditadbir atau dibiayai oleh agensi
atau mencegah dan mengenal pasti penipuan, pembaziran dan
penyalahgunaan kuasa.
(v) Melaporkan sepenuhnya keadaan terkini kepada ketua jabatan dan
kongres dalam bentuk laporan dan juga bentuk komunikasi lain.

Dalam mengejar matlamat dan tugas ini, setiap IG harus dilantik oleh
Presiden “semata-mata atas dasar kebenarannya dan kebolehannya” dan
disahkan oleh senat. Setiap IG juga harus melantik pembantunya untuk
mengaudit dan membantu IG dalam siasatan. IG juga mempunyai autoriti
penuh untuk mengakujanji sebarang audit dan siasatan yang perlu dalam
menjejaki penipuan, pembaziran dan penyalahgunaan kuasa.

Tambahan lagi, setiap IG harus mempunyai akses kepada semua


“maklumat, dokumen, laporan, jawapan, rekod, akaun, kertas kerja dan lain-
lain data dan bukti dokumen” yang diperlukan untuk pengauditan atau
siasatan; juga berhak untuk meminta bantuan dari dalam agensi sendiri dan
juga maklumat merentasi kerajaan; juga berhak untuk sapena dokumen (tapi
bukan sapina saksi); harus juga diberi hak untuk mengambil dan memecat
staf; dan juga berhak kepada akses secara langsung dan segera dengan mana-
mana setiausaha atau pentadbiran mengikut kesesuaian keadaan dan untuk
apa jua tujuan.

Sebagai ganti, kongres memerlukan IG menyediakan laporan pertengahan


tahun yang mengandungi perkara berikut iaitu penerangan setiap masalah,
penyalahgunaan kuasa dan kelemahan yang dihadapi IG untuk tempoh
enam bulan terdekat, penerangan cadangan untuk tindakan, mengenal pasti
setiap cadangan yang signifikan bagi tindakan yang belum dilaksanakan,
ringkasan perkara-perkara yang dirujuk kepada “pihak berkuasa
pendakwaraya,” bermakna Jabatan Keadilan dan Biro Siasatan Persekutuan
(Federal Bureau Investigation), ringkasan setiap laporan kepada setiausaha atau
pentadbir dan penyenaraian laporan lengkap sepanjang tempoh laporan
dibuat. Pendek kata, IG perlu menyediakan ringkasan untuk setiap perkara.

Mengikut undang-undang, setiap laporan pertengahan tahun harus sampai


kepada ketua jabatan atau agensi tidak lewat dari 30 April dan 30 Oktober
setiap tahun. Sebaliknya, setiausaha atau pentadbir dikehendaki memberi
laporan kepada kongres tanpa perubahan dalam tempoh 30 hari. Sebagai
tambahan, IG yang menyedari mengenai “masalah yang terang dan serius,
penyalahgunaan dan kekurangan” dikehendaki melapor dengan segera
kepada ketua jabatan atau agensi. Ketua Jabatan seterusnya menyerahkan
laporan tersebut kepada kongres sekali lagi tanpa perubahan dalam masa
tujuh hari.

91
Ia adalah statut yang mudah, hanya 10 muka surat dan terlalu sedikit untuk
diberi perhatian. Namun dalam kebanyakan kerajaan yang baik, Akta IG
yang diluluskan pada tahun 70-an dan 80-an ialah imej yang sangat penting
sesuai untuk satu falsafah tadbir-urus yang kian meningkat kepentingannya,
falsafah yang memfokus kepada pemantauan dan peraturan dalaman bukan
setakat pekerja, ringgit atau agensi saja sebagai alat utama untuk memastikan
kejayaan program.

Mengikut Jadual 4.4 konsep IG ialah satu idea yang tepat pada masanya.
Bermula dengan kesihatan, pelajaran dan kebajikan pada tahun 1976,
kongres telah meluaskan konsep ini 13 kali lebih banyak dalam tempoh 15
tahun. IG ditambah kepada pembentukan baru Jabatan Tenaga pada 1977;
IG juga dicantumkan kepada pertanian, perdagangan, perumahan dan
pembangunan bandar, perkara dalaman, buruh, pengangkutan, pentadbiran
perkhidmatan komuniti, Agensi Perlindungan Alam Sekitar, Pentadbiran
Perkhidmatan Umum, Pentadbiran Auronautic dan Angkasa Kebangsaan,
Pentadbiran Perniagaan Kecil dan Pentadbiran Veteran pada 1978.
Perluasan konsep dilanjutkan kepada negeri tahun 1980, kepada pertahanan
pada 1982 dan keadilan serta perbendaharaan pada 1988. Dengan peluasan
kuasa ke Agensi Perisikan Utama pada 1989, IG wujud di hampir setiap
sudut kerajaan.

Jadual 4.4
Pengembangan Konsep IG

Date Statute Establishment


Presidentially appointed IGs
1976 *P.L.94-505 Health, education & welfare
1977 P.L.95-91 Energy
1978 P.L.95-452 Agriculture, commerce, housing & urban
development, interior, labour, transportation,
community services, administration, environmental
protection agency, general service administration,
small business administration, veteran
administration
1979 P.L.96-88 Education
1980 P.L.96-294 US Synfuels Corporation
1980 P.L.96-464 State
1981 P.L.97-113 Agency for international development
1982 P.L.97-252 Defence
1983 P.L.98-76 Railroad retirement board
1986 P.L.99-399 US information agency
1987 P.L.100-213 Arms control and disarmament agency
1988 P.L.100-504 justice, treasury, federal emergency management
administration, nuclear regulatory commission,
office of personnel management
1989 P.L.101-73 Resolution trust corporation

92
1989 P.L.100-193 Central intelligent agency

Agency head appointed IGS


1988 P.L.100-504 Action, Amtrak, Appachian Regional Commission,
Board of Governors of the Federal Reserve System,
Board for international broadcasting, commodity
futures trading commission, consumer product safety
commission, corporation for public broadcasting,
equal employment opportunity commission, farm
credit administration, federal communication
commission, federal deposit insurance corporation,
federal election commission, federal home loan bank
board, federal labor relation authority, federal
maritime commission, federal trade commission,
government printing office, interstate commerce
commission, legal service corporation, national
archives and records administration, national credit
union administration, national endowment for the
arts, national endowment for humanities, national
labour relation board, national science foundation,
panama canal commission, peace corps, pension
benefit guaranty corporation, securities and exchange
commission, Smithsonian institution, Tennessee
valley authority, US international trade commission,
US postal services
* P.L. – Public Law

Sumber: Kaiser, Fred (1990, July 10). Inspector general: Establishing statutes and
statistics. Washington DC: Congressional Research Service, The library of
Congress.

Selanjutnya pada 1990, terdapat 27 penasihat presiden dengan persetujuan


IG (consent IG). Semua ini dilantik oleh presiden dengan pengesahan senat
dan terdapat 34 agensi kecil IG, semuanya dilantik oleh ketua agensi tanpa
kelulusan presiden dan pengesahan senat.

Mengimbas kembali sejarah perundangan Akta IG, perlu ditekankan bahawa


tidak kira apa yang dikata oleh perwakilan, IG tidak diberikan autoriti untuk
menyelesaikan beberapa masalah. Antara masalahnya adalah seperti
menggantung program, memecat pekerja yang tidak cekap atau
memprogram semula tabungan. Tugas IG hanyalah untuk memberitahu
kongres dan setiausaha yang terlibat, menawarkan sebaik mungkin
penyelesaian dan memantau tindak balas jika ada. Sememangnya kongres
akan menyimpan masalah skandal yang bertaraf tinggi untuk dikendalikan
oleh peguam yang bersifat berkecuali yang diwujudkan pada masa yang
serentak; ini tidak memberikan IG mandat untuk mengerakkan perubahan.
Justeru, seperti yang dikemukakan oleh Pierce (1993), pada Mac 1988 beliau
enggan bertindak atas cadangan IG untuk menggantung Program
93
Pemulihan Sederhana (Mod Rehab). Apabila ditanya sebab arahan IG
diketepikan, jawapan yang dikemukakan ialah “Saya mahu memberi staf lain
satu peluang. Apa lagi ada pihak lain terlibat sama dalam hal ini. Mereka
ialah Peguam Negara, Setiausaha juga Penolong Setiausaha Dewan Kongres.
Mereka semua juga tahu mengenai sesuatu, bukan IG semata-mata.”
(Dewan Perwakilan US, 1989: 209).

Memang benar, IG ialah salah seorang daripada tujuh eksekutif tahap IV


yang melantik/dilantik di HUD. IG perlu melapor kepada timbalan tahap II
dan bersaing di kalangan pelantik-pelantik kanan dan tidak berapa kanan
berebut untuk mendapatkan perhatian setiausaha. Sehingga 1987, HUD
menjadi agensi kerajaan keempat yang dipolitikkan dengan 31 orang
eksekutif kanan tanpa portfolio dan pembantu-pembantu sulit dan
persendirian yang mengelilingi setiausaha. Salah seorang daripada pembantu
tersebut kebetulan ialah Deborah Gore Dean yang didakwa telah
menggantikan program Mod Rehab kepada pengumpulan tabung politik
(political slush fund). Kongres tidak mengharapkan IG yang ditugaskan
menjadi tangan kanan setiausaha untuk tiba-tiba bertindak sebaliknya,
terutama sekali selepas enam tahun penurunan kepada jumlah pengaudit dan
penyiasat. Begitu juga kongres tidak boleh mengharapkan pejabat IG yang
sememangnya sudah lemah untuk mengikuti perkembangan program yang
pada masa yang sama juga, telah memberi kuasa budi bicara yang luas
kepada setiausaha HUD.

Akhir sekali, kongres tidak boleh hanya mengharapkan IG untuk mencegah


aktiviti yang dirancang oleh individu, berniat bagi menipu kerajaan.
Terdapat beberapa bukti yang menunjukkan bahawa ahli yang terlibat
dengan skandal begini telah mereka cipta skim yang memang menjangkakan
siasatan IG. Berkenaan dengan penyalahgunaan program bantuan teknikal
(Technical Asisstant Program–TAP) HUD, Timbalan Penolong Setiausaha
HUD Pembangunan Polisi dan Penilaian memberi keterangan bahawa
beliau sengaja memindahkan tanggungjawab dari pejabat utama kepada
tugas lapangan setelah melihat paten pengendalian staf oleh IG.

“Saya mula memindahkan tabungan ke tugasan lapangan


kerana di pejabat utama IG ada staf yang kuat dan mempunyai
sebilangan besar staf hanya untuk mengkaji dan membuat
pengauditan semula kontrak bagi program bantuan teknikal.
Jadi saya akan memerhatikan paten organisasi untuk mengenal
pasti di mana terdapat paling sedikit staf dan saya mula
memindahkan wang kerana saya tahu mereka kesuntukan masa
untuk membuat pengauditan semula…ini memberi ruang
fleksibiliti kepada saya untuk memindahkan wang keluar dari
pejabat utama (HQ) kepada tugas lapangan, juga ke dalam
kawasan pejabat (office area) di mana tenaga kerja dan sumber di
sana harus dikategorikan mengikut keutamaan dan oleh itu
program TAP tidak terangkum dalam senarai keutamaan untuk
diaudit.” (Dewan Perwakilan US, 1990: 67).

94
Walaupun IG HUD tahu akan masalahnya, tetapi sedikit kerjasama yang
boleh diperolehi daripada pihak atasan. Dewan Kerajaan bagi operasi
pengambilan (The House Government Operation Employment) dan jawatankuasa
kecil perumahan dalam menyiasat skandal ini biasanya akan menggunakan
terminologi “kelemahan perkara-perkara” (material weaknesses) untuk
menerangkan apa yang dilihat sebagai “Ketidakupayaan IG HUD untuk
menarik perhatian Setiausaha Pierce mengenai isu HUD. Keadaan ini
diburukkan lagi dengan pengurusan HUD yang mana memang tidak
memberi sambutan baik dan dalam setengah keadaan bersikap ganas
terhadap dapatan dan cadangan oleh IG.” (Dewan Perwakilan, 1990).

4.6.2 Adakah Jalan Penyelesaian?

Kongres dan IG boleh mengambil jalan lain, namun banyak kekangan yang
timbul jika ciri-cirinya diubah. Antara lain sifat IG ialah sangat berkecuali,
melapor hanya kepada kongres, terpelihara daripada dipecat sewenang-
wenangnya dan diberi alat siasatan yang kuat- seperti mensepina saksi yang
sangat IG kehendaki. Namun yang penting perubahan keputusan untuk
menjadikan IG tangan kanan yang kuat bagi setiausaha dan juga perantaraan
yang berkecuali kepada kongres akan mewujudkan deskripsi tugas IG lebih
mencabar dan berpotensi.

Seperti yang diketengahkan oleh Jawatankuasa Hal Ehwal Pentadbiran


(Government Affairs Committee) dalam laporan perundangannya, yang
mengiringi rang undang-undang muktamad, konsep IG harus
diseimbangkan antara sifat berkecualinya dengan keperluan pengurusan. Ini
termasuk masalah yang kerap timbul antara IG dan Juruaudit Negara
dengan agensi yang berkaitan. Dalam hal ini, IG dan juruaudit dilihat
sebagai lawan kepada agensi dan sekali gus memperkecilkan kebolehan
ketua jabatan untuk mengendalikan agensi. Walaupun agensi mengiktiraf
perlunya melindungi IG daripada tekanan yang tidak berkaitan, tetapi ia juga
berpendapat usaha IG akan tergugat dengan serius dan akan mengganggu
kelancaran hubungan kerja dengan ketua jabatan. Kenyataan yang paling
signifikan yang dibuat oleh jawatankuasa ini mengenai harapan mereka di
masa depan:

“Jika ketua agensi serius mengendalikan dan menguruskan


agensi dengan efektif dan menghapuskan penipuan,
penyalahgunaan kuasa dan pembaziran di semua peringkat
hingga ke akar umbi, IG memang boleh menjadi tangan kanan
yang kuat bagi setiausaha, dalam masa yang sama mengekalkan
sifat berkecualinya yang diperlukan bagi melaporkan
tanggungjawabnya kepada kongres. Jawatankuasa ini tidak
menafikan bahawa tekanan boleh terhasil daripada hubungan
ini tetapi jawatankuasa juga percaya kebaikan jauh mengatasi
keburukannya.”

95
4.6.3 IG dan HUD

Walaupun Kongres tidak boleh terlalu mengharap IG bagi menyelesaikan


skandal bertahap tinggi ini namun jika dibaca laporan amaran yang diambil
daripada enam belas laporan IG, amarannya sangat jelas. Dalam laporan
April- Oktober 1981, terpapar berita mengenai masalah jabatan yang
signifikan. Antara lain IG mengutuk setiausaha yang berbunyi demikian
“Kekurangan serius dalam akaun kira-kira”, “Kurang pemantauan oleh ahli
program,” dan “Tindakan pembetulan yang dijanjikan tidak dilaksanakan.”

Selepas 1981, kritikan terus dibuat dan menjadi paparan muka depan
akhbar. Setiap laporan menyenaraikan masalah baru dan meminta kongres
bertindak. Berdasarkan rumusan daripada tujuh laporan (semasa era
sebelum Reagan) waktu inilah Kongres dan akhbar mempunyai sebab besar
untuk menyalahkan IG kerana terlampau selesa. Berikut ialah masalah-
masalahnya:

Oktober 1981-Mac 1982 − Jabatan mempunyai masalah berkaitan


pengurusan program (termasuk merancang, eksekutif dan
memantau), dan pengurusan sumber dan aset. Laporan ini
menggambarkan kelemahan besar dalam program pemantauan dan
fungsi akaun kira-kira. Laporan terdahulu juga menghadapi masalah
yang sama di bawah dua item besar ini. Jabatan ini mengalami
sejarah yang panjang berhubung masalah ini.

April – September 1982 − Seperti yang telah dinyatakan dalam


laporan yang lepas, Jabatan mempunyai masalah dengan pengurusan
program, dan pengurusan sumber dan aset. Laporan ini
mencatatkan sejumlah besar kelemahan yang datang daripada
kawalan ke atas pengurusan tabungan oleh jabatan dan ahli-ahli
program. Begitu juga dengan masalah pengurusan program oleh staf
HUD. Laporan ini juga memaparkan sebahagian besar
penyalahgunaan kuasa dalam program HUD yang dilakukan oleh
ahli-ahlinya.

Oktober 1982 – Mac 1983 − Perkara serius seperti ini harus


diketengahkan. Selama dua tahun pejabat kami telah bekerja di
bawah program pengurusan untuk mendapatkan undang-undang
yang membolehkan jabatan kami memungut dan mengumpul data
untuk disesuaikan dalam komputer (computer matches) bagi kelayakan
calon. Cadangan tersebut tidak dikemukakan kepada kongres atas
beberapa sebab. Usaha kami dan masalah berbangkit telah
dilaporkan dalam laporan pertengahan tahun yang lepas dan juga
dalam laporan terkini. Jadi kami sangat berharap kongres mengambil
perhatian terhadap perkara ini dan membantu dalam menyediakan
undang-undang berkenaan yang amat diperlukan.

96
April − September 1983 − Laporan ini memberi ringkasan mengenai
masalah signifikan dan cadangan yang dibuat sewaktu tempoh di
atas dan menekankan fokus audit terhadap kelemahan dalam operasi
masalah kewangan di Agensi Perumahan Awam.

Oktober 1983 − Mac 1984 − Pejabat kami banyak menumpukan


sejumlah besar sumber kepada mengkaji semula program
perumahan awam. Dalam jabatan ini sendiri kami menyiasat operasi
polisi dan prosedur HUD. Secara luaran kami memfokus kepada
semua masalah kewangan dalam semua pengurusan di Agensi
Perumahan Awam (Public Housing Agency - PHA). Walaupun
kebanyakan operasi PHA berjalan dengan efektif, tetapi masih ada
kelemahan dalaman yang memerlukan perhatian segera. Jabatan ini
mesti memperbaiki kebolehannya untuk mengesan masalah dan
membantu PHA dalam mencapai matlamat dan objektif mereka.
Kami percaya wujud keperluan yang mendesak supaya usaha
kerjasama di peringkat Persekutuan, negeri dan kerajaan tempatan
dipertingkat untuk mengatasi masalah ini dan secara langsung
memperbaiki program perumahan awam.

April − Sept 1984 − Laporan ini menghuraikan kelemahan


berpanjangan dalam memantau ahli-ahli dalam program HUD.
Walaupun jabatan telah berulang kali cuba memperbaiki prestasi,
kekurangan pemantauan tetap menjadi masalah berterusan dan
menjadi perkara serius yang perlu diberi perhatian.

Oktober 1984 − 1985 – Laporan ini memberi ringkasan mengenai


pelbagai masalah dalam program HUD. Antaranya sebagai Pinjaman
Insuran bagi ibu bapa tunggal, Pemulihan Sederhana dan Pinjaman
Pemulihan. Sebagai contoh, program ibu bapa tunggal mempunyai
inisiatif signifikan beberapa tahun kebelakangan ini. Namun begitu,
kawalan pihak pengurusan nampaknya tidak bergerak seiring dengan
perubahan ini (US HUD, 1981-85).

Berkubur bersama-sama laporan ini amaran demi amaran mengenai sistem


perakaunan, kawalan kewangan, kekurangan penyeliaan dalaman dan
kelemahan pengurusan. “Skandal seperti HUD menghasilkan berita besar”.
Pejabat Audit Am (General Audit Office - GAO) melaporkan pada tahun 1990
terdapat kurang cerita baik mengenai HUD, tetapi yang lebih teruk ialah kes
penyalahgunaan kuasa dan salah tadbir. Lemah kawalan dalaman dan sistem
perakaunan yang second rate membenarkan insiden ini berlaku.”(US General
Accounting Office – GAO, 1990). GAO melaporkan:

“Pada 1987 contohnya HUD dalam laporan tahunan Akta


Keluhuran Kewangannya menyatakan kekurangan kawalan
dalam proses pembahagian harta membuka ruang kepada agen
yang terdekat untuk memanupulasi atau mengambil
peruntukan wang untuk kegunaan sendiri. Pada 1989, agen

97
terdekat dengan nama samaran ‘Robin HUD’ memberi
keterangan bahawa beliau hanya melakukan satu kesalahan
saja.” (US GAO, 1990: 11).

Amaran mengenai kelemahan ini telah wujud sejak daripada pemerintahan


Pierce lagi. Laporan IG April-September 1981 secara terperinci menyatakan
pihak audit telah menyedari banyak masalah. Antaranya kegagalan
menyesuaikan akaun, laporan kewangan yang salah, kelewatan dalam
memproses data kewangan, entri-entri yang salah, pemberian data yang
tidak lengkap dan kesilapan dalam program pejabat. Ini mengakibatkan
kewangan HUD tidak boleh ditentukan dan tidak boleh dipercayai. Secara
asasnya tidak perlu untuk mengambil seorang yang berkelulusan Certified
Public Accounting untuk memahami masalah ini. Sistem ini sebenarnya
memang terdedah untuk dimanipulasi.

Menoleh ke belakang, kongres, presiden dan setiausaha juga pihak media


sebenarnya telah mendapat isyarat yang cukup mengenai masalah ini,
terutama sekali apabila mereka boleh membaca buku-buku laporan
pertengahan tahun setiap kali persidangan berlangsung.

Soalnya bukan berapa banyak laporan IG yang telah dibaca. Daripada


pengalaman saya sebagai staf senat, sekalipun laporan IG dibaca, ia dibaca
hanya selepas ditapis. Tambahan pula laporan amaran IG mengenai HUD
seolah memberi keyakinan bahawa masalah dapat diatasi. Memetik
kenyataan Senator William Roth, pengerusi bagi Senat Committee Hal
Ehwal Kerajaan semasa enam tahun pemerintahan Reagen, “Terus terang,
hanya dengan membaca laporan ini, awak seakan tahu bahawa tidak wujud
banyak masalah dalam jabatan ini. Biasanya masalah begini telah dikendali
dengan baik.” (US Senat, 1990A, Vol 1,10)

Pertama dengan laporan dari lain-lain IG, setiap laporan HUD biasanya
bermula dengan pencapaian statistik, satu senarai yang berkembang setiap
tahun. Dari April-September 1981- “Pejabat kami telah berjaya mendapat
perolehan semula tunai (cash recoveries) dan simpanan HUD daripada pihak
audit bernilai hampir $24 juta. Perolehan dari siasatan menghasilkan
tambahan $1.9 juta. Kami juga menyelesaikan sejumlah 1168 kes dan telah
merujuk 457 kes untuk pertimbangan pendakwaraya. Sejumlah 111 orang
dan syarikat disaman sementara 68 orang dan syarikat didakwa, termasuk
seorang ahli HUD.” Bukti tentang kemajuan di atas masih terus berlaku.

Kedua, yang lebih penting ialah mesej IG selalunya mengandungi harapan


dan sekali-sekala kejayaan ini diraikan. Mesej ini bermula dengan kata-kata
IG yang berbau kritikan dan keadaan ini berterusan untuk dua penggal
sewaktu era Pierce. Kecuali pada Oktober 1984 ke Mac 1985, dalam musim
ini, laporan hanya mengandungi amaran dan kata janji akan terus mencari
jalan mengatasi masalah, yang lainnya ialah laporan yang boleh memberi
alasan bagi kongres bernafas dengan selesa. Antaranya ialah seperti berikut:

98
April − September 1981 Seperti yang dibuktikan daripada laporan
pertengahan tahun, setiausaha dan staf-stafnya adalah sepenuhnya
serius dalam usaha mereka memperbaiki kewibawaan, kecekapan,
keberkesanan dan keupayaan mereka memberi maklum balas
mengenai pengurusan dan program HUD. Sokongan dan kerjasama
yang diberikan kepada jabatan ini sangat cemerlang. Kami
mengharapkan kerjasama ini dapat diteruskan pada masa hadapan.

Oktober − Mac 1982 Dari segi perspektif, kami ingin memberi


sedikit komen mengenai kerjasama yang luar biasa yang diterima
daripada kumpulan pengurusan semasa. Kami memuji sikap dan
tindakan pengurus-pengurus yang sangat berdedikasi menguruskan
masalah di HUD.

April − September 1982 Pengurus dan staf HUD menyokong dan


bekerjasama dalam tugas kami. Terdapat peningkatan dalam
penekanan terhadap akauntabiliti staf HUD dan ahli-ahli
programnya. Kami tambah bersemangat dengan petanda-petanda
bagi memperbaiki pengurusan dan kewibawaan program ini.

Oktober 1982 Kami bekerja dengan pengurus program untuk


menyelesaikan dan memperbetul masalah-masalah ini.

April – Sept 1983 Usaha ini sedang berterusan dan pengurusan


HUD sangat terbuka kepada cadangan kami untuk memperbaiki
operasi Agensi Perumahan Awam.

Oktober 1983 − March 1984 Usaha jabatan untuk mengakses


kelemahan program, meningkatkan kesedaran pekerja dan menjana
semula pemantauan ke tahap yang berisiko tinggi jelas menunjukkan
komitmen jabatan untuk memperkuat operasi dan mengurangkan
penipuan serta penyalahgunaan kuasa. Kami memuji komitmen
pengurusan dan menasihatkan supaya terus dikekalkan.

April – September 1984 Setiusaha dan penolong setiausaha telah


memainkan peranan yang aktif dalam memperbaiki keadaan ini.
Mereka telah menyokong perubahan dalam pemantauan polisi dan
prosedur. Minat mereka digambarkan dalam usaha jabatan untuk
mendapatkan autoriti perundangan yang membolehkan penyesuaian
komputer yang lebih praktikal dan untuk memulakan sistem kawalan
kualiti bagi pembayaran bantuan sewa.

Oktober 1984 − Mac 1985 Dalam masa enam bulan akan datang,
kami akan melaksanakan tugas tambahan untuk mengenal pasti
masalah dan mencari jalan bagi membantu jabatan menyelesaikan
masalah tersebut.

99
Jika diteliti, kongres sangat bertolak ansur berhubung hal ini. Apalagi hal ini
bukanlah satu kesalahan yang terasing. Seperti yang ditegaskan oleh
Jawatankuasa Operasi Dewan Kerajaan (House of Government Operation
Committee):

“Sewaktu 1980-an, HUD sudah pun dibaluti favoritism,


penyalahgunaan kuasa, ketamakan, penyelewengan dan
kecurian. Kebanyakan ciri-ciri objektif program memberi laluan
kepada kecenderungan politik dan kronism dan favoritism
disulam dengan keadilan.” (US Dewan Perwakilan, 1990: 3)

4.6.4 Mengimbas Kembali

Bagi skim penipuan yang melibatkan pengaruh di peringkat atasan agensi,


IG sebenarnya kekurangan prasarana untuk menangkap pesalah-pesalah
peringat atasan. Tugas utama mereka hanyalah untuk meneliti skandal yang
ada di peringkat bawahan bukannya atasan. Boleh diandaikan bahawa
tindakan IG seolah-olah melanggar sifat semula jadi yang asas iaitu sebagai
model lengan kanan yang kuat bagi negara. Hakikatnya IG bukanlah
peguam yang berkecuali dan juga diberi autoriti khas bagi menjalankan
siasatan peringkat tinggi.

Kongres sendiri yang memberi isyarat bahawa siasatan peringkat atasan


bukan bidang kuasa pihak IG. Peranan ini adalah untuk peguam berkecuali
yang lain. Dalam mengeluarkan Akta Etika Kerajaan 1978, kongres telah
mewujudkan satu mekanisme yang baru dan berlainan daripada dahulu bagi
menyiasat skandal di kalangan peringkat eksekutif I dan II iaitu setiausaha,
pentadbir dan timbalannya. Akta etika ini bukanlah satu tamparan kepada
IG, tetapi satu pengiktirafan yang terang tentang perlunya menghadkan
kepentingan yang bertentangan (conflict of interest) dalam menyiasat
penyalahgunaan peringkat tinggi. Seperti yang dipertikaikan David Reicher
(1983, 985-86):

“Apabila IG perlu mengaudit dan menyiasat ketua di jabatan


dan agensinya, tetapi pada masa yang sama mempunyai
tanggungjawab statutori terhadap ketua jabatan dan agensinya,
sekurang-kurangnya ia akan menghadapi konflik kepentingan
peribadi (personal conflict of interest). Dan di mana ikatan peribadi
telah wujud antara dua pegawai – ikatan yang terbentuk
berikutan daripada hubungan kerja yang erat yang dicerminkan
dalam statut – konflik kepentingan yang sebenar akan timbul.
Justeru, jika IG dipanggil untuk menyiasat ketua jabatannya
sendiri, dia disuruh untuk menyiasat seorang individu yang
mana Akta telah meletakkan beliau bertanggungjawab ke
atasnya atas dasar hari ke hari dan di mana pengdraf akta
menghendaki beliau mempunyai hubungan kerja yang rapat
dengan individu tersebut.”

100
Fokus IG sepatutnya jauh lebih rendah daripada setiausaha, memandangkan
itulah tujuan IG dibentuk. Namun, ia terkecuali dalam kes-kes yang sangat
terang seperti skandal

(i) Amat teruk yang tiada siapa boleh terlepas pandang.


(ii) Telah dikesan pada awalnya oleh pihak kongres dan juga media.
Dalam kes-kes tersebut, G boleh diharapkan untuk mengesan punca
hingga ke peringkat atasan. Dalam keadaan tertentu, tanggungjawab
IG kepada setiausaha atau pentadbiran telah terlaksana.

Dalam skandal HUD, sebaik saja tindakan diambil, IG menjadi pelakon


yang utama dalam pemburuan mencari bukti. Ini adalah fakta yang
dicatatkan oleh jawatankuasa dalam laporan akhirnya.

Persoalan pokok dalam skandal HUD bukan terletak sepenuhnya kepada


sama ada IG melaporkan dengan sejelasnya, tetapi sama ada IG boleh
dipertanggungjawabkan jika gagal mengenal pasti dan mengetegahkan
masalah yang timbul di peringkat awal lagi. Isu ini ditimbulkan oleh
perwakilan Shay. Mudah saja soalannya. Sejauh manakah IG diharap dapat
mencegah kepincangan dalam HUD? Satu idea yang bernas, bagi IG untuk
berjaya dengan efektif dalam menyelesaikan skandal ini kongres dan
presiden perlu meluangkan masa untuk “mendengar” permasalahan ini.

Bagi kes HUD masalahnya bukan setakat akaun tabungan saja, ia lebih
daripada itu. Seperti apa yang disimpulkan oleh Dewan Operasi Kerajaan
(House of Government Operation), skandal ini mencerminkan telah berdekad
lamanya permainan politik berjalan di HUD kerana ramai orang baru
dilantik menerajui peringkat atasan jabatan dan pendapatan orang-orang
baru ini adalah lumayan, sedangkan mereka ini gagal memberi komitmen
kepada program asas yang mereka kendalikan.

Penyalahgunaan kuasa budi bicara adalah disebabkan oleh perundangan


mengetepikan proses pembahagian peruntukan adil yang melibatkan
wilayah. Di bawah proses ini, HUD terpaksa mengagih-agihkan wang Mod
Rehab secara sama rata mengikut formula. Nilai dolar pula menurun dengan
pantas di bawah pemotongan belanjawan era Reagen. Kongres bertindak
memihak kepada permintaan HUD untuk diberi lebih kebebasan, walaupun
Kongres sedar dan tahu skandal-skandal kecil di dalam jabatan menjadi
tema yang sering timbul dalam tajuk-tajuk utama di Washington Post dan
New York Times awal 80-an. Dengan memansuhkan peraturan bagi
pembahagian yang adil, HUD dengan cepat beralih kepada pendekatan yang
tidak melibatkan persaingan hebat dan berasaskan pengaruh, supaya
Kongres tidak akan mempersoalkannya.

Pada hujung 1980, sistem pengurusan kewangan HUD adalah lemah lalu
menyebabkan GAO membuat kesimpulan bahawa HUD ialah agensi yang
tidak diauditkan (Senat US, 1990A, Vol.1: 470).

101
Namun demikian, tiada siapa boleh menafikan permainan politik di HUD.
Contohnya, antara 120 kakitangan dilantik yang akan menjawat kumpulan
pengurusan kanan syarikat pada 1984, 40 telah disimpan untuk pelantikan
politik. “Lebih suku daripada jawatan pengurusan atasan beralih ke
pelantikan tanpa portfolio. Sesiapa yang dilantik secara politik sedang
membuat keuntungan (in-road).” Jawatankuasa Siasatan HUD di senat
melaporkan “Sebagai sebuah agensi, HUD mempunyai sebilangan besar ahli
politik SES (Securities & Exchange Commission) yang terlibat dalam pelantikan
seluruh kerajaan. Jika dibandingkan dengan agensi kabinet yang lain pada 10
tahun terdahulu, HUD menduduki tempat ketiga, iaitu ahli SES adalah
dilantik secara politik” (US Senat, 1990B: 180).

Jika ada satu pengajaran daripada skandal HUD ini, IG perlu bergantung
kepada setiausaha dan pentadbir untuk apa jua keputusan yang dicapai.
Walaupun sudah seabad perkembangan organisasi dan peningkatan staf
termasuk pejabat personel yang berasingan dan juga peguam amnya sendiri,
IG tiada kuasa untuk menguatkuasakan cadangan mereka malahan tiada
autoriti untuk menggantung program.

Seseorang mungkin boleh memberi jawapan yang IG boleh melaporkan


kepada Kongres. Namun yang sedihnya Kongres jarang sekali akan
bertindak. Bila ditanya jika Kongres pernah menunjukkan minat kepada
laporan pertengahan tahun, bekas IG HUD Demsey memberi keterangan,
“Saya tidak pernah menerima banyak rungutan kecuali hanya satu panggilan
telefon. Namun pada tahun 1981 dan 1984, kami telah menyiasat
penyalahgunaan kuasa Setiausaha Bawahan HUD, Timbalan Setiausaha,
Timbalan Penolong Setiausaha dan tiga pentadbir kawasan dan didapati
tindakan dikenakan ke atas kesemua mereka. Kami menerima liputan yang
meluas oleh Washington Post dan juga akhbar lain di seluruh negara. Tetapi
apa yang pasti, saya masih tidak menerima satu panggilan telefon dari
jawatankuasa Kongres”, (Senat US, 1990A, Vol. 2: 479).

Perkara kedua dan lebih penting ialah Kongres lebih berminat dengan
penyeliaan secara “fire alarm” berbanding pendekatan sistematik kawalan
polis (McCubbins dan Schwartz, 1984). Seperti yang disimpulkan oleh
laporan akhir HUD iaitu

“Bagi ahli kongres, masa adalah kritikal. Penyeliaan dan


perhatian yang berterusan akan memakan masa yang banyak.
Tekanan yang berterusan atas kongres untuk mengabdikan diri
kepada masalah baru memberi mereka sedikit ruang untuk
menganalisa program. Kongres juga mendapati pengawalan
tidak menyeronokkan, kecuali timbul sesuatu yang boleh
menarik perhatian media. (US Senat, 1990B: 223).

Kegagalan menguatkuasakan cadangan IG tidak menjadi tajuk utama


akhbar, juga jenis ceritanya, tidak membawa kepada ganjaran politik yang
ahli Kongres sangat-sangat idamkan. Justeru, walaupun IG boleh dikritik
kerana gaya laporannya tetapi perlu juga diambil perhatian bahawa IG HUD
102
telah menggunakan penampilan Kongresnya untuk membela dan
mempertahan diri daripada dikritik setiausaha. Tiada keraguan lagi bahawa
keadaan kongres memiliki IG berlainan dengan situasi musuh menggeruni
mereka suatu masa dulu. IG bukan agen perisikan kongres dalam cabang
eksekutif malah selalu diketepikan oleh ahli-ahlinya dan rakan seangkatan.

Dalam skandal HUD, pemerhatian OMB (Office of Management and Budget),


yang utama misalnya bukan kepada aspek pengurusan dalam agensi, apalagi
hanya seorang staf saja yang ada untuk mengkaji semula 70 tahun laporan
kawalan dalaman yang dimestikan di bawah Akta Kewibawaan Kewangan
Pengurus Persekutuan: HUD berada di bahagian pengkajian belanjawan
semula yang terdapat lima penilai belanjawan yang bertanggungjawab
kepada perumahan, perbendaharaan dan persekutuan personel. Daripada
siasatan senat HUD:

“Tidak menghairankan bahawa penilai ini menghabiskan


banyak masa mengkaji semula anggaran am data program dan
mengetegahkan isu besar dalam polisi belanjawan. Mereka
mendakwa mereka tidak mengetahui bahawa projek HUD
telah salah dianugerahkan oleh pihak berwajib di bawah
pemerintahan Pierce – satu fakta yang tidak menghairankan
apalagi anggaran masa menilai oleh penilai hanyalah dua hari
setahun dalam bidang tersebut. Pengkajian termasuk
bagaimana program di bawah bidang kuasa yang diberikan
ditadbir.”

Insentif untuk mengetepikan masalah ini lebih berat berbanding insentif


untuk mengatasinya. Seperti yang dijelaskan oleh Setiausaha HUD Jack
Kemp, “Pemeriksa HUD pada masa lalu menjalani penafian yang lembut,
kerana daripada satu laporan IG ke satu laporan yang lain melaporkan
kekurangan ini, dari tahun ke tahun, selepas satu program ke program yang
lain, tiada siapa yang mendengar dan mengambil tindakan (US Senat, 1990
A Vol. 588). Keadaan bertambah buruk apabila walaupun HUD mengaku
kelemahannya, tetapi ia sering berjanji bahawa akan berlaku
penambahbaikan yang realitinya tidak pernah berlaku dan kadangkala
mendakwa wujud kemajuan sedangkan pada hakikatnya tidak begitu.

Cabaran untuk mendapatkan perhatian dalaman adalah lebih sukar.


Pertama, ia bertentangan dengan apa yang dipertahankan oleh Kongres
mengenai IG sebagai lengan kanan yang kuat pada 1978, kebanyakan
setiausaha dan pentadbir tidak berada di pejabat begitu lama untuk
mengambil berat mengenai penambahbaikan pengurusan jangka panjang.
Pekerja yang dilantik untuk tempoh 20 bulan tiada masa untuk mempelajari
kerja mereka apa lagi membangunkan hubungan dengan IG atau hubungan
jangka panjang dengan pekerja institusi lain.

Selain itu, kebanyakan pekerja IG dikatakan bertindak menyakitkan dan


membosankan kerana mereka penuh dengan arahan bersifat “do’s” dan

103
“don’ts”. “Awak boleh melakukan ini tetapi tidak boleh melakukan itu.
Hasilnya adalah kekecewaan semata-mata.” (Mackenzie, 1987: 185-86).

4.6.5 Kesimpulan

Melihat kepada cabaran untuk mendapatkan sokongan luar dan dalam bagi
cadangan yang disyorkan IG, tidak hairanlah IG melihat tugasnya
melibatkan kekuatan dan pujuk rayu sebagai imbangan yang baik.
Pertimbangkan petikan ini.

Ms. Brown: Seseorang harus mempunyai sifat kejujuran,


kebebasan dan bersedia melaporkan secara
spontan dan lengkap mengenai keputusan
kerja, tidak kira letaknya.
Mr. Brook: Mr. Krusserow, adakah awak bersetuju
dengan Mr. Brown mengenai kunci kepada
IG yang efektif?
Mr. Kruserow: Ya, Tuan Pengerusi. Malahan jika awak
mempunyai kejujuran dan mengekalkan
kredibiliti yang baik, awak boleh menjadi IG
yang baik. Jika kejujuran awak dipersoalkan
dan kredibiliti produk awak dipersoalkan,
maka awak tidak boleh menjadi IG.
Mr. Funk: Saya rasa kuncinya ialah semangat dan azam
yang tinggi untuk menghebahkan kejujuran
awak ke seluruh agensi dan juga untuk
memberitahu yang awak menjalankan tugas
awak. Ia juga memerlukan kebolehan untuk
memotivasikan staf supaya staf di bawah
jagaan awak sukarela menggunakan
keazaman dan kecekapan teknikal mereka
sendiri.
(Dewan US, 1988: 121)

Persoalannya di sini ialah bagaimana untuk memastikan bahawa setiap IG


mempunyai kualiti tersebut, kuat tetapi fleksibel, kekuatan lengan kanan
bersedia untuk menyokong segala kebaikan untuk krewnya dan
membanteras segala kejahatan.

Semakin banyak kebebasan yang diberi kepada IG semakin berharga mereka


kepada setiausaha dan pentadbir. Kebebasan ini boleh datang atas nama
simpati terhadap IG. Setiausaha dan pentadbir masih boleh memilih untuk
tidak mendengarnya. Namun begitu, jika seseorang menganggap pejabat IG
sebagai penyimpan memori institusi, kebebasan yang besar sangat wajar
dilaburkan dalam memelihara saki baki sumber nasihat dan kepakaran
kerajaan yang masih belum dipolitikkan.

104
Walaupun dengan perlindungan tambahan terhadap manipulasi peringkat
atasan - dalam bentuk contohnya untuk jawatan tempoh tetap - IG tidak
boleh dibebankan untuk melindungi barisan pertahanan hadapan
menentang skandal peringkat tinggi. Peranan tersebut bukan menjadi
tanggungjawab IG mahupun kekuatan IG. Walaupun seseorang cuba
menampilkan konsep IG ini, IG tetap menjadi lengan kanan yang kuat, yang
sememangnya diinginkan oleh kongres.

SOALAN DALAM TEKS

11. Nyatakan jenis-jenis konflit berkepentingan yang


harus dielakkan oleh penjawat awam.
12. Apakah dasar utama Undang-Undang Awam,
nyatakan dasar-dasar tersebut. Undang-Undang
Awam ini ada kaitan dengan peranan IG.
Senaraikan tugas-tugas berkenaan.
13. “Setiap IG mempunyai akses kepada semua
maklumat, dokumen, laporan, jawapan, rekod,
akaun, kertas kerja dan lain-lain data serta bukti
dokumen”. Berdasarkan petikan ini, mengapakah
IG diberi keistimewaan tersebut.
14. Walau IG adalah umpama lengan tangan
Setiausaha Negara yang kuat namun terdapat
kekangan-kekangan tertentu dalam mereka
menjalankan tugas. Nyatakan kekangan-
kekangan tersebut.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

4.7 KOD-KOD ETIKA (AWAM DAN SWASTA)

Sejak dulu lagi teori penggunaan kod telah dianjurkan. Ini atas dasar
“sesuatu lebih mudah dan betul dilakukan jika seseorang itu tahu apa yang
hendak dilakukan”. Kesan daripada keperluan ini, satu bentuk piawaian
perlakuan telah dikodkan (codified standard of conduct) dan menjadi alat yang
popular untuk memenuhi kehendak minimum mengenai perlakuan yang
harus diterima pakai.

Sejak daripada dulu, telah wujud dialog yang mempertikaikan atau


menyokong penggunaan kod. Kehadiran kod meningkatkan unsur paksaan
dan “red tape”, mengurangkan daya kreativiti pengurus dan menyekat
penyelesaian yang praktikal. Sementara kod yang tidak dikuatkuasakan pula
melambangkan mesej yang lemah dan hanya sehelai kertas yang
mengandungi hal-hal yang membosankan. Kehadiran kod juga telah
105
mengubah ilham kepada kelemasan, daripada beretika kepada kepatuhan
dan lebih cenderung kepada mematuhi peraturan daripada mengetahui
sebab-sebabnya. Apapun dakwaan yang dibuat mengenai kod, seseorang
tetap terpaksa bergantung kepada apa yang dianggap sebagai perlakuan yang
dipandu oleh norma-norma yang jelas dan tanpa perlu dipersoalkan lagi.
Pertimbangkan kenyataan ini, “Pengurus semestinya tahu apa yang perlu
dianggap sebagai perlakuan yang munasabah atau tidak. Bolehkah sesebuah
organisasi membiarkan ahli-ahlinya meneka apakah bentuk piawaian yang
harus terpakai?” (Bowman, 1981: 61).

Presiden John F. Kennedy menggambarkan kebaikan dan keburukan kod


sebagai jawapan utama kepada masalah etika, iaitu orang yang benar harus
berada dalam persekitaran kerajaan yang baik. Tiada kod atau statut yang
mampu menandingi beribu-ribu kemungkinan cabaran yang dihadapi
seseorang yang berdedikasi dan jujur dalam menegakkan kepentingan awam.
Namun demikian, peraturan formal perlu untuk memberi panduan kepada
polisi, menghukum pesalah dan mengelakkan urusan dua kali dan
meletakkan bentuk etika am bagi tingkah laku urusan awam. Kod jenayah
atau arahan presiden walau cermat dan baik penggubalannya, tidak boleh
menjamin masalah perlakuan etika dan percanggahan kepentingan dapat
diselesaikan secara berkesan. Pelbagai bentuk masalah timbul biasanya
melibatkan keputusan yang sukar untuk ditentukan. Walaupun statut dan
peraturan yang terbaik digunakan, ia belum tentu dapat memastikan
matlamat berjaya dicapai jika tidak ditadbir secara dinamik dan bijaksana.

4.7.1 Amalan Semasa Negeri

Kebanyakan negeri di Amerika Syarikat melarang penggunaan kedudukan


awam untuk kepentingan peribadi. Sehubungan dengan itu, mempunyai
statut anti-rasuah. Namun, hanya beberapa negeri saja yang disenaraikan
mempunyai sesuatu yang lengkap untuk dipanggil “kod etika”. Pelbagai
bentuk amalan negatif yang dilarang seperti menggunakan kedudukan awam
untuk kepentingan peribadi, pemberian rasuah, pembocoran maklumat sulit
kerajaan, mewakili pelanggan swasta di hadapan badan awam, menjalankan
tugas di luar aktiviti tugasan, nepotisme dan persaingan tender.

Arena etika dalam kerajaan negeri biasanya tidak menentu. Berdasarkan


kajian oleh Roth Judd, Pengarah Eksekutif bagi Lembaga Etika Winsconsin
menyatakan hanya kod 1989 digunakan di Arkansas, New York dan Virginia
Barat, dan dicadangkan seterusnya di Idaho dan Vermont yang
kemudiannya berakhir di Jawatankuasa Kehakiman Senat Gorgia. Sekurang-
kurangnya 33 dari 36 buah negeri diberi kuasa untuk menjalankan siasatan
mengikut kehendak negeri masing-masing. Dalam 36 negeri sekurang-
kurangnya satu badan diberi autoriti untuk mengemukakan nasihat,
cadangan, perintah, arahan atau tafsiran kenyataan. Kebanyakan aduan yang
dikendalikan melibatkan kepentingan pihak yang berkonflik (conflict of
interest). Di peringkat awal operasinya, sistem secara formal sebenarnya
digerakkan oleh maklum balas staf yang lebih informal. Ini menggambarkan

106
sistem secara formal telah melahirkan panduan am bagaimana harus
keadaan individu dikendalikan dengan cara hubungan informal.

4.7.2 Kepentingan yang Bercanggah/Konflik Kepentingan

Direka untuk memastikan kepentingan umum diutamakan dengan


menghasilkan halangan kepada kepentingan peribadi. Liga Majlis
Kebangsaan (National Municipal League) menjuruskan konflik kepada
kewangan dan ekonomi. Ia menegaskan “kepentingan yang bercanggah”
berkait rapat dengan konflik kewangan yang mengasingkan pegawai awam
daripada kebanyakan masyarakat umum.

Penjawat awam mempunyai tanggungjawab untuk

(i) Memastikan dalam menjalankan tugas awamnya kepentingan yang


bercanggah harus dielakkan.
(ii) Memastikan jika percanggahan tetap berlaku, maka konflik ini harus
diselesaikan memihak kepada kepentingan awam.

Pejabat awam mempunyai konflik kepentingan jika keadaan berikut terjadi:

(i) Pegawai tersebut mengambil bahagian dan menggunakan


kedudukannya untuk mempengaruhi keputusan kerajaaan.
(ii) Boleh dijangkakan bahawa keputusan pegawai tersebut memberi
kesan kepada kepentingan kewangan pihak lain.
(iii) Kesan keputusan pegawai yang menjalankan kepentingan yang
bercanggah boleh menjejaskan masyarakat umum amnya.

4.7.3 Pendedahan Kewangan

Amalan konvensional yang boleh menggalakkan larangan terhadap konflik


berkepentingan ialah pendedahan kewangan. Perkara ini adalah perkara
pertama dalam undang-undang etika kerajaan. Untuk menjadi efektif,
maklumat kewangan mesti didedahkan kepada awam.

Di Pennsylvania, pegawai negeri dan tempatan serta pekerja awam yang


dilantik mesti menfailkan maklumat kewangan kepada pihak negeri.
Sementara pegawai kanannya mesti menfailkan maklumat kewangan
tambahan bagi mematuhi perintah Perlaksanaan Datuk Bandar. Suruhanjaya
etika bagi Massechuset melaporkan ia telah menerima 45,000 maklumat
antara tahun 1979 hingga 1988 dan mencapai kadar pematuhan sebanyak 95
peratus. Perkara yang pada mulanya satu tugas besar bagi Suruhanjaya ini
menjadi perkara yang rutin dalam agensi dan suatu tanggungjawab yang
mula diterima bagi kehidupan awam seorang pegawai dan pekerja awam.

Pelbagai maklumat mengenai kewangan yang perlu didedahkan. Daripada


amaun dolar sama ada daripada kategori yang kecil hingga yang besar. Ini
termasuk juga liputan maklumat mencakupi aset, pendapatan, urus niaga
kewangan, tanggungan peribadi seperti pinjaman bank, hadiah daripada
107
sumber bukan keluarga dan pembayaran balik (reimbursement) untuk
perjalanan dan aktiviti lain.

4.7.4 Tarikan Masa Hadapan

Cara kawalan terhadap etika pegawai awam diadakan dalam perlembagaan


negeri, kes undang-undang, perintah perlaksanaan, tindakan pentadbiran
atau kontrak kesatuan. Berikut ialah perbuatan yang dilarang dan aktiviti-
aktiviti yang berkaitan dengannya.

1. Konflik Kepentingan Am
• Menggunakan pengaruh untuk kepentingan sendiri.
• Kepentingan atau perolehan secara langsung atau tidak sama ada
dalam bentuk wang atau yang lain-lain.
• Pengunaan sumber-sumber tanpa autoriti (harta, personel).
• Rasuah, nepotisme.
• Pendedahan maklumat sulit.
• Whistleblowing.
• Menyembunyikan perlakuan salah.
• Hadiah, keistimewaan dan pembiayaan perjalanan makan angin.
• Kecenderungan berbaik dengan bidang kuasa yang bertentangan
(peguam, pakar-pakar).

2. Kerja dan Pendapatan Luar


• Autoriti awal untuk pekerjaan (dibayar atau tanpa bayaran).
• Perundingan, penerbitan, pengajaran dan kerja sukarela.
• Mewakili kepentingan swasta di luar bidang kuasa.
• Hanorarium dan yuran.
• Pinjaman kepada pekerja dan pegawai.
• Perniagaan berkepentingan baik secara langsung mahupun tidak
dengan perniagaan lain dalam bidang kuasanya.
• Hubungan perniagaan dengan majikan dan orang bawahan.
• Perundingan kontrak dengan pekerja lama atau rakan sekerja.
• Tanggungan bagi kontrak tanpa autoriti.

3. Post Employment
• Perundingan untuk pekerjaan masa depan.
• Mendedahkan pekerjaan awalnya dengan pejabat yang
berurusan dengan pejabatnya.
• Melobi pegawai-pegawai awam.

Etika perniagaan sedang dipraktikkan secara meluas dan bertambah baik


dengan kewujudan elemen latihan. Dengan elemen utamanya “kod etika
yang efektif”, kebanyakan negeri di US menghendaki pesuruhjayanya untuk
menerbitkan laporan atau handbook. Latihan etika diwajib bagi pekerja
persekutuan yang terpilih. Fungsi utama kod etika adalah untuk mencegah
108
daripada menghukum tindakan tidak beretika dan bagi mencapai matlamat
ini, suruhanjaya percaya pendidikan dan program latihan mesti diutamakan
lalu mencadangkan program latihan ini wajib. Program pendidikan etika
ialah kunci utama kepada program pencegahan tidak beretika kerajaan yang
dinamik.

Perkembangan kedua dalam kod etika ialah perlindungan kewangan dalam


bidang kuasa tertentu untuk melindungi suruhanjaya etika daripada tekanan
politik, tentangan legislative dan eksekutif juga sekatan daripada menerima
peruntukan kewangan. Perkembangan ketiga ialah mendapatkan kuasa
mensapina bagi Suruhanjaya Etika. Perkembangan keempat ialah pemakaian
kod ini mencakupi keseluruhan bidang kuasa dan juga bahagian-bahagian
kerajaan di seluruh negeri. Kelima mengenai tegahan post employment dan
layanan kepada pekerja separuh masa, kontrak dan pegawai sukarela yang
mana pendedahan maklumat kewangan mereka dikehendaki bagi
mengelakkan perbuatan tidak beretika.

Kekuatan statut ialah visi untuk masa depan. Elemen utama bagi model
statut ini dan bagi kerajaan negeri termasuk larangan menyalahgunakan
pejabat atau jawatan untuk kepentingan peribadi dan juga konflik
kepentingan, standard tingkah laku untuk mencegah dan mengelakkan salah
guna kuasa, pendedahan maklumat kewangan bagi pegawai biasa dan
pegawai peringkat tertinggi dan suruhanjaya yang bebas serta kuat dengan
diberi kuasa siasatan dan pelaksanaan sivil untuk memastikan proses
dilaksanakan dengan sepatutnya (due process).

4.7.5 Pejabat Etika Kerajaan US

Pejabat Etika Kerajaan (Office of Government Ethics Act 1978, OGE) mulanya
ditubuhkan di Pejabat Persekutuan bagi Pengurusan Personel oleh Akta
Etika Kerajaan 1978 dan diberi status agensi yang berasingan apabila akta ini
dipinda sedekad selepas itu. Pada 1988 penguatkuasaan semula akta ini
memperuntukkan misi OGE sebagai “Arahan menyeluruh bagi semua
cabang eksekutif mencegah kepentingan yang bercanggah di pihak pegawai
dan pekerja-pekerjanya.” Oleh itu, pada 1989 perintah eksekutif telah
dikeluarkan untuk mengisytiharkan peraturan menubuhkan “satu set
tindakan eksekutif yang standard dan menyeluruh serta jelas”. Peraturan ini
perlu diaplikasikan oleh semua pekerja eksekutif dalam perkhidmatan
persekutuan di setiap agensi.

Pematuhan program etika persekutuan dimantapkan lagi dengan kewujudan


Agensi Pegawai Etika yang Dipilih (Designated Agency Ethics Office - DAEO).
DAEO kebanyakannya terdapat di pejabat undang-undang kerana di sinilah
berlakunya kaunseling mengenai isu etika. Selain menjadi sumber teknikal
kepada Pesuruhjaya Polis (IG), tugas utama DAEO ialah menyediakan
latihan dan kauseling kepada pekerja-pekerja agensi mengenai perkara-
perkara yang melibatkan konflik kepentingan dan juga menyemak semula
penyata maklumat kewangan. Arahan pematuhan jelas dinyatakan oleh notis
yang dikeluarkan oleh US HUD pada April 1990:
109
“Sebagai pegawai di DAEO, mereka bertanggungjawab
mengarahkan staf yang terlibat dalam membangun, menyelaras
dan menguruskan program jabatan mengenai etika dan
perlakuan yang standard. Pegawai di DAEO akan membina
polisi dan prosedur bagi memastikan semakan semula yang
betul bagi maklumat yang dikemukakan, memberi khidmat
nasihat dan menjamin pemberian remedi, juga langkah
pembetulan untuk membetulkan perlanggaran etika atau apa-
apa perlanggaran yang berpotensi yang berkait rapat dengan
standard perlakuan di HUD.”

4.7.6 Tindakan Perlaksanaan dan Pentadbiran

Tindakan disiplin bagi perlanggaran standard bukan jenayah termasuklah


penamatan kerja, penggantungan, bayaran ganti rugi, tugasan semula,
peneguran, amaran, pembaikan dan pengasingan. Tindakan pentadbiran
tidak mengecualikan hukuman jenayah. IG akan menyemak semula kes-kes
yang ditolak oleh pengadil bagi Biro Pekerja – peringkat penyeliaan. Pada
tahun 1989 lebih kurang satu pertiga daripada keseluruhan 2000 tindakan
salah laku dan perlanggaran standard adalah mengenai penyalahgunaan
kenderaan kerajaan dan juga aset lain selebihnya mengenai konflik
kepentingan kewangan. Kadar kesalahan tingkah laku paling tinggi ialah
penyalahgunaan sumber kerajaan dan kedudukan serta perbuatan rasuah.

4.7.7 Pendedahan Maklumat Kewangan

Pendedahan maklumat kewangan juga terpakai kepada presiden, timbalan


presiden dan pegawai-pegawai juga pekerja-pekerja kanan. Oleh itu,
peringkat tertinggi pengurusan, penyeliaan dan pembuat polisi serta
keseluruhan Perkhidmatan Eksekutif Kanan (Senior Executive Service) harus
memfailkan maklumat kewangan yang terbuka bagi tontonan orang awam.

4.7.8 Had-Had yang Wujud Terhadap Pendekatan Peraturan


(Limits to the Regulatory Approach)

Suruhanjaya Presiden dalam Reformasi Undang-Undang Etika Persekutuan


(Federal Ethics Law Reforms) mengiktiraf had yang wujud terhadap
penggunaan peraturan dan melaporkan seperti berikut:

“Laws and rules can never be fully descriptive of what an ethical person
should do. They can simply establish minimal standards of conduct.
Possible variation in conduct are infinite, virtually impossible to describe
and proscribe by statute. Compulsion by law is the most expensive way to
make people behave.”

Oleh itu, tiada kod yang boleh mengubah dengan mudah seorang
penjenayah kepada penjawat awam yang patuh kepada undang-undang.
Walau sebaik mana sekalipun pendekatan yang digunakan, kaedah ini tidak
sepenuhnya dapat memulihkan nilai moral di kalangan pentadbir awam.

110
4.7.9 Etika dalam Swasta

Kunci kepada polisi ekonomi ialah meletakkan sesuatu pada tempat yang
betul. Ini akan menyumbang kepada kepesatan pembangunan ekonomi.
Dalam mengejar kekayaan, peranan etika tidak harus dilupakan. Tun Dr.
Mahathir Mohamad menegaskan ciri etika yang harus ada dalam sektor
swasta banyak menekan tentang tanggungjawab sosial yang boleh dimainkan
oleh sektor swasta dalam menyumbang kepada pembangunan negara. Ia
adalah seperti berikut:

(i) Sektor awam tidak boleh mengharapkan sektor swasta jika sektor
yang dianggap sebagai penggerak utama pembangunan pesat tidak
efisien dan malas. Sektor swasta mesti kuat, dinamik, bersemangat
waja, berdikari, cekap dan jujur.

(ii) Malaysia tidak boleh membatalkan tindakan bank jika pegawai dan
pekerja bank bertindak seperti gangster, jika kebebasan dan peluang
perniagaan yang mampu diceburi hanyalah semata-mata lesen untuk
mengeksploitasi orang awam tanpa pertimbangan kepada
tanggungjawab sosial. Syarikat-syarikat mesti mempunyai nilai
tanggungjawab korporat yang tinggi. Usaha bersungguh-sungguh
sektor awam untuk menaikkan kedudukan dan daya saing
bumiputera dan juga untuk mencapai objektif sosial yang lain harus
juga menjadi usaha berterusan sektor swasta.

(iii) Penswastaan tidak harus diteruskan jika objektifnya dikuasai oleh


orang yang hanya mementingkan keuntungan sendiri tanpa
memikirkan tanggungjawab sosial. Program perindustrian pesat dan
percubaan untuk membangunkan industri kecil dan sederhana mesti
didorong oleh projek daripada usahawan kita. Mereka ini mesti
bersedia untuk berfikiran jauh dan berani untuk menceburkan diri
dalam persaingan pasaran dunia. Tarikan pelabur luar tidak
sepatutnya menjadi tanggungjawab kerajaan sahaja. Sektor swasta
juga harus melibatkan diri menarik pelabur luar dalam suasana rakan
kongsi yang mutual dan joint venture supaya kedua-dua belah pihak
mendapat faedah darinya. Ini secara langsung akan membantu
pelabur luar untuk bersatu sepenuhnya dalam ekonomi Malaysia.
Tanggungjawab ekonomi dan sosial pelabur tempatan mesti
mengatasi pelabur luar kerana Malaysia ialah negara kita. Justeru,
kita tidak boleh mengharapkan pelabur luar melakukan pengorbanan
tersebut kepada negara kita.

(iv) Dalam pembangunan sumber manusia, sektor swasta memainkan


peranan paling penting. Antaranya memberi latihan kepada tenaga
kerja, melengkapkan mereka dengan perubahan tugas, menjaga
kepentingan pekerja, meningkatkan kemahiran dan mengurus
mereka dengan baik seterusnya memberi mereka ganjaran yang
sewajarnya. Ciri-ciri etika ini telahpun dinyatakan di bawah nilai-nilai

111
produktiviti dan kualiti serta nilai-nilai profesionalisme
perkhidmatan awam dalam Bab 3.

4.7.10 Kesimpulan

Kontroversi mengenai kod terbaik telah membawa kepada tiga pilihan yang
tidak semestinya mewujudkan kerajaan dan rakyat yang baik. Pertama,
bidang kuasa boleh mengadaptasikan peraturan kompleks yang disertakan
dengan penafsiran, nasihat, cadangan, perlindungan dan mekanisme
penguatkuasaan yang kompleks. Kedua, kerajaan boleh memilih larangan
secara menyeluruh (blanket prohibition) yang mudah difahami dan digunakan,
tetapi tidak fleksibel dan sukar untuk hidup dengannya. Ketiga, peraturan
yang terang dan jelas mengenai larangan-larangan dan standard yang nyata
boleh ditolak sama sekali. Kebanyakan kerajaan memilih pilihan pertama
kerana maklum balas mereka kepada isu ini adalah seperti pepatah barat “if
not cure all, then what good are codes?” Secara mudahnya “jika bukan untuk
mengubati penyakit salah laku, apa perlunya kod etika?”.

Ini jelas menunjukkan masih banyak yang harus dilakukan. Menurut Tun Dr
Mahathir Mohamad tiada formula short cut untuk membangunkan negara.
Banyak perkara yang harus dilakukan dan ia mesti dilakukan dengan betul.
Kita harus menyediakan diri untuk berfikiran kritikal dan bersedia untuk
membuat pembetulan. Sebagai renungan, sebenarnya tiada formula yang
sempurna tetapi sedikit kesempurnaan dan sedikit produktif ialah agenda
sempurna yang tidak dikuatkuasakan.

SOALAN DALAM TEKS

15. Huraikan pendekatan-pendekatan yang digunakan


dalam menguatkuasakan kod etikadi US.
16. Nyatakan aktiviti-aktiviti yang dianggap melanggar
etika penjawat awam.
17. Mengapakah pendedahan maklumat kewangan
penting dalam meningkatkan etika pentadbiran
awam?
18. Mengapakah undang-undang dan peraturan dianggap
tidak mencukupi untuk menjadikan penjawat awam
itu beretika?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

112
4.8 PENDEKATAN PENGUATKUASAAN ETIKA AWAM

Pelbagai masalah akan timbul dalam melaksanakan kod etika. Di US, tiada
mana-mana pertubuhan yang menyokong kod etika secara konsisten.
Sokongan awam mengenai isu etika sangat tipis, tersembunyi dan terburu-
buru. Etika jarang menjadi faktor penentu dalam pilihan raya kecuali jika
wujud skandal. Perubahan yang disokong oleh skandal tempatan dan
keperluan meyakinkan orang awam hanya membawa kepada fokus jangka
pendek. Sewaktu belanjawan, pihak Lembaga Etika menjadi terlalu jauh
tersasar dan program pendidikan serta stafnya lemah. Hanya sebilangan
kecil agensi dan individu yang menerima kehadiran kod etika. Kebanyakan
agensi, pegawai, kesatuan dan penggubal undang-undang keberatan atau
menentang secara terang-terangan penggunaan kod etika ini. Pelobi dan
penjual yang merasa tersekat dengan kehadiran kod ini, membenci had yang
dikenakan terhadap kontrak dan juga amalan sewa-belinya. Oleh itu,
Lembaga Etika menjadi tidak berkuasa dengan kurangnya pengaruh dan
barisan stafnya yang lemah. Apa yang membimbangkan, individu dan
pegawai cenderung untuk menggunakan kod etika untuk kepentingan
politik. Di samping itu, kumpulan penganjur seperti pemaju sedar yang
peruntukan di dalam kod etika boleh digunakan untuk menekan pentadbir
awam yang tidak sependapat dengan mereka.

Oleh itu, Lembaga Etika mencadangkan pendekatan baru bahawa kod etika
agensi boleh menyokong amalan pengurusan yang baik. Bermula dengan
sokongan eksekutif dan seterusnya berpindah kepada agensi bagi menjamin
kejayaan. Agensi dan lembaga boleh digunakan sebagai sumber yang
digunakan oleh pengurus, bukan sebagai mekanisme kawalan yang harus
dielakkan. Hal ini penting kerana kekuatan diperlukan untuk menggerakkan
isu dalam agenda kerana perubahan biasanya akan mendapat tentangan.
Penggunaan kod etika dan Lembaga Etika sebagai perunding untuk
menyokong pengurusan memberi kebaikan tambahan terutama dalam
menyesuaikan sumber-sumber yang realistik dan dalam menangani bantahan
yang besar. Idea berikut ialah pendekatan perlaksanaan yang harus ada
dalam kod etika.

I. Visi Positif dan Perundingan

Kod etika ini dibina atas dasar visi positif dalam perkhidmatan awam.
Penekanan tertumpu kepada membangunkan keesahan dan rasa hormat
kepada kerajaan juga sokongannya kepada keputusan yang berkecuali dan
bebas serta keyakinan awam. Idea ini dicetuskan melalui perundingan
dengan pengurus dan pegawai penguat kuasa. Visi ini juga cuba merapatkan
jurang tekanan antara harapan pihak perundangan dan eksekutif mengenai
rigidity. Lembaga Etika cuba mengusahakan sesuatu supaya kod etika ini
tidak dilihat sebagai suatu paksaan dengan mengenakan hukuman atau
dalam kata lain terlalu tegas. Oleh itu, visi ini menekankan pendekatan
nasihat dan cadangan yang diperketatkan melalui proses aduan dan
penguatkuasaan yang jitu.

113
II. Bebas dan Berkecuali (Independent)

Lembaga Etika sedar dan peka dengan kemungkinan salah guna kod etika
dan usaha mempertahankan status berkecuali dan bebasnya. Tiada pengurus
yang akan percaya kepada kod dan prosesnya, jika tidak dilindungi.
Kesemua penguatkuasaan memerlukan fokus yang berterusan dalam
menyelesaikan masalah. Melihat kepada etika dalam politik, lembaga dan
stafnya menghabiskan banyak tenaga membetulkan ancaman kepada
kebebasan ini. Dalam dua keputusan yang penting, lembaga etika telah
menghantar mesej yang jelas bahawa ia tidak akan membenarkan badannya
digunakan untuk tujuan politik. Manakala dalam satu keadaan yang lain,
lembaga ini hampir kehilangan sokongan kewangan kerana percubaan
melarang belanjawan digunakan untuk tujuan politik. Dalam mendraf kod
etika ini, rujukan kerap dibuat ke atas apa yang dilakukan oleh bidang kuasa
di tempat lain. Dalam pada itu, lembaga etika menekankan pemakaian kod
sebagai lanjutan kepada standard amalan yang baik. Segala usaha dibuat
untuk mencapai persetujuan menyeberangi eksekutif, pejabat ombudsman,
pendakwa raya dan perundangan.

III. Pemerhatian/Pengawasan dan (Visibility and Relevance )

Fokus media mengenai skandal tertentu memberi ancaman kesedaran yang


relevan tapi bersifat sementara. Justeru, lembaga etika membuat peruntukan
untuk sentiasa mengemas kini keadaan ini dengan kerap menghantar
ringkasan kod etika dan juga menulis risalah mengenainya kepada semua
pekerja. Lembaga juga menghantar sinopsis keputusan mereka kepada
semua pengurus kanan untuk diberi perhatian. Orientasi pekerja yang baru
kini sudah mempunyai komponen etika. Bagi faedah jangka panjang, semua
agensi dikehendaki membina standard perlaksanaan kod etika mereka
sendiri, di samping mendidik pekerja bawahan mengenai birokrasi dan
mengekalkan pengawasan dan relevansinya.

IV. Perkhidmatan

Pihak lembaga dan stafnya menekankan bahawa mereka telah menyediakan


perkhidmatan secara senyap dan efektif untuk agensi dan pegawai-
pegawainya. Peruntukan utama kod etika ini menyarankan semua pekerja
untuk bersedia menghadapi konflik kepentingan dan memaklumkan kepada
majikan mereka. Lembaga ini menyokong usaha ini dan cuba untuk
mewujudkan norma-norma budaya dalaman (internalized). Agensi akan
mentadbir semua borang maklumat tetapi staf dilatih untuk tidak
membenarkan perincian teknikal dalam pentadbiran mengatasi nilai sensitif
dan penting, sesuatu nasihat dan sokongan. Fokus proses penasihatan juga
tertumpu untuk mengelakkan masalah diselesaikan dalam mahkamah.
Lembaga etika menekankan staf yang profesional, penggunaan operasi
komputer dan masa yang munasabah diaplikasikan dalam mendapatkan
pendapat dan nasihat. Gabungan orientasi perkhidmatan dan kebebasan
akhirnya akan menjadi suatu alat untuk mendapatkan kepercayaan agensi.

114
Kepercayaan mengenai pendekatan ini penting kerana jika tidak ia akan
dicemuh. Ia juga berupaya menjadi alat yang negatif untuk kepentingan
politik dan kepentingan peribadi.

4.8.1 Kesimpulan

Ringkasnya kod etika sebenarnya berkait rapat dengan politik. Etika


biasanya lahir daripada skandal dan diluluskan untuk kebaikan dan
mententeramkan orang awam. Sokongan kepada etika sebenarnya sedikit,
ditakuti banyak orang dan boleh dilihat sebagai retorika dan sumber institusi
oleh ahli politik yang berkepentingan. Kod etika mesti diselaraskan dengan
keadaan sebenar dan had-had politik. Jika berfikiran sebaliknya, ia boleh
mengakibatkan kod etika dan juga lembaga etika jatuh ke dalam kancah
penyalahgunaan kuasa.

SOALAN DALAM TEKS

17. Visi perundingan dikatakan dapat merapatkan


jurang tekanan antara harapan pihak perundangan
dan eksekutif mengenai rigidity. Bagaimanakah ini
boleh dicapai?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Jelaskan nilai murni Islam yang bersifat tinggi, agung, everlasting lagi
universal yang harus diterapkan dalam perkhidmatan awam.

2. Mengapakah konsep kerajaan yang dijalankan secara pengurusan


saintifik harus diubah kepada yang lebih utama, iaitu tanggungjawab
beretika pentadbir awam?

3. “The public manager does not specifically define the problem


or set an objective at the start. He merely discloses the
complaints. Nor does he take formal control of the
discussion or determine who should speak for whom. At
this stage he views his job as generating debate, even
controversy. He wants to bring into the open the fact that
certain members of the community are disgruntled and create
possibilities for the public to understand in various ways
what is at stake.”
115
Berdasarkan petikan di atas, nyatakan kepentingan ciri substantive
rationality yang harus dimiliki oleh seorang pentadbir untuk rakyat.

4. Penolakan kepada perubahan kesan daripada whistleblowing


disebabkan oleh dua faktor. Nyatakan faktor-faktor tersebut.

5. “Lebih banyak kuasa organisasi, lebih luas peluang untuk membela


diri mereka daripada tuntutan whistleblower dan makin kurang
kesannya terhadap kawalan organisasi.” Mengapakah hipotesis ini
dikatakan dapat mengurangkan tahap penambahbaikan organisasi?

6. Pada tahun antara 1981 dan 1985 di US, IG sering menjadi bahan
kritikan dan paparan muka depan akhbar. Apakah kritikan-kritikan
yang biasa kedengaran.

7. Sikap sambil lewa kongres menyebabkan IG sukar menangani


masalah di HUD. Apakah justifikasi-justifikasi yang sering diberikan
oleh mereka?

8. Nyatakan jenis-jenis konflik berkepentingan yang harus dielakkan


oleh penjawat awam.

9. Apakah langkah yang diambil oleh US untuk memantapkan program


etikanya dalam konteks mencegah konflik berkepentingan?

10. Huraikan pendekatan-pendekatan yang digunakan dalam


menguatkuasakan kod etika di US.

Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.

JAWAPAN SOALAM DALAM TEKS

1. Semenjak daripada Wilson (1887) lagi mahupun sejak zaman


Rasulullah s.a.w. saranan untuk membudayakan perkhidmatan awam
yang berdikari melalui akal dan wawasan telah disyorkan. Dengan
kata lain, reformasi moral ialah penggerak utama kepada
pentadbiran awam yang moden dan berkualiti.

2. Status yang dimaksudkan ialah status formal yang diberikan oleh


sesuatu komuniti bersama-sama dengan penyerahan tugas dan
tanggungjawab yang harus dipikul untuk kebaikan rakyat.
Pemahaman etika yang tinggi juga mustahak kerana peranan good
citizen digambarkan dari sudut pentadbir awam yang memiliki sifat
sensitiviti kepada hak sosial dan keperluan orang lain dan

116
berkebolehan untuk berfikiran sendiri (independent) dan dapat menilai
dengan kritikal untuk kebaikan rakyat.

3. Tiga nilai yang harus dimiliki oleh pentadbir awam yang bertindak
sebagai pemegang amanah rakyat ialah

(i) Semangat awam (public spiritedness).


(ii) Berhati-hati (prudence).
(iii) Keutamaan rasionaliti (substantive rationality).

4. Empat dasar utama yang melibatkan rakyat dalam pembentukan


polisi awam di bawah unsur public spiritedness ialah

(i) Hak rakyat untuk melibatkan diri dalam demokrasi.


(ii) Pembangunan rakyat melalui penyertaan.
(iii) Penghasilan polisi yang lebih baik melalui penglibatan rakyat.
(iv) Sumbangan penglibatan rakyat sebagai satu bentuk sistem
maklum balas yang berkesan bagi menjamin kestabilan
dalam kerajaan.

5. Ciri-ciri perbezaan whistleblowing berbanding dengan pertikaian biasa


ialah dari segi:

(i) Sikap mementingkan diri sendiri yang jelas tidak wujud


dipihak yang memulakan aduan pertikaian.
(ii) Ketaksamaan (asymmetry) pembahagian kuasa.
(iii) Tiada mekanisme-mekanisme pembangunan penyelesaian
masalah yang baik dan neutral.

6. Jenis pertama melibatkan aduan kesalahan yang pada kaca mata


pengadu ialah aduan yang paling tepat. Jenis yang kedua ialah jenis
aduan yang tidak sah wujud apabila tanggapan pengadu adalah salah
atau maklumat mengenai aktiviti salah laku tersebut tidak lengkap.
Jenis ketiga ialah aduan salah yang serius, melibatkan whistleblower
yang bersifat opportunist, iaitu pengadu ini akan memalsukan kes
untuk perlindungan peribadi atau mendapatkan ganjaran.

7. Aduan wujud dalam empat bentuk iaitu

(i) Terus tinggal dan berdiam diri.


(ii) Terus tinggal dan bersuara.
(iii) Keluar dan terus berdiam diri.
(iv) Keluar secara bising.

8. Benar kerana jika organisasi bersikap sensitif terhadap mekanisme


penambahbaikan, organisasi begini akan bertindak balas terhadap
dakwaan yang dibuat oleh whistleblower dan mempunyai harapan
untuk tidak kehilangan autonomi melalui penetapan semula

117
matlamat dan pembahagian sumber-sumber. Sebaliknya jika
organisasi mengenepikan aduan whistleblower dan bertindak balas
dengan ganas, maka ini akan menarik campur tangan pihak ketiga
seterusnya akan menambah beban kepada masalah yang sedia ada
dan selanjutnya mendapat tentangan daripada orang awam, juga
membantutkan usaha penambahbaikan.

9. Keganasan terhadap whistleblower menggambarkan tingkah laku oleh


organisasi terhadap whistleblower, bermula dengan menyokong
sehingga kepada tidak menyokong manakala penyekatan terhadap
whistleblowing pula menggambarkan tindakan organisasi menghalang
whistleblower daripada meneruskan dakwaan mereka di dalam dan di
luar organisasi.

10. Faktor–faktor yang boleh meningkatkan hubungan prestasi-bersuara


dalam sesebuah organsasi ialah seperti berikut:

(i) Melalui cara yang dinamik iaitu elemen keluar (exit) dan
bersuara (voice).
(ii) Melalui kejelasan norma-norma prestasi di dalam organisasi
itu sendiri, tetapi jika prestasi yang baik dikaitkan dengan
‘kepatuhan’, maka mekanisme “bersuara” mungkin akan
menjadi secara relatifnya tidak efektif untuk membetulkan
“persembahan yang menurun” (performance decliner).
(iii) Melalui kepekaan terhadap tindakan individu. Selagi
organisasi dapat menerima secara membina mesej yang
hendak disampaikan oleh pengadu, maka prestasi sesebuah
organisasi dapat ditingkatkan.

11. Pada dasarnya tujuan Undang-Undang Awam ialah seperti berikut:

(i) Menjalankan dan menyelia program audit dan siasatan dalam


12 jabatan dan agensi.
(ii) Menggalakkan pertumbuhan ekonomi dan kecekapan
mencegah salah guna kuasa dan penipuan.
(iii) Melaporkan sepenuhnya keadaan terkini kepada ketua
jabatan dan kongres.

12. Senarai tugas IG juga adalah sama, tetapi sedikit terperinci.

(i) Menyelia, menyelaras dan membekalkan polisi untuk


pengauditan dan penyiasatan berhubung program dan
operasi dalam jabatan atau agensi.
(ii) Mencadangkan polisi untuk menyelia, menyelenggara, atau
menyelaras lain-lain aktiviti yang dijalankan atau dibiayai
oleh jabatan atau agensi bagi tujuan pertumbuhan ekonomi
dan kecekapannya mengenal pasti penipuan, pembaziran dan
penyalahgunaan program dan operasinya.

118
(iii) Mencadangkan polisi untuk menyelia, menyelenggara, atau
menyelaras hubungan antara jabatan atau agensi dan juga
agensi persekutuan, termasuk negeri dan kerajaan tempatan.
(iv) Mengkaji semula perundangan masa kini dan cadangan
perundangan dan peraturan mengenai kesan ke atas
ekonomi dan kecekapan pentadbiran dalam program yang
ditadbir atau dibiayai oleh agensi atau mencegah dan
mengenal pasti penipuan, pembaziran dan penyalahgunaan
kuasa.
(v) Melaporkan sepenuhnya keadaan terkini kepada ketua
jabatan dan kongres dalam bentuk laporan dan juga bentuk
komunikasi lain.

13. Keistimewaan ini diberikan kepada IG kerana semua maklumat ini


perlu untuk memudahkan IG menjalankan siasatan dalam menjejaki
penipuan, pembaziran dan penyalahgunaan kuasa pentadbiran
awam.

14. Kekangan yang dihadapi IG ialah mereka tidak diberikan autoriti


untuk menyelesaikan sesetengah masalah. Antara masalahnya adalah
seperti menggantung program, memecat pekerja yang tidak cekap
atau memprogram semula tabungan. Tugas IG hanyalah untuk
memberitahu kongres dan setiausaha yang terlibat, menawarkan
sebaik mungkin penyelesaian dan memantau tindak balas jika ada,
tidak lebih daripada itu.

15. Perbuatan yang dilarang dan dianggap melanggar etika ialah

Konflik Kepentingan Am

(i) Menggunakan pengaruh untuk kepentingan sendiri.


(ii) Kepentingan atau perolehan secara langsung atau tidak sama
ada dalam bentuk wang atau yang lain-lain.
(iii) Pengunaan sumber-sumber tanpa autoriti (harta, personel).
(iv) Rasuah, nepotisme.
(v) Pendedahan maklumat sulit.
(vi) Whistleblowing.
(vii) Menyembunyikan perlakuan salah.
(viii) Hadiah, keistmewaan dan pembiayaan perjalanan makan
angin.
(ix) Kecenderungan berbaik dengan bidang kuasa yang
bertentangan (peguam, pakar-pakar).

Kerja dan Pendapatan Luar

(i) Autoriti awal untuk pekerjaan (dibayar atau tanpa bayaran).


(ii) Perundingan, penerbitan, pengajaran dan kerja sukarela.
(iii) Mewakili kepentingan swasta di luar bidang kuasa.

119
(iv) Honorarium dan yuran.
(v) Pinjaman kepada pekerja dan pegawai.
(vi) Perniagaan berkepentingan baik secara langsung mahupun
tidak dengan perniagaan lain dalam bidang kuasanya.
(vii) Hubungan perniagaan dengan majikan dan orang bawahan.
(viii) Perundingan kontrak dengan pekerja lama atau rakan
sekerja.
(ix) Tanggungan bagi kontrak tanpa autoriti.

Post Employment

(i) Perundingan untuk pekerjaan masa depan.


(ii) Mendedahkan pekerjaan awalnya dengan pejabat yang
berurusan dengan pejabatnya.
(iii) Melobi pegawai-pegawai awam.

16. Amalan konvensional yang boleh menggalakkan larangan terhadap


konflik berkepentingan ialah pendedahan kewangan. Perkara ini
ialah perkara pertama dalam undang-undang etika kerajaan. Sebab
itu, maklumat kewangan penting untuk didedahkan kepada awam.

17. Itu ialah hakikat yang sebenarnya. Oleh kerana peraturan tidak
memadai untuk membentuk penjawat awam yang beretika, maka
kod etika harus memainkan peranan utamanya untuk mencegah dari
menghukum tindakan tidak beretika. Bagi mencapai matlamat ini,
suruhanjaya etika US percaya pendidikan dan program latihan mesti
diutamakan lalu mencadangkan program latihan ini wajib. Program
pendidikan etika ialah kunci utama kepada program pencegahan
tindakan tidak beretika, kerajaan yang dinamik.

18. Ia boleh dicapai dengan cara Lembaga Etika cuba mengusahakan


sesuatu supaya kod etika ini tidak dilihat sebagai suatu paksaan
dengan mengenakan hukuman atau dalam kata lain terlalu tegas. Visi
ini menekankan pendekatan nasihat dan cadangan yang
diperketatkan melalui proses aduan dan penguatkuasaan yang jitu.
Dengan cara ini jurang tekanan antara pihak perundangan dan
eksekutif mengenai rigidity dapat dikurangkan.

120
BAB 5

ETIKA DALAM PERLEMBAGAAN

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Mendefinisikan maksud hak atau ‘rights’.
2. Mengenal pasti pentingnya penjawat awam mengetahui
peruntukan tentang hak-hak atau ‘rights’.
3. Menjelas dan mengkaji peruntukan-peruntukan berkaitan hak
asasi di dalam Perlembagaan.
4. Membincangkan pelaksanaan kuasa dan kuasa budi bicara.
5. Membincangkan perkaitan hak asasi dalam perlembagaan
dengan etika penjawat awam.

5.1 PENGENALAN

Anggota perkhidmatan awam memikul tanggungjawab yang besar dan harus


melaksanakannya dengan penuh amanah demi memelihara dan
mempertahankan kepentingan rakyat dan negara. Tugas dan tanggungjawab
tersebut amat penting kerana ia dapat menyumbang kepada pembangunan
peradaban bangsa dan negara.

Menyedari akan keperluan dan kepentingan ini, maka kerajaan telah


melaksanakan pelbagai usaha dalam bentuk program, dasar, bahan-bahan
penerbitan, latihan, kempen, arahan-arahan dan sebagainya semenjak tahun
1979 sehinggalah sekarang bagi mencapai matlamat tersebut. Kebanyakan
nilai-nilai dan dasar yang diperkenalkan itu telah diterangkan dalam bab
sebelum ini.

Dalam usaha mewujudkan sebuah Perkhidmatan Awam yang cemerlang,


gemilang dan terbilang, ia bergantung kepada kualiti para anggotanya seperti
mana saranan oleh Yang Berbahagia Tan Sri Dato’ Seri Ahmad Sarji,
(INTAN, 1991) bekas ketua setiausaha negara iaitu

“ Quality good or service begins with a quality man.”

Justeru, pembentukan para penjawat awam yang berkualiti dan beretika


amat penting dalam proses peningkatan tahap kemajuan sesebuah negara
dan kecemerlangan bangsa.

121
Dalam merialisasikan matlamat di atas, Perlembagaan Persekutuan Malaysia
tidak harus diketepikan. Perlembagaan Persekutuan harus dijadikan sebagai
panduan dalam penerapan nilai dan etika kepada Penjawat awam
memandangkan ia adalah undang-undang tertinggi dalam negara seperti
yang diperuntukkan di dalam Perkara 4(1) Perlembagaan Persekutuan:

“Perlembagaan ini adalah undang-undang utama Persekutuan


dan apa-apa undang-undang yang diluluskan selepas Hari
Merdeka dan yang berlawanan dengan Perlembagaan ini
hendaklah terbatal setakat yang berlawanan itu.”

Dalam Perlembagaan Persekutuan juga terdapat nilai-nilai (values) penting


yang harus dijadikan panduan dan diberi keutamaan memandangkan ia
merupakan nilai-nilai yang dimiliki oleh setiap warganegara Malaysia. Nilai-
nilai tersebut lebih dikenali sebagai hak-hak asasi dan ia terdapat dalam
Bahagian II Perlembagaan Persekutuan Malaysia.

5.2 ASAS PERLEMBAGAAN DALAM URUS TADBIR BIROKRAT

Timbul persoalan di sini kenapa perlembagaan masih menjadi asas dalam


urus tadbir birokrat selain dijadikan rujukan terhadap nilai-nilai yang perlu
diambil kira oleh birokrat dalam urusan pentadbiran?

Menurut John A. Rohr (1978), dalam bukunya ‘Ethics for Bureaucrats’


menyatakan:

“…..the method of ‘regime values’ proposed the constitution of the


United States as the most appropriate focal point for normative reflection
by American Bureaucrats. This choice was defended on the grounds that
American Bureaucrats have taken an oath to uphold the constitution of
the united states and that such an act should have a moral character
about it that creates a moral community.”

Kenyataan di atas menunjukkan perkaitan antara perlembagaan serta


peribadi, sifat atau perwatakan yang bermoral yang sepatutnya ada pada ahli
birokrat di Amerika Syarikat dalam usaha untuk memartabatkan
perlembagaan dalam urusan pentadbiran mereka. Ini merupakan cara atau
kaedah ‘regime values’. John A. Rohr juga mencadangkan ‘regime values’ di atas
sebagai cara yang paling sesuai untuk mencantumkan pengajian Etika ke
dalam kurikulum Pentadbir Awam. Cuma timbul persoalan di sini apakah
yang dimaksudkan dengan ‘regime values’?

‘Regime values’ menghuraikan kaedah pendidikan yang bertujuan untuk


menggalakkan tindak balas yang normal oleh penjawat awam dan pelajar
pentadbiran awam tentang bagaimana untuk mentadbir atau mengurus.

Menurut John A. Rohr (1978, 59):

“Regime values’ refer to the values of that political entity that was
brought into being by the ratification of the constitution that created the
present American republic.”
122
Berdasarkan kenyataan di atas, jelas menunjukkan bahawa penjawat awam di
Amerika Syarikat dalam melaksanakan tanggungjawab dalam sebuah negara
demokratik bukan secara langsung bertanggungjawab kepada keseluruhan
pengundi semata-mata, tetapi mereka mempunyai tanggungjawab moral
(moral obligation) dalam memperingati diri masing-masing terhadap nilai-nilai
(values) yang perlu diamalkan dalam mentadbir, mengurus, mengawal dan
memerintah.

Pemilihan untuk menjadikan Perlembagaan sebagai tumpuan utama (focal


point), disebabkan mereka telah mengangkat sumpah untuk menyokong dan
memartabatkan perlembagaan kerana tindakan tersebut perlu kepada ciri-ciri
moral yang baik yang akhirnya dapat membentuk sebuah masyarakat yang
bermoral tinggi.

Seperti di Amerika Syarikat, para penjawat awam di Malaysia juga telah


berikrar dalam sumpah jawatan mereka akan menunaikan kewajipan-
kewajipan mereka dengan jujur, sedaya upaya yang boleh dan
menumpahkan taat setia yang sebenar kepada Malaysia serta memelihara,
melindungi dan mempertahankan Perlembagaan Persekutuan sebagai
undang-undang yang paling utama dalam negara.

Berdasarkan sumpah taat setia tersebut, maka dalam bab ini peruntukan-
peruntukan yang sesuai yang ada kaitan dalam Perlembagaan Malaysia akan
dikaji. Ia tidak bertujuan untuk membincangkan apakah itu undang-undang
tetapi sekadar memberi penekanan dan menggalakkan para penjawat awam
untuk memikirkan nilai-nilai moral di sebalik setiap peruntukan yang
terdapat dalam perlembagaan yang mungkin melibatkan tugas-tugas
penjawat awam yang berkaitan.

Selain itu, diharap dapat diwujudkan di kalangan penjawat awam satu


kumpulan yang dapat berbincang dan berhujah tentang moral berteraskan
nilai atau asas yang terdapat dalam perlembagaan.

SOALAN DALAM TEKS

1. Kenapa Perlembagan Persekutuan menjadi


tumpuan utama untuk melihat isu etika berkaitan
penjawat awam?
2. Berikan maksud tanggungjawab moral (moral
obligation) penjawat awam di Amerika Syarikat
dalam melaksanakan tugas mereka.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

123
Pada pendapat anda adakah terdapat perbezaan antara
penjawat awam di Amerika Syarikat dan di Malaysia
mengenai tanggungjawab moral (moral obligation) dalam
melaksanakan tugas mereka?

5.3 ETIKA DAN PERLEMBAGAAN

Sebelum kita membincangkan peruntukan bekaitan etika dalam


perlembagaan dengan lebih mendalam lagi, apakah yang pelajar faham
tentang maksud “hak” atau “right” yang selalu disebut dalam ucapan pihak
pemerintah dan juga para aktivis bukan kerajaan sama ada di Malaysia dan di
luar negara?

5.3.1 Maksud Hak atau “Right”

Hak asasi penting dalam kehidupan kita. Kita bersedia untuk pertahankan
hak kita dan juga sanggup untuk membuat tuntutan supaya hak tersebut
diperakukan dan dilaksanakan. Selain itu, kita juga akan membantah
sekiranya berlaku ketidakadilan jika hak kita dicerobohi.

Maksud hak atau “rights” ini lebih mudah dijelaskan berdasarkan beban
tanggungjawab atau kewajipan (“duties”) yang ditetapkan atau dikenakan.
Menurut Louis (1998), hak atau “rights” merupakan tuntutan terhadap orang
lain iaitu pada waktu yang sama termasuk kebebasan diri yang dimiliki oleh
seseorang. Sebagai contoh, jika A telah berjanji untuk membayar RM30
sebagai upah membuat baju untuk B dan si B teleh melaksanakannya, oleh
itu B mempunyai hak terhadap RM30 tersebut dan A bertanggungjawab
atau berkewajipan (“have a duty”) untuk membayarnya.

Hak memberi kita keistimewaan dan kelebihan tertentu. Sekiranya kita


mempunyai hak, maka orang lain memerlukan justifikasi yang dapat diterima
untuk menyekat atau menolak hak tersebut. Sebaliknya, sekiranya kita
mempunyai hak atas sesuatu, kita juga memerlukan justifikasi untuk
menyekat atau menghadkan kebebasan orang lain dalam melaksanakan hak
tersebut. Sebagai contoh, A mempunyai kebebasan untuk mendengar
muzik, tetapi A tidak boleh mendengar muzik sehingga mengganggu orang
lain yang tinggal berdekatan kerana orang lain juga mempunyai hak untuk
hidup aman damai tanpa diganggu oleh sebarang pencemaran bunyi yang
terlalu kuat.

Menurut Louis lagi, tedapat pelbagai jenis hak atau “rights” iaitu

(i) ‘Natural right’ : Bermaksud hak yang dimiliki oleh setiap


manusia atau setiap yang hidup secara tabi’i
atau semula jadi.
(ii) ‘Human rights’ : Merupakan satu terma yang tidak jelas
maknanya. Ada kalanya sama maksud dengan
‘natural right’ dan ada kalanya lebih kepada

124
maksud ‘moral right’. Walau bagaimanapun, ia
bermaksud hak yang dimiliki oleh setiap
manusia di muka bumi ini.
(iii) ‘Moral rights’ : Hak yang mendapat pengiktirafan dalam
sistem moral yang mungkin dihasilkan
daripada tanggungjawab (‘duties’) atau sikap
yang sempurna. Ia juga bermaksud keunggulan
yang harus diteladani, tindak balas atau
kesudahan yang berfaedah.
(iv) ‘Positive rights’ : Hak yang didokong oleh masyarakat, termasuk
hak dari segi undang-undang (‘legal right’)
seperti hak untuk mengundi bila cukup umur.
(v) ‘Prima facie rights’ : Hak yang tidak semestinya benar dalam situasi
tertentu, sekadar tanggapan.
(vi) ‘Absolute rights’ : Hak yang tidak boleh ditolak atau dinafikan.
Sebagai contoh, keadilan dan juga hak untuk
mendapatkan rawatan yang baik.

SOALAN DALAM TEKS

3. Apakah maksud hak atau ‘rights’ mengikut


pandangan Louis?
4. Apakah maksud ‘moral rights’?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

5.3.2 Peruntukan dalam Perlembagan Persekutuan

Masihkah anda ingat kenapa perlembagaan menjadi asas dalam urus tadbir
birokrat selain dijadikan rujukan terhadap nilai-nilai etika yang perlu diambil
kira dalam urusan pentadbiran? Berdasarkan alasan-alasan yang kita pelajari
sebelum ini yang ada kaitan dengan hak atau ‘rights’ seseorang, maka
Perlembagaan Persekutuan sendiri mempunyai perutukan tentang hak asasi.
Hak asasi telah ditulis dalam Perlembagaan Malaysia dengan menggunakan
perkataan kebebasan asasi dan ia terdapat dalam Bahagian 2 Perlembagaan
mulai dari Perkara 5 sehingga Perkara 13.

Peruntukan-peruntukan hak asasi juga terdapat dalam perlembagaan negara


lain seperti di Amerika Syarikat, Perancis, Ireland dan India. Peruntukan
tentang kebebasan asasi ini ditulis disebabkan oleh pengalaman politik di
negara masing-masing, iaitu rakyat dalam negeri berasa bimbang kalau-kalau
kuasa membuat undang-undang dan kuasa kerajaan disalahgunakan
sehingga menjadi sebuah kerajaan yang zalim dan menindas rakyat.
Peruntukan tentang kebebasan asasi dikatakan dapat menyekat kuasa
125
kerajaan dan Parlimen dalam melaksanakan tugasnya agar tidak menjejaskan
hak setiap rakyat.

Perbincangan tentang kebebasan asasi dalam Perlembagaan Persekutuan


boleh dikategorikan kepada tiga bahagian, pertama; kebebasan (freedom) dan
hak termasuk kebebasan diri, kebebasan daripada kerja paksa, kebabasan
beragama, perlindungan daripada undang-undang jenayah yang berkuat
kuasa ke belakang dan perbicaraan berulang, kebebasan bergerak, kebebasan
bercakap serta hak berkenaan dengan pelajaran, kedua; kesamarataan
(equality) dan bahagian ketiga; melibatkan hak terhadap harta (property).

5.3.3 Hak Kebebasan (Freedom)

Peruntukan di dalam Perkara 5 Perlembagaan Persekutuan menyatakan


bahawa seseorang tidak boleh diambil nyawanya atau dihapuskan
kebebasannya melainkan mengikut undang-undang. Mahkamah berhak
melepaskan dia, jka didapati bahawa dia ditahan kerana menyalahi undang-
undang. Apabila seseorang itu ditangkap, dia hendaklah diberitahu sebab-
sebab dia ditangkap, dibenarkan berunding dan dibela oleh peguam atau
penasihat undang-undang yang dipilihnya sendiri. Setiap orang yang
ditangkap hendaklah dibawa ke hadapan majistret dalam tempoh 24 jam
bermula dari waktu dia ditangkap melainkan jika dia telah dilepaskan
sebelum habis tempoh yang ditetapkan.

Kebebasan yang disebut di atas dapat disekat atau dihadkan oleh kuasa-
kuasa yang ada pada pihak eksekutif. Kebiasaannya kuasa untuk
menghadkan kebebasan seperti di atas terdapat dalam peruntukan dalam
statut atau akta-akta tertentu. Pihak eksekutif yang mempunyai kuasa seperti
ini atau lebih dikenali sebagai kuasa budi bicara untuk membuat keputusan
perlu melaksanakannya dengan suci hati dan penuh etika. Ini kerana
kebanyakan keputusan yang dibuat boleh menjejaskan hak serta kehidupan
seseorang sama ada hak kebebasan diri ataupun hak terhadap harta yang
dimiliki.

Sebagai contoh, kita sedia maklum bahawa prinsip asas undang-undang


jenayah ialah tiap-tiap orang dianggap tidak bersalah, melainkan setelah
dibuktikan bahawa ia bersalah. Tiap-tiap orang juga tidak boleh dipaksa
mengaku salah atau memberi keterangan yang menunjukkan bahawa dia
telah melakukan kesalahan. Sekiranya pengakuan salah atau kenyataan diberi
dengan cara paksaan, maka pengakuan dan kenyataan itu tidaklah boleh
diterima oleh mahkamah. Bukti atau keterangan yang lain perlu diperoleh
oleh pihak yang mendakwa. Prinsip inilah yang telah diserapkan dalam
Perkara 5 Perlembagaan Persekutuan yang disebut di atas. Selain itu, ia juga
terdapat di dalam Kanun Acara Jenayah dan juga Akta Keterangan. Walau
bagaimanapun, prinsip-prinsip di atas telah dihadkan apabila seseorang itu
boleh ditahan tanpa bicara sekiranya perbuatan, kelakuan atau gerak-gerinya
difikirkan merbahaya kepada keselamatan dalam negara dan juga
ketenteraman awam.

126
Sebagai contoh, antara kuasa yang diberikan kepada pihak eksekutif oleh
Akta Keselamatan Dalam Negeri di dalam Seksyen 8 ialah kuasa menahan
orang tanpa bicara jika difikirkan mustahak demi menjaga keselamatan
negara Malaysia, ketenteraman awam atau perkhidmatan yang penting
(essential services) dalam Malaysia. Kuasa untuk menghadkan prinsip yang
terpakai dalam undang-undang jenayah telah diperuntukkan di dalam
Perkara 149 Perlembagan Persekutuan yang membenarkan Parlimen
meluluskan undang-undang untuk mencegah perbuatan-perbuatan yang
menimbulkan huru-hara, mengganggu ketenteraman dalam negara ataupun
perbuatan-perbuatan yang cuba menggulingkan kerajaan dengan tidak
mengikut undang-undang. Kuasa yang diberikan ini amat luas dan mungkin
boleh disalahgunakan, justeru eksekutif yang mempunyai kuasa sebegini
perlu kepada seorang yang beretika tinggi dan mulia serta disarankan agar
melaksanakannya dengan jujur, suci hati serta tidak mempunyai niat jahat
kepada mana-mana pihak.

Seterusnya Perkara 7 Perlembagaan menyebut, seseorang tidak boleh


diseksa kerana melakukan perbuatan yang sememangnya tidak menjadi
kesalahan pada ketika ia melakukan perbuatan tersebut. Dia juga tidak boleh
dihukum selain hukuman yang ditetapkan oleh undang-undang pada ketika
dia melakukan kesalahan tersebut. Sekiranya seseorang telah dibebaskan
daripada kesalahan, dia tidak boleh lagi dibicarakan semula atas kesalahan
yang sama melainkan kesalahannya itu telah dihapuskan oleh Mahkamah
Tinggi dan perbicaraan semula telah diperintahkan oleh mahkamah tersebut.

Perkara 9 pula menyebut bahawa seseorang warganegara tidak boleh


dibuang negeri atau ditahan masuk daripada Persekutuan. Mereka bebas dan
berhak untuk bergerak di seluruh Persekutuan dan tinggal di mana-mana
tempat dalam Persekutuan. Kebebasan tertakluk kepada undang-undang
tentang keselamatan Persekutuan, keamanan dan kesihatan awam atau
hukuman terhadap penjenayah. Sebagai contoh, wujudnya Enakmen
Sekatan Tempat Tinggal yang memberi kuasa kepada menteri supaya
menetapkan kediaman seseorang di sesuatu daerah atau mukim atau
menegahnya daripada pergi ke sesuatu daerah atau mukim lain. Kuasa budi
bicara yang luas ini telah diberikan kepada menteri atau menteri besar untuk
melaksanakannya sekiranya dirasakan atau percaya bahawa wujud sebab-
sebab penting untuk mengeluarkan perintah berkenaan. Begitu juga dengan
wujudnya Ordinan Pembuangan Negeri 1959 yang memberi kuasa kepada
Menteri Hal-Ehwal Dalam Negeri untuk membuang dan menghalau keluar
dari Persekutuan mana-mana orang yang telah dilucutkan
kewarganegaraannya kerana ia tidak membawa kebaikan kepada
Persekutuan.

Berkenaan dengan kebebasan bercakap dan mengeluarkan fikiran,


berhimpun secara aman dan tidak bersenjata dan kebebasan menubuhkan
persatuan terdapat di dalam Perkara 10 Perlembagaan Persekutuan. Ia hanya
terpakai kepada warganegara Malaysia sahaja dan kebebasan ini tidak

127
mutlak. Kebebasan ini tertakluk kepada kuasa Parlimen untuk mengenakan
sekatan yang difikirkan perlu dan mustahak.

Kebebasan bercakap dan mengeluarkan fikiran yang dimaksudkan di sini


ialah selain daripada kata-kata yang tidak menjadi fitnah (defamation),
hasutan, kata-kata yang mencerca mahkamah (contempt of court) atau kata-kata
yang melanggar hak keutamaan Parlimen dan Dewan Undangan Negeri.
Sekiranya kata-kata yang dikeluarkan itu dikategorikan sebagai fitnah, maka
menjadi satu kesalahan mal dan kesalahan jenayah seperti yang
diperuntukkan di dalam Seksyen 5000, Kanun Keseksaan.

Kuasa untuk membuat sekatan kebiasaannya diberi kepada pihak eksekutif


melalui peruntukan akta dan di sinilah pentingnya kepada penjawat awam
untuk mengambil tahu apakah hak-hak yang ada dalam perlembagaan dan
sejauh mana hak-hak tersebut dapat diaplikasikan bergantung kepada
sekatan yang ada. Ini dapat membantu penjawat awam yang ada kuasa untuk
membuat keputusan untuk membuat satu keputusan yang adil dan diterima
oleh semua.

Antara sekatan yang boleh diberikan oleh Parlimen terhadap kebebasan


bercakap dan mengeluarkan pendapat demi kepentingan keselamatan
Persekutuan atau ketenteraman awam, ialah untuk meluluskan undang-
undang melarang perbuatan mempersoalkan apa-apa hak, taraf, kedudukan,
keistimewaan, kedaulatan atau hak kedaulatan yang ditetapkan atau
diperlindungkan oleh peruntukan Perlembagaan iaitu

- Bahagian 3 - Berkaitan kewarganegaraan.


- Perkara 152 - Mengenai Bahasa Kebangsaan dan penggunaan
bahasa lain untuk maksud-maksud tidak rasmi.
- Perkara 153 - Mengenai kuota untuk orang Melayu dan bumiputera
Sabah dan Sarawak serta kepentingan sah kaum-
kaum lain.
- Perkara 181 - Mengenai kedaulatan raja-raja.

Setiap warganegara juga berhak berkumpul dengan aman dan dengan tidak
bersenjata selagi perbuatan mereka itu tidak mengganggu keselamatan awam
dan negara. Dalam hal ini terdapat peruntukan di dalam Seksyen 27 Akta
Polis 1967 yang menyatakan bahawa setiap perarakan, perkumpulan atau
perjumpaan hendaklah diadakan dengan mendapat lesen daripada polis
terlebih dahulu dan polis berkuasa untuk tidak mengeluarkan lesen jika
difikirkan bahawa perarakan, perkumpulan atau perjumpaan itu akan
menjadi mudarat kepada keselamatan negeri. Perjumpaan, perarakan dan
perkumpulan yang diadakan tanpa lesen memberi kuasa kepada polis untuk
menghentikannya dan setiap yang terlibat boleh dihukum atas kesalahan
tersebut.

Begitu juga dalam konteks menubuhkan persatuan, terdapat beberapa


undang-undang yang mengawal penubuhan persatuan seperti Akta

128
Pertubuhan 1966. Seksyen 5 akta berkenaan memberi kuasa kepada Menteri
Hal-Ehwal Dalam Negeri untuk membuat perisytiharan terhadap mana-
mana pertubuhan sebagai pertubuhan haram sekiranya difikirkan
pertubuhan itu digunakan untuk maksud yang memudaratkan kepentingan
keselamatan negara, keamanan awam dan juga akhlak orang ramai.

Perlembagaan Persekutuan seterusnya mengharamkan pengabdian atau


penghambaan serta segala kerja paksa. Peruntukan ini terdapat dalam
Perkara 6. Walau bagaimanapun, Parlimen boleh membuat undang-undang
untuk memaksa rakyat bekerja bagi maksud negara atau kerja yang dilakukan
disebabkan menjalani hukuman penjara ataupun pertukaran pekerjaan dari
satu pihak berkuasa awam kepada yang lain.

Kebebasan beragama terdapat di dalam Perkara 11 dan 12 Perlembagaan.


Perkara 11 menyatakan tiap-tiap orang berhak menganuti dan mengamalkan
agamanya. Setiap orang juga berhak mengembangkan agamanya tetapi
undang-undang negeri dan mengenai Wilayah-Wilayah Persekutuan,
Undang-Undang Persekutuan boleh mengawal atau menyekat
pengembangan apa-apa agama, iktikad atau kepercayaan agama di kalangan
orang-orang yang beragama Islam.

Seseorang itu juga tidak boleh dipaksa supaya membayar cukai yang
pendapatan cukai itu digunakan semuanya atau sebahagiannya untuk
maksud agama yang lain daripada agamanya. Perkara 11 juga
memperuntukkan bahawa tiap-tiap puak agama itu berhak:

(i) Mengurus hal-ehwal agamanya.


(ii) Menubuhkan dan menyelenggarakan yayasan untuk agamanya.
(iii) Memiliki harta dan mentadbirkan harta itu mengikut undang-
undang.

Kebebasan agama ini akan tersekat sekiranya ada mana-mana agama yang
membenarkan berlakunya perbuatan yang berlawanan dengan undang-
undang am mengenai ketenteraman awam, kesihatan awam dan juga akhlak.

Perkara 12 pula menekankan pengharaman pembezaan beralaskan agama,


kaum, keturunan dan tempat lahir dalam hal kemasukan ke pusat-pusat
pengajian yang diselenggarakan oleh pihak berkuasa awam atau dalam hal
pemberian pendidikan daripada derma wang yang datang daripada pihak
berkuasa awam. Tiap-tiap puak agama berhak menubuhkan yayasan untuk
mengajar agamanya dan undang-undang tidak boleh membuat perbezaan
beralaskan agama tentang yayasan tersebut. Tetapi pengecualian diberikan
iaitu Undang-Undang Persekutuan dan Undang-Undang Negeri boleh
membuat peruntukan bantuan wang bagi menubuhkan yayasan Islam atau
bagi mengajar agama Islam kepada orang-orang Islam.

Perkara 12 seterusnya menetapkan, seseorang yang umurnya kurang


daripada 18 tahun, tidaklah boleh dikehendaki menerima ajaran atau

129
mengambil bahagian dalam adat istiadat agama yang lain daripada agamanya.
Ini bermaksud, agama bagi seseorang yang berumur kurang daripada 18
tahun ditetapkan oleh ibu bapa atau penjaganya.

Seterusnya perbincangan kita akan diteruskan dengan meneliti kategori


kedua tentang peruntukan di dalam perlembagaan berkaitan hak
kesamarataan (equality).

5.3.4 Hak Kesamarataan (Equality)

Perkara 8 dalam Perlembagaan Persekutuan menekankan tentang hak sama


rata di sisi undang-undang. Semua orang mempunyai hak yang sama rata di
sisi undang-undang dan juga berhak mendapat perlindungan yang sama rata
di sisi undang-undang (equal protection).

Peruntukan ini juga mengharamkan pembezaan atau diskriminasi dengan


sebab agama, jantina, kaum, keturunan dan tempat lahir dalam perkara-
perkara berikut:

(i) Mana-mana undang-undang.


(ii) Pelantikan jawatan/pekerjaan di bawah sesuatu pihak berkuasa
awam (kerajaan, pihak berkuasa tempatan dan badan berkanun).
(iii) Pentadbiran undang-undang berkenaan menubuh atau menjalankan
apa-apa tred, perniagaan, profesion atau pekerjaan.
(iv) Pentadbiran mana-mana undang-undang berkenaan dengan
memperoleh, memegang atau melepaskan harta.

Walau bagaimanapun, peruntukan tentang hak sama rata ini tidak dianggap
sebagai membezakan atau diskriminasi sekiranya melibatkan perkara-perkara
berikut iaitu

(i) Dalam undang-undang diri (personal law) berkenaan sesuatu agama.


(ii) Tentang pelantikan jawatan bagi sesuatu agama atau yayasan agama
itu.
(iii) Tentang undang-undang yang bermaksud untuk memperbaiki taraf
hidup orang asli.
(iv) Tentang kediaman dalam sesebuah negeri sebagai syarat untuk
pilihan raya bagi negeri itu atau bagi pelantikan ke sesuatu jawatan
dalam negeri itu.
(v) Tentang undang-undang askar Melayu.

Selain daripada pengecualian yang tersebut di atas, hak sama rata di sisi
undang-undang ini juga tidak mutlak kerana ia tertakluk kepada beberapa
syarat atau pengecualian yang terdapat di dalam peruntukan-peruntukan lain
dalam Perlembagaan. Sebagai contoh Perkara 153 Perlembagaan
menetapkan warganegara boleh didiskriminasi dalam hal menjaga hak
keistimewaan orang Melayu dan bumiputera Sabah dan Sarawak serta
Perkara 89 berkenaan dengan tanah rezab orang Melayu.

130
Peruntukan tentang hak keistimewaan ini telah memberi kelebihan dari segi
mewujudkan simpanan khas bagi orang-orang Melayu dan bumiputera,
beberapa kuota dalam biasiswa, jawatan dalam perkhidmatan awam, lesen
berniaga serta tanah-tanah simpanan. Walaupun terdapat perbezaan antara
orang Melayu dan Bumiputera dengan bangsa-bangsa lain, tetapi ia akan
dapat memberi imbangan yang akan dapat menyamakan taraf kedudukan
dari segi ekonomi, pendidikan dan sosial kerana ia merupakan faktor
penting dalam mengekalkan keamanan, kestabilan politik serta keharmonian
masyarakat berbilang kaum yang wujud dan menetap di Malaysia.

5.3.5 Hak terhadap Harta (Property)

Banyak juga keputusan yang perlu dibuat oleh penjawat awam yang
melibatkan harta seseorang. Keputusan yang dibuat haruslah adil dan wajar.
Penjawat awam juga perlu tahu Perlembagaan Persekutuan juga mempunyai
peruntukan yang ada kaitan dengan harta seseorang. Menurut Perkara 13,
tiada seorangpun boleh dilucutkan hartanya kecuali mengikut undang-
undang dan tiada suatu undang-undang pun boleh membuat peruntukan
bagi mengambil atau menggunakan harta-hartanya dengan paksa dan
dengan tiada pampasan yang mencukupi (adequate compensation).

Peruntukan di atas jelas memberi kebebasan kepada setiap orang untuk


memiliki harta. Jika hartanya diambil oleh kerajaan dengan sebab
kepentingan awam sebagai contoh untuk membuat jalan, maka pampasan
yang memadai hendaklah diberikan kepadanya. Pampasan yang diberikan
mestilah mencukupi atau mengikut harga pasaran (market value) semasa.
Dalam Akta Pengambilan Tanah 1960, terdapat peruntukan yang
mensyaratkan agar kerajaan membayar ‘harga pasaran’ apabila tanah yang
dimiliki seseorang telah dibuat pengambilan oleh pihak kerajaan untuk
maksud atau kepentingan awam.

Kebanyakan undang-undang yang wujud untuk mengawal dan menyekat


kebebasan yang diberikan oleh perlembagaan memberikan kuasa yang luas
kepada pihak eksekutif termasuk menteri, pihak polis, pasukan keselamatan
dan para penjawat awam secara keseluruhan untuk melaksanakannya. Kuasa
untuk membuat sekatan ini kebiasaannya diberi kepada pihak eksekutif
melalui peruntukan akta dan di sinilah pentingnya kepada penjawat awam
untuk mengambil tahu apakah hak-hak yang ada dalam perlembagaan dan
sejauh mana hak-hak tersebut dapat diaplikasikan bergantung kepada
sekatan yang ada. Ini dapat membantu penjawat awam yang mempunyai
kuasa budi bicara dalam membuat sesuatu keputusan memberi satu
keputusan yang adil dan diterima oleh semua.

Timbul persoalan di sini, apakah pula yang dimaksudkan dengan kuasa budi
bicara dan bagaimana kuasa budi bicara itu harus dilaksanakan agar sesuatu
keputusan yang dibuat itu adil dan beretika. Bagaimana seseorang penjawat
awam harus mengimbangi antara kuasa budi bicara yang dimiliki dan
tanggungjawab untuk mengeluarkan satu keputusan yang adil dan dapat

131
diterima oleh semua orang. Untuk menjawab persoalan ini elok untuk kita
mengkaji sedikit maklumat mengenai apa yang dimaksudkan dengan kuasa
budi bicara.

SOALAN DALAM TEKS

5. Peruntukan mengenai hak asasi dalam


Perlembagaan Persekutuan.
6. Kenapa peruntukan tentang hak asasi penting dan
wujud dalam kebanyakan Perlembagaan negara-
negara di dunia.
7. Nyatakan keadaan-keadaan yang menyebabkan
peruntukan tentang hak sama rata di dalam Perkara
8 Perlembagaan Persekutuan tidak dianggap
sebagai membezakan atau diskriminasi.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

5.4 PELAKSANAAN KUASA DAN KUASA BUDI BICARA

Dalam menuju ke arah pentadbiran yang cekap dan bersih, pelbagai langkah
dan program telah dijalankan oleh pihak kerajaan bagi mengelakkan
berlakunya penyalahgunaan kuasa. Penyalahgunaan kuasa dikatakan berlaku
apabila seseorang yang telah diberi kuasa terhadap seseutu perkara atau
mana-mana organisasi sama ada di sektor awam atau swasta telah
menyalahgunakan kuasa yang telah diberikan kepada mereka untuk
kepentingan diri sendiri, malahan mempergunakan kedudukan mereka
untuk mendapat kesenangan dan juga kemewahan
(http://www.iim.com/PIN/Bab1. htm).

Kerajaan juga telah membentuk Jawatankuasa Khas Kabinet mengenai


Keutuhan Pengurusan Kerajaan dengan meletakkan isu keutuhan dan
integriti seperti rasuah, penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa dalam
pengurusan kerajaan sebagai fokus utama.

Perbincangan kita dalam aspek ini terhad kepada masalah etika yang menjadi
masalah kepada penjawat awam yang memiliki kuasa budi bicara. Kuasa
budi bicara yang tidak diputuskan dengan betul boleh menyebabkan
seseorang penjawat awam itu dituduh salah guna kuasa atau tidak
melaksanakan kuasa budi bicara yang diberikan. Pihak yang terjejas boleh
mengemukakan saman di mahkamah. Mahkamah juga mempunyai bidang
kuasa untuk menyemak semula setiap keputusan atau tindakan pihak
pentadbiran yang dibuat berasaskan kuasa budi bicara sehingga menjejaskan
hak diri dan hartanya.
132
Kuasa budi bicara merupakan kuasa yang diberikan oleh badan
perundangan melalui peruntukan statut atau akta tertentu kepada badan
eksekutif untuk melaksanakannya. Kuasa budi bicara yang dimiliki oleh
eksekutif membolehkan mereka membuat sesuatu keputusan dengan
memilih keputusan yang terbaik daripada beberapa alternatif keputusan yang
ada. Tiada ukuran atau garis panduan tertentu dan ia ialah sesuatu yang
subjektif.

Sebagai contoh, terdapat perkataan-perkataan yang biasa digunakan dalam


statut yang boleh merujuk kepada kuasa budi bicara iaitu, “jika difikirkan
perlu”, “jika beliau berpuas hati” atau “jika difikirkan munasabah”.
Perkataan munasabah, puas hati dan perlu di sini ialah sesuatu yang
subjektif. Perkataan-perkataan tersebut tidak dapat diukur dan tiada kriteria
tertentu yang boleh dijadikan panduan setakat mana harus pembuat
keputusan telah berpuas hati, munasabah dan merasakan satu keperluan
dalam membuat sesuatu keputusan.

Kuasa pentadbiran banyak melibatkan kuasa budi bicara. Sebagai contoh


dari segi kuasa meletakkan harga atau sesuatu bayaran termasuklah cukai,
kerja awam (public works) seperti yang kita sedia maklum bahawa ia
merupakan tugas umum sesebuah kerajaan untuk memastikan peruntukan
yang memadai disediakan untuk jalan raya, pengangkutan, perumahan dan
sebagainya. Seterusnya kuasa untuk memberi sesuatu lesen.

Oleh kerana itu, budi bicara dalam aspek pentadbiran merupakan titik tolak
atau permulaan kepada tindak balas yang berasaskan etika yang dimiliki oleh
seseorang individu yang ada kuasa untuk membuat sesuatu keputusan. Nilai
etika ini menjadi lebih penting jika sesutu keputusan yang dibuat itu boleh
menjejaskan hak diri atau harta seseorang. Melalui budi bicara, para birokrat
akan turut terlibat dalam proses pentadbiran negara. Justeru, dalam usaha
untuk mentadbir sesebuah masyarakat dalam sebuah negara demokrasi,
sekiranya tidak wujud perasaan tanggungjawab kepada seluruh masyarakat
yang telah memilih kerajaan berkenaan untuk memerintah, boleh
menimbulkan satu masalah etika yang serius (John A. Rohr, 1978).

Kuasa budi bicara yang luas yang diberikan kepada penjawat awam ini boleh
menyebabkan berlakunya salah guna kuasa, bertindak di luar bidang kuasa
(ultra vires) atau tidak melaksanakan kuasa budi bicara yang diberikan.
Terdapat beberapa perkara yang membolehkan pentadbir dikatakan telah
menyalahgunakan kuasa budi bicaranya. Antaranya wujud niat yang tidak
baik (mala–fide) sewaktu membuat keputusan, keputusan yang dibuat tidak
munasabah, tidak mengambil kira perkara yang sepatutnya sewaktu
membuat keputusan tetapi telah mengambil kira perkara yang tidak
sepatutnya dalam mencapai sesuatu keputusan. Pentadbir juga dikatakan
tidak melaksanakan kuasa budi bicara yang diberikan sekiranya beliau telah
menyerahkan kuasa tersebut kepada orang lain untuk membuat keputusan
atau beliau membuat keputusan dengan pengaruh atau nasihat daripada

133
orang lain. Perbincangan yang lebih mendalam tentang kuasa budi bicara
boleh dipelajari dalam kursus Undang-Undang Pentadbiran.

Untuk menangani masalah ini, Davis mencadangkan supaya diwujudkan


penstrukturan (structure) dalam melaksanakan kuasa budi bicara dan tidak
perlu dihapuskan sama sekali. Fleksibiliti dalam membuat keputusan masih
dapat dikekalkan seperti yang dikehendaki dalam pentadbiran negara moden
(modern administrative state). Yang penting perlu ada kawalan tentang sikap
untuk melaksanakan kuasa budi bicara agar tidak melepasi sempadan yang
telah dihadkan. Ia boleh dilaksanakan melalui perancangan, pernyataan
polisi, peraturan, keputusan, kes-kes yang menjadi ikutan, alasan serta
prosedur informal yang adil dan terbuka.

Selain itu, konsep urus tadbir yang baik (good governance) ialah suatu amalan
yang dapat membawa sesebuah negara ke arah amalan yang baik dan
berkesan dalam pentadbiran. Dalam proses ini pelbagai elemen yang efektif
dan rasional jika diamalkan mampu membawa negara ke arah sebuah negara
yang maju dari segi sosial, politik dan ekonomi.

Terdapat lima eleman yang diutarakan oleh United Nations Development


Program (UNDP ‘Governance and Sustainable Human Development, 1997’) iaitu
pertama; ‘legitimacy and voice’ yang merangkumi penyertaan (participation) dan
suara ramai (consensus orientation), kedua; arah (direction) yang melibatkan
wawasan strategik (strategic visions), ketiga; (performance) yang melibatkan
responsif (responsiveness) dan kecekapan serta keberkesanan (effectiveness and
efficiency), keempat; kebertanggungjawaban iaitu sikap bertanggungjawab
(accountability) dan ketelusan (transparency) serta kelima; keadilan (fairness) yang
melibatkan kesaksamaan (equity) dan keluhuran undang-undang (rule of laws).

Jika dinilai kesemua elemen dalam ‘good governance’ ini sememangnya rasional
untuk diguna pakai ke arah membentuk sebuah negara yang bebas daripada
masalah rasuah, penyelewengan dan salah guna kuasa. Di samping itu,
elemen keadilan dan kebertanggungjawaban juga perlu ditekankan dalam
diri penjawat awam. Masalah-masalah pentadbiran yang berlaku dapat
dikurangkan jika penjawat awam mengamalkan nilai-nilai yang beretika
sepanjang menjalankan tugas sebagai penjawat awam.

Gejala seperti rasuah, penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa tidak boleh


dibiarkan berlarutan. Ia akan menjejaskan usaha-usaha pembangunan negara
malah rakyat akan mundur dan menderita. Penjawat awam juga tidak
terkecuali dalam menanggung kesusahan. Justeru, matlamat yang harus kita
perjuangkan ialah untuk memperbaiki kelemahan-kelemahan ini untuk
menjadikan perkhidmatan awam Malaysia sebuah perkhidmatan yang
bertaraf dunia iaitu dalam produktiviti dan efisiensi malah bertaraf dunia
dalam etika serta bebas dari gejala rasuah.

134
5.5 KESIMPULAN

Kita telah membincangkan peruntukan-peruntukan yang terdapat dalam


Perlembagaan Persekutuan tentang hak setiap orang yang ada di Malaysia.
Hak-hak ini amatlah penting dipelihara dan diketahui khususnya oleh
penjawat awam sendiri kerana kebanyakan kuasa yang diberikan kepada
penjawat awam dalam membuat keputusan banyak melibatkan hak-hak
orang awam. Sekurang-kurangnya dengan mempelajari peruntukan-
peruntukan ini, penjawat awam dapat mengetahui perkara-perkara asas
berkaitan hak yang sepatutnya diberikan kepada setiap orang dan sekiranya
ada keputusan yang melibatkan kuasa budi bicara untuk menarik balik hak
tersebut, ia dapat diputuskan dengan adil dan penuh beretika tanpa
dipengaruhi oleh unsur-unsur negatif atau niat yang tidak baik (mala-fide).

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Apakah kaitan etika dengan kuasa budi bicara yang dimiliki oleh
penjawat awam?
2. Kenapakah hak-hak yang terdapat dalam Perlembagaan Persekutuan
perlu dipelihara dan diketahui oleh penjawat awam.

Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.

JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. Pemilihan untuk menjadikan Perlembagaan Persekutuan sebagai


tumpuan utama disebabkan penjawat awam telah mengangkat
sumpah untuk menyokong dan memartabatkan perlembagaan
kerana tindakan tersebut perlu kepada ciri-ciri moral yang baik dan
akhirnya dapat membentuk sebuah masyarakat yang bermoral tinggi.
Selain itu, penjawat awam juga telah berikrar dalam sumpah jawatan
mereka untuk menunaikan kewajipan dengan jujur sedaya upaya dan
menumpahkan taat setia sebenar kepada Malaysia di samping
memelihara, melindungi dan mempertahankan Perlembagaan
Persekutuan sebagai undang-undang yang paling tinggi dan utama
dalam negara.

2. Penjawat awam di Amerika Syarikat dalam melaksanakan tugas dan


tanggungjawab mereka, bukan secara langsung hanya
bertanggungjawab kepada keseluruhan pengundi semata-mata, tetapi
mereka mempunyai tanggungjawab moral (moral obligation) di dalam
memperingati diri masing-masing terhadap nilai-nilai (values) yang
perlu di amalkan dalam mentadbir, mengurus, mengawal dan
memerintah.
135
3. Menurut Louis, maksud hak atau ‘rights’ lebih mudah dijelaskan
berdasarkan beban tanggungjawab atau kewajipan (duties) yang
ditetapkan atau dikenakan. Hak-hak ini merupakan tuntutan
terhadap orang lain iaitu pada waktu yang sama termasuk kebebasan
diri yang dimiliki oleh seseorang.

4. Maksud ‘moral rights’: Hak yang mendapat pengiktirafan dalam sistem


moral yang mungkin dihasilkan daripada tanggungjawab atau
kewajipan (duties) atau sikap yang sempurna. Ia juga bermaksud
keunggulan yang harus diteladani, tindak balas atau kesudahan yang
berfaedah.

5. Hak asasi dalam Perlembagaan Persekutuan terdapat dalam


Bahagian 2 mulai dari Perkara 5 sehingga Perkara 13.

6. Peruntukan tentang hak asasi ini penting dan dimasukkan ke dalam


kebanyakan Perlembagaan negara-negara lain termasuk Malaysia
kerana ia ada kaitan dengan pengalaman politik negara masing-
masing. Peruntukan tentang hak asasi wujud kerana ia dapat
menjamin agar kuasa-kuasa yang dimiliki oleh kerajaan tidak
disalahgunakan sehingga menindas rakyat. Peruntukan ini dapat
menyekat kuasa kerajaan dan Parlimen dalam melaksanakan
tugasnya agar hak rakyat terbela dan tidak terjejas.

(i) Dalam undang-undang persendirian (personal law) berkenaan


sesuatu agama.
(ii) Tentang pelantikan jawatan bagi sesuatu agama atau yayasan
agama.
(iii) Tentang undang-undang yang bermaksud untuk
memperbaiki taraf hidup orang asli.
(iv) Tentang kediaman dalam sesebuah negeri sebagai syarat
untuk pilihan raya bagi negeri itu atau bagi pelantikan ke
sesuatu jawatan dalam negeri.
(v) Tentang undang-undang askar Melayu.

136
BAB 6

PENYERTAAN AWAM DALAM PEMBUATAN


KEPUTUSAN

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini anda seharusnya boleh:


1. Mendefinisikan penyertaan awam.
2. Mengenal pasti elemen penting yang wujud dalam penyertaan
awam.
3. Membandingkan konsep-konsep penting dalam penyertaan
awam.
4. Menghuraikan proses dan keadaan penyertaan awam dalam
proses pembuatan keputusan.

6.1 PENGENALAN

Penyertaan awam merupakan komponen terpenting dalam memastikan


perancangan dan pembangunan dapat dijalankan dengan baik. Rakyat perlu
diberi maklumat yang secukupnya tentang sebarang isu dan projek yang
berkaitan dengan mereka secara peribadi mahupun yang melibatkan
komuniti secara keseluruhan. Rakyat yang merupakan penduduk di sesebuah
negara merupakan syarat utama bagi mendirikan sesuatu pemerintahan di
negara. Rakyat juga merupakan intipati penting dalam sesebuah negara yang
melambangkan perpaduan, keharmonian dan penyatuan dari pelbagai aspek.

Pandangan dan idea rakyat penting dalam mencorakkan sesebuah negara.


Sekiranya tiada penyertaan rakyat, maka setiap kritikan dan kutukan yang
dilemparkan kepada pihak pemerintah pasti akan mendatangkan implikasi
negatif dan jika tidak ditunjangi dengan baik, maka akan membawa kepada
syak wasangka dan akhirnya akan meruntuhkan dan merosakkan sesebuah
negara. Oleh yang demikian, penglibatan dan penyertaan rakyat penting dan
perlu apatah lagi bagi mencapai sesebuah negara maju.

Dalam aspek ini Borton dan Warner (1971) mengatakan, prinsip asas dalam
sesuatu komunikasi dan pembuatan keputusan ialah penyertaan. Ia
merangkumi keseluruhan komponen dan elemen kerana melalui penglibatan
dan penyertaan maka banyak perkara boleh dibincang secara bersama dan
keputusan yang diperoleh ialah keputusan kolektif. Apa yang diperlukan
ialah membangunkan institusi itu sendiri bagi memastikan penyertaan turut
serta dan peranan boleh dimainkan oleh rakyat secara keseluruhan daripada
sekecil-kecil keputusan sehinggalah melibatkan keputusan-keputusan

137
penting seperti polisi dan dasar negara. Walau bagaimanapun, penyertaan ini
bukanlah bermakna seluruh rakyat turut serta kerana ia tidak akan
mendatangkan impak yang efektif dan kurang relevan terutamanya bagi
membentuk satu dasar yang besar. Penglibatan ini perlulah dirangkumi dan
dianggotai serta ada perhubungan antara pihak profesional, eksekutif,
teknikal dan relevant public (David, E.L., 1972: 2).

Sesuatu yang mustahil untuk melibatkan keseluruhan rakyat dalam proses


pembuatan keputusan untuk semua isu tetapi apa yang paling penting ialah
bagaimana memastikan bahawa setiap lapisan rakyat akur dan faham
terhadap tindakan dan keputusan yang akan diambil oleh pihak kerajaan
terutamanya yang melibatkan isu-isu penting negara. Dalam pendekatan
yang lain pula tidak semua rakyat mahu terlibat dalam semua isu apatah lagi
jika isu tersebut tidak melibatkan mereka. Sebagai contoh, masalah banjir
dan pampasan yang diputuskan oleh pihak kerajaan. Dalam situasi ini
kemungkinan hanya pihak yang terlibat dengan banjir sahaja yang akan
bersungguh-sungguh dalam memperjuangkan hak mereka manakala
individu yang tidak terlibat akan hanya mengambil pendekatan tunggu dan
lihat sahaja.

Justeru, jika dilihat dalam negara kita elemen pembuatan keputusan tetap
melibatkan penyertaan awam yang boleh dilihat dari pelbagai definisi dan
sudut serta melibatkan kumpulan-kumpulan tertentu yang telah dipilih
rakyat dalam konteks demokrasi berparlimen dan raja berperlembagaan.

Pada pandangan anda, bagaimana tentang penyertaan dan


tahap kematangan rakyat Malaysia dalam pembuatan sesuatu
dasar atau polisi di Malaysia.

6.2 JALINAN HUBUNGAN DENGAN RAKYAT

Penyertaan awam ini telah bermula di Amerika Syarikat pada tahun 1960-an
dan 1970-an iaitu masyarakat awam menjadi lebih peka terhadap
persekitaran mereka yang merangkumi aspek pembuatan keputusan oleh
pihak kerajaan. Pelbagai tekanan diberikan kepada kerajaan dalam usaha
untuk mendapat ruang dan tempat dalam konteks pembuatan keputusan
kerajaan di pelbagai peringkat baik di Pusat, Negeri mahupun Kerajaan
Tempatan. Kerajaan pada ketika ini memberi ruang dan pendedahan kepada
masyarakat dari tahap penglibatan dan proses yang berkaitan agar dapat
memberikan input kepada masyarakat awam terhadap sebarang tindakan
dan keputusan kerajaan. Pada masa yang sama, tindakan kerajaan ini telah
banyak menimbulkan kesedaran dan keyakinan tinggi masyarakat awam
terhadap proses pembuatan keputusan oleh kerajaan (Burgess, H. dan
Malek, C., 2005: 1).

Satu lagi contoh penyertaan awam boleh dilihat menerusi diskriminasi kaum
yang berlaku di Amerika Syarikat. Isu tentang blacks and whites bukan lagi
merupakan isu sampingan tetapi telah menjadi satu isu antarabangsa.

138
Diskriminasi berlaku dalam konteks bangsa, kekayaan dan pemilikan harta.
Kesannya, individu blacks (kulit hitam) telah bangkit dan menentang
birokrasi whites (kulit putih) dengan menghantar bantahan kepada kerajaan.
Kes ini jelas menunjukkan bahawa dengan adanya bantahan dan tentangan
dengan fakta yang betul maka tindakan kerajaan boleh diarahkan kepada
satu tindakan yang beretika.

Di United Kingdom pula penyertaan awam dalam proses pembuatan


keputusan telah bermula sekitar tahun 1967 lagi kesan daripada kejayaan
yang telah dicapai oleh Amerika Syarikat. Hasil daripada penyertaan tersebut
telah membawa kepada wujudnya The Future Development Plan: Town and
Country Planning Act 1968.

Sehingga tahun 1990-an kebanyakan negara-negara di dunia telah menerima


pakai konsep dan penyertaan awam dalam pembuatan keputusan di negara
masing-masing. Antara yang terpakai ialah Deklarasi Rio 1992 di Rio De
Janerio – Brazil iaitu AGENDA 21. Platfom ini memberi ruang kepada
orang ramai untuk terlibat dalam proses pembuatan keputusan terutamanya
dalam hal yang berkaitan dengan pembangunan dan alam sekitar.

Walau bagaimanapun, dengan penglibatan daripada pelbagai lapisan


masyarakat, adakala melambatkan proses pembuatan keputusan apabila
timbul pertelagahan dan ketidaksefahaman antara kumpulan individu yang
pelbagai.

Apakah yang anda faham dengan penyertaan awam dan


bagaimana penyertaan awam ini boleh berlaku khususnya
dalam aspek organisasi atau kawasan kediaman anda.

6.3 PENYERTAAN AWAM

Penyertaan awam yang lebih efisien dari segi praktiknya boleh dilihat kepada
negara Amerika Syarikat. Ini bukanlah bermakna Amerika merupakan
sebuah negara yang paling hebat dari segi pemerintahannya sehingga boleh
dijadikan contoh. Namun, aspek sebagai sebuah negara yang konsepnya
mengamalkan kebebasan bersuara serta pengamalan konsep pengasingan
kuasa yang hampir bebas antara badan eksekutif, legislatif dan judiciari,
maka pelaksanaan penyertaan awamnya wajar dijadikan satu garis panduan.
Terdapat beberapa bentuk penyertaan awam yang diamalkan di Amerika
Syarikat.

6.3.1 Public Hearing

Dalam konteks Amerika Syarikat, penyertaan awam yang biasa dilakukan


ialah public hearing. Dalam situasi ini, perwakilan yang mewakili kerajaan akan
mengemukakan hujah dan pembentangan terhadap sesuatu keputusan yang
akan dibuat, kemudian masyarakat akan diberi ruang untuk mengemukakan
pandangan dan pendapat mereka terhadap cadangan yang diajukan oleh

139
perwakilan kerajaan tadi. Kebiasaannya cara ini kurang efektif kerana akan
timbul pelbagai kecaman dan kritikan yang tidak setuju terhadap cadangan
yang dikemukakan. Walaupun pihak kerajaan amnya boleh menerima
sebarang teguran dan kritikan daripada masyarakat terhadap apa yang
mereka rasai, namun jarang daripada penyertaan begini yang akan
memberikan satu keputusan baik secara efektif apatah lagi untuk
menyelesaikan sesuatu masalah itu dengan baik (Burgess, H. dan Malek, C.,
2005: 1). Ini jelas kepada kita walaupun ruang yang besar diberikan oleh
pihak kerajaan terhadap penyertaan awam, namun ia bukanlah satu
penunjuk yang boleh diguna pakai bagi mencapai satu keputusan yang baik.

Di Malaysia peluang ini jarang dan tidak dipraktikkan di sini. Ini mungkin
boleh dijadikan contoh sebagaimana amalan negara maju ini juga tidak
memungkinkan satu keputusan yang baik jika penyertaan awam diambil kira
bahkan ia akan merumitkan lagi keadaan malah memerlukan satu jangka
masa yang panjang apabila sesuatu keputusan ingin dicapai.

6.3.2 Jawatankuasa Penasihat

Bentuk kedua penyertaan awam di Amerika yang boleh memberikan


maklumat berguna ialah penubuhan Jawatankuasa Penasihat. Walau
bagaimanapun, cara ini lebih lambat dan mahal dari segi kosnya. Melalui
jawatankuasa ini warganegara lebih mudah untuk menilai dan
menyumbangkan idea mereka walaupun ia memerlukan komitmen yang
tinggi. Namun, amat sedikit yang betul-betul boleh memberikan komitmen
yang tinggi terhadap jawatankuasa tersebut. Di samping itu juga, nilai dan
pendapat yang berbeza antara mayarakat umum serta jawatankuasa pakar
yang menganggotai jawatankuasa tersebut menjadikan jawatankuasa tersebut
kurang efektif.

6.3.3 Pakatan dalam Penyertaan Awam

Bentuk penyertaan yang ketiga ialah antara yang begitu dominan dan
popular di hati masyarakat iaitu cadangan Ballot dalam membentuk satu
pakatan dalam penyertaan awam. Ballot mencadangkan pindaan undang-
undang dan perlembagaan bagi menukarkan bentuk undian dan pilihan
daripada badan legislatif dan diserahkan sepenuhnya kepada rakyat. Rakyat
dengan dibekalkan kuasa legislatif untuk menentukan sesuatu dasar, undang-
undang dan keputusan, menarik lebih banyak sokongan dan dokongan.
Dengan kuasa tersebut terdapat ramai penyertaan daripada rakyat untuk
membuat sesuatu keputusan walaupun mereka tidak begitu arif dan mahir
tentang sesuatu perkara tersebut. Namun, dalam konteks ini Ballot
mencadangkan bukanlah semua keputusan itu dibuat oleh masyarakat
umum tetapi hanya atas beberapa isu, perkara dan melihat kepada
keutamaan tertentu. Legislatif pula masih berkuasa dalam mencari dana atau
tabungan bagi pendidikan, kesihatan, kuat kuasa undang-undang serta
beberapa keutamaan lain (Burgess, H. dan Malek, C., 2005: 1-2).

140
SOALAN DALAM TEKS

1. Apakah yang dimaksudkan dengan penyertaan


awam?
2. Nyatakan tiga bentuk penyertaan awam sebagaimana
yang diamalkan di Amerika Syarikat.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

6.4 ELEMEN PENTING DALAM PROSES PENYERTAAN


AWAM

Penyertaan awam merupakan salah satu landasan bagi merealisasikan


masyarakat sivil dan demokrasi. Namun, penyertaan ini akan mewujudkan
banyak ruang bagi kebaikan dan keburukan. Sesetengah public meeting
langsung tidak berperanan dengan harapan selepas berbincang seseorang
akan membawa isu yang telah dibincangkan kepada pihak yang lebih
berkuasa dan kebiasaannya akan berakhir di situ. Namun, ada sesetengah
pandangan dan pendapat yang disalurkan bermanfaat selepas melalui
pelbagai peringkat forum. Walau bagaimanapun, pandangaan tersebut tidak
dipedulikan malah ia terbiar begitu sahaja meskipun idea tersebut bernas
(Atlee, T., 2002: 1).

Dua kumpulan telah mencadangkan garis panduan yang baik serta berkesan
dalam penyertaan awam iaitu The International Association for Public Participation
dan The Community Development Society. Namun, berbeza pada pandangan
Atlee (2002). Masih terdapat begitu banyak ruang yang perlu diperbaiki agar
penyertaan awam ini benar-benar terlaksana dan bukan sekadar konsep
semata-mata.

The International Association for Public Participation telah mengariskan tujuh


elemen penting dalam penyertaan awam. Elemen-elemen tersebut ialah

(i) The public should have a say in decisions about actions that affect their lives.
(ii) Public participation includes the promise that the public’s contribution will
influence the decision.
(iii) The process comunicates the interests and meets the process needs of all
participants.
(iv) The process seeks out and facilitates the involvement of people potentially affected
by the proposed decision.
(v) The process involves participants in defining how they will participate – thus how
the process will be structured.
(vi) The public participation process provides participants with the information they
need to participate in a meaningful way.
141
(vii) The public participation process communicates to participants how their input
affected the decisions.

(IAP2, http://iap2.org/displaycommon.cfm?an=4).

SOALAN DALAM TEKS

3. Apakah yang dimaksudkan dengan public meeting ?


4. Gariskan tujuh elemen penting dalam penyertaan
awam menurut The International Association for Public
Participation.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

Manakala The Community Development Society’s telah mengklasifikasikan


pernyataan awam kepada lima elemen penting iaitu

(i) Promote active and representative participationtowards enabling all community


members to meaningfully influence the decisions that affect their lives.
(ii) Engage community members in learning about and understanding community
issues and the economic, social, environmental, political and others with
alternative courses of action.
(iii) Incorporate the diverse interests and cultures of the community in the community
development process.
(iv) Work actively to enhance the leadership capacity of community members, leaders
and groups within the community.
(v) Be open to using the full range of action strategies.

Jelaskan perbezaan penting penyertaan awam yang boleh


dilihat antara The International Association for Public Participation
dan The Community Development Society’s.

Daripada idea kedua-dua kumpulan tersebut maka Atlee (2002), melalui


Institute Co-Intelligence telah menambah beberapa garis panduan bagi
penyertaan awam yang lebih berkesan seperti

(i) Involve all relevant parties.


(ii) Empower the people’ engagement - get them involved.
(iii) Utilize multiple forms of knowing.
(iv) Ensure high quality dialogue.
(v) Establish and on-going participatory process.
(vi) Move from positions to interests, needs and mutual solutions.
(vii) Help people feel fully heard.

142
Elemen-elemen ini menurut Atlee (2002) telah diabaikan oleh kedua-dua
kumpulan tersebut sehingga membawa kepada kegagalan untuk menjayakan
penyertaan awam. Menurutnya lagi, melalui tujuh elemen yang telah
digariskan oleh beliau akan membawa kepada penyertaan awam yang lebih
efisien. Kesemua elemen dan pinsip ini jika dipraktikkan secara khusus
maka akan memberikan ruang yang positif ke arah penyertaan awam dalam
pembuatan keputusan yang efektif.

SOALAN DALAM TEKS

5. Bincangkan idea Atlee melalui Institute Co-Intelligence


tentang penyertaan awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

6.5 BENTUK BARU PENYERTAAN AWAM

Konsep penyertaan awam ini merealisasikan idea demokrasi perwakilan iaitu


kuasa diberikan kepada wakil yang mewakili kawasan mereka untuk
menyuarakan pandangan dan suara rakyat di kawasan tempat mereka dipilih.
Penyertaan ini juga pada asasnya bermaksud pembahagian semula kuasa
menerusi prinsip-prinsip asas penyesuaian yang wujud dalam bentuk-bentuk
berlainan seperti ideologi, etnik dan fahaman politik.

6.5.1 Masyarakat Sivil

Bagi mewujudkan satu keadaan masyarakat yang benar-benar terlibat dalam


pembuatan keputusan memerlukan satu bentuk masyarakat yang
bertanggungjawab, beretika dan berkredibiliti. Masyarakat yang berkualiti ini
dinamakan sebagai masyarakat sivil yang boleh dipertanggungjawabkan
dengan penyertaan yang efektif.

Masyarakat sivil ialah masyarakat yang hidup dalam sistem dan budaya
politik moden serta mahukan kepada keterbukaan, transparen serta
demokrasi yang telus daripada pemerintah. Inilah peranan yang telah dan
perlu dimainkan oleh masyarakat sivil.

Sebagaimana menurut Gellner (1995:6) masyarakat sivil ialah masyarakat


yang terdiri daripada agensi dan institusi bukan kerajaan yang kuat dan
masyarakat ini dapat mengelakkan daripada didominasi oleh pihak
pemerintah. Walau bagaimanapun, masyarakat sivil ini tidak akan
mengganggu peranan dan bidang tugas yang dijalankan oleh kerajaan.
Chandra Muzaffar (1998: 29) turut berpendapat bahawa kumpulan ini terdiri
daripada institusi, agensi serta pertubuhan bukan kerajaan (NGO) yang

143
berfungsi tanpa ada kekangan dan arahan daripada pihak kerajaan dan juga
pemerintah. Dalam erti kata lain peranan masyarakat sivil ini bukanlah
bertujuan untuk berkuasa ataupun untuk mengambil alih kuasa tetapi ia
berperanan agar demokrasi dan hak rakyat akan diberi keutamaan dan
terjamin. Secara keseluruhannya masyarakat sivil ini bolehlah ditakrifkan
sebagaimana menurut Gellner (1995a: 32);

“Masyarakat sivil adalah satu set masyarakat yang bukan kerajaan


tetapi berperanan untuk mengimbangkan kuasa yang ada pada
kerajaan di samping itu ia juga berperanan dengan nilai kemanusiaan
serta keamanan dan apa yang penting ialah ia mengelakkan daripada
berlakunya dominasi kerajaan terhadap masyarakat majoriti.”

Cuba anda fikir dan halusi sama ada wujud atau tidak
masyarakat sivil di Malaysia ini. Jika wujud, apakah persepsi
anda tentang masyarakat sivil ini?

Jelas kepada kita bahawa kewujudan masyarakat sivil merupakan satu aset
penting bagi mewujudkan sebuah negara yang bebas, demokrasi dan
berwibawa. Bagi mewujudkan satu suasana yang kondusif dalam penyertaan
awam ini, maka aspek penyertaan itu sendiri boleh dilihat dari dua aspek
iaitu

1. Penyertaan sebahagian (Without binding effect)

Penyertaan sebegini adalah sebahagian sahaja daripada rakyat namun


keputusan muktamad dan mutlak terletak sepenuhnya kepada pihak
berkuasa atau kerajaan selaku pembuat dasar.

2. Penyertaan penuh (Binding effect)

Dalam konteks ini pula rakyat mempunyai hak mutlak dan kuasa untuk
menentukan sebarang keputusan yang bakal diambil.

Mengapa perlu rakyat terlibat dalam pembuatan keputusan? Dalam konteks


ini banyak ruang dan faedah jika rakyat diberikan peluang yang sama rata
bagi membuat sesuatu keputusan penting sama ada oleh kerajaan mahupun
institusi-institusi penting lain dalam negara. Amalan negara kita lebih kepada
prinsip demokrasi berparlimen raja berperlembagaan. Ini bermakna dengan
kuasa dan pilihan yang telah dibuat oleh rakyat, maka wakil mereka akan
menentukan serta menyuarakan ketidakpuasan hati dan luahan hati rakyat di
kawasan yang mereka wakili. Namun, persoalan yang timbul ialah sejauh
manakah wakil rakyat ini benar-benar mewakili mereka? Apakah yang
diperbahaskan di Parlimen benar-benar menyuarakan rasa hati mereka
ataupun rasa hati wakil yang telah dipilih oleh mereka?

144
SOALAN DALAM TEKS

6. Nyatakan dua bentuk dalam penyertaan awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

Justeru, ada ketikanya keputusan sama ada dasar, ketetapan malah apa jua
yang diputuskan sama ada di peringkat Jemaah Menteri mahupun
perbahasan Parlimen tidak semestinya menggambarkan luahan dan aspirasi
rakyat di kawasan yang mereka wakili tetapi ianya lebih kepada cita rasa dan
idea yang dipelopori oleh wakil rakyat berkenaan berasaskan kepada
kepentingan dan isu terkini.

Situasi sebegini akan wujud keadaan di mana pihak yang berkepentingan


akan cuba sedaya upaya mereka untuk mendapatkan sesuatu sama ada
melalui orang tertentu ataupun terus kepada ahli Parlimen atau Menteri yang
berkenaan. Inilah yang dikatakan sebagai satu usaha untuk melobi iaitu satu
tindakan terarah untuk memenangi hati pihak tertentu dan dalam masa yang
sama hajat mereka akan tercapai (www.rec.org).

Penglibatan masyarakat awam dalam pembuatan keputusan dapat membawa


kepada beberapa keadaan seperti

(i) Ruang untuk menyatakan pendirian sama ada berbentuk sokongan


atau bangkangan dan mencadangkan sesuatu yang mungkin lebih
relevan dan praktikal.
(ii) Cabaran dalam pembangunan ekonomi, sosial dan politikal yang
matang memerlukan kepada komitmen dan penyertaan awam yang
aktif.
(iii) Penyertaan awam dalam pembuatan keputusan memungkinkan asas
kepada keputusan yang lebih praktikal dan berwibawa.
(iv) Masyarakat awam akan lebih matang dan faham tentang peranan
dan proses dalam struktur politik dan pentadbiran kerajaan.
(v) Apabila cadangan dan keputusan datang daripada penyertaan awam
maka rakyat seluruhnya akan bersama-sama menjadikan keputusan
tersebut direalisasikan.

Dalam menjadikan usaha ini sebagai suatu yang praktikal dan tercapai maka
proses penyertaan awam ini perlu dipenuhi agar mencapai matlamat yang
dihajati kesan daripada penyertaan awam tersebut. Terdapat empat langkah
keterlibatan awam dalam proses pembuatan keputusan iaitu

(i) Perancangan.
(ii) Pelaksanaan.

145
(iii) Perkongsian faedah dan perkongsian bersama.
(iv) Penilaian.

Keempat-empat komponen ini jika diberikan ruang untuk bersama maka


pasti akan menghasilkan suatu keputusan yang akan disokong oleh rakyat
kebanyakan.

Rakyat boleh dilihat sebagai satu aset penting dalam pembentukan dan
pembangunan sesebuah negara bangsa. Rakyat yang akan menentukan jatuh
bangun sesebuah negara.

SOALAN DALAM TEKS

7. Nyatakan dua bentuk dalam penyertaan awam.


8. Bincangkan kesan-kesan daripada penyertaan awam.
9. Gariskan empat langkah keterlibatan awam dalam
proses pembuatan keputusan.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

Produktif atau tidak sesebuah negara turut disumbangkan oleh rakyat.


Justeru, amat besar peranan yang perlu dimainkan oleh rakyat. Penyertaan
awam yang aktif memerlukan kepada rakyat yang memiliki ciri-ciri berikut.
Antaranya ialah

(i) Rakyat sebagai pembuat keputusan.


(ii) Rakyat sebagai konsultan.
(iii) Rakyat sebagai responden.
(iv) Rakyat sebagai perwakilan perlembagaan.
(v) Rakyat sebagai pengundi.
(www.rec.org.)

Kelima-lima ciri berikut menunjukkan kepada kita betapa pentingnya rakyat


yang hidup di dalam sebuah negara yang merdeka. Komponen ini cukup
memberi ruang agar pembangunan dan keputusan boleh dikongsi secara
bersama bagi melahirkan sebuah negara yang gemilang.

146
SOALAN DALAM TEKS

10. Nyatakan ciri-ciri penting yang perlu dimiliki oleh


rakyat dalam penyertaan awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

6.5.2 FAKTOR-FAKTOR PENYERTAAN AWAM

Walau bagaimanapun, darjah penyertaan awam dalam sesebuah negara


bergantung kepada faktor-faktor berikut:

1. Darjah demokrasi sesebuah negara

Darjah demokrasi ini penting kerana hanya kerajaan yang benar-benar telus
dan demokrasi sahaja sanggup untuk memberikan ruang yang secukupnya
kepada rakyat untuk menentukan keputusan dan seterusnya bertindak.

2. Struktur kerajaan dan pemerintahan

Struktur kerajaan dan pemerintahan juga penting. Walaupun darjah


demokrasi mungkin tinggi namun jika kerajaan yang ada ialah sebuah
kerajaan yang tidak berwibawa dan tiada sokongan kukuh turut akan
mengundang kepada kejatuhan pemerintahan tersebut. Selain itu juga, jika
kerajaan yang ada ialah dari parti yang pelbagai dan tidak ada parti yang
dominan maka ini akan turut menyumbang kepada permasalahan dari aspek
perpaduan dan persefahaman.

3. Tahap pendidikan dan kesedaran awam

Tahap pendidikan, celik huruf dan pintar merupakan elemen penting dalam
usaha untuk menjadi sebuah negara maju. Rakyat yang berpendidikan dan
berkredibiliti mampu untuk membuat satu keputusan yang baik selain
daripada menjana pembangunan yang lebih mapan. Dalam konteks negara,
antara contoh-contoh penyertaan awam yang boleh dijadikan panduan dan
rujukan bagaimana amalan dan pelaksanaan penyertaan awam di Malaysia
ialah melalui program seperti AGENDA 21 dan Kerajaan Elektronik.

147
SOALAN DALAM TEKS

11. Apakah faktor-faktor penting yang perlu ada dalam


penyertaan awam?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

6.5.3 AGENDA 21

Salah satu contoh nyata dan keputusan yang lahir di Brazil tentang
penyertaan awam ialah AGENDA 21. Ia merupakan satu titik tolak bagi
merealisasikan hasrat tersebut. Pada bulan Jun 1992, seramai 178 Ketua
Negara (termasuk Malaysia) menghadiri Persidangan Kemuncak Bumi
Bangsa-Bangsa Bersatu di Rio De Janerio, Brazil untuk menyediakan satu
pelan tindakan dunia bagi pembangunan mapan. Pelan ini dikenali sebagai
Agenda 21- satu agenda untuk mencapai pembangunan mapan pada abad
21.

Agenda 21 mengandungi 40 Bab dalam 4 Seksyen berikut:

(i) Dimensi Sosial dan Ekonomi.


(ii) Pemeliharaan dan Pengurusan Sumber untuk pembangunan.
(iii) Memperkukuhkan peranan kumpulan utama (seperti wanita, kanak-
kanak, Pertubuhan Bukan Kerajaan - NGO dan Pihak Berkuasa
Tempatan - PBT).
(iv) Kaedah Pelaksanaan.

Di bawah Bab 28 dengan tajuk “Inisiatif PBT” dalam menyokong Agenda


21 menyatakan bahawa disebabkan banyak masalah dan penyelesaian
disyorkan dalam Agenda 21 yang berakar umbi daripada aktiviti tempatan,
penyertaan dan kerjasama PBT. Ini merupakan faktor penentu dalam
memenuhi objektif AGENDA 21 ini.

Bab 28 merujuk khas kepada PBT dan meminta PBT mengambil satu
pendekatan positif dalam melaksanakan Agenda 21 ke arah pembangunan
mapan di peringkat tempatan. Di bawah Seksyen 3 Agenda 21, kumpulan
utama lain seperti wanita, kanak-kanak, NGO, remaja, pekerja, sektor niaga
dan industri serta orang asli juga memainkan peranan penting dalam
melaksanakan Agenda 21 ke arah pembangunan mapan di peringkat
tempatan. Seiring itu, ia dikenali sebagai Local Agenda 21 - Pelan tindakan
tempatan ke arah pembangunan mapan pada abad 21.

148
Local Agenda 21 menekan dan mempromosikan

(i) Perkongsian antara PBT (MPPJ), Badan Bukan Kerajaan, Rukun


Tetangga, Persatuan Penduduk, Agensi Kerajaan, Sektor Swasta dan
lain-lain.
(ii) Penyertaan awam dalam mengenal pasti isu, merangka pelan
tindakan, pelaksanaan, pengawasan, penilaian dan maklum balas.

Kesemua ini bertujuan untuk pembangunan mapan yang mengintegrasikan


aspek sosial, ekonomi dan alam sekitar (www.mppj.gov.my/la21/Bmelayu
/a21main.html).

Walau bagaimanapun, penyertaan awam secara formal dalam proses


pembuatan keputusan di Malaysia masih lagi dalam peringkat percubaan.
Gesaan daripada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu kepada negara-negara
dunia ketiga telah mendorong kerajaan bertindak menerusi LOCAL
AGENDA 21 pada tahun 2002 dengan menjadikan empat kerajaan
tempatan sebagai projek perintis iaitu Majlis Daerah Kerian, Majlis
Perbandaran Petaling Jaya, Majlis Perbandaran Kuantan dan Dewan
Bandaraya Kuching. Ini ialah antara usaha bagi menggalakkan penyertaan
awam melalui projek perintis tersebut.

Pada pandangan anda, adakah penyertaan awam benar-benar


dapat direalisasikan melalui Local Agenda 21.

6.5.4 KERAJAAN ELEKTRONIK

Salah satu elemen penting yang boleh dikaitkan dengan penyertaan awam
ialah usaha kerajaan untuk menggalakkan penyertaan awam melalui
Kerajaan Elektronik.

Namun, persoalan yang timbul ialah sejauh manakah penglibatan orang


awam di dalamnya? Kefahaman mengenai Kerajaan Elektronik yang
diterangkan hanya sekadar kecanggihan teknologinya yang disediakan di
jabatan-jabatan kerajaan dan capaiannya sehingga ke rumah untuk
kemudahan orang awam berserta dengan peralatan seperti electronic purse dan
kad pintar serta “pasport pintar”.

Maksud penglibatan masyarakat di sini ialah hak dan tanggungjawab yang


bukan sahaja melibatkan persoalan-persoalan teknikal tetapi penglibatan
dalam proses membuat keputusan dan suatu dasar awam yang membentuk
masa depan masyarakat dalam penubuhan Kerajaan Elektronik.

Apa pandangan anda tentang Kerajaan Elektronik di


Malaysia?

149
Pada peringkat awal, jenis maklumat yang perlu dikumpul dan diketahui
masyarakat sebagai asas kefahaman untuk membuka peluang kepada
penglibatan proaktif mereka dalam Kerajaan Elektronik dan MSC ialah

1. Tahap penembusan atau penyerapan

Memeriksa atau mengakur kehadiran teknologi maklumat di rumah,


di tempat kerja, tempat awam seperti bangunan kerajaan, sekolah
atau mana-mana lokasi budaya termasuk perpustakaan. Apakah
peratusan capaian terhadap tempat-tempat ini kepada lebuh raya
maklumat? Bagaimana keadaan tersebut mempengaruhi golongan
berpendapatan rendah dan perbezaannya dengan mereka yang
berada, penduduk bandar dengan penduduk luar bandar?

2. Tahap memiliki peralatan

Siapa yang memiliki jenis peralatan? Jika mereka tidak memilikinya,


adakah mereka masih mempunyai capaian kepada perpustakaan
awam sekolah, tempat kerja atau pusat komuniti atau tempat-tempat
awam seperti balai raya umpamanya?

3. Tahap latihan dan tahap kemahiran

Siapa yang mempunyai kepakaran dan mengetahui apa yang perlu


dilakukan? Bagaimana mereka diajar menggunakan peralatannya?
Adakah mereka belajar sendiri, belajar di sekolah, daripada rakan
atau belajar semasa di tempat kerja atau dengan cara yang lain?

4. Tahap penggunaan

Siapa yang menggunakannya? Apakah kegunaan utama lebuh raya


maklumat: komunikasi persendirian, berhubung dengan kerja,
penglibatan masyarakat, kegiatan keagamaan, hiburan, seni kreatif,
membeli-belah, peningkatan diri, tindakan politik atau sesuatu yang
lain? Bagaimana kegunaan memanfaatkan orang ramai yang tidak
menggunakan bahasa Inggeris?

5. Nilai segera

Bagaimana pengguna menilai sistem tersebut? Apakah aspek yang


menjadikannya mudah digunakan atau sukar digunakan? Adakah
pengguna mampu menggunakannya dengan cepat untuk pencapaian
matlamat segera?

6. Kesan menyeluruh

Melalui lebuh raya maklumat ini bagaimana Kerajaan Elektronik


dapat meningkatkan kualiti hidup masyarakat? Adakah ia
mengemukakan sebarang kesan kepada kehidupan individu,
150
komuniti, penglibatan dalam kehidupan sosial dan politik dan
kesedaran budaya dan sebagainya lagi? (Ismail Hashim, 1998: 12).

SOALAN DALAM TEKS

12. Apakah penekanan Local Agenda 21?


13. Bincangkan enam perspektif penting dalam aplikasi
Kerajaan Elektronik dan MSC.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

Dalam kesemua aspek ini kita boleh melihat antara elemen penting yang
perlu ada dalam aspek pelaksanaan Kerajaan Elektronik. Terdapat tujuh
pegangan asas (milestones) bagi melahirkan kerajaan yang benar-benar
melaksanakan aplikasi Kerajaan Elektronik.

(i) Integrasi dan penggabungan.


(ii) Pembangunan ekonomi.
(iii) E-demokrasi.
(iv) E-masyarakat.
(v) Perhubungan antara agensi-agensi kerajaan.
(vi) Dasar persekitaran.
(vii) Penggunaan internet yang meluas.

Sehubungan itu, setiap asas adalah saling bergantungan sama ada di


peringkat kerajaan dan swasta. Rakyat pula memainkan peranan dalam usaha
merealisasikan agenda kerajaan tersebut.

Selain daripada menggalakkan penglibatan rakyat, ruang siber juga


diunjurkan sebagai panakea atau penyelesaian kepada kebanyakan masalah
politik yang dialami kini. Tidak dapat dipastikan adakah perkara yang sama
akan berlaku di negara ini. Perkara ini begitu diyakini di Amerika.

Apabila majoriti rakyat mempunyai komputer dan capaian kepada internet


serta mula mengundi dalam semua isu, kita diberitahu kesemua masalah
perwakilan dalam sistem demokrasi akan dapat diatasi. Ia boleh
menggalakkan penglibatan rakyat dalam sistem politik kita dan mengekalkan
kedaulatan kerajaan.

Penglibatan awam merupakan perkongsian antara diri kita sebagai rakyat


dengan kerajaan. Ia merupakan penerimaan cabaran untuk
bertanggungjawab dan penglibatan yang mengatasi kepentingan diri serta
memungkinkan perubahan tingkah laku, kebiasaan dan sikap dalam
membina prasarana sosial baru.

151
Selain itu, terdapat beberapa komponen dalam pentadbiran kerajaan yang
menjurus ke arah penyertaan awam dalam pembuatan keputusan seperti
Good Governance, Virtuous Administration serta Kod Etika sama ada melibatkan
rakyat mahupun wakil rakyat.

SOALAN DALAM TEKS

14. Bincangkan tujuh pegangan asas (milestones) bagi


melahirkan kerajaan yang benar-benar melaksanakan
aplikasi Kerajaan Elektronik.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

6.6 KOD ETIKA BAGI AHLI PARLIMEN KERAJAAN

Kesungguhan kerajaan dilihat ketara apabila wujud usaha dan tindakan yang
terarah bagi memastikan tidak berlaku banyak masalah di kalangan wakil
rakyat yang dipilih dan dalam masa yang sama berperanan untuk
menyatakan pandangan rakyat keseluruhannya. Mandat dan sokongan yang
diberikan kepada kerajaan Barisan Nasional pada pilihan raya 2004 jelas
menunjukkan sokongan padu yang diberikan kepada kerajaan yang
memerintah. Jika sokongan ini tidak dihargai, maka kemungkinan sokongan
yang akan diterima pada pilihan raya seterusnya boleh dijadikan
tandatangan. Justeru, kepimpinan kerajaan melalui Perdana Menteri YAB
Datuk Seri Abdullah Hj. Ahmad Badawi telah menggariskan kod etika yang
perlu dipatuhi oleh ahli Parlimen kerajaan agar usaha mereka akan menjadi
kayu pengukur terhadap keberkesanan dan sejauh manakah penglibatan
rakyat dalam menentukan hala tuju negara.

Bagi sebuah negara yang mengamalkan sistem demokrasi berparlimen,


adalah penting bagi Parlimen menjadi sebuah institusi yang secara kolektif
bersifat amanah, telus, bertanggungjawab serta ahli-ahlinya benar-benar
berkhidmat demi kepentingan rakyat dan negara. Justeru, ada keperluan bagi
Ahli Parlimen Kerajaan mengguna pakai suatu kod etika yang akan
menjamin kewibawaan dan seterusnya membantu mereka melaksanakan
tugas dan tanggungjawab yang diamanahkan kepada mereka oleh rakyat.

Kod Etika bagi Ahli Parlimen Kerajaan akan membantu Ahli Parlimen
Kerajaan melaksanakan sumpah yang telah dilafazkan dan membolehkan
mereka melaksanakan kewajipan dan tanggungjawab terhadap Parlimen,
penduduk bahagian yang diwakili dan rakyat Malaysia secara keseluruhan.
Kod etika ini adalah penting kerana akhlak dan sebarang tindakan Ahli
Parlimen Kerajaan secara rasmi atau peribadi akan mencerminkan

152
kewibawaan kerajaan serta mempunyai implikasi terhadap masyarakat dan
negara.

Adakah kod etika bagi ahli parlimen kerajaan benar-benar


berperanan?

Penting bagi Ahli Parlimen yang telah dipilih memberi perkhidmatan yang
cemerlang kepada rakyat, menjaga nama baik kerajaan dan negara serta tidak
terbabit dalam sebarang unsur-unsur rasuah serta salah guna kuasa. Dalam
hubungan ini, kejujuran dan integriti menjadi tonggak penting Kod Etika
bagi Ahli Parlimen Kerajaan yang menerapkan prinsip penting dan sejagat
yang ada dalam Rukun Negara, Pelan Integriti Nasional, Manifesto Barisan
Nasional serta Tonggak Dua Belas Penerapan Nilai, Norma dan Draf Etika
Perkhidmatan, Perkhidmatan Awam. Perkara yang ada dalam kod etika ini
merangkumi nilai yang diharapkan oleh rakyat mengenai peranan Ahli
Parlimen sebagai wakil mereka dalam kerajaan yang memerintah.

Terdapat empat elemen penting yang digariskan dalam kod etika ini iaitu

(i) Kewajipan terhadap Parlimen.


(ii) Tata laku atas sifat rasmi.
(iii) Tata laku secara am.
(iv) Pengisytiharan harta.
(http://www.pmo.gov.my).

Kod perkhidmatan wakil rakyat Barisan Nasional (BN) antara lain bertujuan
memastikan wakil rakyat tidak terlibat dalam penyalahgunaan kuasa, rasuah,
serta tidak melanggar undang-undang dan tidak terlibat dalam kegiatan
jenayah. Dalam masa yang sama, wakil rakyat BN juga dikehendaki mengisi
satu sistem kad laporan kemajuan untuk menilai prestasi perkhidmatan pada
setiap tiga bulan. Kad laporan kemajuan itu akan diperiksa dan mereka akan
bertanggungjawab bagi tindakan masing-masing ataupun kurangnya
tindakan pada pihak mereka.

SOALAN DALAM TEKS

15. Apakah yang dimaksudkan dengan kod etika wakil


rakyat?
16. Nyatakan empat elemen penting yang terkandung
dalam kod etika wakil rakyat.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

153
6.7 KESIMPULAN

Aspek penyertaan awam dalam pembuatan keputusan bukan merupakan isu


sampingan yang boleh dinafikan ataupun dibiarkan begitu sahaja. Elemen
penyertaan awam ini merupakan satu perkara pokok yang perlu diberikan
perhatian khusus bagi memaksimumkan penyertaannya. Ruang ini jika boleh
diperbaiki akan dapat membawa masuk banyak idea-idea baru untuk tujuan
pembangunan dan kemantapan. Ruang yang diberikan oleh pihak yang
berkepentingan dapat digunakan dengan sebaiknya oleh masyarakat untuk
sama-sama terlibat dan bertanggungjawab atas dasar dan tindakan yang
dibuat. Rakyat dan masyarakat awam tidak akan mempunyai ruang yang
terlalu banyak untuk mengkritik sekiranya sesuatu tindakan itu gagal kerana
mereka turut terlibat dalam pembuatan keputusan tersebut. Penyertaan
awam akan dapat membawa banyak faedah sama ada kepada rakyat, parti,
kerajaan dan organisasi. Walau bagaimanapun, elemen penyertaan itu perlu
spesifik dan jelas sebagaimana yang telah dibincangkan. Ini bertujuan agar
individu yang terlibat benar-benar faham dan tahu akan komitmen yang
dijalankan dengan ilmu dan pengetahuan yang terperinci agar keputusan
yang dibuat benar-benar mencerminkan hasrat rakyat kebanyakan dan
bukannya untuk golongan tertentu sahaja. Justeru, jelas kepada kita bahawa
pihak kerajaan perlu memberikan sedikit ruang kepada rakyat namun ada
kekangan dan garis panduan tertentu diperuntukkan agar penyertaan rakyat
tidak menjadi sia-sia malah dapat membawa kemakmuran dan
pembangunan kepada agama, bangsa dan negara.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Apakah yang dimaksudkan dengan penyertaan awam dan bagaimana


keterlibatan rakyat dalam hal ini?
2. Bincangkan bentuk-bentuk penyertaan awam di Amerika Syarikat.
3. Huraikan elemen-elemen penting dalam merealisasikan penyertaan
awam yang benar-benar kompeten dan telus.
4. Bincangkan peranan masyarakat sivil dalam aspek penyertaan dan
pembuatan keputusan.
5. Bincangkan kesan-kesan yang wujud daripada penyertaan awam.
6. Gariskan empat langkah keterlibatan awam dalam proses pembuatan
keputusan.
7. Perincikan isu-isu penting yang menggambaarkan keterlibatan rakyat
dalam proses pembuatan keputusan.

Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.

154
BAB 7

PERATURAN DAN DISIPLIN PEGAWAI AWAM

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Menjelaskan peraturan-peraturan yang terpakai kepada penjawat
awam.
2. Meneliti latar belakang sejarah peraturan tatatertib di Malaysia.
3. Mengenal pasti peruntukan-peruntukan yang terdapat di dalam
Perintah Am Bab ‘D’.
4. Menjelaskan sejauh mana peraturan-peraturan di dalam Perintah
Am Bab ‘D’ terpakai.
5. Membincangkan jenis-jenis kesalahan di bawah Perintah Am
Bab ‘D’.

7.1 PENGENALAN

Kawalan tatatertib atau disiplin merupakan salah satu daripada fungsi


pengurusan kakitangan yang penting. Tatatertib atau disiplin ini secara
umumnya merupakan peraturan yang dipersetujui oleh sesuatu kumpulan
atau organisasi bagi membolehkan wujud suasana aman dan tenteram serta
menjamin keharmonian ahli dalam sesebuah organisasi terbabit.

Disiplin bukan hanya berkait dengan cara berfikir yang teratur yang
melahirkan sifat rasional, keyakinan diri dan ketabahan hati seseorang, tetapi
juga berkaitan dengan tatasusila, keadaan, akhlak dan kesopanan yang
dikehendaki oleh masyarakat. Orang yang berdisiplin dikatakan telah
mematuhi perlakuan yang diingini oleh masyarakat seperti menepati janji,
menepati waktu, rajin, menghormati orang lain dan sebagainya walaupun
mereka menyedari bahawa tidak mematuhinya bukan merupakan satu
kesalahan yang akan dikenakan sebarang denda atau hukuman.

Dalam mana-mana organisasi pun, disiplin amat perlu dititikberatkan untuk


mencapai kestabilan dan objektif yang telah ditetapkan. Oleh kerana itu
dalam perkhidmatan awam, tatacara atau peraturan berkaitan tataertib ini
dijadikan asas utama bagi membentuk negara yang teguh, berdaulat dan
dihormati. Tatatertib merupakan alat kawalan bagi memastikan wujud
sistem pentadbiran yang mendapat kepercayaan ramai dengan melaksanakan
tugas dan tanggungjawab kerajaan secara jujur, adil dan saksama.

155
Matlamat kawalan tatatertib dalam perkhidmatan awam ini juga bertujuan
untuk membentuk sikap yang positif dan mencegah daripada berlakunya
penyelewengan kerana matlamat akhirnya ialah untuk melahirkan kakitangan
yang bermotivasi dan berdisiplin (JPA, 1991).

SOALAN DALAM TEKS

1. Kenapakah disiplin penting dalam setiap organisasi?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

7.2 LATAR BELAKANG PERATURAN TATATERTIB DALAM


PERKHIDMATAN AWAM

Peraturan-peraturan yang ada kaitan dengan tatatertib telah mula dipakai di


Negeri-Negeri Selat bersama-sama dengan ‘Colonial Regulations’ dalam awal
tahun 1920-an. Ia merupakan peraturan-peraturan bagi pegawai-pegawai
yang berkhidmat di bawah pemerintahan Inggeris di negeri-negeri
jajahannya.

Seterusnya satu bab khusus mengenai tatakelakuan dan tatatertib yang


mempunyai kuat kuasa undang-undang telah diperkenalkan dalam
pentadbiran kerajaan di Tanah Melayu pada tahun 1956. Peraturan-
Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1956 ini merupakan
hasil daripada perakuan yang dikemukakan oleh Suruhanjaya Taylor yang
dibentuk dalam tahun 1952 bertujuan untuk mengkaji perkara-perkara
berhubung dengan keutuhan perkhidmatan awam. Dalam tahun 1955 telah
diterbitkan satu laporan yang memperakukan antara lain penubuhan satu
badan yang bebas untuk menyiasat perbuatan rasuah dan langkah-langkah
untuk membanterasnya. Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan
Tatatertib) (Perintah Am Bab ‘D’) 1968 dan Peraturan-Peraturan Pegawai-
Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) (Perintah Am Bab’D’) 1969
merupakan perubahan kepada Peraturan-Peraturan Pegawai Awam
(Kelakuan dan Tatatertib) 1956. Seterusnya peraturan-peraturan ini telah
digantikan oleh Perintah-Perintah Am Pegawai Awam (Kelakuan dan
Tatatertib) (Bab ‘D’) 1980 yang berkuat kuasa pada 17 Julai 1980. Oleh
kerana Malaysia telah melaksanakan Sistem Saraan Baru mulai 1 Januari
1992, maka Perintah-Perintah Am Pegawai Awam (Kelakuan dan
Tatatertib) (Bab ‘D’) 1980 telah digantikan dengan Peraturan-Peraturan
Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993 yang berkuat kuasa mulai 15
Disember 1993. Beberapa peruntukan baru telah dimasukkan di dalam
Peraturan ini pada tahun 2002 selaras dengan kehendak semasa.

156
SOALAN DALAM TEKS

2. Bilakah Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan


dan Tatatertib) 1993 mula berkuat kuasa.
3. Sejak bilakah peraturan-peraturan mengenai tatatertib
ini mula dipakai di Tanah Melayu.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

7.3 PENGENALAN KEPADA PERINTAH AM - BAB ‘D’.

Tajuk sebenar Perintah Am Bab ‘D’ ialah “Peraturan-Peraturan Pegawai


Awam (Kelakuan dan Tatatertib). Ia wujud dengan menggunakan kuat
kuasa Perkara 132(2) Perlembagaan Persekutuan yang menyebut:

“Kecuali sebagaimana selainnya diperuntukkan dengan nyata


oleh Perlembagaan ini, kelayakan untuk perlantikan bagi orang-
orang dalam perkhidmatan awam dan syarat-syarat
perkhidmatan mereka, lain dari orang-orang dalam
perkhidmatan yang tersebut dalam perenggan (g) Fasal (1)
boleh dibuat peraturan oleh undang-undang persekutuan dan,
tertakluk kepada peruntukan mana-mana undang-undang
persekutuan itu, oleh Yang di-Pertuan Agong…”

Perintah Am Bab ‘D’ ialah mengenai kelakuan dan tatatertib penjawat awam
yang merangkumi senarai kelakuan dan tatatertib yang seharusnya dipatuhi
atau dihindari oleh penjawat awam. Sekiranya berlaku perlanggaran terhadap
perintah ini, maka seseorang penjawat awam itu boleh dikenakan tindakan
tatatertib termasuklah dibuang kerja atau diturunkan pangkat.

Persoalannya sekarang, sejauh manakah Perintah Am Bab ‘D’ ini


mempunyai kuat kuasa undang-undang? Walaupun mengikut sejarah yang
diketahui, sebelum tahun 1948, Perintah Am tentang kelakuan dan tatatertib
penjawat awam ini tidak ada kuat kuasa undang-undang, ia cuma
mempunyai kuat kuasa pentadbiran sahaja, tetapi keadaan kini telah berubah
selari dengan pindaan yang telah dibuat beberapa kali ke atas perintah am
tersebut sehingga wujudnya Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan
dan Tatatertib) 1993 yang terpakai sehingga sekarang.

Dalam kes Sambasivam lwn Suruhanjaya Perkhidmatan Awam (1970) 1


MLJ 61, Mahkamah Persekutuan dalam kes ini mengesahkan bahawa
Perintah Am Bab ‘D’ mempunyai kuat kuasa undang-undang dan hendaklah
dikira sebagai mandatori, sekurang-kurangnya setakat ia menjalankan tujuan
Perkara 135(2) Perlembagaan Persekutuan. Begitu juga dalam kes Najar

157
Singh lwn Kerajaan Malaysia (1976) 2 MLJ 203. Mahkamah Majlis Privy
juga mempunyai pendapat yang sama dengan menyetujui bahawa Perintah
Am Bab ‘D’ mempunyai kuat kuasa undang-undang.

Perintah Am Bab ‘D’ 1993 mengandungi lapan bahagian seperti berikut:

(i) Bahagian I
Permulaan diikuti Bahagian IA tentang kewajipan mematuhi
peraturan-peraturan dan
Bahagian IB tentang tugas kawalan dan pengawasan tatatertib.

(ii) Bahagian II
Tatakelakuan.

(iii) Bahagian III


Ketidakhadiran tanpa cuti.

(iv) Bahagian IV
Pegawai yang tertakluk kepada prosiding jenayah dan sebagainya.

(v) Bahagian V
Prosedur Tatatertib.

(vi) Bahagian VI
Hukuman Tatatertib, termasuklah tentang penahanan kerja dan
penggantungan kerja dalam Bahagian VIA.

(vii) Bahagian VII


Penamatan demi kepentingan awam.

(viii) Bahagian VIII


Pelbagai.

SOALAN DALAM TEKS

4. Jelaskan prinsip undang-undang yang terdapat di


dalam kes Sambasivam lwn Suruhanjaya Perkhidmatan
Awam (1970) 1 MLJ 61.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

158
7.4 JENIS-JENIS KESALAHAN DI BAWAH PERINTAH AM
BAB ‘D’

Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993 telah


menetapkan tatakelakuan dan peraturan-peraturan yang harus diikuti oleh
seseorang penjawat awam. Antara jenis kesalahan yang boleh diambil
tindakan tatatertib ialah seperti berikut:

Peraturan 4: Tatakelakuan

Peraturan 4 telah menyenaraikan beberapa tatakelakuan atau perbuatan


penjawat awam yang boleh dianggap melakukan kesalahan tatatertib yang
membolehkan tindakan dan hukuman tatatertib dikenakan terhadapnya.

Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993


menyenaraikan tatakelakuan-tatakelakuan dalam perkhidmatan awam seperti
berikut:

1. Seseorang pegawai hendaklah pada setiap masa memberikan taat


setianya kepada Yang di-Pertuan Agong, Negara dan Kerajaan.

Bagi maksud di atas seseorang pegawai dianggap telah melanggar


tatakelakuan ini jika berlaku antara lain

(i) bersubahat dengan musuh-musuh Negara;


(ii) sengaja membocorkan rahsia kerajaan;
(iii) melanggar undang-undang atau peraturan kerajaan dengan tujuan
untuk menentang kerajaan;
(iv) memburuk-burukkan serta memperkecil-kecilkan dasar serta
tindakan kerajaan;
(v) mengelakkan diri daripada mempertahankan dasar dan tindakan
kerajaan sedangkan adalah menjadi kewajipannya untuk berbuat
demikian; dan
(vi) memijak-mijak bendera kebangsaan dengan tujuan menghina.

2. Seseorang pegawai tidak boleh

a. membelakangkan tugas awamnya demi kepentingan peribadinya;


seseorang pegawai dianggap telah melanggar tatakelakuan ini jika
berlaku antara lain

(i) menguruskan hal-hal perniagaan atau pelaburan kepunyaan sendiri,


atau isterinya, anaknya atau saudara-maranya dalam waktu pejabat;
(ii) menyebelahi dan memberi keutamaan kepada saudara-mara atau
rakan-rakan atau orang yang rapat dengannya dalam menimbangkan
sesuatu permohonan;

159
(iii) tidak menjalankan kewajipan rasmi seperti menyiasat gerak-geri
seseorang yang karib dengannya yang disyaki pernah menerima
rasuah, atau
(iv) mengambil kesempatan untuk menguruskan hal-hal perniagaan
semasa membuat lawatan rasmi di luar pejabat.

b. berkelakuan dengan sedemikian cara yang mungkin menyebabkan


kepentingan peribadinya bercanggah dengan tugas awamnya.

Antara keadaan yang boleh menyebabkan seseorang pegawai dikatakan telah


melanggar tatakelakuan ini ialah sekiranya beliau

(i) tidak mengelakkan dirinya daripada terlalu rapat bergaul dengan


mereka yang jelas akan mendapat keuntungan besar daripada
mengetahui tugas-tugas rasminya;
(ii) tidak mengelakkan dirinya daripada menerima hadiah yang mahal-
mahal daripada syarikat atau peniaga atau individu;
(iii) sebagai seorang majistret membicarakan keluarganya;
(iv) menguruskan hal-hal tender atau sebut harga sedangkan beliau
mengetahui bahawa ada antara mereka yang mengemukakan tender
atau sebut harga itu terdiri daripada saudara-maranya; dan
(v) memproses atau menimbang atau meluluskan sesuatu permohonan
daripada isteri atau suami atau saudara-maranya.

Kelakuan-kelakuan di atas seolah-olah tidak menunjukkan bahawa terdapat


percanggahan antara kepentingan persendirian dengan kewajipan rasmi.
Namun begitu kemungkinan akan berlaku percanggahan kepentingan
memang wujud dan dengan itu langkah pencegahan adalah diperlukan.

c. Berkelakuan dengan apa-apa cara yang mungkin menyebabkan syak


yang munasabah bahawa

(i) dia telah membiarkan kepentingan peribadinya bercanggah dengan


tugas awamnya sehingga menjejaskan kebergunaannya sebagai
seorang pegawai awam; atau
(ii) dia telah menggunakan kedudukan awamnya bagi faedahnya sendiri.

Berlaku perlanggaran ke atas tatakelakuan ini sekiranya pegawai melakukan


antara lain

(i) tidak mengambil tindakan terhadap seseorang yang telah melanggar


mana-mana undang-undang Negara dengan tujuan mendapat
ganjaran daripadanya;
(ii) melepaskan barang-barang yang dibawa masuk tanpa dibayar cukai
dengan harapan untuk mendapat faedah (rasuah) daripada empunya
barang;

160
(iii) sebagai seorang yang mempunyai kuasa untuk menentukan arah
jalan raya, meluluskan pembinaannya di tepi tanah kepunyaannya
supaya beliau mendapat faedah daripadanya;
(iv) meluluskan sekeping tanah kerajaan kepada isteri atau anaknya, atau
saudara-maranya; atau
(v) menyalahgunakan hak-hak keistimewaan sebagai seorang diplomat
untuk kepentingan diri sendiri dengan terlibat dalam aktiviti
penyeludupan.

Pada pendapat anda adakah wujud pertelingkahan


kepentingan dalam situasi berikut:

– Penjawat Awam ‘A’ telah mengambil kesempatan


menguruskan perniagaannya sendiri sewaktu
menjalankan urusan kerja rasminya di Kuala Lumpur.
– Penjawat Awam ‘B’ tidak mengambil tindakan terhadap
tuan punya lori yang melakukan kesalahan kerana beliau
rapat dengan mereka dan ada menerima ‘habuan’
daripada mereka.

d. Berkelakuan dengan sedemikian cara sehingga memburukkan nama


atau mencemarkan nama perkhidmatan awam.

Berlaku perlanggaran ke atas tatakelakuan ini sekiranya pegawai antara lain

(i) sengaja melengah-lengahkan proses permohonan untuk mendapat


lesen daripada orang ramai;
(ii) terlibat dalam penyalahgunaan dadah;
(iii) menerima keraian yang berlebihan;
(iv) disabitkan dengan kesalahan jenayah termasuk sabitan dalam
Mahkamah Syariah;
(v) bermain judi di pejabat;
(vi) berkelakuan tidak senonoh di khalayak ramai seperti mabuk, biadap
atau menonjol-nonjolkan kepentingan diri sendiri;
(vii) meletakkan dirinya terhutang budi kerana wang daripada seseorang
yang mungkin dihubunginya dalam melaksanakan tugas rasminya;
(viii) keterhutangan kewangan yang serius;
(ix) tidak dapat menyesuaikan diri dengan keadaan di sekelilingnya dan
sentiasa bertelingkah bukan sahaja dengan rakan-rakan sejawat tetapi
dengan orang ramai; dan
(x) sebagai seorang diplomat terlibat dalam kegiatan penyeludupan dan
pasaran gelap.

e. Kurang cekap atau kurang berusaha.

Seseorang pegawai dianggap sebagai telah melanggar tatakelakuan ini jika


beliau antara lain

161
(i) tidak mempunyai daya usaha dan lemah dalam daya pemikirannya;
(ii) lalai atau berlengah-lengah dalam menjalankan tugas-tugasnya;
(iii) sebagai seorang pegawai kanan, tidak berkebolehan dan terpaksa
diarah sepanjang masa;
(iv) bersikap malas dalam menjalankan tugas-tugasnya; atau
(v) tidak jujur atau kurang berusaha.

Berlaku perlanggaran ke atas tatakelakuan ini sekiranya pegawai antara lain

(i) tidak melaporkan harta atau pelaburan yang dipunyai olehnya,


isterinya atau anaknya seperti yang dikehendaki oleh Peraturan 10,
Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993;
(ii) mengemukakan bil hotel palsu dalam tuntutan elaun sewa hotel;
(iii) membuat tuntutan palsu mengenai elaun perjalanan, lojing, makan
atau tambang pengangkutan (lori) semasa perpindahan;
(iv) mengesahkan tuntutan bekerja lebih masa yang tidak betul daripada
seorang pekerja dengan tujuan untuk mendapat habuan daripada
pekerja;
(v) tidak melaporkan hutang-piutangnya dengan tujuan menipu Ketua
Jabatan dan Lembaga Tatatertib yang berkenaan mengenai
keberhutangan beliau yang serius;
(vi) berdalih-dalih atau bercakap bohong dalam apa-apa jua penyiasatan
yang dijalankan terhadapnya; atau
(vii) pura-pura sakit atau uzur.

f. Tidak bertanggungjawab.

Antara contoh pegawai dianggap telah melanggar tatakelakuan ini ialah

(i) menghasut kakitangan kerajaan supaya jangan terlalu berusaha dalam


menjalankan tugas-tugas mereka;
(ii) menjalankan sesuatu tugas tanpa menghiraukan implikasinya
terhadap jabatan khasnya dan Kerajaan amnya;
(iii) mengambil cuti rehat di saat-saat perkhidmatannya sangat-sangat
diperlukan;
(iv) suka mewujudkan suasana yang tegang di pejabat dengan melaga-
lagakan rakan-rakan sejawat untuk kepentingan diri sendiri;
(v) tidak melaporkan kesalahan yang serius yang telah dilakukan oleh
pegawai bawahannya kepada pegawai yang lebih kanan;
(vi) tidak menghiraukan pandangan atau pendapat orang lain
sungguhpun pandangan atau pendapat itu boleh mendatangkan
faedah kepada Kerajaan;
(vii) bersikap tidak acuh terhadap tugas-tugas dan tanggungjawabnya;
(viii) tidak memperdulikan atau menjaga harta kerajaan sebagaimana yang
sepatutnya;
(ix) tidak hadir bekerja tanpa cuti atas sebab-sebab yang munasabah;
(x) membazir wang kerajaan dengan membeli alat-alat yang tidak atau
kurang berguna; atau

162
(xi) mengikuti kursus pengajian tanpa mendapat kelulusan pihak yang
berkuasa terlebih dahulu.

g. Membawa atau cuba membawa apa-apa bentuk pengaruh atau


tekanan luar untuk menyokong atau memajukan apa-apa tuntutan
berhubung dengan atau terhadap perkhidmatan awam, sama ada
tuntutan itu ialah tuntutannya sendiri atau tuntutan mana-mana
pegawai lain.

Seseorang pegawai dianggap telah melanggar tatakelakuan ini jika beliau


antara lain

(i) meminta seorang kenamaan untuk menggunakan jasa baiknya


mempengaruhi Lembaga Kenaikan Pangkat yang berkenaan untuk
menaikkan pangkatnya;
(ii) meminta ahli politik untuk menyokong permohonan-permohonan
untuk mendapatkan tanah Kerajaan atau rumah; atau
(iii) menggunakan pengaruh luar dalam soal-soal pertukaran dan
penempatan.

h. Ingkar perintah atau berkelakuan dengan apa-apa cara yang boleh


ditafsirkan dengan munasabah sebagai ingkar perintah.

Seseorang pegawai dikatakan telah ingkar perintah sekiranya beliau antara


lain

(i) enggan atau tidak mahu mengikuti, menjalankan atau melaksanakan


arahan lisan atau tulisan pegawai kanannya berhubung dengan tugas-
tugas rasminya;
(ii) membantah atau melawan pegawai kanannya; atau
(iii) sengaja melanggar arahan-arahan yang dikeluarkan oleh kerajaan
dalam pekeliling atau surat pekeliling.

Pada pandangan anda adakah seseorang penjawat awam


dikatakan telah ingkar perintah sekiranya dia enggan
mematuhi arahan Ketua Jabatan untuk bertugas pada waktu
makan tengah hari?

i. Cuai dalam melaksanakan tugas-tugasnya.

Seseorang pegawai dianggap telah cuai dalam melaksanakan tugas-tugasnya


sekiranya beliau antara lain

(i) memandu kenderaan kerajaan dengan terlalu laju atau tidak


mengikuti peraturan lalu lintas hingga menyebabkan kemalangan
berlaku;

163
(ii) pegawai perubatan meninggalkan objek asing seperti kapas, gunting
dan lain-lain dalam tubuh badan pesakit semasa melakukan
pembedahan;
(iii) pesilapan pegawai dalam menandatangani dokumen rasmi Kerajaan
sehingga mengakibatkan Kerajaan mengalami kerugian; atau
(iv) kegagalan melaporkan kepada pihak-pihak yang berkenaan
mengenai pemberhentian pembayaran gaji bagi pegawai yang
meletak jawatan.

Seterusnya terdapat beberapa larangan lain di dalam Peraturan-Peraturan


Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993 yang diperuntukan secara
khusus serta menghuraikan secara lebih terperinci beberapa peruntukan
umum yang dinyatakan dalam Peraturan 4 tentang tatakelakuan penjawat
awam di atas terutamanya tentang konflik kepentingan persendirian dengan
kewajipan awam dan perbuatan atau perkara yang boleh menjejaskan
reputasi perkhidmatan awam.

Antara peruntukan khusus atau larangan-larangan lain itu ialah seperti


berikut:

Peraturan 4A- Gangguan seksual

(i) membuat cubaan untuk merapati orang lain secara seksual, atau
meminta layanan seksual daripada orang itu; atau
(ii) melakukan apa-apa perbuatan yang bersifat seksual berhubung
dengan orang lain

yang akan menyebabkan seseorang yang waras tersinggung, terhina atau


terugut.

Perlakuan bersifat seksual termasuklah secara lisan, bertulis dan lain-lain dan
ia tidak terhad di tempat kerja atau pada waktu kerja selagi mencemarkan
nama perkhidmatan awam.

Peraturan 5 – Pekerjaan luar

Seseorang pegawai tidak boleh

(i) mengambil bahagian secara langsung atau tidak dalam pengurusan


atau urusan apa-apa pengusahaan komersial, pertanian atau
perindustrian;
(ii) usahakan untuk mendapat upah apa-apa kerja dengan mana-mana
institusi, syarikat, firma atau individu persendirian;
(iii) sebagai seorang pakar, memberikan apa-apa laporan atau keterangan
sama ada percuma atau berbayar; atau
(iv) bertugas sebagai seorang wasi, pentadbir atau penerima

164
melainkan mendapat kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Ketua
Jabatannya, sama ada bagi faedahnya atau bagi faedah saudara-maranya yang
dekat atau bagi mana-mana badan yang tidak mencari keuntungan yang dia
ialah seorang pemegang jawatan dalam badan tersebut.

Ketua Jabatan dalam menimbangkan permohonan tersebut hendaklah


memastikan pekerjaan luar itu tidak bercanggah dengan tatakelakuan
pegawai awam di bawah Peraturan 4, dan khususnya hendaklah memastikan
pekerjaan luar itu

(i) tidak dilakukan dalam waktu pejabat dan semasa pegawai itu
dikehendaki melaksanakan tugas rasminya;
(ii) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung menjejaskan kebergunaan
pegawai itu sebagai seorang pegawai perkhidmatan awam; dan
(iii) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung bercanggah dengan
kepentingan perkhidmatan awam atau menjadi tidak selaras dengan
kedudukan pegawai itu sebagai seorang pegawai perkhidmatan
awam.

Peraturan 6- Etiket pakaian

Cara berpakaian semasa bertugas akan ditentukan oleh Kerajaan melalui


arahan yang dikeluarkan oleh Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam dan
pihak berkuasa lain. Dalam upacara rasmi, hendaklah berpakaian
sebagaimana yang ditentukan bagi upacara itu.

Peraturan 7- Dadah

Dadah berbahaya, ertinya apa-apa dadah atau bahan yang disenaraikan


dalam Jadual Pertama kepada Akta Dadah Berbahaya 1952.

Seseorang pegawai tidak boleh menggunakan, mengambil,


menyalahgunakan atau menagih dadah berbahaya kecuali bagi maksud
perubatan. Jika seseorang pegawai yang diperaku oleh Pegawai Perubatan
Kerajaan sebagai menggunakan, mengambil, menyalahgunakan atau
menagih dadah berbahaya, pegawai tersebut boleh dikenakan tindakan
tatatertib dengan tujuan buang kerja. Bagaimanapun sekiranya pegawai telah
mencapai umur persaraan pilihan, pegawai boleh ditamatkan perkhidmatan
demi kepentingan awam di bawah Peraturan 49.

Peraturan 8- Hadiah

Pegawai, suami atau isteri pegawai atau mana-mana orang lain, dilarang
memberi atau menerima hadiah daripada atau kepada mana-mana orang,
persatuan, badan atau kumpulan orang jika penerimaan atau pemberian
hadiah itu dalam apa-apa segi mempunyai kaitan sama ada secara langsung
atau tidak langsung dengan tugas rasmi.

165
Jika seseorang pegawai berasa ragu-ragu tentang bentuk, amaun atau hadiah
yang sukar ditolak, maka penerimaan hadiah itu hendaklah mendapat
kebenaran Ketua Jabatan sama ada hadiah itu boleh disimpan atau
dikembalikan. Walau bagaimanapun, Ketua Jabatan boleh membenarkan
seseorang pegawai menerima surat pujian sempena persaraan atau
pertukaran dari mana-mana persatuan, badan, orang atau membenarkan
pemungutan sumbangan secara spontan oleh pegawai di bawah jagaannya
bagi maksud pemberian hadiah sempena persaraan, pertukaran,
perkahwinan atau apa-apa peristiwa lain yang sesuai.

Peraturan 9 – Menerima atau memberi keraian

Seseorang pegawai tidak boleh menerima atau memberi keraian sekiranya


keraian itu dapat dengan apa-apa cara mempengaruhi tugas rasminya atau
keraian itu tidak sejajar dengan tatakelakuan pegawai awam di bawah
Peraturan 4, Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib)
1993.

Peraturan 10- Pemunyaan harta

Seseorang pegawai dikehendaki membuat pengisytiharan harta dalam


keadan-keadaan berikut:

(i) pada tarikh dilantik;


(ii) pada bila-bila masa dikehendaki oleh kerajaan;
(iii) memperoleh harta baru; dan
(iv) melupuskan harta.

Mana-mana pegawai yang hendak memperoleh harta yang tidak sejajar


dengan tatakelakuan di bawah Peraturan 4, sebelum memperoleh harta itu
hendaklah meminta kebenaran daripada Ketua Setiausaha Kementerian
terlebih dahulu.

Dalam memutuskan sama ada hendak memberikan kebenaran atau tidak,


Ketua Setiausaha Kementerian hendaklah mengambil kira perkara-perkara
berikut:

(i) saiz, amaun atau nilai harta itu berbanding dengan emolumen
pegawai itu dan apa-apa pendapatan persendirian yang sah;
(ii) sama ada pemerolehan atau pemegangan harta itu akan atau
mungkin akan bercanggah dengan kepentingan perkhidmatan awam,
atau dengan kedudukan pegawai itu sebagai seorang pegawai awam,
atau dengan apa-apa cara menjadi tidak selaras dengan Peraturan 4;
(iii) apa-apa faktor lain yang dianggap perlu oleh Ketua Setiausaha
Kementerian bagi menjaga keutuhan dan kecekapan perkhidmatan
awam.

166
Peraturan 11- Menyenggara taraf hidup melebihi emolumen atau
pendapatan yang sah

Seseorang pegawai boleh dipanggil oleh Ketua Jabatan supaya memberi


penjelasan bertulis dalam tempoh 30 hari bagaimana ia boleh menyenggara
taraf hidup tersebut jika ternyata pegawai itu

(i) menyenggara sesuatu taraf kehidupan yang melebihi emolulmen dan


pendapatan persendirian lain yang sah jika ada; atau
(ii) mempunyai kawalan atau memiliki sumber kewangan atau harta (alih
atau tak alih) yang nilainya tidak seimbang dengan, atau yang tidak
boleh semunasabahnya dijangka telah diperoleh oleh pegawai itu
dengan emolumennya dan apa-apa pendapatan persendiriannya yang
sah.

Penjelasan pegawai itu akan dilapor kepada Pihak Berkuasa Tatatertib dan
terpulanglah kepada Pihak Berkuasa Tatatertib berkenaan untuk mengambil
tindakan yang difikirkan wajar.

Peraturan 12- Meminjam wang

Seseorang pegawai tidak boleh meminjam wang dari mana-mana orang atau
menjadi penjamin kepada mana-mana peminjam atau dengan apa cara
meletakkan dirinya di bawah suatu obligasi kewangan kepada mana-mana
orang

(i) yang secara langsung atau tidak langsung tertakluk kepada kuasa
rasminya;
(ii) yang dengannya pegawai itu ada atau mungkin ada urusan rasmi;
(iii) yang tinggal atau memiliki tanah atau menjalankan perniagaan di
dalam kawasan tempat yang dia mempunyai kuasa rasmi; atau
(iv) yang menjalankan perniagaan memberi pinjaman wang.

Pegawai boleh meminjam wang atau menjadi penjamin kepada mana-mana


orang yang meminjam wang daripada bank, insurans, koperasi atau syarikat
kewangan yang dilesenkan di bawah Akta Bank & Institusi Kewangan 1989
atau menanggung hutang dengan cara memperoleh barang-barang melalui
perjanjian sewa-beli dengan syarat

(i) bank, syarikat insurans, koperasi atau syarikat kewangan berlesen


iaitu yang daripadanya pegawai itu meminjam tidak secara langsung
tertakluk kepada kuasa rasminya;
(ii) peminjaman itu tidak membawa kepada skandal atau tidak ada
ditafsirkan bahawa pegawai itu telah menyalahgunakan kedudukan
awamnya untuk faedah persendiriannya; atau
(iii) agregat hutangnya tidak menyebabkan atau tidak memungkinkan
pegawai itu berada dalam keterhutangan kewangan yang serius.

167
Seseorang pegawai boleh menanggung hutang-hutang berikut:

(i) jumlah wang yang dipinjam atas cagaran tanah yang digadaikan atau
digadaijanjikan, jika jumlah wang yang dipinjam itu tidak melebihi
nilai tanah itu;
(ii) overdraf atau kemudahan kredit lain yang diluluskan oleh institusi
kewangan;
(iii) jumlah wang yang dipinjam daripada penanggung insurans atas
cagaran polisi insurans;
(iv) jumlah wang yang dipinjam daripada Kerajaan, badan berkanun atau
mana-mana koperasi; atau
(v) jumlah wang yang kena dibayar atas barang-barang yang diperoleh
melalui perjanjian sewa beli.

Peraturan 13- Keterhutangan kewangan yang serius

Seseorang pegawai ditafsirkan berada dalam keadaan keterhutangan yang


serius sekiranya tanggungan hutangnya menyebabkan kesulitan kewangan
yang berat.

Seseorang pegawai juga dikatakan berada dalam keterhutangan yang serius


jika

(i) agregat hutang dan nilai tanggungan tidak bercagarnya pada bila-bila
masa tertentu melebihi sepuluh kali emolumen bulanannya;
(ii) dia ialah seorang penghutang penghakiman dan hutang
penghakiman itu tidak dijelaskan dalam tempoh satu bulan daripada
penerimaan perintah bermeterai penghakiman itu; atau
(iii) dia ialah seorang bankrap atau seorang pemakan gaji tak solven,
mengikut mana-mana yang berkenaan, selagi apa-apa penghakiman
terhadapnya yang memihak kepada Pegawai Pemegang Harta masih
belum dijelaskan atau selagi tidak ada pembatalan penghukuman
kebankrapannya.

Keadaan pegawai yang berada dalam keadaan keterhutangan yang serius itu
telah memburukkan nama perkhidmatan awam. Menjadi tanggungjawab
pegawai itu melaporkan kepada Ketua Jabatannya jika dia merasakan
hutangnya akan menyebabkan kesusahan yang berat.

Peraturan 15- Meminjamkan wang

Seseorang pegawai tidak boleh meminjamkan wang dengan faedah, sama


ada dengan atau tanpa cagaran. Penyimpanan wang secara deposit tetap atau
ke dalam suatu akaun dalam mana-mana institusi kewangan atau koperasi
atau dalam bon yang diterbitkan oleh kerajaan atau oleh mana-mana badan
berkanun tidak boleh dianggap sebagai peminjaman wang dengan faedah
atau bunga bagi maksud Peraturan 15 ini.

168
Peraturan 16- Penglibatan dalam pasaran komoditi atau pasaran
sekuriti hadapan

Tiada pegawai boleh melibatkan dirinya dalam pasaran komoditi atau


pasaran hadapan sebagai pembeli atau penjual atau selainnya sama ada
dalam pasaran tempatan atau luar negara.

Peraturan 17 – Cabutan bertuah dan loteri

Seseorang pegawai tidak boleh mengadakan atau mengelolakan atau


mengambil bahagian dalam apa-apa cabutan bertuah atau loteri selain bagi
maksud kebajikan.

Peraturan 18- Membuat pernyataan awam

Pernyataan awam di dalam peraturan ini bermaksud apa-apa pernyataan atau


ulasan yang dibuat kepada pihak akhbar atau orang ramai atau semasa
memberikan apa-apa syarahan atau ucapan awam atau dalam apa-apa
penyiaran atau penerbitan, tanpa mengira caranya.

Justeru seseorang pegawai tidak boleh, secara lisan atau bertulis atau dengan
apa-apa cara lain membuat apa-apa pernyataan awam:

(i) yang boleh memudaratkan apa-apa dasar, rancangan atau keputusan


Kerajaan tentang apa-apa isu;
(ii) yang boleh memalukan atau memburukkan nama kerajaan;
(iii) membuat apa-apa ulasan tentang kelemahan apa-apa dasar,
rancangan atau keputusan Kerajaan; atau
(iv) mengedarkan apa-apa pernyataan atau ulasan, sama ada yang dibuat
olehnya atau mana-mana orang lain.

Selain itu, pegawai juga tidak boleh sama ada secara lisan atau bertulis atau
dengan apa cara lain kecuali mendapat kebenaran bertulis daripada menteri
sama ada secara am atau khusus, membuat pernyataan awam seperti berikut:

(i) membuat apa-apa ulasan tentang kelebihan apa-apa dasar, rancangan


atau keputusan Kerajaan;
(ii) memberikan apa-apa maklumat berdasarkan fakta berhubung
dengan perjalanan fungsi Kerajaan;
(iii) memberikan apa-apa penjelasan berkenaan dengan apa-apa peristiwa
atau laporan yang melibatkan Kerajaan; atau
(iv) menyebarkan apa-apa ulasan, maklumat atau penjelasan sedemikian
sama ada yang dibuat olehnya atau mana-mana orang lain.

169
Peraturan 20- Larangan bertindak sebagai penyunting akhbar atau
majalah atau jurnal

Seseorang pegawai tidak boleh bertindak sebagai penyunting atau


mengambil bahagian secara langsung atau tidak langsung dalam pengurusan
atau dengan apa-apa cara membuat apa-apa sumbangan kewangan atau
selainnya kepada mana-mana penerbitan atau jurnal, kecuali penerbitan yang
berikut:

(i) penerbitan jabatan;


(ii) penerbitan profesional;
(iii) penerbitan organisasi sukarela yang tidak bercorak politik; dan
(iv) penerbitan yang diluluskan secara bertulis oleh Ketua Jabatan.

Peraturan 21 – Kegiatan politik

Pegawai Kumpulan Pengurusan Tertinggi dan Kumpulan Pengurusan dan


Profesional dilarang mengambil bahagian dalam politik atau memakai
lambang parti politik. Secara khususnya pegawai tidak boleh:

(i) membuat pernyataan awam secara lisan atau bertulis yang


memberikan suatu pandangan yang berat sebelah atas apa-apa
perkara yang menjadi isu antara parti-parti politik;
(ii) menerbitkan atau mengedar buku, makalah atau risalah
mengemukakan pandangannya atau pandangan orang lain yang berat
sebelah tentang apa-apa perkara yang berkaitan dengan mana-mana
parti politik;
(iii) terlibat dalam merayu undi dalam apa-apa pilihan raya dan untuk
apa-apa jawatan yang dipertandingkan;
(iv) bertindak sebagai ejen pilihan raya atau ejen tempat mengundi;
(v) masuk bertanding apa-apa jawatan dalam mana-mana parti politik;
atau
(vi) memegang apa-apa jawatan dalam mana-mana parti politik.

Pegawai-pegawai dalam Kumpulan Sokongan boleh dilantik dalam apa-apa


jawatan atau bertanding setelah mendapat kebenaran secara bertulis
daripada Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam atau Ketua Setiausaha
Kementerian yang berkenaan, mengikut mana-mana yang berkenaan.

Semua kumpulan pegawai boleh mengambil bahagian secara aktif dalam


politik semasa bercuti sebelum persaraan dengan syarat telah mendapat
kebenaran daripada pihak yang di sebut di atas. Semua pegawai boleh
menjadi ahli biasa mana-mana parti politik dengan syarat keahliannya itu
hendaklah dilaporkan kepada Ketua Jabatan.

170
Peraturan 22- Membawa prosiding undang-undang dan bantuan
guaman

Seseorang pegawai tidak boleh membawa apa-apa perbicaraan undang-


undang bagi kepentingan peribadinya akibat daripada tugas rasminya tanpa
mendapat kebenaran terlebih dahulu daripada Ketua Setiausaha
Kementerian berkenaan.

Di samping itu, seseorang pegawai yang berkehendakkan bantuan guaman


berbangkit daripada perbicaraan mahkamah yang dibawa terhadapnya atas
tugas-tugas rasmi boleh memohon bantuan guaman kepada Setiausaha
Kementerian dan tertakluk kepada nasihat Peguam Negara tentang:

(i) amaun bantuan guaman yang hendak diluluskan


(ii) peguambela dan peguamcara yang hendak diambil dan diarahkan
oleh pegawai itu; atau
(iii) apa-apa syarat lain yang peguam negara fikirkan baik.

Peraturan 24- Tidak hadir bertugas

Tindakan tatatertib boleh diambil terhadap seseorang pegawai yang didapati


tidak hadir bertugas tanpa cuti atau tanpa kebenaran atau tanpa sebab-sebab
yang munasabah.

Ketidakhadiran dalam peraturan ini bermaksud sebagai tidak hadir selama


beberapa lama jua pun, pada masa dan tempat di mana pegawai dikehendaki
bertugas.

SOALAN DALAM TEKS

5. Berikan tiga keadaan yang menyebabkan seseorang


penjawat awam dikatakan telah mencemarkan nama
Perkhidmatan Awam.
6. Huraikan secara ringkas maksud Peraturan 4A-
Gangguan Seksual di tempat kerja.
7. Maksud dadah berbahaya dalam Peraturan 7.
8. Apakah yang dimaksudkan dengan membuat
pernyataan awam.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

171
7.5 PERATURAN-PERATURAN LEMBAGA TATATERTIB
PERKHIDMATAN AWAM 1993

Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan Awam 1993 ini telah


mula berkuat kuasa pada 15 Disember 1993. Penubuhan Peraturan
Lembaga Tatatertib ini adalah dengan izin serta kuasa yang diberikan oleh
Fasal (5B) Perkara 144 Perlembagaan Persekutuan yang menyebut:

“Yang di-Pertuan Agong boleh dengan peraturan-peraturan


membuat peruntukan bagi perkara-perkara berhubung dengan
pelantikan ahli-ahli jemaah atau ahli-ahli Jemaah Rayuan itu,
dan acara yang akan diikuti oleh jemaah atau Jemaah Rayuan
itu di bawah Fasal ini.”

Seperti yang telah kita ketahui, seseorang pegawai hendaklah mematuhi


peruntukan yang telah ditetapkan di dalam Peraturan-Peraturan Pegawai
Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993. Mana-mana pegawai awam yang
melanggar peraturan ini boleh menyebabkan beliau dikenakan tindakan
tatatertib seperti yang telah ditetapkan di dalam peraturan berkaitan. Justeru,
Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan Awam 1993 telah
ditubuhkan bagi memperlengkapkan fungsi pihak Lembaga Tatatertib ini.

Antara peruntukan yang terdapat di dalam Peraturan-Peraturan Lembaga


Tatatertib 1993 ialah mengenai fungsi, bidang kuasa Lembaga Tatatertib,
keahlian serta prosedur yang harus dipatuhi dalam sesuatu perbicaraan.

Seterusnya peraturan ini juga memuatkan maklumat tentang sejauh mana


kuasa yang dimiliki oleh pihak Lembaga Tatatertib untuk membuat
penyiasatan dan juga penubuhan serta prosedur rayuan tatatertib sekiranya
mana-mana pegawai yang terkilan dengan keputusan Lembagan Tatatertib
berniat untuk membuat rayuan terhadap keputusan yang diterima.

7.6 KESIMPULAN

Tidak dinafikan bahawa kawalan tatatertib atau disiplin adalah penting


dalam sesebuah organisasi termasuklah dalam perkhidmatan awam bagi
mengawal tingkah laku serta disiplin para pekerjanya. Bagi kakitangan dalam
perkhidmatan awam pula, amat penting kepada mereka untuk mengambil
tahu segala isi kandungan yang terdapat di dalam Peraturan-Peraturan
Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993 untuk membolehkan
mereka mengetahui apakah hak dan tanggungjawab yang perlu dilaksanakan
atau perkara yang perlu dielakkan. Ini kerana, sebarang perlanggaran
terhadap peraturan ini boleh menyebabkan seseorang dihadapkan ke
Lembaga Tatatertib dan ada sesetengah hukuman membawa kepada
hukuman turun pangkat atau dibuang kerja.

Justeru, adalah penting kepada semua kakitangan awam untuk mematuhi


segala peruntukan yang berkaitan dalam usaha untuk meningkatkan prestasi
perkhidmatan awam negara ke taraf yang lebih baik kerana secara tidak
172
langsung ia dapat membentuk sebuah negara yang teguh, aman serta
dihormati di seluruh dunia.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Berdasarkan dua situasi berikut, sila huraikan sama ada telah berlaku
ingkar perintah oleh pegawai-pegawai berikut di bawah Peraturan
4(2)(i) Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib)
1993:

(a) Seorang Ketua Jabatan telah mengarahkan semua kakitangan


bawahannya tanpa mengira kategori pangkat untuk mencuci
pejabat setengah jam sebelum pulang dari kerja pada setiap
hari. Pada mulanya semua kakitangan akur dengan kehendak
Ketua Jabatan, tetapi lama-kelamaan Encik Ali dan beberapa
orang rakan sejawatannya telah enggan menurut arahan
berkenaan. Adakah mereka telah melakukan kesalahan
ingkar perintah?

(b) Kementerian Pendidikan Tinggi telah mengeluarkan arahan


kepada semua pensyarah Institusi Pengajian Tinggi Awam
supaya menjalani latihan ala tentera selama sebulan pada cuti
akhir semester akan datang. Encik Abu telah enggan
menjalani latihan tersebut. Adakah dia telah ingkar perintah?

(c) Arahan telah dikeluarkan oleh Ketua Pengarah sebuah


Jabatan Kerajaan agar separuh daripada kakitangannya di ibu
pejabat bekerja pada waktu malam dan separuh lagi pada
waktu siang. Alasan yang diberikan kerana, tidak cukup
ruang meletak kenderaan, ruang pejabat juga sempit, jabatan
mudah dihubungi dan bermacam-macam alasan lagi. Encik
Ahmad yang diarahkan bekerja pada waktu malam tidak
menghiraukan arahan itu dan telah datang kerja di waktu
siang seperti biasa. Adakah Encik Ahmad telah ingkar
perintah?

2. Apakah yang perlu diberi perhatian oleh Ketua Jabatan sekiranya


mendapat permohonan daripada pekerja bawahannya untuk
melakukan pekerjaan luar.

Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.

173
JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. Kawalan tatatertib atau disiplin penting kerana ia merupakan salah


satu daripada fungsi pengurusan kakitangan yang penting. Selain itu,
disiplin amat perlu dititikberatkan untuk mencapai kestabilan dan
objektif yang telah ditetapkan oleh mana-mana organisasi berkenaan.
Disiplin juga dapat membentuk sikap yang positif dan mencegah
daripada berlakunya penyelewengan dalam setiap organisasi.

2. Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993


mula berkuat kuasa pada 15 Disember 1993.

3. Peraturan mengenai tatatertib mula dipakai di Tanah Melayu dalam


awal tahun 1920-an iaitu di Negeri-Negeri Selat bersama-sama dengan
‘Colonial Regulations’.

4. Isu yang dibincangkan dalam kes Sambasivam lwn Suruhanjaya


Perkhidmatan Awam ialah adakah Perintah Am Bab ‘D’ mempunyai
kuat kuasa undang-undang. Mahkamah Persekutuan dalam kes ini
telah mengesahkan bahawa Perintah Am Bab ‘D’ mempunyai kuat
kuasa undang-undang dan hendaklah dikira mandatori, sekurang-
kurangnya setakat ia menjalankan tujuan Perkara 135(2) Perlembagaan
Persekutuan.

5. Tiga keadaan yang boleh mencemarkan nama Perkhidmatan Awam


ialah

(i) Terlibat dalam penyalahgunaan dadah.


(ii) Menerima keraian yang berlebihan.
(iii) Bermain judi di pejabat.

6. Gangguan seksual di dalam Peraturan 4A bermaksud membuat


cubaan untuk merapati orang lain secara seksual atau meminta layanan
seksual daripada orang tersebut atau melakukan apa-apa perbuatan
yang bersifat seksual berhubung dengan orang lain. Segala tindakan ini
akan menyebabkan seseorang yang waras akan tersinggung, terhina
atau terugut. Perlakuan bersifat seksual termasuklah secara lisan,
bertulis dan lain-lain dan tidak terhad di tempat kerja atau di waktu
kerja sahaja selagi boleh mencemarkan nama perkhidmatan awam.

7. Dadah berbahaya ertinya apa-apa dadah atau bahan yang disenaraikan


dalam jadual Pertama di dalam Akta Dadah Berbahaya 1952.

8. Pernyataan awam di dalam peraturan ini bermaksud apa-apa


pernyataan atau ulasan yang dibuat kepada pihak akhbar atau orang
ramai atau semasa memberikan apa-apa syarahan atau ucapan awam
atau dalam apa-apa penyiaran atau penerbitan tanpa mengira caranya.

174
BAB 8

ISU-ISU ETIKA DAN CABARAN

OBJEKTIF BAB

Selepas mempelajari bab ini, anda seharusnya boleh:


1. Menjelaskan beberapa isu berkaitan etika dan mengaitkannya
dengan situasi tempat kerja anda.
2. Memahami bahawa isu etika ialah satu isu yang penting dan perlu
diambil berat.
3. Membincangkan perkaitan di antara rasuah dan etika.
4. Mengetahui bahawa gangguan seksual ialah satu isu etika yang
serius yang berlaku di tempat kerja.
5. Mengenal pasti tindakan-tindakan yang boleh diklasifikasikan
sebagai isu etika yang lazim berlaku di tempat kerja.

8.1 PENGENALAN

Etika ialah satu tanggungjawab yang perlu dipenuhi oleh individu dalam
bertingkah laku terutamanya bagi seseorang pentadbir awam. Ini kerana
profesion sebagai seorang penjawat awam melibatkan tanggungjawab
terhadap masyarakat. Masyarakat yang semakin berkembang dan
membangun selaras dengan perubahan zaman dan teknologi
memperlihatkan pelbagai isu dan masalah yang tidak dapat lari daripada
persoalan moral dan etika. Oleh itu, bab ini akan mengupas beberapa isu
penting serta cabaran yang berkaitan dengan etika seperti rasuah dan
gangguan seksual khasnya dalam sektor awam.

8.2 RASUAH

Wan Azmi Ramli (1996) mengatakan bahawa rasuah atau sogokan dapat
dijelaskan berdasarkan takrifan perundangan dan juga takrifan
keorganisasian. Ia boleh terdiri daripada penyelewengan wang, kuasa
mahupun tindakan atau kelakuan. Appleby (1952) mendefinisikan rasuah
sebagai ketidakrelaan (unwillingness) dan tindakan tidak beretika dalam
melaksanakan tanggungjawab, tidak mampu berurusan dengan orang ramai,
kegagalan untuk menggunakan sumber-sumber organisasi secara efisien, dan
juga gagal untuk mengendalikan masalah-masalah birokratik. Walaupun
tingkah laku-tingkah laku tersebut kebanyakannya mungkin tidak salah dari
segi undang-undang tetapi secara jelas tidak beretika (Frederickson, 1993).

Dari segi undang-undang di Malaysia, Akta Pencegahan Rasuah 1961,


rasuah dapat diklasifikasikan kepada tiga bentuk seperti berikut:
175
(a) Kesalahan menerima dan memberi suapan rasuah

Seksyen 3(a) dan (b) serta Seksyen 4(a) dan (b), mendefinisikan rasuah jenis
ini sebagai tindakan “menerima atau memberi apa-apa suapan sebagai dorongan,
galakan atau sebagai upah kepada seseorang untuk melakukan sesuatu perbuatan atau
untuk tidak melakukan sesuatu perbuatan yang mempunyai hubungan dengan
prinsipalnya”.

(b) Kesalahan mengemukakan dokumen/butiran palsu

Peruntukan ini diletakkan di bawah Seksyen 4 (c) yang menjelaskan bahawa


“seseorang dengan diketahuinya mengemukakan apa-apa resit, akaun atau lain-lain
dokumen yang mengandungi apa-apa pernyataan palsu atau khilaf atau tidak lengkap
dengan niat hendak mengelirukan prinsipalnya”.

(c) Pilih kasih/salah guna kuasa (kedudukan) untuk kepentingan


sendiri

Peruntukan ini dijelaskan dalam Seksyen 2 (1) Ordinan No.22 (Kuasa-kuasa


Perlu) Darurat, 1970 iaitu “mana-mana anggota pentadbiran atau mana-mana Ahli
Parlimen atau Ahli Dewan Undangan Negeri atau mana-mana pegawai awam, yang
semasa menjadi anggota, ahli atau pegawai telah melakukan perbuatan rasuah apabila
telah menggunakan kedudukan atau jawatan awamnya untuk faedah kewangannya
atau apa-apa faedahnya yang lain”.

Selepas Pindaan 1997, jenis kesalahan rasuah ditambah kepada satu lagi iaitu
kesalahan menawar dan memberi rasuah yang diperuntukkan di bawah
Seksyen 11 (a) dan (b) yang berbunyi “mana-mana orang atau ajen secara rasuah
menawar atau memberi atau bersetuju memberi suapan rasuah
(wang/benda/perkhidmatan dan lain-lain) sebagai dorongan atau upah untuk
melakukan atau tidak melakukan apa-apa jua berkenaan dengan transaksi tersebut
atau berkenaan dengan urusan rasmi, prinsipal atau majikan berkenaan, adalah
melakukan suatu kesalahan” (http://www.jaring.my/bpr/act.97.htm).

Rasuah dalam politik dan birokrasi bukanlah satu perkara baru, malahan
menjadi satu isu yang sering diperdebatkan dan lazimnya mencuri tumpuan
masyarakat umum. Jika kita tinjau dari segi sejarah, kejatuhan kerajaan
Melaka itu sendiri dikaitkan dengan amalan rasuah oleh pegawai-pegawai
istana. Kes-kes rasuah seperti penahanan bekas Timbalan Perdana Menteri,
Anuar Ibrahim, penyelewengan dalam Perwaja Steel, isu pemberian lesen
terbang oleh pegawai Jabatan Pengangkutan Jalan, kes VCD cetak rompak
yang melibatkan Pegawai Kanan Majlis Perbandaran Ampang Jaya dan
berbagai-bagai kes lagi yang bukan sahaja melibatkan kerugian jutaan ringgit
malahan menjatuhkan imej dan kredibiliti pihak berkuasa khususnya dalam
perkhidmatan awam. Oleh itu, langkah kerajaan menubuhkan Badan
Pencegah Rasuah (BPR) dan menyemak semula akta-akta dan prosedur
berkaitan ialah satu langkah bijak yang sangat dialu-alukan. Bab yang

176
seterusnya akan menyorot latar belakang dan fungsi-fungsi badan ini (BPR)
dengan lebih mendalam.

SOALAN DALAM TEKS

1. Berikan tiga bentuk rasuah mengikut Akta


Pencegahan Rasuah 1961.
2. Senaraikan tiga contoh yang boleh dikategorikan
sebagai amalan rasuah dalam pentadbiran.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

8.2.1 Badan Pencegah Rasuah

Badan Pencegah Rasuah (BPR) berasal daripada Urusetia Pencegah Rasuah


yang ditubuhkan pada 1 November 1959 di bawah Jabatan Perdana Menteri.
Fungsi utama urusetia ini pada awalnya ialah untuk mendidik masyarakat
tentang bahaya rasuah, mendapatkan sokongan daripada orang ramai serta
mengumpul maklumat bagi pihak Unit Jenayah khas untuk tujuan siasatan.
Urusan pendakwaan kes-kes rasuah pula dikendalikan oleh Bahagian
Pendakwaan, Kementerian Undang-Undang. Akhirnya pada 1967, Badan
Pencegah Rasuah (BPR) telah ditubuhkan yang kemudian telah ditukar
namanya kepada Biro Siasatan Negara (BSN) pada tahun 1973.
Bagaimanapun pada tahun 1990, BSN telah ditukarkan kembali namanya
kepada BPR. Rasionalnya ialah untuk memberi penekanan kepada fungsi
sebenar badan ini dalam menangani gejala rasuah (Amir Haidi, 1998/99).

BPR ditubuhkan dengan objektif untuk mencegah dan menghapuskan


segala bentuk rasuah, penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa yang
ditegah oleh undang-undang. Visi BPR pula adalah untuk mewujudkan
masyarakat Malaysia yang bebas daripada gejala rasuah berlandaskan nilai-
nilai kerohanian dan moral yang tinggi, yang diterajui oleh Kerajaan yang
bersih, cekap dan amanah. BPR ditubuhkan dengan misi utamanya untuk
membanteras jenayah rasuah dan penyalahgunaan kuasa secara bersepadu
dan berterusan berteraskan prinsip keadilan undang-undang negara. Oleh
itu, strategi yang diguna pakai oleh BPR ialah Strategi Pengukuhan,
Penggalakkan dan Pencegahan serta Strategi Penguatkuasaan. Selaras
dengan itu, tujuh aktiviti utama BPR dalam memenuhi objektif dan misi
badan itu ialah Perisikan, Siasatan, Pendakwaan, Pencegahan, Latihan,
Korporat dan Pengurusan Am (Laporan Tahunan BPR, 1998).

Sehingga sekarang BPR diletakkan di bawah Jabatan Perdana Menteri, tetapi


hanyalah dari segi urusan kewangan dan kakitangan. Segala urusan harian
BPR dilaksanakan secara bebas dan berkecuali oleh para kakitangan yang

177
dipertanggungjawabkan di bawah pengawasan seorang Ketua Pengarah.
Ketua Pengarah BPR dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong di bawah
Seksyen 3 (2) Akta Pencegahan Rasuah 1997 atas nasihat Perdana Menteri.
Dari segi carta organisasi, Ketua Pengarah BPR dibantu oleh dua orang
Timbalan Pengarah. BPR mempunyai sembilan bahagian di peringkat Ibu
Pejabat serta 15 buah pejabat peringkat negeri yang diketuai oleh seorang
Pengarah Negeri (http://www.jaring.my/bpr/bm/organisasi2.htm, 12 April
2004).

SOALAN DALAM TEKS

3. Apakah tiga strategi yang digunakan oleh BPR dalam


menangani gejala rasuah?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

8.2.2 Akta Pencegahan Rasuah 1997

Akta Pencegahan Rasuah 1997 (Akta No. 575) diluluskan oleh Parlimen dan
diwartakan pada 25 September 1997. Akta ini merupakan gabungan tiga akta
rasuah yang digunakan sebelum ini iaitu Akta Pencegah Rasuah 1961, Akta
Badan Pencegah Rasuah 1982 dan Ordinan (Kuasa-kuasa Perlu) Dharurat
No. 22 1970. Akta ini terbahagi kepada lapan bahagian yang terdiri daripada
62 seksyen. Bahagian-bahagian tersebut adalah seperti berikut:

Bahagian I Permulaan (Seksyen 1 & 2)


Bahagian II Penubuhan Badan, Pelantikan dan Kuasa (Seksyen 3-9)
Bahagian III Kesalahan dan Penalti (Seksyen 10-20)
Bahagian IV Penyiasatan, Pemeriksaan dan Penggeledahan, Penyitaan
dan Penangkapan (seksyen 21-30)
Bahagian V Peruntukan Yang Berhubungan Dengan Pendakwaraya
(Seksyen 31-41)
Bahagian VI Keterangan (Seksyen 42-49)
Bahagian VII Pendakwaan dan Perbicaraan Kesalahan (Seksyen 50-53)
dan
Bahagian VIII Am (Seksyen 54-62)

(Rujuk Akta Pencegahan Rasuah 1997 untuk maklumat lanjut).

8.2.3 Punca-Punca Gejala Rasuah

Terdapat pelbagai faktor dan fenomena yang boleh menyumbang kepada


jenayah rasuah. Antaranya ialah sikap dan keperibadian seseorang yang tidak
bermoral dan tidak beretika dalam melaksanakan tugas serta

178
tanggungjawabnya. Ini dikaitkan dengan sikap tamak, tidak jujur, pentingkan
diri dan terlalu mementingkan kebendaan tanpa mengambil kira aspek halal
haram. Contohnya ialah sikap penjawat awam yang memberikan tender
kepada seseorang kontraktor walaupun terdapat kontraktor lain yang lebih
layak kerana menerima faedah atau apa-apa suapan daripada kontraktor
berkenaan. Pengalaman BPR sendiri dalam mengendalikan kes-kes rasuah
turut menyenaraikan aspek kurangnya penghayatan nilai-nilai murni dan
elemen keagamaan sebagai punca utama jenayah rasuah
(http://www.jaring.my/bpr/bm/punca.htm, 26 April 2004).

Faktor yang seterusnya ialah kekurangan penyeliaan dan pengawasan


daripada pihak atasan. Keadaan ini akan menyebabkan seseorang individu
mengambil kesempatan daripada sesuatu situasi khususnya apabila tindakan
yang dilakukan tidak disemak semula (tiada check and balance) daripada pihak
atasan. Contohnya kes seperti keutamaan layanan kaunter, penerimaan
borang yang melepasi tarikh dan sebagainya lagi yang melibatkan kuasa budi
bicara tanpa pengawasan pihak atasan. Lazimnya kes-kes seperti ini
walaupun kecil dan tidak menyebabkan kerugian yang besar, namun jika
berterusan boleh membawa kepada penyelewengan dan penyalahgunaan
kuasa yang merosakkan imej organisasi dan mengurangkan kredibiliti sektor
awam di mata rakyat.

Selain itu, terdapat juga kes-kes rasuah yang berlaku akibat daripada
kelemahan dan kelonggaran sistem pelaksanaan kerja itu sendiri serta
peraturan-peraturan yang ada. Tatacara dan peraturan yang longgar
mahupun terlalu rigid menyebabkan sesebuah jabatan mudah terdedah
kepada peluang-peluang penyelewengan dan penyalahgunaan kuasa oleh
para penjawat awam. Tatacara dan peraturan yang terlalu longgar
menyebabkan mekanisme kawalan dan pengawasan kurang dan
memungkinkan penjawat awam melibatkan diri kerana menyangka
perlakuan tersebut tidak akan diketahui. Jika diketahui sekalipun mungkin
tindakan tidak boleh diambil kerana tidak terdapat peraturan dan aspek
perundangan mengenainya. Peraturan yang terlalu rigid pula mungkin
melambatkan dan menyulitkan sesuatu urusan. Oleh itu, elemen suapan
tertentu yang berbentuk wang ringgit, kebendaan dan pertolongan boleh
digunakan untuk mengelakkan peraturan/tatacara tersebut.

Faktor-faktor lain yang mungkin turut menyumbang kepada gejala ini adalah
seperti kepimpinan yang lemah, sistem ganjaran yang kurang memuaskan
dan ketiadaan pilihan. Kepimpinan yang lemah dikaitkan dengan ketua yang
kurang komited, tidak mengambil berat akan tanggungjawab dan
peranannya serta menunjukkan contoh yang tidak baik. Sistem ganjaran
yang tidak menarik dan berpatutan juga boleh menjadi punca. Misalnya, gaji
anggota polis terutamanya kakitangan peringkat bawahan yang tidak
mencukupi untuk menyara kehidupun dengan selesa, sedangkan mereka
bertanggungjawab dalam menguatkuasakan sesuatu undang-undang. Dalam
sesetengah keadaan jenayah rasuah mungkin berlaku akibat terpaksa atau
tiada pilihan khususnya apabila menerima ugutan. Walau apapun semua ini

179
tidak boleh dijadikan alasan untuk melakukan perbuatan tersebut kerana
amalan rasuah secara jelas adalah tidak bermoral dan boleh merosakkan
pelbagai pihak.

SOALAN DALAM TEKS

4. Jelaskan tiga faktor yang menyumbang kepada gejala


rasuah.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

8.3 PELAN INTEGRITI NASIONAL

Pelan Integriti Nasional (PIN) dilancarkan oleh Perdana Menteri Malaysia,


Datuk Seri Abdullah Ahmad Badawi pada April 2004 untuk membentuk
sebuah masyarakat Malaysia, terutamanya perkhidmatan awam yang bukan
sahaja cekap dan berkesan tetapi juga bebas daripada unsur-unsur rasuah
dan penyelewengan. Ini bererti kita cuba untuk menjadi sebuah negara yang
rakyatnya sentiasa bermoral dan beretika. Pelancaran pelan ini tepat pada
masanya selaras dengan hasrat murni kerajaan untuk memperbaiki imej dan
kedudukan Malaysia di peringkat antarabangsa.

Mengikut indeks yang dikeluarkan oleh Transparency International (TI), di


Berlin, Jerman, Malaysia berada di tangga ke-37 daripada 133 negara sebagai
negara kurang rasuah berbanding Indonesia yang tersenarai sebagai negara
yang berleluasa rasuah. Bangladesh merupakan negara yang paling terkenal
dengan rasuah mengatasi Nigeria (Utusan Malaysia, 26 April 2004).

PIN dilihat sebagai satu pelan komprehensif yang melibatkan semua sektor
dan lapisan masyarakat. Terdapat lima sasaran yang ditetapkan untuk dicapai
dalam tempoh lima tahun iaitu dari tahun 2004 hingga 2008. Sasaran ini
dikenali sebagai ‘Tekad 2008’ yang bertujuan untuk

(i) Mengurangkan gejala rasuah, penyelewengan dan salah guna kuasa


secara berkesan.
(ii) Meningkatkan kecekapan dalam sistem penyampaian perkhidmatan
awam dan mengatasi kerenah birokrasi.
(iii) Meningkatkan tadbir urus korporat dan etika perniagaan.
(iv) Memantapkan institusi keluarga.
(v) Meningkatkan kualiti hidup dan kesejahteraan masyarakat.

Untuk memastikan PIN ini dapat mencapai hasratnya, sebuah agensi


pelaksana yang dikenali sebagai Institut Integriti Malaysia (IIM) telah
ditubuhkan dengan dipengerusikan oleh Ketua Setiausaha Negara. Pelan ini

180
juga diharap dapat membantu mencapai matlamat wawasan 2020 iaitu
membentuk sebuah masyarakat yang kukuh dari segi moral dan etika,
mempunyai nilai-nilai keagamaan dan kerohanian yang tinggi. Malahan PIN
juga bertujuan untuk meningkatkan kesedaran, komitmen dan kerjasama
segenap lapisan masyarakat daripada semua sektor dalam memantapkan
integriti. Sebenarnya penubuhan pelan ini bukanlah satu usaha baru kerajaan
dalam memastikan wujudnya integriti, sebaliknya telah ada beberapa langkah
seumpamanya sebelum ini. Contohnya seperti pemantapan proses kerja,
penerapan nilai-nilai murni, Kod Urus Tadbir Malaysia (kod etika untuk
syarikat swasta), kod etika wakil rakyat dan sebagainya lagi yang jelas
bertujuan untuk memastikan wujudnya sebuah kerajaan dan negara maju
yang bersih, cekap dan mantap.

SOALAN DALAM TEKS

5. Apakah tujuan Pelan Integriti Nasional (PIN)


ditubuhkan?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

8.4 GANGGUAN SEKSUAL

Mengikut WAO atau Pertubuhan Pertolongan Wanita (Women’s Aid


Organisation), gangguan seksual merujuk kepada perlakuan seksual yang tidak
diminta, diundang atau ditawarkan sama ada berbentuk lisan, isyarat, visual,
psikologi mahupun fizikal. Gangguan lisan adalah seperti komen, membuat
bunyi, berjenaka dan sebagainya manakala isyarat adalah seperti menjilat
bibir, mengeluarkan lidah atau memegang sesuatu secara menggoda.
Gangguan berbentuk visual adalah seperti menunjukkan gambar, melukis
sesuatu dan sebagainya. Gangguan psikologikal adalah seperti undangan
sosial yang tidak disenangi dan gangguan fizikal ialah perbuatan seperti
mencubit, meraba, sentuhan dan sebagainya lagi yang melibatkan fizikal
pihak yang terlibat.

Lazimnya, apabila kita membicarakan tentang isu ini kita lebih merujuk
kepada gangguan yang dilakukan oleh lelaki kepada wanita. Sebenarnya
gangguan seksual boleh juga berlaku kepada lelaki khususnya di tempat
kerja. Gangguan seksual di tempat kerja bukan sahaja memberi tekanan dan
mengakibatkan kejatuhan produktiviti kepada mereka yang terlibat, tetapi
juga ia boleh menjejaskan imej sesebuah organisasi. Equal Employment
Opportunity Commision (EEOC), mendefinisikan gangguan seksual di tempat
kerja sebagai tingkah laku seksual yang tidak diingini, permintaan-
permintaan berbentuk seksual dan lain-lain tingkah laku verbal dan fizikal
yang dikategorikan sebagai gangguan seksual apabila

181
(i) Kepatuhan terhadap perlakuan tersebut sama ada secara jelas atau
tersembunyi menjadi satu syarat dalam pekerjaan.
(ii) Kepatuhan atau penolakan terhadap perlakuan tersebut menjadi asas
atau mempengaruhi sesuatu keputusan berkaitan pekerjaan/jawatan
atau
(iii) Perlakuan sedemikian mempunyai tujuan atau memberi kesan
kepada prestasi kerja seseorang, atau mewujudkan persekitaran kerja
yang tidak selesa dan mengancam.
(Levy dan Paludi, 2002)

Gangguan seksual boleh dibahagikan kepada dua kategori iaitu pertama, quid
pro quo yang berupa pengenaan syarat berbentuk seksual ke atas pekerjaan.
Contohnya, seorang pegawai atasan yang berkuasa menentukan markah
penilaian prestasi dan kenaikan gaji mengugut pekerja bawahan agar
memberikan layanan seksual kepadanya jika ingin mendapat kenaikan
pangkat. Kategori yang kedua ialah tingkah laku yang menimbulkan suasana
yang tidak tenteram di tempat kerja juga disebut sebagai hostile work
environment (Levy dan Paludi, 2002). Gangguan ini juga merupakan satu
ancaman dan penghinaan kepada mangsa tetapi tidak mempunyai kaitan
secara langsung dengan faedah-faedah pekerjaan. Walau bagaimanapun, ia
tetap mewujudkan suasana kerja yang tidak selesa dan tidak tenteram untuk
terus bekerja.

SOALAN DALAM TEKS

6. Apakah bentuk gangguan lisan yang boleh


dikategorikan sebagai gangguan seksual?
7. Jelaskan maksud Quid pro quo.

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

8.4.1 Kod Amalan Gangguan Seksual

Mengikut sumber yang dikeluarkan oleh Polis Diraja Malaysia, Bukit Aman
untuk Kementerian Pembangunan Wanita dan Keluarga, kes yang
dilaporkan pada tahun 2000 ialah sebanyak 112 kes di mana melibatkan
majikan (50 suspek) dan rakan sekerja (62 suspek). Pada tahun 2001 angka
ini berkurangan dengan agak banyak kepada hanya 86 kes (51 majikan dan
35 rakan sekerja) manakala pada tahun 2002 terdapat sedikit pengurangan
kepada 84 kes yang melibatkan 43 kes daripada majikan dan selebihnya
melibatkan rakan sekerja (http://www.jaring.my/bpr/bm/organisasi2.htm,
4 April 2004).

182
Walaupun angka tersebut menunjukkan penurunan dalam bilangan kes yang
dilaporkan, namun perbuatan tidak beretika ini tidak boleh dipandang
remeh kerana statistik tersebut membuktikan bahawa perlakuan sedemikian
memang berlaku. Oleh itu, kerajaan telah melancarkan Kod Amalan untuk
Mencegah dan Membasmi Gangguan Seksual di Tempat Kerja pada 17
Ogos 1999 yang lalu melalui Kementerian Sumber Manusia dengan
kerjasama pelbagai pihak termasuk Persekutuan Majikan Malaysia (MEF),
Kongres Kesatuan Sekerja Malaysia (MTUC), Jabatan Hal Ehwal Wanita
(HAWA) dan sebagainya.

Kod amalan ini bertujuan untuk memberi garis panduan kepada majikan
mengenai penubuhan mekanisme dalaman di peringkat organisasi untuk
mencegah dan seterusnya menghapuskan gangguan seksual di tempat kerja.
Mekanisme dalaman tersebut yang digalakkan untuk diwujudkan di
peringkat organisasi haruslah mengandungi perkara-perkara berikut:

(i) Satu kenyataan dasar yang melarang gangguan seksual di organisasi.


(ii) Definisi gangguan seksual yang jelas.
(iii) Prosedur untuk membuat aduan.
(iv) Peraturan, disiplin dan hukuman terhadap pesalah dan individu yang
membuat aduan palsu.
(v) Langkah-langkah pemulihan dan perlindungan kepada mangsa.
(vi) Program-program promosi dan pendidikan untuk memberi
penerangan tentang dasar organisasi terhadap gangguan seksual serta
meningkatkan kesedaran pekerja dan pihak pengurusan.

(http:www.mohr.gov.my/makluman/kod.htm)

Dengan adanya garis panduan sedemikian dan satu mekanisme dalaman


yang jelas dalam organisasi adalah diharapkan masalah ini dapat diatasi atau
dikurangkan. Walaupun begitu, mekanisme dalaman ini tidak mempunyai
implikasi undang-undang yang nyata jika majikan tidak mahu menerima
pakai kerana ia hanyalah satu kod amalan. Ini bermakna perbuatan tidak
bermoral mungkin berlaku secara berterusan jika pihak majikan tidak serius
mengenainya. Oleh itu, apa yang perlu diterapkan kepada semua pekerja dan
majikan dalam menangani masalah ini ialah menjadikan perlakuan yang baik
dan bermoral sebagai satu amalan harian tanpa perasaan takut kepada
hukuman atau undang-undang.

8.5 KESIMPULAN

Kita tidak boleh menyangkal lagi bahawa etika ialah elemen penting yang
perlu dititikberatkan di kalangan pentadbir awam demi mewujudkan sebuah
perkhidmatan awam yang telus, berkualiti, dan cemerlang. Pembentukan
nilai-nilai murni yang boleh dikongsi bersama oleh semua kaum perlu dalam
organisasi awam agar para pentadbir dapat memberi perkhidmatan yang
terbaik kepada semua pihak tanpa mengira batasan agama mahupun bangsa.
Walaupun Malaysia terdiri daripada pelbagai kumpulan etnik yang

183
mengamalkan adat dan kepercayaan masing-masing namun kita sentiasa
hidup dalam kedamaian dan kesejahteraan. Ini bersamaan dengan etika yang
mana nilai-nilai yang diterapkan ialah nilai-nilai sejagat kepunyaan bersama
seperti jujur, amanah, bertanggungjawab, adil, bersopan dan lain-lain lagi.

Kepentingan etika bukanlah dalam perkhidmatan awam sahaja ataupun di


kalangan pentadbir awam sahaja malah meluas kepada semua pihak dalam
masyarakat. Sektor swasta, korporat, perindustrian dan perniagaan juga tidak
ketinggalan, harus mengamalkan pengurusan yang beretika. Dengan itu,
gejala-gajala negatif seperti rasuah, diskriminasi, pecah amanah, penipuan
dan sebagainya lagi dapat dihindarkan atau dikurangkan. Sesungguhnya etika
berlandaskan agama dan agama sentiasa memandu kita ke arah kebaikan dan
kesejahteraan.

SOALAN PENILAIAN KENDIRI

1. Terangkan secara ringkas apa yang anda faham dengan rasuah.


2. Jelaskan bagaimana kelemahan sistem dan peraturan membawa
kepada gejala rasuah dalam pentadbiran.
3. Pada pendapat anda apakah senario yang menyebabkan kerajaan
melancarkan Pelan Integriti Nasional?
4. Bincangkan bagaimana organisasi dapat memainkan peranan dalam
membendung gangguan seksual di tempat kerja?

Semak jawapan anda di akhir bab ini.

JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS

1. (i) Menerima dan memberi suapan.


(ii) Kemukakan dokumen palsu.
(iii) Salah guna kuasa.

2. (i) Memberikan tender kepada kontraktor yang tidak layak.


(ii) Memberi keutamaan kepada saudara-mara dalam perjawatan.
(iii) Penipuan dalam kerja.

3. Strategi pengukuhan, strategi penggalakan dan pencegahan serta


strategi penguatkuasaan.

4. (i) Sikap peribadi manusia yang tamak dan tidak jujur.


(ii) Kurang penguatkuasaan dan kawalan pihak atasan.
(iii) Kelemahan peraturan.

184
5. PIN ditubuhkan untuk membentuk sebuah masyarakat dan
perkhidmatan awam yang cekap dan berkesan serta bebas dari unsur
rasuah dan penyelewengan. Ini dapat memantapkan integriti
pentadbir awam.

6. Membuat bunyi, memberi komen dan berjenaka.

7. Mengenakan syarat berbentuk seksual jika ingin mendapatkan


sesuatu.

185
BIBLIOGRAFI
Ahmad Atory Hussain. (1998). Reformasi pentadbiran di Malaysia. Utusan
Publication & Distributors Sdn Bhd.

Ahmad Sarji Abdul Hamid. (1991). Perkhidmatan awam yang berkualiti. Kuala
Lumpur: INTAN.

Amir Haidi. (1998/1999). Masalah dan cabaran penguatkuasaan undang-undang


pencegah rasuah di Malaysia. Kuala Lumpur: Universiti Kebangsaan
Malaysia.

Atlee, T. (2002). Principles of public participation. Retrieved from www.co


intellegence.org/CIPol_public participation.html

Barcalow, E. (1998). Moral philosophy: Theories & issues (2nd ed.). USA:
Wadsworth Publishing Co.

Bartholomew, P.C. (2000). The American Presidency: Checks and balance.


Grolier Multimedia Encyclopedia. http://gi.grolier.com/presidents/
ea/side/checks.html

Bertens, K. (2003). Etika dan moral untuk pengajian tinggi. Kuala Lumpur:
Penerbit Universiti Malaya.

Burgess, H. & Malek, C. (2005). Public participation. Retrieved from


www.beyondintractability.org

Candra Muzaffar. (1998). Pembinaan masyarakat madani: Model Malaysia –


masyarakat Madani: Satu tinjauan awal. Selangor: Institut Strategi
Pembangunan Malaysia (Minds).

David, E.L. (1972). Public participation in decision making. Sea Grant Report
No. 26. United States: The University of Michigan.

DeLue, S.M. (1997). Political thinking, political theory and civil society. US:Allyn
and Bacon

Falsafah, nilai dan etika dalam perkhidmatan awam. (1994). Kuala Lumpur:
INTAN.

Frederickson, H.G. (Ed.), (1993). Ethics and public administration. New York:
M.E. Sharpe Inc.

Gellner, E. (1995). Membangun masyarakat Sipil: Prasyarat menuju kebebasan.


Aswab Mahasin (Ed.). Bandung: Penerbit Mizan.

187
. (1995a). The importance of being modular. In John. A.H. (Ed.)
Civil society: Theory, history and comparison. Cambridge: Polity Press.

Graham J., Amos B., Plumptre T. (2003). Principles for good governance in the 21st
century. Policy Brief No. 15- August 2003.

H. George Frederickson. (1993). Ethics and public administration. New York:


M.E Sharpe, Armonk.

Ismail Hashim. (1998., July). Penglibatan awam dalam Kerajaan Elektronik.


Utusan Pengguna. Jilid 22. Bilangan 7.

Jabatan Perkhidmatan Awam. (1991). Contoh kes-kes tatatertib. Kuala Lumpur:


Jabatan Percetakan Negara.

John A. R. (1978). Ethics for bureaucrats, an essay on law and values. New York:
Marcell Dekker, Inc.

John C.T. (1995). Public participation in public decisions. New skills and strategies for
public managers. San Francisco: Jossey Bass Publisher.

Jones, T. (2002). Modern political thinkers and ideas. London: Routledge.

Katni Kamsono Kibat. (1986). Asas ilmu politik. Selangor: Biroteks Institut
Teknologi MARA.

Kenneth C. D. (1975). Administrative Law and Government (2nd ed.).


Minneapolis: West.

Laporan Tahunan BPR, 1998.

Levy, A.C. & Paludi, M.A. (2002). Workplace sexsual harrassment (2nd ed.).
New Jersey: Prentice Hall.

Louis P.P. (1998). Ethical theory classical & contemporary readings (3rd ed.).
United States, Wadworth Publishing Co.

Mahathir Muhamad. (1995). The Malaysian system of government. Kuala


Lumpur: Prime Minister Office.

Malaysia kita. (2003). International Law Book Services.

McNaughton, N. (1996). Politics – A comparative study for advanced level.


London: John Murray.

Mohd. Nasir Omar. (1986). Falsafah etika perbandingan pendekatan Islam dan
Barat. Kuala Lumpur: Percetakan Rina Sdn. Bhd.

188
Muhammad Kamil Awang. (2001). Sultan & Perlembagaan. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Mustafa Haji Daud. (1996). Etika pengurusan. Kuala Lumpur: Utusan


Publications & Distributors Sdn. Bhd.

Office of Public Service Values and Ethics. (2003). Values and ethics code of
public service. Treasury Board of Canada Secretariat.

Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan Awam 1993.

Perintah Am Bab ‘D’ - Perintah-Perintah Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib)


1993.

Perkhidmatan awam yang berkualiti dari perspektif Ahmad Sarji bin Abdul Hamid.
(1991). Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN).

Perlembagaan Persekutuan Malaysia.

Perlembagaan Persekutuan. (2001). Kuala Lumpur: MDC Publishers Printers


Sdn. Bhd.

Pojman, L.P. (1998). Ethical theory: Classical and contemporary readings (3rd ed.).
USA: Wadsworth Publishing Co.

Ramanathan, K. (2003). Asas sains politik. Ulang Cetak. Selangor: Penerbit


Fajar Bakti.

Retrieve April 26, 2004 from http://www.jaring.my/bpr/bm/punca.htm

Retrieve April 4, 2001 from http:www.mohr.gov.my/makluman/kod.htm

Retrieve from http://www.jaring.my/bpr/act.97.htm

Retrieve From: http://ms.wikipedia.org/wiki/Aparteid

Retrieve From: http://www.darulnuman.com

Retrieve From: http://www.geocities.com/asetyawansj/keutamaanmoral.


htm

Retrieve From: http://www.geocities.com/asetyawansj/


keutamaanmoral.htm

Retrieve From: http://www.rmp.gov.my

Retrieve From: http://www.sabah.org.my/bm/nasihat/


artikel_kesihatan.htm

189
Retrieved from (IAP2, Core Value. http://iap2.org/
displaycommon.cfm?an=4?)

Retrieved from http://www.pmo.gov.my

Retrieved from www.mppj.gov.my/la21/BMelayu/a21main.html

Retrieved from www.rec.org

Richard A.C. (2000). Ethics in public service for the new millennium. Wales:
Athenaem Press Ltd.

Richard, T.G. (1986). Ethics. The Encyclopedia Americana, 10. Connecticut:


Grolier Incorporated.

Rohr, J.A. (1989). Ethics for bureaucrats: An essay on law and values. New York:
Marcel Dekker, Inc.

Shamsulbahriah Ku Ahmad. (1990). Pengantar ekonomi politik. Kuala Lumpur:


Dewan Bahasa dan Pustaka.

Stone, D.A. (1988). Policy paradox and political reason. USA: Scott, Foresman
and Company.

Tan Seri Dato’ Ahmad Sarji Abdul Hamid. (1994). Perkhidmatan awam
Malaysia: Ke arah wawasan 2020 (pembaharuan dan kemajuan dalam
perkhidmatan awam 1994). Kerajaan Malaysia.

Terjemahan teks ucapan YAB Datuk Seri Dr. Mahathir Mohamad, Perdana
Menteri Malaysia pada 28 Februari 1991 sempena persidangan
pertama Majlis Perdagangan Malaysia di Kuala Lumpur bertajuk
“Malaysia: The Way Forward”.

Terry L.C. (1991). An ethics of citizenship for public administration. New Jersey:
Prentice Hall.

Thiroux, J.P. (1995). Ethics: Theory and practice (5th ed.). New Jersey: Prentice
Hall.

Utusan Malaysia. (2004, April 26).

190
LAMPIRAN
JAWAPAN SOALAN PENILAIAN KENDIRI

BAB 1

1. ‘Morality’ ialah perkataan Latin yang berasal daripada kata ‘moralis’


yang membawa makna adat, kebiasaan, kelakuan, gaya atau sikap. Ia
merupakan satu kenyataan umum yang diterima oleh sesebuah
masyarakat tentang sesuatu tingkah laku manusia sama ada baik atau
buruk. Lazimnya apabila kita menyatakan bahawa seseorang itu
beretika atau bermoral atau tidak beretika atau tidak bermoral kita
sering kali merujuk kepada maksud yang sama. Apabila kita berkata
manusia A ialah seorang yang bermoral atau beretika kita sebenarnya
mengatakan bahawa individu A tadi ialah seorang yang baik iaitu
mempunyai karektor, watak dan keperibadian yang disenangi.
Malahan beliau juga menunjukkan sikap, gaya dan kelakuan yang
positif dalam hubungannya dengan manusia lain. Bagaimanapun
terdapat perbezaan antara moral dan etika kerana aspek etika
mungkin menganggap sesetengah undang-undang itu tidak bermoral
sedangkan undang-undang tersebut sebenarnya sah sebagai satu
undang-undang. Contohnya, terdapat undang-undang yang
membolehkan pengguguran dilakukan, iaitu ia sah di sisi undang-
undang tetapi dari segi etika perbuatan tersebut dikatakan tidak
bermoral.

2. Undang-undang mempunyai perkaitan yang rapat dengan etika


kerana melalui undang-undang kita dapat menetapkan amalan-
amalan atau tingkah laku yang betul dan salah. Sekiranya sesuatu
amalan itu salah atau tidak beretika, maka undang-undang boleh
digunakan untuk memperbaiki atau membetulkan keadaan tersebut.

3. Pergerakan kontemporari berkaitan dengan etika dalam pentadbiran


pada awalnya muncul sebagai satu reaksi kepada amalan rasuah yang
berlaku dalam sektor awam. Gerakan berkaitan etika ini dilihat
sebagai satu pencetus ke arah gerakan pemulihan seperti mana
pergerakan pemulihan dalam pentadbiran kerajaan. Pada
pertengahan 1930-an, sektor kerajaan menjadi semakin besar dan
menjelang tahun 1950-an perkhidmatan awam dianggap penting dan
lazim disebut sebagai cabang keempat kerajaan. Menjelang tahun
1980-an, birokrasi yang merupakan simbol kerajaan yang besar mula
dikaitkan dengan isu-isu seperti pembaziran, penyelewengan dan
penipuan, serta rasuah. Oleh itu, era 1990-an ialah permulaan
kepada gerakan era etika yang menyaksikan pengenalan dan
penggubalan peraturan dan undang-undang tentang etika di segenap
peringkat daripada peringkat negeri sehinggalah kepada para
birokrat. Tujuan utamanya adalah untuk memantau dan mengawal
rasuah dalam kerajaan. Ini bererti etika dalam kerajaan merujuk

191
kepada standard moral perkhidmatan awam, kualiti sesebuah
kerajaan dan pentadbirannya termasuk perlakuan-perlakuan pekerja
yang seharusnya sentiasa selari dengan sistem nilai organisasi.

BAB 3

1. Tujuan dilancarkan Panduan Perkhidmatan Cemerlang tersebut ialah


seperti berikut:

(i) Meninggikan mutu Perkhidmatan Awam dari semasa ke


semasa.
(ii) Mengekalkan dan memelihara kepercayaan yang diberi
dalam menjalankan tugas yang telah diserahkan.
(iii) Memupuk tanggungjawab bersama dalam Perkhidmatan
Awam.
(iv) Mewujudkan suasana yang sihat dan cekap dalam
Perkhidmatan Awam.
(v) Mengeratkan perhubungan antara semua golongan
kakitangan kerajaan.
(vi) Membentuk sikap dan kewibawaan kakitangan kerajaan
bersesuaian dengan semangat Rukun Negara.

2. Strategi-strategi baru tersebut dibahagikan kepada beberapa


prosedur pentadbiran, teknik dan kaedah-kaedah kerja seperti
berikut:

I. Memperbaiki sistem kerja dan prosedur:

(i) Sistem ‘punch card.


(ii) Pengenalan tanda nama.
(iii) Konsep ruang dan pejabat terbuka.
(iv) Manual prosedur kerja.
(v) Sistem fail meja.
(vi) Garis panduan kiriman pos.
(vii) Pengurusan melalui mesyuarat.
(viii) Program pengukuhan produktiviti.

II. Memperbaiki perkhidmatan kepada orang awam:

(i) Pusat bayaran setempat (one stop payment centre).


(ii) Pusat perkhidmatan setempat (one stop service centre).
(iii) Pusat bayaran lesen setempat.
(iv) Perkhidmatan kaunter cekap dan mesra.
(v) Kotak cadangan.
(vi) Sistem GIRO.

III. Penggunaan automasi dan teknologi.

192
IV. Kawalan pengurusan kewangan.

V. Penerapan nilai-nilai dan etika-etika kerja di kalangan


pegawai-pegawai kerajaan.

3. Penerapan nilai-nilai positif di kalangan pegawai kerajaan telah


dimasukkan ke dalam program pembaharuan. Antaranya ialah

(i) Kebertanggungjawaban (accountability).


(ii) Pengurusan diri sendiri (self management).
(iii) Kerjasama.
(iv) Pembangunan diri (self development).
(v) Rajin dan dedikasi.
(vi) Kejujuran intelektual.
(vii) Semangat berpasukan.
(viii) Berjimat-cermat.
(ix) Integriti.
(x) Sikap yang responsif.
(xi) Disiplin diri.
(xii) Berorientasikan pelanggan.
(xiii) Berorientasikan prestasi.
(xiv) Sikap keusahawanan (enterprising).

BAB 4

1. Nilai dan etika pengurusan Islam bertitik-tolak daripada hakikat


tanggapan bahawa segala yang dilakukan oleh manusia semuanya
dikira sebagai ibadat termasuk ketaatan dan tanggungjawab kepada
Allah, ketua, keluarga, organisasi dan negara. Suatu lagi ciri
keunggulan dan kesempurnaan nilai dan etika pengurusan Islam
ialah keseimbangan. Setiap kakitangan pengurusan organisasi
daripada yang tertinggi hinggalah terendah wajib berpegang kepada
nilai dan etika yang menyeimbangkan antara kepentingan dunia dan
akhirat, antara kebendaan dengan kerohanian, antara jasmani dengan
jiwa dan antara kepentingan individu dengan kepentingan
masyarakat. Ketika menjalankan tugas dan tanggungjawab
pengurusan organisasi, hal-hal ini wajib diambil kira. Kebenaran,
kemuliaan, kebaikan, keadilan, amanah, kesederhanaan, berdisiplin,
tepati janji, hargai masa, kesabaran, toleransi, berbakti, pemaaf,
menilai diri, kesyukuran ialah nilai-nilai dan etika pengurusan Islam.

2. Ini kerana citizenship berkait rapat dengan sensitiviti rakyat. Justeru,


keputusan oleh orang awam juga penting dalam menyumbang
kepada pembentukan pentadbir awam yang mantap. Keputusan oleh
orang awam juga akan menjadi lebih tidak sivik dan kepimpinan
politikal menjadi bertambah lemah jika hak awam seperti
perkhidmatan, sumber-sumber dan faedah pembangunan

193
kemungkinan besar diketepikan atau diperuntukkan untuk
kepentingan peribadi saja. Sehubungan itu, untuk mengelakkan
wujudnya kerajaan berbentuk administrative tyranny yang tidak disukai
rakyat, harus difikirkan secara positif tujuan dan matlamat sesebuah
kerajaan dibentuk. Sebab itu pengurusan saintifik harus dilihat
bukan saja dari sudut teknikal saja tetapi juga dari sudut
tanggungjawab beretika pentadbir awam.

3. Maksud petikan tersebut ialah dalam menangani masalah teknikal


yang terdapat pada kerajaan moden yang kompleks dewasa ini,
pentadbir awam tidak dapat lari daripada melibatkan diri dalam
menganalisa perkara substantive terutama dalam mencadangkan
sebarang polisi yang harus dibuat. Tidak kurang penting juga ialah
sumbangan mereka terhadap proses membangunkan segala
perincian mengenai perlaksanaan perintah dan peraturan.

Sebarang tindakan memisahkan substantive rationality jauh daripada


sebarang bentuk tingkah laku manusia adalah sesuatu yang mustahil
kerana tindakan demikian akan hanya memusnahkan dan menzalimi
etika kemanusiaan. Ramos (1981), menegaskan teori kemanusiaan
mesti berdasarkan kepada penganalisaan substantive mengenai makna
dan tujuan tindakan manusia. Dalam percubaan memisahkan fakta
dengan nilai, Ramos mempertikaikan sosial sains yang sebenarnya
tidak boleh meniru sains secara fizikal. Menurut beliau
memandangkan pentadbiran awam berakar umbi daripada teori
hubungan manusia dalam organisasi, adalah perlu bagi pentadbir
awam menyesuaikan diri dengan amalan rasionaliti yang tinggi
(substantive rationality). Pentadbir untuk rakyat ialah pengamal yang
memahami tanggungjawabnya dan secara peribadi sedar mengenai
nilai serta dimensi etika tindakan pentadbiran. Malahan mereka juga
terlibat dalam penemuan-penemuan sivik. Substantive reasoning ini
penting supaya hal yang sebenar tidak akan disembunyikan dan
seterusnya dapat mengelakkan rakyat daripada dizalimi.

4. Penolakan terhadap perubahan disekat oleh dua faktor, iaitu


kecenderungan individu dan organisasi.

(i) Kecenderungan pertama mengikut Staw, Sanderlands dan


Dutton (1981) ialah kesan daripada terminologi ancaman
ketat (threat rigidity effect). Menurut Staw, “Ancaman kepada
kepentingan utama suatu entiti, baik individu, kumpulan atau
organisasi, akan membawa kepada satu bentuk rigidity.”
Proses yang paling terkenal yang menyumbang kepada rigidity
dalam konteks ancaman ialah sekatan kepada pemprosesan
maklumat dan penghadan kawalan semakan. Sama ada
tindak balas kepada ancaman berkesan atau tidak, banyak
bergantung kepada tahap ancaman itu sendiri. Bertindak

194
balas dalam keadaan yang kaku dan dalam suasana
perubahan yang drastik boleh membawa kepada kesukaran
dalam penyesuaian.

(ii) Kecenderungan kedua dilihat dari segi bagaimana pihak-


pihak yang terlibat bertindak balas kepada mekanisme
akauntabiliti yang berlainan (Jos, 1990). Staw, (1980)
mempertikaikan bahawa individu mempamerkan rasionaliti
yang ke hadapan, iaitu apabila yang dituduh/pembuat
keputusan cuba mencari pilihan yang terbaik untuk membela
diri mereka. Namun, apabila seseorang didapati
bertanggungjawab selepas keputusan dibuat, kemungkinan
besar mereka ini akan merujuk kepada rasionaliti yang
terdahulu dalam percubaan mengesahkan tindakan mereka.
Disebabkan whistleblowing menjadikan mereka accountable,
maka sebarang tindakan atas dasar keputusan yang dibuat
dahulu akan sebolehnya cuba mengesahkan tindakan mereka
yang lalu. Ini dilakukan dengan cara mereka cuba
menjalankan aktiviti yang menampakkan faedah dan
menggalakkan sasarannya untuk mengukuhkan keputusan
yang lepas (Tetlock, 1985).

5. Kerana satu kesan negatifnya ialah apabila sesebuah organisasi itu


dilengkapkan dengan mekanisme “suara”(voice) tetapi jika tindak
balas lebih cenderung kepada mekanisme “exit”, keadaan ini kurang
berupaya untuk memulihkan prestasi yang menurun seterusnya
mengakibatkan kejatuhan prestasi yang kekal.

Organisasi yang tidak menggalakkan bangkangan terdedah kepada


kesan yang serius apabila whistleblowing terjadi. Walaupun organisasi
berjaya menghalang ahlinya bersuara, namun tindakan tersebut telah
mengorbankan peluang-peluang untuk memperbaiki prestasi yang
lemah. Sebaliknya, jika tindakan kawalan dari luar menghalang
whistleblowing itu gagal, tahap penambahbaikan jauh lebih berkesan.

6. Kritikan-kritikan yang biasa kedengaran ialah seperti berikut:

(i) Oktober 1981-March 1982. Jabatan mempunyai masalah


berkaitan pengurusan program (termasuk merancang,
eksekutif dan memantau); dan pengurusan sumber dan aset.
Laporan ini menggambarkan kelemahan besar dalam
program pemantauan dan fungsi akaun kira-kira. Laporan
terdahulu juga menghadapi masalah yang sama di bawah dua
item besar ini. Jabatan ini mengalami sejarah yang panjang
berhubung masalah ini.

(ii) April – September 1982. Seperti yang telah dinyatakan dalam


laporan yang lepas, Jabatan mempunyai masalah dengan

195
pengurusan program dan pengurusan sumber dan aset.
Laporan ini mencatatkan sejumlah besar kelemahan yang
datang daripada kawalan terhadap pengurusan tabungan
oleh jabatan dan ahli-ahli program. Begitu juga dengan
masalah pengurusan program oleh staf HUD. Laporan ini
juga memaparkan sebahagian besar penyalahgunaan kuasa
dalam program HUD yang dilakukan oleh ahli-ahlinya.

(iii) Oktober 1982 – March 1983. Perkara serius seperti ini harus
diketengahkan. Selama dua tahun pejabat kami telah bekerja
di bawah program pengurusan untuk mendapatkan undang-
undang yang membolehkan jabatan kami memungut dan
mengumpul data untuk disesuaikan dalam komputer
(computer matches) bagi kelayakan calon. Cadangan tersebut
tidak dikemukakan kepada kongres atas beberapa sebab.
Usaha kami dan masalah berbangkit telah dilaporkan di
dalam laporan pertengahan tahun yang lepas dan juga dalam
laporan terkini. Jadi kami sangat berharap kongres
mengambil perhatian terhadap perkara ini dan membantu
dalam menyediakan undang-undang berkenaan yang amat
diperlukan.

(iv) April – September 1983. Laporan ini memberi ringkasan


mengenai masalah signifikan dan cadangan yang dibuat
sewaktu tempoh yang dinyatakan dan menekankan fokus
audit terhadap kelemahan dalam operasi masalah kewangan
di Agensi Perumahan Awam.

(v) Oktober 1983 – March 1984. Pejabat kami banyak


menumpukan sejumlah besar sumber kepada mengkaji
semula program perumahan awam. Di dalam jabatan ini
sendiri kami menyiasat operasi polisi dan prosedur HUD.
Secara luaran kami memfokuskan kepada semua masalah
kewangan dalam semua pengurusan di Agensi Perumahan
Awam (Public Housing Agency -PHA). Walaupun kebanyakan
operasi PHA berjalan dengan efektif, tetapi masih ada
kelemahan dalaman yang memerlukan perhatian segera.
Jabatan ini mesti memperbaiki kebolehannya untuk
mengesan masalah dan membantu PHA dalam mencapai
matlamat dan objektif mereka. Kami percaya wujud
keperluan yang mendesak supaya usaha kerjasama di
peringkat Persekutuan, negeri dan kerajaan tempatan
dipertingkatkan untuk mengatasi masalah ini dan secara
langsung memperbaiki program perumahan awam.

(vi) April – Sept 1984. Laporan ini menghuraikan kelemahan


berpanjangan dalam memantau ahli-ahli dalam program
HUD. Walaupun jabatan telah berulang kali cuba

196
memperbaiki prestasi, kekurangan pemantauan tetap
menjadi masalah berterusan dan menjadi perkara serius yang
perlu diberi perhatian.

(vii) Oktober 1984-1985 – Laporan ini memberi ringkasan


mengenai pelbagai masalah dalam program HUD. Antaranya
sebagai Pinjaman Insuran bagi ibu bapa tunggal, Pemulihan
Sederhana dan Pinjaman Pemulihan. Sebagai contoh,
program ibu bapa tunggal mempunyai inisiatif signifikan
beberapa tahun kebelakangan ini. Namun begitu, kawalan
pihak pengurusan nampaknya tidak bergerak seiring dengan
perubahan ini (US HUD 1981-85).

7. Justifikasi-justifikasi yang sering diberikan oleh mereka ialah seperti


berikut:

(i) Bila ditanya jika Kongres pernah menunjukkan minat kepada


laporan pertengahan tahun, bekas IG HUD Demsey
memberi keterangan, “Saya tidak pernah menerima banyak
rungutan kecuali hanya satu panggilan telefon”.
(ii) Perkara kedua dan lebih penting ialah Kongres lebih
berminat dengan penyeliaan secara “fire alarm” berbanding
pendekatan sistematik kawalan polis.
(iii) Kegagalan menguatkuasa cadangan IG tidak menjadi tajuk
utama akhbar, juga jenis ceritanya tidak membawa kepada
ganjaran politik yang ahli Kongres sangat-sangat idamkan.
(iv) Insentif untuk mengetepikan masalah ini lebih berat
berbanding insentif untuk mengatasinya. Seperti yang
dijelaskan oleh Setiausaha HUD Jack Kemp, “Pemeriksa
HUD pada masa lalu menjalani penafian yang lembut,
kerana dari satu laporan IG ke satu laporan yang lain
melaporkan kekurangan ini, dari tahun ke tahun, selepas satu
program ke program yang lain, tiada siapa yang mendengar
dan mengambil tindakan (US Senat, 1990 A. Vol. 588).
Keadaan bertambah buruk apabila walaupun HUD mengaku
kelemahannya, tetapi ia sering berjanji akan berlaku
penambahbaikan yang realitinya tidak pernah berlaku dan
kadangkala mendakwa wujud kemajuan sedangkan pada
hakikatnya tidak begitu.
(v) Cabaran untuk mendapatkan perhatian dalaman adalah lebih
sukar. Pertama, ia bertentangan dengan apa yang
dipertahankan oleh Kongres mengenai IG sebagai lengan
kanan yang kuat pada 1978, kebanyakan setiausaha dan
pentadbir tidak berada di pejabat begitu lama untuk
mengambil berat mengenai penambahbaikan pengurusan
jangka panjang. Pekerja yang dilantik untuk tempoh 20 bulan
tiada masa untuk mempelajari kerja mereka apa lagi

197
membangunkan hubungan dengan IG atau hubungan jangka
panjang dengan pekerja institusi lain.
(vi) Selain itu, kebanyakan pekerja IG dikatakan bertindak
menyakitkan dan membosankan kerana mereka penuh
dengan arahan bersifat “do’s” dan “don’ts” saja. Tidak
fleksibel kepada kehendak mereka.

8. Konflik kepentingan harus dielakkan oleh penjawat awam kerana


dalam menjalankan tugas, mereka

(i) Mempunyai tanggungjawab menyeluruh untuk


• Memastikan hal-ehwal peribadi tidak bercampur
aduk dengan hal-ehwal awam.
• Jika wujud juga konflik berkenaan, penyelesaian
harus memihak kepada pihak awam dan bukan
peribadi.

(ii) Mempunyai tanggungjawab spesifik untuk


• Tidak mempunyai kepentingan peribadi sehingga
mengganggu perjalanan tugas awam.
• Menagih atau menerima faedah kewangan.
• Tidak keluar dari tugas awam mereka semata-mata
untuk memenuhi kepentingan entiti swasta atau
bersifat pilih kasih dengan orang awam yang
berurusan dengan mereka.
• Ambil kesempatan menggunakan maklumat yang
diperoleh sewaktu bertugas dengan kerajaan untuk
kepentingan peribadi yang tidak didedahkan kepada
awam.
• Secara langsung atau tidak membenarkan pengunaan
harta awam selain daripada yang dibenarkan atas
tujuan rasmi.

9. Pejabat Etika Kerajaan (Office of Government Ethics Act 1978, OGE)


mulanya ditubuhkan di Pejabat Persekutuan bagi Pengurusan
Personel oleh Akta Etika Kerajaan 1978 dan diberi status agensi
yang berasingan apabila akta ini dipinda sedekad selepas itu. Pada
1988 penguatkuasaan semula akta ini memperuntukkan misi OGE
sebagai “arahan menyeluruh bagi semua cabang eksekutif mencegah
kepentingan yang bercanggah di pihak pegawai dan pekerja-
pekerjanya.” Oleh itu, pada 1989 perintah eksekutif telah
dikeluarkan untuk mengisytiharkan peraturan menubuhkan “satu set
tindakan eksekutif yang standard dan menyeluruh serta jelas”.

Langkah untuk memantap program etika persekutuan US ialah


dengan mewujudkan Agensi Pegawai Etika yang Dipilih (Designated
Agency Ethics Office-DAEO). DAEO kebanyakannya terdapat di

198
pejabat undang-undang kerana di sinilah berlakunya kaunseling
mengenai isu etika. Selain menjadi sumber teknikal kepada
Pesuruhjaya Polis (IG), tugas utama DAEO adalah menyediakan
latihan dan kaunseling kepada pekerja-pekerja agensi mengenai
perkara-perkara yang melibatkan konflik kepentingan dan juga
menyemak semula penyata maklumat kewangan. Arahan pematuhan
jelas dinyatakan oleh notis yang dikeluarkan oleh US HUD pada
April 1990;

“Sebagai pegawai di DAEO, mereka bertanggungjawab


mengarahkan staf yang terlibat dalam membangun,
menyelaras dan menguruskan program jabatan
mengenai etika dan perlakuan yang standard. Pegawai
di DAEO akan membina polisi dan prosedur bagi
memastikan semakan semula yang betul bagi maklumat
yang dikemukakan, memberi khidmat nasihat dan
menjamin pemberian remedi, juga langkah pembetulan
untuk membetulkan perlanggaran etika atau apa-apa
perlanggaran yang berpotensi yang berkait rapat dengan
standard perlakuan di HUD.”

10. Empat pendekatan perlaksanaan yang harus ada pada kod etika yang
disarankan oleh Lembaga Etika US.

I. Bebas dan Berkecuali (Independent)

Lembaga Etika sedar dan peka dengan kemungkinan salah guna kod
etika dan usaha mempertahankan status berkecuali dan bebasnya.
Tiada pengurus yang akan percaya kepada kod dan prosesnya, jika
tidak dilindungi. Kesemua penguatkuasaan memerlukan fokus yang
berterusan dalam menyelesaikan masalah. Melihat kepada etika
dalam politik, lembaga dan stafnya menghabiskan banyak tenaga
memperbetulkan ancaman kepada kebebasan ini. Dalam dua
keputusan yang penting, lembaga etika telah menghantar mesej yang
jelas bahawa ia tidak akan membenarkan badannya digunakan untuk
tujuan politik. Manakala dalam satu keadaan yang lain, lembaga ini
hampir kehilangan sokongan kewangan kerana percubaan melarang
belanjawan digunakan untuk tujuan politik. Dalam mendrafkan kod
etika ini, rujukan kerap dibuat ke atas apa yang dilakukan oleh
bidang kuasa di tempat lain. Dalam pada itu, lembaga etika
menekankan pemakaian kod sebagai lanjutan kepada standard
amalan yang baik. Segala usaha dibuat untuk mencapai persetujuan
menyeberangi eksekutif, pejabat ombudsman, pendakwa raya dan
perundangan.

II. Pemerhatian/pengawasan dan (Visibility and Relevance )

Fokus media mengenai skandal tertentu memberi ancaman


kesedaran yang relevan tapi bersifat sementara. Justeru itu, lembaga

199
etika membuat peruntukan untuk sentiasa mengemas kini keadaan
ini dengan kerap menghantar ringkasan kod etika dan juga menulis
risalah mengenainya kepada semua pekerja. Lembaga juga
menghantar sinopsis keputusan mereka kepada semua pengurus
kanan untuk diberi perhatian. Orientasi pekerja yang baru kini sudah
mempunyai komponen etika. Bagi faedah jangka panjang, semua
agensi dikehendaki membina standard pelaksanaan kod etika mereka
sendiri, disamping mendidik pekerja bawahan mengenai birokrasi
dan mengekalkan pengawasan dan relevansinya.

III. Perkhidmatan

Pihak lembaga dan stafnya menekankan bahawa mereka telah


menyediakan perkhidmatan secara senyap dan efektif untuk agensi
dan pegawai-pegawainya. Peruntukan utama kod etika ini
menyarankan semua pekerja untuk bersedia menghadapi konflik
kepentingan dan memaklumkan kepada majikan mereka. Lembaga
ini menyokong usaha ini dan cuba untuk mewujudkan norma-norma
budaya dalaman (internalized). Agensi akan mentadbir semua borang
maklumat tetapi staf dilatih untuk tidak membenarkan perincian
teknikal dalam pentadbiran mengatasi nilai sensitif dan penting,
sesuatu nasihat dan sokongan. Fokus proses penasihatan juga
tertumpu untuk mengelakkan masalah diselesaikan dalam
mahkamah. Lembaga etika menekankan staf yang profesional,
penggunaan operasi komputer dan masa yang munasabah
diaplikasikan dalam mendapatkan pendapat dan nasihat. Gabungan
orientasi perkhidmatan dan kebebasan akhirnya akan menjadi suatu
alat untuk mendapatkan kepercayaan agensi. Kepercayaan mengenai
pendekatan ini penting kerana jika tidak ia akan dicemuh. Ia juga
berupaya menjadi alat yang negatif untuk kepentingan politik dan
kepentingan peribadi.

BAB 5

1. Kuasa pentadbiran banyak melibatkan kuasa budi bicara. Kuasa budi


bicara yang dimiliki oleh badan pemerintah membolehkan mereka
membuat sesuatu keputusan dengan memilih keputusan yang terbaik
daripada beberapa alternatif keputusan yang ada. Tiada ukuran atau
garis panduan tertentu dalam mencapai keputusan tersebut dan ia
ialah sesuatu yang subjektif. Kecenderungan untuk berlakunya salah
guna kuasa atau bertindak melampaui kuasa yang diberikan (ultra
vires) amat mudah berlaku.

Justeru, nilai-nilai etika yang baik dapat membantu penjawat awam


melaksanakan tugas dan tanggungjawab dengan betul dan jujur.
Keputusan yang dibuat berasaskan kuasa budi bicara juga dapat
diputuskan dengan adil dan penuh beretika tanpa dipengaruhi oleh
unsur-unsur negatif atau niat yang tidak baik.

200
2. Tanggungjawab penjawat awam amat besar. Kebanyakan tugas atau
kuasa yang dimiliki banyak melibatkan tanggungjawab untuk
mempertahankan kepentingan rakyat dan negara. Penjawat awam
perlu melaksanakan tugas yang diberi dengan penuh amanah, jujur
dan ikhlas. Justeru, mereka perlu mengetahui hak-hak yang dimiliki
oleh setiap rakyat bagi memudahkan mereka melaksanakan tugas
dengan adil dan saksama dalam sebarang tindakan serta keputusan
yang dibuat.

Hak-hak ini dianggap penting kerana ia terdapat dalam


Perlembagaan Persekutuan yang merupakan undang-undang
tertinggi negara. Penjawat awam tidak boleh membuat sesuatu
perkara yang bertentangan dengan apa yang diperuntukkan dalam
Perlembagaan. Nilai-nilai atau ‘values’ yang terdapat di dalam
Perlembagaan ini harus dijadikan panduan dan diberi keutamaan
memandangkan ia merupakan nilai-nilai yang dimiliki oleh setiap
warganegara Malaysia.

BAB 7

1. (a) Encik Ali dan beberapa orang kawannya tidak ingkar perintah.

Arahan tersebut telah menjadi ingkar perintah ‘senarai tugas’


setiap penjawat yang berkenaan sahaja. Tugas mencuci pejabat
bukanlah tugas rasmi mereka (kecuali penjawat yang berjawatan
buruh dan pelayan pejabat). Jadi arahan itu walaupun sah, tetapi
tidak munasabah.

(b) Encik Abu telah ingkar perintah.

Walaupun latihan tersebut diadakan pada waktu cuti semester,


tetapi pensyarah tetap menerima gaji seperti biasa. Lagipun
latihan tersebut diandaikan dapat meningkatkan jati diri setiap
pensyarah di samping menjamin setiap pensyarah yang terlibat
akan lebih bersemangat, cergas dan mempunyai keyakinan yang
tinggi dalam menjalankan tugasnya yang semakin mencabar. Jadi
arahan itu adalah munasabah dan juga sah kerana ia adalah
untuk kebaikan pensyarah itu sendiri.

(c) Encik Ahmad tidak ingkar perintah.

Alasan yang diberikan oleh Ketua Jabatan yang berkenaan tidak


munasabah dan tidak sah jika berpandukan Perintah Am Bab
‘G’. Tidak wujud keperluan mustahak yang sebenar seperti
alasan yang diberikan hingga memerlukan sebahagian
kakitangannya bertugas pada waktu malam sahaja.

201
2. Ketua Jabatan perlu memastikan bahawa pekerjaan luar itu tidak
bercanggah dengan tatakelakuan pegawai awam di bawah Peraturan 4
dan khususnya beliau perlu memastikan pekerjaan luar itu:

(a) tidak dilakukan dalam waktu pejabat dan semasa pegawai itu
dikehendaki melaksanakan tugas rasminya.
(b) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung menjejaskan
kebergunaan atau tugas pegawai itu sebagai seorang
perkhidmatan awam.
(c) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung bercanggah dengan
kepentingan perkhidmatan awam atau menjadi tidak selaras
dengan kedudukan pegawai itu sebagai seorang pegawai
perkhidmatan awam.

BAB 8

1. Rasuah ialah penyelewengan wang, kuasa dan kelakuan. Ia juga


bermakna melakukan sesuatu tanpa mengikut proses dan prosedur
yang betul serta juga menyalahi undang-undang.

2. Kelemahan sistem dan peraturan menyebabkan proses-proses


pengurusan dan pentadbiran menjadi tidak cekap, lambat dan
menyusahkan. Misalnya masalah birokrasi atau red tape yang
dikaitkan dengan peraturan yang terlalu rigid dan banyak. Apabila ini
berlaku rakyat yang merupakan pelanggan dalam perkhidmatan
awam akan mencari jalan lain untuk memenuhi kehendak mereka
seperti memberikan suapan tertentu untuk memastikan matlamat
tercapai. Selain itu, kelemahan peraturan juga dikaitkan dengan
sistem yang terlalu longgar seperti kawalan yang terlalu sedikit
menyebabkan wujudnya ruang untuk berlaku penyelewengan.

3. Kerajaan melancarkan Pelan Integriti Nasional (PIN) selaras dengan


gejala penyelewengan dalam sektor awam seperti rasuah di samping
pembaziran dan ketidakcekapan sumber-sumber.

4. Majikan boleh memainkan peranan dengan mewujudkan satu


mekanisme dalaman yang terdiri daripada kenyataan dasar yang
melarang gangguan seksual di organisasi. Kenyataan dasar ini
mengandungi definisi gangguan seksual yang jelas, prosedur untuk
membuat aduan, peraturan, disiplin dan hukuman terhadap pesalah
dan individu yang membuat aduan palsu, langkah-langkah
pemulihan dan perlindungan kepada mangsa serta program-program
promosi dan pendidikan untuk memberi penerangan dan kesedaran
kepada pekerja.

202
BIBLIOGRAFI
Ahmad Atory Hussain. (1998). Reformasi pentadbiran di Malaysia. Utusan
Publication & Distributors Sdn Bhd.

Ahmad Sarji Abdul Hamid. (1991). Perkhidmatan awam yang berkualiti. Kuala
Lumpur: INTAN.

Amir Haidi. (1998/1999). Masalah dan cabaran penguatkuasaan undang-undang


pencegah rasuah di Malaysia. Kuala Lumpur: Universiti Kebangsaan
Malaysia.

Atlee, T. (2002). Principles of public participation. Retrieved from www.co


intellegence.org/CIPol_public participation.html

Barcalow, E. (1998). Moral philosophy: Theories & issues (2nd ed.). USA:
Wadsworth Publishing Co.

Bartholomew, P.C. (2000). The American Presidency: Checks and balance.


Grolier Multimedia Encyclopedia. http://gi.grolier.com/presidents/
ea/side/checks.html

Bertens, K. (2003). Etika dan moral untuk pengajian tinggi. Kuala Lumpur:
Penerbit Universiti Malaya.

Burgess, H. & Malek, C. (2005). Public participation. Retrieved from


www.beyondintractability.org

Candra Muzaffar. (1998). Pembinaan masyarakat madani: Model Malaysia –


masyarakat Madani: Satu tinjauan awal. Selangor: Institut Strategi
Pembangunan Malaysia (Minds).

David, E.L. (1972). Public participation in decision making. Sea Grant Report
No. 26. United States: The University of Michigan.

DeLue, S.M. (1997). Political thinking, political theory and civil society. US:Allyn
and Bacon

Falsafah, nilai dan etika dalam perkhidmatan awam. (1994). Kuala Lumpur:
INTAN.

Frederickson, H.G. (Ed.), (1993). Ethics and public administration. New York:
M.E. Sharpe Inc.

Gellner, E. (1995). Membangun masyarakat Sipil: Prasyarat menuju kebebasan.


Aswab Mahasin (Ed.). Bandung: Penerbit Mizan.

187
. (1995a). The importance of being modular. In John. A.H. (Ed.)
Civil society: Theory, history and comparison. Cambridge: Polity Press.

Graham J., Amos B., Plumptre T. (2003). Principles for good governance in the 21st
century. Policy Brief No. 15- August 2003.

H. George Frederickson. (1993). Ethics and public administration. New York:


M.E Sharpe, Armonk.

Ismail Hashim. (1998., July). Penglibatan awam dalam Kerajaan Elektronik.


Utusan Pengguna. Jilid 22. Bilangan 7.

Jabatan Perkhidmatan Awam. (1991). Contoh kes-kes tatatertib. Kuala Lumpur:


Jabatan Percetakan Negara.

John A. R. (1978). Ethics for bureaucrats, an essay on law and values. New York:
Marcell Dekker, Inc.

John C.T. (1995). Public participation in public decisions. New skills and strategies for
public managers. San Francisco: Jossey Bass Publisher.

Jones, T. (2002). Modern political thinkers and ideas. London: Routledge.

Katni Kamsono Kibat. (1986). Asas ilmu politik. Selangor: Biroteks Institut
Teknologi MARA.

Kenneth C. D. (1975). Administrative Law and Government (2nd ed.).


Minneapolis: West.

Laporan Tahunan BPR, 1998.

Levy, A.C. & Paludi, M.A. (2002). Workplace sexsual harrassment (2nd ed.).
New Jersey: Prentice Hall.

Louis P.P. (1998). Ethical theory classical & contemporary readings (3rd ed.).
United States, Wadworth Publishing Co.

Mahathir Muhamad. (1995). The Malaysian system of government. Kuala


Lumpur: Prime Minister Office.

Malaysia kita. (2003). International Law Book Services.

McNaughton, N. (1996). Politics – A comparative study for advanced level.


London: John Murray.

Mohd. Nasir Omar. (1986). Falsafah etika perbandingan pendekatan Islam dan
Barat. Kuala Lumpur: Percetakan Rina Sdn. Bhd.

188
Muhammad Kamil Awang. (2001). Sultan & Perlembagaan. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Mustafa Haji Daud. (1996). Etika pengurusan. Kuala Lumpur: Utusan


Publications & Distributors Sdn. Bhd.

Office of Public Service Values and Ethics. (2003). Values and ethics code of
public service. Treasury Board of Canada Secretariat.

Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan Awam 1993.

Perintah Am Bab ‘D’ - Perintah-Perintah Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib)


1993.

Perkhidmatan awam yang berkualiti dari perspektif Ahmad Sarji bin Abdul Hamid.
(1991). Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN).

Perlembagaan Persekutuan Malaysia.

Perlembagaan Persekutuan. (2001). Kuala Lumpur: MDC Publishers Printers


Sdn. Bhd.

Pojman, L.P. (1998). Ethical theory: Classical and contemporary readings (3rd ed.).
USA: Wadsworth Publishing Co.

Ramanathan, K. (2003). Asas sains politik. Ulang Cetak. Selangor: Penerbit


Fajar Bakti.

Retrieve April 26, 2004 from http://www.jaring.my/bpr/bm/punca.htm

Retrieve April 4, 2001 from http:www.mohr.gov.my/makluman/kod.htm

Retrieve from http://www.jaring.my/bpr/act.97.htm

Retrieve From: http://ms.wikipedia.org/wiki/Aparteid

Retrieve From: http://www.darulnuman.com

Retrieve From: http://www.geocities.com/asetyawansj/keutamaanmoral.


htm

Retrieve From: http://www.geocities.com/asetyawansj/


keutamaanmoral.htm

Retrieve From: http://www.rmp.gov.my

Retrieve From: http://www.sabah.org.my/bm/nasihat/


artikel_kesihatan.htm

189
Retrieved from (IAP2, Core Value. http://iap2.org/
displaycommon.cfm?an=4?)

Retrieved from http://www.pmo.gov.my

Retrieved from www.mppj.gov.my/la21/BMelayu/a21main.html

Retrieved from www.rec.org

Richard A.C. (2000). Ethics in public service for the new millennium. Wales:
Athenaem Press Ltd.

Richard, T.G. (1986). Ethics. The Encyclopedia Americana, 10. Connecticut:


Grolier Incorporated.

Rohr, J.A. (1989). Ethics for bureaucrats: An essay on law and values. New York:
Marcel Dekker, Inc.

Shamsulbahriah Ku Ahmad. (1990). Pengantar ekonomi politik. Kuala Lumpur:


Dewan Bahasa dan Pustaka.

Stone, D.A. (1988). Policy paradox and political reason. USA: Scott, Foresman
and Company.

Tan Seri Dato’ Ahmad Sarji Abdul Hamid. (1994). Perkhidmatan awam
Malaysia: Ke arah wawasan 2020 (pembaharuan dan kemajuan dalam
perkhidmatan awam 1994). Kerajaan Malaysia.

Terjemahan teks ucapan YAB Datuk Seri Dr. Mahathir Mohamad, Perdana
Menteri Malaysia pada 28 Februari 1991 sempena persidangan
pertama Majlis Perdagangan Malaysia di Kuala Lumpur bertajuk
“Malaysia: The Way Forward”.

Terry L.C. (1991). An ethics of citizenship for public administration. New Jersey:
Prentice Hall.

Thiroux, J.P. (1995). Ethics: Theory and practice (5th ed.). New Jersey: Prentice
Hall.

Utusan Malaysia. (2004, April 26).

190
LAMPIRAN
JAWAPAN SOALAN PENILAIAN KENDIRI

BAB 1

1. ‘Morality’ ialah perkataan Latin yang berasal daripada kata ‘moralis’


yang membawa makna adat, kebiasaan, kelakuan, gaya atau sikap. Ia
merupakan satu kenyataan umum yang diterima oleh sesebuah
masyarakat tentang sesuatu tingkah laku manusia sama ada baik atau
buruk. Lazimnya apabila kita menyatakan bahawa seseorang itu
beretika atau bermoral atau tidak beretika atau tidak bermoral kita
sering kali merujuk kepada maksud yang sama. Apabila kita berkata
manusia A ialah seorang yang bermoral atau beretika kita sebenarnya
mengatakan bahawa individu A tadi ialah seorang yang baik iaitu
mempunyai karektor, watak dan keperibadian yang disenangi.
Malahan beliau juga menunjukkan sikap, gaya dan kelakuan yang
positif dalam hubungannya dengan manusia lain. Bagaimanapun
terdapat perbezaan antara moral dan etika kerana aspek etika
mungkin menganggap sesetengah undang-undang itu tidak bermoral
sedangkan undang-undang tersebut sebenarnya sah sebagai satu
undang-undang. Contohnya, terdapat undang-undang yang
membolehkan pengguguran dilakukan, iaitu ia sah di sisi undang-
undang tetapi dari segi etika perbuatan tersebut dikatakan tidak
bermoral.

2. Undang-undang mempunyai perkaitan yang rapat dengan etika


kerana melalui undang-undang kita dapat menetapkan amalan-
amalan atau tingkah laku yang betul dan salah. Sekiranya sesuatu
amalan itu salah atau tidak beretika, maka undang-undang boleh
digunakan untuk memperbaiki atau membetulkan keadaan tersebut.

3. Pergerakan kontemporari berkaitan dengan etika dalam pentadbiran


pada awalnya muncul sebagai satu reaksi kepada amalan rasuah yang
berlaku dalam sektor awam. Gerakan berkaitan etika ini dilihat
sebagai satu pencetus ke arah gerakan pemulihan seperti mana
pergerakan pemulihan dalam pentadbiran kerajaan. Pada
pertengahan 1930-an, sektor kerajaan menjadi semakin besar dan
menjelang tahun 1950-an perkhidmatan awam dianggap penting dan
lazim disebut sebagai cabang keempat kerajaan. Menjelang tahun
1980-an, birokrasi yang merupakan simbol kerajaan yang besar mula
dikaitkan dengan isu-isu seperti pembaziran, penyelewengan dan
penipuan, serta rasuah. Oleh itu, era 1990-an ialah permulaan
kepada gerakan era etika yang menyaksikan pengenalan dan
penggubalan peraturan dan undang-undang tentang etika di segenap
peringkat daripada peringkat negeri sehinggalah kepada para
birokrat. Tujuan utamanya adalah untuk memantau dan mengawal
rasuah dalam kerajaan. Ini bererti etika dalam kerajaan merujuk

191
kepada standard moral perkhidmatan awam, kualiti sesebuah
kerajaan dan pentadbirannya termasuk perlakuan-perlakuan pekerja
yang seharusnya sentiasa selari dengan sistem nilai organisasi.

BAB 3

1. Tujuan dilancarkan Panduan Perkhidmatan Cemerlang tersebut ialah


seperti berikut:

(i) Meninggikan mutu Perkhidmatan Awam dari semasa ke


semasa.
(ii) Mengekalkan dan memelihara kepercayaan yang diberi
dalam menjalankan tugas yang telah diserahkan.
(iii) Memupuk tanggungjawab bersama dalam Perkhidmatan
Awam.
(iv) Mewujudkan suasana yang sihat dan cekap dalam
Perkhidmatan Awam.
(v) Mengeratkan perhubungan antara semua golongan
kakitangan kerajaan.
(vi) Membentuk sikap dan kewibawaan kakitangan kerajaan
bersesuaian dengan semangat Rukun Negara.

2. Strategi-strategi baru tersebut dibahagikan kepada beberapa


prosedur pentadbiran, teknik dan kaedah-kaedah kerja seperti
berikut:

I. Memperbaiki sistem kerja dan prosedur:

(i) Sistem ‘punch card.


(ii) Pengenalan tanda nama.
(iii) Konsep ruang dan pejabat terbuka.
(iv) Manual prosedur kerja.
(v) Sistem fail meja.
(vi) Garis panduan kiriman pos.
(vii) Pengurusan melalui mesyuarat.
(viii) Program pengukuhan produktiviti.

II. Memperbaiki perkhidmatan kepada orang awam:

(i) Pusat bayaran setempat (one stop payment centre).


(ii) Pusat perkhidmatan setempat (one stop service centre).
(iii) Pusat bayaran lesen setempat.
(iv) Perkhidmatan kaunter cekap dan mesra.
(v) Kotak cadangan.
(vi) Sistem GIRO.

III. Penggunaan automasi dan teknologi.

192
IV. Kawalan pengurusan kewangan.

V. Penerapan nilai-nilai dan etika-etika kerja di kalangan


pegawai-pegawai kerajaan.

3. Penerapan nilai-nilai positif di kalangan pegawai kerajaan telah


dimasukkan ke dalam program pembaharuan. Antaranya ialah

(i) Kebertanggungjawaban (accountability).


(ii) Pengurusan diri sendiri (self management).
(iii) Kerjasama.
(iv) Pembangunan diri (self development).
(v) Rajin dan dedikasi.
(vi) Kejujuran intelektual.
(vii) Semangat berpasukan.
(viii) Berjimat-cermat.
(ix) Integriti.
(x) Sikap yang responsif.
(xi) Disiplin diri.
(xii) Berorientasikan pelanggan.
(xiii) Berorientasikan prestasi.
(xiv) Sikap keusahawanan (enterprising).

BAB 4

1. Nilai dan etika pengurusan Islam bertitik-tolak daripada hakikat


tanggapan bahawa segala yang dilakukan oleh manusia semuanya
dikira sebagai ibadat termasuk ketaatan dan tanggungjawab kepada
Allah, ketua, keluarga, organisasi dan negara. Suatu lagi ciri
keunggulan dan kesempurnaan nilai dan etika pengurusan Islam
ialah keseimbangan. Setiap kakitangan pengurusan organisasi
daripada yang tertinggi hinggalah terendah wajib berpegang kepada
nilai dan etika yang menyeimbangkan antara kepentingan dunia dan
akhirat, antara kebendaan dengan kerohanian, antara jasmani dengan
jiwa dan antara kepentingan individu dengan kepentingan
masyarakat. Ketika menjalankan tugas dan tanggungjawab
pengurusan organisasi, hal-hal ini wajib diambil kira. Kebenaran,
kemuliaan, kebaikan, keadilan, amanah, kesederhanaan, berdisiplin,
tepati janji, hargai masa, kesabaran, toleransi, berbakti, pemaaf,
menilai diri, kesyukuran ialah nilai-nilai dan etika pengurusan Islam.

2. Ini kerana citizenship berkait rapat dengan sensitiviti rakyat. Justeru,


keputusan oleh orang awam juga penting dalam menyumbang
kepada pembentukan pentadbir awam yang mantap. Keputusan oleh
orang awam juga akan menjadi lebih tidak sivik dan kepimpinan
politikal menjadi bertambah lemah jika hak awam seperti
perkhidmatan, sumber-sumber dan faedah pembangunan

193
kemungkinan besar diketepikan atau diperuntukkan untuk
kepentingan peribadi saja. Sehubungan itu, untuk mengelakkan
wujudnya kerajaan berbentuk administrative tyranny yang tidak disukai
rakyat, harus difikirkan secara positif tujuan dan matlamat sesebuah
kerajaan dibentuk. Sebab itu pengurusan saintifik harus dilihat
bukan saja dari sudut teknikal saja tetapi juga dari sudut
tanggungjawab beretika pentadbir awam.

3. Maksud petikan tersebut ialah dalam menangani masalah teknikal


yang terdapat pada kerajaan moden yang kompleks dewasa ini,
pentadbir awam tidak dapat lari daripada melibatkan diri dalam
menganalisa perkara substantive terutama dalam mencadangkan
sebarang polisi yang harus dibuat. Tidak kurang penting juga ialah
sumbangan mereka terhadap proses membangunkan segala
perincian mengenai perlaksanaan perintah dan peraturan.

Sebarang tindakan memisahkan substantive rationality jauh daripada


sebarang bentuk tingkah laku manusia adalah sesuatu yang mustahil
kerana tindakan demikian akan hanya memusnahkan dan menzalimi
etika kemanusiaan. Ramos (1981), menegaskan teori kemanusiaan
mesti berdasarkan kepada penganalisaan substantive mengenai makna
dan tujuan tindakan manusia. Dalam percubaan memisahkan fakta
dengan nilai, Ramos mempertikaikan sosial sains yang sebenarnya
tidak boleh meniru sains secara fizikal. Menurut beliau
memandangkan pentadbiran awam berakar umbi daripada teori
hubungan manusia dalam organisasi, adalah perlu bagi pentadbir
awam menyesuaikan diri dengan amalan rasionaliti yang tinggi
(substantive rationality). Pentadbir untuk rakyat ialah pengamal yang
memahami tanggungjawabnya dan secara peribadi sedar mengenai
nilai serta dimensi etika tindakan pentadbiran. Malahan mereka juga
terlibat dalam penemuan-penemuan sivik. Substantive reasoning ini
penting supaya hal yang sebenar tidak akan disembunyikan dan
seterusnya dapat mengelakkan rakyat daripada dizalimi.

4. Penolakan terhadap perubahan disekat oleh dua faktor, iaitu


kecenderungan individu dan organisasi.

(i) Kecenderungan pertama mengikut Staw, Sanderlands dan


Dutton (1981) ialah kesan daripada terminologi ancaman
ketat (threat rigidity effect). Menurut Staw, “Ancaman kepada
kepentingan utama suatu entiti, baik individu, kumpulan atau
organisasi, akan membawa kepada satu bentuk rigidity.”
Proses yang paling terkenal yang menyumbang kepada rigidity
dalam konteks ancaman ialah sekatan kepada pemprosesan
maklumat dan penghadan kawalan semakan. Sama ada
tindak balas kepada ancaman berkesan atau tidak, banyak
bergantung kepada tahap ancaman itu sendiri. Bertindak

194
balas dalam keadaan yang kaku dan dalam suasana
perubahan yang drastik boleh membawa kepada kesukaran
dalam penyesuaian.

(ii) Kecenderungan kedua dilihat dari segi bagaimana pihak-


pihak yang terlibat bertindak balas kepada mekanisme
akauntabiliti yang berlainan (Jos, 1990). Staw, (1980)
mempertikaikan bahawa individu mempamerkan rasionaliti
yang ke hadapan, iaitu apabila yang dituduh/pembuat
keputusan cuba mencari pilihan yang terbaik untuk membela
diri mereka. Namun, apabila seseorang didapati
bertanggungjawab selepas keputusan dibuat, kemungkinan
besar mereka ini akan merujuk kepada rasionaliti yang
terdahulu dalam percubaan mengesahkan tindakan mereka.
Disebabkan whistleblowing menjadikan mereka accountable,
maka sebarang tindakan atas dasar keputusan yang dibuat
dahulu akan sebolehnya cuba mengesahkan tindakan mereka
yang lalu. Ini dilakukan dengan cara mereka cuba
menjalankan aktiviti yang menampakkan faedah dan
menggalakkan sasarannya untuk mengukuhkan keputusan
yang lepas (Tetlock, 1985).

5. Kerana satu kesan negatifnya ialah apabila sesebuah organisasi itu


dilengkapkan dengan mekanisme “suara”(voice) tetapi jika tindak
balas lebih cenderung kepada mekanisme “exit”, keadaan ini kurang
berupaya untuk memulihkan prestasi yang menurun seterusnya
mengakibatkan kejatuhan prestasi yang kekal.

Organisasi yang tidak menggalakkan bangkangan terdedah kepada


kesan yang serius apabila whistleblowing terjadi. Walaupun organisasi
berjaya menghalang ahlinya bersuara, namun tindakan tersebut telah
mengorbankan peluang-peluang untuk memperbaiki prestasi yang
lemah. Sebaliknya, jika tindakan kawalan dari luar menghalang
whistleblowing itu gagal, tahap penambahbaikan jauh lebih berkesan.

6. Kritikan-kritikan yang biasa kedengaran ialah seperti berikut:

(i) Oktober 1981-March 1982. Jabatan mempunyai masalah


berkaitan pengurusan program (termasuk merancang,
eksekutif dan memantau); dan pengurusan sumber dan aset.
Laporan ini menggambarkan kelemahan besar dalam
program pemantauan dan fungsi akaun kira-kira. Laporan
terdahulu juga menghadapi masalah yang sama di bawah dua
item besar ini. Jabatan ini mengalami sejarah yang panjang
berhubung masalah ini.

(ii) April – September 1982. Seperti yang telah dinyatakan dalam


laporan yang lepas, Jabatan mempunyai masalah dengan

195
pengurusan program dan pengurusan sumber dan aset.
Laporan ini mencatatkan sejumlah besar kelemahan yang
datang daripada kawalan terhadap pengurusan tabungan
oleh jabatan dan ahli-ahli program. Begitu juga dengan
masalah pengurusan program oleh staf HUD. Laporan ini
juga memaparkan sebahagian besar penyalahgunaan kuasa
dalam program HUD yang dilakukan oleh ahli-ahlinya.

(iii) Oktober 1982 – March 1983. Perkara serius seperti ini harus
diketengahkan. Selama dua tahun pejabat kami telah bekerja
di bawah program pengurusan untuk mendapatkan undang-
undang yang membolehkan jabatan kami memungut dan
mengumpul data untuk disesuaikan dalam komputer
(computer matches) bagi kelayakan calon. Cadangan tersebut
tidak dikemukakan kepada kongres atas beberapa sebab.
Usaha kami dan masalah berbangkit telah dilaporkan di
dalam laporan pertengahan tahun yang lepas dan juga dalam
laporan terkini. Jadi kami sangat berharap kongres
mengambil perhatian terhadap perkara ini dan membantu
dalam menyediakan undang-undang berkenaan yang amat
diperlukan.

(iv) April – September 1983. Laporan ini memberi ringkasan


mengenai masalah signifikan dan cadangan yang dibuat
sewaktu tempoh yang dinyatakan dan menekankan fokus
audit terhadap kelemahan dalam operasi masalah kewangan
di Agensi Perumahan Awam.

(v) Oktober 1983 – March 1984. Pejabat kami banyak


menumpukan sejumlah besar sumber kepada mengkaji
semula program perumahan awam. Di dalam jabatan ini
sendiri kami menyiasat operasi polisi dan prosedur HUD.
Secara luaran kami memfokuskan kepada semua masalah
kewangan dalam semua pengurusan di Agensi Perumahan
Awam (Public Housing Agency -PHA). Walaupun kebanyakan
operasi PHA berjalan dengan efektif, tetapi masih ada
kelemahan dalaman yang memerlukan perhatian segera.
Jabatan ini mesti memperbaiki kebolehannya untuk
mengesan masalah dan membantu PHA dalam mencapai
matlamat dan objektif mereka. Kami percaya wujud
keperluan yang mendesak supaya usaha kerjasama di
peringkat Persekutuan, negeri dan kerajaan tempatan
dipertingkatkan untuk mengatasi masalah ini dan secara
langsung memperbaiki program perumahan awam.

(vi) April – Sept 1984. Laporan ini menghuraikan kelemahan


berpanjangan dalam memantau ahli-ahli dalam program
HUD. Walaupun jabatan telah berulang kali cuba

196
memperbaiki prestasi, kekurangan pemantauan tetap
menjadi masalah berterusan dan menjadi perkara serius yang
perlu diberi perhatian.

(vii) Oktober 1984-1985 – Laporan ini memberi ringkasan


mengenai pelbagai masalah dalam program HUD. Antaranya
sebagai Pinjaman Insuran bagi ibu bapa tunggal, Pemulihan
Sederhana dan Pinjaman Pemulihan. Sebagai contoh,
program ibu bapa tunggal mempunyai inisiatif signifikan
beberapa tahun kebelakangan ini. Namun begitu, kawalan
pihak pengurusan nampaknya tidak bergerak seiring dengan
perubahan ini (US HUD 1981-85).

7. Justifikasi-justifikasi yang sering diberikan oleh mereka ialah seperti


berikut:

(i) Bila ditanya jika Kongres pernah menunjukkan minat kepada


laporan pertengahan tahun, bekas IG HUD Demsey
memberi keterangan, “Saya tidak pernah menerima banyak
rungutan kecuali hanya satu panggilan telefon”.
(ii) Perkara kedua dan lebih penting ialah Kongres lebih
berminat dengan penyeliaan secara “fire alarm” berbanding
pendekatan sistematik kawalan polis.
(iii) Kegagalan menguatkuasa cadangan IG tidak menjadi tajuk
utama akhbar, juga jenis ceritanya tidak membawa kepada
ganjaran politik yang ahli Kongres sangat-sangat idamkan.
(iv) Insentif untuk mengetepikan masalah ini lebih berat
berbanding insentif untuk mengatasinya. Seperti yang
dijelaskan oleh Setiausaha HUD Jack Kemp, “Pemeriksa
HUD pada masa lalu menjalani penafian yang lembut,
kerana dari satu laporan IG ke satu laporan yang lain
melaporkan kekurangan ini, dari tahun ke tahun, selepas satu
program ke program yang lain, tiada siapa yang mendengar
dan mengambil tindakan (US Senat, 1990 A. Vol. 588).
Keadaan bertambah buruk apabila walaupun HUD mengaku
kelemahannya, tetapi ia sering berjanji akan berlaku
penambahbaikan yang realitinya tidak pernah berlaku dan
kadangkala mendakwa wujud kemajuan sedangkan pada
hakikatnya tidak begitu.
(v) Cabaran untuk mendapatkan perhatian dalaman adalah lebih
sukar. Pertama, ia bertentangan dengan apa yang
dipertahankan oleh Kongres mengenai IG sebagai lengan
kanan yang kuat pada 1978, kebanyakan setiausaha dan
pentadbir tidak berada di pejabat begitu lama untuk
mengambil berat mengenai penambahbaikan pengurusan
jangka panjang. Pekerja yang dilantik untuk tempoh 20 bulan
tiada masa untuk mempelajari kerja mereka apa lagi

197
membangunkan hubungan dengan IG atau hubungan jangka
panjang dengan pekerja institusi lain.
(vi) Selain itu, kebanyakan pekerja IG dikatakan bertindak
menyakitkan dan membosankan kerana mereka penuh
dengan arahan bersifat “do’s” dan “don’ts” saja. Tidak
fleksibel kepada kehendak mereka.

8. Konflik kepentingan harus dielakkan oleh penjawat awam kerana


dalam menjalankan tugas, mereka

(i) Mempunyai tanggungjawab menyeluruh untuk


• Memastikan hal-ehwal peribadi tidak bercampur
aduk dengan hal-ehwal awam.
• Jika wujud juga konflik berkenaan, penyelesaian
harus memihak kepada pihak awam dan bukan
peribadi.

(ii) Mempunyai tanggungjawab spesifik untuk


• Tidak mempunyai kepentingan peribadi sehingga
mengganggu perjalanan tugas awam.
• Menagih atau menerima faedah kewangan.
• Tidak keluar dari tugas awam mereka semata-mata
untuk memenuhi kepentingan entiti swasta atau
bersifat pilih kasih dengan orang awam yang
berurusan dengan mereka.
• Ambil kesempatan menggunakan maklumat yang
diperoleh sewaktu bertugas dengan kerajaan untuk
kepentingan peribadi yang tidak didedahkan kepada
awam.
• Secara langsung atau tidak membenarkan pengunaan
harta awam selain daripada yang dibenarkan atas
tujuan rasmi.

9. Pejabat Etika Kerajaan (Office of Government Ethics Act 1978, OGE)


mulanya ditubuhkan di Pejabat Persekutuan bagi Pengurusan
Personel oleh Akta Etika Kerajaan 1978 dan diberi status agensi
yang berasingan apabila akta ini dipinda sedekad selepas itu. Pada
1988 penguatkuasaan semula akta ini memperuntukkan misi OGE
sebagai “arahan menyeluruh bagi semua cabang eksekutif mencegah
kepentingan yang bercanggah di pihak pegawai dan pekerja-
pekerjanya.” Oleh itu, pada 1989 perintah eksekutif telah
dikeluarkan untuk mengisytiharkan peraturan menubuhkan “satu set
tindakan eksekutif yang standard dan menyeluruh serta jelas”.

Langkah untuk memantap program etika persekutuan US ialah


dengan mewujudkan Agensi Pegawai Etika yang Dipilih (Designated
Agency Ethics Office-DAEO). DAEO kebanyakannya terdapat di

198
pejabat undang-undang kerana di sinilah berlakunya kaunseling
mengenai isu etika. Selain menjadi sumber teknikal kepada
Pesuruhjaya Polis (IG), tugas utama DAEO adalah menyediakan
latihan dan kaunseling kepada pekerja-pekerja agensi mengenai
perkara-perkara yang melibatkan konflik kepentingan dan juga
menyemak semula penyata maklumat kewangan. Arahan pematuhan
jelas dinyatakan oleh notis yang dikeluarkan oleh US HUD pada
April 1990;

“Sebagai pegawai di DAEO, mereka bertanggungjawab


mengarahkan staf yang terlibat dalam membangun,
menyelaras dan menguruskan program jabatan
mengenai etika dan perlakuan yang standard. Pegawai
di DAEO akan membina polisi dan prosedur bagi
memastikan semakan semula yang betul bagi maklumat
yang dikemukakan, memberi khidmat nasihat dan
menjamin pemberian remedi, juga langkah pembetulan
untuk membetulkan perlanggaran etika atau apa-apa
perlanggaran yang berpotensi yang berkait rapat dengan
standard perlakuan di HUD.”

10. Empat pendekatan perlaksanaan yang harus ada pada kod etika yang
disarankan oleh Lembaga Etika US.

I. Bebas dan Berkecuali (Independent)

Lembaga Etika sedar dan peka dengan kemungkinan salah guna kod
etika dan usaha mempertahankan status berkecuali dan bebasnya.
Tiada pengurus yang akan percaya kepada kod dan prosesnya, jika
tidak dilindungi. Kesemua penguatkuasaan memerlukan fokus yang
berterusan dalam menyelesaikan masalah. Melihat kepada etika
dalam politik, lembaga dan stafnya menghabiskan banyak tenaga
memperbetulkan ancaman kepada kebebasan ini. Dalam dua
keputusan yang penting, lembaga etika telah menghantar mesej yang
jelas bahawa ia tidak akan membenarkan badannya digunakan untuk
tujuan politik. Manakala dalam satu keadaan yang lain, lembaga ini
hampir kehilangan sokongan kewangan kerana percubaan melarang
belanjawan digunakan untuk tujuan politik. Dalam mendrafkan kod
etika ini, rujukan kerap dibuat ke atas apa yang dilakukan oleh
bidang kuasa di tempat lain. Dalam pada itu, lembaga etika
menekankan pemakaian kod sebagai lanjutan kepada standard
amalan yang baik. Segala usaha dibuat untuk mencapai persetujuan
menyeberangi eksekutif, pejabat ombudsman, pendakwa raya dan
perundangan.

II. Pemerhatian/pengawasan dan (Visibility and Relevance )

Fokus media mengenai skandal tertentu memberi ancaman


kesedaran yang relevan tapi bersifat sementara. Justeru itu, lembaga

199
etika membuat peruntukan untuk sentiasa mengemas kini keadaan
ini dengan kerap menghantar ringkasan kod etika dan juga menulis
risalah mengenainya kepada semua pekerja. Lembaga juga
menghantar sinopsis keputusan mereka kepada semua pengurus
kanan untuk diberi perhatian. Orientasi pekerja yang baru kini sudah
mempunyai komponen etika. Bagi faedah jangka panjang, semua
agensi dikehendaki membina standard pelaksanaan kod etika mereka
sendiri, disamping mendidik pekerja bawahan mengenai birokrasi
dan mengekalkan pengawasan dan relevansinya.

III. Perkhidmatan

Pihak lembaga dan stafnya menekankan bahawa mereka telah


menyediakan perkhidmatan secara senyap dan efektif untuk agensi
dan pegawai-pegawainya. Peruntukan utama kod etika ini
menyarankan semua pekerja untuk bersedia menghadapi konflik
kepentingan dan memaklumkan kepada majikan mereka. Lembaga
ini menyokong usaha ini dan cuba untuk mewujudkan norma-norma
budaya dalaman (internalized). Agensi akan mentadbir semua borang
maklumat tetapi staf dilatih untuk tidak membenarkan perincian
teknikal dalam pentadbiran mengatasi nilai sensitif dan penting,
sesuatu nasihat dan sokongan. Fokus proses penasihatan juga
tertumpu untuk mengelakkan masalah diselesaikan dalam
mahkamah. Lembaga etika menekankan staf yang profesional,
penggunaan operasi komputer dan masa yang munasabah
diaplikasikan dalam mendapatkan pendapat dan nasihat. Gabungan
orientasi perkhidmatan dan kebebasan akhirnya akan menjadi suatu
alat untuk mendapatkan kepercayaan agensi. Kepercayaan mengenai
pendekatan ini penting kerana jika tidak ia akan dicemuh. Ia juga
berupaya menjadi alat yang negatif untuk kepentingan politik dan
kepentingan peribadi.

BAB 5

1. Kuasa pentadbiran banyak melibatkan kuasa budi bicara. Kuasa budi


bicara yang dimiliki oleh badan pemerintah membolehkan mereka
membuat sesuatu keputusan dengan memilih keputusan yang terbaik
daripada beberapa alternatif keputusan yang ada. Tiada ukuran atau
garis panduan tertentu dalam mencapai keputusan tersebut dan ia
ialah sesuatu yang subjektif. Kecenderungan untuk berlakunya salah
guna kuasa atau bertindak melampaui kuasa yang diberikan (ultra
vires) amat mudah berlaku.

Justeru, nilai-nilai etika yang baik dapat membantu penjawat awam


melaksanakan tugas dan tanggungjawab dengan betul dan jujur.
Keputusan yang dibuat berasaskan kuasa budi bicara juga dapat
diputuskan dengan adil dan penuh beretika tanpa dipengaruhi oleh
unsur-unsur negatif atau niat yang tidak baik.

200
2. Tanggungjawab penjawat awam amat besar. Kebanyakan tugas atau
kuasa yang dimiliki banyak melibatkan tanggungjawab untuk
mempertahankan kepentingan rakyat dan negara. Penjawat awam
perlu melaksanakan tugas yang diberi dengan penuh amanah, jujur
dan ikhlas. Justeru, mereka perlu mengetahui hak-hak yang dimiliki
oleh setiap rakyat bagi memudahkan mereka melaksanakan tugas
dengan adil dan saksama dalam sebarang tindakan serta keputusan
yang dibuat.

Hak-hak ini dianggap penting kerana ia terdapat dalam


Perlembagaan Persekutuan yang merupakan undang-undang
tertinggi negara. Penjawat awam tidak boleh membuat sesuatu
perkara yang bertentangan dengan apa yang diperuntukkan dalam
Perlembagaan. Nilai-nilai atau ‘values’ yang terdapat di dalam
Perlembagaan ini harus dijadikan panduan dan diberi keutamaan
memandangkan ia merupakan nilai-nilai yang dimiliki oleh setiap
warganegara Malaysia.

BAB 7

1. (a) Encik Ali dan beberapa orang kawannya tidak ingkar perintah.

Arahan tersebut telah menjadi ingkar perintah ‘senarai tugas’


setiap penjawat yang berkenaan sahaja. Tugas mencuci pejabat
bukanlah tugas rasmi mereka (kecuali penjawat yang berjawatan
buruh dan pelayan pejabat). Jadi arahan itu walaupun sah, tetapi
tidak munasabah.

(b) Encik Abu telah ingkar perintah.

Walaupun latihan tersebut diadakan pada waktu cuti semester,


tetapi pensyarah tetap menerima gaji seperti biasa. Lagipun
latihan tersebut diandaikan dapat meningkatkan jati diri setiap
pensyarah di samping menjamin setiap pensyarah yang terlibat
akan lebih bersemangat, cergas dan mempunyai keyakinan yang
tinggi dalam menjalankan tugasnya yang semakin mencabar. Jadi
arahan itu adalah munasabah dan juga sah kerana ia adalah
untuk kebaikan pensyarah itu sendiri.

(c) Encik Ahmad tidak ingkar perintah.

Alasan yang diberikan oleh Ketua Jabatan yang berkenaan tidak


munasabah dan tidak sah jika berpandukan Perintah Am Bab
‘G’. Tidak wujud keperluan mustahak yang sebenar seperti
alasan yang diberikan hingga memerlukan sebahagian
kakitangannya bertugas pada waktu malam sahaja.

201
2. Ketua Jabatan perlu memastikan bahawa pekerjaan luar itu tidak
bercanggah dengan tatakelakuan pegawai awam di bawah Peraturan 4
dan khususnya beliau perlu memastikan pekerjaan luar itu:

(a) tidak dilakukan dalam waktu pejabat dan semasa pegawai itu
dikehendaki melaksanakan tugas rasminya.
(b) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung menjejaskan
kebergunaan atau tugas pegawai itu sebagai seorang
perkhidmatan awam.
(c) tidak akan dengan apa-apa cara cenderung bercanggah dengan
kepentingan perkhidmatan awam atau menjadi tidak selaras
dengan kedudukan pegawai itu sebagai seorang pegawai
perkhidmatan awam.

BAB 8

1. Rasuah ialah penyelewengan wang, kuasa dan kelakuan. Ia juga


bermakna melakukan sesuatu tanpa mengikut proses dan prosedur
yang betul serta juga menyalahi undang-undang.

2. Kelemahan sistem dan peraturan menyebabkan proses-proses


pengurusan dan pentadbiran menjadi tidak cekap, lambat dan
menyusahkan. Misalnya masalah birokrasi atau red tape yang
dikaitkan dengan peraturan yang terlalu rigid dan banyak. Apabila ini
berlaku rakyat yang merupakan pelanggan dalam perkhidmatan
awam akan mencari jalan lain untuk memenuhi kehendak mereka
seperti memberikan suapan tertentu untuk memastikan matlamat
tercapai. Selain itu, kelemahan peraturan juga dikaitkan dengan
sistem yang terlalu longgar seperti kawalan yang terlalu sedikit
menyebabkan wujudnya ruang untuk berlaku penyelewengan.

3. Kerajaan melancarkan Pelan Integriti Nasional (PIN) selaras dengan


gejala penyelewengan dalam sektor awam seperti rasuah di samping
pembaziran dan ketidakcekapan sumber-sumber.

4. Majikan boleh memainkan peranan dengan mewujudkan satu


mekanisme dalaman yang terdiri daripada kenyataan dasar yang
melarang gangguan seksual di organisasi. Kenyataan dasar ini
mengandungi definisi gangguan seksual yang jelas, prosedur untuk
membuat aduan, peraturan, disiplin dan hukuman terhadap pesalah
dan individu yang membuat aduan palsu, langkah-langkah
pemulihan dan perlindungan kepada mangsa serta program-program
promosi dan pendidikan untuk memberi penerangan dan kesedaran
kepada pekerja.

202
Etika Pentadbir Awam
Siri Modul Kendiri PLK
U n i v e r s i t i U t a r a M a l a y s i a

Rozita Abdul Mutalib, Fariza Romli, Mokhtafizam Mokhtar, Noor Farihah Mohd Noor
Etika Pentadbir Awam
Rozita Abdul Mutalib
Fariza Romli
Mokhtafizam Mokhtar
Noor Farihah Mohd Noor

Pengajian Luar Kampus


Pusat Pendidikan Profesional dan Lanjutan (PACE)
penerbit@uum.edu.my Universiti Utara Malaysia
Etika Pentadbir Awam

v
vi
MGH2113

Etika Pentadbir Awam


Rozita Abdul Mutalib
Fariza Romli
Mokhtafizam Mokhtar
Noor Farihah Mohd Noor

Pusat Pendidikan Profesional dan Lanjutan (PACE)


Universiti Utara Malaysia
Sintok • 2008

vii
ISBN 983-3282-86-5

Cetakan Pertama, 2004


Cetakan Kedua, 2004
Cetakan Ketiga, 2008
© Pusat Pendidikan Profesional dan Lanjutan (PACE)

Hak cipta terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian


artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan cara
apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain
sebelum mendapat izin bertulis daripada Pengarah, Pusat Pendidikan Profesional
dan Lanjutan (PACE), Universiti Utara Malaysia, 06010 UUM Sintok, Kedah Darul
Aman.

Siri Modul Kendiri merupakan bentuk bahan pengajaran dan pembelajaran kendiri
di bawah Program Pengajian Luar Kampus, Universiti Utara Malaysia. Siri Modul
Kendiri diterbitkan tanpa melalui proses penilaian. Mutu Siri Modul Kendiri ini
diperbaiki dari semasa ke semasa berdasarkan maklum balas daripada aktiviti
pengajaran. Edaran buku ini terhad dalam kawasan Universiti Utara Malaysia
sahaja.

viii
KANDUNGAN

Prakata ix
Penghargaan xi
Kata Kunci xiii
Matlamat dan Objektif Modul xv
Sinopsis xvii

BAB 1 PENGENALAN DAN DEFINISI KONSEP

Objektif Bab 1
1.1 Pengenalan 1
1.2 Definisi Konsep Moral dan Etika 2
1.3 Perkaitan antara Moral dan Etika 3
1.4 Falsafah Etika dan Klasifikasi 4
1.5 Sejarah Gerakan Etika dalam Pentadbiran 6
1.6 Etika dalam Perkhidmatan Awam Malaysia 8
1.7 Kesimpulan 9
Soalan Penilaian Kendiri 10
Jawapan Soalan dalam Teks 10

BAB 2 TEORI-TEORI ETIKA

Objektif Bab 11
2.1 Pengenalan 11
2.2 Teori-Teori Etika dan Moral 13
2.2.1 Consequentialist Theory – Theory of Morality (Teleological) 14
2.2.2 Non-Consequentialist Theory (Deontological) 19
2.3 Kesamarataan (Equality) 22
2.3.1 Komponen-Komponen Equality 25
2.3.2 Dimensi Equality 29
2.3.3 Kesamarataan dalam Konteks Perlembagaan 30
2.3.4 Equal Protection 32
2.4 Teori Pengasingan Kuasa (Separation of Power) 33
2.4.1 Latar Belakang 34
2.4.2 Konsep Pengasingan Kuasa 35
2.5 Rumusan 38
Jawapan Soalan dalam Teks 39

BAB 3 ETIKA DALAM PERKHIDMATAN AWAM

Objektif Bab 41
3.1 Pengenalan 41
3.2 Usaha-Usaha Pembentukan dan Penerapan Nilai dan
Etika Kerja 41
3.2.1 Tonggak 12 41
3.2.2 Nilai-Nilai Peribadi Asas 45
3.2.3 Nilai-Nilai Keagamaan 46

v
3.2.4 Nilai-Nilai yang Mengutamakan Pelanggan 46
3.2.5 Nilai-Nilai Kepimpinan 46
3.2.6 Nilai-Nilai Profesionalisme 47
3.2.7 Nilai Produktiviti dan Kualiti 48
3.3 Teras Perkhidmatan Awam dalam Dasar-Dasar Kerajaan 49
3.3.1 Teras Perkhidmatan I – Berazam Meninggikan Mutu
Perkhidmatan 51
3.3.2 Teras Perkhidmatan II– Bekerja dengan Penuh
Tanggungjawab 51
3.3.3 Teras perkhidmatan III – Berusaha Mengikis Sikap
Mementingkan Diri 52
3.3.4 Teras Perkhidmatan IV– Berkhidmat dengan Penuh
Muhibbah dan Kemesraan 52
3.3.5 Teras Perkhidmatan V– Bekerja ke Arah Memajukan
Pemikiran Rakyat dan Pembangunan Negara 53
3.3.6 Teras Perkhidmatan VI – Bekerjasama dalam
Membenteras Kelemahan dan Musuh-Musuh Negara 53
3.3.7 Teras Perkhidmatan VII – Berpegang Teguh kepada
Ajaran Agama 54
3.4 Perbandingan Etika dalam Pentadbiran Awam Amerika
Syarikat & Malaysia 54
3.4.1 Etika Pentadbiran Awam di Amerika Syarikat 55
3.4.2 Etika Perkhidmatan Awam di Malaysia 56
3.5 Kesimpulan 61
Soalan Penilaian Kendiri 61
Jawapan Soalan dalam Teks 61

BAB 4 ETIKA PENTADBIR AWAM

Objektif Bab 63
4.1 Pengenalan 63
4.2 Peranan Pentadbir Awam 64
4.3 Pentadbir untuk Rakyat (Citizen Administrator) 66
4.4 Virtuous Administrator 67
4.4.1 Semangat Awam (Public Spiritedness) 68
4.4.2 Berhati-Hati (Prudence) 69
4.4.3 Keutamaan Kewarasan (Substantive Rasionality) 70
4.4.4 Kesimpulan 71
4.5 Whistleblowing – Kawalan dan Prestasi Organisasi 71
4.5.1 Kerangka Teorikal 73
4.5.2 Kesan Organisasi dan Whistleblowing 75
4.5.3 Hipotesis 76
4.5.4 Kaedah Kajian 79
4.5.5 Persampelan 79
4.5.6 Data 80
4.5.7 Definisi Operasi 81
4.5.8 Keputusan 82
4.5.9 Perbincangan 83

vi
4.5.10 Kesimpulan 88
4.6 Kawalan Etika Persekutuan-Peranan Inspector General
di Amerika Syarikat 89
4.6.1 Pengenalan kepada Konsep IG 90
4.6.2 Adakah Jalan Penyelesaian? 95
4.6.3 IG dan HUD 96
4.6.4 Mengimbas Kembali 100
4.6.5 Kesimpulan 104
4.7 Kod-Kod Etika (Awam dan Swasta) 105
4.7.1 Amalan Semasa Negeri 106
4.7.2 Kepentingan yang Bercanggah/Konflik Kepentingan 107
4.7.3 Pendedahan Kewangan 107
4.7.4 Tarikan Masa Hadapan 108
4.7.5 Pejabat Etika Kerajaan US 109
4.7.6 Tindakan Perlaksanaan dan Pentadbiran 110
4.7.7 Pendedahan Maklumat Kewangan 110
4.7.8 Had-Had yang Wujud Terhadap Pendekatan
Peraturan (Limits to the Regulatory Approach) 110
4.7.9 Etika dalam Swasta 111
4.7.10 Kesimpulan 112
4.8 Pendekatan Penguatkuasaan Etika Awam 112
4.8.1 Kesimpulan 115
Soalan Penilaian Kendiri 115
Jawapan Soalan dalam Teks 116

BAB 5 ETIKA DALAM PERLEMBAGAAN

Objektif Bab 121


5.1 Pengenalan 121
5.2 Asas Perlembagaan dalam Urus Tadbir Birokrat 122
5.3 Etika dan Perlembagaan 124
5.3.1 Maksud Hak atau ‘rights’ 124
5.3.2 Peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan 125
5.3.3 Hak Kebebasan (freedom) 126
5.3.4 Hak Kesamarataan (equality) 130
5.3.5 Hak Terhadap Harta (property) 131
5.4 Pelaksanaan Kuasa dan Kuasa Budi Bicara 132
5.5 Kesimpulan 135
Soalan Penilaian Kendiri 135
Jawapan Soalan dalam Teks 135

BAB 6 PENYERTAAN AWAM DALAM PEMBUATAN


KEPUTUSAN

Objektif Bab 137


6.1 Pengenalan 137
6.2 Jalinan Hubungan dengan Rakyat 138
6.3 Penyertaan Awam 139

vii
6.3.1 Public Hearing 139
6.3.2 Jawatankuasa Penasihat 140
6.3.3 Pakatan dalam Penyertaan Awam 140
6.4 Elemen Penting dalam Proses Penyertaan Awam 141
6.5 Bentuk Baru Penyertaan Awam 143
6.5.1 Masyarakat Sivil 143
6.5.2 Faktor-Faktor Penyertaan Awam 147
6.5.3 Agenda 21 148
6.5.4 Kerajaan Elektronik 149
6.6 Kod Etika bagi Ahli Parlimen Kerajaan 152
6.7 Kesimpulan 154
Soalan Penilaian Kendiri 154

BAB 7 PERATURAN DAN DISIPLIN PEGAWAI AWAM

Objektif Bab 155


7.1 Pengenalan 155
7.2 Latar Belakang Peraturan Tatatertib dalam Perkhidmatan
Awam 156
7.3 Pengenalan kepada Perintah Am – Bab ‘D’ 156
7.4 Jenis-Jenis Kesalahan di bawah Perintah Am – Bab ‘D’ 157
7.5 Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan
Awam 1993 159
7.6 Kesimpulan 172
Soalan Penilaian Kendiri 173
Jawapan Soalan dalam Teks 174

BAB 8 ISU-ISU ETIKA DAN CABARAN

Objektif Bab 175


8.1 Pengenalan 175
8.2 Rasuah 175
8.2.1 Badan Pencegah Rasuah 177
8.2.2 Akta Pencegahan Rasuah 1997 178
8.2.3 Punca-Punca Gejala Rasuah 178
8.3 Pelan Integriti Nasional 180
8.4 Gangguan Seksual 181
8.4.1 Kod Amalan Gangguan Seksual 182
8.5 Kesimpulan 183
Soalan Penilaian Kendiri 184
Jawapan Soalan dalam Teks 184

BIBLIOGRAFI 187

LAMPIRAN : Jawapan Soalan Penilaian Kendiri 191

viii
PRAKATA

Program Pengajian Luar Kampus (PLK) ialah satu program yang


menawarkan peluang pembelajaran ke peringkat yang lebih tinggi khususnya
untuk individu bekerja yang bermatlamat meningkatkan pencapaian
pendidikan dan seterusnya kerjaya mereka. Pengalaman dan pengetahuan
yang dimiliki akan menjadi lebih bermakna apabila digabungkan dengan
segulung ijazah tanpa perlu mengorbankan kerjaya yang disandang. Inilah
antara objektif PLK diwujudkan kerana proses pembelajaran PLK agak
berbeza daripada kebanyakan pendidikan biasa. Program PLK
berkonsepkan pembelajaran kendiri melalui modul yang komprehensif dan
pertemuan di dalam kelas bersama pensyarah sekali dalam sebulan. Ini
bermakna para pelajar perlu mempunyai inisiatif yang tinggi untuk belajar
dan sentiasa memberikan komitmen mereka untuk merealisasikan kejayaan
yang diharapkan.

Etika Pentadbir Awam ialah salah satu kursus yang ditawarkan kepada
pelajar-pelajar Ijazah Sarjana Muda Pengurusan Awam, UUM yang dianggap
relevan dengan keperluan semasa. Modul ini disediakan dengan mengambil
kira keperluan pelajar PLK dan silibusnya adalah sama dengan yang
dipelajari oleh pelajar-pelajar sepenuh masa. Justeru itu diharapkan agar
modul ini dapat sedikit sebanyak membantu para pelajar memahami kursus
Etika Pentadbir Awam di samping memanfaatkan sesi pembelajaran di
dalam kelas.

SELAMAT BELAJAR

Rozita Abdul Mutalib


Fariza Romli
Mokhtafizam Mokhtar
Noor Farihah Mohd. Noor

ix
x
PENGHARGAAN

Bersyukur ke hadrat Allah S.W.T. kerana dengan limpah kurnia-Nya dapat


juga kami menyiapkan modul ini dalam kesibukan tugas masing-masing. Di
kesempatan ini kami ingin merakamkan jutaan terima kasih dan sekalung
penghargaan kepada pihak Jabatan Pengurusan Awam, khususnya dan
Fakulti Pengurusan Awam dan Undang-undang (FPAU) amnya kerana telah
memberi peluang kepada kami untuk menyumbang sedikit idea, input dan
pengetahuan dalam menghasilkan modul ini. Begitu juga dengan pihak
PACE yang telah berusaha untuk menjayakan dan memastikan hasil
penulisan yang berkualiti demi manfaat bersama. Di samping itu, ucapan
terima kasih juga kami tujukan buat Penerbit UUM yang telah sudi
menyemak dan menyunting hasil kerja kami sehingga terhasilnya sebuah
modul yang memenuhi ciri-ciri yang diharapkan. Akhir kata kami juga ingin
merakamkan ucapan penghargaan ini buat semua pihak yang telah
membantu menjayakan penulisan dan penerbitan modul ini sama ada secara
langsung atau tidak langsung termasuklah rakan-rakan seperjuangan,
keluarga dan sesiapa sahaja atas dorongan dan sokongan yang diberikan.

SEKIAN, TERIMA KASIH.

Rozita Abdul Mutalib


Fariza Romli
Mokhtafizam Mokhtar
Noor Farihah Mohd. Noor

xi
xii
KATA KUNCI

Terdapat beberapa lambang yang akan anda lihat di dalam modul ini.
Lambang tersebut memberi maksud tertentu seperti yang dinyatakan di
bawah. Lambang ini disediakan bagi membimbing dan melengkapkan
proses pengajaran dan pembelajaran anda.

Soalan Dalam Teks (SDT) atau soalan latihan yang merujuk


kepada perbincangan dalam teks yang dipelajari. Contoh
jawapan disediakan di akhir setiap bab.

Soalan Penilaian Kendiri (SPK) atau soalan ulang kaji


merujuk kepada perbincangan keseluruhan bab. Skema
jawapan disediakan di akhir modul kursus.

Anda boleh menyemak jawapan latihan anda dengan


contoh/skema jawapan yang disediakan di akhir bab atau
modul kursus. Anda dinasihatkan membuat latihan terlebih
dahulu sebelum menyemak jawapan tersebut.

Anda dikehendaki berfikir sejenak tentang situasi di


sekeliling anda atau mengimbas kembali bab yang lepas.
Pelbagai soalan yang berkaitan dengan bab tersebut akan
dikemukakan.

Lambang rujukan tambahan ini akan digunakan apabila


pensyarah mencadangkan kepada anda, sama ada membuat
pembacaan buku-buku terpilih atau menonton program
televisyen tertentu yang berkaitan dengan bab tersebut.

xiii
xiv
MATLAMAT DAN OBJEKTIF MODUL

MATLAMAT
Modul ini bertujuan untuk memberi pendekatan tentang etika pengurusan
awam dengan merujuk kepada keadaan yang wujud di Malaysia dan juga
negara-negara lain. Perkhidmatan awam sebagai satu institusi penting dalam
pemerintahan negara perlu sentiasa mengubahsuaikan diri dengan tuntutan
persekitaran dan kehendak pelanggan yang sentiasa berubah. Oleh itu,
kewujudan etika pentadbiran awam adalah bertujuan untuk memberi arah
serta garis panduan kepada “public administrator” supaya matlamat bagi
mewujudkan perkhidmatan awam yang cekap, berkesan dan responsif,
berdisplin dan bertanggungjawab akan dapat dicapai.

Pelajar-pelajar akan diberi pendedahan mengenai isu-isu yang menunjukkan


pengurus-pengurus awam yang terlibat dalam pecah amanah, rasuah,
ketidakmunasabahan dan lain-lain kecacatan pentadbiran yang telah sedikit
sebanyak menggugat kepercayaan awam terhadap pentadbiran awam dan
juga institusinya. Bagaimana ketua dan pengurus-pegurus awam dapat
mengembalikan keyakinan serta melegitimasikan semula tindakan mereka?

Justeru pelajar-pelajar akan dibawa melihat kewujudan etika yang akan


membawa kita kepada nilai-nilai moral yang asas yakni kesungguhan,
kejujuran dan integriti dan lain-lain nilai yang positif dalam semua sudut atau
aktiviti yang dilakukan. Amalan etika ini harus hidup dan diteruskan dan
mesti menjadi pegangan asas kepada semua institusi kerajaan. Kejayaan dan
survival organisasi terletak kepada keupayaan pengurus awam menggerakkan
perubahan yang positif digarap dengan nilai etika yang jitu untuk kebaikan
semua.

OBJEKTIF
Di akhir pembelajaran modul ini para pelajar akan dapat:

1. Menerangkan konsep-konsep asas serta pengetahuan yang


berkaitan dengan etika pentadbiran awam.

2. Memahami maksud pentadbir yang beretika dan apakah tindakan-


tindakan yang beretika atau tidak beretika.

3. Mengetahui teori-teori berkaitan etika yang boleh diguna pakai


sebagai garis panduan dalam menjustifikasikan sesuatu tindakan.

4. Mengenal pasti konsep rakyat beretika (ethical citizenship) yang


diamalkan di Malaysia dan negara-negara lain.

xv
5. Menerangkan dan membincangkan tentang pentingnya disiplin
serta akauntabiliti dalam pentadbiran awam.

6. Menerangkan tentang peraturan dan undang-undang yang harus


dipatuhi oleh pentadbir-pentadbir awam.

7. Mengenal pasti beberapa proses, prosedur dan amalan


kepemimpinan yang efektif yang digarap dengan nilai etika yang
baik.

xvi
SINOPSIS

Modul ini terdiri daripada lapan bab yang merangkumi pelbagai topik
berkenaan etika penjawat atau pentadbir awam khususnya di Malaysia. Bab
pertama memperkenalkan pelajar kepada konsep etika dari segi definisi
konsep-konsep penting dan falsafah serta klasifikasi etika. Selain itu, turut
dimuatkan juga secara ringkas bagaimana bermulanya gerakan etika dalam
pentadbiran. Bab kedua memuatkan beberapa teori berkaitan etika yang
boleh diklasifikasikan kepada dua pendekatan teori yang utama iaitu
consequentialist theories dan nonconsequentialist theories. Di samping itu, para
pelajar juga akan mempelajari dua aspek penting berkaitan etika pentadbir
awam iaitu konsep kesaksamaan (equality) dan Teori Pengasingan Kuasa.

Bab ketiga berkisar tentang etika dalam pentadbiran awam khususnya di


Malaysia. Beberapa dasar kerajaan berkaitan etika akan dibincangkan
termasuklah Tonggak 12 dan beberapa Teras Perkhidmatan. Dalam bab
seterusnya para pelajar akan didedahkan dengan peranan etika sebagai satu
mekanisme kawalan terhadap tingkah laku para pentadbir awam. Ini
termasuklah peranan sebagai citizen administrator dan beberapa kod etika
penting khususnya dalam sektor awam.

Selain itu, komponen etika dalam Perlembagaan turut dibincangkan dalam


Bab 5. Topik ini menerangkan asas-asas Perlembagaan dalam mentadbir di
samping penggunaan kuasa budi bicara. Bab 6 membicarakan tentang
peranan rakyat dalam aspek pembuatan keputusan. Konsep-konsep seperti
penglibatan rakyat dan penyertaan awam akan dijelaskan secara lebih
terperinci dalam topik ini.

Bab 7 berkisar tentang peraturan-peraturan kakitangan khususnya kelakuan


dan tatatertib yang memberi fokus kepada pekeliling-pekeliling kerajaan dan
Perintah-Perintah Am termasuk Akujanji. Manakala bab yang terakhir dalam
modul ini membincangkan beberapa isu etika dan cabaran yang dihadapi
terutamanya masalah rasuah dalam sektor awam.

xvii